مَقْتَلُ الاِمام أمیرُالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام) کتابی به زبان عربی نوشته ابن ابیالدنیا (متوفای 281ق) از محدثان اهلسنت است که اخباری درباره شهادت امام علی(ع) را بهصورت حدیث نقل میکند. وی در این کتاب به شرححال و برخی فضائل امام علی(ع) نیز میپردازد. این کتاب را محمود مهدوی دامغانی به فارسی برگردانده است.
درباره مؤلف
ابن ابیالدنیا با نام کامل عبدالله بن محمد بن عبید بغدادی مورخ و محدث اهل سنت در قرن سوم هجری قمری، صاحب تألیفات (حدود 130 رساله) از جمله «مقتل الامام امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب» است. وی اصالتاً اموی یا از موالی آنهاست ولی با عباسیان ارتباط خوبی داشته است. به وَرَع و زُهد توصیف شده و به موضوعات اخلاقی علاقهمند بود. حارث بن ابیاسامه، محمد بن خلف بن وکیع، محمد بن خلف مرزبان از او روایت کردهاند.[1]
محتوا
کتاب، رسالهای کوتاه است که علاوه بر موضوع شهادت امام علی(ع) و چگونگی آن، به نقل فضائل و شمار دختران و دامادهای او نیز میپردازد. تمامی گزارشهای آن توسط «حافظ حسین بن صفوان برذعی» متوفای 340ق به نقل از ابن ابیالدنیا روایت شده و نام او در آغاز همه اسناد دیده میشود.[2]
در این کتاب، گزارشهایی نادر هم وجود دارد که در منابع دیگر یافت نمیشود، مواردی مانند رایزنی ابن ملجم مرادی برای غافلگیر ساختن حضرت علی(ع)، نمازگزاردن امام مجتبی(ع) بر پیکر پدر با گفتن چهار تکبیر، سفارش علی بن ابیطالب به فرزندان خویش به محمد بن حنفیه که با مبانی شیعه ناسازگار است.[3]
تعداد روایات
بنا به شمارش محمود مهدوی دامغانی مصحح کتاب، این روایات 119 عدد است که با سلسله اسناد ذکر شده و در پاورقی به دیگر منابعی که آن روایات را دارد ارجاع شده است.[4]
ابواب کتاب
- رایزنی ابن ملجم همراه دو تن دیگر برای غافلگیری
- وصیت امیرمؤمنان علی بن ابیطالب(ع)
- رحلت امیرمؤمنان علی بن ابیطالب(ع)
- میزان سنّ امیرمؤمنان علی بن ابیطالب(ع)
- سیمای امیرمؤمنان علی بن ابیطالب(ع)
- مژده دادن رسول خدا(ص) علی(ع) را به بهشت
- آنچه درباره چهره و قامت آن حضرت آمده است.
- غسل و کفنکردن و نماز گزاردن بر پیکر و به خاکسپاری امیر مؤمنان علی بن ابی طالب(ع)
- مکانِ بهخاکسپاری علی(ع)
- سرانجام ابن ملجم و کشتن او
- مویهگریها و ستایشها در باره امام علی(ع)
- اعتراف ستیزگران و دشمنان به برتری علی(ع)
- آیت کردگار که هنگام شهادت امیرالمؤمنین علی(ع) در آفاق آشکار شد.
- فرزندان امیرالمؤمنین علی(ع)
- اجازه خواستن علی(ع) از پیامبر اکرم(ص) که نام و
کنیه ایشان را بر پسر(محمد بن حنفیه) خود نهد.
- بازگشت به سخن زبیر بن بکار.[5]
جایگاه
کتاب ابن ابیالدنیا ـ از این جهت که در نیمه اول قرن سوم هجری قمری تألیف شده ـ از کتب کهنی است که به شیوه مسند، با آوردن نام راویان نگاشته شده و نویسندگان پس از او بسیار به آن استناد کردهاند.[6]
نسخه، ترجمه و چاپ
نسخه این کتاب بنام مقتل امیرالمؤمنین ضمن مجموعهای از رسائل به شماره 95 در کتابخانه ظاهریه دمشق موجود است.[7] [8]
مقتل امیرالمؤمنین توسط دکتر محمود مهدوی دامغانی به فارسی بنام ترجمه مقتل الامام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب ترجمه و در سال 1379ش توسط انتشارات تاسوعا در مشهد به چاپ رسیده است.
این کتاب، نخست به سال 1408ق به همت سید عبدالعزیز طباطبایی و بار دیگر به سال 1411ق به همت محمدباقر محمودی در سلسله انتشارات وزارت ارشاد اسلامی چاپ و منتشر شده است.[9]تهرانی در الذریعه از این کتاب بنام مقتل امیرالمؤمنین هم یادکرده است.[10]
پانویس
- ابن ابی الدنیا، ترجمه مقتل امیر المؤمنین، 1379 ش، ص12 - 23.
- قدیمیترین کتاب درباره شهادت امام علی(ع)، سایت انتخاب.
- ابن ابیالدنیا، ترجمه مقتل امیرالمؤمنین، 1379ش، ص25 و 29.
- ابن ابیالدنیا، ترجمه مقتل امیر المؤمنین، 1379ش، ص25.
- ابن ابی الدنیا، مقتل امیرالمؤمنین، 1411 ق، فهرست کتاب.
- ابن ابیالدنیا، ترجمه مقتل امیر المؤمنین، 1379 ش، ص25 و 27.
- تهرانی، الذریعة، 1408ق، ج22، ص31.
- ابن ابیالدنیا، ترجمه مقتل امیر المؤمنین، 1379 ش، ص25.
- ابن ابیالدنیا، ترجمه مقتل امیر المؤمنین، 1379 ش، ص23.
- تهرانی، الذریعه، 1408ق، ج22، ص31.
منابع
- ابن ابیالدنیا، عبدالله، مقتل علی، قم، مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة، 1411 ق.
- ابن ابیالدنیا، عبدالله، مقتل علی، ترجمه مهدوی دامغانی، مشهد، تاسوعا، 1379ش.
- تهرانی، اقابزرگ، الذریعة، بیروت، دارالاضواء.
- طباطبایی، عبدالعزیز، أهل البیت فی المکتبة العربیة، قم، آل البیت، 1417ق.
- قدیمیترین کتاب درباره شهادت امام علی(ع)، سایت انتخاب، تاریخ انتشار: 27 تير 1393ش.
User comments
0