نشانه هایی از دولت موعود

مشخصات کتاب

سرشناسه:طبسی، نجم‌الدین، 1334 -

عنوان و نام پديدآور: نشانه‌هایی از دولت موعود / نجم‌الدین طبسی.

مشخصات نشر: قم : بوستان کتاب قم ، 1389.

مشخصات ظاهری:319 ص.

فروست:بوستان کتاب قم ؛ 1261 . اهل بیت (ع) ؛ 113 . تاریخ ؛ 214.

شابک:52000 ریال‌9789640906057 : ؛ 100000ریال (چاپ ششم)

يادداشت:ص.ع. به انگلیسی: Signs of the promised government.

يادداشت:ص.ع. به عربی: نجم‌الدین الطبسی. من علائم الدولة الموعودة.

يادداشت:چاپ چهارم.

يادداشت:چاپ ششم: 1392.

یادداشت: کتابنامه : ص. [275] -285.

یادداشت: نمایه.

موضوع:محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق -

موضوع:آخر الزمان

مهدویت-- انتظار

شناسه افزوده:حوزه علمیه قم. دفتر تبلیغات اسلامی. بوستان کتاب قم

رده بندی کنگره:BP224/5/ط23ن5 1389

رده بندی دیویی:297/462

شماره کتابشناسی ملی:1101993

اشاره

نشانه‌هایی از دولت موعود

نجم‌الدین طبسی.

بوستان کتاب قم

فهرست موضوعات

مقدّمۀ مؤلف 15

پيش‌گفتار 17

بخش اوّل:دورنمايى از جهان پيش از ظهور

فصل اوّل:حكومت 25

الف)استبداد حكومت‌ها 25

ب)تركيب دولت‌ها 27

ج)نفوذ زنان بر حكومت‌ها 28

د)فرمانروايى كودكان 28

ه)تزلزل حكومت‌ها 29

و)ناتوانى قدرت‌ها از ادارۀ كشورها 29

فصل دوم:وضعيت دينى مردم 31

الف)اسلام و مسلمانان 31

ب)مساجد 32

ج)فقيهان 32

د)خروج از دين 33

ه)دين‌فروشى 33

فصل سوم:اخلاق پيش از ظهور 35

الف)سردى عواطف انسانى 35

ب)فساد اخلاقى 36

ج)گسترش اعمال منافى عفّت 37

د)آرزوى كمى تعداد فرزند 38

ه)افزايش خانواده‌هاى بى‌سرپرست 39

فصل چهارم:امنيّت پيش از ظهور 41

الف)هرج و مرج و ناامنى 41

ب)ناامنى راه‌ها 42

ج)جنايات هولناك 43

د)آرزوى مرگ زندگان 45

ه)به اسارت رفتن مسلمانان 46

و)فرورفتن در زمين 47

ز)افزايش مرگ‌هاى ناگهانى 48

ح)نااميدى جهانيان از نجات 48

ط)نداشتن دادرس و پناه 49

ى)جنگ،كشتار و فتنه‌ها 50

فصل پنجم:وضعيت اقتصادى جهان در عصر ظهور 57

الف)كمبود باران و باريدن باران‌هاى بى‌موقع 57

ب)خشك شدن درياچه‌ها و رودها 58

ج)شيوع گرانى،گرسنگى،فقر و كساد تجارت 59

د)مبادلۀ زنان در مقابل مواد غذايى 61

فصل ششم:روزنه‌هاى اميد 63

الف)مؤمنان حقيقى 63

ب)نقش عالمان و دانشمندان(شيعه)64

ج)نقش شهر قم در آخر الزمان 65

قم حرم اهل بيت 66

شهر قم حجّت بر ديگران 67

مركز نشر فرهنگ اسلامى 68

د)تأييد خط فكرى قم 69

ياوران مهدى 70

ايران،كشور امام زمان 71

تمجيد از ايرانيان 71

زمينه‌سازان ظهور 72

بخش دوم:انقلاب جهانى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه

فصل اوّل:قيام امام زمان 77

الف)اعلان ظهور 79

ب)شعار پرچم قيام 80

ج)خرسندى جهانيان از قيام 80

د)نجات محرومان 82

ه)نقش زنان در قيام امام عليه السّلام 83

بررسى سابقۀ زنان عصر ظهور در كتاب‌هاى تاريخى 85

1.صبّانه 85

2.امّ ايمن 87

3.زبيده 87

4.سميّه مادر عمار ياسر 88

5.امّ خالد 88

6.حبابۀ والبيه 88

7.قنواء دختر رشيد هجرى 91

نقش زنان در دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و اله 92

فصل دوم:رهبر قيام 97

الف)خصوصيات جسمى 97

1.سن و چهره 97

2.مشخصات بدنى 99

ب)كمالات اخلاقى 100

1.ترس از خدا 100

2.زهد 101

ج)لباس 102

د)اسلحه 103

ه)چهره‌شناسى امام 104

و)كرامات 105

1.سخن گفتن پرنده 107

2.جوشش آب و آذوقه از زمين 107

3.طىّ الارض و نداشتن سايه 109

4.وسيلۀ انتقال 109

5.كندى حركت زمان 110

6.قدرت تكبير 110

7.عبور از آب 112

8.شفاى بيماران 112

9.عصاى موسى در دست 112

10.نداى ابر 113

فصل سوم:سپاهيان امام 115

الف)فرماندهان سپاه 115

1.حضرت عيسى عليه السّلام 115

2.شعيب بن صالح عليه السّلام 116

3.اسماعيل فرزند امام صادق عليه السّلام و عبد اللّه بن شريك 117

4.عقيل و حارث 118

5.جبير بن خابور 118

6.مفضل بن عمر 119

7.اصحاب كهف 119

ب)ملّيت سپاهيان 119

1.ايرانيان 120

قم 127

خراسان 127

طالقان 128

2.عرب‌ها 128

3.پيروان اديان گوناگون 129

4.جابلقا و جابرسا 132

ج)تعداد سپاهيان 134

1.نيروهاى مخصوص 134

2.ارتش مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه 137

3.گارد حفاظت 138

د)اجتماع سپاهيان 139

ه)شرايط پذيرش و آزمايش سپاهيان 141

و)ويژگى‌هاى سپاهيان 143

1.عبادت و پارسايى 143

2.عشق به امام و فرمانبردارى از او 144

3.سپاهيان قدرتمند و جوان 145

4.سپاهيان محبوب 148

5.عاشقان شهادت 148

فصل چهارم:جنگ‌هاى حضرت 149

الف)پاداش مجاهدان و شهيدان 149

ب)تجهيزات جنگى 150

ج)جهان‌گشايى امام براى نجات بشر 152

د)سركوبى شورش‌ها 161

ه)پايان جنگ‌ها 163

فصل پنجم:امدادهاى غيبى 165

الف)رعب و ترس،سلاح امام 165

ب)فرشتگان و جنّيّان 166

ج)فرشتگان زمين 169

د)تابوت موسى عليه السّلام 172

فصل ششم:شيوۀ رفتار امام عليه السّلام با دشمنان 175

الف)قاطعيت امام عليه السّلام در رويارويى با دشمنان 176

1.جنگ و كشتار 176

2.اعدام و تبعيد 178

3.قطع دست 179

ب)برخورد با گروه‌هاى مختلف 180

1.قوم عرب 180

2.اهل كتاب 181

3.فرقه‌هاى باطل و منحرف 184

4.مقدس‌نماها 186

5.ناصبى‌ها 187

6.منافقان 188

7.شيطان 189

فصل هفتم:احياى سنّت محمدى صلّى اللّه عليه و اله 191

الف)احكام جديد 194

1.اعدام زناكار و منع‌كنندۀ از زكات 194

2.قانون ارث 195

3.كشتن دروغگويان 196

4.پايان حكم جزيه 196

5.انتقام از بازماندگان قاتلان امام حسين عليه السّلام 197

6.حكم رهن و وثيقه 198

7.سود تجارت 198

8.كمك برادران دينى به يك‌ديگر 199

9.حكم قطايع 199

10.حكم ثروت‌ها 199

ب)اصلاحات اجتماعى و تجديد ساختمان مساجد 200

1.تخريب مسجد كوفه و تعديل قبله آن 200

2.تخريب مساجد در مسير جاده و مشرف 201

3.ويران كردن مناره‌ها 201

4.تخريب سقف مساجد و منبرها 202

5.بازگرداندن مسجد الحرام و مسجد النبى به اندازۀ اصلى 203

ج)قضاوت 203

د)حكومت عدل 205

نظر مرحوم طبرسى 205

بخش سوم:حكومت

فصل اوّل:دولت حق 211

الف)حكومت بر دل‌ها 214

ب)پايتخت حكومت 216

ج)كارگزاران دولت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه 218

د)مدّت حكومت 222

فصل دوم:رشد دانش و فرهنگ اسلامى 225

الف)شكوفايى دانش و صنعت 227

ب)گسترش فرهنگ اسلامى 231

1.آموزش قرآن و معارف اسلامى 232

2.ساختن مساجد 232

3.رشد معنويت و اخلاق 234

فصل سوم:امنيّت 239

الف)امنيّت عمومى 239

ب)امنيّت راه‌ها 243

ج)امنيّت قضايى 245

فصل چهارم:اقتصاد 249

الف)شكوفايى اقتصاد و رفاه اجتماعى 250

1.تقسيم اموال و بخشش دارايى‌ها 250

2.ريشه‌كن شدن فقر از جامعه 252

3.رسيدگى به محرومان و مستضعفان 254

ب)عمران و آبادانى 255

ج)كشاورزى 257

1.فراوانى باران 258

2.فراوانى محصولات كشاورزى 260

3.گسترش دام‌پرورى 262

4.بازرگانى 263

فصل پنجم:بهداشت و درمان 265

الف)گسترش بيمارى‌ها و مرگ‌هاى ناگهانى 266

ب)بهداشت 267

ج)درمان 269

فصل ششم:رحلت 271

شهادت يا رحلت امام عليه السّلام 271

چگونگى شهادت امام عليه السّلام 272

فهرست منابع 275

نمايه

آيات 289

روايات 291

معصومين عليهم السّلام 309

اعلام 311

مقدّمۀ مؤلف

كتاب«چشم‌اندازى به حكومت جهانى...»پس از انتشار با استقبال فراوانى روبه‌رو گرديد و بيش از هفت‌بار به زبان فارسى و عربى تجديد چاپ،و به اردو و آلمانى ترجمه شد.

دوستان و كسانى كه اين اثر را خوانده بودند بارها تماس گرفتند و پيشنهاد مى‌كردند كه متن روايات نيز در كتاب،اگرچه در پاورقى،آورده شود.البته ما در چاپ اول،همين روش را به كار برده بوديم،ولى سازمان تبليغات مؤسسه‌اى كه چاپ اول آن را به عهده گرفته بود به هنگام مسافرت مؤلف به خارج از كشور براى تقليل حجم كتاب آنها را حذف كرد و ما را در برابر عمل انجام‌شده قرار داد.ولى تذكرهاى پى‌درپى عزيزان،ما را بر آن داشت با مراجعه به منابع اصلى، متون روايات بار ديگر گرد آوريم و در پاورقى جاى دهيم.در ضمن با بررسى دوباره به خود اثر، بعضى از نكات و مطالب مناسب افزوده شد كه با نام«نشانه‌هايى از دولت موعود»تقديم مى‌گردد.براى مخاطبان اصلى(عمومى)نيز چاپ تلخيص كتاب«چشم‌اندازى به حكومت جهانى...»ادامه خواهد يافت.البته كوشيده‌ايم سطح كتاب همچنان براى عموم نيز قابل استفاده باشد و در آن تغيير زيادى از اين نظر به وجود نيايد.ان شاء الله پاره‌اى از بحث‌هاى تحقيقى و تخصصى مربوط به مهدويت در آينده در كتابى ديگر در اختيار عزيزان قرار خواهد گرفت.

در پايان از مؤسسۀ بوستان كتاب قم،به‌ويژه مسئول محترم آن،عالم فاضل،حضرت حجة الاسلام جناب آقاى سيد محمّد كاظم شمس،كه منتهاى كوشش خود را در نشر فرهنگ اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام مبذول مى‌دارند و بى‌وقفه مى‌كوشند،صميمانه تشكر مى‌كنيم.

اميدواريم كه خداوند عزّ و جلّ بر توفيقات ايشان و ساير اعضاى محترم بيفزايد.و السلام

قم مقدس،نجم الدين طبسى

83/12/14

پيش‌گفتار

منطقۀ شوش دانيال تازه از چنگال كافران بعثى آزاد شده بود و مردم كم‌كم به شهر باز مى‌گشتند.من كه در آن زمان افتخار حضور در جمع عزيزان رزمنده را داشتم،در آن فرصت در مسجد جامع آن شهر تاريخى،درس‌هايى را دربارۀ امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه براساس كتاب بحار الأنوار علاّمۀ مجلسى بيان كردم.

در آن هنگام بدين‌نكته توجّه كردم كه دربارۀ امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه گرچه مباحث گوناگونى،مانند:

راز طول عمر،فلسفۀ غيبت،عوامل ظهور و...مطرح شده است،ولى دربارۀ چگونگى قيام، سيستم حكومتى و شيوۀ زمامدارى آن حضرت،آن‌چنان‌كه شايسته است،تحقيق و پژوهشى به عمل نيامده است.ازاين‌رو،بر آن شدم تحقيقى در اين زمينه داشته باشم؛شايد بتوانم براى سؤالاتى كه كم‌وبيش براى همگان مطرح است،پاسخى بيابم.

يكى از پرسش‌هايى كه ذهن بيش‌تر انسان‌ها را به خود مشغول داشته،آن است كه امام عجّل اللّه تعالى فرجه چگونه نظام‌هاى سياسى گوناگون را-كه داراى افكار و توانايى‌هاى مختلفى هستند-از ميان برمى‌دارد و نظام واحد جهانى تشكيل مى‌دهد؟

سيستم و برنامۀ حكومتى آن حضرت چگونه است كه در آن ظلم و ستمى در جهان نخواهد بود؛فسادى صورت نمى‌گيرد و گرسنه‌اى يافت نمى‌شود؟

اين انديشه چهار سال مرا به تحقيق و پژوهش در موضوع يادشده واداشت و نتيجۀ آن،كتابى شد كه در پيش روى داريد.

در بخش نخست اين كتاب،اوضاع جهان پيش از ظهور امام عجّل اللّه تعالى فرجه-كه آكنده از جنگ و كشتار،

ويرانى و قحطى،مرگ و بيمارى،ظلم و ستم و ناامنى و تجاوز است-مورد بررسى قرار گرفته، نتيجه‌گيرى مى‌شود كه مردم در آن هنگام از مرام‌ها،مكتب‌ها و حكومت‌هاى گوناگون-كه هركدام ادّعاى رعايت حقوق بشر،سعادت انسان و نجات آنان را داشته‌اند-مأيوس شده،از بهبود اوضاع نابسامان جهان نااميد گشته‌اند و در انتظار ظهور مصلحى به سر مى‌برند تا نجات بخش آنان باشد.

بخش دوم كتاب،به چگونگى قيام و انقلاب جهانى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌پردازد؛نهضتى كه از كنار كعبه با اعلام آن حضرت آغاز مى‌گردد.ياران و پيروان حقيقى از سراسر جهان به او مى‌پيوندند.ستاد فرماندهى شكل مى‌گيرد،سپاهيان منظم شده،فرماندهان منصوب مى‌شوند و عمليات در سطح وسيعى آغاز مى‌گردد.

امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند و به ريشه‌كن كردن ستم و ستمگر از جامعه مى‌پردازد.اين جامعه،محدود به سرزمين حجاز،خاورميانه و آسيا نيست؛بلكه به وسعت كرۀ زمين است.

اصلاح چنين جامعه‌اى كه پر از ظلم و فساد است،كارى بس دشوار و مدّعى-آن در حقيقت- ادّعاى معجزه‌اى بزرگ دارد و اين معجزه به دست او تحقّق مى‌يابد.

سومين بخش كتاب،به حكومت آخرين امام عليه السّلام اشاره دارد.آن حضرت براى ادارۀ جهانى رهيده از ستم و فساد و نيز تحقق حاكميت اسلام،دولتى قوى و كارآمد،از ياران توانمند زمان خويش و بزرگانى چون حضرت عيسى عليه السّلام،سلمان فارسى،مالك اشتر،صالح و...از سلف صالح تشكيل مى‌دهد.هرچند نقش آنان را در براندازى حكومت‌هاى جور نمى‌توان ناديده گرفت،ولى نقش اصلى آنان در سازندگى و اصلاح جهان در حكومت جهانى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه است.

آن‌چه در اين پيش‌گفتار به اختصار ذكر شد،با بهره‌گيرى از ده‌ها كتاب از-شيعه و سنّى- و بررسى صدها روايت،به صورت مبسوط و مستدل در كتابى كه در پيش رو داريد،آمده است.

اميد است اين كتاب كه دورنمايى-هرچند نارسا-از جامعۀ اسلامى پس از ظهور عدالت‌گستر آل محمد صلّى اللّه عليه و اله را ترسيم كرده است،مقبول امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه و مورد استفادۀ مسلمانان ايران و منتظران واقعى امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه قرار گيرد و آنان را براى فراهم كردن زمينۀ ظهور آن حضرت آماده سازد.

از خداوند بزرگ خواهانيم كه مرجع بزرگوار امام خمينى رحمه اللّه را كه جلوه‌اى از حكومت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را در ايران به ما نشان داد با انبيا و معصومين محشور فرمايد و خادمان به اهل بيت و مملكت اهل بيت را موفق و در حراست از اين امّ القراى اسلام مؤيّد بدارد.در اين‌جا تذكر چند نكته ضرورى است:

1.ما مدّعى آن نيستيم كه در اين كتاب مطلب تازه‌اى ارائه كرده‌ايم؛زيرا روايات آن را عالمان گذشته جمع‌آورى نموده،در برخى موارد،نتيجه‌گيرى نيز كرده‌اند؛امّا ويژگى اين كتاب،در اين است كه سعى شده به دور از اصطلاحات خاص و نزاع‌هاى دينى،مطالب را در قالبى نو،ساده و در خور فهم عموم ارائه كند.

2.برداشت‌هايى كه از روايات صورت گرفته و به جايى استناد داده نشده است،نظر شخصى نويسنده مى‌باشد.ازاين‌رو،ممكن است كه با دقت و تحقيق بيش‌تر و مقايسۀ روايات با يك‌ديگر،مطالب ديگرى برداشت شود.

3.هم‌چنين مدّعى نيستيم كه تمامى روايات مورد استناد در اين كتاب،صحيح و غير قابل خدشه است؛بلكه سعى بر اين بوده است كه آن‌چه محدّثان و مؤلّفان معتبر در كتاب‌هاى‌شان آورده‌اند،نقل شود.هم‌چنين جز در پاره‌اى از موارد،از سند روايات بحثى به ميان نيامده است؛ زيرا در مقام اثبات يا نفى آن نبوده‌ايم.علاوه بر آن‌كه در بسيارى از موارد،با تواتر اجمالى به صدور روايت قطع پيدا مى‌كنيم؛به‌ويژه در رواياتى كه از طريق اهل بيت عليهم السّلام رسيده است.

4.روايات اين كتاب پيش از تأليف و تدوين كتاب معجم احاديث ⁽¹⁾الامام المهدى عليه السّلام جمع‌آورى شده است.ازاين‌رو،مشتاقان به تحقيق بيش‌تر در اين زمينه را،به آن كتاب كه بحمد اللّه پس از اين كتاب موفق به جمع‌آورى و تأليف و نشر آن شدم ارجاع مى‌دهيم.

5.در بسيارى از روايات كلمه«الساعه»و«القيامه»به ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه تفسير شده است.ازاين‌رو،رواياتى كه به‌عنوان شرايط يا علائم الساعه و القيامه آمده،در اين كتاب به‌عنوان علائم ظهور آورده شده است.

6.برخى از مطالب كتاب نياز به تحقيق بيش‌ترى دارد؛هرچند سعى شده دربارۀ آنها توضيحت.

داده شود.اميد است با عنايات الهى كتاب را در چاپ‌هاى بعدى با تحقيق بيش‌ترى منتشر نماييم.

در خاتمه به مصداق من لم يشكر المخلوق لم يشكر الخالق،لازم است از برادران و دوستان به‌ويژه از دو برادر بزرگوارم،حجج اسلام محمد جواد و محمد جعفر طبسى براى رهنمودهاى‌شان و از حجج اسلام على رفيعى و سيد محمد حسينى شاهرودى براى بازنويسى و تنظيم مطالب كتاب،تشكر و قدردانى كنم.

قم-نجم الدين طبسى

1373 ه.ش

بخش اوّل: دورنمايى از جهان پيش از ظهور

اشاره

آن‌گاه كه در روشنايى قرار داريم،از ارزش آن كم‌تر آگاه مى‌گرديم و زمانى به ارزش واقعى آن پى مى‌بريم كه در ظلمت و تاريكى قرار گرفته باشيم.

هنگامى كه خورشيد جهان‌افروز در پهنۀ آسمان مى‌درخشد،كم‌تر بدان توجّه داريم، ولى آن‌گاه كه در پس ابرها قرار گيرد و براى مدتى نور و گرما را از موجودات دريغ ورزد، به ارزش آن،آگاه مى‌گرديم.

ضرورت ظهور خورشيد ولايت را آن‌گاه احساس خواهيم كرد كه از شرايط و اوضاع نابسامان پيش از ظهور آگاه شويم و شرايط سخت روانى آن دوران را درك كنيم.ترسيمى كلّى از آن دوران-كه برگرفته از روايات است-به شرح زير مى‌باشد:

پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه فتنه و آشوب،هرج‌ومرج،نابسامانى،ناامنى و ظلم و بيداد،نابرابرى و اجحاف،قتل و كشتار و تجاوز،همه‌جا را فرامى‌گيرد و زمين سرشار از ستم و بى‌عدالتى مى‌شود.

جنگ‌هاى خونين ميان ملّت‌ها و كشورهاى جهان آغاز شده،زمين از كشته‌ها انباشته مى‌گردد.كشتار ناحق به‌حدّى زياد است كه هيچ خانه و خانواده‌اى يافت نمى‌شود كه يك يا چند عزيز خود را از دست ندهد.مردان و جوانان بر اثر جنگ‌ها از بين مى‌روند،تا آن‌جا كه از هر سه نفر،دو نفر كشته مى‌شوند.

امنيّت مالى و جانى از ميان ملّت‌ها رخت برمى‌بندند،راه‌ها و جاده‌ها ناامن مى‌گردد، ترس،وحشت و هراس بشر را فرامى‌گيرد،مرگ‌هاى زودرس و ناگهانى فراوان مى‌شود.

كودكان معصوم با بدترين شكنجه‌ها،به دست فرمانروايان ستمگر كشته مى‌شوند،در خيابان‌ها و معابر عمومى به زنان باردار تجاوز مى‌گردد،بيمارى‌هاى واگير و مرگ‌بار

-شايد بر اثر تعفّن پيكر كشته‌شدگان يا به كارگيرى سلاح‌هاى ميكربى و شيمايى- گسترش مى‌يابد.كمبود مواد غذايى،گرانى و قحطى،زندگى مردم را فلج مى‌كند و زمين از پذيرش بذر و رشد و شكوفايى سر بازمى‌زند.باران‌ها قطع شده،يا بى‌هنگام فرومى‌آيد و زيان مى‌رساند.بر اثر قحطى،زندگى چنان سخت مى‌شود كه برخى از مردم براى تأمين قوت لا يموت خود،زنان و دختران خود را در برابر اندكى غذا واگذار مى‌كنند.

در آن شرايط دشوار،نااميدى،بشر را فرامى‌گيرد و مرگ بهترين هديۀ الهى به انسان‌ها تلقّى مى‌شود و تنها آرزوى مردم،پايان يافتن زندگى است.در آن هنگام چون شخصى از ميان پيكر كشته‌شدگان و از كنار گورستان‌ها بگذرد،آرزو مى‌كند:كاش يكى از آنان بود تا از زندگانى ذلت‌بار آسوده مى‌گشت.

در آن هنگام هيچ قدرت و سازمان و تشكيلاتى وجود ندارد كه بتواند آن همه نابسامانى،تجاوز و كشتار را مهار كند و ستمكاران و قدرتمندان را به سزاى كردار ننگينشان برساند.هيچ فريادى براى رهايى مردم به گوش نمى‌رسد.همۀ مدّعيان نجات بشر،خائن و دروغ‌گو از كار درمى‌آيند و انسان‌ها تنها ظهور مصلحى الهى و معجزه‌اى خدايى را انتظار مى‌كشند.

در آن هنگام كه نااميدى همه را فراگرفته است،لطف و رحمت الهى،مهدى موعود را، پس از سال‌ها غيبت و انتظار،براى نجات انسانيت ظاهر مى‌كند و سروش آسمانى در همۀ جهان به گوش مى‌رسد كه:«اى اهل عالم!دوران فرمانروايى ستمگران به سر آمد و حكومت عدل الهى فرارسيد و مهدى ظهور كرد».اين نداى آسمانى،روح اميد را در پيكرۀ بى‌رمق انسان‌ها مى‌دمد و به محرومان و ستمديدگان مژدۀ رهايى مى‌دهد.

آرى،با درك اين زمينه‌هاست كه مى‌توان،به ضرورت ظهور مصلح الهى پى‌برد،و اهميّت و ارزش حكومت عدالت‌گستر مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را درك كرد.

در اين‌جا اوضاع نابسامان پيش از ظهور امام عليه السّلام را در پنج فصل،از ديدگاه روايات بررسى مى‌كنيم.

فصل اوّل: حكومت

اشاره

قوانين اديان و مكتب‌ها،هنگامى در جامعه اجرا مى‌شود كه حكومتى از آن پشتيبانى كند.ازاين‌رو،هر گروهى در پى به دست آوردن حكومت،براى اجراى اهداف خويش است.اسلام نيز-كه برترين آيين آسمانى است-در پى تشكيل حكومت اسلامى بوده، ايجاد و حفظ حكومت حق را از بزرگ‌ترين فرايض مى‌داند.

پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله همۀ كوشش‌هاى خويش را براى تشكيل حكومت اسلامى به كار گرفت و در شهر مدينه به پايه‌ريزى آن پرداخت.پس از رحلت آن حضرت -هرچند امامان معصوم عليهم السّلام و عالمان،آرزوى تشكيل حكومت اسلامى را داشته‌اند-جز در موارد انگشت‌شمارى،حكومت‌ها الهى نبوده است و تا زمان ظهور حضرت مهدى عليه السّلام نيز بيش‌تر حكومت‌ها بر باطل خواهند بود.

در رواياتى كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و ائمه عليهم السّلام به ما رسيده است،چشم‌انداز عمومى حكومت‌ها،پيش از قيام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ترسيم شده است كه به مواردى از آن اشاره مى‌كنيم:

الف)استبداد حكومت‌ها

يكى از مسائلى كه جامعۀ بشرى پيش از ظهور امام عليه السّلام از آن رنج مى‌برد،بيدادگرى و ستمى است كه به وسيلۀ حكومت‌ها بر مردم مى‌رود.رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله دراين‌باره مى‌فرمايد:«زمين از ستم و بيداد پر مى‌شود؛تا جايى كه در هر خانه‌اى ترس و جنگ

وارد مى‌گردد». ⁽¹⁾

حضرت على عليه السّلام مى‌فرمايد:«زمين پر از ستم و بيداد مى‌گردد؛تا آن‌كه ترس و اندوه در هر خانه‌اى وارد شود». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم عليه السّلام قيام نمى‌كند،مگر در دورانى پر از بيم و هراس». ⁽³⁾

انظر الغيبة للنعماني،ص 253؛الغيبة للطوسي؛ص 274؛إعلام الورى،ص 428؛مختصر بصائر الدرجات،ص 212؛ إثبات الهداة،ج 3،ص 540؛حلية الأبرار،ج 2،ص 626؛بحار الأنوار،ج 52،ص 230؛بشارة الإسلام،ص 82؛ عقد الدرر،ص 64؛القول المختصر،ص 26؛البرهان للمتقي،ص 74؛لوائح الأنوار البهية،ج 2،ص 8.

اين بيم و ترس چيزى است كه غالبا از حكومت زمامداران ستمگر و خودسر جهان سرچشمه مى‌گيرد؛زيرا پيش از ظهور آن حضرت،ستمگران بر جهان فرمانروايى مى‌كنند.

امام باقر عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«مهدى عليه السّلام هنگامى قيام مى‌كند كه زمام كارهاى جامعه در دست ستمكاران باشد». ⁽⁴⁾

ابن عمر مى‌گويد:مرد شرافتمند و داراى مال و فرزند(در آخر الزمان)به سبب رنج‌ها و گرفتارى‌هايى كه از سوى فرمانروايان مى‌بيند،آرزوى مرگ مى‌كند. ⁽⁵⁾

نكتۀ قابل توجّه اين است كه پيروان پيامبر صلّى اللّه عليه و اله تنها از تجاوز و هجوم قدرت‌هاى بيگانه رنج نمى‌برند،بلكه از سوى حكومت‌هاى خودكامه و مستبد خودشان نيز در فشار و رنجند؛آن‌چنان‌كه زمين با همۀ گستردگى‌اش بر آنان تنگ مى‌شود و به جاى احساس آزادى،خود را در زندانى بزرگ احساس مى‌كنند .هم‌اكنون در جهان اسلام جز ايران-كه3.

با عنايت خداوند و امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه در آن فقيه عادل حكومت مى‌كند-باقى رهبران كشورهاى اسلامى با اسلام و مسلمانان ميانۀ خوبى ندارند و با آنان بيگانه‌اند.

در روايات،در اين زمينه چنين آمده است:

رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«در آخر الزمان بلاى شديدى-كه سخت‌تر از آن شنيده نشده باشد-از سوى فرمانروايان اسلامى بر امّت من وارد خواهد شد؛به‌گونه‌اى كه فراخناى زمين بر آنان تنگ خواهد گشت و زمين از بيداد و ستم لبريز گردد؛آن‌چنان‌كه مؤمن براى رهايى از ستم،پناهگاهى كه بدان پناهنده شود،نمى‌يابد». ⁽¹⁾

در پاره‌اى از روايات به ابتلاى مسلمانان به رهبران خودكامه تصريح گشته،در پى حكمرانى آن فرمانروايان ستمگر،ظهور مصلح كلّ،نويد داده شده است.در اين دسته از روايات،از سه‌گونه حكومت-كه پس از رسول گرامى اسلام بر سر كار مى‌آيند-سخن به ميان آمده است .اين سه‌گونه حكومت عبارتند از:خلافت،امارت و ملوك و پس از آن، جباران حاكم مى‌شوند.

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«پس از من خلفايى بر سر كار خواهند آمد؛بعد از خلفا،امرايى و پس از امرا،پادشاهان و پس از آنان جباران و ستمگران؛سپس مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند». ⁽²⁾

ب)تركيب دولت‌ها

هنگامى مردم در آسايش و راحتى به سر مى‌برند كه كارگزاران حكومت،افرادى صالح و كاردان باشند؛ولى وقتى كه افراد ناشايست بر مردم فرمانروا شدند،طبيعى است كه

انسان‌ها از رنج و عذاب به ستوه آيند؛درست همان وضعيتى كه پيش از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه پيش مى‌آيد.در اين هنگام،دولت‌ها را افرادى خيانتكار،فاسق و ستمكار تشكيل مى‌دهند.

پيامبر گرامى اسلام مى‌فرمايد:«زمانى خواهد آمد كه فرمانروايان،ستم‌پيشه؛ فرماندهان،خيانتكار؛قاضيان،فاسق و وزيران،ستمگر مى‌گردند». ⁽¹⁾

ج)نفوذ زنان بر حكومت‌ها

يكى ديگر از مسائلى كه در حكومت‌هاى آخر الزمان مطرح است،سلطه و نفوذ زنان مى‌باشد كه يا به گونۀ مستقيم بر مردم فرمانروايى مى‌كنند و يا فرمانروايان را به زير سلطۀ خود مى‌برند.اين مطلب،پيامدهاى ناگوارى را به دنبال دارد.حضرت على عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«زمانى خواهد رسيد كه افراد فاسد و زناكار به ناز و نعمت مى‌رسند و فرومايگان مقام و موقعيتى پيدا مى‌كنند و انسان‌هاى باانصاف ضعيف مى‌شوند».

سؤال شد:اين دوره در چه وقت خواهد بود؟فرمود:«هنگامى‌كه زنان و كنيزان بر امور مردم مسلّط گردند و خردسالان به فرمانروايى برسند». ⁽²⁾

فقيل له:متى ذلك يا أمير المؤمنين؟فقال:«اذا اتّخذت الأمانة مغنما،و الزكاة مغرما،و العبادة استطالة،و الصلة منّا» قال:فقيل:متى ذلك يا أمير المؤمنين؟فقال:«إذا تسلّطن النساء،و سلّطن الإماء،و أمّر الصبيان».

الكافى،ج 8،ص 69؛بحار الأنوار،ج 52،ص 265-278.

د)فرمانروايى كودكان

حاكمان بايد افرادى باتجربه و مدير باشند تا مردم در راحتى و آسايش قرار گيرند.اگر به جاى آنان،كودكان يا كوته‌فكران،سرپرستى كارها را در دست گيرند،بايد از شرّ فتنه‌اى كه رخ مى‌دهد،به خدا پناه مى‌برد.

دراين‌باره به ذكر دو روايت بسنده مى‌كنيم:

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«از اوّل سال هفتاد و حكومت كودكان،به خدا پناه ببريد». ⁽¹⁾

سعيد بن مسيّب مى‌گويد:«فتنه‌اى رخ مى‌دهد و ابتداى آن بازى كودكان خواهد بود». ⁽²⁾

ه)تزلزل حكومت‌ها

حكومتى قادر است به مردم كشورش خدمت كند كه داراى ثبات سياسى باشد؛زيرا درصورتى‌كه در حال تغيير باشد،قادر به انجام كارهاى بزرگ در كشور نيست.

حكومت‌ها در آخر الزمان در حال تزلزلند و گاهى حكومتى در آغاز روز بر سر كار مى‌آيد،ولى هنگام غروب از كار بركنار مى‌شود .امام صادق عليه السّلام در اين‌باره مى‌فرمايد:

«چگونه خواهيد بود،هنگامى كه بدون امام هدايتگر و بدون نشانۀ راهنما بمانيد و از يك‌ديگر بيزارى جوييد؟[و اين]زمانى باشد كه آزمايش شويد و افراد خوب و بد شما از هم جدا گردند و غربال و زير و رو شويد.آن‌وقت كه شمشيرها در رفت‌وآمد باشد و جنگ شعله‌ور.حكومتى در آغاز روز،روى كار مى‌آيد و با كشتار در آخر روز بركنار و سرنگون مى‌شود». ⁽³⁾

و)ناتوانى قدرت‌ها از ادارۀ كشورها

پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه حكومت‌هاى ستمگر به ضعف مى‌گرايند و اين زمينه‌اى مى‌شود تا حكومت جهانى حضرت مهدى را بپذيرند.امام سجاد عليه السّلام دربارۀ آيۀ شريفۀ حَتّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ ناصِراً وَ أَقَلُّ عَدَداً؛ ⁽⁴⁾تا آن‌گاه كه ببينند،آن‌چه

وعده داده شده است و به زودى خواهند دانست چه كسى ياوران كم‌ترى دارد و ناتوان‌تر است.، فرمود:«وعده‌اى كه در اين آيه داده شده است،مربوط به حضرت قائم عليه السّلام و اصحاب و ياوران و دشمنانش است.آن‌گاه كه امام زمان عليه السّلام قيام كند،دشمنانش ناتوان‌ترين دشمنان خواهند بود و كم‌ترين نيروها و تجهيزات را خواهند داشت». ⁽¹⁾2.

فصل دوم: وضعيت دينى مردم

اشاره

در اين فصل به بررسى وضعيت دينى مردم پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌پردازيم.

از روايات فهميده مى‌شود كه در آن روزگار،از اسلام و قرآن جز نامى برجاى نمى‌ماند، مسلمانان تنها به نام،مسلمان هستند.مساجد،ديگر جاى ارشاد و موعظۀ مردم نيست.

فقهاى آن زمان بدترين فقهاى روى زمينند و دين با كالاى كم‌ارزش و بهاى اندكى معاوضه مى‌شود.

الف)اسلام و مسلمانان

اسلام به معناى تسليم بودن در برابر دستورات الهى است.اسلام برترين و بهترين اديان است كه خوش‌بختى بشر را در دنيا و آخرت تضمين مى‌كند؛ولى آن‌چه ارزش دارد،عمل كردن به دستورات اسلام و قرآن است .در آخر زمان همه‌چيز برعكس مى‌شود؛يعنى از اسلام جز نامى برجاى نمى‌ماند.قرآن در جامعه حضور دارد؛ولى تنها خطوطى است كه بر برگ‌ها نقش بسته است و مسلمانان تنها از نام مسلمانى برخوردارند و از اسلام نشانى ندارند .پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«دورانى بر امّت من مى‌آيد كه در آن،از اسلام جز نامى نماند و از قرآن اثرى جز نقش و تصويرى نباشد.مسلمانان به نام،مسلمان خوانده مى‌شوند؛ولى نسبت به اسلام از هركس بيگانه‌ترند». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«به زودى دورانى فرارسد كه مردم خدا را نشناسند و معناى توحيد را ندانند تا اين‌كه دجّال خروج كند». ⁽¹⁾

ب)مساجد

مسجد جاى پرستش خداوند و تبليغات دينى و ارشاد و هدايت مردم است.در صدر اسلام،حتى كارهاى مهم حكومتى در مساجد انجام مى‌شد.جهاد در مساجد برنامه‌ريزى مى‌شد و انسان از مسجد به معراج مى‌رفت؛ولى در آخر الزمان مساجد ماهيت خود را از دست مى‌دهند و به جاى آموزش و تبليغات و ارشاد دينى،بر تعداد مساجد و تجملات آن افزوده مى‌شود.در صورتى كه مساجد از مؤمنان تهى است.پيامبر خدا مى‌فرمايد:

«مسجدهاى آن زمان آباد و زيباست؛ولى از هدايت و ارشاد در آن خبرى نيست». ⁽²⁾

ج)فقيهان

عالمان و دانشمندان اسلامى،حافظان دين خدا در روى زمينند و راهنمايى و ارشاد مردم در دست آنان است.آنان با تحمّل زحمات،مسائل دينى را از منابع شرعى استخراج كرده،در دسترس مردم قرار مى‌دهند؛ولى در آخر الزمان وضع دگرگون مى‌شود و عالمان آن روزگار بدترين عالمان خواهند بود .رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله دراين‌باره مى‌فرمايد:«فقيهان آن روزگار،بدترين فقيهانى‌اند كه در زير آسمان به سر مى‌برند.فتنه و آشوب،از آنان آغاز مى‌شود و به آنان نيز بازمى‌گردد». ⁽³⁾شايد بتوان گفت:منظور،عالمان دربارى و وابسته‌اى هستند كه جنايات پادشاهان ستمگر و فرمانروايان خودسر را توجيه مى‌كنند و به آن رنگ اسلامى مى‌دهند؛آنانى كه حاضرند با هر مجرم و جنايت‌پيشه‌اى،كنار آيند؛مانند

وعاظ السلاطين وابسته به وهابيت،كه مبارزه با آمريكا و اسرائيل را خلاف شرع مى‌دانند.آنان كه در برابر جنايات اسرائيل دم برنياوردند و جنايات وهابيان را در كشتن زائران خانۀ خدا توجيه كردند و برايش آيه و روايت آوردند.آرى،بايد گفت:آنان بدترين فقيهانند كه فتنه‌ها از آنان شروع شده،به آنان نيز بازمى‌گردد.

د)خروج از دين

يكى ديگر از علائم آخر الزمان اين است كه مردم از دين خارج مى‌شوند.روزى امام حسين عليه السّلام به نزد امير مؤمنان عليه السّلام آمد.گروهى در گرداگرد حضرت عليه السّلام نشسته بودند.

ايشان به آنان فرمود:«حسين پيشواى شماست.چنانكه رسول خدا او را سيّد و سرور ناميده است.از نسل او مردى ظهور خواهد كرد كه در اخلاق و چهره،شبيه من است.او دنيا را پر از عدل و داد مى‌كند؛چنان‌كه[پيش از آن]پر از ستم و جور شده است».

سؤال شد:اين قيام در چه زمانى خواهد بود؟فرمود:«افسوس!هنگامى كه از دين خارج شويد؛هم‌چنان‌كه زن براى شوهرش از لباسش خارج مى‌شود». ⁽¹⁾

ه)دين‌فروشى

انسان مكلّف است كه اگر جانش به خطر افتاد،از مالش بگذرد تا جانش محفوظ بماند و اگر دينش را خطرى تهديد كرد،از جانش مايه بگذارد تا خطر متوجّه دينش نشود؛ولى در آخر الزمان دين را به بهاى كمى مى‌فروشند و انسان‌هايى كه صبح مؤمن بوده‌اند،بعد از ظهر كافر مى‌گردند.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله دراين‌باره فرموده است:«واى بر عرب از شرّى كه به آنان نزديك شده است.فتنه‌هايى چون پاره‌هاى شب تاريك و ظلمانى.صبح‌گاهان مرد مؤمن است و به

هنگام غروب كافر.گروهى دين خود را به بهاى ناچيز و متاع اندك مى‌فروشند.كسى كه در آن روز به دين خود چنگ زده و پاى‌بند است،همانند كسى است كه گلوله‌اى از آتش را در دست گرفته يا بوته‌اى از خار را در دست مى‌فشرد». ⁽¹⁾

اين روايت به ضعف آگاهى مردم آن دوران دلالت دارد.9.

فصل سوم: اخلاق پيش از ظهور

اشاره

سست شدن بنيان خانواده،خويشاوندى،دوستى،و سردى عواطف انسانى و بى‌مهرى از ويژگى‌هاى بارز آخر الزمان است.

الف)سردى عواطف انسانى

رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله وضعيت آن روزگار را از نظر عاطفى چنين بيان مى‌دارد:

«در آن روزگار،بزرگ‌تران به زيردستان و كوچك‌تران رحم نمى‌كنند و قوى بر ضعيف ترحم نمى‌نمايد.در آن هنگام،خداوند به او(مهدى)اذن قيام و ظهور مى‌دهد». ⁽¹⁾نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«قيامت برپا نمى‌شود تا آن‌كه زمانى فرارسد كه مردى(از شدت فقر) به اقوام و بستگان خود مراجعه كند و آنان را به خويشاوندى سوگند دهد تا بلكه به او كمك كنند؛ولى چيزى به او نمى‌دهند.همسايه از همسايۀ خود كمك مى‌طلبد و او را به حقّ همسايگى سوگند مى‌دهد؛ولى همسايه كمكش نمى‌كند». ⁽²⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«از نشانه‌هاى قيامت،بدرفتارى با همسايه و گسستن پيوندهاى خويشاوندى است». ⁽³⁾

از آن‌جا كه در برخى از روايات«الساعه»به ظهور حضرت تأويل شده است ⁽¹⁾

براى بررسى واژه‌هاى يوم الظهور،يوم الكرّه و يوم القيامه به تفسير الميزان،ج 2،ص 108 رجوع كنيد.

ب)فساد اخلاقى

هرگونه انحراف و فسادى ممكن است به‌گونه‌اى قابل تحمّل باشد،جز فساد جنسى كه براى انسان‌هاى غيرتمند و شرافتمند،بسيار ناگوار و غير قابل تحمّل است.از انحراف‌هاى بسيار زشت و خطرناكى كه جامعۀ پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه به آن گرفتار مى‌شود،بى‌امنيتى خانوادگى و ناموسى است.

در آن روزگار،فساد و بى‌بندوبارى اخلاقى،به‌طور گسترده‌اى گسترش مى‌يابد.قبح و زشتى كردارهاى حيوانى گروهى انسان‌نما،بر اثر گسترش فساد و تكرار آن از بين مى‌رود و حالت عادى و طبيعى به خود مى‌گيرد.فساد چنان فراگير مى‌شود كه كم‌تر كسى مى‌تواند و يا مى‌خواهد از آن جلوگيرى كند.

جشن‌هاى دو هزار و پانصد سالۀ سلطنتى در سال 1350 شمسى و در زمان سلطنت محمد رضا پهلوى،با عنوان جشن هنر شيراز كه در آن صحنه‌هاى بسيار زشتى از زندگى حيوانى نمايش داده شد،اعتراض و خشم جامعۀ اسلامى ايران را برانگيخت؛ولى در روزگار پيش از ظهور،خبرى از اين اعتراض‌ها نيست و تنها اعتراض،اين است كه چرا در وسط چهارراه‌ها چنين اعمال زشتى صورت مى‌گيرد.اين بالاترين نهى از منكرى است كه انجام مى‌شود و چنين شخصى،عابدترين فرد زمان خود است.

اينك نظرى به روايات مى‌افكنيم تا عمق فاجعۀ از بين رفتن ارزش‌هاى اسلامى و گسترش فساد در آن روزگار را درك كنيم.رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«قيامت برپا نمى‌شود تا آن‌كه زنى را در روز روشن و به‌طور آشكار(و در پيش روى همگان از چنگ صاحبش)گرفته،در وسط راه به او تعدّى كنند؛ولى احدى اين كار را نكوهش نكند و از

آن جلوگيرى ننمايد.بهترين آن مردم،كسى است كه مى‌گويد:اى كاش كمى از وسط راه كنار مى‌رفتى و كارت را انجام مى‌دادى». ⁽¹⁾

هم‌چنين حضرت مى‌فرمايد:«سوگند به آن‌كه جان محمد صلّى اللّه عليه و اله در دست اوست،اين امّت از بين نمى‌روند تا آن‌كه مرد بر سر راه زنان مى‌ايستد(و چون شير درنده)به آن تجاوز مى‌كند.بهترين آن مردم،كسى است كه مى‌گويد:اى كاش او را پشت اين ديوار پنهان مى‌كردى و در ملأ عام،اين عمل را انجام نمى‌دادى». ⁽²⁾

در بيانى ديگر مى‌فرمايد:«آن مردمان چون حيوانات،در وسط راه برهم مى‌شورند و باهم مى‌ستيزند و آن‌گاه يكى از آنان به مادر،خواهر و دختر او در وسط راه و در حضور همگان تجاوز مى‌كند،سپس آنان را در معرض تعدّى ديگران قرار مى‌دهد و يكى پس از ديگرى عمل زشت را انجام مى‌دهند؛ولى كسى اين كردار زشت را نكوهش نمى‌كند و تغيير نمى‌دهد.بهترين آنان كسى است كه مى‌گويد:اگر از جاده و از نظر مردم دور مى‌شديد،بهتر بود». ⁽³⁾

ج)گسترش اعمال منافى عفّت

محمد بن مسلم مى‌گويد:به امام باقر عليه السّلام عرض كردم:اى فرزند رسول خدا!قائم شما چه‌وقت ظهور خواهد كرد؟امام فرمود: «هنگامى كه مردها خود را شبيه زنان كنند و زنان شبيه مردان شوند.آن‌گاه كه مردان به مردان اكتفا كنند[يعنى لواط كنند]و زنان به زنان». ⁽⁴⁾

روايت ديگرى به همين مضمون از امام صادق عليه السّلام نقل شده است. ⁽¹⁾ابو هريره نيز از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله نقل مى‌كند:«قيامت برپا نمى‌گردد تا آن‌كه مردان براى انجام عمل زشت بر يك‌ديگر سبقت بگيرند؛چنان‌كه نسبت به زنان چنين مى‌كنند». ⁽²⁾

روايات ديگرى نيز به همين مضمون آمده است. ⁽³⁾

ب)«إذا صار الغلام يعطي كما تعطي المرأة،و يعطي قفاه لمن ابتغى»كافى،ج 8،ص 38؛بحار الأنوار،ج 52،ص 257.

ج)«يزفّ الرجال للرجال كما تزفّ المرأة لزوجها»بشارة الاسلام،ص 76؛الزام الناصب،ص 121.

د)قال الصادق عليه السّلام:«يتمشّط الرجل كما تتمشّط المرأة لزوجها،و يعطى الرجال الأموال على فروجهم و يتنافس في الرجل و يغار عليه من الرجال،و يبذل في سبيله النفس و المال»كافى،ج 8،ص 38؛بحار الأنوار،ج 52،ص 257.

ه)قال الصادق عليه السّلام:«تكون معيشة الرجل من دبره،و معيشة المرأة من فرجها»كافى،ج 8،ص 38.

و)قال الصادق عليه السّلام:«عندها يغار على الغلام كما يغار على الجارية(الشابة)في بيت أهلها».بشارة الاسلام،ص 36، 76،133.

ز)قال النبيّ صلّى اللّه عليه و اله:«كأنّك بالدنيا لم تكن إذا ضيّعت أمّتي الصلاة و اتّبعت الشهوات و غلت الأسعار و كثر اللواط». بشارة الاسلام،ص 23؛الزام الناصب،ص 181.

د)آرزوى كمى تعداد فرزند

پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«رستاخيز برپا نمى‌شود،تا آن‌كه كسى كه پنج فرزند دارد، آرزوى چهار فرزند كند و آن‌كه چهار فرزند دارد،مى‌گويد:كاش سه فرزند داشتم و صاحب سه فرزند آرزوى دو فرزند دارد و آن‌كه دو فرزند دارد،آرزوى يك فرزند نمايد و كسى كه يك فرزند دارد،آرزو كند كه:كاش فرزندى نداشت». ⁽⁴⁾

در روايت ديگرى مى‌فرمايد:«روزگارى خواهد آمد كه غبطۀ مرد كم‌فرزند را بخوريد،چنان‌كه امروز غبطۀ فرزند و ثروت زيادتر را مى‌خوريد؛تا آن‌جا كه يكى از شما،از كنار قبر برادرش مى‌گذرد و خود را بر قبر او مى‌غلطاند؛آن‌گونه كه حيوانات

خود را بر خاك چراگاه مى‌غلطانند و مى‌گويد:اى كاش من به جاى او بودم و اين سخن نه به سبب شوق ديدار خداوند و يا به دليل اعمال نيكى است كه از پيش فرستاده است؛بلكه به جهت بلاها و گرفتارى‌هايى است كه بر او فرود مى‌آيد». ⁽¹⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«قيامت برپا نمى‌شود،مگر آن‌كه فرزند كم گردد». ⁽²⁾در اين روايت«الولد غيضا»آمده است كه معناى آن نقص و حبس ⁽³⁾و شايد به معناى سقط جنين و جلوگيرى از باردارى نيز باشد؛ولى كلمه«غيظا»كه در روايت ديگرى آمده است به معناى غم و مشقّت و محنت و جوشش غضب است.

يعنى مردم در آن دوران با سقط جنين و جلوگيرى از افزايش فرزند،مانع زياد شدن فرزندان مى‌شوند.يا فرزند داشتن موجب غم و اندوه و خشم خواهد بود و شايد اين به علت مشكلات سخت اقتصادى،گسترش بيمارى‌ها در كودكان و نبودن امكانات، تبليغ و تشويق به كنترل جمعيت و يا عامل ديگر باشد.

ه)افزايش خانواده‌هاى بى‌سرپرست

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«از نشانه‌هاى قيامت اين است كه مردان كم مى‌شوند و زنان بسيار.تا آن‌جا كه هر پنجاه زن يك سرپرست خواهند داشت». ⁽⁴⁾

شايد اين وضعيت بر اثر افزايش تلفات جانى مردان باشد كه در جنگ‌هاى پى‌درپى و طولانى صورت مى‌گيرد.

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«قيامت برپا نمى‌شود،مگر آن‌كه روزگارى فرارسد كه

به دنبال يك مرد،حدود سى زن به راه افتد و هركدام از او تقاضا كند كه با او ازدواج نمايد». ⁽¹⁾

حضرت در روايت ديگرى مى‌فرمايد:«خداوند دوستان و برگزيدگان خود را از ديگران جدا مى‌كند تا اين‌كه زمين از منافقان و گمراهان و فرزندان آنان پاك شود.زمانى فرارسد كه پنجاه زن با يك مرد روبه‌رو شده،يكى مى‌گويد:اى بندۀ خدا!مرا بخر و ديگرى مى‌گويد:به من پناه ده». ⁽²⁾

انس مى‌گويد:پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«قيامت برپا نمى‌شود،مگر آن‌كه زمانى فرارسد كه (بر اثر تلفات مردان و كثرت زنان)زنى كفشى را در راه بيابد و(از روى دريغ و افسوس) گويد:اين كفش از آن مردى بوده است؛در آن روزگار،براى هر پنجاه زن،يك سرپرست خواهد بود». ⁽³⁾

انس مى‌گويد:آيا نمى‌خواهيد حديثى را كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله شنيدم،نقل كنم؟پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«مردان از بين خواهند رفت و زنان باقى مى‌مانند». ⁽⁴⁾7.

فصل چهارم: امنيّت پيش از ظهور

الف)هرج و مرج و ناامنى

بر اثر تجاوز قدرت‌هاى بزرگ،امنيّت از ميان حكومت‌هاى كوچك و ملّت‌هاى ضعيف رخت بر خواهد بست و ديگر آزادى و امنيّت مفهومى نخواهد داشت.

قدرت‌هاى حاكم بر جهان آن‌چنان عرصه را بر ملل ضعيف تنگ مى‌كنند و تجاوز به حقوق ملّت‌ها را تا آن‌جا گسترش مى‌دهند كه مردم اجازۀ نفس كشيدن هم نمى‌يابند.

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله آن دوران را چنين ترسيم مى‌كند:«به زودى امّت‌ها(پيروان ديگر آيين‌ها و مكاتب)بر ضد شما وارد عمل خواهند شد؛آن‌گونه كه گرسنگان به ظروف غذا حمله‌ور مى‌شوند».شخصى گفت:از آن جهت كه در آن زمان در اقليّت به سر مى‌بريم، اين‌گونه مورد هجوم قرار خواهيم گرفت؟پيامبر فرمود:«تعداد شما در آن زمان بسيار خواهد بود،ولى چون خس و خاشاك روى سيل خواهيد بود.خداوند،مهابت و عظمت شما را از دل دشمنانتان خارج ساخته،بر دل‌هاى‌تان سستى خواهد افكند».كسى پرسيد:

اى رسول خدا!اين وهن و سستى به علت چيست؟فرمود:«دنيادوستى و ناخوش داشتن مرگ». ⁽¹⁾

اين‌دو خصلت زشت كه رسول مكرّم از آن ياد كرده است،كافى است كه ملتى را

از رسيدن به آزادى و دفاع از ارزش‌هاى خود بازدارد و آنان را به زندگى ذلت‌بار تحت هر شرايطى انس دهد؛هرچند با از دست دادن دين و اصول مكتب باشد.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه هنگامى خواهد بود كه دنيا آشفته و پر از هرج و مرج گردد و گروهى به گروه ديگر يورش برند؛ ⁽¹⁾نه بزرگ به كوچك رحم كند و نه نيرومند بر ضعيف ترحّم نمايد.در چنين هنگامى خداوند به او اجازه قيام مى‌دهد». ⁽²⁾

ب)ناامنى راه‌ها

دامنۀ هرج‌ومرج و ناامنى به راه‌ها نيز كشيده خواهد شد و بى‌رحمى گسترش مى‌يابد.

در اين زمان خداوند،مهدى را برخواهد انگيخت و دژهاى گمراهى را به دست توانمند او فتح مى‌كند.مهدى موعود عجّل اللّه تعالى فرجه،تنها به گشودن قلعه‌هاى استوار نمى‌پردازد؛بلكه دل‌هاى بسته به روى حقايق و معنويت را نيز مى‌گشايد و براى قبول حقايق آماده مى‌سازد.

ر سول خدا صلّى اللّه عليه و اله خطاب به دختر گران‌قدرش مى‌فرمايد:«سوگند به آن خدايى كه مرا به حق برانگيخت،به راستى مهدى اين امّت از نسل حسنين عليهما السّلام است.هنگامى كه جهان را هرج و مرج و نابسامانى فراگيرد و فتنه‌ها(يكى پس از ديگرى)آشكار گردد.جاده‌ها و راه‌ها ناامن شود و برخى بر عده‌اى هجوم برند؛نه بزرگ بر كوچك ترحّم كند و نه كوچك بر بزرگ احترام گذارد؛در چنين هنگامه‌اى خداوند،شخصى از نسل اين‌دو (امام حسن و امام حسين عليهما السّلام)را برمى‌انگيزد تا دژهاى گمراهى را(درهم شكند و) فتح كند و دل‌هايى را كه پردۀ جهل و ناآگاهى آنها را فروپوشانده(و از درك حقايق محجوب ساخته است)بگشايد.او در آخر الزمان به‌پا مى‌خيزد-همان‌گونه كه من در اوّل زمان به‌پا خاستم-و دنيا را پر از عدل و داد مى‌كند؛همان‌گونه كه از ظلم و جور پر شده است». ⁽³⁾

ج)جنايات هولناك

جنايات ستمگران و جلاّدان در طول تاريخ بسيار سهمگين و وحشتناك بوده است.

صفحات تاريخ پر از ستم‌ها و ظلم‌ها و جناياتى است كه فرمانروايان ستمگر و خون‌آشام بر ملّت‌هاى محروم روا داشته‌اند كه چنگيز،هيتلر و آتيلا نمونه‌هايى از آنان هستند.

امّا جناياتى كه پيش از ظهور امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در جهان رخ مى‌دهد،از هولناك‌ترين جناياتى است كه مى‌توان تصور كرد.اعدام كودكان خردسال به وسيلۀ چوبه‌هاى دار، سوزاندن كودكان و فروبردن آنان در مايعات گداخته،قطعه‌قطعه كردن آدم‌ها با اره و ميله‌هاى آهنى و آسياب‌ها،حوادث تلخى است كه پيش از برپايى حكومت عدل جهانى، به وسيلۀ حكومت‌هايى كه خود را مدافع حقوق بشر مى‌دانند،رخ مى‌دهد.با بروز چنين وحشى‌گرى‌هايى است كه اهميّت حكومت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه-كه به تعبير روايات، پناه محرومان است-آشكار مى‌گردد.

على عليه السّلام حوادث تلخ آن روزگار را چنين ترسيم مى‌كند:«همانا سفيانى،گروهى را مأمور مى‌كند تا كودكان را در محلّى جمع كنند؛آن‌گاه روغن را براى سوزاندن آنان داغ مى‌كند؛كودكان مى‌گويند:اگر پدران ما با تو مخالفت كردند،گناه ما چيست،كه بايد سوزانده شويم؟او دو تن به نام‌هاى حسن و حسين را از ميان كودكان بيرون مى‌كشد و به دار مى‌آويزد.پس از آن به سوى كوفه مى‌رود و همان رفتار(وحشتناك پيشين)را با كودكان آن‌جا انجام مى‌دهد و دو كودك به همان نام‌ها را بر در مسجد كوفه به دار مى‌زند و از آن‌جا بيرون مى‌رود و باز جنايت مى‌كند و درحالى‌كه در دستش نيزه‌اى قرار دارد،زنى باردار را دستگير مى‌كند و آن را به يكى از يارانش مى‌سپارد و فرمان مى‌دهد كه در وسط

خيابان به او تجاوز كند.او پس از تجاوز،شكم زن را مى‌درد و جنينش را بيرون مى‌آورد و هيچ‌كس نمى‌تواند چنين وضعيت هولناكى را تغيير دهد». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام در خبر لوح مى‌فرمايد:«...خداوند رحمت خويش را به وسيلۀ فرزند دختر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله كامل مى‌گرداند؛همان كسى كه كمال موسى،ابهت عيسى و صبر و استقامت ايوب پيامبر را داراست.دوستان من،در دوران(پيش از ظهور)او خوار و ذليل باشند و سرهاى‌شان،همانند سرهاى اهالى ترك و ديلم(براى حكام و ظالمان)هديه برده مى‌شود.آنان كشته شوند و سوزانده گردند و ترسان،وحشت‌زده و هراسناك باشند.

زمين از خونشان رنگين شود و ناله و فرياد در ميان زنانشان زياد گردد.آنان دوستان واقعى من هستند.او به وسيلۀ آنان هر فتنه كور و تاريكى را دفع مى‌كند و زلزله‌ها (و ناآرامى‌ها)را برطرف مى‌سازد و زنجيرها و بندهاى اسارت را از ايشان برمى‌دارد.

درود خداوند بر آنان باد كه ايشان همان هدايت‌شدگانند». ⁽²⁾

ابن عباس مى‌گويد:«سفيانى و فلانى خروج مى‌كنند و باهم مى‌جنگند؛به‌گونه‌اى كه (سفيانى)شكم زنان را مى‌درد و كودكان را در ديگ‌هاى بزرگ مى‌گدازد و مى‌سوزاند». ⁽³⁾

ارطات مى‌گويد:سفيانى هركس را كه با او مخالفت كند،مى‌كشد.با اره‌ها مخالفانش را1.

به دو نيم مى‌كند و با ديگ‌ها آنان را نابود مى‌سازد.اين ستم‌ها،شش‌ماه به طول مى‌انجامد. ⁽¹⁾

د)آرزوى مرگ زندگان

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«سوگند به آن‌كه جانم در دست اوست،دنيا به پايان نمى‌رسد تا آن‌كه زمانى فرارسد كه مرد به هنگام عبور از گورستان،خود را روى قبر انداخته،مى‌گويد:اى كاش من به جاى صاحب اين قبر بودم.درحالى‌كه مشكل او بدهكارى نيست؛بلكه گرفتارى‌ها و فشار روزگار و ظلم و جور است». ⁽²⁾

از ذكر كلمه رجل در روايت،دو مطلب استفاده مى‌شود:يكى اين‌كه گرفتارى‌ها و مشكلات آن دوران و به دنبال آن آرزوى مرگ،به طايفه،ملّت و گروه خاصى اختصاص ندارد و همه از حوادث ناگوار در رنج و عذاب خواهند بود .دوم اين‌كه تعبير مرد نشان‌دهندۀ شدت فشار و سختى آن روزگار است؛زيرا غالبا مرد در برابر مشكلات و نابرابرى‌ها بيش‌تر از زن مقاومت مى‌كند و از اين‌كه مردان تاب و تحمّل مشكلات و رنج‌هاى آن روزگار را ندارند،استفاده مى‌شود كه مشكل بسيار بزرگ و كمرشكن است.

ابو حمزه ثمالى مى‌گويد:امام باقر عليه السّلام فرمود:«اى ابا حمزه!حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام نمى‌كند،مگر در دورانى كه خوف و ترس شديد و مصيبت‌ها و فتنه‌ها(بر جامعه)حاكم باشد و گرفتارى و بلا دامنگير مردم شود و پيش از آن،بيمارى طاعون شيوع يابد، درگيرى شديد و مهلكى ميان عرب اتفاق افتد،اختلاف شديدى بين مردم حاكم شود،از هم‌گسيختگى در دين و آيين آنان رخ دهد و وضعيت مردم تغيير كند تا جايى كه هر

آرزومندى هر شب و روز-از آن‌چه كه از درنده‌خويى مردم و تجاوز آنان به حقوق يك ديگر مى‌بيند-آرزوى مرگ مى‌كند». ⁽¹⁾

حذيفۀ صحابى،از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله نقل مى‌كند:«به يقين زمانى بر شما فرامى‌رسد كه انسان در آن روزگار،آرزوى مرگ مى‌كند؛بدون آن‌كه از جهت فقر و تنگ‌دستى در فشار باشد». ⁽²⁾

ابن عمر مى‌گويد:به يقين زمانى بر مردم بيايد كه مؤمن در اثر شدّت گرفتارى‌ها و بلاهاى روى زمين،آرزو كند كه اى كاش كه خود و خانواده‌اش بر كشتى سوار مى‌شدند و در دريا به سر مى‌بردند. ⁽³⁾

ه)به اسارت رفتن مسلمانان

حذيفة بن اليمان مى‌گويد:پيامبر صلّى اللّه عليه و اله ضمن برشمردن مشكلاتى كه مسلمانان با آن رو به‌رو خواهند شد،فرمود:«در اثر فشارهايى كه بر آنان وارد مى‌شود،آزاده‌ها را مى‌فروشند و زنان و مردان به بردگى اقرار مى‌كنند.مشركان،مسلمانان را به استخدام و مزدورى خود درمى‌آورند و آنان را در شهرها مى‌فروشند و كسى بر اين امر دل‌گير نمى‌شود؛نه نيكان و نه بدان و فاجران.

اى حذيفه!گرفتارى بر اهل آن دوران ادامه مى‌يابد؛به‌گونه‌اى كه مأيوس مى‌شوند و به فرج و گشايش گمان بد مى‌برند.در اين موقع خداوند،مردى از پاكان عترت من و نيكان

فرزندانم را كه عادل،مبارك و پاك مى‌باشد،مى‌فرستد و از ذرّه‌اى چشم‌پوشى و اغماض نمى‌كند.خداوند دين،قرآن،اسلام و اهل آن را به كمك او،عزيز و شرك را ذليل مى‌كند.

او همواره از خداوند بيمناك است و هرگز به خويشاوندى خود[با من]مغرور نمى‌شود؛ سنگى را روى سنگ نمى‌گذارد و احدى را شلاّق نمى‌زند،مگر به حق و براى اجراى حد.

خداوند به سبب او،بدعت‌ها را محو و فتنه‌ها را نابود مى‌كند و در حق را باز و درهاى باطل را مى‌بندد و اسيران مسلمان را-در هر نقطه‌اى كه هستند-به وطن خودشان بازمى‌گرداند». ⁽¹⁾

و)فرورفتن در زمين

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«به يقين،بر اين امّت،روزگارى فرارسد كه روز را به شب رسانند،درحالى‌كه از يك‌ديگر بپرسند،زمين امشب چه كسانى را فروبرد،هم‌چنان‌كه از يك‌ديگر مى‌پرسند از فلان قبيله چه كسانى زنده مانده‌اند و آيا از فلان خاندان كسى زنده مانده است؟». ⁽²⁾

شايد اين سخنان كنايه از جنگ و كشتار در آخر زمان باشد كه با استفاده از سلاح‌هاى پيشرفته و كشتار جمعى،هرروز تعداد زيادى كشته مى‌شوند و شايد بر اثر كثرت گناه، زمين اهلش را فرومى‌برد.و يا به علل ديگرى كه ما آن را نمى‌دانيم.

ز)افزايش مرگ‌هاى ناگهانى

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«از نشانه‌هاى رستاخيز،بيمارى فلج و مرگ ناگهانى است». ⁽¹⁾

نيز مى‌فرمايد:«قيامت برپا نمى‌گردد،تا اين‌كه مرگ سفيد ظاهر شود».گفتند:

يا رسول اللّه!مرگ سفيد چيست؟فرمود:«مرگ ناگهانى». ⁽²⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«پيش از ظهور قائم عجّل اللّه تعالى فرجه مرگ سرخ و سفيد وجود دارد...

مرگ سفيد طاعون است». ⁽³⁾

امام محمد باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام نمى‌كند،مگر در روزگارى كه ترس شديد حاكم باشد و پيش از آن نيز طاعون شيوع يابد». ⁽⁴⁾

ح)نااميدى جهانيان از نجات

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمود:«اى على!ظهور مهدى در هنگامى است كه شهرها دگرگون شده،بندگان خدا ضعيف مى‌شوند و از فرج و ظهور مهدى مأيوس مى‌گردند.در اين هنگام مهدى قائم از فرزندان من ظاهر مى‌گردد». ⁽⁵⁾

ابو حمزه ثمالى مى‌گويد:امام باقر عليه السّلام فرمود:«قيام و ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به هنگام نااميدى و يأس مردم از گشايش در كارها و فرج حضرتش مى‌باشد». ⁽⁶⁾

على عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«به يقين از اهل بيت من،كسى به جانشينى من خواهد نشست و جانشينى او پس از دورانى سخت و مصيبت‌بار خواهد بود؛دورانى كه بلا و گرفتارى در آن شدّت مى‌يابد و اميدها از بين مى‌رود». ⁽¹⁾

ط)نداشتن دادرس و پناه

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«بلا و گرفتارى چنان بر اين امّت فرود مى‌آيد كه انسان هيچ پناهگاهى كه از ظلم به آن پناه برد،نمى‌يابد». ⁽²⁾

نيز مى‌فرمايد:«در آخر الزمان بلاى شديدى بر امّت من از سوى حكومت‌هاى‌شان نازل مى‌شود؛به‌گونه‌اى كه مؤمن پناهى نمى‌يابد كه از ستم به آن پناه آورد». ⁽³⁾

در روايت ديگرى مى‌فرمايد:«بر شما بشارت باد به مهدى از فرزندان فاطمه.وى از جانب مغرب ظاهر مى‌شود و زمين را از عدل پر مى‌كند».گفته شد:اى رسول خدا! (اين ظهور)در چه زمانى خواهد بود؟حضرت فرمود:«هنگامى كه قاضيان رشوه‌گير و مردم فاجر شوند».عرض شد:مهدى چگونه خواهد بود؟فرمود:«از اهل و خاندان خود (جدا شده)تنهايى اختيار مى‌كند و از وطن خود دور مى‌باشد و در غربت زندگى مى‌كند». ⁽⁴⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«آن‌چه كه به انتظارش هستيد،نخواهيد ديد،مگر زمانى كه چون(ماده)بز مرده‌اى شويد كه در زير چنگال‌هاى درنده‌اى قرار گرفته است كه برايش

فرق نمى‌كند بر كجا دست گذارد.در آن هنگام نه محلّى دوردست از تجاوز داريد كه به سوى آن بالا رويد و نه پناهى داريد كه به آن تكيه دهيد». ⁽¹⁾

ى)جنگ،كشتار و فتنه‌ها

از روايات استفاده مى‌شود كه پيش از قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه جنگ و كشتار همه‌جا را فرامى‌گيرد.برخى از روايات سخن از فتنه‌ها دارد،تعدادى از روايات،از جنگ‌هاى پياپى خبر مى‌دهد و رواياتى دربارۀ كشتار انسان‌ها به وسيلۀ جنگ و بيمارى‌هاى ناشى از آن چون طاعون،سخن به ميان مى‌آورد.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«پس از من چهار فتنه به شما خواهد رسيد:در فتنۀ اوّل، خون‌ها مباح شمرده مى‌شود و كشتار زياد مى‌گردد.در فتنۀ دوم،خون‌ها و اموال حلال مى‌شود و قتل و غارت اموال بسيار مى‌گردد.در فتنۀ سوم،خون‌ها و مال‌ها و نواميس مردم مباح شمرده مى‌شود و علاوه بر قتل و غارت،ناموس انسان‌ها نيز در امان نمى‌ماند.

در فتنۀ چهارم،-كه فتنه‌اى است كر و كور و بسيار سخت و چون كشتى متلاطم و مضطرب در دريا-هيچ‌كس از آن فتنه پناهى نمى‌يابد.فتنه از شام به پرواز درمى‌آيد و عراق را فرامى‌گيرد و دست و پاى جزيره-حجاز-به آن آغشته مى‌شود.گرفتارى‌ها مردم را از پاى درمى‌آورد و چنان مى‌شود كه كسى توانايى چون و چرا ندارد و از هر سويى كه فروكش مى‌كند از سوى ديگر شعله‌ور مى‌گردد». ⁽²⁾

الأولى:يستحلّ فيها الدماء.

و الثانية:يستحلّ فيها الدماء و الأموال.

و الثالثة:يستحلّ فيها الدماء و الأموال و الفروج.

و الرابعة:صمّاء عمياء،مطبقة تمور مور السفينة فى البحر حتى لا يجد أحد من الناس منها ملجأ تطير بالشام،و تغشي العراق،و تخبط الجزيرة،يدها و رجلها يعرك الأنام فيها البلاء عرك الأديم،لا يستطيع من الناس يقول. مه؟مه؟لا ترفعونها من ناحية إلاّ انفتقت من ناحية أخرى».ابن طاووس،ملاحم،ص 21؛كمال الدين،ج 2،ص 371.

در حديث ديگرى مى‌فرمايد:«پس از من فتنه‌هايى پديد مى‌آيد كه راه نجاتى از آن

نخواهد بود.در آنها جنگ،فرار و آوارگى است.پس از آن فتنه‌هايى خواهد بود كه از فتنه‌هاى پيشين شديدتر است.هنوز فتنه‌اى فروكش نكرده كه فتنۀ ديگرى شعله‌ور مى‌شود تا جايى كه هيچ خانه‌اى از خانه عرب‌ها باقى نمى‌ماند كه اين آتش در آن نرفته باشد و هيچ مسلمانى نمى‌ماند كه آن فتنه به او نرسيده باشد.آن‌گاه مردى از خاندان من ظهور مى‌كند». ⁽¹⁾

نيز مى‌فرمايد:«به زودى پس از من فتنه‌اى رخ خواهد داد كه اگر از هرسو آرام گيرد،از دو سوى ديگر گسترش مى‌يابد تا اين‌كه منادى از آسمان فرياد مى‌زند:امير و فرماندۀ شما حضرت مهدى است». ⁽²⁾

در اين روايات سخن از فتنه‌اى است كه پيش از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه فراگير خواهد شد،ولى در روايات ديگر با صراحت از جنگ‌هاى خانمان‌سوز سخن به ميان آمده است كه به ذكر آن مى‌پردازيم.

عمار ياسر مى‌گويد:پيام و دعوت اهل بيت پيامبرتان در آخر الزمان اين است كه از هرگونه درگيرى پرهيز كنيد تا زمانى كه رهبران از اهل بيت را ببينيد؛آن‌گاه كه ترك‌ها با روميان مخالفت كنند و جنگ‌ها در زمين بسيار شود». ⁽³⁾

تعدادى از روايات،از قتل و كشتارى سخن مى‌گويد كه پيش از ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به وقوع مى‌پيوندد.برخى از اين روايات،تنها كشتار را يادآور مى‌شود و برخى وسعت كشتار را نيز مشخص مى‌كند.

امام رضا عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه كشتارهاى پياپى و2.

بى‌وقفه رخ خواهد داد». ⁽¹⁾

ابو هريره مى‌گويد:در شهر مدينه كشتارى خواهد شد كه در آن،منطقۀ «احجار الزيت» ⁽²⁾از هم مى‌پاشد و فاجعۀ«حرّه» ⁽³⁾در برابر آن،مانند ضربۀ تازيانه‌اى بيش نيست؛آن‌گاه كه-پس از كشتار-به اندازۀ دو فرسنگ از مدينه دور شوند، با حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بيعت مى‌شود. ⁽⁴⁾

ابو قبيل مى‌گويد:شخصى از بنى هاشم زمام حكومت را به دست مى‌گيرد و تنها بنى اميّه را قتل‌عام مى‌كند؛به‌طورى‌كه جز عدۀ اندكى،كسى از آنان برجاى نمى‌ماند.پس از آن،فردى از بنى اميّه خروج مى‌كند و در مقابل هر نفر،دو تن را مى‌كشد؛چنان‌كه جز زنان كسى باقى نمى‌ماند. ⁽⁵⁾

اقول هذا كناية عن كثرة وقوع القتل في الرجال:و أبو قبيل هذا،اسمه حي بن هاني المعافري توفّي عام 128 ه قيل: كان له علم بالملاحم و الفتن.و ذكره الساجى في الضعفاء.و حكى عن ابن معين:أنّه ضعّفه،و أورده ابن حبّان فى الثقات و قال:كان يخطئ.تهذيب الكمال،ج 5،ص 313؛تهذيب التهذيب،ج 3،ص 64؛سير أعلام النبلاء،ج 5، ص 214.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله چنين مى‌فرمايد:«سوگند به خدايى كه جانم در دست(قدرت)اوست، دنيا پايان نمى‌يابد تا اين‌كه زمانى فرارسد كه نه قاتل بداند براى چه دست به قتل زده است و نه علّت كشته شدن مقتول مشخص باشد و هرج و مرج همه‌جا را فرامى‌گيرد؛ در چنان زمانى،قاتل و مقتول به جهنم مى‌روند». ⁽⁶⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«پيش از ظهور قائم عجّل اللّه تعالى فرجه جهان دچار دو نوع مرگ مى‌شود:1.

مرگ سفيد و سرخ.مرگ سرخ با شمشير(اسلحه)است و مرگ سفيد با طاعون است». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«براى قائم آل محمد،دو غيبت است كه يكى طولانى‌تر از ديگرى است.در آن دوران،مردم را مرگ و كشتار فرامى‌گيرد». ⁽²⁾جابر مى‌گويد:از امام باقر عليه السّلام پرسيدم:در چه زمانى اين امر(قيام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه)روى خواهد داد؟امام در پاسخ فرمود:«اى جابر!چگونه اين امر تحقق يابد درحالى‌كه هنوز بين حيره ⁽³⁾و كوفه تعداد كشته‌ها زياد نشده است». ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام فرمود:«پيش از ظهور قائم عجّل اللّه تعالى فرجه دو نوع مرگ پديدار مى‌گردد:مرگ سرخ و مرگ سفيد.به اندازه‌اى از انسان‌ها كشته مى‌شوند كه از هر هفت نفر،پنج‌تن نابود مى‌گردند». ⁽⁵⁾

امير مؤمنان عليه السّلام فرمود:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور نمى‌كند،مگر اين‌كه يك‌سوم مردم كشته شوند و يك‌سوم بميرند و يك‌سوم باقى بمانند». ⁽⁶⁾

از امير المؤمنين عليه السّلام پرسيدند:«آيا براى ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه علامت و نشانه‌اى است؟فرمود:«نعم،قتل فظيع و موت سريع و طاعون شنيع». ⁽⁷⁾1.

و به نقل ارشاد القلوب ⁽¹⁾:«قتل ذريع»يعنى با سرعت و عالمگير.

و به نقل مدينة المعاجز ⁽²⁾:«قتل رضيع»يعنى لئيم و پست.

و به نقل حلية الابرار ⁽³⁾:قتل«فضيع»يعنى ناگوار.

معناى روايت چنين است:

«آرى،براى ظهور حضرت عليه السّلام نشانه‌هايى است،از جمله كشتارهاى عالمگير و ناگوار و پست و مرگ‌هايى سريع و پى‌درپى و شيوع طاعون».

محمد بن مسلم مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«امام زمان ظهور نمى‌كند،مگر اين‌كه دوسوم مردم جهان از بين بروند».عرض شد:اگر دو سوم مردم كشته شوند،پس چه تعداد خواهند ماند؟فرمود:«آيا راضى نيستيد(و دوست نداريد)از يك سوم باقى مانده باشيد؟». ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام فرموده است:«امر(ظهور)تحقق نمى‌يابد تا اين‌كه نه‌دهم(9/10)مردم نابود شوند». ⁽⁵⁾

على عليه السّلام مى‌فرمايد:«...در آن روزگار از مردم جز يك‌سوم(1/3)آنان،كسى بر جاى نمى‌ماند». ⁽⁶⁾

پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«از هر ده هزار نفر،نه هزار و نه‌صد تن به قتل مى‌رسند و جز تعداد اندكى،جان سالم به‌در نمى‌برند». ⁽⁷⁾8.

ابن سيرين مى‌گويد:حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور نمى‌كند تا اين‌كه از هر نه نفر، هفت تن كشته شوند. ⁽¹⁾

از مجموع روايات نكات زير استفاده مى‌شود:

1.پيش از ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه كشتارهايى رخ مى‌دهد و تعداد زيادى از انسان‌ها كشته مى‌شوند و افرادى كه باقى مى‌مانند كمتر از كشته‌شدگان هستند.

2.تعدادى از كشته‌شدگان در جنگ كشته مى‌شوند و تعدادى ديگر به واسطه بيمارى‌هاى مسرى كه به احتمال قوى از كشته‌هاى به‌جاماندۀ جنگ،توليد شده است، جان مى‌سپارند.هم‌چنين احتمال دارد كه اين گروه به وسيلۀ سلاح‌هاى شيميايى و ميكربى كه بيمارى توليد مى‌كنند،جان دهند.

3.در ميان اقليّتى كه باقى مى‌مانند،شيعيان و دوست‌داران امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه هستند؛زيرا آنان هستند كه با مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بيعت مى‌كنند.نيز در سخن امام صادق عليه السّلام آمده بود كه آيا راضى نيستيد از يك‌سوم باقى‌مانده باشيد؟8.

فصل پنجم: وضعيت اقتصادى جهان در عصر ظهور

اشاره

از روايات اين فصل استفاده مى‌شود،كه بر اثر گسترش فساد و تباهى‌ها و از بين رفتن رحم و عاطفه و ايجاد جنگ،جهان از نظر اقتصادى در وضعيت بدى به سر خواهد برد؛ به‌طورى‌كه آسمان نيز بر آنان رحم نمى‌كند و نزول باران كه رحمت الهى است نيز براى آنان به غضب تبديل شده،ويرانگر مى‌شود.

آرى،در آخر الزمان باران كم مى‌شود و يا در غير موسم فرود مى‌آيد و باعث نابودى كشاورزى مى‌گردد.درياچه‌ها و رودخانه‌ها خشك مى‌گردد و زراعت‌ها به بار نمى‌نشيند و تجارت از رونق مى‌افتد.فقر و گرسنگى گسترش مى‌يابد تا آن‌جا كه افراد براى سير كردن شكم خود،دختران و زنانشان را به بازار مى‌آورند و آنان را با كمى غذا عوض مى‌كنند.

الف)كمبود باران و باريدن باران‌هاى بى‌موقع

پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«زمانى بر مردم فرارسد كه خداوند آنان را از باران در فصل و موسمش محروم مى‌گرداند و باران نازل نمى‌شود و آن را در غير موسمش فرومى‌فرستد». ⁽¹⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«...باران در فصل گرما و تابستان مى‌بارد». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«پيش از ظهور حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه سالى خواهد بود كه باران‌هاى بسيارى مى‌بارد و ميوه‌ها را از بين مى‌برد و خرماها را بر نخل‌ها فاسد مى‌كند؛پس در آن دوران دچار شك و شبهه نشويد». ⁽²⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«...باران‌ها كم مى‌شود تا جايى كه نه زمين بذرى را مى‌روياند و نه آسمان بارانى مى‌بارد؛در اين هنگام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند». ⁽³⁾

عطاء بن يسار مى‌گويد:«از نشانه‌هاى قيامت اين است كه باران مى‌بارد،ولى زراعتى نخواهد روييد». ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«...زمانى كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه و اصحابش قيام كنند،آب بر روى زمين ناياب است و مؤمنان با ناله و زارى از درگاه الهى،آب طلب مى‌كنند تا آن‌كه خداوند بر آنان آب نازل مى‌كند و آنان مى‌نوشند». ⁽⁵⁾

أقول:لعلّ المراد قبيل ظهور المهدي عليه السّلام،و أمّا بعد ظهوره:فالبركات تنهال على المؤمنين.دلائل الإمامة،ص 245.

ب)خشك شدن درياچه‌ها و رودها

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«شهرهاى مصر در اثر خشكى رود نيل،ويران مى‌شوند». ⁽⁶⁾

ارطات مى‌گويد:«در آن هنگام،فرات،رودخانه‌ها و چشمه‌ها خشك مى‌شوند». ⁽⁷⁾

نيز آمده است:«آب درياچۀ طبرستان خشك مى‌شود و نخل‌هاى خرما ثمر نمى‌دهد و

آب چشمه«زعر»-كه در شام است-به زمين فرومى‌رود». ⁽¹⁾

هم‌چنين آمده است:«...رودخانه‌ها خشك مى‌شوند و گرانى و قحطى سه سال، به درازا مى‌كشد». ⁽²⁾

ج)شيوع گرانى،گرسنگى،فقر و كساد تجارت

مردى از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله پرسيد:اى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله!قيامت چه‌وقت برپا خواهد شد؟ فرمود:«كسى كه مورد سؤال قرار گرفته(خود پيامبر)از سؤال‌كننده(آن مرد)در اين زمينه آگاه‌تر نيست،ولى قيامت داراى نشانه‌هايى است:يكى از آنها تقارب بازارهاست».

پرسيد:تقارب بازارها چيست؟فرمود:«كساد بازارها و تجارت و بارش باران بدون آن‌كه گياهان و محصولاتى برويد». ⁽³⁾

امير مؤمنان عليه السّلام به ابن عباس فرمود:«تجارت و معاملات زياد مى‌شود،ولى بهره‌اى اندك نصيب مردم مى‌گردد و پس از آن قحطى سختى رخ مى‌دهد». ⁽⁴⁾

محمد بن مسلم مى‌گويد:از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه فرمود:«پيش از ظهور حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه از سوى خداوند براى مؤمنان نشانه‌هايى است».گفتم:خدا مرا فداى تو گرداند؛ آن نشانه‌ها كدام است؟فرمود:«آنها همان گفته خداوند است كه فرمود: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصّابِرِينَ؛ ⁽⁵⁾و شما (مؤمنان)را(پيش از ظهور قائم عجّل اللّه تعالى فرجه)به چيزى از ترس و گرسنگى و كمى دارايى‌ها و جان‌ها و ميوه‌ها مى‌آزماييم؛پس صابران را مژده ده)»آن‌گاه فرمود:«خداوند مؤمنان را به سبب

ترس از پادشاهان بنى فلان در دوران پايانى حكومت‌شان مى‌آزمايد و مراد از گرسنگى، گرانى قيمت‌هاست و منظور از كمى دارايى‌ها،كساد تجارت و كمبود درآمد است و مقصود از نقصان جان‌ها،مرگ‌هاى فراوان و سريع و پى‌درپى است و مراد از كمبود ميوه‌ها،كمبود عايدات و محصولات كشاورزى است.پس صابران را بشارت باد به تعجيل ظهور قائم عجّل اللّه تعالى فرجه در آن هنگام». ⁽¹⁾

قال:«يبلوهم بشيء من الخوف من ملوك بني فلان في آخر سلطانهم،و الجوع بغلاء أسعارهم».«و نقص من الأموال،قال:«كساد التجارات و قلّة الفضل».«و نقص من الأنفس».قال:«موت ذريع».«و نقص من الثمرات».قال: «قلّة ريع ما يزرع».«و بشّر الصابرين».«عند ذلك بتعجيل خروج القائم عليه السّلام».كمال الدين،ج 2،ص 650؛نعمانى، غيبة،ص 250؛مفيد،ارشاد،ص 361؛اعلام الورى،ص 456؛عياشى،تفسير،ج 1،ص 68.

و به نقل از اعلام الورى،قلّة المعاملات به معناى كساد بازار و كمى دادوستد است. ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«...در آن هنگام كه سفيانى خروج مى‌كند،مواد غذايى كم شده،قحطى به مردم مى‌آورد و باران كم مى‌بارد». ⁽³⁾

ابن مسعود مى‌گويد:هنگامى كه تجارت‌ها از بين برود و راه‌ها ويران گردد، مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند. ⁽⁴⁾

شايد وضعيت بد بازار در آن زمان،معلول ويرانى مراكز توليد و صنعت،كم شدن نيروى انسانى،كاهش قدرت خريد،قحطى،ناامنى راه‌ها و...باشد.

در مسند احمد آمده است:پيش از ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه سه سال مردم دچار گرسنگى شديد مى‌شوند. ⁽⁵⁾3.

ابو هريره مى‌گويد:واى بر اعراب از شرّى كه به آنان نزديك مى‌شود؛گرسنگى شديدى رخ مى‌دهد و مادران از گرسنگى فرزندان خود،به گريه مى‌افتند. ⁽¹⁾

د)مبادلۀ زنان در مقابل مواد غذايى

عمق فاجعۀ قحطى و گرسنگى پيش از ظهور به اندازه‌اى است كه گروهى مجبور مى‌شوند دختران خود را براى خوراك اندكى معامله كنند.

ابو محمد از مردى از اهل مغرب روايت مى‌كند:مهدى ظهور نمى‌كند تا آن‌كه شخص (از شدت فقر و تنگ‌دستى)دختر يا كنيز زيباى خود را به بازار مى‌آورد و مى‌گويد:

كيست كه اين دختر را از من بخرد و در برابر آن خوراك بدهد؟در اين شرايط است كه مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند. ⁽²⁾

فصل ششم: روزنه‌هاى اميد

اشاره

در بحث‌هاى گذشته با بخشى از روايات دربارۀ وضعيت جهانى پيش از ظهور امام عصر عليه السّلام آشنا شديم.هرچند در اين روايات سخن از نابسامانى‌ها و مشكلات است -به‌حدى كه شايد انسان‌هايى را به يأس بكشاند-امّا روايات ديگرى نيز وجود دارد كه به نكات روشن و روزنه‌هاى اميد براى شيعيان و انسان‌هاى مؤمن و متعهد اشاره دارد.

برخى از اين روايات دربارۀ مؤمنانى است كه هيچ‌گاه زمين از آنان خالى نمى‌شود و آنان در شرايط سخت پيش از ظهور نيز در سراسر جهان حضور دارند.

تعدادى از روايات به نقش دانشمندان اسلامى و عالمان در زمان غيبت اشاره مى‌كند كه هرچندگاه باعث دگرگونى در جامعه مى‌شوند و آنان را به عنوان حافظان دين معرفى مى‌كند.در بعضى از سخنان معصومين عليهم السّلام از نقش ويژۀ شهر قم پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه ياد شده است و رواياتى نيز از حضور فعال ايرانيان،پيش و پس از ظهور امام سخن مى‌گويد.

الف)مؤمنان حقيقى

گاهى با رواياتى روبه‌رو مى‌شويم كه در پاسخ كسانى آمده است كه گمان مى‌كرده‌اند، روزگارى پيش خواهد آمد كه جامعه از وجود انسان‌هاى مؤمن تهى مى‌شود.امام عليه السّلام اين گمان را نفى كرده،از وجود مؤمنان در هر روزگارى خبر داده است.

زيد زراء مى‌گويد:به امام صادق عليه السّلام عرض كردم:مى‌ترسم ما از مؤمنان نباشيم.

امام فرمود:«چرا چنين فكر مى‌كنيد؟»گفتم:زيرا مى‌بينم در ميان ما كسى نيست كه برادرش را بر درهم و دينار مقدم دارد؛ولى اين را مى‌بينم كه درهم و دينار را بر برادر دينى-كه ولايت امير مؤمنان عليه السّلام ما را دور يك‌ديگر گردآورده-ترجيح مى‌دهيم.

امام صادق عليه السّلام فرمود:«اين‌چنين نيست كه مى‌گويى،شما اهل ايمان هستيد؛امّا ايمان شما كامل نمى‌شود مگر هنگامى كه قائم آل محمد عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند؛در آن هنگام خداوند خرد شما را كامل مى‌كند و شما مؤمنان كامل مى‌شويد.

سوگند به آن خدايى كه جانم در دست قدرت اوست،در سراسر جهان،انسان‌هايى هستند كه همۀ دنيا در نظرشان با پر پشه‌اى برابرى نمى‌كند». ⁽¹⁾

ب)نقش عالمان و دانشمندان(شيعه)

در هر روزگارى كه پرده‌هاى سياهى و جهل،سايه خود را بر جوامع بشرى مى‌گستراند اين دانشمندان و عالمان دينى بودند كه مسؤوليت خود را در جهت زدودن جهل و نادانى از انديشه‌ها و فساد و تباهى از دامن مردمان به خوبى انجام مى‌دادند و از روايات فهميده مى‌شود كه عالمان در آخر الزمان نيز اين نقش را به خوبى ايفا مى‌كنند.

امام هادى عليه السّلام مى‌فرمايد:«اگر در دوران غيبت قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله دانشمندانى نبودند كه مردم را به سوى او هدايت و راهنمايى كنند و با حجت‌هاى الهى از دين دفاع نمايند و شيعيان ضعيف را از دام‌هاى شيطان و پيروانش رهايى و از شرّ ناصبى‌ها(و دشمنان اهل بيت)نجات بخشند،كسى در دين خدا پابرجا نمى‌ماند و همه مرتد مى‌شدند؛ولى آنان رهبرى دل‌هاى شيعيان ضعيف را با قدرت در دست مى‌گيرند و حفظ مى‌كنند؛

چنان‌كه ناخداى كشتى،سكان و فرمان كشتى را نگاه مى‌دارد.بنابراين،آنان نزد خدا، والاترين انسان‌ها هستند». ⁽¹⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله دربارۀ زنده‌كننده دين در هرقرن مى‌فرمايد:«خداوند بزرگ براى امّت اسلام در آغاز هرقرن،شخصى را برمى‌انگيزاند تا دين را زنده نمايد». ⁽²⁾

اين‌دو روايت و رواياتى از اين‌گونه،باصراحت به نقش عالمان در روزگار غيبت اشاره دارد و خنثا شدن،توطئه شيطان‌ها و تجديد حيات دين را به دست دانشمندان مى‌داند.

البته اثبات اين مطلب در روزگار ما به دليل و برهان نيازى ندارد؛زيرا نقش حضرت امام خمينى رحمه اللّه براى از بين بردن نقشه‌هاى شوم دشمنان-كه اساس دين را در جهان معاصر در معرض خطر قرار داده بودند-بر كسى پوشيده نيست.

بدون شك عزتى كه اسلام در اين عصر يافته است،به بركت انقلاب اسلامى ايران و بنيان‌گذار آن،حضرت امام خمينى رحمه اللّه بوده است.

ج)نقش شهر قم در آخر الزمان

اشاره

آن‌گاه كه جامعۀ بشرى به سوى انحطاط و تباهى پيش مى‌رود،روزنۀ اميدى نمايان مى‌گردد و مردمى پرچمدار نور در دل آن تاريكى‌ها مى‌گردند؛شهر قم در آخر الزمان اين نقش را به عهده دارد.

روايات بسيارى وجود دارد كه اين شهر مقدس و انسان‌هاى وارستۀ آن را-كه وجود

خود را از چشمۀ زلال مكتب اهل بيت سيراب كرده و رسالت ابلاغ پيام را به عهده گرفته‌اند-مى‌ستايد.

امامان معصوم عليهم السّلام سخنان گوناگونى دربارۀ قم و نقش آن در نهضت فرهنگى زمان غيبت امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه دارند كه به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم.

قم حرم اهل بيت

از برخى روايات استفاده مى‌شود كه قم و اهل آن رمز و الگوى تشيّع و ولايت مى‌باشند.

ازاين‌رو،هركس را كه مى‌خواستند،دوست‌دار اهل بيت و علاقه‌مند به آنان معرفى كنند،او را قمى خطاب مى‌كردند.

گروهى خدمت امام صادق عليه السّلام مشرّف شدند و گفتند:ما از مردم رى هستيم.

حضرت فرمود:«آفرين به برادرانمان از اهل قم».آنان چندبار تكرار كردند.ما از رى خدمت شما رسيده‌ايم و حضرت نيز سخن نخست خود را تكرار كرد.آن‌گاه فرمود:

خداوند حرمى دارد كه در مكه است و براى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نيز حرمى است و آن در مدينه است.كوفه حرم امير المؤمنين عليه السّلام است و حرم ما(اهل بيت)شهر قم است و به زودى دخترى از فرزندانم به نام فاطمه،در آن دفن مى‌شود.هركس او را(بامعرفت) زيارت كند،بهشت بر او واجب مى‌شود».

راوى گويد:امام صادق عليه السّلام اين سخن را هنگامى بيان كرد كه هنوز امام كاظم عليه السّلام متولد نشده بود. ⁽¹⁾از اين روايت استفاده مى‌شود كه مفهوم قم وسيعتر از محدوده شهر قم است بلكه منظور پيرو مذهب اهل بيت عليهم السّلام است.

صفوان مى‌گويد:روزى نزد ابا الحسن-امام كاظم عليه السّلام-بودم و سخن از مردم قم و علاقه

و ميل آنان به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به ميان آمد؛امام هفتم عليه السّلام فرمود:

«خداوند آنان را رحمت كند و از آنان خشنود باشد.آن‌گاه ادامه داد،بهشت هشت در دارد كه يكى از آن‌ها براى مردم قم است.در ميان شهرها و كشورها،آنان نيكان و نخبگان شيعيان ما هستند.خداوند ولايت و دوستى ما را،با طينت و سرشت آنان آميخته است». ⁽¹⁾

از اين روايت استفاده مى‌شود كه ائمه معصومين عليهم السّلام شهر قم را پايگاه عاشقان اهل بيت و حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌دانسته‌اند و شايد درى از بهشت كه به شهر قم اختصاص دارد،باب المجاهدين يا باب الاخيار(درب نيكان)باشد،چنان‌كه در روايت نيز به اهل قم،نيكان شيعه گفته شده است.

شهر قم حجّت بر ديگران

خداوند در هر زمان،انسان‌هايى دارد كه بر ديگران حجّت مى‌باشند و چون آنان در راه خدا قدم برداشته،براى اعتلاى كلمة اللّه مبارزه مى‌كنند،خداوند ياور آنان خواهد بود و شرّ دشمنان را از آنان دور مى‌كند.در زمان غيبت امام عصر عجّل اللّه تعالى فرجه قم و مردم آن بر ديگر انسان‌ها حجّت هستند.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«گرفتارى‌ها و مشكلات از قم و مردمش به دور است و روزگارى خواهد رسيد كه قم و مردم آن،حجّت بر همه مردمان باشند و آن هنگام در زمان غيبت قائم ما تا به هنگام ظهور حضرتش مى‌باشد و اگر چنين نبود،زمين اهلش را فرومى‌برد.

به يقين فرشتگان،گرفتارى‌ها را از قم و مردمانش دور مى‌كنند و هيچ ستمگرى قصد قم را نمى‌كند،مگر آن‌كه خداوند،كمرش را مى‌شكند و او را گرفتار درد،مصيبت يا دشمن مى‌گرداند.خداوند نام قم و مردم آن را از ياد ستمگران مى‌برد؛چنان‌كه آنان

خدا را فراموش كرده‌اند». ⁽¹⁾

مركز نشر فرهنگ اسلامى

يكى ديگر از موارد قابل توجه در روايات اين است كه شهر قم در روزگار غيبت به عنوان مركزى براى رساندن پيام اسلام به گوش مستضعفان زمين درخواهد آمد و عالمان و دانشمندان دينى آن،حجّتى بر جهانيان خواهند شد.

امام صادق عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«به‌زودى شهر كوفه از مؤمنان تهى مى‌گردد و علم و دانش از آن‌جا رخت برمى‌بندند و چون مارى كه در گوشه‌اى چنبره زده است، محدود مى‌گردد و از شهرى كه آن را قم مى‌نامند،ظهور مى‌كند و آن‌جا پايگاه علم و فضيلت و معدن دانش و كمال مى‌گردد؛به‌گونه‌اى كه روى زمين هيچ مستضعف (فكرى)نمى‌ماند كه از دين آگاهى نداشته باشد؛حتى زنان پرده‌نشين،و اين زمان، نزديك به زمان ظهور قائم ما خواهد بود.

خداوند،قم و مردمش را جانشين حضرت حجّت قرار مى‌دهد و اگر چنين نبود، زمين اهلش را فرومى‌برد و حجّتى بر زمين نمى‌ماند.بنابراين،علم و دانش از شهر قم به شرق و غرب جهان سرازير مى‌شود و حجّت بر جهانيان تمام مى‌گردد؛به‌گونه‌اى كه هيچ شخصى نمى‌ماند كه دين و دانش به او نرسيده باشد و آن‌گاه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند و عذاب الهى بر كافران به دست آن حضرت فرود مى‌آيد؛زيرا خداوند،از بندگان انتقام نمى‌گيرد،مگر هنگامى كه حجّت بر آنان تمام شده باشد».⁽²⁾

در روايت ديگرى آمده است:«اگر مردم قم نبودند،دين از بين مى‌رفت». ⁽¹⁾

د)تأييد خط فكرى قم

اشاره

از برخى روايات فهميده مى‌شود كه،ائمۀ معصومين عليهم السّلام،شيوۀ عالمان قم را مورد تأييد قرار داده‌اند.

امام صادق عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«بر فراز قم فرشته‌اى است كه دو بال خود را بر آن به حركت درمى‌آورد و هيچ ستمگرى به آن قصد سوئى نمى‌كند؛مگر آن‌كه خداوند،او را همانند نمك در آب ذوب مى‌كند».

حضرت آن‌گاه به عيسى بن عبد اللّه قمى اشاره كرد و فرمود:«درود خداوند بر قم! پروردگار جهان،سرزمينشان را از باران سيراب و بركاتش را بر آنان نازل مى‌گرداند و گناهانشان را به حسنات مبدّل مى‌سازد.آنان اهل ركوع،سجود،قيام و قعودند؛چنان‌كه آنان فقيه،دانشمند و اهل درك و فهم هستند.آنان اهل درايت و روايت و بينش عبادت‌كنندگان نيكى هستند». ⁽²⁾

هم‌چنين آن امام در پاسخ شخصى كه گفت:مى‌خواهم از تو چيزى بپرسم كه كسى پيش از من نپرسيده باشد و پس از من نخواهد پرسيد،مى‌فرمايد:«شايد مى‌خواهى از حشر و نشر سؤال كنى؟»

گفت:آرى،سوگند به آن‌كه محمد صلّى اللّه عليه و اله را بشارتگر و هشداردهنده،مبعوث كرد.

حضرت فرمود:«حشر همۀ مردمان به سوى بيت المقدس است؛مگر بقعه‌اى در سرزمين جبل كه آن را قم مى‌نامند و آمرزش الهى شامل حالشان مى‌گردد».

آن مرد،درحالى‌كه نيم‌خيز شد،گفت:اى فرزند رسول خدا!آيا اين اختصاص به مردم قم دارد؟

امام پاسخ داد:«آرى؛آنان و هركس كه هم‌عقيده ايشان باشد و سخن آنان را بگويد». ⁽¹⁾

ياوران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه

نكتۀ قابل توجه و دقت،اين است كه در روايات از مردم قم به ياوران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه و كسانى‌كه براى گرفتن حق اهل بيت قيام مى‌كنند،نام برده شده است.

عفان بصرى مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام به من فرمود:«آيا مى‌دانى،چرا قم را قم ناميده‌اند؟»گفتم:خداوند و رسولش و شما بهتر مى‌دانيد.فرمود:«قم را بدين‌جهت به اين اسم ناميدند كه اهل آن گرد قائم آل محمد عجّل اللّه تعالى فرجه جمع مى‌گردند و با حضرتش قيام مى‌كنند و در اين راه،پايدارى از خود نشان مى‌دهند و آن حضرت را يارى مى‌نمايند». ⁽²⁾

صادق آل محمد عليه السّلام در روايت ديگرى دراين‌باره چنين مى‌فرمايد:«خاك قم،مقدس است و اهل قم از ما و ما از آنان هستيم.ستمگرى قصد بد به آن نمى‌كند،مگر اين‌كه در كيفر او تعجيل مى‌گردد.البته اين تا زمانى است كه به برادران خود خيانت نكنند و اگر چنين كردند،خداوند،ستمكاران بدكردار را بر آنان مسلط مى‌كند؛امّا مردم قم،ياران قائم ما و دعوت‌كنندگان به حق ما هستند».

آن‌گاه امام عليه السّلام سر به آسمان بلند كرد و چنين دعا فرمود:«خداوندا!آنان را از هر فتنه‌اى حفظ فرما و از هر هلاكتى نجات بخش». ⁽³⁾

ايران،كشور امام زمان

رواياتى كه دربارۀ شهر قم گفته شد،تا اندازه‌اى نقش ايرانيان را،پيش و هنگام ظهور مهدى موعود عجّل اللّه تعالى فرجه روشن مى‌سازد؛ولى با كمى دقّت در سخنان معصومين عليهم السّلام به اين نتيجه مى‌رسيم كه آنان،نسبت به ايران و مردم آن توجه خاصى داشتند و در موقعيت‌هاى مختلف از نقش آنان در يارى رساندن به دين و زمينه‌سازى براى ظهور مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه سخن گفته‌اند.

در اين‌جا به ذكر چند روايت دربارۀ تمجيد از ايرانيان و زمينه‌سازان ظهور، بسنده مى‌كنيم:

تمجيد از ايرانيان

ابن عباس مى‌گويد:خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله از فارسيان،سخن به ميان آمد،آن حضرت فرمود:«اهل فارس-ايرانيان-جمعى از ما اهل بيت هستند». ⁽¹⁾

هنگامى كه از موالى يا اعاجم ⁽²⁾

راز اين‌كه اين كلمه را بر ايرانيان تطبيق مى‌دهند،شايد به حكم غلبه وجودى و يا استعمالى باشد.چنان‌كه بعضى اين معنا را مدّعى شده‌اند.

علاوه‌بر اين در نوشته‌هاى عالمان قديم و معاصر،اين‌چنين تفسير شده است و ما به پيروى از آنان چنين تفسير كرده‌ايم، ولى بر آن پافشارى نداريم.

«فارس»به سرزمين‌هايى مى‌گفتند كه در برابر كشور روم بود و شامل ايران امروز و بخش ديگرى از سرزمين‌هايى بود كه جزء قلمرو ايران آن زمان بود.

«سوگند به خدا كه من به آنان بيش‌تر از شما اطمينان دارم». ⁽³⁾

ابن عباس مى‌گويد:«زمانى كه پرچم‌هاى سياه به سوى شما روى آورند،فارسيان را گرامى بداريد؛زيرا دولت شما با آنهاست». ⁽¹⁾

روزى اشعث به على عليه السّلام با اعتراض گفت:اى امير المؤمنين!چرا اين عجم‌ها پيرامون تو گرد آمده،بر ما پيشى گرفته‌اند؟حضرت خشمگين شد و در پاسخ فرمود:«چه كسى مرا معذور مى‌دارد كه در مقابل اين آدم‌هاى بزرگ جثۀ بى‌خير كه هركدام از آنان چون درازگوش بر بستر خود مى‌غلطند و به خاطر آوازه و فخرفروشى از قومى روى‌گردان مى‌شوند؛آيا به من فرمان مى‌دهيد تا آنان را از خود دور سازم؟هرگز،من آنان را كنار نمى‌زنم ⁽²⁾تا از جاهلان گردم.سوگند به خدايى كه دانه را شكافت و آفريدگان را آفريد،آنان براى بازگرداندن شما به دين اسلام،با شما به نبرد برمى‌خيزند؛چنان‌كه شما براى اسلام آوردن در ميانشان شمشير كشيديد». ⁽³⁾

بتفاوت يسير و دلالة على قلّة الأدب و سوء الأخلاق من أشعث بن قيس.

زمينه‌سازان ظهور

بخش عمده‌اى از رواياتى كه دربارۀ رويدادهاى پيش از ظهور و ياران حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه آمده است،دربارۀ ايران و ايرانيان است كه با تعبيرات گوناگونى مانند:اهل فارس،عجم،اهل خراسان،اهل قم،اهل طالقان،اهل رى و...بيان شده است.

با بررسى مجموع اين روايات،به اين نتيجه مى‌رسيم كه در كشور ايران،پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه،نظامى الهى و مدافع ائمّۀ معصومين عليهم السّلام برپا مى‌گردد كه موردنظر امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه است و نيز مردم ايران،نقش عمده‌اى در قيام آن حضرت دارند كه در بخش قيام به آن مى‌پردازيم.در اين‌جا به ذكر چند روايت بسنده مى‌كنيم:

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«مردمى از مشرق‌زمين قيام مى‌كنند و زمينه را براى قيام حضرت مهدى عليه السّلام فراهم مى‌سازند». ⁽¹⁾

نيز مى‌فرمايد:«پرچم‌هاى سياهى از سمت مشرق خواهد آمد كه دل‌هاى آنان همانند پاره‌هاى آهن است؛پس هركس از حركت آنان،آگاهى يافت،به سوى آنان برود و با آنان بيعت كند؛هرچند لازم باشد كه بر روى يخ حركت كند». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«گويا قومى را مى‌بينم كه در مشرق قيام كرده‌اند و حق را مى‌طلبند؛ولى حق را به آنان نمى‌دهند.بار ديگر طلب مى‌كنند؛ولى باز به آنان واگذار نمى‌كنند.در اين حالت،شمشيرها را از نيام كشيده،بر شانه مى‌گذارند كه در اين هنگام، دشمن خواستۀ آنان را مى‌پذيرد؛ولى آنان نمى‌پذيرند و قيام مى‌كنند و حق را واگذار نمى‌كنند،مگر به صاحب أمر.كشتگان آنان شهيد هستند و اگر من آنان را درك مى‌كردم، خودم را براى صاحب اين امر آماده مى‌كردم». ⁽³⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«ياران حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه سى‌صد و سيزده نفر و از فرزندان4.

عجم هستند». ⁽¹⁾

هرچند عجم به غير عرب گفته مى‌شود،ولى به‌طور حتم ايرانيان را دربرمى‌گيرد و با توجه به روايات ديگر،در بين نيروهاى ويژۀ حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه تعداد زيادى از ايرانيان حضور دارند.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«به‌زودى پس از شما،اقوامى خواهند آمد كه زمين زير پاى‌شان جمع مى‌شود-طىّ الارض مى‌كنند-و درهاى دنيا بر روى آنان گشوده مى‌گردد و آنان را مردان و زنان فارس خدمت مى‌كنند.زمين زير گام‌هاى‌شان پيچيده مى‌شود؛به‌گونه‌اى كه هريك از آنان بخواهد،فاصله شرق تا غرب را در يك ساعت مى‌پيمايد.نه آنان خود را به دنيا فروخته‌اند و نه اهل دنيايند و نه دنيا در آنان حظّ و نصيبى دارد». ⁽²⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«خوشا به حال طالقان؛زيرا خداوند در آن‌جا گنج‌هايى دارد كه نه از طلا و نه از نقره‌اند،بلكه مردان باايمانى هستند كه خدا را به حق شناخته‌اند و آنان ياوران مهدى آل محمد عجّل اللّه تعالى فرجه در آخر الزمان خواهند بود». ⁽³⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نيز دربارۀ خراسان مى‌فرمايد:«در خراسان گنج‌هايى است؛امّا نه از طلا و نقره؛بلكه آنان مردانى هستند كه خدا و رسولش آنان را دوست مى‌دارند». ⁽⁴⁾1.

بخش دوم: انقلاب جهانى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه

اشاره

فصل اوّل: قيام امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه

اشاره

روايات مختلفى دربارۀ روز قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه وجود دارد.در برخى،از نوروز به عنوان روز آغاز قيام،ياد شده است.برخى احاديث ديگر روز عاشورا را روز آغاز قيام ذكر كرده است.در تعدادى از روايات روز شنبه و در تعدادى ديگر،جمعه،روز قيام تعيين شده است.درهم زمانى نوروز،با عاشورا اشكالى به نظر نمى‌رسد؛زيرا نوروز طبق سال شمسى و عاشورا براساس سال قمرى محاسبه مى‌شود و يكى‌شدن اين‌دو امكان‌پذير است و هم‌زمانى اين‌دو روز با جمعه يا شنبه نيز مى‌توان اين دسته از روايات را نيز توجيه كرد؛زيرا اگر سند اين روايات صحيح باشد،در اين صورت احاديثى كه جمعه را روز ظهور حضرت،تعيين كرده است،بر روز قيام و ظهور حمل مى‌شود و رواياتى كه شنبه را روز قيام مى‌داند،بر استقرار و تثبيت نظام الهى و نابودى مخالفان تفسير شود.

بايد توجه داشت كه رواياتى كه شنبه را روز قيام مى‌داند،از نظر سند مورد تأمّل است؛ ولى رواياتى كه جمعه را ذكر كرده است،از اين نظر ايرادى ندارد.

اينك به رواياتى دراين‌باره توجه فرماييد:

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«قائم ما اهل بيت،در روز جمعه ظهور مى‌كند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«گويا حضرت قائم را مى‌بينم كه در روز عاشورا،روز شنبه،

ميان ركن و مقام ايستاده و جبرئيل نيز جلوى حضرتش ايستاده است و مردم را به بيعت با او فرا مى‌خواند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم عليه السّلام روز شنبه كه روز عاشوراست،قيام مى‌كند؛ روزى كه امام حسين عليه السّلام شهيد شد». ⁽²⁾نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«آيا مى‌دانيد كه اين روز -عاشورا-چه روزى است؟همان روزى است كه خداوند توبۀ آدم و حوّا را پذيرفت؛ روزى است كه خداوند دريا را براى بنى اسرائيل شكافت و فرعون و پيروانش را غرق كرد و موسى بر فرعون پيروز شده؛روزى است كه ابراهيم عليه السّلام متولد شد؛ روزى است كه خداوند توبۀ قوم يونس را پذيرفت؛روز تولد حضرت عيسى است و روزى است كه حضرت قائم در آن روز قيام مى‌كند». ⁽³⁾

روايت ديگرى نيز به همين مضمون از امام باقر عليه السّلام ⁽⁴⁾نقل شده است؛ولى در اين روايت وثاقت ابن بطائنى كه در سلسله سند آن است،مورد بحث است.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«در شب بيست و سوم،به نام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ندا داده مى‌شود و در روز عاشورا،روز شهادت حسين بن على عليه السّلام،قيام مى‌كند». ⁽⁵⁾

هم‌چنين آن حضرت مى‌فرمايد:«روز نوروز همان روزى است كه قائم ما اهل بيت در آن روز ظهور مى‌كند». ⁽⁶⁾8.

الف)اعلان ظهور

ظهور حضرت مهدى عليه السّلام،ابتدا به وسيلۀ منادى آسمانى اعلام مى‌گردد،آن‌گاه حضرت درحالى‌كه پشت به كعبه داده است،با دعوت به حق،ظهور خود را اعلام مى‌كند.

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه منادى از آسمان ندا مى‌دهد:حق از آن آل محمد است،شما اگر طالب هدايت و سعادت هستيد،به دامان آل محمد صلّى اللّه عليه و اله چنگ زنيد، حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند». ⁽¹⁾

نيز امام باقر عليه السّلام در اين زمينه مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در مكه به هنگام نماز عشا ظهور مى‌كند؛درحالى‌كه پرچم و پيراهن و شمشير پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را همراه دارد و چون نماز عشا را خواند،فرياد برمى‌آورد:اى مردم!شما را به ذكر خدا و به ايستادنتان در برابر خدا(در روز قيامت)متذكر مى‌شوم؛درحالى‌كه حجّتش را(در دنيا)بر شما تمام كرده است و پيامبران را مبعوث نموده و قرآن را فروفرستاده است.خداوند به شما فرمان مى‌دهد كه به او شرك نورزيد و فرمانبر او و پيامبرانش باشيد.آن‌چه را قرآن امر به احياى آن كرده است،احيا و زنده كنيد و آن‌چه را كه امر به نابودى آن كرده است،نابود سازيد و ياوران راه هدايت باشيد و بر تقوا و پرهيزگارى همكارى نماييد؛زيرا دنيا،فنا و زوالش فرارسيده و نفخۀ وداع سر داده است.

من شما را به سوى خدا و رسولش و عمل به كتاب او و نابودى باطل و احيا و زنده ساختن سيرۀ پيامبر صلّى اللّه عليه و اله دعوت مى‌كنم.آن‌گاه در ميان سى‌صد و سيزده نفر از يارانش ظهور مى‌كند». ⁽²⁾

و مثله في:الارشاد 2:383؛الانوار البهية:382.

ب)شعار پرچم قيام

هر حكومتى داراى پرچمى است كه به وسيلۀ آن شناخته مى‌شود و قيام‌ها و انقلاب‌ها نيز از پرچم مخصوصى برخوردارند كه آرم آن تا حدودى نمايانگر اهداف رهبرانش مى‌باشد.انقلاب جهانى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نيز پرچم مخصوصى دارد و بر آن شعارى نقش بسته است.البته هرچند دربارۀ شعار پرچم آن حضرت اختلاف است،ولى نكته‌اى در همۀ اقوال مشترك است و آن اين‌كه مردم را به فرمانبرى از حضرتش دعوت مى‌كند.

اينك به ذكر چند نمونه دراين‌باره بسنده مى‌كنيم:

امام باقر عليه السّلام به ابو حمزه فرمود:«گويا قائم اهل بيتم را مى‌بينم كه وارد نجف مى‌شود و هنگامى كه به بالاترين نقطۀ نجف رسيد،پرچم رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله را مى‌گشايد.زمانى كه پرچم باز شد،فرشتگانى كه در جنگ بدر حضور داشتند،بر او فرود مى‌آيند». ⁽¹⁾

و در روايتى آمده است:«بر روى پرچم حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نوشته شده است:

«گوش شنوا داشته باشيد و از حضرتش اطاعت كنيد». ⁽²⁾

الفضل بن شاذان.قال:روي أنّه«يكون في راية المهدي:اسمعوا و أطيعوا».إثبات الهداة،ج 3،ص 582.

در جاى ديگرى مى‌خوانيم:«شعار پرچم حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه«البيعة للّه؛بيعت براى خدا مى‌باشد». ⁽³⁾

در روايت سوم بر روى پرچم مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه اين جمله نگاشته شده:«طاعة معروفة». ⁽⁴⁾

ج)خرسندى جهانيان از قيام

از روايات فهميده مى‌شود كه قيام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه موجب خرسندى انسان‌ها مى‌شود.اين

شادى و رضايت به اشكال گوناگونى بيان شده است.در بعضى روايات،سخن از شادى اهل زمين و آسمان است و در برخى ديگر از شادى مردگان سخن به ميان آمده است.

در روايتى،از استقبال مردم از قيام بحث شده است و در روايت ديگر از آرزوى مردم براى زنده شدن مردگانشان پرده برمى‌دارد.

در اين‌جا با ذكر چند روايت،نمونه‌هايى از آن را بازگو مى‌كنيم:

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«همۀ اهل آسمان و زمين،پرندگان،حيوانات درنده و ماهيان دريا،از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه شاد و خرسند مى‌شوند». ⁽¹⁾

امير مؤمنان على عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند،نام مباركش بر سر زبان‌ها خواهد بود و وجود مردم سرشار از عشق به مهدى است؛به‌گونه‌اى كه جز نام او،هيچ نامى در ياد و زبان آنان نيست و با دوستى او،روح خود را سيراب مى‌كنند». ⁽²⁾

در روايت تعبير«يشربون حبّه؛محبتش را مى‌نوشند»،آمده است كه در آن،علاقه به حضرت را به آب يا مايع نوشيدنى گوارايى تشبيه كرده است كه مردم باكمال ميل آن‌را مى‌نوشند و عشق به مهدى در وجودشان نفوذ مى‌كند.

حضرت رضا عليه السّلام ضمن برشمردن حوادث تلخ و فتنه‌هاى پيش از ظهور،دربارۀ گشايش و فرج پس از ظهور مى‌فرمايد:«در آن هنگام فرج و گشايش بر مردم مى‌رسد؛ به‌طورى‌كه مردگان آرزوى زندگى دوباره مى‌كنند». ⁽³⁾

امام صادق عليه السّلام نيز دراين‌باره مى‌فرمايد:«گويا قائم عجّل اللّه تعالى فرجه را مى‌بينم كه بر فراز منبر كوفه نشسته است و زره رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله را بر تن دارد».آن‌گاه برخى از حالات حضرتش را بازگو كرد و در ادامه فرمود:«هيچ مؤمنى در قبر نمى‌ماند،مگر آن‌كه آن شادى و سرور در8.

قبرش وارد مى‌شود؛به‌گونه‌اى كه مردگان به ديدار يك‌ديگر مى‌روند و ظهور حضرتش را به هم‌ديگر تبريك مى‌گويند».

در برخى از روايات عبارت«تلك الفرجة آمده است؛يعنى گشايشى در امور» برزخيان نيز به بركت ظهور حضرت پديد مى‌آيد و طبق اين نقل،عظمت نهضت و رهبرى قيام به اندازه‌اى است كه بر ارواح نيز تأثير مى‌گذارد. ⁽¹⁾

د)نجات محرومان

شكى نيست كه قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه موجب برقرارى عدالت و ريشه‌كن شدن همۀ محروميت‌ها از جامعۀ بشرى مى‌گردد؛در اين قسمت به اقداماتى كه حضرت به هنگام قيام براى ستمديدگان و محرومان انجام مى‌دهد،به‌گونه‌اى كه باعث پناه آوردن محرومان به او مى‌شود خواهيم پرداخت.

پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از امّت من،ظهور مى‌كند؛خداوند او را به عنوان فريادرس انسان‌ها مى‌فرستد.آن زمان مردم در نعمت به سر خواهند برد». ⁽²⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فريادرسى را محدود به طايفه يا مليّت خاصى نكرده است؛بلكه با تعبير كلمه ناس(مردم)،آن حضرت را رهايى‌بخش همه انسان‌ها مى‌داند.ازاين‌رو، پيش از ظهورش،شرايط به گونه‌اى مى‌شود كه همۀ انسان‌هاى جهان آرزوى ظهورش را دارند.

جابر مى‌گويد:امام باقر عليه السّلام فرمود:«حضرت مهدى در مكه ظهور مى‌كند...خداوند سرزمين حجاز را(به دست او)مى‌گشايد و حضرت زندانيان بنى هاشم را از زندان آزاد مى‌سازد». ⁽³⁾

ابو ارطات مى‌گويد:حضرت مهدى(از مكه)عازم مدينه مى‌شود و زندانيان بنى هاشم را رهايى مى‌بخشد.آن‌گاه به كوفه مى‌رود و زندانيان بنى هاشم را آزاد مى‌سازد. ⁽¹⁾

شعرانى مى‌گويد:هنگامى كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به مغرب‌زمين مى‌رسد،مردم اندلس به سوى او رفته،مى‌گويند:اى ولى اللّه(و حجّت خدا)!جزيرۀ اندلس را يارى كن كه خود و مردمش هلاك شده‌اند. ⁽²⁾

ه)نقش زنان در قيام امام عليه السّلام

اشاره

با بررسى روايات دربارۀ نقش زنان پيش و پس از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به نكات قابل توجهى دست مى‌يابيم.هرچند طبق بعضى از روايات،اكثر پيروان دجّال را يهود و زنان تشكيل مى‌دهند، ⁽³⁾ولى در كنار آنان،زنانى مؤمن و عفيف نيز هستند كه در حفظ عقيدۀ خود سخت‌كوش بوده،از اوضاع پيش از ظهور بسيار متأثرند.

برخى از زنان از ثبات قدم و روحيۀ جهادگرانه‌اى برخوردارند و هرجا كه مى‌روند با جنگ تبليغاتى عليه دجّال،ماهيت ضد انسانى او را آشكار مى‌سازند.

برپايۀ برخى از روايات چهارصد زن هنگام قيام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،آن حضرت را همراهى مى‌كنند و اكثر آنها در بخش بهداشت و درمان مشغول فعاليت مى‌باشند.البته در روايات دربارۀ تعداد زنانى كه به هنگام قيام حضرت با او خواهند بود،اختلاف وجود دارد.

برخى از روايات از سيزده زن نام مى‌برند كه هنگام ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با حضرتش مى‌باشند و شايد آنان از كسانى هستند كه از نيروهاى ابتدايى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌باشند.برخى از روايات نيز عدد زنانى را كه به حضرت يارى مى‌رسانند،

هفت‌هزار و هشتصد نفر ذكر كرده است و آنان زنانى هستند كه پس از قيام،حضرت را همراهى مى‌كنند و در كارها به آن حضرت كمك مى‌كنند.

در كتاب فتن از ابن حمّاد آمده است:تعداد مؤمنان به هنگام خروج دجال،دوازده هزار مرد و هفت هزار و هفت‌صد يا هشت‌صد زن هستند. ⁽¹⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«عيسى بن مريم در بين هشت‌صد مرد و چهارصد زن فرود مى‌آيد كه آنان از بهترين ساكنان روى زمين و از صالح‌ترين مردمان گذشته هستند». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«به خدا سوگند سى‌صد و اندى نفر خواهند آمد و پنجاه زن نيز در ميان آنان است». ⁽³⁾

مفضل بن عمر مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«همراه حضرت قائم،سيزده زن هستند».عرض كردم:آنان چه مى‌كنند و چه نقشى خواهند داشت؟فرمود:«زخمى‌ها را مداوا مى‌كنند و از بيماران پرستارى مى‌نمايند؛هم‌چنان‌كه همراه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بودند».

گفتم:آن سيزده نفر را نام ببريد؟فرمود:«قنوا دختر رشيد،امّ ايمن،حبابه و البيه،سميّه مادر عمار ياسر،زبيده،امّ خالد أحمسيه،امّ سعيد حنفيّه،صبّانۀ ماشطه و امّ خالد جهنمى». ⁽⁴⁾

در كتاب منتخب البصائر از دو زن به نام و تيره و احبشيه نام برده شده است كه از اصحاب و ياوران حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه شمرده شده‌اند. ⁽⁵⁾برخى از روايات نيز تنها به همراه بودن زنان با حضرت اكتفا كرده،و تعدادشان را ذكر نكرده‌اند.8.

بررسى سابقۀ زنان عصر ظهور در كتاب‌هاى تاريخى

اشاره

در روايات مفضل بن عمر به روشنى تعداد زنانى كه با حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه خواهند بود، سيزده نفر ذكر شده است؛ولى از اين تعداد تنها نه نفر به اسم و مشخصات معرّفى شده‌اند.تأكيد امام صادق عليه السّلام بر اين نام‌ها ما را بر آن داشت تا دربارۀ زندگى‌نامه و ويژگى‌هاى آنان بررسى كنيم و پس از تحقيق،به نكاتى دست يافتيم كه پاسخ قانع‌كننده‌اى بر راز تأكيد امام صادق عليه السّلام است.

اين افراد هركدام شايستگى‌هايى دارند،امّا اكثر آنان در جهاد با دشمنان خدا،از خود لياقت نشان داده‌اند.برخى از آنان هم‌چون صبّانه،مادر چند شهيد بوده،خود نيز با وضعى جان‌سوز به شهادت رسيد.برخى ديگر چون سميّه،در راه دفاع از عقيدۀ اسلامى خود،سخت‌ترين شكنجه‌ها را تحمل كرده،تا پاى جان از عقيدۀ خود دفاع كرده‌اند و گروهى ديگر هم‌چون ام خالد نعمت تن‌درستى پيكر را براى حفظ اسلام،بر خود حرام كردند و جانباز شدند.گروهى ديگر همانند زبيده،زرق و برق دنيا و توانگرى مادى،هرگز آنان را از اسلام بازنداشت؛بلكه برعكس،از آن امكانات در راه عقيده استفاده كرده،به برپايى حج كه يكى از مظاهر مهم اسلامى و از اركان دين مى‌باشد، كمك نمودند.بعضى ديگر،افتخار دايگى رهبر امت اسلامى و تربيت فرزندانى لايق را داشتند و خود نيز از معنويتى برخوردار بودند كه زبانزد خاص و عام گرديدند.جمعى ديگر از خانوادۀ شهيدانى هستند كه خود پيكر نيمه‌جان آنان را حمل كرده،و با آنان سخن‌ها گفته‌اند.

آرى،آنان دل‌سوختگانى هستند كه با انجام آن رشادت‌ها ثابت كرده‌اند كه مى‌توانند گوشه‌اى از بار سنگين حكومت جهانى اسلام را بر دوش كشند.

اكنون به معرفى تعدادى از آنان مى‌پردازيم:

1.صبّانه

در كتاب خصائص فاطميه آمده است:در دولت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه سيزده زن براى معالجۀ

زخميان،زنده گشته،به دنيا بازمى‌گردند كه يكى از آنان صبّانه است كه همسر حزقيل و آرايشگر دختر فرعون بوده است و شوهرش حزقيل پسر عموى فرعون و گنجينه‌دار وى بوده است و به گفتۀ او،حزقيل،مؤمن خاندان فرعون است و به پيامبر زمانش، موسى عليه السّلام،ايمان آورد. ⁽¹⁾

پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«در شب معراج،در سير بين مكۀ معظمه و مسجد اقصى،ناگهان بوى خوشى به مشامم رسيد كه هرگز مانند آن را نبوييده‌ام.از جبرئيل پرسيدم كه اين بوى خوش چيست؟گفت:اى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله!همسر حزقيل به حضرت موسى بن عمران ايمان آورده بود و ايمان خود را پنهان مى‌كرد.عمل او آرايشگرى در حرمسراى فرعون بود.روزى مشغول آرايش دختر فرعون بود كه ناگهان شانه از دست او افتاد و بى‌اختيار گفت:«بسم اللّه».دختر فرعون گفت:آيا پدر مرا ستايش مى‌كنى؟گفت:نه؛بلكه آن كسى را ستايش مى‌كنم كه پدر تو را آفريده است و او را از بين خواهد برد.دختر فرعون شتابان نزد پدرش رفت و گفت:زنى كه در خانۀ ما آرايشگر است،به موسى ايمان دارد.فرعون او را احضار كرد و به او گفت:مگر به خدايى من اعتراف ندارى؟صبّانه گفت:هرگز،من از خداى حقيقى دست نمى‌كشم و تو را پرستش نمى‌كنم.فرعون دستور داد،تنور مسى را برافروختند و چون آن تنور سرخ شد،دستور داد همۀ بچه‌هاى آن زن را در حضور او در آتش انداختند.

زمانى كه خواستند بچۀ شيرخوارش را كه در بغل داشت،بگيرند و در آتش افكنند، صبّانه منقلب شد و خواست كه با زبان از دين اظهار برائت و بيزارى كند كه ناگاه به امر خدا،آن كودك به سخن آمد و گفت:اصبرى يا أماه إنّك على الحق؛اى مادر صبر كن كه تو راه حق را مى‌پيمايى.فرعونيان آن زن و بچۀ شيرخوارش را نيز در آتش افكندند و سوزاندند و خاكسترشان را در اين زمين ريختند و تا روز قيامت اين بوى خوش،از اين زمين استشمام مى‌شود...». ⁽²⁾

او از زنانى است كه زنده مى‌شود و به دنيا بازمى‌گردد و در ركاب حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه3.

انجام وظيفه مى‌كند.

2.امّ ايمن

نام او بركه است.وى كنيز پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بود كه از پدر بزرگوارش،عبد اللّه،به آن حضرت به ارث رسيده بود و پرستارى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله را بر عهده داشت. ⁽¹⁾

حضرت او را مادر خطاب مى‌كرد و مى‌فرمود:هذه بقية أهل بيتي؛او باقى‌مانده از خاندان من است.وى فرزندى از همسر اوّلش،عبيد خزرجى،به نام ايمن داشت.ايمن از مهاجران و مجاهدان بود و در جنگ حنين به شهادت رسيد.

امّ ايمن شخصيتى است كه وقتى در راه مكه و مدينه تشنگى بر او غلبه كرد و نزديك بود از پاى درآيد،دلو آبى از آسمان بر او فرود آمد و از آن نوشيد و هرگز پس از آن تشنه نشد. ⁽²⁾

او به هنگام رحلت پيامبر بسيار مى‌گريست؛چون از او علت گريه‌اش را پرسيدند،در پاسخ گفت:به خدا سوگند مى‌دانستم كه ايشان رحلت خواهد كرد،ولى گريۀ من براى آن است كه وحى قطع شد. ⁽³⁾

فاطمه زهرا عليها السّلام در مسألۀ فدك او را به‌عنوان شاهد و گواه معرفى كرد و سرانجام او در روزگار خلافت عثمان رحلت كرد.

3.زبيده

وى همسر هارون الرشيد و از شيعيان بوده است.هنگامى‌كه هارون از عقيدۀ او آگاه گشت،سوگند ياد كرد كه او را طلاق دهد.او به انجام كارهاى نيك معروف بود.

در زمانى كه يك مشك آب در شهر مكه يك دينار طلا ارزش داشت،او،حجاج و شايد هم مردم مكه را سيراب كرد.او با كندن كوه‌ها و احداث تونل‌ها،آب را از خارج حرم

-از فاصلۀ ده‌ميلى-به حرم آورد.زبيده صد كنيز داشت كه همگى حافظ قرآن بودند و هركدام موظف بودند كه يك‌دهم قرآن را بخوانند؛به‌گونه‌اى كه از منزل مسكونى او صداى قرائت قرآن،همانند زمزمۀ زنبورهاى عسل بلند بود. ⁽¹⁾

4.سميّه مادر عمار ياسر

او هفتمين نفرى بود كه به اسلام گرويد و به همين سبب بدترين شكنجه‌ها را بر او روا داشتند.گاهى كه گذر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله به عمار و پدر و مادرش مى‌افتاد و مى‌ديد كه آنان در گرماى سوزان مكه روى زمين‌هاى داغ در حال شكنجه هستند،مى‌فرمود:اى خاندان ياسر!صبر كنيد؛بدانيد كه وعده‌گاه شما بهشت است.

سرانجام سميه با نيزۀ دژخيمى خونخوار چون ابو جهل به شهادت رسيد و او نخستين زن شهيد در اسلام است. ⁽²⁾

5.امّ خالد

هنگامى‌كه استاندار عراق،يوسف بن عمر،زيد بن على را در شهر كوفه به شهادت رسانيد،دست امّ خالد را نيز به جرم تشيّع و تمايل به قيام زيد قطع كرد.

ابو بصير مى‌گويد:خدمت امام صادق عليه السّلام بوديم كه امّ خالد با دست بريده‌شده آمد، حضرت فرمود:«اى ابا بصير!آيا ميل دارى سخن امّ خالد را بشنوى؟»عرض كردم:آرى و به آن شادمان مى‌گردم.امّ خالد به نزد حضرت مشرّف شد و سخنانى عرضه داشت.من او را در كمال فصاحت و بلاغت يافتم.حضرت عليه السّلام نيز در مسألۀ ولايت و برائت از دشمنان با او سخن گفت.... ⁽³⁾

6.حبابۀ والبيه

شيخ طوسى وى را از اصحاب امام حسن عليه السّلام شمرده است و ابن داود او را از

اصحاب امام حسن،امام حسين،امام سجاد و امام باقر عليهم السّلام مى‌داند.برخى ديگر ايشان را از اصحاب هشت امام معصوم-تا امام رضا عليه السّلام-شمرده‌اند،هم‌چنين گفته شده است كه امام رضا عليه السّلام،ايشان را در پيراهن شخصى خود كفن كرد.سن او به هنگام مرگ بيش از 240 سال بود.او دوبار به دوران جوانى بازگشت كه يك‌بار با معجزۀ امام سجاد و بار دوم با معجزۀ امام هشتم بود و اوست كه هشت امام معصوم بر سنگى كه به همراه داشت،با خاتم خود،بر آن نقش زدند. ⁽¹⁾

حبابۀ والبيه مى‌گويد:...به امير مؤمنان عرض كردم:خدا تو را مشمول رحمت خود قرار دهد،دليل امامت چيست؟حضرت در پاسخ فرمود:«آن سنگ‌ريزه را نزد من بياور».آن را به حضور حضرت آوردم،على عليه السّلام با انگشتر خود بر آن مهر زد؛به‌گونه‌اى كه آن مهر بر آن سنگ،نقش بست و به من فرمود:«اى حبابه!هركس كه مدّعى امامت شد و توانست مانند من اين سنگ را مهر كند،او امامى است كه پيروى از او واجب است.امام كسى است كه هرچيز را بخواهد،مى‌داند».

من پى كار خود رفتم،تا امير المؤمنين عليه السّلام از دنيا رفت.آن‌گاه خدمت امام حسن عليه السّلام آمدم كه بر جاى على عليه السّلام نشسته بود و مردم از او سؤال مى‌كردند؛چون مرا ديد،فرمود:

«اى حبابه والبيه!»عرض كردم:بلى اى سرور من!فرمود:«آن‌چه همراه دارى بياور».

من آن سنگ كوچك را به آن حضرت دادم.آن بزرگوار،مانند على عليه السّلام با انگشتر خود بر آن مهر زد؛به‌گونه‌اى كه جاى مهر بر آن نقش بست.

سپس به حضور امام حسين عليه السّلام كه در مسجد رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بود،آمدم مرا نزد خود خواند و خوشامد گفت و فرمود:«دليل آن‌چه تو مى‌خواهى موجود است.آيا نشانۀ امامت را مى‌خواهى؟»گفتم:آرى،اى آقاى من!فرمود:«آن‌چه با خود دارى بياور»؛من آن سنگ كوچك را به او دادم؛انگشترش را بر آن زد و مهرش بر آن نقش بست.

پس از امام حسين عليه السّلام،خدمت امام سجاد عليه السّلام رسيدم و به‌قدرى پير شده بودم كه رعشه بر اندامم مستولى شده بود و صد و سيزده سال داشتم.آن حضرت در ركوع و سجود بود5.

و به من توجّهى نداشت.از دريافت نشانۀ امامت نااميد شدم.آن حضرت با انگشت سبابۀ خود به من اشاره كرد و به اشاره او جوانى‌ام برگشت.گفتم:اى آقاى من!از دنيا چه‌اندازه گذشته و چه‌اندازه مانده است؟فرمود:«نسبت به آن‌چه گذشته است،آرى و آن‌چه مانده است نه»يعنى ما به گذشته علم داريم؛امّا آينده از غيب است كه غير خدا آن را نمى‌داند و يا مصلحت نيست بگويم.آن‌گاه به من فرمود:«آن‌چه با خود دارى بياور».من آن سنگ را به حضرت دادم و حضرت مهر بر آن زد.پس از گذشت زمانى،به حضور امام باقر عليه السّلام آمدم،آن حضرت نيز بر آن سنگ مهر زد.بعد از او نزد امام صادق عليه السّلام آمدم و آن جناب نيز آن را مهر كرد.پس از طى شدن سال‌ها به حضور امام كاظم عليه السّلام شرفياب شدم؛آن بزرگوار نيز بر آن مهر زد و بعد از او خدمت حضرت رضا عليه السّلام رسيدم،مهر آن حضرت نيز بر آن نقش بست.حبابه پس از آن،نه ماه زنده بود. ⁽¹⁾

«أقوام حلقوا اللّحى و فتلوا الشوارب فمسخوا»فلم أر ناطقا أحسن نطقا منه.ثمّ أتبعته فلم أزل أقفو أثره حتى قعد في رحبة المسجد فقلت له:يا أمير المؤمنين،ما دلالة الإمامة يرحمك اللّه؟

قالت:فقال:«اثتيني بتلك الحصاة»-و أشار بيده إلى حصاة-فأتيته بها،فطبع لي فيها بخاتمه،ثم قال لي:«يا حبابة إذا ادّعى مدّع الإمامة،فقدر أن يطبع كما رأيت فاعلمي أنّه إمام مفترض الطاعة.و الإمام لا يعزب عنه شىء يريده». قالت:ثم انصرفت حتى قبض أمير المؤمنين عليه السّلام فجثت إلى الحسن عليه السّلام و هو في مجلس أمير المؤمنين و الناس يسألونه فقال:«يا حبابة الوالبيّة»فقلت:نعم يا مولاي،فقال:«هاتي ما معك»قالت:فأعطيته:فطبع فيها كما طبع أمير المؤمنين عليه السّلام.قالت:ثمّ أتيت الحسين و هو في مسجد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله و سلّم،فقرّب و رحّب ثمّ قال لي:«إنّ في الدلالة دليلا على ما تريدين،أفتريدين دلالة الإمامة؟»فقلت:نعم،يا سيدي،فقال:«هاتي ما معك»فناولته الحصاة فطبع لي فيها،قالت:ثم أتيت علي بن الحسين عليه السّلام و قد بلغ بى الكبر إلى أن أرعشت و أنا أعدّ يومئذ مائة و ثلاث عشرة سنة فرأيته راكعا و ساجدا و مشغولا بالعبادة،فيئست من الدّلالة،فأومأ إليّ بالسبّابة،فعاد اليّ شبابي،قالت:فقلت: يا سيدي،كم مضى من الدنيا و كم بقي؟فقال:«أمّا ما مضى فنعم،و أمّا ما بقي فلا».قالت:ثم قال لي:«هاتي ما معك» فأعطيته الحصاة فطبع لي فيها،ثم أتيت أبا جعفر عليه السّلام فطبع لي فيها.ثم أتيت أبا عبد الله عليه السّلام فطبع لي فيها،ثم أتيت أبا الحسن موسى عليه السّلام فطبع لي فيها.ثم أتيت الرضا فطبع لي فيها،و عاشت حبابة بعد ذلك تسعة أشهر على ما ذكر محمّد بن هشام.الكافى،ج 1،ص 345.

قال المجلسي:اعلم أنّه على ما في هذا الخبر،لا بدّ من أن يكون عمر حبابة مائتين و خمسة و ثلاثين سنة أو أكثر على ما تقتضيه تواريخ الأئمة و مدّة أعمارهم إن كان مجيئها إلى علي بن الحسين عليه السّلام في أوائل إمامته،كما هو الظاهر-

7.قنواء دختر رشيد هجرى

هرچند در خصوص شخصيت اين زن در كتاب‌هاى شيعه و سنّى،سخنى به ميان نيامده است و به اصطلاح مهمل است؛ ⁽¹⁾ولى از جريانى كه در خصوص شيوۀ اسارت و شهادت پدر بزرگوارش،به‌دست ابن زياد به‌وقوع پيوست و او آن را نقل كرد،ميزان صلابت و پايدارى در عقيده و پاى‌بندى او به اسلام و تشيّع و علاقۀ او به امير المؤمنين عليه السّلام آشكار مى‌شود.

ابو حيّان بجلى مى‌گويد:از قنواء دختر رشيد هجرى پرسيدم:از پدرت چه حديث و روايتى شنيده‌اى؟گفت:پدرم از امير المؤمنين عليه السّلام نقل كرد كه آن حضرت فرمود:«اى رشيد!صبر تو چگونه است،هنگامى كه پسرخواندۀ بنى اميّه(ابن زياد)تو را به نزد خود بخواند و دو دست و دو پا و زبانت را قطع كند؟»عرض كردم:آيا پايان كارم بهشت است...؟فرمود:«اى رشيد!در دنيا و آخرت به همراه من هستى».

قنواء مى‌گويد:به خدا سوگند،پس از مدتى ابن زياد پدرم را احضار كرد و از او خواست تا از على عليه السّلام بيزارى بجويد؛ولى او هرگز اين كار را نكرد.ابن زياد گفت:على عليه السّلام كيفيت قتل تو را چگونه توصيف كرده است؟پدرم پاسخ داد:دوست من على عليه السّلام مرا چنين آگاه ساخت كه تو مرا به بيزارى از على عليه السّلام مى‌خوانى،ولى من اجابت نمى‌كنم؛ سپس دو دست و دو پا و زبانم را قطع مى‌كنى.ابن زياد گفت:به خدا سوگند، خلاف پيشگويى على را در حق تو اجرا مى‌كنم.آن‌گاه دستور داد دو دست و دو پايش را قطع كنند و زبانش را سالم باقى گذارند.قنواء مى‌گويد:من پدرم را به دوش كشيدم و در راه به او گفتم:اى پدر!آيا احساس درد و زجر مى‌كنى؟فرمود:خير،فقط به مقدار فشارى كه جمعيت بر من وارد كند،احساس ناراحتى مى‌كنم.چون پدرم را

برداشتم و از كاخ ابن زياد بيرون بردم،مردم به گرد او جمع شدند.پدرم از فرصت استفاده كرد و گفت:قلم و دوات و كاغذ بياوريد تا براى شما حوادثى را بازگو كنم؛ ولى چون اين خبر به ابن زياد رسيد،دستور داد زبانش را نيز قطع كنند و پدرم در همان شب به شهادت رسيد. ⁽¹⁾

قالت:فو اللّه؛ما ذهبت الأيام حتى أرسل إليه عبيد اللّه بن زياد الدّعي،فدعاه إلى البراءة من أمير المؤمنين عليه السّلام،فأبى أن يبرأ منه،فقال له الدعي:فبأيّ ميتة قال لك تموت؟فقال له:أخبرني خليلي إنّك تدعوني إلى البراءة منه فلا أبرأ فتقدمني،فتقطع يديّ و رجليّ و لساني،فقال:و اللّه،لأكذّبنّ قوله فيك.قال:فقدّموه فقطعوا يديه و رجليه و تركوا لسانه،فحملت أطراف يديه و رجليه،فقلت:يا أبت؛هل تجد ألما لما أصابك؟فقال:لا يا بنيّة إلاّ كالزحام بين الناس، فلمّا احتملناه و أخرجناه من القصر اجتمع الناس حوله،فقال:ائتوني بصحيفة و دوات أكتب لكم ما يكون إلى يوم الساعة،فأرسل إليه الحجام حتى قطع لسانه،فمات رحمه اللّه فى ليلته».اختيار معرفة الرجال،ص 75،شرح حال رشيد؛ تنقيح المقال،ج 1،ص 431 و ج 3،ص 82؛معجم رجال الحديث،ج 7،ص 190؛اعيان الشيعه،ج 32،ص 6؛ سفينة البحار،ج 3،ص 357؛رياحين الشريعه،ج 5،ص 40.

ولى ظاهرا قاتل او زياد بن ابيه است،نه عبيد الله.ر.ك:قاموس الرجال،ج 4،ص 371؛امام حسين از مدينه تا مدينه،ج 3، ص 84.

نقش زنان در دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و اله

با توجه به اين‌كه زنان در حكومت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه همان نقشى را دارند كه در دوران صدر اسلام داشته‌اند،به اختصار،نقش زنان را در آن روزگار بررسى مى‌كنيم.

هرچند در روايت اشاره شده است كه:«يداوين الجرحى و يقمن على المرضى؛زخميان را مداوا كرده،و از بيماران پرستارى مى‌كنند».ولى شايد اين نمونه‌اى از مهم‌ترين خدمات زنان در روزگار پيامبر صلّى اللّه عليه و اله باشد؛زيرا آنان فعّاليت‌هاى ديگرى هم داشته‌اند و همين نقش را در زمان حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه خواهند داشت.امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:

«زنان همان كارهايى را كه در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و اله انجام مى‌دادند،در زمان حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه نيز انجام خواهند داد».

زنان در جنگ‌هاى پيامبر صلّى اللّه عليه و اله،وظايف ديگرى هم‌چون رساندن آب و غذا به

رزمندگان،آشپزى،نگه‌دارى وسايل رزمندگان،تهيۀ دارو،رساندن مهمات،تعمير تجهيزات،انتقال شهدا،شركت در جنگ‌هاى دفاعى،تشويق رزمندگان براى عزيمت به جبهه،تشويق آنان در صحنۀ نبرد و...را عهده‌دار بودند.

تشبيه زنان دوران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به زنان دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و اله به وسيلۀ امام صادق عليه السّلام ما را بر آن داشت كه برخى از فعّاليت‌هاى آنان را در صدر اسلام يادآور شويم.

بعضى از زنانى كه در اين فعّاليت‌ها نقش مهمّى داشتند،عبارتند از:

1.امّ عطيه؛او در هفت غزوه شركت كرد.مداواى زخميان از جمله خدمات وى بود. ⁽¹⁾

امّ عطيه مى‌گويد:يكى از وظايف من نگهبانى از وسايل سربازان بود. ⁽²⁾

2.امّ عماره(نسيبه)؛رشادت‌هاى او در جنگ احد به قدرى بود كه مورد ستايش و تقدير فراوان پيامبر صلّى اللّه عليه و اله قرار گرفت. ⁽³⁾

3.امّ ابيه؛او جزو شش زنى بود كه راهى قلعۀ خيبر شد.پيامبر به آنان فرمود:«به دستور چه كسى به اين‌جا آمده‌ايد؟»امّ ابيه مى‌گويد:چون آثار خشم را بر چهرۀ آن حضرت مشاهده كرديم،گفتيم:ما با مقدارى دارو به منظور مداواى زخميان آمده‌ايم.آن‌گاه حضرت،با ماندن ما در آن‌جا موافقت كرد.شغل ما در اين جنگ مداواى زخميان و پختن غذا بود.

4.امّ ايمن؛در جنگ‌ها،زخميان را مداوا مى‌كرد. ⁽⁴⁾

5.حمنّه؛به زخميان آب مى‌رساند و آنان را مداوا مى‌كرد.او شوهر،برادر و دايى خود را در جبهۀ نبرد از دست داد. ⁽⁵⁾

6.ربيعه دختر معوذ؛زخميان را مداوا مى‌كرد. ⁽⁶⁾او مى‌گويد:با رسول خدا عازم نبرد شديم و شهدا را به مدينه انتقال داديم.8.

7.امّ زياد؛او از جمله شش زنى بود كه به منطقۀ جنگ خيبر براى مداواى زخميان رفت. ⁽¹⁾

8.اميّه دختر قيس؛پس از هجرت مسلمان شد.او مى‌گويد:با گروهى از زنان بنى غفار به حضور پيامبر رسيده،عرض كرديم:مايل هستيم در خدمت شما براى معالجۀ زخميان و كمك به رزمندگان،به سوى خيبر حركت كنيم.

پيامبر به نشانۀ خشنودى فرمود:«با عنايات الهى حركت كن». ⁽²⁾

9.ليلاى غفاريه؛مى‌گويد من زنى بودم كه با پيامبر صلّى اللّه عليه و اله براى مداواى زخميان به جنگ مى‌رفتم. ⁽³⁾

10.امّ سليم؛در جنگ احد به رزمندگان آب مى‌رساند و با اين‌كه حامله بود؛در جنگ حنين شركت كرد. ⁽⁴⁾

11.معاذۀ غفاريه؛بيماران را پرستارى و زخميان را معالجه مى‌كرد. ⁽⁵⁾

12.امّ سنان اسلميه؛هنگام عزيمت به جنگ خيبر به پيامبر عرض كرد:دوست دارم با شما حركت كنم و در ميدان جنگ به معالجۀ زخميان و مداواى بيماران و يارى مجاهدان بپردازم و از وسايل ايشان نگه‌دارى و تشنگان را سيراب كنم.حضرت صلّى اللّه عليه و اله فرمود:

«رواست؛با همسر من امّ سلمه حركت كن». ⁽⁶⁾

(7 و 8) .واقدى،مغازى،ج 1،ص 249.

13.فاطمۀ زهرا عليها السّلام؛محمد بن مسلمه مى‌گويد:در جنگ احد زنان به جست‌وجوى آب پرداختند و ايشان چهارده نفر بودند كه فاطمه عليها السّلام نيز با ايشان بود. (7)

زنان،آب و غذا را بر پشت خويش حمل مى‌كردند و به درمان زخميان مى‌پرداختند و به آنان آب مى‌دادند. (8)9.

14.امّ سليط؛عمر بن خطّاب مى‌گويد:امّ سليط در جنگ احد،مشك‌هاى آب را براى ما حمل مى‌كرد و به تعمير وسايل و تجهيزات مى‌پرداخت. ⁽¹⁾

15.نسيبه؛او همراه شوهر و دو پسرش در جنگ احد شركت كرد و مشك آبى برداشت و زخميان را سيراب مى‌كرد.آن‌گاه كه جنگ شدّت گرفت،او نيز به نبرد پرداخت و دوازده زخم شمشير و نيزه را متحمّل شد. ⁽²⁾

16.انيسه؛او در جنگ احد،به حضور پيامبر صلّى اللّه عليه و اله رسيد و گفت:اى رسول خدا!فرزندم عبد اللّه بن سلمه،از رزم‌آوران بدر،اينك در جنگ احد شهيد شده است؛دوست دارم او را به مدينه انتقال دهم و در آن‌جا به خاك بسپارم تا مزارش نزديك(خانه‌ام)باشد و با وى انس گيرم.

پيامبر صلّى اللّه عليه و اله به او اجازه داد.انيسه،پيكر پاك فرزند شهيد خود را به همراه يكى ديگر از شهداى اسلام به نام مجدر بن زياد در عبايى پيچيده،آنان را به وسيلۀ شتر به مدينه حمل كرد. ⁽³⁾

اين گوشه‌اى از فعّاليت و نقش زنان در جبهۀ اسلام به فرماندهى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بود.

شايد هميارى زنان در امور نظامى و پشتيبانى براى آن بود كه از نيروهاى رزمنده در نبرد و جنگ رودررو با دشمن،حد اكثر استفاده بشود.زنان دوران حكومت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نيز با همين هدف،نقش زنان دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را ايفا مى‌كنند.

در آن دوران يا پيش از آن،زنان نقش‌هاى گوناگونى دارند؛تبليغات عليه دجّال و برحذر داشتن مردم از وى،از جمله نقش‌ها و وظايف آنان است.

ابو سعيد خدرى مى‌گويد:هرجا دجّال قصد مى‌كند به آن‌جا برود زنى به نام لئيبهن.

(طيبه)پيش از او خود را به آن‌جا مى‌رساند و مى‌گويد:دجّال به سوى شما مى‌آيد؛از او دورى جوييد و از عاقبت كارش برحذر باشيد! ⁽¹⁾2.

فصل دوم: رهبر قيام

اشاره

پيرامون انقلاب و قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه تاكنون مطالبى را بازگو كرده‌ايم.در اين فصل،خصوصيات جسمى،اخلاقى و كرامات آن حضرت را با استفاده از روايات،مورد بحث قرار مى‌دهيم.

الف)خصوصيات جسمى

1.سن و چهره

عمران پسر حصين مى‌گويد:به رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله گفتم:اين مرد(مهدى)را برايم توصيف كن و شمّه‌اى از حالات او را بيان فرما.پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«او از فرزندان من است؛ اندامش چونان مردان بنى اسرائيل سخت و ستبر است؛به هنگام سختى و گرفتارى امّت من قيام مى‌كند؛رنگ چهره‌اش به عرب‌ها شباهت دارد؛قيافه‌اش چون مرد چهل‌ساله مى‌نمايد؛صورتش چون پارۀ ماه مى‌درخشد؛زمين را پر از عدل و داد مى‌كند؛آن‌گاه كه آكنده از ظلم و ستم شود.بيست سال زمام امور را در دست دارد و همۀ شهرهاى كفر، چون قسطنطنيه،روم و...را مى‌گشايد..». ⁽¹⁾

فقال النبى:«إنّه من ولدي كأنّه من رجال بني إسرائيل يخرج عند جهد من أمّتي و بلاء،عربى اللون،ابن أربعين سنة، كأنّ وجهه كوكب درّي،يملأ الأرض عدلا كما ملئت ظلما و جورا،يملك عشرين سنة صاحب مدائن الكفر كلّها: قسطنطنية،و رومية».ابن طاووس،ملاحم،ص 142.

امام حسن مجتبى عليه السّلام مى‌فرمايد:«...خداوند عمر حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را در روزگار غيبت طولانى مى‌گرداند.پس از آن با قدرت بى‌پايانش او را از چهره جوانى كم‌تر از چهل‌ساله ظاهر مى‌كند». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«زمانى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند،مردم او را انكار مى‌كنند و كسى بر او درنگ نمى‌كند؛جز آنان‌كه خداوند در عالم ذر ⁽²⁾از آنان پيمان گرفته است.آن حضرت در چهرۀ جوانى كامل و موفّق-معتدل-ظاهر مى‌شود». ⁽³⁾

امير مؤمنان مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه قيام مى‌كند،سن او بين سى تا چهل سال خواهد بود». ⁽⁴⁾

مروى مى‌گويد:به امام رضا عليه السّلام عرض كردم:نشانه و علامت قائم شما به هنگام قيام و ظهور چيست؟امام فرمود:«نشانه‌اش اين‌كه سن حضرت زياد است؛ولى از نظر چهره جوان مى‌نمايد؛به‌گونه‌اى كه اگر كسى به او نظر كند،مى‌پندارد او در سن چهل سالگى يا كم‌تر است.نشانه ديگرش اين‌كه گذشت روزگار او را پير نمى‌كند تا زمانى كه اجلش فرارسد». ⁽⁵⁾0.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«به‌طور حتم،ولىّ خدا صد و بيست سال همانند ابراهيم خليل عمر خواهد كرد و به چهره و رخسار جوانى كامل و سى‌ساله ظاهر خواهد شد». ⁽¹⁾

مرحوم مجلسى مى‌گويد:شايد مراد مدت حكومت و سلطنت حضرت باشد يا اين‌كه عمر حضرتش به همان مقدار بوده است؛امّا خداوند آن‌را طولانى كرده است.

مراد از كلمه موفّق،معتدل بودن اعضاست و كنايه از اين‌كه در سنين متوسط و يا آخر سنين جوانى است. ⁽²⁾

دربارۀ سن حضرت به هنگام ظهور،اقوال ديگرى نيز هست.ارطات مى‌گويد:

حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه شصت ساله است. ⁽³⁾اب ن حمّاد مى‌گويد:حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه هيجده ساله است. ⁽⁴⁾

2.مشخصات بدنى

ابو بصير مى‌گويد:به امام صادق عليه السّلام گفتم:از پدر شما شنيده‌ام كه امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه سينه‌اى گشاده و كتف‌هايى باز و عريض دارد.حضرت فرمود:«اى ابا محمد!پدرم زره پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را پوشيد؛ولى برايش بلند بود؛به‌طورى‌كه بر زمين مى‌رسيد.من نيز آن را پوشيدم؛ولى بر قامتم بلند بود؛ولى آن زره بر قامت حضرت قائم چنان مناسب و اندازه است كه بر بدن رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله اندازه بود و قسمت پايين آن زره كوتاه است؛به‌طورى‌كه هر بيننده گمان مى‌كند اطراف آن را گره زده‌اند». ⁽⁵⁾

ريان پسر صلت مى‌گويد:به امام رضا عليه السّلام عرض كردم:آيا شما صاحب اين امر هستيد؟ فرمود:«من امام و صاحب امر هستم؛ولى نه آن صاحب امرى كه زمين را از عدل و داد پر مى‌كند؛آن‌گاه كه از ستم و بيداد پر شده باشد.چگونه مى‌توانم صاحب آن امر باشم، درحالى‌كه ناتوانى جسمى مرا مى‌بينى؟حضرت قائم كسى است كه وقتى ظهور مى‌كند، در سن پيران است؛ولى به نظر جوان مى‌آيد.اندامى قوى و تنومند دارد؛به‌طورى‌كه اگر دست را به سوى بزرگ‌ترين درخت دراز كند،آن‌را از ريشه بيرون مى‌آورد و اگر ميان كوه‌ها فرياد برآورد،صخره‌ها مى‌شكند و از جا كنده مى‌شود.عصاى موسى و انگشتر سليمان همراه اوست». ⁽¹⁾

ب)كمالات اخلاقى

اشاره

حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مانند پيشوايان معصوم ديگر داراى كمالات اخلاقى ويژه‌اى است.از آن‌جا كه معصومين عليهم السّلام انسان‌هاى كاملى هستند و از هر جهت اسوه و الگوى بشريت هستند،اخلاق نيكو را نيز در بالاترين حد دارا مى‌باشند.

حضرت رضا عليه السّلام مى‌فرمايد:«مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه داناترين،بردبارترين و پرهيزگارترين مردمان است.او از همۀ انسان‌ها بخشنده‌تر،شجاع‌تر و عابدتر است». ⁽²⁾

1.ترس از خدا

كعب مى‌گويد:خشوع و ترس حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در برابر خداوند،مانند خشوع

عقاب در برابر دو بالش است. ⁽¹⁾شايد مقصود كعب اين باشد كه هرچند عقاب پرنده‌اى قدرتمند است،امّا اين نيرو بستگى تمام به ميزان يارى بال‌هايش دارد؛اگر بال‌ها لحظه‌اى او را يارى نكنند،از آسمان به زمين سقوط مى‌كند.حضرت مهدى نيز هرچند قدرتمندترين رهبران الهى است،ولى اين قدرت از ذات حق تعالى است.اگر خداوند، لحظه‌اى حضرتش را يارى نكند،توان ادامۀ فعّاليت را ندارد.ازاين‌رو،حضرتش در برابر ذات الهى،كمال خشوع و خضوع و ترس را دارد.

طبق نقل ابن طاووس ⁽²⁾خشوع حضرت در برابر خداوند به خشوع دو طرف انتهاى نيزه تشبيه شده است.سرعت عمل و دقت نشانه‌گيرى در كار نيزه بستگى به دو سر آن‌كه همانند دوبال هستند،دارد و اگر يك سرش كج باشد،نيزه به خطا مى‌رود.

شايد منظور اين است كه قدرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از خداوند است و بستگى تمام به يارى حق دارد.ضمن اين‌كه اين روايت از معصوم نيست بلكه سخن كعب الاحبار است.

2.زهد

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«چرا در ظهور حضرت مهدى تعجيل مى‌كنيد؟خدا مى‌داند كه پوشاك او سخت و خشن،خوراكش نان جو و حكومتش،حكومت شمشير است و مرگ در سايه شمشير». ⁽³⁾

عثمان بن حمّاد مى‌گويد:در مجلس امام صادق عليه السّلام حاضر بودم كه شخصى به حضرتش عرض كرد:على بن ابى طالب لباسى سخت مى‌پوشيد كه ارزش آن چهار درهم بود؛امّا شما لباس ارزشمندى بر تن داريد!حضرت در پاسخ فرمود:«على عليه السّلام در زمانى آن لباس را مى‌پوشيد كه مورد انكار و اعتراض قرار نمى‌گرفت.بهترين لباس هر زمان، لباس مردم آن دوران است.هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،نظير لباس على عليه السّلام را مى‌پوشد و

از سياست و خط مشى آن حضرت پيروى مى‌كند». ⁽¹⁾

ج)لباس

در روايات از لباس مخصوصى براى حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه به هنگام ظهور ياد شده است؛ گاهى از پيراهن رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله سخن گفته شده و گاه از پيراهن يوسف عليه السّلام به‌عنوان لباس حضرت به هنگام ظهور نام برده شده است.

يعقوب پسر شعيب مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«آيا نمى‌خواهى پيراهنى را كه حضرت قائم به هنگام ظهور،بر تن دارد به تو نشان دهم؟»عرض كردم:البته مايلم آن را ببينم.حضرت،صندوقچه‌اى را خواست و آن‌را گشود و از آن پيراهن كرباسى بيرون آورد و آن‌را باز كرد و در گوشۀ آستين چپ آن لكه خونى بود.

امام عليه السّلام فرمود:«اين پيراهن پيامبر صلّى اللّه عليه و اله است و در روزى كه چهار دندان پيشين حضرت را(در جنگ احد)شكستند،آن را بر تن داشت و حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه درحالى‌كه اين پيراهن را بر تن دارد،قيام مى‌كند.من آن خون را بوسيدم و بر ديدۀ خود نهادم.آن‌گاه حضرت لباس را پيچيده و برداشت». ⁽²⁾

مفضل بن عمر مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«مى‌دانى پيراهن يوسف چه بود؟» گفتم:خير،فرمود:«چون براى ابراهيم عليه السّلام آتش افروختند،جبرئيل براى او پيراهنى آورد و بر تن او پوشاند تا گرما و سرما به او آسيب نرساند و چون وفات او فرا رسيد،آن را در جلد دعايى نهاد و به بازوى فرزندش اسحاق آويخت.او نيز آن‌را به يعقوب داد.آن‌گاه كه

يوسف متولد شد،يعقوب آن‌را در بازوى يوسف قرار داد.بر يوسف نيز حوادثى گذشت تا اين‌كه عزيز مصر شد.چون يوسف آن‌را در آن‌جا از جلد بيرون آورد،يعقوب عليه السّلام بوى آن را شنيد و اين سخن خداوند در قرآن است كه در حكايت يوسف از قول يعقوب مى‌فرمايد:«و من بوى يوسف را استشمام مى‌كنم،اگر مرا به خطا نسبت ندهيد» ⁽¹⁾و آن همان پيراهنى است كه از بهشت فرود آمده است».

عرض كردم:قربانت گردم؛آن پيراهن به دست چه كسى رسيده است؟فرمود:«به دست اهل آن است؛پيراهن همراه قائم ماست؛آن‌گاه كه ظهور كند».سپس فرمود:«هر پيامبرى كه دانش يا چيز ديگرى را به ارث برده است،همه آنها به محمد صلّى اللّه عليه و اله رسيده است». ⁽²⁾

د)اسلحه

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله به على عليه السّلام فرمود:«هنگامى كه قائم ما قيام مى‌كند و زمانى كه مأموريت ظهورش فرامى‌رسد،شمشيرى همراه دارد كه به وى ندا مى‌دهد:اى ولىّ خدا!قيام كن و دشمنان خود را بكش». ⁽³⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به هنگام ظهور،پيراهن پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را كه در جنگ احد پوشيده بود و عمامه و زره آن حضرت را كه بر قامت او آراسته است، مى‌پوشد و ذو الفقار(شمشير)پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را در دست مى‌گيرد و شمشير مى‌كشد و در

مدّت هشت‌ماه از كشتۀ بى‌دينان،پشته‌ها مى‌سازد». ⁽¹⁾

جابر جعفى مى‌گويد،امام باقر عليه السّلام فرمود:«امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از مكه بين ركن و مقام به همراه وزير و سى‌صد و اندى(سيزده)نفر از يارانش ظهور مى‌كند؛درحالى‌كه عهد و دستور العمل پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و پرچم و اسلحه آن حضرت با اوست.آن‌گاه نداكننده‌اى از آسمان مكه به نام و ولايت حضرتش ندا مى‌دهد؛به‌طورى‌كه تمامى اهل زمين آن نام را مى‌شنوند و اسم حضرت،اسم پيامبر صلّى اللّه عليه و اله است». ⁽²⁾

ه)چهره‌شناسى امام

يكى از ويژگى‌هاى امام معصوم و حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه اين است كه شخصيت درونى انسان‌ها را از چهره‌شان مى‌شناسد و افراد صالح را از ناصالح تشخيص مى‌دهد و مفسدان را با همان شناخت به سزاى اعمالشان مى‌رساند.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم،قيام مى‌كند،احدى نمى‌ماند،مگر آن‌كه حضرت او را مى‌شناسد:كه فردى صالح و نيك است يا منحرف و فاسد». ⁽³⁾

نيز مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،دشمنان ما را از چهره‌هاى‌شان مى‌شناسد.

آن‌گاه آنان را از پيشانى(سر)و پاهاى‌شان مى‌گيرد(و دستگير مى‌كند)و خود با يارانش، آنان را با شمشير به قتل مى‌رسانند». ⁽⁴⁾

هم‌چنين مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله قيام كند،دوستانش را به كمك قدرت تشخيصى كه دارد،از دشمنانش مى‌شناسد».

معاويه دهنى مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام دربارۀ آيه‌اى كه مجرمين از چهره‌هاى‌شان شناخته مى‌شوند،آن‌گاه از سر و قدم‌هاى‌شان گرفته مى‌شوند، ⁽¹⁾فرمود:«اى معاويه! ديگران دربارۀ آن‌چه مى‌گويند؟»عرض كردم:مى‌پندارند كه خداوند،روز قيامت، گناهكاران را از قيافه‌شان مى‌شناسند و از موهاى جلوى سر و پاهاى‌شان مى‌گيرند و آنان را در آتش مى‌اندازد.امام فرمود:«خداوند چه نيازى دارد كه مجرمان را از چهره‌شان بشناسد و حال آن‌كه آنان را آفريده است».عرض كردم:پس معناى آيه چيست؟فرمود:«هنگامى‌كه حضرت قائم قيام كند،خداوند به او علم سيماشناسى عطا مى‌كند و حضرت دستور مى‌دهد،كافران را از سر و پا گرفته و با شمشير ضربات سختى بر آنان بزنند». ⁽²⁾

يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصِي وَ الْأَقْدامِ، قال«يا معاويه؛ما يقولون في هذا؟»قلت:يزعمون أنّ اللّه تبارك و تعالى يعرف المجرمين بسيماهم في القيامة،فيأمرهم فيؤخذ بنواصيهم و أقدامهم فيلقون في النار،فقال لي: «و كيف يحتاج الجبّار تبارك و تعالى إلى معرفة خلق أنشأهم،و هم خلقه؟».

فقلت:-جعلت فداك-و ما ذلك؟قال:«لو قام قائمنا أعطاه اللّه السيماء،فيأمر بالكافرين فيؤخذ بنواصيهم و أقدامهم ثم يخبط بالسيف خبطا».

و)كرامات

اشاره

در آخر الزمان هرچند مردم براى روى كار آمدن دولتى قدرتمند و در عين حال پشتيبان ستمديدگان،لحظه‌شمارى مى‌كنند،ولى به بسيارى از دولت‌هايى كه روى كار مى‌آيند،خوش‌بين نيستند و سخن هر حزب و گروهى را نمى‌پذيرند و اصولا كسى را

قادر نمى‌دانند كه بتواند نظم را به جامعۀ جهانى بازگرداند و دنياى پرآشوب را سامان بخشد.

ازاين‌رو،مدّعى بازگشت نظم به جامعه و گسترش امنيّت در جهان،بايد داراى توانى فوق توان ديگر انسان‌ها باشد و اثبات اين مطلب نياز به نشان دادن كرامات و كارهاى خارق العاده دارد و شايد براى اين است كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در آغاز ظهور،دست به يك سلسله كرامات و معجزات مى‌زند؛به پرندۀ در حال پرواز اشاره مى‌كند و او فورا فرود مى‌آيد و در دست حضرت قرار مى‌گيرد.چوب خشك را در زمين باير فرومى‌برد و آن چوب بى‌درنگ سبز مى‌شود و شاخ و برگ مى‌دهد.

با اين كارها به مردم ثابت مى‌شود كه سروكار آنان با شخصيتى است كه آسمان و زمين به امر خداوند در اختيار و تحت فرمان اوست.اين كرامات نويدى براى مردمى است كه سال‌ها و بلكه قرن‌ها خود را زير فشار و قهر آسمان و زمين مى‌ديدند.مردمى كه از بالاى سر،مورد تهاجم هواپيماها و موشك‌ها قرار گرفته،ميليون‌ها قربانى داده‌اند و قدرتى را نمى‌يافتند كه مانع آن‌همه تجاوزات گردد؛ولى اينك خود را در برابر شخصيتى مى‌بينند كه آسمان و زمين و آن‌چه در آنهاست در اختيار اويند.

مردمى كه تا ديروز،چنان در قحطى به سر مى‌بردند كه حتى براى تهيه نيازهاى اوّليه زندگى،رنج‌ها و مشكلاتى را متحمّل مى‌شدند و در اثر خشكسالى و كمبود زراعت،در محاصره اقتصادى شديدى قرار گرفته بودند،امروز در برابر شخصيتى قرار گرفته‌اند كه با اشاره‌اى زمين را سبز و خرّم مى‌كند و آب و باران را جارى مى‌سازد.

مردمى كه دچار بيمارى‌هاى بى‌درمان شده‌اند،با كسى روبه‌رو مى‌شوند كه حتى بيمارى‌هاى غير قابل درمان را نيز علاج مى‌كند و مردگان را زندگى مى‌بخشد .اين‌ها معجزات و كراماتى هستند كه حكايت از توانايى،صداقت و حق بودن گفته‌هاى اين رهبر آسمانى دارد.كوتاه سخن آن‌كه جهانيان باور مى‌كنند كه اين نويددهنده با هيچ‌يك از مدّعيان پيشين شباهتى ندارد و او همان رهايى‌بخش واقعى و ذخيره الهى و مهدى موعود است.

كرامات مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه گاهى براى رزمندگانش روى مى‌دهد كه بر ايمانشان مى‌افزايد و

اعتقادشان را استوارتر مى‌گرداند و گاه براى دشمنان و يا ترديدكنندگان است كه سبب ايمان و اعتقاد آنان به حضرت مى‌شود.

اينك به بخشى از آن معجزات و كرامات اشاره مى‌كنيم:

1.سخن گفتن پرنده

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در مسير حركت خود به يكى از سادات حسنى كه دوازده هزار نفر رزمنده را به همراه دارد،برخورد مى‌كند؛حسنى در مقام احتجاج برمى‌آيد و خود را سزاوارتر به رهبرى مى‌داند.حضرت در پاسخ او مى‌گويد:«من مهدى هستم».حسنى مى‌پرسد:آيا دليل و نشانه‌اى دارى تا با تو بيعت كنم؟ حضرت به پرنده‌اى كه در آسمان در حال پرواز است،اشاره مى‌كند و آن پرنده فرود مى‌آيد و در دستان حضرت قرار مى‌گيرد.آن‌گاه به قدرت خداوند لب به سخن مى‌گشايد و بر امامت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه گواهى مى‌دهد.

براى اطمينان بيشتر سيّد حسنى،امام عليه السّلام چوب خشكى را به زمين فرومى‌برد؛ آن چوب سبز مى‌شود و شاخ و برگ مى‌دهد.بار ديگر،پاره‌سنگى را از زمين برمى‌دارد و با يك فشار آن را خرد كرده،همانند خمير نرم مى‌كند.

سيّد حسنى با ديدن آن كرامات به حضرت ايمان مى‌آورد.خود و همۀ نيروهايش تسليم امام عليه السّلام مى‌شوند و حضرت او را به عنوان فرماندۀ نيروى خط مقدّم مى‌گمارد». ⁽¹⁾

2.جوشش آب و آذوقه از زمين

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه امام عليه السّلام در شهر مكه ظهور مى‌كند و قصد حركت

به كوفه را دارد،به نيروهايش اعلام مى‌كند كه كسى آب و غذا و توشه راه با خود برندارد.

حضرت عليه السّلام سنگ موسى عليه السّلام را كه به وسيلۀ آن دوازده چشمه آب زلال از زمين جوشاند، همراه دارد.در مسير راه هرجا توقف مى‌كنند،آن سنگ را نصب مى‌كند و از زمين چشمه‌هاى آب مى‌جوشد.هركس گرسنه باشد با نوشيدن آن سير مى‌گردد و هركس تشنه باشد،سيراب مى‌شود.

تهيه آذوقه و آب بين راه سپاهيان به همين ترتيب است تا هنگامى‌كه به شهر نجف برسند؛در آن‌جا با نصب آن سنگ،براى هميشه از زمين آب و شير مى‌جوشد كه گرسنه و تشنه‌اى را سير مى‌كند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عليه السّلام ظهور مى‌كند،پرچم پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و انگشتر سليمان و سنگ و عصاى موسى همراه او خواهد بود.پس به امر حضرت در بين سپاهيان اعلام مى‌شود كه كسى زاد و توشه براى خود و علوفه براى چهارپايان برندارد.برخى از همراهان مى‌گويند:او مى‌خواهد ما را به هلاكت بيندازد و مركب‌هاى مان را از گرسنگى و تشنگى نابود كند.اصحاب با حضرت حركت مى‌كنند.به اوّلين جايى كه مى‌رسند،حضرت سنگ را بر زمين مى‌كوبد و آب و غذا براى نيروها و علوفه براى حيوانات بيرون مى‌آيد و از آن استفاده مى‌كنند تا به شهر نجف مى‌رسند». ⁽²⁾2.

3.طىّ الارض و نداشتن سايه

امام رضا عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور مى‌كند،زمين از نور خداوند روشن مى‌شود و زمين زير پاى حضرت مهدى به سرعت حركت مى‌كند(و او باسرعت،مسيرها را مى‌پيمايد)و اوست كه سايه نخواهد داشت». ⁽¹⁾

4.وسيلۀ انتقال

امام باقر عليه السّلام به شخصى به نام سوره فرمود:«ذو القرنين مخيّر گرديد كه يكى از دو ابر سخت و رام را برگزيند.او ابر رام برگزيد و ابر سخت براى حضرت صاحب عليه السّلام ذخيره شد».

سوره پرسيد:ابر سخت چيست؟حضرت فرمود:«ابرهايى كه در آن رعد و برق و آذرخش و صاعقه باشد.هرگاه ابرى چنين بود،صاحب شما بر آن سوار است.بى‌شك او سوار بر ابر مى‌شود و با آن به سوى آسمان بالا مى‌رود و آسمان‌ها و زمين‌هاى هفت‌گانه را مى‌پيمايد؛همان زمين‌هايى كه پنج عدد آن مسكونى و دوتاى ديگر ويران است». ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«خداوند،ذو القرنين را در انتخاب بين دو ابر سخت و رام مخيّر كرد.او ابر رام را برگزيد و آن ابرى است كه در آن رعد و برق وجود نداشت و اگر ابر سخت را برمى‌گزيد،اجازه استفاده از آن را نداشت؛زيرا خداوند،ابر سخت را براى حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه ذخيره كرده است». ⁽³⁾

5.كندى حركت زمان

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«چون امام زمان عليه السّلام ظهور كند،به سوى كوفه حركت مى‌نمايد.

در آن‌جا هفت سال حكومت مى‌كند كه هرسال آن برابر ده سال از ساليان شماست.پس از آن،خداوند هرچه اراده كند،انجام مى‌دهد».گفته شد چگونه سال‌ها طولانى مى‌شود؟ امام فرمود:«خداوند به منظومه(و فرشته اداره‌كنندۀ آن)دستور مى‌دهد كه از سرعت خود بكاهد.ازاين‌رو،روزها و سال‌ها طولانى مى‌شود».

گفته شد:مى‌گويند اگر كم‌ترين تغييرى در حركت آنها پديد آيد،آنها به‌هم مى‌ريزند و فاسد مى‌شوند.امام فرمود:«اين سخن افراد مادّى‌گرا و كافر به خداست؛ولى مسلمانان (كه عقيده به خداوند گردانندۀ آنها دارند)چنين سخنى را نمى‌توانند بگويند». ⁽¹⁾

6.قدرت تكبير

كعب دربارۀ گشودن شهر قسطنطنيه به دست مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌گويد:حضرت،پرچم را به زمين فرومى‌برد و به سوى آب مى‌رود تا براى نماز صبح وضو بگيرد؛آب از حضرت دور مى‌شود.امام عليه السّلام پرچم را برمى‌دارد و به دنبال آب حركت مى‌كند تا آن‌كه از آن ناحيه مى‌گذرد.آن‌گاه پرچم را در زمين فرومى‌برد و سپاهيان را فرامى‌خواند و مى‌فرمايد:

«اى مردم!خداوند دريا را براى شما شكافت؛هم‌چنان‌كه آن‌را براى بنى اسرائيل شكافت».پس سپاهيان از دريا مى‌گذرند و روبه‌روى شهر قسطنطنيه قرار مى‌گيرند.

سپاهيان نداى تكبير سرمى‌دهند و ديوارهاى شهر به لرزه درمى‌آيد.

بار ديگر تكبير مى‌گويند و دوباره ديوارها مى‌لرزد.بار سوم كه صدا به تكبير

بلند مى‌كنند،ديوارهايى كه ميان دوازده برج مراقبت هستند،فرومى‌ريزند. ⁽¹⁾

قال:فيجوز الناس،فيستقبل القسطنطنية،فيكبّرون فيهتزّ حائطها،ثم يكبّرون فيهتزّ،ثم يكبّرون فيسقط منها مابين اثني عشر برجا».عقد الدرر،ص 138.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«...حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه جلوى قسطنطنيه فرود مى‌آيد.در آن روزگار،آن دژ،هفت ديوار دارد.حضرت هفت تكبير مى‌گويد و ديوارها فرومى‌ريزد و با كشتن تعداد بسيارى از روميان،آن‌جا به تصرف حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه درمى‌آيد و گروهى نيز به اسلام رومى‌آورند». ⁽²⁾

امير مؤمنان عليه السّلام در اين زمينه مى‌فرمايد:«...سپس حضرت مهدى و يارانش به حركت خود ادامه مى‌دهند و بر هيچ دژى از دژهاى روميان نمى‌گذرند،مگر آن‌كه با گفتن «لا إله إلاّ اللّه»ديوارهاى آن فرومى‌ريزد تا آن‌كه در نزديكى شهر قسطنطنيه فرود مى‌آيند.

در آن‌جا چند تكبير مى‌گويند و ناگهان خليجى كه در مجاورت آن شهر است، خشك مى‌شود و آب‌هايش در زمين فرومى‌رود و ديوارهاى شهر نيز فرو مى‌ريزد.

از آن‌جا به سوى شهر روميه حركت مى‌كنند و چون به آن‌جا مى‌رسند،مسلمانان سه تكبير مى‌گويند و شهر چون رمل و شن نرم-كه در برابر تندبادها قرار گرفته باشد- از هم مى‌پاشد». ⁽³⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«...مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به پيشروى خود ادامه مى‌دهد تا اين‌كه به يكى از شهرهاى مشرف به دريا مى‌رسد.لشكريان حضرت تكبير سر مى‌دهند و در پى9.

آن ديوارهاى شهر از هم گسيخته شده،فرومى‌ريزند». ⁽¹⁾

7.عبور از آب

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«پدرم فرمود:هنگامى كه حضرت قائم قيام كند...سپاهيانى را به شهر قسطنطنيه مى‌فرستد.آن‌گاه كه به خليج برسند،جمله‌اى بر روى پاهاى خود مى‌نويسند و از روى آب مى‌گذرند.روميان چون اين معجزه و عظمت را مى‌بينند، به يك‌ديگر مى‌گويند:وقتى سپاهيان امام زمان اين‌چنين باشند،خود حضرت چگونه خواهد بود!ازاين‌رو،درها را بر روى آنان مى‌گشايند و سپاهيان حضرت وارد شهر شده، در آن‌جا فرمانروايى مى‌كنند». ⁽²⁾

8.شفاى بيماران

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«...حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه پرچم‌ها را به اهتزاز درمى‌آورد و معجزات خود را آشكار مى‌كند و به اذن خداوند چيزهايى را از نيستى به وجود مى‌آورد.

بيماران دچار پيسى و خوره را شفا مى‌دهد و مردگان را زنده،و زندگان را مى‌ميراند». ⁽³⁾

9.عصاى موسى در دست

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«عصاى موسى متعلّق به آدم بوده است كه به شعيب(پيامبر) رسيده و پس از او به موسى بن عمران داده شده است.آن عصا نزد ماست و به تازگى كه

من آن‌را ديدم،هنوز سبز بود؛مانند روزى كه از درخت جدايش كردند.چون از آن عصا سؤال شود،سخن مى‌گويد و آن براى قائم ما آماده است و آن‌چه موسى با آن كرد، حضرت قائم نيز با آن انجام مى‌دهد و هرچه بدان عصا دستور داده شود،انجام مى‌دهد و هرجا افكنده شود،جادوها را مى‌بلعد». ⁽¹⁾

10.نداى ابر

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«...حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در آخر الزمان ظهور مى‌كند.بر سر آن حضرت ابرى در حركت است و هرجا برود،آن ابر نيز مى‌رود تا حضرت را از تابش خورشيد حفظ كند و با صدايى رسا و آشكار،ندا مى‌دهد،اين مهدى است». ⁽²⁾

سرانجام طبق فرمودۀ امام صادق عليه السّلام:«هيچ معجزه‌اى از معجزات پيامبران و اوصيا نمى‌ماند،مگر آن‌كه خداوند عزّ و جلّ آن را به دست قائم ما انجام مى‌دهد تا حجّت بر دشمنان تمام گردد». ⁽³⁾

فصل سوم: سپاهيان امام عجّل اللّه تعالى فرجه

اشاره

نيروهاى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از ملّيت‌هاى گوناگونى تشكيل شده‌اند و به هنگام قيام، با شيوۀ خاصى فراخوانى مى‌شوند.افرادى كه از پيش براى فرماندهى تعيين شده‌اند، هدايت لشكريان و عمليات جنگى را به عهده مى‌گيرند.سپاهيانى كه با شرايط خاصى در ارتش مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه پذيرفته مى‌شوند،داراى ويژگى‌هاى مخصوص به خود هستند.

تعدادى در كادر اوّليه حضور دارند و گروهى به ارتش حضرت مى‌پيوندند و از گروهى به عنوان گارد حفاظت نام برده شده است.

در اين فصل روايات مربوط به اين موضوع را ملاحظه مى‌فرماييد:

الف)فرماندهان سپاه

اشاره

در روايات،نام افرادى را مى‌بينيم كه يا عمليات نظامى خاصى و يا فرماندهى تعدادى از لشكريان به آنان نسبت داده شده است.در اين قسمت به نام‌ها و عملكرد برخى از آنان اشاره مى‌كنيم:

1.حضرت عيسى عليه السّلام

امير مؤمنان عليه السّلام در خطبه‌اى مى‌فرمايد:«...آن‌گاه مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،حضرت عيسى را به جانشينى خود،در عمليات تهاجمى عليه دجّال برمى‌گزيند.عيسى عليه السّلام براى يافتن و سركوبى دجّال حركت مى‌كند.دجّال كه همۀ جهان را در سلطه خود دارد و كشاورزى و نسل بشرى را نابود كرده است،مردم را به خويش مى‌خواند و هركس او را بپذيرد،مورد

لطف قرار مى‌گيرد و اگر خوددارى ورزد،او را مى‌كشد.سراسر جهان،جز مكه،مدينه و بيت المقدس را درهم نورديده است و همه فرزندان نامشروع از شرق و غرب جهان پيرامونش گرد آمده‌اند.

دجّال به سوى حجاز حركت مى‌كند و عيسى عليه السّلام در گردنۀ«هرشا»به او مى‌رسد و فريادى هولناك بر او مى‌كشد و ضربه‌اى سخت بر او فرود مى‌آورد و او را در شعله‌هاى آتش ذوب مى‌كند؛آن‌سان كه سرب در آتش ذوب مى‌شود». ⁽¹⁾

فرود آوردن ضربه‌اى كه ذوب شدن دجّال را در پى دارد،شايد در اثر به كارگيرى مدرن‌ترين سلاح‌هاى آن‌روز باشد و ممكن است حكايت از اعجاز حضرت عيسى كند.

در ويژگى حضرت عيسى عليه السّلام آمده است:او چنان ابّهتى دارد كه چون دشمن او را مى‌بيند،به ياد مرگ مى‌افتد؛چنان‌كه گويى عيسى قصد جانش را كرده است. ⁽²⁾

2.شعيب بن صالح عليه السّلام

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«سفيانى و صاحبان پرچم‌هاى سياه با يك‌ديگر رودررو مى‌شوند،درحالى‌كه ميان آنان جوانى از بنى هاشم است كه در كف دست چپ او خال سياهى است و در پيشاپيش لشكريان او شخصى از قبيله بنى تميم به نام شعيب بن صالح است». ⁽³⁾ممكن است گفته شود كه دلالت بر مدعى ندارد،مگر به قرينۀ روايات ديگر.

حسن بصرى مى‌گويد:در سرزمين رى،شخصى به نام شعيب بن صالح كه چهارشانه، سبزينه و بدون ريش است،خروج مى‌كند.لشكرى چهارهزار نفرى تحت امر دارد كه

لباس‌هاى‌شان سفيد و پرچم‌هاى‌شان سياه است و آنان پيشقراول سپاهيان مهدى‌اند». ⁽¹⁾

عمار ياسر مى‌فرمايد:شعيب بن صالح،پرچمدار حضرت مهدى است. ⁽²⁾

شبلنجى مى‌گويد:فرماندۀ لشكريان پيشرو حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،مردى از قبيلۀ بنى تميم است كه محاسن كمى دارد و او را شعيب بن صالح مى‌نامند. ⁽³⁾

محمد بن حنفيه مى‌گويد:از خراسان سپاهى حركت مى‌كند كه كمربندهاى سياه و پيراهن سفيد پوشيده‌اند؛جزو پيشقراولان سپاه،فرمانده‌اى به نام شعيب بن صالح يا صالح بن شعيب است كه از قبيلۀ تميم است.آنان سپاهيان سفيانى را شكست داده، گريزان مى‌كنند و در بيت المقدس فرود مى‌آيند و زمينۀ حكومت حضرت مهدى را پايه‌ريزى مى‌كنند. ⁽⁴⁾

3.اسماعيل فرزند امام صادق عليه السّلام و عبد اللّه بن شريك

ابو خديجه مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام مى‌فرمود:«من از خدا خواستم كه(فرزندم) اسماعيل را پس از من برجاى گذارد؛ولى خداوند نخواست و دربارۀ او مقام ديگرى به من بخشيد؛وى نخستين كسى است كه با ده نفر از يارانش ظهور مى‌كند و عبد اللّه بن شريك يكى از آن ده نفر است كه پرچم‌دار اوست». ⁽⁵⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمود:«گويا عبد اللّه بن شريك عامرى را مى‌بينم كه عمامه مشكى بر سر نهاده،دو طرف عمامه‌اش بين شانه‌هايش افتاده،با سپاهى چهارهزار نفرى پيش‌روى قائم ما از دامنۀ كوه بالا مى‌روند و همواره تكبير مى‌گويند». ⁽¹⁾

اين دو نفر از حواريان اصحاب امام باقر و صادق عليهما السّلام و بسيار مورد توجه آن‌دو بزرگوار بودند.ر.ك:تنقيح المقال،ج 2، ص 189؛مستدركات علم الرجال،ج 5،ص 34.

4.عقيل و حارث

حضرت على عليه السّلام مى‌فرمايد:«...حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه لشكر را حركت مى‌دهد تا آن‌كه وارد عراق مى‌شود؛درحالى‌كه سپاهيان،پيشاپيش و پشت سر او حركت مى‌كنند و فرماندۀ نيروهاى پيشرو،مردى به نام عقيل است و فرماندهى سپاهيان پشت سر را مردى به نام حارث عهده‌دار است». ⁽²⁾

5.جبير بن خابور

امام صادق عليه السّلام از امير مؤمنان عليه السّلام نقل فرموده است:«اين شخص-جبير-در جبل الاهواز به همراه چهارهزار نفر-درحالى‌كه سلاح‌ها را از نيام كشيده‌اند-منتظرند تا قائم اهل بيت ما ظهور كند.آن‌گاه اين شخص همراه حضرت و در ركابش با دشمنان خواهد جنگيد». ⁽³⁾

دربارۀ جبير بن خابور با وجود پژوهش فراوان در كتاب‌هاى شيعه و سنّى جز مطلب زير،مطلب ديگرى يافت نشد.

امام صادق عليه السّلام فرمود:«جبير بن خابور،گنجينه‌دار معاويه بود.او مادر پيرى داشت كه در شهر كوفه زندگى مى‌كرد.روزى جبير به معاويه گفت:دلم براى مادرم تنگ شده است؛اجازه بده تا از او ديدار كنم تا كمى از حقوقى كه بر گردن من دارد، ادا كنم.

معاويه گفت:در شهر كوفه چه‌كار دارى؟در آن‌جا مرد جادوگرى به نام على بن ابى طالب است و اطمينان ندارم كه تو را نفريبد.جبير گفت:من با على كارى ندارم.من مى‌خواهم به ديدار مادرم بروم و حقّ او را به‌جا آورم.جبير پس از كسب اجازه عازم سفر شد.آن‌گاه كه به شهر كوفه رسيد چون امير المؤمنين عليه السّلام پس از جنگ صفين پيرامون شهر كوفه ديده‌بان گماشته بود و رفت‌وآمدها را كنترل مى‌كردند ديده‌بانان او را دستگير كردند و به شهر آوردند.على عليه السّلام به او فرمود:«تو يكى از گنجينه‌هاى خداوندى.معاويه به تو چنين گفته است كه من جادوگر هستم».جبير گفت:سوگند به خدا كه چنين گفته است.

حضرت فرمود:«تو مالى همراه داشته‌اى كه مقدارى از آن را در منطقۀ عين التمر به خاك سپرده‌اى».جبير اين مطلب را نيز تصديق كرد.سپس امير مؤمنان عليه السّلام به امام حسن عليه السّلام دستور داد تا از وى پذيرايى كند.روز بعد على عليه السّلام به ياران خود فرمود:«اين شخص در جبل الاهواز...».(ادامه مطلب در متن كتاب است).

6.مفضل بن عمر

امام صادق عليه السّلام به مفضل فرمود:«تو با چهل و چهار نفر ديگر با حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه خواهيد بود.تو در سمت راست حضرت عليه السّلام امر و نهى مى‌كنى و مردم در آن زمان بهتر از امروز از تو اطاعت مى‌كنند». ⁽¹⁾

7.اصحاب كهف

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«اصحاب كهف براى يارى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه خواهند آمد». ⁽²⁾

افراد ديگرى هم‌چون:يوشع بن نون وصى موسى و مؤمن آل فرعون و سلمان فارسى و ابو دجانه و مالك اشتر و داود رقى و نجم بن اعين،حمران بن اعين و ميسر بن عبد العزيز هستند كه در روايات،به زنده شدن دوبارۀ آنان و حضورشان در زمام امام قائم عليه السّلام اشاره شده است كه ما در بخش آينده به آن اشاره خواهيم كرد.

ب)ملّيت سپاهيان

اشاره

نيروهاى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از ملّيت‌هاى گوناگونى تشكيل مى‌شوند.در روايات، سخنان گوناگونى در اين‌باره وجود دارد.گاه از عجم‌ها به عنوان سپاهيان حضرت نام مى‌برند كه غير عرب را دربرمى‌گيرد.برخى روايات نام شهرها و كشورهايى را ذكر مى‌كنند كه سپاهيان از آن‌جا به يارى حضرت مى‌شتابند و گاهى سخن از قوم خاصى

مانند توبه‌كنندگان بنى اسرائيل،مؤمنان مسيحى و انسان‌هاى وارسته رجعت يافته است كه به يارى حضرت مى‌آيند.

در اين فصل برخى روايات را در اين زمينه يادآور مى‌شويم:

1.ايرانيان

اشاره

از روايات فهميده مى‌شود كه تعداد قابل توجّهى از سپاهيان مخصوص و ارتش مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از ايرانيان هستند و از آنان با تعبيرهاى،اهل رى،اهل خراسان،گنج‌هاى طالقان،قمى‌ها،اهل فارس و...ياد شده است.

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«نيروهايى با پرچم‌هاى سياه-كه از خراسان قيام كرده‌اند-در كوفه فرود مى‌آيند و هنگامى كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در شهر مكه ظهور مى‌كند،با آن حضرت بيعت مى‌كنند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمود:«ياران حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه سى‌صد و سيزده نفرند و از فرزندان عجم(غير عرب)مى‌باشند». ⁽²⁾

عبد اللّه بن عمر مى‌گويد:پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«خداوند قدرت شما(مسلمانان)را از عجم‌ها قرار مى‌دهد؛آنان شيرانى هستند كه هرگز از رزمگاه نمى‌گريزند.شما(عرب‌ها) را مى‌كشند و دارائى‌هاى‌تان را مى‌برند». ⁽³⁾

حذيفه نيز از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله روايتى به همين مضمون نقل مى‌كند. ⁽⁴⁾

من المحتمل قويّا أنّ الرواية الأخير و قبلها إشارة إلى تحالف القوى الكافرة و هجماتهم الشرسة ضدّ مصالح الإسلام و المسلمين.و ليست مرتبطة بالحركات الممهّدة و الموطّئة لدولة المهدي عليه السّلام.عبد الرزاق،مصنّف،ج 11،ص 385؛ المعجم الكبير،ج 7،ص 268؛حلية الاولياء،ج 3،ص 24؛فردوس الاخبار،ج 5،ص 445.

روايت جاى انديشه و اشكال است.برپايۀ روايات،روزى فرامى‌رسد كه ايرانيان براى گسترش اسلام و بازگرداندن عرب‌ها به اسلام،بر آنان شمشير مى‌كشند و مخالفان را گردن مى‌زنند.وضعيت عرب‌ها در آن روزگار بسيار ناخوشايند است و روزهاى سخت و ناگوارى را در پيش دارند.

هرچند عجم به غير عرب گفته مى‌شود،ولى به‌طور قطع ايرانيان را نيز دربرمى‌گيرد.

براساس رواياتى ديگر،در زمينه‌سازى عملياتى كه پيش از ظهور و به هنگام قيام حضرت مهدى صورت مى‌گيرد،ايرانيان نقش اساسى دارند و تعداد فراوانى از جنگ‌آوران را تشكيل مى‌دهند.

در خطبه‌اى كه على عليه السّلام دربارۀ ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه و ملّيت آنها،ايراد كرده است،نام برخى از شهرهاى ايران ذكر شده است.

اصبغ بن نباته مى‌گويد:امير مؤمنان عليه السّلام خطبه‌اى ايراد كرد و در ضمن آن،حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه و يارانش را-كه همراه حضرت قيام مى‌كنند-برشمرد و فرمود:«از اهواز يك نفر؛از شوشتر يك نفر؛از شيراز سه نفر به نام‌هاى حفص،يعقوب و على؛از اصفهان چهار نفر به نام‌هاى موسى،على،عبد اللّه و غلفان؛از بروجرد يك نفر به نام قديم؛از نهاوند يك نفر به نام عبد الرزاق؛از همدان ⁽¹⁾سه نفر به نام‌هاى جعفر،اسحاق و موسى؛از قم ده نفر كه هم‌نام اهل بيت رسول خدا هستند(و در حديثى ديگر هيجده نفر ذكر شده است)؛از شيروان يك نفر؛از خراسان يك نفر به نام دريد و نيز پنج نفر كه هم‌نام اصحاب كهف هستند؛از آمل يك نفر؛از جرجان يك نفر؛از دامغان يك نفر؛از سرخس يك نفر؛ از ساوه يك نفر؛از طالقان بيست و چهار نفر؛از قزوين دو نفر؛از فارس يك نفر؛از ابهر يك نفر؛از اردبيل يك نفر؛از مراغه سه نفر؛از خوى يك نفر؛از سلماس يك نفر؛از آبادان سه نفر؛از كازرون يك نفر».

پس امير مؤمنان عليه السّلام فرمود:«پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله سى‌صد و سيزده نفر از ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به تعداد ياران بدر را براى من برشمرد و فرمود:خداوند آنان را،در كم‌تر از يك چشمد.

به‌هم زدن از مشرق و مغرب‌زمين،در كنار كعبه گرد مى‌آورد». ⁽¹⁾

چنان‌كه مشاهده مى‌كنيد از سى‌صد و سيزده نفر سپاه مخصوص حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه -كه در آغاز قيام همراه آن حضرت هستند-هفتاد و دو نفر از شهرهاى كنونى ايران مى‌باشند و اگر طبق نقلى كه دلائل الامامه ⁽²⁾طبرى آمده است،محاسبه شود،يا نام شهرهايى كه در آن روزگار از ايران بوده است،آورده شود،تعداد ايرانيان از اين نيز بيش‌تر مى‌شود.

در اين روايت گاهى نام شهرى دوبار آمده است يا اين‌كه نام چند شهر از يك كشور آمده است و آن‌گاه نام همان كشور نيز ذكر شده است.

درصورتى‌كه روايت به‌طور صحيح نقل شده باشد،شايد نمايانگر تقسيمات و نام‌گذارى آن روزگار است و تقسيمات جغرافيايى اين عصر نمى‌تواند ملاك تفسير و فهم اين روايت قرار گيرد؛زيرا نام شهرها تغيير يافته،گاهى نام يكى از شهرها،در روزگار كنونى بر كشورى گفته مى‌شود.

نكتۀ ديگر اين‌كه با تطبيق دادن نام شهرها بر نقشه جغرافيايى كنونى جهان،شايد بتوان نتيجه گرفت كه ياوران حضرت در سراسر جهان پراكنده هستند و ممكن است واژه افرنجه-كه در روايت آمده است-اشاره به مغرب زمين باشد.اگر اين تطبيق و سخن صحيح باشد،روايت با جمله«لو خليت قلبت»مصداق و معنا پيدا مى‌كند؛زيرا زمين در هيچ دورانى از افراد نيك تهى نمى‌گردد وگرنه سرنگون و نابود مى‌گردد.

و طبق روايت ابن طاوس:دو نفر از بصره:يك نفر از اهواز؛يك نفر از عسكر مكرم ⁽³⁾يك نفر از شوشتر؛يك نفر از دورق ⁽⁴⁾يك نفر از باسيان ⁽⁵⁾نام او على است؛سه نفر از بشم ⁽⁶⁾به نام‌هاى احمد و عبد اللّه و جعفر؛دو نفر از عمان به نام‌هاى محمد و حسن؛8.

دو نفر از سيراف به نام‌هاى شداد و شديد؛سه نفر از شيراز به نام‌هاى حفص و يعقوب و على؛چهار نفر از اصفهان به نام‌هاى موسى و على و عبد اللّه و غلفان؛يك نفر از إيذج ⁽¹⁾به نام يحيى؛يك نفر از مرج العرح به نام داوود؛يك نفر از كرخ ⁽²⁾به نام عبد اللّه؛يك نفر از بروحس ⁽³⁾به نام قديم؛يك نفر از نهاوند ⁽⁴⁾به نام عبد الرزاق؛دو نفر از دينور به نام‌هاى عبد اللّه و عبد الصمد؛سه نفر از همدان به نام‌هاى جعفر و إسحاق و موسى؛ده نفر از قم هم‌نام با اهل بيت پيامبر عليهم السّلام:يك نفر از خراسان به نام دريد؛پنج نفر از دفن ⁽⁵⁾هم‌نام اصحاب كهف؛يك نفر از آمد ⁽⁶⁾يك نفر از آمل؛يك نفر از جرجان؛يك نفر از هرات؛ يك نفر از بلخ؛يك نفر از قراح ⁽⁷⁾يك نفر از عانه؛يك نفر از دامغان؛يك نفر از حرحس ⁽⁸⁾سه نفر از سفنارس ⁽⁹⁾يك نفر از ساوه؛يك نفر از سمرقند؛بيست و چهار نفر از طالقان، همان‌هايى هستند كه پيامبر اكرم درباره‌شان فرمود:در خراسان گنج‌هايى است كه نه طلا و نه نقره است،بلكه مردهايى هستند كه خدا و رسول او آنها را در روز مقرّر گرد هم مى‌آورد؛دو نفر از قزوين؛يك نفر از فارس؛يك نفر از ابهر؛يك نفر از برجان ⁽¹⁰⁾از [طايفه]جموح؛يك نفر از ساج ⁽¹¹⁾يك نفر از صريح ⁽¹²⁾يك نفر از اردبيل؛يك نفر از بريل ⁽¹³⁾7.

يك نفر از تدمر ⁽¹⁾يك نفر از أرمنيية؛يك نفر از اردبيل ⁽²⁾يك نفر از ندليس ⁽³⁾يك نفر از نشور ⁽⁴⁾يك نفر از بركرى؛يك نفر از أرجيش ⁽⁵⁾يك نفر از منازجرد ⁽⁶⁾يك نفر از خلاط ⁽⁷⁾يك نفر از قاليقلا ⁽⁸⁾سه نفر از واسط؛ده نفر از زوراء؛چهار نفر از كوفه؛يك نفر از قادسية؛يك نفر از سورا ⁽⁹⁾يك نفر از صراة؛يك نفر از نيل؛يك نفر از صيداء؛يك نفر از جرجان؛يك نفر از قصور؛يك نفر از انبار؛يك نفر از عكبرى؛يك نفر از حبار ⁽¹⁰⁾يك نفر از تبوك؛يك نفر از جامده ⁽¹¹⁾سه نفر از آبادان؛سه نفر از حديثه موصل ⁽¹²⁾يك نفر از معلثايا ⁽¹³⁾يك نفر از نصيبين ⁽¹⁴⁾يك نفر از اردن؛يك نفر از فارقين؛يك نفر از لامد ⁽¹⁵⁾يك نفر از رأس عين ⁽¹⁶⁾يك نفر از رقه؛يك نفر از حرّان؛يك نفر از باليس ⁽¹⁷⁾يك نفر از منبح ⁽¹⁸⁾سه نفر از طرطوس ⁽¹⁹⁾يك نفر از قصر ⁽²⁰⁾يك نفر از أذنه ⁽²¹⁾يك نفر از4.

خمرى؛يك نفر از عرار ⁽¹⁾يك نفر از قورص؛يك نفر از انطاكيه؛سه نفر از حلب،دو نفر از حمص ؛چهار نفر از دمشق؛يك نفر از سوريه؛دو نفر از قسوان؛يك نفر از قيمون ⁽²⁾يك نفر از اصوريه ⁽³⁾يك نفر از كرار ⁽⁴⁾يك نفر از اذرح ⁽⁵⁾يك نفر از عائر ⁽⁶⁾يك نفر در لاكار ⁽⁷⁾دو نفر در بيت المقدس؛يك نفر در رمله ⁽⁸⁾يك نفر از صور؛يك نفر از عرفات؛ يك نفر از عسقلان؛يك نفر از غزة؛چهار نفر از فسطاط؛يك نفر از بس ⁽⁹⁾يك نفر از دمياط ⁽¹⁰⁾يك نفر از محلّه ⁽¹¹⁾يك نفر از اسكندريه؛يك نفر از برقه ⁽¹²⁾يك نفر از طنجه ⁽¹³⁾يك نفر از آفرنجه ⁽¹⁴⁾يك نفر در قيروان ⁽¹⁵⁾پنج نفر از سوس‌دور ⁽¹⁶⁾دو نفر از قبرس؛ سه نفر از حميم؛يك نفر از قوس ⁽¹⁷⁾يك نفر از عدن؛يك نفر از علاقى ⁽¹⁸⁾ده نفر از شهر مدينۀ پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله؛چهار نفر از مكّۀ مكرمه؛يك نفر از طائف؛يك نفر از دبر ⁽¹⁹⁾يك نفر از شيروان؛يك نفر از زبيد ⁽²⁰⁾ده نفر از صبرا؛يك نفر از احساء؛يك نفر از قطيف؛يك نفر1.

از هجر؛يك نفر از يمامة.... ⁽¹⁾و ⁽²⁾6.

البته بعضى شهرها تكرار شده و بعضى از شهرها غير واقع و بدون نقطه آمده كه شايد از اغلاط و اشتباهات نسخه‌بردارها بوده است.به‌هرحال در صورت صحت سند، تعداد افرادى كه از هر نقطه‌اى به امام زمان عليه السّلام ملحق مى‌شود و اعضاى اوليه را تشكيل مى‌دهند بيان مى‌كند.و شايد اين نام‌ها استعاره و رمزى باشد،و آنان نام‌هاى ديگرى داشته باشند.

روايت طولانى و مفصل است،و ما مورد نياز را آورديم و به آن بسنده كرديم.

در رواياتى ديگر از شهرهاى به خصوصى نيز نام برده شده است كه در اين‌جا به ذكر چند روايت دربارۀ شهرهاى قم،خراسان و طالقان بسنده مى‌كنيم:

قم

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«خاك قم،مقدس است...مگرنه اين‌كه آنان ياران قائم ما هستند و دعوت‌كننده به حق ما مى‌باشند؟». ⁽¹⁾

عفان بصيرى مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام به من فرمود:«آيا مى‌دانى چرا شهر قم را به نام قم ناميدند؟»عرض كردم:خدا و رسولش و شما بهتر مى‌دانيد.فرمود:«زيرا مردم قم پيرامون قائم گرد مى‌آيند و با او مى‌مانند و پايدارى مى‌كنند و به او يارى مى‌رسانند». ⁽²⁾

خراسان

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«...در خراسان گنج‌هايى است كه از جنس طلا و نقره نيست؛بلكه مردانى هستند كه عقيده به خدا و رسولش،آنان را در كنار

هم‌ديگر گرد خواهد آورد». ⁽¹⁾شايد مقصود اين است كه آنان در اعتقاد راستين به خدا و رسولش مشتركند.يا اين‌كه همه را خداوند در يك روز در مكه گرد خواهد آورد.

طالقان

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«خوشا به حال طالقان!زيرا خداوند در آن‌جا گنج‌هايى دارد كه از جنس طلا و نقره نيستند؛بلكه مردانى مؤمن هستند كه خداوند را به حق شناخته‌اند و آنان ياوران حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در آخر الزمان مى‌باشند». ⁽²⁾

2.عرب‌ها

روايات مربوط به شركت عرب‌ها در قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بر دو دسته‌اند:برخى بر عدم شركت آنان در انقلاب مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه دلالت دارد و تعدادى از روايات،برخى از شهرهاى كشورهاى عربى را نام مى‌برد كه از آن‌جا افرادى به پشتيبانى از حضرت قيام مى‌كنند.

رواياتى كه دلالت بر عدم شركت عرب‌ها دارد،در صورت صحيح بودن سند،قابل توجيه است؛زيرا ممكن است در سپاهيان مخصوصى-كه در آغاز قيام همراه حضرت خواهند بود-عرب‌ها شركت نداشته باشند؛چنان‌چه شيخ حرّ عاملى در كتاب اثبات الهداة روايات را اين‌گونه شرح داده است و دربارۀ شهرهاى عربى نيز كه در روايات نام برده شده است،شايد از آن‌جا سپاهيان غير عربى-كه در آن‌جا سكونت دارند-به يارى حضرت بشتابند؛نه كسانى كه اصالت عربى دارند و يا مراد حكومت‌ها و دولت‌هاى عربى است.به اين دسته روايات توجّه كنيد:

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«از عرب‌ها بپرهيزيد؛زيرا آينده بد و خطرناكى

در پيش دارند؛مگرنه اين است كه كسى از آنان همراه حضرت مهدى قيام نمى‌كند». ⁽¹⁾

شيخ حرّ عاملى مى‌گويد:شايد مراد از اين سخن امام صادق عليه السّلام آغاز قيام حضرت عليه السّلام است يا كنايه از كمى شركت آنان است....

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«بزرگان و انسان‌هاى شريفى از سرزمين شام(سوريه)به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌پيوندند و نيز كسانى كه از قبايل و سرزمين‌هاى گوناگون اطراف شام هستند؛آنان چنانند كه گويى دل‌هاى‌شان پاره‌هاى آهن است.آنان پارسايان شب و شيران روزند». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«سى‌صد و سيزده نفر،به عدد ياران جنگ بدر،در ميان ركن و مقام(در كعبه)با حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بيعت مى‌كنند.در ميان آنان بزرگانى از مردم مصر و نيكانى از شام و نيكانى از مردم عراق به چشم مى‌خورند.حضرت فرمانروايى خواهد كرد،آن مقدار كه خدا بخواهد». ⁽³⁾

نيز امام باقر عليه السّلام دربارۀ شهر كوفه مى‌فرمايد:«هنگامى كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور كند و به كوفه بيايد،خداوند از پشت كوفه(نجف)هفتاد هزار انسان صديق و راستگو را برمى‌انگيزد.آنان از ياران و اصحاب حضرتش خواهند بود». ⁽⁴⁾

3.پيروان اديان گوناگون

مفضل بن عمر مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«هنگامى‌كه قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله ظهور كند،تعدادى از پشت كعبه بيرون مى‌آيند كه عبارتند از:بيست و هفت نفر از

قوم موسى-آنان‌كه به حق قضاوت مى‌كنند-هفت نفر از اصحاب كهف،يوشع وصى موسى،مؤمن ⁽¹⁾آل فرعون ⁽²⁾....

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«روح مؤمنان،آل محمد صلّى اللّه عليه و اله را در كوه‌هاى رضوى مى‌بينند و از غذاى آنان مى‌خورند و از نوشيدنى‌هاى آنان مى‌آشامند؛در مجالس آنان شركت مى‌جويند و با ايشان هم‌سخن مى‌شوند تا روزگارى كه قائم ما اهل بيت قيام كند.در آن هنگام كه خداوند آنان را برمى‌انگيزد؛آنان گروه‌گروه،دعوت حضرت را مى‌پذيرند و همراه حضرت مى‌آيند.در آن روزگار صاحبان عقايد باطل به شك و ترديد دچار مى‌شوند و گروه‌ها و احزاب و مدّعيان طرفدارى و پيروى،از هم مى‌پاشند و مقرّبان درگاه الهى(و مؤمنان)نجات مى‌يابند». ⁽³⁾

ابن جريح مى‌گويد:شنيده‌ام هنگامى‌كه دوازده قبيله از بنى اسرائيل پيامبران خود را كشتند و كافر شدند،يك قبيله از اين رفتار پشيمان شد،و از كردۀ خويش بيزارى جستند و از خداوند درخواست جدايى ميان آنان با ديگر قبايل كردند.خداوند كانالى در زير زمين گشود كه آنان به مدّت يك سال و نيم در آن حركت مى‌كردند تا اين‌كه از پشت سرزمين چين سر درآوردند و هنوز در آن‌جا به سر مى‌برند.آنان مسلمان هستند و به قبلۀ ما روى مى‌آورند. ⁽⁴⁾6.

برخى مى‌گويند:جبرئيل در شب معراج،پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله را نزد آنان برد و حضرت ده سوره از سوره‌هاى مكى قرآن را براى آنان خواند.آنان ايمان آوردند و رسالت حضرتش را تصديق كردند.پيامبر صلّى اللّه عليه و اله به آنان دستور داد در همان‌جا اقامت داشته باشند و شنبه(كه روز تعطيلى يهوديان است)كار را رها كنند و نماز را به‌پا دارند و زكات بدهند.آنان نيز پذيرفتند و اين وظايف را انجام دادند.و فريضۀ ديگرى واجب نشده بود. ⁽¹⁾

ابن عباس مى‌گويد:

در تفسير آيۀ مباركه وَ قُلْنا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرائِيلَ اسْكُنُوا الْأَرْضَ فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ جِئْنا بِكُمْ لَفِيفاً؛ ⁽²⁾و پس از آن به بنى اسرائيل فرمان داديم كه در آن سرزمين ساكن شويد تا از آن پس كه وعدۀ آخرت فرارسد،همۀ شما را باز مبعوث گردانيم).گفته‌اند كه مراد از وعدۀ آخرى،ظهور حضرت عيسى عليه السّلام است كه بنى اسرائيل همراه آن حضرت قيام مى‌كنند؛ولى اصحاب ما روايت كرده‌اند كه آنان به همراه حضرت قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله قيام مى‌كنند.البته شايد منافات نداشته باشد،چون در«وعد الآخرة»حضرت عيسى به همراه حضرت مهدى عليهما السّلام،وزير ايشان خواهد بود.

در تفسير آيۀ شريفۀ وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ؛ ⁽³⁾گروهى از قوم موسى به(دين)حق هدايت گرديده،به آن دين باز مى‌گردند(مردم را هم به دين اسلام و قرآن دعوت مى‌كنند).مرحوم مجلسى مى‌فرمايد:در اين‌كه اين امت چه كسانى هستند، اختلاف نظر است.

برخى چون ابن عباس مى‌گويند:آنان قومى هستند كه در آن سوى چين زندگى مى‌كنند و ميان سرزمين آنان و چين،بيابانى از شن روان فاصله شده است.آنان هرگز در9.

حكم خدا،دگرگونى و تبديل پديد نمى‌آورند. ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام در وصف آنان مى‌فرمايد:«آنان مالى را مخصوص به خود نمى‌دانند،بدون اين‌كه برادر ايمانى‌شان را در آن شريك بدانند.آنان نيز شب استراحت مى‌كنند و روز بيدارند و به كشاورزى اشتغال دارند.ولى كسى از ما(مردم)به سرزمين آنان نمى‌رسد و فردى از آنان به سرزمين ما(مردم)نمى‌آيد و آنان بر حق هستند». ⁽²⁾

البته سند اين روايت ضعيف است چنانچه در كتاب«ايلام ديار شيعيان گمنام»به آن اشاره كرديم.بحار الأنوار،ج 54، ص 316.

دربارۀ آيه شريفۀ وَ مِنَ الَّذِينَ قالُوا إِنّا نَصارى أَخَذْنا مِيثاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمّا ذُكِّرُوا بِهِ؛ ⁽³⁾برخى از آنان‌كه گفتند:ما به كيش عيسى هستيم،از آنان عهد گرفتيم كه پيرو(كتاب)و رسول خدا باشند.

آنان از آن‌چه(در انجيل)پند داده شدند،نصيب بزرگى را از دست دادند(و با حق مخالفت كردند).

امام صادق عليه السّلام فرمود:«نصارا اين راه و رسم را متذكر خواهند شد و گروهى از آنان همراه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه خواهند بود». ⁽⁴⁾

4.جابلقا و جابرسا

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«خداوند در شرق زمين،شهرى به نام جابلقا دارد كه داراى دوازده هزار در از طلاست.فاصلۀ هر درى از ديگرى،يك فرسنگ است.بر روى هريك از درها برجى وجود دارد كه يك لشكر دوازده هزار نفرى را در خود جاى داده است.

آنان تجهيزات،سلاح و شمشير خود را آماده كرده‌اند و منتظر ظهور حضرت قائم مى‌باشند.نيز خداوند شهرى را در غرب زمين به نام جابرسا(با همان خصوصيات)دارد و من حجّت خدا بر آنان هستم». ⁽⁵⁾

روايات متعدّد ديگرى نيز بر اين‌كه شهرها و سرزمين‌هاى ديگرى در جهان وجود دارد كه هرگز مردم آن،خدا را معصيت نمى‌كنند.براى آگاهى بيشتر به جلد 54 كتاب بحار الأنوار رجوع كنيد.

از مجموع اين روايات فهميده مى‌شود كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در سراسر جهان لشكريان و پايگاه‌هايى به‌طور آماده دارد كه به هنگام ظهور،وارد پيكار مى‌شوند؛ولى از برخى روايات فهميده مى‌شود كه آنان سال‌ها پيش،از دنيا رفته‌اند و براى يارى حضرتش،خداوند آنان را دوباره زنده كرده،به دنيا بازمى‌گرداند و آنان رجعت مى‌كنند. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«نجم فرزند اعين از كسانى است كه در رجعت(دوباره زنده‌شده)جهاد مى‌كند». ⁽²⁾نيز دربارۀ حمران و ميسر مى‌فرمايد:«گويا حمران بن اعين و ميسر بن عبد العزيز را مى‌بينم كه شمشير به دست گرفته،بين صفا و مروه(در نزديك كعبه)مردم را به شدت مى‌زنند». ⁽³⁾

آية اللّه خوئى در معجم الرجال الحديث،«يخبطان الناس»را به زدن با شمشير تفسير مى‌كند.

هم‌چنين امام صادق عليه السّلام به داود ⁽⁴⁾رقّى نگاه كرد و فرمود:«هركس كه مى‌خواهد مردى4.

از ياران حضرت قائم را ببيند،به اين مرد بنگرد.(يعنى اين مرد از ياران حضرت است كه دوباره زنده خواهد شد)». ⁽¹⁾

ج)تعداد سپاهيان

اشاره

دربارۀ تعداد لشكريان و ياران امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه روايات گوناگونى در دسترس است.

برخى روايات،تعداد آنان را سى‌صد و سيزده نفر يادآور شده‌اند و برخى روايات،از ده هزار نفر و بيش‌تر سخن مى‌گويند.در اين‌جا يادآورى دو نكته ضرورى است:

الف)سى‌صد و سيزده نفر-كه در روايات آمده است-نيروهاى ويژه‌اى هستند كه در آغاز قيام همراه آن حضرت خواهند بود.آنان در حكومت جهانى امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه از كارگزاران مى‌شوند؛چنان‌چه مرحوم اربلى در كشف النعمه فرموده است:از اين روايت (روايت ده هزار نفر)استفاده مى‌شود كه تعداد ياران حضرت در عدد سى‌صد و سيزده محدود نمى‌شود؛بلكه اين تعداد،نفراتى هستند كه در آغاز قيام،همراه حضرت هستند.

ب)تعداد چهار هزار،ده هزار نفر و...-كه در برخى روايات گفته شده است-آمار كل نيروهاى ارتش مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نيست؛بلكه-هم‌چنان‌كه از روايات نيز استفاده مى‌شود- هريك از اين ارقام،نمايانگر تعداد نيروهايى هستند كه در برهه‌اى از زمان ظهور حضرت عليه السّلام و يا در پيكار خاصى در گوشه‌اى از جهان شركت دارند.شايد هم مطلب ديگرى باشد كه ما آن‌را نمى‌دانيم كه با ظهور حضرت،روشن خواهد شد.

1.نيروهاى مخصوص

يونس پسر ظبيان مى‌گويد:خدمت امام صادق عليه السّلام بودم كه ايشان نامى از ياران حضرت قائم به ميان آورد و فرمود:«آنان سى‌صد و سيزده تن هستند و هريك خود را در ميان

سى‌صد نفر مى‌بيند». ⁽¹⁾

از اين‌كه حضرت مى‌فرمايد:«هريك خود را در ميان سى‌صد نفر مى‌بيند»،دو احتمال تصور مى‌شود:1.اين‌كه توان جسمى هريك از آنان برابر سى‌صد نفر باشد؛چنان‌كه توان هريك از مؤمنان در آن روزگار برابر نيروى چهل مرد است.2.هركدام از آنان، سى‌صد نفر نيرو دارند و خود را در ميان سى‌صد نيرو تحت فرمان مى‌بينند.بنابراين احتمال،آنان حدود سى‌صد گردان نيروى نظامى را فرماندهى مى‌كنند و محتمل است كه همان ظاهر لفظ مراد باشد؛يعنى هريك خود را جزء آن عدّه مى‌داند؛چنان‌كه بعضى گفته‌اند.

امام زين العابدين عليه السّلام مى‌فرمايد:«آنان‌كه از بستر خود براى يارى امام قائم عليه السّلام ناپديد مى‌شوند،سى‌صد و سيزده نفر به تعداد اهل بدر هستند كه صبح آن شب(صبح روز بعد)در مكه گرد مى‌آيند». ⁽²⁾

امام جواد عليه السّلام مى‌فرمايد:«پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود:امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه از سرزمين تهامه(مكه) ظهور مى‌كند.او گنج‌هايى دارد كه از جنس طلا و نقره نيست؛بلكه آنها اسب‌هايى نيرومند و مردانى نامور به تعداد اصحاب بدر هستند.آنان سى‌صد و سيزده نفرند كه از سراسر جهان به دور او گرد مى‌آيند.كتاب مهركرده‌اى با حضرت است كه تعداد يارانش با نام،شهر،نوع نژاد،مشخصات و كنيۀ آنان در آن نوشته شده است.آنان همه در فرمانبردارى از مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌كوشند». ⁽³⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«مردم مانند پرندگان در اطرافش گرد مى‌آيند تا اين‌كه0.

سى‌صد و چهارده مرد-كه در بين آنان زنانى نيز هستند گرد مى‌آيند و آن حضرت بر هر ستمگر و فرزند ستمگرى پيروز مى‌گردد و عدالت چنان مى‌شود كه مردم آرزو مى‌كنند:

اى كاش مردگانشان در بين زندگان بودند و از عدالت بهره‌مند مى‌شدند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با سى‌صد و سيزده نفر به تعداد اصحاب بدر،بدون آگاهى و وعدۀ قبلى ظهور مى‌كند؛درحالى‌كه آنان چون ابرى پاييزى پراكنده‌اند؛آنان شيران روز و نيايشگران شب هستند». ⁽²⁾

ابان بن تغلب مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«به زودى سى‌صد و سيزده نفر به مسجد شما(مكه)مى‌آيند.مردم مكه مى‌دانند كه اين افراد نسبتى با پدران و اجدادشان ندارند (و جزو مردم مكه نيستند).هركدام از آنان شمشيرى دارد كه بر روى آن كلمه‌اى ثبت است كه از آن كلمه هزار كلمه(مشكل)گشوده و حل مى‌شود». ⁽³⁾

در برخى از روايات،نام برخى از آنان گفته شده است كه به ذكر دو روايت بسنده مى‌كنيم:

امام صادق عليه السّلام به مفضل بن عمر-يكى از اصحاب آن حضرت-فرمود:«تو و چهل و چهار مرد ديگر،جزو ياران و همراهان حضرت قائم هستيد». ⁽⁴⁾

شايد مراد از چهل و چهار نفر،كسانى باشند كه از اصحاب امام صادق عليه السّلام هستند.

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله ظهور كند،بيست و هفت تن از پشت كعبه بيرون مى‌آيند و بيست و پنج تن از قوم موسى-كه همگى قاضيان به حق و عادل هستند-زنده مى‌شوند و نيز هفت تن از اصحاب كهف،يوشع وصى موسى،مؤمن3.

آل فرعون،سلمان فارسى،ابادجانه انصارى و مالك اشتر به دنيا بازمى‌گردند». ⁽¹⁾در بعضى از روايات،مقداد بن اسود نيز ذكر شده است.

طبق روايات فرشتگان جابه‌جاكننده،مردگان نيك را به اماكن مقدسى مانند خانه خدا منتقل مى‌كنند. ⁽²⁾بنابراين،شايد اين مردگان از آن دسته‌اى باشند كه اجسادشان به كنار كعبه انتقال داده شده است و رجعت و دوباره زنده شدن آنان نيز از همان‌جا خواهد بود.طبق نقل ديگرى،اين مكان پشت شهر كوفه،يعنى شهر نجف است كه باز معناى روايت صحيح مى‌شود؛زيرا اجسادشان به آن‌جا،يعنى نجف اشرف انتقال داده شده است.

شايستۀ ذكر است كه اين افراد،سابقۀ مبارزه در ابعاد سياسى و نظامى را با طاغوت‌هاى روزگار خويش داشته‌اند؛به‌خصوص سلمان فارسى،ابو دجانه،مالك اشتر و مقداد كه در جنگ‌هاى صدر اسلام شركت كرده،رشادت‌هاى بسيارى از خود نشان داده‌اند و گروهى از آنان سابقۀ فرماندهى نيز داشته‌اند.

2.ارتش مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه

ابو بصير مى‌گويد:مردى از اهالى كوفه،از امام صادق عليه السّلام پرسيد:چند نفر با حضرت قائم عليه السّلام قيام مى‌كنند؟مردم مى‌گويند:همراهان حضرت به تعداد سربازان بدر يعنى سى‌صد و سيزده نفرند.امام عليه السّلام فرمود:«حضرت مهدى ظهور نمى‌كند،مگر با ارتشى قوى و نيرومند و ارتش قدرتمند كم‌تر از ده‌هزار نيروى رزمنده نخواهد داشت». ⁽³⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه خداوند به حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه اجازه قيام دهد، سى‌صد و سيزده تن با او بيعت مى‌كنند.آن حضرت در مكه توقف مى‌كند تا اين‌كه عدد

اصحابش به ده هزار نفر برسد.آن‌گاه به سوى مدينه حركت مى‌نمايد». ⁽¹⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«مهدى حدّ اقل با لشكر دوازده هزار نفرى و حدّ اكثر پانزده هزار نفرى ظهور مى‌كند.رعب و ترس از نيروى نظامى او،پيشاپيش سپاهيانش در حركت است.هيچ دشمنى با ايشان روبه‌رو نمى‌شود،جز اين‌كه شكست مى‌خورد.

آن حضرت و سپاهيانش در راه خدا به سرزنش كسى نمى‌انديشند.شعار لشكريانش اين است:بميران،بميران». ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور نمى‌كند،مگر آن‌كه حلقه و تعداد آنان كامل گردد».راوى پرسيد:تعداد آنان چند نفر است؟حضرت فرمود:«ده هزار نفر». ⁽³⁾

شيخ حرّ عاملى مى‌گويد:در روايت است كه تعداد كامل سپاه امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه صد هزار نفر است. ⁽⁴⁾

3.گارد حفاظت

كعب مى‌گويد:مردى از بنى هاشم،در بيت المقدس منزل مى‌كند.تعداد نيروهاى محافظ وى دوازده هزار نفرند و در روايت ديگرى مى‌گويد:تعداد محافظان وى سى و شش هزار نفرند و بر سر هريك از بزرگ‌راه‌هاى منتهى به بيت المقدس، دوازده هزار نفر مستقر مى‌شوند. ⁽⁵⁾

البته كلمۀ حرس كه در روايت است،به معناى اعوان و كمك نيز آمده است و اين معنا با عنوان حديث مناسب نيست؛چون ممكن است مقصود ياران و اعوان حضرت باشد.

د)اجتماع سپاهيان

چنان‌كه پيش‌تر گفته شد،لشكريان حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از گوشه و كنار جهان گرداگرد او جمع مى‌شوند.دربارۀ شيوۀ آگاهى سپاهيان از قيام و گرد هم آمدن آنان در مكه،روايات به شيوه‌هاى گوناگونى اشاره دارد.بعضى شب در بستر خود به خواب رفته‌اند و صبحگاهان خود را در محضر امام عليه السّلام مى‌بينند.برخى با طىّ الارض-پيمودن مسافت طولانى در مدّتى بسيار كوتاه-به حضرت مى‌پيوندند و گروهى پس از آگاهى از قيام به وسيلۀ ابرها نزد حضرت مى‌آيند.

به روايتى دراين‌باره توجّه فرماييد:

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه اذن خروج و قيام داده شود،خداوند را به نام عبرى آن مى‌خواند.در آن هنگام يارانش-كه سى‌صد و سيزده نفرند و همانند ابرهاى پاييزى پراكنده‌اند-مهيّا مى‌شوند و آنان همان صاحبان پرچم‌ها (و فرماندهان)هستند.برخى از آنان شب‌هنگام درحالى‌كه در بستر آرميده‌اند،ناپديد مى‌شوند و به هنگام صبح خود را در مكه مى‌بينند و برخى به هنگام روز سوار بر ابرها ديده مى‌شوند.آنان با نام خود و پدر و فاميل و شهرت شناخته مى‌شوند». ⁽¹⁾

مفضل بن عمر مى‌گويد:عرض كردم:فدايت شوم؛كدام دسته از نظر ايمان در مرتبۀ برترى قرار دارند؟حضرت فرمود:«آنان‌كه بر فراز ابرها در حركت خواهند بود،همان ناپديدشدگانند كه در شأن آنان اين آيۀ مبارك فرود آمده است: أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللّهُ جَمِيعاً؛ ⁽²⁾هركجا باشيد،خداوند همگى شما را خواهد آورد).

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«پس از شما اقوامى خواهند آمد كه زمين زير پاى‌شان جمع

مى‌شود و دنيا به روى آنان گشوده مى‌گردد و مردان و زنان فارس،آنان را خدمت مى‌كنند.

زمين كم‌تر از يك چشم به‌هم زدن،زير پاى‌شان طى مى‌گردد؛به‌گونه‌اى كه هريك از آنان مى‌تواند،شرق تا غرب زمين را در يك لحظه سپرى كند.آنان از اين دنيا نيستند و دنيا نيز در آنان بهره و سهمى ندارد». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«شيعيان و ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از سراسر زمين به سوى او حركت مى‌كنند؛زمين زير پايشان جمع مى‌شود و با طىّ الارض به امام عليه السّلام مى‌رسند و با او بيعت مى‌كنند». ⁽²⁾

عبد اللّه پسر عجلان مى‌گويد:خدمت امام صادق عليه السّلام سخن از قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به ميان آمد.به حضرت عرض كردم:چگونه از ظهور حضرت آگاهى مى‌يابيم؟فرمود:

«صبح مى‌كنيد،درحالى‌كه زير بالش خود،نامه‌اى را مى‌بينيد كه در آن نوشته شده است:

پيروى از مهدى كار معروف و خوبى است». ⁽³⁾

امام رضا عليه السّلام مى‌فرمايد:«سوگند به خدا كه اگر قائم ما قيام كند،خداوند،شيعيان را از همۀ شهرها،نزد او گرد مى‌آورد». ⁽⁴⁾

نيز امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«درحالى‌كه جوانان شيعه،بر پشت‌بام‌ها خوابيده‌اند، ناگهان آنها را گروه‌گروه در يك شب و بدون وعدۀ قبلى نزد حضرت مى‌آورند.آن‌گاه همگى صبحگاه نزد حضرت گرد مى‌آيند». ⁽⁵⁾8.

ه)شرايط پذيرش و آزمايش سپاهيان

امير مؤمنان عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه-كه سى‌صد و سيزده نفرند- به سوى او مى‌روند و او را كه پنهان شده است،مى‌يابند و مى‌پرسند:آيا تو مهدى موعود هستى؟مى‌فرمايد:«آرى،ياران من!»آن‌گاه دوباره خودش را از آنان پنهان مى‌كند و به مدينه مى‌رود.ياران حضرت چون آگاهى مى‌يابند،به سوى شهر مدينه به راه مى‌افتند و آن‌گاه كه به شهر مدينه مى‌رسند،امام پنهانى به شهر مكه بازمى‌گردد و يارانش براى پيوستن به حضرت به مكه مى‌روند.بار ديگر امام عليه السّلام به شهر مدينه مى‌رود و چون ياران مدينه مى‌رسند،حضرت به سوى مكه حركت مى‌كند و اين رفتار سه‌بار تكرار مى‌شود».

امام عليه السّلام ياران را اين‌گونه مى‌آزمايد تا از ميزان پيروى ايشان آگاه گردد.پس از آن،در ميان صفا و مروه-در كعبه-ظاهر مى‌شود و خطاب به يارانش چنين مى‌گويد:«من به كارى دست نمى‌زنم،مگر آن‌كه شما با من بر شرايطى بيعت كنيد و بر آن پاى‌بند باشيد و چيزى از آن را تغيير ندهيد؛من نيز هشت‌چيز را متعهد مى‌شوم».يارانش در پاسخ امام عليه السّلام همگى مى‌گويند:ما به‌طور كامل تسليم هستيم و از تو پيروى مى‌كنيم و هر شرطى را كه قرار دهيد،مى‌پذيريم.بفرماييد آن شرايط چيست؟

حضرت به سوى كوه صفا در مكه به راه مى‌افتد و ياران نيز در پى او مى‌روند.در آن‌جا خطاب به آنان مى‌فرمايد:«با شما بر اين شرايط پيمان مى‌بندم:1.از ميدان رزم نگريزيد.

2.دزدى نكنيد.3.عمل نامشروع انجام ندهيد.4.كارهاى حرام انجام ندهيد.5.كار منكر و زشت انجام ندهيد.6.كسى را جز به حق نزنيد.7.زر و سيم نيندوزيد.8.جو و گندم احتكار نكنيد.9.مسجدى را ويران نسازيد.10.به ناحق شهادت ندهيد.11.مؤمنى را خوار و كوچك نكنيد.12.ربا نخوريد.13.در سختى‌ها و مشكلات پايدارى كنيد.

14.فرد خداپرست و يكتاپرستى را لعنت نكنيد.15.شراب ننوشيد.16.لباس زربافت نپوشيد.17.لباس ابريشم و حرير بر تن نكنيد.18.شخص فرارى را تعقيب نكنيد.

19.خون حرامى را نريزيد.20.به منافق و كافر انفاق نكنيد.21.لباس خز نپوشيد.

22.خاك را بالش خود قرار دهيد(شايد به اين معنا باشد كه فروتن و متواضع باشيد).

23.از كارهاى ناشايست بپرهيزيد.24.به معروف امر كنيد و از منكر بازداريد.

اگر به اين شرايط،پاى‌بند شويد و رفتار كنيد،بر من واجب است كه جز شما را به عنوان ياور برنگزينم و نپوشم مگر آن‌چه شما مى‌پوشيد و نخورم جز،آن‌چه شما مى‌خوريد و بر مركبى كه شما سوار مى‌شويد،سوار شوم و هرجا كه شما باشيد،با شما باشم و هرجا كه رهسپار شويد،با شما بيايم و به نيروى كم خرسند و خشنود باشم و زمين را از عدل و داد آكنده سازم؛آن‌سان كه از ستم و جور پر شده است و خدا را به‌گونه‌اى كه شايسته است،پرستش نمايم.من به آن‌چه گفتم،وفادار خواهم بود و شما نيز به عهد خود وفا كنيد».

اصحاب مى‌گويند:راضى شديم و به آن‌چه فرمودى با تو بيعت مى‌كنيم.آن‌گاه امام عليه السّلام با تك‌تك ياران(به نشانۀ بيعت)مصافحه مى‌كند. ⁽¹⁾

«يقال:إنّهم يمضون إلى المهدي عليه السّلام و هو مختف تحت المنارة،فيقولون له:أنت المهدي،فيقول:نعم،يا أنصاري،ثم يخفي نفسه عنهم لينظر كيف هم في طاعته،فيمضي إلى المدينة فيخبرونهم أنّه لا حق بقبر جدّه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله و سلّم فيلحقونه بالمدينة؛فإذا أحس بهم رجع إلى مكة فلا يزالون على ذلك ثلاثا ثم يتراءى لهم بعد ذلك بين الصفا و المروة،فيقول لهم:إنّى لست قاطعا أمرا حتى تبايعوني على ثلاثين خصلة:ألزمكم أن لا تغيّروا منها شيئا و لكم عليّ ثمان خصال،فقالوا:سمعنا و أطعنا،فاذكر ما أنت ذاكره يابن رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله و سلّم؛فيخرج إلى الصفا فيخرجون معه،فيقول: أبايعكم أن لا تولّوا دابرا،و لا تسرقوا،و لا تزنوا،و لا تفعلوا محرّما،و لا تأتوا فاحشة،و لا تضربوا أحدا إلاّ بحقّ، و لا تكنزوا ذهبا،و لا فضّة،و لا برّا و لا شعيرا،و لا تخربوا مسجدا،و لا تشهدوا زورا.و لا تقبحوا على مومن و لا تأكلوا ربا،و أن تصبروا على الضرّاء،و لا تلعنوا موحّدا.و لا تشربوا مسكرا،و لا تلبسوا الذهب و لا الحرير و لا الديباج،و لا تتبعوا هزيما،و لا تسفكوا دما حراما.و لا تغدروا بمسلم،و لا تنفقوا على كافر و لا منافق،و لا تلبسوا الخزّ من الثياب،و تتوسّدون التراب،و تكرهون الفاحشة،و تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنكر،فإذا فعلتم ذلك فلكم عليّ أن لا أتّخذ سواكم و لا ألبس إلاّ ما تلبسون،و لا آكل إلاّ مثل ما تأكلون،و لا أركب إلاّ مثل ما تركبون، و لا أكون إلاّ مثل ما تأكلون،و لا أكون إلاّ حيث تكونون،و أمشي حيثما تمشون،و أرضى بالقليل،و أملأ الأرض قسطا و عدلا كما ملئت ظلما و جورا،و نعبد اللّه حقّ عبادته،و أوف لكم و أوفوا لي.فقالوا:رضينا و بايعناك على ذلك، فيصافحهم رجلا رجلا».الشيعة و الرجعة،ج 1،ص 157؛عقد الدرر،ص 96.

البته بايد توجّه داشت كه حضرت،اين شرايط و آزمايش را با نيروهاى ويژه انجام مى‌دهد؛زيرا آنان در حكومت امام عليه السّلام از كارگزاران خواهند بود و آنانند كه با كردار خوب خود،در گسترش عدالت در جهان نقش مؤثرى دارند.6.

ضمنا،سند اين روايت مورد تأمّل است؛چون از خطبة البيان است كه برخى آن را ضعيف دانسته‌اند؛هرچند بعضى ديگر از بزرگان در مقام دفاع از آن برآمده،آن‌را تقويت كرده‌اند. ⁽¹⁾

1.قاضى سعيد قمى در شرح حديث غمامه م.1103 ه.ق؛

2.محقق قمى در جامع الشتات،ص 772؛

3.نسخه‌اى در كتابخانۀ امام رضا عليه السّلام به تاريخ 729 ه.ق؛

4.نسخه‌اى به خط على بن جمال الدين به تاريخ 923 ه.ق؛

5.خلاصة الترجمان؛

6.معالم التنزيل.

اين خطبه عباراتى دارد كه با توحيد نمى‌سازد،ولى در همۀ نسخه‌ها اين عبارات نيست و بدون شك از ساخته‌هاى غلات مى‌باشد.

امّا عباراتى هم‌چون:«انا مورق الاشجار و مثمر الثمار»مانند آن در روايت ديگر فراوان است؛هم‌چون«بنا أثمرت الاشجار و أينعت الثمار،و جرت الأنهار و بنا تنزل الغيث و تنبت عشب الأرض»و در زيارت مطلقه چنين آمده است:

«و بكم تنبت الأرض أشجارها و بكم تخرج الأشجار و أثمارها...».و در زيارت رجبيه:«أنا سائلكم و آملكم فيما إليكم التفويض و عليكم التعويض،فبكم يجبر المهيض و يشفى المريض و...».

بنابراين،هر عبارتى كه مخالف ظاهر قرآن بود و قابل تأويل و توجيه صحيحى نبود،معصومين از آن برى و منزّه هستند؛ امّا جعلى بودن عبارات اين خطبه،سبب نادرستى همۀ خطبه شريف نمى‌شود.اين بود سخن مرحوم والد.ولى اشكالى كه در آن به نظر مى‌رسد اين است كه خطبه را ابن مسعود از حضرت امير مؤمنان نقل مى‌كند و حال آن‌كه او سال 32 قمرى و پيش از خلافت حضرت فوت شده است؛ولى ممكن است مراد شخص ديگرى به اين نام باشد!

و)ويژگى‌هاى سپاهيان

اشاره

در روايات براى اصحاب و ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ويژگى‌هاى بسيارى گفته شده كه به پاره‌اى از آنها بسنده مى‌كنيم:

1.عبادت و پارسايى

امام صادق عليه السّلام در توصيف ياران حضرت مى‌فرمايد:«آنان مردانى شب‌زنده‌دار هستند كه شب را در حال قيام-به پرستش مى‌پردازند-و به هنگام نماز،زمزمه‌اى مانند زنبور

عسل دارند و صبح‌هنگام درحالى‌كه بر اسب‌هاى خود سوارند،براى انجام مأموريت مى‌روند.آنان پارسايان شب و شيران روزند و از ترس خدا،حالت خاصى پيدا كرده‌اند.

خداوند به وسيلۀ آنان،به امام حق يارى مى‌رساند». ⁽¹⁾

و نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«گويا قائم آل محمد عجّل اللّه تعالى فرجه و يارانش را در پشت شهر كوفه مى‌بينم.گويى پرندگان بر بالاى سر آنان بال گسترده‌اند.زاد و توشه‌شان پايان يافته و لباس‌هاى‌شان مندرس و ژنده است و سجده بر پيشانى آنان اثر گذارده است.آرى،آنان شيران روز و نيايشگران شبند.دل‌هاى‌شان مانند پاره‌هاى آهن،محكم و استوار است.

هركدام از آنان نيروى چهل مرد را داراست.كسى جز كافر و منافق آنان را نمى‌كشد.

خداوند در قرآن از آنان اين‌گونه ياد كرده است: «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ؛ ⁽²⁾در اين مطلب،هوشمندان را آيت و عبرت بسيار است». ⁽³⁾

2.عشق به امام و فرمانبردارى از او

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«صاحب امر را در برخى از اين درّه‌ها(ذى طوى)غيبتى خواهد بود.دو شب پيش از ظهورش،نزديك‌ترين پيشخدمتش،به ديدار برخى از ياران حضرت مى‌رود و از ايشان مى‌پرسد:شما در اين‌جا چند نفريد؟مى‌گويند:چهل تن.

مى‌گويد:چگونه خواهيد بود،اگر پيشواى خود را ببينيد؟پاسخ مى‌دهند:به خدا سوگند، اگر در كوه‌ها زندگى كند،همراه او خواهيم بود و همان‌گونه زندگى خواهيم كرد». ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«ياران حضرت عجّل اللّه تعالى فرجه دست‌هاى خود را بر زين مركب امام عليه السّلام مى‌كشند و با اين كار،درخواست بركت مى‌كنند.دور حضرت حلقه مى‌زنند و در جنگ‌ها جسم و جان خود را سپر بلاى او مى‌كنند و هرچه از آنان بخواهد،اجابت كرده، انجام مى‌دهند». ⁽¹⁾

نيز آن حضرت در توصيف ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌فرمايد:«او مردانى دارد كه گويا دل‌هاى‌شان از پاره آهن است...آنان در برابر حضرت از يك كنيز نسبت به مولا و مالك خود،فرمانبردارتر و در برابر اوامرش تسليم هستند». ⁽²⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«خداوند براى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از گوشه و كنار جهان به تعداد اهل بدر،جنگجو گرد مى‌آورد.آنان در فرمانبردارى از حضرتش بسيار كوشا و مصمم هستند». ⁽³⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«گويا مى‌بينم كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه و يارانش در نجف (كوفه)مستقر شده‌اند(و چنان ثابت و استوارند)كه گويى پرنده بر سر آنان نشسته است». ⁽⁴⁾

جنگاوران چنان منظّم،بى‌حركت و تسليم محض در برابر حضرت مى‌ايستند كه گويى پرنده بر سرشان نشسته است كه اگر كوچك‌ترين حركتى از خود نشان دهند،پرنده پرواز مى‌كند.

3.سپاهيان قدرتمند و جوان

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه همه جوانند و پير و كهنسال در ميان آنان

وجود ندارد،جز تعداد اندكى كه مانند سرمه براى چشم و نمك براى غذا لازم هستند.

البته كم‌ترين چيز مورد نياز در غذا نمك است». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«منظور لوط پيامبر،از اين سخن خود كه به دشمنان گفت:

"اى كاش نيروى قدرتمندى عليه شما داشتم يا به استوانه‌اى محكم پناه مى‌بردم"، نيرويى همانند نيروى مقتدر مهدى موعود عجّل اللّه تعالى فرجه و ياران او بود كه يك تن از آنان،توان چهل مرد را دارد.آنان دل‌هايى استوارتر از پاره‌هاى آهن دارند و چون از برابر كوه‌ها بگذرند،صخره‌ها به لرزه درآيند.شمشيرها را غلاف نمى‌كنند تا آن هنگام كه خداوند بخواهد و خشنود شود». ⁽²⁾

امام سجاد عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«آن‌گاه كه قائم ما قيام كند،خداوند سستى و ضعف را از شيعيان ما دور مى‌كند و دل‌هاى‌شان را چون پاره‌هاى آهن محكم و استوار مى‌نمايد و به هركدام از آنان قدرت چهل مرد را مى‌بخشد و آنان فرمانروايان و بزرگان زمين مى‌شوند». ⁽³⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«در حكومت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه شيعيان ما،فرمانروايان و بزرگان زمين خواهند بود و هركدام از آنان،قدرت چهل مرد را داراست». ⁽⁴⁾

امام باقر عليه السّلام فرمود:«در دل شيعيان ما(امروز)از دشمنان ترس انداخته شده است؛ولى روزگارى كه حكومت ما فرارسد و امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور كند،هريك از شيعيان ما،از2.

شير بى‌باك‌تر و از نيزه برنده‌تر خواهند شد.آنان دشمنان ما را با پا لگدمال مى‌كنند و با دست مى‌كشند». ⁽¹⁾

عبد الملك بن اعين مى‌گويد:هنگامى‌كه از خدمت امام باقر عليه السّلام برخاستم،به دستم تكيه دادم و گفتم:آرزو داشتم،ظهور حضرت قائم عليه السّلام را در روزگار جوانى،(روزهايى كه توان جسمى داشتم)درك كنم.امام عليه السّلام فرمود:«آيا به اين خشنود نيستيد كه دشمنان شما يك‌ديگر را بكشند،ولى شما در خانه‌هاى‌تان در امان باشيد؟اگر امام عليه السّلام ظهور كند،به هر يك از شما توان چهل مرد داده مى‌شود و دل‌هايتان همانند پاره‌هاى آهن مى‌گردد؛ به‌گونه‌اى كه اگر با آن دل‌ها به كوه بزنيد،كوه‌ها را مى‌شكافد و از جا مى‌كند و شما رهبران زمين و امانت‌داران آن خواهيد بود». ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«به هنگام فرارسيدن امر ما(حكومت حضرت مهدى) خداوند،ترس را از دل شيعيان ما برمى‌دارد و در دل‌هاى دشمنان ما جاى مى‌دهد.در آن هنگام هريك از شيعيان ما از نيزه برنده‌تر و از شير شجاع‌تر مى‌شود.يك شيعه،دشمن خود را با نيزه هدف مى‌گيرد و با شمشير مى‌زند و زير پاى خود لگدمال مى‌كند». ⁽³⁾

هم‌چنين آن حضرت مى‌فرمايد:«ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مردانى هستند كه دل‌هاى آنان مانند آهن سخت و محكم است.هرگز شك و شبهه‌اى در ذات خدا،بر آن دل‌ها9.

راه نمى‌يابد.آنان از سنگ‌ها سخت‌ترند.اگر به آنان مأموريت داده شود تا كوه‌ها را از جاى بركنند و جابه‌جا كنند،اين كار را به سرعت انجام مى‌دهند و اگر مأموريت سركوبى و نابودى شهرى به آنان داده شود،آن را ويران مى‌سازند(در سرعت عمل و قاطعيت چنانند كه)گويى عقاب‌هايى بر اسب‌ها نشسته‌اند». ⁽¹⁾

4.سپاهيان محبوب

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«گويا ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را مى‌بينم كه سراسر زمين و آسمان را احاطه كرده‌اند و هيچ‌چيز در جهان نيست كه فرمانبردار و تسليم محض آنان نباشد.

درندگان زمين و پرندگان شكارى نيز در پى خشنودى آنان هستند.آنان به قدرى محبوبيت دارند كه جايى از زمين بر جاى ديگر فخر و مباهات مى‌كند و مى‌گويد:امروز يكى از ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بر من گام نهاد و از اين‌جا گذشت». ⁽²⁾

5.عاشقان شهادت

امام صادق عليه السّلام دربارۀ ويژگى‌هاى ياران حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌فرمايد:«آنان از ترس خدا،بيمناكند و آرزوى شهادت دارند.خواسته‌شان اين است كه در راه خدا كشته شوند.

شعارشان اى خونخواهان حسين عليه السّلام است.چون حركت مى‌كنند و رعب و ترس از آنان در دل دشمن به فاصله يك ماه در حركت است». ⁽³⁾

فصل چهارم: جنگ‌هاى حضرت

اشاره

از آن‌جا كه هدف از قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه برپايى حكومت الهى در سراسر جهان و نابودى ستم و ستمگر در جهان است،طبعا حضرت براى دستيابى به اين هدف،با دشوارى‌ها و موانعى روبه‌رو خواهد شد كه بايد با انجام عمليات نظامى آن موانع را از سر راه بردارد و كشورها را يكى پس از ديگرى بگشايد تا بر شرق و غرب جهان چيره گردد و حكومت عدل الهى را در زمين پى‌ريزد.در اين فصل رواياتى دراين‌باره را به نظر شما مى‌رسانيم.

الف)پاداش مجاهدان و شهيدان

چون هدف از جنگ‌ها در زمان حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نابودى مفسدان و ستمگران براى تشكيل حكومت اسلامى در جهان مى‌باشد،شركت در جنگ در ركاب حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه نيز از پاداشى چندبرابر برخوردار است؛به‌گونه‌اى كه اگر رزمنده‌اى يك نفر از دشمن را نابود سازد،پاداش بيست و يا بيست و پنج شهيد را دارد.اگر خود به فيض شهادت دست يابد،پاداش بيست و پنج شهيد نصيب او مى‌گردد. ⁽¹⁾هم‌چنين جانبازان و زخميان آن افزون بر مقامات معنوى از ارزش ويژه‌اى در دولت امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه برخوردارند و خانوادۀ شهيدان نيز ارزش ويژه‌اى دارند.

امام باقر عليه السّلام خطاب به شيعيان مى‌فرمايد:«اگر شما چنان باشيد كه ما سفارش كرده‌ايم و

از امر ما سرپيچى نكنيد،اگر در آن حال كسى از شما پيش از ظهور قائم ما بميرد،شهيد خواهد بود و اگر حضرت را درك كند و در ركاب او به شهادت برسد،پاداش دو شهيد را دارد و اگر يكى از دشمنان ما را بكشد،پاداش بيست شهيد را خواهد داشت». ⁽¹⁾

در اين روايت،ارزش نابودى دشمن را به مراتب از شهيد شدن بالاتر مى‌داند؛زيرا كشتن دشمنان،خشنودى خدا،آسايش بندگان و عزّت اسلام را در پى دارد؛ولى رسيدن به فيض شهادت،شهيد را به كمال مى‌رساند.ازاين‌رو،رزمندگان در جبهه بايد بيش‌تر در انديشۀ دشمن باشند،تا به شهادت رسيدن.

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«شهادت در ركاب امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه پاداش دو شهيد را دارد». ⁽²⁾

در كافى چنين آمده است:«رزمندۀ امام،اگر دشمن ما را بكشد،پاداش بيست شهيد را دارد و كسى كه همراه قائم ما به شهادت برسد،پاداش بيست و پنج شهيد براى اوست». ⁽³⁾

امير مؤمنان عليه السّلام دربارۀ شيوۀ رفتار امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه با شهيدان و خانوادۀ آنان مى‌فرمايد:

«(حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه پس از عمليات)روانه كوفه مى‌شود و در آن‌جا اقامت مى‌گزيند...و هيچ شهيدى نمى‌ماند مگر آن‌كه حضرت بدهى او را مى‌پردازد و براى خانواده‌اش حقوق و مستمرى قرار مى‌دهد». ⁽⁴⁾

اين روايت نمايانگر رسيدگى حضرت به خانوادۀ شهيدان است.

ب)تجهيزات جنگى

به‌طور قطع نوع سلاحى كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه در نبردها به كار مى‌گيرد با ديگر

سلاح‌هاى آن روزگار تفاوت اساسى دارد و واژۀ سيف كه در روايات آمده است،شايد كنايه از اسلحه است نه اين‌كه مراد خصوص شمشير باشد؛زيرا اسلحۀ امام به گونه‌اى است كه با به كارگيرى آن ديوارهاى شهر فرومى‌ريزد يا شهر پودر شده،تبديل به دود مى‌گردد و دشمن با يك ضربه،همانند نمك آب شده،چون سرب ذوب مى‌گردد.

طبق روايتى،سلاح سربازان حضرت از آهن است؛ولى چنان است كه اگر بر كوه فرود آيد،آن‌را به دو نيم مى‌كند.

شايد دشمن نيز از اسلحه آتش‌زا استفاده كند؛زيرا كه امام عليه السّلام لباسى را مى‌پوشد كه ضدّ گرماست و آن لباسى است كه جبرئيل عليه السّلام آن‌را از آسمان براى ابراهيم عليه السّلام آورد تا از آتش نمرود رهايى يابد و آن لباس در اختيار حضرت بقية اللّه است و اگر چنين نبود-يعنى اسلحه و صنعت پيشرفته در اختيار دشمن نبود-شايد ضرورتى براى پوشيدن آن لباس وجود نمى‌داشت.هرچند كه شايد جنبۀ اعجاز آن منظور باشد.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،شمشيرهاى نبرد فرود مى‌آيد، شمشيرهايى كه بر هركدام،نام و نام پدر يك رزمنده نوشته شده است». ⁽¹⁾

حضرت صادق عليه السّلام دربارۀ گروهى از ياران مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌فرمايد:«ياران مهدى عليه السّلام شمشيرهايى از آهن دارند؛ولى جنس آن غير از آهن است.اگر يكى از آنان با شمشير خود بر كوهى ضربه زند،آن را دونيم مى‌كند.حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه با آن سپاهيان و تجهيزات به جنگ هند،ديلم،كردها،روميان،بربر،فارس و بين جابرسا و جابلقا مى‌رود». ⁽²⁾

وسايل دفاعى نيروهاى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به‌گونه‌اى است كه اسلحۀ دشمن بر آنان كارگر نيست.امام صادق عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«ياران مهدى عليه السّلام اگر با سپاهيانى كه بين شرق و غرب را فراگرفته‌اند،درگير شوند،آنان را در لحظه‌اى نابود مى‌كنند و هرگز سلاح7.

دشمن در آنان تأثير نمى‌كند». ⁽¹⁾

ج)جهان‌گشايى امام براى نجات بشر

دربارۀ عمليات نظامى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه و گشودن شهرها و كشورها،روايات بر دوگونه است:بعضى روايات سخن از گشودن شرق و غرب،جنوب و قبله و سرانجام همه جهان به ميان آورده است و برخى روايات ديگر،به گشودن سرزمين‌هاى معيّنى از جهان اشاره دارد.

جاى شك و ترديد نيست كه حضرت همۀ جهان را تحت سيطره و حكومت خود مى‌آورد؛ولى اين‌كه چرا از بعضى شهرها نام برده شده است،شايد به لحاظ اهميّتى باشد كه آن شهرها در آن روزگار پيدا خواهند كرد.اين اهميّت براى اين است كه آنها از قدرت‌هاى آن روزگار به حساب مى‌آيند و سرزمين‌هايى از جهان را تحت نفوذ خود دارند يا آن سرزمين‌ها منطقۀ پهناورى هستند كه بخش بزرگى از جمعيت را در خود جاى داده‌اند و يا اين‌كه قبلۀ آمال پيروان يكى از مذاهب و اديان مى‌باشند؛به‌طورى كه اگر آن شهر سقوط كند،همۀ پيروان آن آيين تسليم مى‌شوند يا به سبب اهميّت نظامى و استراتژيكى آن است؛به‌طورى‌كه با سقوط آن،عمليات دشمن مختل شده،زمينه براى تهاجم نيروهاى حضرت فراهم مى‌گردد.

برگزيدن شهر مكه به عنوان نقطۀ آغاز قيام،سپس برگزيدن عراق و كوفه به عنوان مركزيت سياسى-نظامى حكومت و حركت به سوى شام و گشودن بيت المقدس،شايد تأييدى بر اين سخن باشد؛زيرا امروزه اهميّت سياسى،مذهبى و نظامى اين سه سرزمين بر كسى پوشيده نيست.

دستۀ اوّل از روايات دربارۀ تسلّط حضرت بر سراسر جهان است كه برخى عبارتند از:

حضرت رضا عليه السّلام از پدرانش نقل مى‌كند كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«وقتى مرا به معراج

بردند...عرض كردم:پروردگارا!آيا اينان(امامان)پس از من جانشينان من خواهند بود؟ ندا آمد:اى محمد!آرى،اينان دوستان و برگزيدگان و حجّت‌هاى من پس از تو بر بندگانم مى‌باشند و جانشينان و بهترين بندگانم پس از تو خواهند بود.به عزّت و جلالم سوگند، دين و آيينم را به وسيلۀ آنان به افراد بشر غالب مى‌سازم و كلمۀ اللّه را به وسيلۀ آنان برترى مى‌بخشم و به وسيلۀ آخرين آنان،زمين را از وجود سركشان و گنهكاران پاك مى‌كنم و فرمانروايى شرق و غرب را به او مى‌دهم». ⁽¹⁾

در تفسير آيۀ شريفه اَلَّذِينَ إِنْ مَكَّنّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ؛ ⁽²⁾آنان‌كه اگر در زمين حاكمشان گردانيم،نماز را به‌پا مى‌دارند و زكات مى‌دهند).امام باقر عليه السّلام فرمود:«اين آيه مربوط به آل محمد صلّى اللّه عليه و اله و آخرين امامان است.خداوند شرق و غرب زمين را در اختيار و نفوذ حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه و يارانش قرار مى‌دهد». ⁽³⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«مهدى از فرزندان من است و به دست او خداوند شرق و غرب زمين را مى‌گشايد». ⁽⁴⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور كند،خداوند دين را به جايگاه اصلى‌اش بازمى‌گرداند و پيروزى‌هاى درخشانى براى او و به دست او انجام مى‌دهد.در آن روزگار كسى بر روى زمين نمى‌ماند،مگر آن‌كه مسلمان باشد و كلمۀ لا إله إلاّ اللّه را بر زبان داشته باشد». ⁽⁵⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم از ماست و گسترش فرمانروايى آن حضرت9.

شرق و غرب را فرامى‌گيرد». ⁽¹⁾

نيز مى‌فرمايد:«هنگام قيام حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه،خداوند اسلام را بر همۀ اديان پيروز مى‌كند». ⁽²⁾

از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله نقل شده است:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،لشكريانش را به سراسر زمين گسيل مى‌دارد». ⁽³⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«اگر از زندگانى و پايان دنيا جز يك روز باقى نمانده باشد، ...خداوند مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را مى‌فرستد و به وسيلۀ او،عظمت را به دين بازمى‌گرداند و پيروزى‌هاى درخشانى براى او و به دست او انجام مى‌دهد.در آن روزگار كسى بر كرۀ خاكى نيست جز آن‌كه ذكر لا إله إلا اللّه بر زبان دارد». ⁽⁴⁾

جابر بن عبد اللّه انصارى مى‌گويد:رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمود:«ذو القرنين،بنده‌اى شايسته بود كه خداوند،او را بر بندگانش حجّت قرار داد.وى قوم خود را به سوى خدا دعوت كرد و به تقوا دستور داد؛ولى آنان بر سرش ضربه‌اى زدند و او مدّتى از آنان پنهان شد؛به‌طورى‌كه آنان گمان بردند كه مرده است.پس از مدّتى نزد قومش بازگشت؛ ولى باز بر سمت ديگر سرش ضربه‌اى زدند.

در ميان شما شخصى است كه به سنّت رفتار مى‌كند.خداى عزّ و جلّ،براى ذو القرنين در زمين اقتدارى فراهم آورد و از هرچيز،وسيله‌اى براى او قرار داد و او را به شرق و غرب جهان رساند.خداوند متعال،رفتار و روش او را پيرامون امام غائب عليه السّلام-كه از فرزندان من است-جارى مى‌كند و او را به شرق و غرب زمين مى‌رساند و هيچ آبگاه و منزلى در كوه و بيابان باقى نمى‌ماند كه ذو القرنين بر آن گام نهاده باشد،جز آن‌كه او گام مى‌نهد.خداوند براى او گنج‌ها و معادن زمين را آشكار مى‌سازد و با ايجاد ترس در8.

دل دشمن،او را يارى مى‌دهد و زمين را به وسيلۀ او پر از عدل و داد مى‌كند؛چنان‌كه قبل از قيام پر از جور و ستم شده است». ⁽¹⁾

دستۀ ديگرى از روايات به گشودن شهرهاى مخصوصى اشاره دارد كه به گفتن چند روايت در اين زمينه بسنده مى‌كنيم:

امير مؤمنان عليه السّلام دربارۀ حركت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به سوى شام مى‌فرمايد:«به دستور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،امكانات حمل و نقل لشكريان فراهم مى‌شود.پس از اين فرمان، چهارصد كشتى ساخته مى‌شود و در كنار ساحل عكّا پهلو مى‌گيرند.از سويى،كشور روم با صد صليب-كه همراه هر صليب ده هزار نفر نيرو است-بيرون مى‌آيند و با نيزه‌ها (و سلاح)خود طرسوس را مى‌گشايند.حضرت با سپاهيانش به آن‌جا مى‌رسند و از آنان به قدرى مى‌كشند كه آب فرات تغيير رنگ مى‌دهد و ساحل از اجساد آنان،بوى تعفّن مى‌گيرد.(با شنيدن اين خبر)كسانى‌كه در كشور روم مانده‌اند،به انطاكيه مى‌گريزند». ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم قيام كند...لشكرى به قسطنطنيه مى‌فرستد.چون آنان به خليج برسند،جمله‌اى بر روى پاهاى خود مى‌نويسند و از روى آب مى‌گذرند». ⁽³⁾5.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«اگر از دنيا جز يك روز نماند،به‌طور حتم،خداوند مردى از عترت مرا مى‌فرستد كه همنام من است و پيشانى او مى‌درخشد،او قسطنطنيه و جبل ديلم را مى‌گشايد». ⁽¹⁾

حذيفه مى‌گويد:«قسطنطنيه،ديلم و طبرستان گشوده نمى‌شود،مگر به دست مردى از بنى هاشم». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم قيام كند،قسطنطنيه،چين ⁽³⁾و كوه‌هاى ديلم را گشوده،مدّت هفت سال فرمانروايى مى‌كند». ⁽⁴⁾

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت مهدى و يارانش حركت مى‌كنند تا اين‌كه وارد قسطنطنيه مى‌شوند و به جايى كه پادشاه روم سكونت دارد مى‌روند و سه گنج را از آن‌جا بيرون مى‌آورند؛گنجى از جواهرات،گنجى از طلا،و گنجى از نقره،آن‌گاه حضرت اموال و غنيمت‌ها را بين لشكريان تقسيم مى‌كند». ⁽⁵⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم،سه پرچم را براى(عمليات در)سه نقطه آماده مى‌سازد؛پرچمى را به قسطنطنيه ⁽⁶⁾گسيل مى‌دارد و خداوند آن‌جا را براى او مى‌گشايد؛ پرچم ديگرى را براى چين مى‌فرستد و آن‌جا نيز براى حضرت گشوده مى‌گردد و8.

پرچم سوم را براى كوه‌هاى ديلم ⁽¹⁾مى‌فرستند و آن‌جا به تصرف نيروهايش درمى‌آيد». ⁽²⁾

حذيفه مى‌گويد:بلنجر ⁽³⁾و كوه‌هاى ديلم گشوده نمى‌گردد،مگر به دست مردى از آل محمد صلّى اللّه عليه و اله. ⁽⁴⁾

حضرت على عليه السّلام مى‌فرمايد:«...سپس حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با هزار كشتى از شهر قاطع به سوى شهر قدس شريف رهسپار مى‌شود و از عكّا،صور،غزّه و عسقلان ⁽⁵⁾وارد سرزمين فلسطين مى‌گردد،اموال و غنيمت‌ها را بيرون مى‌آورد.سپس حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه وارد قدس شريف شده،در آن‌جا فرود مى‌آيد و همان‌جا اقامت مى‌گزيند تا زمانى‌كه دجّال ظاهر شود». ⁽⁶⁾

ابو حمزه ثمالى مى‌گويد:از امام باقر عليه السّلام شنيدم كه فرمود:«هنگامى‌كه قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله ظهور مى‌كند،به همراه او شمشيرى است كه آن را از نيام مى‌كشد و خداوند به دست او سرزمين‌هاى روم، ⁽⁷⁾چين،ترك، ⁽⁸⁾ديلم،سند،هند، ⁽⁹⁾كابل،شام،2.

و خزر را مى‌گشايد». ⁽¹⁾

ابن حجر مى‌نويسد:...اوّلين پرچمى را كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه براى جنگ مى‌بندد، به ترك روانه مى‌كند. ⁽²⁾

شايد منظور از سيف مخترط كه در روايت ثمالى آمده است،كنايه از سلاح خاصى باشد كه در دسترس حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه قرار مى‌گيرد؛زيرا براى گشودن همۀ سرزمين‌ها-كه نياز به توان تهاجمى فوق العاده‌اى دارد-سلاحى مناسب لازم است كه برتر از همۀ سلاح‌ها باشد؛به‌ويژه اگر بگوييم كه آن حضرت فعّاليت‌هاى گوناگونى را از طريق عادّى انجام مى‌دهند.

دربارۀ گشودن هند،كعب مى‌گويد:فرمانروايى كه در بيت المقدس مى‌باشد،سپاهى را به هند گسيل مى‌دارد و آن‌جا را مى‌گشايد.آن‌گاه آن سپاه،وارد خاك هند مى‌شوند و گنج‌هاى آن‌جا را براى فرمانرواى بيت المقدس مى‌فرستند و او نيز آن‌جا را تزيين مى‌كند و پادشاهان هند را به صورت اسير نزد او مى‌آورند.شرق و غرب زمين براى آنان گشوده مى‌شود و نيروها در هند حضور خواهند داشت تا هنگامى كه دجّال خروج كند. ⁽³⁾

حذيفه مى‌گويد:پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«طاهر فرزند اسماء با بنى اسرائيل جنگيد و آنان را به اسارت گرفت و بيت المقدس را به آتش كشيد و مقدار هزار و هفت‌صد(يا نه‌صد) كشتى طلا و جواهرات را از آن‌جا به شهر روميه آورد.به‌طور حتم،حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه آنها را از آن شهر بيرون برده،به بيت المقدس بازمى‌گرداند». ⁽⁴⁾9.

هرچند قيام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از مكه آغاز مى‌شود،ولى سرزمين حجاز ⁽¹⁾را پس از ظهور مى‌گشايد .امام باقر عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در مكه ظاهر مى‌شود و خداوند،سرزمين حجاز را مى‌گشايد و حضرت هركس از بنى هاشم را كه در زندان است،آزاد مى‌سازد». ⁽²⁾

امير مؤمنان عليه السّلام دربارۀ گشودن خراسان مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به حركت خود ادامه مى‌دهد تا اين‌كه خراسان ⁽³⁾را مى‌گشايد و پس از آن دوباره به شهر مدينه بازمى‌گردد». ⁽⁴⁾

آن حضرت دربارۀ گشودن ارمينيه ⁽⁵⁾به دست حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌فرمايد:

«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به حركت خود ادامه مى‌دهد تا اين‌كه به ارمينيه مى‌رسد.چون مردم آن سرزمين او را مى‌بينند،يكى از راهبان دانشمند را براى مذاكره،خدمت حضرت مى‌فرستند.راهب به امام عليه السّلام مى‌گويد:آيا مهدى تو هستى؟حضرت مى‌فرمايد:آرى،منم؛ آن‌كه نامم در انجيل آمده است و بشارت داده شده كه در آخر زمان،ظهور مى‌كنم.

او پرسش‌هايى را مطرح مى‌كند و امام عليه السّلام پاسخ مى‌دهد.

راهب مسيحى،اسلام مى‌آورد؛ولى ساكنان ارمينيه،سرپيچى و تمرّد مى‌كنند.

پس از آن سپاهيان حضرت وارد شهر مى‌شوند و پانصد هزار نفر از نيروهاى مسيحى را نابود مى‌سازند و خداوند با قدرت بى‌پايانش شهر آنان را بين آسمان و زمين5.

معلّق مى‌كند؛به‌طورى‌كه پادشاه و اطرافيانش كه در بيرون شهر مستقر شده‌اند،شهر را در وسط آسمان و زمين آويزان مى‌بينند.

پادشاه ارمينيه از ترس مى‌گريزد و به اطرافيانش نيز دستور مى‌دهد به پناهگاهى پناه برند.در بين راه،شيرى راه را بر آنان مى‌بندد و آنان هراسان،سلاح‌ها و اموالى را كه به همراه دارند،مى‌اندازند و سربازان حضرت كه در تعقيب آنان مى‌باشند،اموال را مى‌گيرند و بين خود تقسيم مى‌كنند؛به‌طورى‌كه به هريك،صد هزار دينار مى‌رسد». ⁽¹⁾

بخش ديگرى از جهان‌گشايى‌هاى حضرت در شهرهاى زنج است.حضرت امير عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به پيشروى خود ادامه مى‌دهد تا اين‌كه به شهر زنج كبرى مى‌رسد.در آن شهر هزار بازار است و در هريك از بازارها،هزار مغازه وجود دارد و حضرت آن شهر را مى‌گشايد. ⁽²⁾حضرت پس از گشودن آن‌جا،عازم شهرى به نام قاطع-كه به صورت جزيره و بر روى درياست-مى‌شود». ⁽³⁾البته در سند اين روايت و خود روايت بحث است.

حضرت باقر عليه السّلام دربارۀ اعزام لشكريان مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به سراسر جهان مى‌فرمايد:«گويا حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه را مى‌بينم كه سربازانش را به سراسر جهان گسيل مى‌دارد». ⁽⁴⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه لشكريان خود را براى گرفتن بيعت،7.

به سراسر جهان مى‌فرستد و ستم و ستمگر را نابود مى‌كند و شهرهاى گشوده شده،براى او تثبيت مى‌گردد و خداوند به دست مباركش،قسطنطنيه را مى‌گشايد». ⁽¹⁾

أقول لا شكّ في ظهور دين الإسلام على الأديان كلّها،و فتح العالم بأجمعه على يد المهدي عليه السّلام بحيث لم يبق إلاّ الدين الحنيف و حاكمية الإسلام.و لكن الكلام في التفاصيل ممّا وردت في بعض النصوص:كأخذ الاموال و قتل هذا العدد الهائل فهي ممّا ينبغي إعادة النظر في أسانيدها سيّما و بعضها عن أمثال كعب و بعضها الآخر ممّا لم يتمّ سنده، و لا أقلّ من القول.بأنّ...التفاصيل،ليس من الضروريات و أنّه يجب الاعتقاد به و قد تعرّضنا لهذا البحث في أبحاثتا حول المهدي عليه السّلام و قد طبع في العدد الخامس من مجلّة الانتظار فراجع.ابن طاووس،ملاحم،ص 64؛الفتاوى الحديثيه،ص 31.

د)سركوبى شورش‌ها

پس از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه و گشودن شهرها و كشورهاى گوناگون،برخى از شهرها و قبايل به رويارويى با حضرت مى‌پردازند كه به وسيلۀ لشكريان امام عليه السّلام سركوب مى‌شوند و گروهى كج‌انديش،سخن حضرت را در برخى مسائل نمى‌پذيرند و به سركشى عليه حضرت دست مى‌زنند كه دوباره به وسيلۀ لشكريان حضرت سركوب مى‌گردند.به رواياتى در اين زمينه توجّه كنيد:

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«سيزده شهر و طايفه هستند كه مردم آن با حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه به نبرد مى‌پردازند و حضرت با آنان مى‌جنگد.آنان عبارتند از:مردم مكه،مدينه،شام، بنى اميّه،بصره،دمنسيان،كردها،و اعراب قبايل:بنى ضبّه، ⁽²⁾

بنى ضبّه قبيله‌اى است كه در جنگ جمل به پشتيبانى از دشمنان على عليه السّلام برخاستند و بيش‌تر اشعار و رجزهايى كه در جنگ جمل خوانده شد،متعلّق به قبيلۀ ضبه و ازد بود.آنان در آن جنگ گرداگرد شتر عايشه را گرفتند و از او حمايت كردند؛سمعانى،انساب،ج 4،ص 12؛ابن ابى الحديد،شرح نهج البلاغه،ج 9،ص 320 و ج 1،ص 253.

سرزمين رى». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام دربارۀ پرخاش گروهى به سخنان مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌فرمايد:«وقتى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه پاره‌اى از احكام را بيان مى‌دارد و دربارۀ برخى از سنّت‌ها سخن مى‌گويد،گروهى به‌عنوان اعتراض و قيام عليه حضرت،از مسجد بيرون مى‌روند.

حضرت به يارانش دستور تعقيب آنان را صادر مى‌كند.سپاه حضرت،در محلۀ تمارين بر آنان دست مى‌يابند و آنان را اسير كرده،نزد حضرت مى‌آورند.امام عليه السّلام دستور مى‌دهد كه همگى را سر ببرند و اين آخرين شورش و حركتى است كه عليه حضرت رخ مى‌دهد». ⁽²⁾

دربارۀ شورش در رميله و سركوبى آن ،فرزند ابى يعفور مى‌گويد:به حضور امام صادق عليه السّلام آمدم،درحالى‌كه گروهى از يارانش نيز در خدمت ايشان بودند.حضرت، به من فرمود:«آيا قرآن خوانده‌اى؟»عرض كردم:آرى؛ولى به همين قرائت متعارف.

فرمود:«مقصود من هم،همين قرائت بود».گفتم:منظور از اين پرسش چيست؟فرمود:

«حضرت موسى مطالبى را براى قوم خود گفت،ولى آنان تاب و توان آن‌را نداشتند و عليه حضرت-در مصر-قيام كردند؛موسى عليه السّلام نيز با آنان جنگيد و آنان را به قتل رساند.

حضرت عيسى عليه السّلام نيز مطالبى را براى قوم خود بازگو كرد و آنان نيز تحمّل نكرده، عليه او-در شهر تكريت-دست به شورش زدند.عيسى عليه السّلام نيز به رويارويى با آنان برخاست و نابودشان كرد.اين است معناى سخن خداوند كه مى‌فرمايد:5.

فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ كَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرِينَ؛ ⁽¹⁾طايفه‌اى از بنى اسرائيل ايمان آوردند و طايفۀ ديگر كافر شدند و ما ايمان‌آورندگان را نصرت داديم و بر دشمنانشان پيروز كرديم.

حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه نيز هنگامى‌كه ظهور كند،سخنانى براى شما مى‌گويد كه تاب و توان پذيرش آن‌را نخواهيد داشت.ازاين‌رو،عليه حضرت در شهر رميله قيام مى‌كنيد و با او مى‌جنگيد.حضرت نيز به رويارويى با شما مى‌پردازد و شما را به قتل مى‌رساند و اين شورش آخرين قيام عليه حضرت است». ⁽²⁾

ه)پايان جنگ‌ها

با پى‌ريزى نظام الهى و حكومت جهانى امام عصر عجّل اللّه تعالى فرجه و فروپاشى قدرت‌هاى شيطانى،شعله‌هاى جنگ فرو مى‌نشيند و ديگر قدرتى نمى‌ماند كه بتواند با ارتش مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به رويارويى برخيزد.ازاين‌رو،ساز و برگ نظامى در بازارها بدون تقاضا مى‌ماند و در نتيجه ارزان و بى‌خريدار مى‌شود.

على عليه السّلام مى‌فرمايد:«...و جنگ‌ها نيز به پايان مى‌رسد». ⁽³⁾

كعب مى‌گويد:روزها به پايان نمى‌رسد تا اين‌كه مردى از قريش،در بيت المقدس فرود مى‌آيد...و جنگ‌ها نيز به پايان مى‌رسد». ⁽⁴⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله در خطبه‌اى دربارۀ دجّال و كشته شدنش فرمود:«پس از آن بهاى يك اسب،چند درهم(پول نقره)خواهد بود». ⁽¹⁾

ابن مسعود مى‌گويد:از نشانه‌هاى قيامت اين است كه زن و اسب گران مى‌شود؛سپس ارزان مى‌گردد و تا روز قيامت نرخ آن گران نمى‌شود. ⁽²⁾

شايد مقصود از گرانى زن پيش از ظهور امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه كنايه از اين باشد كه در اثر نامساعد بودن اوضاع اقتصادى،اداره و نگه‌دارى يك زن و تشكيل خانواده بسيار مشكل مى‌شود؛چنان‌كه در اثر كثرت جنگ‌ها و نياز به مركب،تهيۀ اسب(و تجهيزات جنگى) دشوار و گران مى‌شود؛ولى با پايان جنگ‌ها-پس از قيام حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه-جنگ افزارها ارزان مى‌شود و در اثر بهبود وضع اقتصادى،دشوارى‌هاى ازدواج و زندگى از بين مى‌رود و گويا زن ارزان مى‌شود.

زمخشرى نقل مى‌كند:يكى از نشانه‌هاى قيام-مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه-اين است كه از شمشيرها، به جاى داس استفاده مى‌كنند». ⁽³⁾

چون در آن روزگار ديگر جنگى نيست؛در نتيجه از صنايع و ابزارى كه در خدمت جنگ قرار داشت،براى پيشرفت كشاورزى بهره‌بردارى مى‌كنند.

پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله در اين زمينه مى‌فرمايد:«...نرخ گاو بالا مى‌رود و نرخ اسب ناچيز مى‌شود». ⁽⁴⁾

شايد اين روايت نيز همين‌گونه تفسير شود؛زيرا از گاو در كشاورزى استفاده مى‌شود و گوشت و شير آن قابل مصرف است؛ولى از اسب بيش‌تر به عنوان ابزار جنگى بهره‌بردارى مى‌كرده‌اند.2.

فصل پنجم: امدادهاى غيبى

اشاره

هرچند در روايات بسيارى،جنگ‌هاى پس از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به نيروهاى رزمى‌اى نسبت داده شده است كه از سراسر جهان به يارى حضرت مى‌شتابند،امّا پيروز شدن بر تمام جهان،با توجّه به پيشرفت علم و صنايع نظامى قبل از ظهور حضرت، كارى دشوار و محال است؛مگر آن‌كه به رهبرى شخصى كه از سوى خداوند يارى مى‌شود،انجام گيرد.

امدادهاى الهى گاهى در قدرتى است كه خداوند به حضرت داده است و با انجام كراماتى،حضرت مشكلات را از سر راه برمى‌دارد و يا به وسيلۀ رعب و ترسى است كه خداوند در دل دشمن ايجاد مى‌كند و يا اين‌كه خداوند ملائكه را به يارى حضرت مى‌فرستد .در برخى از روايات سخن از نيروهايى است كه داراى خصوصيات فرشتگان هستند و منتظر ظهور حضرتند تا او را يارى كنند و از تابوت و اشيايى كه در آن است نيز به عنوان وسيله‌اى ديگر براى نصرت و يارى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نام برده شده است.

در اين فصل به برخى از اين روايات اشاره مى‌كنيم:

الف)رعب و ترس،سلاح امام

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«قائم ما اهل بيت با ترس و رعب يارى مى‌شود». ⁽¹⁾

نيز مى‌فرمايد:«خداوند،حضرت قائم را با سه لشكر يارى مى‌دهد:فرشتگان،مؤمنان و رعب(ترس انداختن در دل دشمن)». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام در اين زمينه مى‌فرمايد:«ترس و وحشت-از قدرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه- پيشاپيش سپاهيانش به فاصله يك ماه و از پشت سر آنها به فاصله يك ماه در حركت است». ⁽²⁾

هم‌چنين آن حضرت مى‌فرمايد:«ترس و رعب در پيشاپيش پرچم حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به فاصله يك ماه و از پشت سر نيز به فاصله يك ماه و از سمت راست به فاصله يك ماه و از سمت چپ نيز به فاصله يك ماه در حركت است». ⁽³⁾

از اين روايات استفاده مى‌شود كه وقتى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه جايى را قصد كند، دشمن پيشاپيش دچار ترس و وحشت شده،توان رويارويى و ايستادگى در برابر سپاهيان حضرت را از دست مى‌دهد.هم‌چنين وقتى لشكريان از جايى حركت مى‌كنند، كسى جرأت شورش ندارد؛زيرا دشمن از لشكريان حضرت دچار وحشت مى‌شود.اين تفسير و توجيه با ظاهر بعضى از رواياتى كه پيش‌تر گفته شد،منافات دارد.

ب)فرشتگان و جنّيّان

حضرت على عليه السّلام مى‌فرمايد:«...خداوند،حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را با فرشتگان،جن و شيعيان مخلص يارى مى‌كند». ⁽⁴⁾

ابان بن تغلب مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«گويا هم‌اكنون،حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه را در پشت شهر نجف مى‌بينم؛هنگامى‌كه بر آن نقطه از جهان دست يافته است.او بر اسبى سياه كه خال‌هاى سفيدى دارد و ميان چشمانش پاره‌اى سفيدى مى‌درخشد،

سوار مى‌شود(و شهرهاى جهان را مى‌گشايد).هيچ شهرى در جهان برجاى نمى‌ماند، جز آن‌كه مردمش مى‌پندارند،مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در ميان آنان و در شهرشان مى‌باشد.آن‌گاه كه او پرچم رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله را به اهتزاز درآورد،سيزده هزار و سيزده فرشته-كه سال‌ها منتظر ظهورش بوده‌اند-به زير پرچمش گرد مى‌آيند(و آماده نبرد مى‌شوند).همان فرشتگانى كه با نوح پيامبر در كشتى،با ابراهيم خليل در آتش و با عيسى هنگام عروج به آسمان، همراه بودند.

هم‌چنين چهار هزار فرشته به يارى حضرت مى‌شتابند؛آن فرشتگانى كه بر سرزمين كربلا فرود آمده بودند تا در ركاب حسين عليه السّلام بجنگند؛ولى اذن اين كار را نيافتند و به آسمان رفتند و چون با اذن جهاد بازگشتند،امام حسين عليه السّلام را شهيد يافتند و در اندوه از دست دادن اين فيض بزرگ،همواره ناراحت و اندوهگينند و تا روز رستاخيز، گرداگرد ضريح امام حسين عليه السّلام مى‌چرخند و اشك مى‌ريزند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«گويا هم‌اكنون حضرت قائم و يارانش را مى‌بينم...كه فرشتۀ جبرئيل در سمت راست مهدى عليه السّلام و ميكائيل در سمت چپ آن حضرت حركت مى‌كنند و ترس و وحشت،پيشاپيش سپاهيانش و پشت سر آنان به فاصله يك ماه در حركت است و خداوند،او را با پنج هزار فرشته آسمانى يارى مى‌رساند». ⁽²⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«فرشتگانى كه در جنگ بدر به پيامبر صلّى اللّه عليه و اله يارى دادند،هنوز1.

به آسمان بازنگشته‌اند تا اين‌كه حضرت صاحب الامر عليه السّلام را يارى رسانند و تعدادشان پنج هزار فرشته مى‌باشد». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«براى حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه نه‌هزار و سى‌صد و سيزده فرشته فرود مى‌آيد؛آنان همان فرشتگانى هستند كه همراه حضرت عيسى عليه السّلام بوده‌اند؛ هنگامى‌كه خداوند او را به آسمان برد». ⁽²⁾

على عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با سه‌هزار فرشته يارى مى‌شود؛آنان بر چهره و پشت دشمنان مى‌كوبند». ⁽³⁾

در تفسير آيه شريفۀ أَتى أَمْرُ اللّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ؛ ⁽⁴⁾امر خدا فرارسيد،پس دربارۀ آن شتاب نكنيد).امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«اين أمر اللّه،امر ماست؛يعنى خداوند براى قيام مهدى فرمان داده است كه براى آن شتاب نكنيم؛زيرا خداوند،صاحب امر ما را با سه لشكر از فرشتگان،مؤمنان و رعب پشتيبانى مى‌كند و ما به حقمان مى‌رسيم». ⁽⁵⁾

حضرت رضا عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،خداوند به فرشتگان دستور مى‌دهد تا بر مؤمنان سلام دهند و در مجالس آنان شركت كنند و اگر يكى از مؤمنان با حضرت كارى داشت،امام عليه السّلام برخى از فرشتگان را مأمور مى‌كند كه آن شخص را به دوش گيرند و نزدش بياورند و هرگاه نيازش برطرف شد،او را به جايگاه6.

نخستينش بازگردانند.

برخى از مؤمنان بر روى ابرها حركت مى‌كنند و برخى ديگر به همراه فرشتگان در آسمان پرواز مى‌كنند و گروهى ديگر به همراه فرشتگان راه مى‌روند و گروهى نيز بر فرشتگان سبقت مى‌گيرند.برخى از مؤمنان را فرشتگان به عنوان قاضى قرار مى‌دهند و مؤمن نزد خداوند باارزش‌تر از فرشته است؛به‌گونه‌اى كه برخى از مؤمنان را حضرت بر صد هزار فرشته به عنوان قاضى مى‌گمارد». ⁽¹⁾

شايد قضاوت اين مؤمنان در ميان فرشتگان براى رفع اختلاف آنان در مسائل علمى و موضوعات باشد و اين‌گونه اختلافات با عصمت فرشتگان منافاتى ندارد.

ج)فرشتگان زمين

محمد بن مسلم مى‌گويد:از امام صادق عليه السّلام دربارۀ ميراث علم و اندازه آن پرسيدم؟ حضرت در پاسخ فرمود:«خداوند،دو شهر يكى در شرق زمين و ديگرى در غرب آن دارد،در آن دو شهر گروهى سكونت دارند كه نه ابليس را مى‌شناسند و نه از آفرينش او آگاهى دارند.هرچند مدّت يك‌بار با آنان ديدار مى‌كنم.آنان دربارۀ مسائل مورد نياز خود و چگونگى دعا از ما مى‌پرسند و ما به آنان مى‌آموزيم.هم‌چنين آنان دربارۀ زمان ظهور حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌پرسند.آنان عبادت و كوشش بسيارى در پرستش خداوند دارند.

آن شهر درهايى دارد كه بين هريك از لنگه‌هاى آن صد فرسنگ فاصله است.آنان پرستش،تمجيد،دعا و كوشش بسيارى دارند.اگر آنان را ببينيد،كردار و رفتار خود را در برابر آنان كوچك مى‌شماريد.وقتى برخى از آنان به نماز مى‌ايستند،يك ماه در حال سجده هستند.خوراك آنان ستايش خداست و لباسشان برگ و رخسارشان از نور

مى‌درخشد.اگر با يكى از ما(امامان)روبه‌رو شوند،گرداگرد او را مى‌گيرند و خاك جاى پاى او را برمى‌دارند و به آن تبرّك مى‌جويند.در هنگام نماز،زارى و ناله‌اى دارند كه از صداى طوفان سهمگين‌تر است.گروهى از آنان-از روزى كه به انتظار حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه بوده‌اند-هرگز سلاح خود را بر زمين نگذاشته‌اند و وضع آنان همين‌گونه بوده است.آنان همواره از خدا مى‌خواهند كه صاحب الامر عليه السّلام را به آنان بنماياند.

هريك از آنان،هزار سال زندگانى مى‌كند و آثار فروتنى و پرستش و تقرّب به خداوند عزّ و جل،در رخسار آنان آشكار است.وقتى نزد آنان نمى‌رويم،مى‌پندارند ما از ايشان خشنود نيستيم و زمانى را كه ما به ديدارشان مى‌رويم،در نظر مى‌گيرند و در همان زمان به انتظار ما مى‌نشينند و هرگز از كار خسته نمى‌شوند.

همان‌گونه كه به آنان آموختيم،قرآن مى‌خوانند و پاره‌اى از قرائت‌ها كه به آنان آموخته‌ايم،اگر بر مردم خوانده شود،آن را نمى‌پذيرند.مطالبى را كه از قرآن مى‌پرسند، وقتى پاسخ مى‌دهيم،سينه‌ها(و فكر و انديشه)را براى گرفتن آن‌چه مى‌شنوند، باز مى‌كنند.براى ما از خداوند،طول عمر مى‌خواهند تا ما را از دست ندهند.آنان مى‌دانند،آن‌چه را از ما مى‌آموزند،منّتى از خداوند بر آنان است.

هنگامى‌كه حضرت قائم قيام كند،آنان به همراه حضرت خواهند بود و از ديگر سپاهيان امام عليه السّلام پيشى مى‌گيرند و از خداوند مى‌خواهند دينش را به وسيلۀ آنان يارى نمايد.

اجتماع آنان متشكّل از پير و جوان است.اگر يك جوان،پيرى را ببيند،به احترام او همانند غلام مى‌نشيند و بدون اجازه‌اش از جا برنمى‌خيزد.از راهى كه خودشان بهتر مى‌دانند،بر انديشه‌هاى امام عليه السّلام آگاه مى‌شوند.اگر امام به آنان دستورى دهد،تا آخر بر آن پابرجا هستند؛مگر اين‌كه حضرت خودش كار ديگرى به آنان واگذار كند.

اگر به جنگ مردم شرق و غرب روند،همگى را در لحظه‌اى نابود مى‌كنند و هرگز اسلحه بر آنان تأثير نمى‌كند.شمشيرها و سلاح‌هايى از آهن دارند؛امّا آلياژش غير از آهن است.اگر با شمشير بر كوهى بزنند،آن‌را دو نيم مى‌كنند و از جا برمى‌دارند.امام عليه السّلام اين سپاهيان را به جنگ هند،ديلم،كرد،روم،بربر،فارس،جابرسا و جابلقا-دو شهر در شرق

و غرب-مى‌فرستد.

بر هيچ‌يك از پيروان اديان وارد نمى‌شوند،مگر آن‌كه آنان را به اسلام دعوت مى‌كنند و به يكتاپرستى و نبوت پيامبر و ولايت ما اهل بيت مى‌خوانند.پس هركس اجابت كرد، او را رها مى‌كنند و هركس نپذيرفت،او را به قتل مى‌رسانند؛به‌گونه‌اى كه در شرق و غرب زمين كسى نمى‌ماند،مگر آن‌كه ايمان مى‌آورد». ⁽¹⁾

أقول:لدينا شواهد و روايات على كثير من فقرات هذا النّص،كما أنّ الاكتشاف التي تحصل اليوم و نسمعها عبر وسائل الاعلام،هي ممّا تؤيّد هذا المتن،و أنّ مجهولات البشر لا يقاس بمعلوماته،و لكن مع ذلك يبقى الكلام في سند هذه الرواية.

از چشم‌اندازى كه دربارۀ اين سپاهيان آمده است،چنين فهميده مى‌شود كه شايد آنانة.

همان فرشتگانى باشند كه در زمين برجاى مانده‌اند و منتظر قيام حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه هستند.

د)تابوت موسى عليه السّلام

در كتاب غاية المرام به نقل از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله آمده است:«به هنگام ظهور حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه،حضرت عيسى عليه السّلام فرود مى‌آيد و كتاب‌ها را از انطاكيه گردآورى مى‌كند.

خداوند براى او،از چهره إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ ⁽¹⁾پرده برمى‌دارد و كاخى را كه حضرت سليمان پيش از مرگش ساخت،آشكار مى‌سازد.حضرت،دارائى‌هاى كاخ را گردآورى مى‌كند و آن‌را بين مسلمانان تقسيم مى‌نمايد و تابوتى را-كه خداوند به«ارميا» دستور انداختن آن را در درياى طبرستان داده بود-خارج مى‌سازد.

آن‌چه را كه خاندان موسى و هارون به يادگار گذاشته‌اند،در آن تابوت موجود است و نيز الواح و عصاى موسى و قباى هارون و ده صاع از غذايى كه بر بنى اسرائيل فرود مى‌آمد و مرغ‌هاى بريانى كه بنى اسرائيل،براى آيندگان خود ذخيره كرده‌اند، در آن مى‌باشد.آن‌گاه به كمك آن تابوت شهرها را مى‌گشايد؛همان‌گونه كه پيش از او نيز چنين كردند». ⁽²⁾

ينابيع المودّه،اين مطلب را با اندكى تغيير به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نسبت مى‌دهد و مى‌گويد«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از غارى در سرزمين انطاكيه،كتاب‌هايى را بيرون مى‌آورد

و كتاب زبور داود را از درياچۀ طبرستان بيرون مى‌آورد.در آن كتاب،يادگارهاى خاندان موسى و هارون موجود است و فرشتگان آن را بر دوش مى‌كشند و الواح و عصاى موسى عليه السّلام در آن است». ⁽¹⁾7.

فصل ششم: شيوۀ رفتار امام عليه السّلام با دشمنان

اشاره

پس از قرن‌ها انتظار و تحمّل رنج،سرانجام روزگار ستم و تاريكى‌ها به‌سر آمده،پرتو خورشيد سعادت،نمايان مى‌گردد و شخصيت بزرگى كه با يارى الهى،بناى زدودن آثار ستم و جور را دارد،ظهور مى‌كند.آن حضرت،دست به اصلاحات گسترده و دگرگونى‌هاى بنيادى در دو بعد معنوى و مادى مى‌زند و جامعۀ بشرى را چنان سامان مى‌بخشد كه خشنودى خداوند را در پى داشته باشد.

در اين ميان،اگر اشخاص،احزاب و گروه‌هايى بخواهند با ايجاد مشكلات،مانع اين قيام عظيم شوند يا با اخلالگرى حركت قيام او را كند نمايند،دشمنان سرسخت بشريّت و دين الهى محسوب مى‌شوند و كيفر آنان جز نابودى به دست قدرتمند حضرت مهدى نخواهد بود.

افراد اخلالگر در انقلاب امام،كسانى هستند كه دستشان به خون بشريّت آلوده است يا انسان‌هاى بى‌تفاوتى هستند كه در برابر جنايات تجاوزگران،سكوت پيشه كرده،ولى در برابر حضرت،پرچم مخالفت برمى‌دارند و يا كج‌فهمانى هستند كه درك خود را بر سخن حضرت برترى مى‌دهند.طبيعى است كه بايد آنان با قاطعيت تمام سركوب شوند تا جامعۀ بشرى براى هميشه از شرّ آنان مصون بماند.ازاين‌رو،روش و سياست حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با آنان بسيار قاطعانه و بدون اغماض است.

در اين فصل به بررسى دو مطلب اساسى كه از روايات فهميده مى‌شود،مى‌پردازيم:

الف)قاطعيت امام عليه السّلام در رويارويى با دشمنان

اشاره

آن‌چه در اين قسمت موردنظر است،اين‌كه حضرت در برخورد با دشمنان، از يك نوع مجازات استفاده نمى‌كند؛بلكه برخى از آنان را در جنگ نابود مى‌سازد و حتى فراريان و زخميان آنان را نيز تعقيب مى‌كند.گروهى را اعدام نموده،خانه‌هاى‌شان را ويران مى‌كند و گروهى را تبعيد مى‌نمايد و دست برخى را قطع مى‌كند.

1.جنگ و كشتار

زراره از امام صادق عليه السّلام پرسيد:آيا روش و سياست حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه همانند روش پيامبر صلّى اللّه عليه و اله خواهد بود؟امام عليه السّلام فرمود:«هرگز،هرگز؛اى زراره!او سياست پيامبر صلّى اللّه عليه و اله (در برخورد با دشمنان)را در پيش نمى‌گيرد.پيامبر صلّى اللّه عليه و اله با ملايمت و نرمى و مهربانى رفتار مى‌كرد تا دل‌ها را به دست آورد و مردم با آن حضرت الفت گيرند؛ولى حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه،سياست قتل را در پيش مى‌گيرد و طبق دستورى كه دارد،رفتار مى‌كند و توبه كسى را نمى‌پذيرد.پس واى بر كسى كه با او مخالفت كند». ⁽¹⁾

البته روايات ديگرى داريم كه مفادش اين است كه«يصنع كما صنع رسول اللّه به،يهدم ما كان قبله كما هدم رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله أمر الجاهلية و يستأنف الإسلام جديدا»النعمانى،الغيبة،ص 320؛بحار الأنوار،ج 52،ص 352؛ حلية الابرار،ج 5،ص 323.

حسن بن هارون مى‌گويد:در محضر امام صادق عليه السّلام بودم.معلّى بن خنيس از حضرت پرسيد:آيا هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور كند،برخلاف روش امير مؤمنان عليه السّلام در برخورد با مخالفان رفتار مى‌كند؟امام عليه السّلام فرمود:«آرى؛على عليه السّلام ملايمت و نرمش را در پيش گرفت؛چون مى‌دانست پس از او دشمنان بر ياران و شيعيانش چيرگى پيدا مى‌كنند؛ولى سياست حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قهر و غلبه و به اسارت گرفتن آنان است؛

زيرا مى‌داند كه پس از او كسى بر شيعيان تسلّط نخواهد يافت». ⁽¹⁾

حضرت رضا عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما ظهور كند،جز خون ريختن(و كشتن دشمنان)و عرق كردن ⁽²⁾(در اثر جنگ و تلاش زياد)و خوابيدن بر زين اسب‌ها(به سبب پيكارهاى فراوان)نخواهد بود». ⁽³⁾

مفضل مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام يادى از حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه به ميان آورد.من عرض كردم:اميدوارم كه برنامه و حكومت حضرت به آسانى برقرار شود.

حضرت فرمود:«خير؛چنان نمى‌شود مگر آن‌كه سختى‌هاى بسيارى را ببينيد». ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«على عليه السّلام فرمود:براى من روا بود كه فراريان را به قتل برسانم و زخميان را بكشم؛ولى دست به اين كار نزدم؛براى اين‌كه اگر شيعيان قيام كردند، زخميانشان را به قتل نرسانند؛ولى براى حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه جايز و رواست و زمينه وجود دارد كه فراريان را به قتل برساند و زخميان را نابود گرداند». ⁽⁵⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«اگر مردم مى‌دانستند كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه چه برنامه‌اى دارد و چه كارهايى انجام مى‌دهد،اكثر آنان آرزو مى‌كردند كه هرگز آن حضرت را نبينند؛زيرا حضرت كشتار زيادى مى‌كند و به يقين اوّلين كشتار را در قبيلۀ قريش خواهد داشت.

پس از قريش نخواهد گرفت جز شمشير و به آنان نخواهد داد مگر شمشير.4.

حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه كار را به جايى مى‌رساند كه بسيارى از مردم مى‌گويند.اين شخص از آل محمد صلّى اللّه عليه و اله نيست و اگر از اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بود،رحم مى‌كرد». ⁽¹⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با برنامه‌اى نو،سنّتى جديد و قضاوتى تازه قيام مى‌كند.بر عرب‌ها روزگار بسيار سختى خواهد بود و شايسته شأن و موقعيت او جز كشتن دشمنان نيست». ⁽²⁾

2.اعدام و تبعيد

عبد اللّه مغيره مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«هنگامى‌كه قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله ظهور كند، پانصد نفر از قريش را ايستاده اعدام مى‌كند.سپس پانصد نفر ديگر را به همين‌گونه اعدام مى‌نمايد و اين كار شش‌بار تكرار مى‌شود».عبد اللّه مى‌پرسد:آيا تعدادشان به اين اندازه مى‌رسد؟حضرت فرمود:«آرى؛خودشان و دوستانشان». ⁽³⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،بر يك‌يك ناصبيان، ايمان را عرضه مى‌كند،اگر به حقيقت،آن‌را بپذيرند،آنان را رها مى‌سازد وگرنه هركس كه ايمان را نپذيرفت،گردنش را مى‌زند يا از او جزيه مى‌گيرد-چنان‌كه امروز از اهل ذمّه مى‌گيرند-و او را به روستاها و آبادى‌هاى دور تبعيد مى‌كند». ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما ظهور كند،دشمنان ما را از چهره‌هاى‌شان تشخيص مى‌دهد.آن‌گاه آنان را از سر و پاهاى‌شان مى‌گيرد و با شمشير به آنان مى‌زند (و آنان را نابود مى‌كند)». ⁽¹⁾

3.قطع دست

هروى مى‌گويد:از امام رضا عليه السّلام پرسيدم:حضرت قائم پيش از هر كارى به چه‌چيز خواهد پرداخت؟حضرت فرمود:«در آغاز به سراغ بنى شيبه مى‌رود و دست‌هاى آنان را قطع مى‌كند؛چون آنان دزدان خانۀ خدايند». ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى كه قائم ما قيام كند،بنى شيبه را دستگير كرده، دست‌هاى‌شان را قطع مى‌كند و آنان را در ميان مردم مى‌گرداند و اعلام مى‌كند كه اينان دزدان خانۀ خدا هستند». ⁽³⁾

نيز مى‌فرمايد:«نخستين رويارويى،برخورد حضرت با بنى شيبه است.دست‌هاى آنان را قطع مى‌كند و بر كعبه مى‌آويزد و از سوى حضرت اعلام مى‌شود كه اينان دزدان خانۀ خدايند». ⁽⁴⁾

شيبه،در فتح مكه مسلمان گشت و پيامبر صلّى اللّه عليه و اله او را كليددار خانه كعبه كرد و طايفۀ بنى شيبه تا مدّت‌ها كليددار و پرده‌دار خانۀ خدا بودند. ⁽⁵⁾

مرحوم مامقانى مى‌گويد:بنى شيبه از دزدان خانه خدايند و إن شاء اللّه دست‌هاى‌شان به

اين جرم،قطع مى‌شود و بر ديوار كعبه آويزان مى‌گردد. ⁽¹⁾

البته روايات شيوۀ برخورد حضرت با مخالفان را به تفصيل در سلسلۀ درس‌هايمان در مركز تخصصى مهدويت مطرح كرديم و مورد تحقيق و بحث قرار داديم و توسط يكى از دانش‌پژوهان تقرير و در مجلۀ تخصصى انتظار ⁽²⁾به چاپ رسيده است.

ب)برخورد با گروه‌هاى مختلف

اشاره

هنگامى‌كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه قيام مى‌كند،با گروه‌ها و دسته‌هاى گوناگونى برخورد خواهد كرد.برخى از آنان قوم و نژاد خاصى هستند،گروهى پيرو اديان ديگرى غير از اسلامند و گروهى هرچند به ظاهر مسلمانند،ولى منافقانه رفتار مى‌كنند و يا از مقدس‌نماهاى كج‌فهمى هستند كه با حضرت مخالفت مى‌نمايند و يا پيرو فرقه‌هاى باطل مى‌باشند.امام عليه السّلام با هريك ستيز خاصى دارد كه با نقل رواياتى آن را بازگو مى‌كنيم:

1.قوم عرب

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«آن‌گاه كه قائم ما قيام كند،بين او و عرب و قريش راهى جز شمشير(و جنگ نظامى)نخواهد بود». ⁽³⁾

نيز آن حضرت درحالى‌كه با دست به گلوى خود اشاره مى‌كرد،فرمود:«ميان ما و عرب راهى جز بريدن سرها نمانده است». ⁽⁴⁾شايد مراد،زمامداران و فرمانروايان خودسر آنان است و يا مراد پيروان مذهب ديگر اسلامى باشد.

امام صادق عليه السّلام در زمينۀ ستيز با قريش مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قيام كند...قريش را هدف قرار مى‌دهد.از آنان نمى‌ستاند جز شمشير و به آنان نمى‌دهد جز شمشير». ⁽⁵⁾

شايد مراد از«از قريش نمى‌گيرد مگر شمشير»اين باشد كه قريش از حضرت فرمانبردارى نمى‌كنند و در اخلالگرى و ايجاد مشكلات مى‌كوشند و به‌طور مستقيم و غير مستقيم سبب پيكار و جنگ با حضرت مى‌شوند و حضرت نيز جز اسلحه،روش ديگرى را مناسب نمى‌بيند.چنانچه در روايتى آمده:پس از آن‌كه اهل مكه با امام بيعت كردند حضرت نماينده‌اى از طرف خود منصوب مى‌كند.و به طرف مدينه روانه مى‌شود؛ ولى در راه اطلاع مى‌يابد كه آن نماينده را به قتل رسانده‌اند،لذا دوباره به مكه بازمى‌گردد و فقط جنگجويان را به قتل مى‌رساند. ⁽¹⁾

در حديث ديگرى حضرت پيامى به مكه توسط نمايندۀ خود مى‌فرستد.چون آن نماينده پيام را مى‌خواند بر او حمله‌ور مى‌شود و او را در بين ركن و مقام ذبح مى‌كنند.

در اين‌جا حضرت به ياران خود مى‌فرمايد من به شما گفتم:اهل مكه ما را نمى‌خواهند. ⁽²⁾

2.اهل كتاب

عبد اللّه بن بكير از امام كاظم عليه السّلام دربارۀ تفسير آيۀ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً؛ ⁽³⁾هر آن‌كه در آسمان و زمين است چه از روى اختيار يا اجبار مطيع فرمان خداست) سؤال كرد.

امام فرمود:«اين آيه دربارۀ قائم عجّل اللّه تعالى فرجه فرود آمده است؛هنگامى‌كه عليه يهود،نصارا، صابئيان،مادى‌گرايان و برگشتگان از اسلام و كافران در شرق و غرب كرۀ زمين قيام مى‌كند و اسلام را به آنان پيشنهاد مى‌نمايد.هركس از روى ميل پذيرفت، دستور مى‌دهد كه نماز بخواند و زكات بدهد و برطبق آن‌چه فرد مسلمان مأمور به انجام

آن است،رفتار نمايد و هركس مسلمان نشود،گردنش را مى‌زند تا آن‌كه در شرق و غرب جهان،يك كافر برجاى نماند».

عبد اللّه بن بكير پرسيد:قربانت گردم،در روى زمين مردم بسيارى هستند؛چگونه حضرت مى‌تواند همه آنان را مسلمان كند يا گردن بزند؟

امام كاظم عليه السّلام فرمود:«وقتى خداوند چيزى را اراده كند،چيز اندك را بسيار و بسيار اندك مى‌گرداند». ⁽¹⁾

قلت:-جعلت فداك-إنّ الخلق أكثر من ذلك؟فقال:«إنّ اللّه إذا أراد أمرا،قلّل الكثير و كثّر القليل».عياشى،تفسير، ج 1،ص 183؛نور الثقلين،ج 1،ص 362؛اثبات الهداة،ج 3،ص 549؛تفسير صافى،ج 1،ص 267؛بحار الأنوار،ج 52، ص 340.

شهر بن حوشب مى‌گويد:حجاج به من گفت:اى شهر!در قرآن آيه‌اى است كه مرا خسته كرده است(و معناى آن را نمى‌فهمم).گفتم:كدام آيه؟گفت:آن‌جا كه خداوند مى‌فرمايد: وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلاّ لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ؛ ⁽²⁾هيچ‌يك از اهل كتاب نيست مگر آن كه قبل از مرگش ايمان مى‌آورد)و مكرر اتفاق افتاده است كه فردى نصرانى يا يهودى را پيش من مى‌آورند و گردنش را مى‌زنم و آن‌گاه به لب‌هايش خيره مى‌شوم،ولى حركتى نمى‌كند تا اين‌كه نفس او قطع مى‌شود.

شهر بن حوشب مى‌گويد:به او گفتم:معناى آيه،اين نيست كه تو پنداشتى؛بلكه مراد اين است كه وقتى پيش از قيامت،عيسى بن مريم از آسمان فرود آيد و به حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه اقتدا كند،در آن هنگام هيچ يهودى و نصرانى نمى‌ماند،مگر آن‌كه پيش از مرگ به او ايمان مى‌آورد.

حجاج پرسيد:اين تفسير را از كجا فراگرفته‌اى و چه‌كسى آن را به تو آموخته است؟ گفتم:اين تفسير را امام باقر عليه السّلام فرمود.حجاج گفت:از چشمه‌اى زلال به دست آورده‌اى. ⁽³⁾

قوله: وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلاّ لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ و اللّه؛إنّي لآمر باليهودي و النصراني،فأضرب عنقه،ثم أرمقه بعينى فما اراه يحرّك شفتيه حتى يخمد فقلت أصلح اللّه الأمير،ليس على ما قلت.قال:كيف هو؟قلت:إنّ عيسى بن مريم ينزل قبل يوم القيامة إلى الدنيا،فلا يبقى أهل ملّة يهودي و لا نصرانيّ إلاّ آمن به قبل موته،و يصلّي خلف المهدي عليه السّلام قال:ويحك أنّى لك هذا،و من أين جئت به؟فقلت:حدّثني به محمّد بن عليّ بن الحسين بن عليّ أبي طالب،فقال:جئت بها من عين صافية».تفسير قمى،ص 146؛احقاق الحق،ج 13،ص 332؛العرائس الواضحه، ص 209؛بحار الأنوار،ج 14،ص 349.

ابن اثير مى‌گويد:در آن روزگار هيچ اهل ذمّه‌اى نمى‌ماند كه جزيه بپردازد.شايد مراد اين باشد كه اهل ذمّه يا اسلام مى‌آوردند يا كشته مى‌شدند.البته رواياتى نيز برخلاف اين معنا وارد شده است؛نهايه،ج 5،ص 197.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«قيامت برپا نمى‌شود،مگر آن‌كه با يهود بجنگيد.آن‌گاه يهوديان(شكست‌خورده)مى‌گريزند و پشت سنگ‌ها پنهان مى‌شوند؛ولى سنگ فرياد مى‌زند:اى مسلمان!اى بندۀ خدا!اين يهودى پشت من پنهان شده است». ⁽¹⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«...يهوديانى كه با دجّال هستند،مى‌گريزند و پنهان مى‌شوند؛ولى درختان و سنگ‌ها فرياد برمى‌آورند:اى روح اللّه!اين يهودى است.

حضرت نيز آنان را مى‌كشد و كسى را برجاى نمى‌گذارد». ⁽²⁾

البته از روايات ديگرى فهميده مى‌شود كه ستيز و رويارويى حضرت با اهل كتاب هميشه يكسان نبوده،بلكه در مواردى با دريافت جزيه به آنان اجازه مى‌دهد به دين خودشان برجاى بمانند و با گروهى به بحث و مناظره بپردازد و آنان را با اين روش به اسلام دعوت مى‌كند و ممكن است بگوييم در آغاز قيام با آنان به بحث مى‌پردازد و با كسانى كه حق را پنهان سازند،مى‌جنگد.

ابو بصير مى‌گويد:به امام صادق عليه السّلام عرض كردم:حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه تا پايان زندگانى در مسجد سهله(كوفه)خواهد ماند؟فرمود:«آرى».پرسيدم:اهل ذمّه،در نظرش چگونه خواهند بود؟فرمود:«با آنان از راه مسالمت‌آميز وارد مى‌شود؛هم‌چنان‌كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله9.

رفتار مى‌كرد.آنان در حال خوارى جزيه مى‌پردازند». ⁽¹⁾

ابن اثير مى‌گويد:در آن روزگار هيچ اهل ذمّه‌اى نمى‌ماند كه جزيه بپردازد. ⁽²⁾

ابن شوذب مى‌گويد:بدين‌علّت به حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه مهدى مى‌گويند كه به سوى يكى از كوه‌هاى شام هدايت مى‌شود و در آن‌جا اسفار تورات را خارج مى‌سازد و با آن با يهوديان به بحث و مناظره مى‌پردازد و گروهى از آنان به دست حضرت اسلام مى‌آورند». ⁽³⁾

3.فرقه‌هاى باطل و منحرف

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«واى به حال مرجئه! ⁽⁴⁾فردا هنگامى‌كه قائم ما قيام كند.به چه كسى پناه خواهند برد؟»راوى گفت:مى‌گويند،در آن هنگام كه ما و شما در برابر عدالت يكسان خواهيم بود؟فرمود:«هريك از آنان توبه كند،خدا از او مى‌گذرد و اگر در درون خود نفاق و دورويى داشته باشد،خداوند جز او كسى را تبعيد و آواره نمى‌كند و اگر چيزى از آن نفاق را آشكار سازد،خداوند خونش را خواهد ريخت».سپس فرمود:

«سوگند به آن‌كه جانم در دست اوست،هم‌چنان‌كه قصاب،گوسفندش را سر مى‌برد،آنان را خواهد كشت و با دست به گردن مباركش اشاره كرد».

راوى گفت:مى‌گويند كه اگر حضرت ظهور كند،همۀ كارها و فعّاليت‌ها به نفع حضرت خواهد بود و ايشان خونى نمى‌ريزد.امام عليه السّلام فرمود:«خير؛به خدا سوگند (اين‌چنين نخواهد شد)تا اين‌كه ما و شما خون آنان را بريزيم و عرق را از خويش

پاك كنيم»و با دست مبارك به پيشانى اشاره كرد. ⁽¹⁾

امير مؤمنان عليه السّلام پس از شكست خوارج به هنگام گذشتن از كشتگان آنان فرمود:

«آن‌كس شما را به كشتن داد كه شما را فريفت».

پرسيده شد:او كيست؟فرمود:«شيطان و نفس‌هاى پليد»اصحاب گفتند:خداوند، ريشۀ آنان را تا پايان دنيا قطع كرد.

حضرت پاسخ داد:«خير؛سوگند به آن‌كه جانم در دست اوست،آنان در صلب‌هاى مردان و رحم زنان خواهند بود و پى‌درپى خروج خواهند كرد تا آن‌كه به سركردگى شخصى به نام اشمط بين رودهاى دجله و فرات خروج كنند.در آن روزگار مردى از اهل بيت ما به جنگ او مى‌رود و او را به هلاكت مى‌رساند و از آن پس هيچ قيامى از خوارج تا روز قيامت نخواهد بود». ⁽²⁾

نيز آن حضرت دربارۀ فرقۀ بتريه ⁽³⁾مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند، به سوى كوفه رهسپار مى‌شود.در آن‌جا تعداد ده‌هزار نفر-كه آنان را بتريه مى‌نامند، درحالى‌كه سلاح بر دوش گرفته‌اند-جلو حضرت را مى‌گيرند و مى‌گويند:از همان‌جا كه آمده‌اى،بازگرد؛زيرا ما به فرزندان فاطمه نيازى نداريم.حضرت شمشير مى‌كشد و1.

همگى را از دم تيغ مى‌گذراند». ⁽¹⁾

4.مقدس‌نماها

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«...حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به سوى كوفه رهسپار مى‌شود.در آن‌جا شانزده هزار نفر از بتريه مجهز به سلاح در برابر حضرت مى‌ايستند؛آنان قاريان قرآن و دانشمندان دينى هستند كه پيشانى‌هاى آنان از عبادت زياد پينه بسته،چهره‌هاى‌شان در اثر شب‌زنده‌دارى زرد شده است و نفاق سراپاى‌شان را پوشانده است.آنان يك‌صدا فرياد برمى‌آورند:اى فرزند فاطمه!از همان راه كه آمده‌اى بازگرد،زيرا به تو نيازى نداريم.

حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه در پشت شهر نجف،از ظهر روز دوشنه تا شامگاه بر آنان شمشير مى‌كشد و همه را از دم تيغ مى‌گذراند.در اين نبرد از ياران حضرت حتى يك نفر زخمى نمى‌شود». ⁽²⁾

ابو حمزه ثمالى مى‌گويد:امام باقر عليه السّلام مى‌فرمود:«مشكلاتى كه صاحب اين امر،هنگام ظهور،از مردم مى‌بيند،به اندازۀ مشكلات پيامبر صلّى اللّه عليه و اله يا بيش‌تر از آن است». ⁽³⁾

فضيل مى‌گويد،امام صادق عليه السّلام فرمود:«هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،بيش از آن‌چه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله از جاهلان دوران جاهليت ناراحتى ديد،از جاهلان رنج و ناراحتى خواهد ديد».

پرسيدم:چگونه و چرا؟فرمود:«پيامبر صلّى اللّه عليه و اله در روزگارى مبعوث شد كه مردم سنگ و چوب و بت‌هاى تراشيده‌شده را مى‌پرستيدند،ولى قائم ما در روزگارى قيام مى‌كند كه با قرآن عليه حضرت احتجاج مى‌كنند و آيات را عليه آن حضرت تأويل مى‌نمايند». ⁽¹⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه آن‌قدر از انسان‌ها مى‌كشد تا ساق پا را خون فرا مى‌گيرد.شخصى از فرزندان پدرش به حضرت اعتراض شديد مى‌كند و مى‌گويد:مردم را از خود دور مى‌كنى؛هم‌چنان‌كه گوسفندان را رم مى‌دهند!آيا اين روش، طبق دستور رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله است؟

يكى از ياران حضرت از جاى برمى‌خيزد و مى‌گويد:سكوت مى‌كنى يا گردنت را بزنم!؟ حضرت عهد و پيمانى را كه از رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله همراه دارد،بيرون مى‌آورد و ارائه مى‌كند». ⁽²⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،گروهى از دين و ولايت خارج مى‌شوند؛در صورتى كه پنداشته مى‌شد كه آنان از پيروان حضرت مى‌باشند.نيز افرادى ولايت حضرت را مى‌پذيرند؛در صورتى كه مانند آفتاب‌پرستان و ماه‌پرستان بودند». ⁽³⁾

5.ناصبى‌ها

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،همه ناصبيان و

دشمنان اهل بيت را بر آن حضرت عرضه مى‌كنند.اگر به اسلام-كه همان ولايت اهل بيت است-اقرار كردند،آنان را رها مى‌كند وگرنه به قتل مى‌رسند،يا آنان را به پرداخت جزيه -هم‌چنان‌كه اهل ذمّه مى‌پردازند-ملزم مى‌كند».

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،بر يك‌يك ناصبيان ايمان را عرضه مى‌كند؛اگر پذيرفتند،آنان را رها مى‌سازد وگرنه گردنشان را مى‌زند،يا از آنان جزيه مى‌گيرد.چنان‌كه امروز از اهل ذمّه جزيه مى‌گيرند و آنان را از شهرها به روستاها(و كشتزارها)تبعيد مى‌كنند». ⁽¹⁾

و مثله عن الصادق عليه السّلام باختلاف.

مرحوم مجلسى مى‌گويد:شايد اين حكم مربوط به آغاز قيام باشد؛زيرا ظاهر روايات اين است كه از آنان جز ايمان پذيرفته نمى‌شود و اگر نپذيرند،كشته مى‌شوند. ⁽²⁾

ابو بصير مى‌گويد:به امام صادق عليه السّلام عرض كردم:رفتار امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با ناصبى‌ها و كسانى‌كه با شما دشمنى دارند،چگونه خواهد بود؟فرمود:«اى ابا محمد!در دولت و حكومت ما،مخالفان بهره‌اى نخواهند داشت.خداوند براى ما خون‌هاى‌شان را در آن هنگام حلال خواهد كرد؛ولى امروز خونشان بر ما و شما حرام است.پس كسى تو را فريب ندهد و بدان روزگارى كه قائم ما قيام كرد،حضرت براى خدا و رسولش و براى ما انتقام خواهد گرفت». ⁽³⁾

6.منافقان

در تفسير آيۀ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِيماً؛ ⁽⁴⁾اگر شما عناصر كفر و ايمان از

يك‌ديگر جدا مى‌گشتيد،همانا آنان‌كه كافرند را به عذاب دردناك معذّب مى‌ساختيم،امام صادق عليه السّلام فرمود:«خداوند،در صلب كافران و منافقان،امانت‌هايى از مؤمنان دارد.حضرت قائم ما ظهور نمى‌كند،مگر آن‌كه آن امانت‌ها را خداوند از صلب آنان بيرون آورد(و آن مؤمنان متولد شوند).پس از آن،حضرت كافران و منافقان را به قتل مى‌رساند». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،نيازى ندارد كه از شما درخواست يارى كند و نسبت به بسيارى از شما منافقان،حدّ خدا را جارى مى‌كند». ⁽²⁾

امام حسين عليه السّلام به فرزندش امام سجاد عليه السّلام مى‌فرمايد:«سوگند به خدا كه خون من از جوشش بازنمى‌ايستد تا اين‌كه خداوند،مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را برانگيزد.آن حضرت به انتقام خون من از منافقان فاسق و كافر،هفتاد هزار نفر را مى‌كشد». ⁽³⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«چون حضرت قائم قيام كند...به كوفه مى‌آيد و در آن‌جا همۀ منافقان را(كه به امامت حضرت عقيده ندارند)به قتل مى‌رساند و كاخ‌هاى آنان را ويران مى‌كند و با جنگجويان آنان مى‌جنگد و آن‌قدر از آنان مى‌كشد تا خداوند خشنود گردد». ⁽⁴⁾

7.شيطان

وهب بن جميع مى‌گويد:از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدم:اين‌كه خداوند به شيطان فرمود: فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ* إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ؛ ⁽⁵⁾(خداوند فرمود):آرى،به تو

(شيطان)مهلت داده خواهد شد تا به وقت معيّن و روز معلوم)،اين وقت معلوم چه زمانى خواهد بود؟فرمود:«آيا پنداشته‌اى اين روز،روز قيامت است؟خداوند تا روز قيام قائم ما،به شيطان مهلت داده است.وقتى خداوند او را مبعوث مى‌كند(و اجازۀ قيام مى‌دهد)،حضرت به مسجد كوفه مى‌رود.در آن هنگام شيطان درحالى‌كه با زانوان خود راه مى‌رود،به آن‌جا مى‌آيد و مى‌گويد:اى واى بر من از امروز!

حضرت مهدى پيشانى او را مى‌گيرد و گردنش را مى‌زند و آن هنگام،روز وقت معلوم است كه مهلت شيطان به پايان مى‌رسد». ⁽¹⁾

علاّمه سيد محمد حسين طباطبائى،روايت ديگرى را به همين مضمون از تفسير قمى آورده،در دنبالۀ آن مى‌فرمايد: روايات وارد شده از اهل بيت عليهم السّلام در تفسير اكثر آيات قيامت كه گاهى آيات را به ظهور حضرت مهدى عليه السّلام و گاهى به رجعت و گاهى به قيامت تفسير مى‌كند،شايد بدين لحاظ است كه اين سه روز در ظاهر شدن حقايق شريكند؛هرچند از حيث شدت و ضعف باهم اختلاف دارند؛الميزان فى تفسير القرآن،ج 12،ص 184؛الرجعة فى احاديث الفريقين. البته اين مضمون را از استادم،وحيد خراسانى نيز شنيدم.

فصل هفتم: احياى سنّت محمدى صلّى اللّه عليه و اله

اشاره

در زمينۀ احكام جديد و قضاوت‌هاى حضرت مهدى و اصلاحاتى كه حضرت انجام مى‌دهد،روايات بسيارى وجود دارد؛احكامى كه در نظر اوّل با متون فقهى موجود و گاهى با ظواهر روايات و سنّت سازگارى ندارد.قانون ارث برادر در عالم ذر،كشتن شرابخوار،كشتن فرد بى‌نماز،اعدام دروغگو،تحريم سود گرفتن از مؤمن در معاملات، نابودى مناره‌هاى مساجد و برداشتن سقف مساجد از آن جمله است.روش‌هايى كه حضرت در كارها و امور اتخاذ مى‌كند-كه در فصل قبل گذشت-نيز از اين‌گونه است.

در روايات از اين تغييرات با عباراتى مانند قضاى جديد،سنّت جديد،دعاى جديد و كتاب جديد نام برده شده است كه ما آن را جز زنده كردن سنّت محمدى نمى‌دانيم؛ولى دگرگونى‌ها به اندازه‌اى چشمگير است كه وقتى مردم با آن روبه‌رو مى‌شوند،با تعبير «او دين جديدى آورده است»ياد مى‌كنند.

در صورتى كه صدور اين روايات از معصومين ثابت شود،توجّه به چند نكته دراين‌باره ضرورى است:

1.برخى از احكام الهى هرچند از سوى خداوند پايه‌ريزى شده است،ولى شرايط اعلام و اجراى آن در زمان ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه فراهم مى‌شود و اوست كه آن احكام را اعلام و اجرا مى‌كند. ⁽¹⁾

2.با گذشت زمان به وسيلۀ زورمندان و تحريف‌گران،دگرگونى‌ها و تحريفاتى در احكام الهى پديد آمده است و حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه پس از ظهور آنها را تصحيح و تعديل مى‌كند.

در كتاب القول المختصر آمده است:بدعتى را برجاى نمى‌گذارد و سنّتى نمى‌ماند مگر آن‌كه آن‌را احيا مى‌كند. ⁽¹⁾

3.چون فقها در استنباط حكم شرعى،از يك سلسله قواعد و اصول بهره مى‌جويند، گاهى حكمى را كه استنباط كرده‌اند با حكم واقع مطابقت ندارد؛هرچند نتيجۀ آن استنباط براى مجتهد و مقلّدينش حجّت شرعى است؛ولى در حكومت امام زمان عليه السّلام، حضرت،احكام واقعى را بيان مى‌فرمايد.

4.برخى از احكام شرعى در شرايطى خاص و اضطرارى و براى تقيّه به صورت غير واقعى اعلام شده است كه در روزگار حضرت،تقيّه برداشته مى‌شود و حكم واقعى بيان مى‌گردد.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،تقيّه از بين مى‌رود و حضرت، شمشير را از نيام بيرون مى‌كشد و از مردم جز شمشير نمى‌گيرد و به آنان جز شمشير نمى‌دهد». ⁽²⁾

دربارۀ موارد بالا به گفتن چند روايت بسنده مى‌كنيم:

امام صادق عليه السّلام ضمن حديث مفصّلى مى‌فرمايد:«بر شما(مسلمانان)است كه تسليم (امر ما)باشيد و امور را به ما باز گردانيد و به انتظار حكومت ما و شما باشيد و منتظر فرج و گشايش ما و شما بمانيد.هنگامى كه قائم ما ظهور كند و سخنگوى ما به سخن آيد و تعليم قرآن و دستورات دين و احكام را از نو به شما بياموزد-به همان شكلى كه بر محمد صلّى اللّه عليه و اله نازل شده است-،دانشمندان شما اين رفتار حضرت را،انكار كرده،مورد اعتراض قرار مى‌دهند و بر دين خدا و راه او استوار و پابرجا نمى‌شويد،مگر در سايۀ شمشير؛شمشيرى كه بالاى سر شما باشد.

خداوند،سنّت امّت‌هاى پيشين را بر اين مردم قرار داده؛ولى آنان،سنّت‌ها را تغيير

داده،و دين را تحريف كردند.هيچ حكم رايجى در بين مردم نيست،مگر اين‌كه از شكل وحى‌شده‌اش تحريف گشته است.خدا تو را رحمت كند.به هرچه فراخوانده مى‌شوى، بپذير تا آن‌كس كه دين را تجديد مى‌كند،فرارسد». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم ظهور كند،مردم را از نو به اسلام دعوت مى‌كند و آنان را به سوى(اسلام)هدايت مى‌نمايد،درحالى‌كه اسلام كهنه و نابود شده،مردم از آن گمراه گشته‌اند». ⁽²⁾

از اين روايت فهميده مى‌شود كه امام دين جديدى را به جهان عرضه نمى‌كند؛بلكه چون مردم از اسلام واقعى منحرف شده‌اند،حضرت دوباره به آن دين دعوت مى‌كند؛ چنان‌كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله به آن دعوت كرد.

امام صادق عليه السّلام به بريد فرمود:«اى بريد!به خدا سوگند،هيچ حريمى براى خداوند نماند،مگر اين‌كه آن را دريدند و هرگز به كتاب خدا و سنّت پيامبرش در اين جهان عمل نشد و از روزى كه امير مؤمنان رحلت كرد،هرگز حدّ خداوند در بين مردم جارى نگشت».آن‌گاه فرمود:«به خدا سوگند روزها و شب‌ها به پايان نمى‌رسد،مگر آن‌كه خداوند مردگان را زنده و زندگان را بميراند و حق را به صاحبش بازگرداند و آيين خود را-كه براى خود و پيامبرش پسنديده است-برپا دارد.بر شما بشارت باد، بشارت باد شما را.به خدا سوگند كه حق فقط و فقط در دست شماست».⁽³⁾

اين روايت نشان مى‌دهد كه دگرگونى‌ها براى غير شيعه بيش‌تر چشمگير است؛ هرچند برخى از موارد براى آنان نيز تازگى دارد.

در اين فصل،دگرگونى‌ها و اصلاحات در روزگار امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه را در سه قسمت:

احكام جديد،اصلاحات و تجديد بناها و قضاوت‌هاى تازه بيان مى‌كنيم:

الف)احكام جديد

1.اعدام زناكار و منع‌كنندۀ از زكات

ابان بن تغلب مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام به من فرمود:«در اسلام به حكم خدا دو خون حلال است،ولى كسى به آن حكم نمى‌كند تا اين‌كه خداوند،قائم اهل بيت عليهم السّلام را بفرستد.

او به حكم خدا حكم خواهد كرد و بيّنه و شاهدى نمى‌طلبد.حضرت زناكار محصن را (مرد زن‌دار و زن شوهردار)را سنگسار مى‌كند و كسى‌كه زكات نمى‌دهد گردنش را مى‌زند». ⁽¹⁾

امام صادق عليه السّلام و امام كاظم عليه السّلام مى‌فرمايند:«هنگامى‌كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،در سه مورد چنان حكم مى‌كند كه كسى پيش از او آن‌گونه حكم نكرده است.آن حضرت پيرمرد زناكار را اعدام مى‌كند و كسى را كه مانع زكات مى‌شود،به قتل مى‌رساند و ارث برادر را به برادر مقامى(كه در عالم ذر باهم برادر بودند)مى‌دهد». ⁽²⁾

علاّمه حلّى دربارۀ حكم اعدام منع‌كنندۀ زكات مى‌فرمايد:در همۀ عصرها،مسلمانان بر وجوب زكات اتفاق‌نظر داشته‌اند و زكات را يكى از پايه‌هاى پنج‌گانۀ اسلام مى‌دانند.

در نتيجه كسى كه واجب بودنش را نپذيرد و مسلمان فطرى باشد و بين مسلمانان بزرگ شده باشد،او را بدون توبه دادن اعدام مى‌كنند و اگر اين فرد،مسلمان ملى باشد تا سه‌بار پس از ارتداد،توبه‌اش مى‌دهند و پس از آن اعدام مى‌شود،اين احكام در صورتى است كه فرد علم و آگاهى به وجوب آن داشته باشد؛ولى اگر وجوب آن را نداند،حكم به كفرش نمى‌شود». ⁽¹⁾

مجلسى اوّل،در شرح اين روايت،ضمن بيان وجوهى مى‌فرمايد:شايد مراد اين باشد كه حضرت در اين دو مورد برطبق علم خود حكم و قضاوت مى‌كند و نيازى به شاهد نخواهد داشت؛چنان‌كه اين روش در ديگر قضاوت‌هاى حضرت نيز مى‌باشد ولى راز اختصاص دادن به اين دو مورد به لحاظ اهميّت آن است. ⁽²⁾

2.قانون ارث

امام كاظم عليه السّلام مى‌فرمايد:«خداوند،ارواح را دو هزار سال پيش از بدن‌ها آفريد.هريك از آنها كه با ديگرى در آسمان‌ها آشنا شد،در زمين نيز باهم آشنا خواهند بود و هركدام كه از ديگرى بيگانه بوده است،در زمين نيز چنان خواهد بود.هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،به برادر دينى ارث مى‌دهد و ارث برادر نسبى را قطع مى‌كند و اين است معناى قول خداوند در سورۀ مؤمنون: فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ؛ ⁽³⁾پس هنگامى‌كه در شيپور صور دميده شود،هيچ نسبى بين آنان نخواهد بود و هرگز از علّت آن جويا نخواهند شد. ⁽⁴⁾

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«خداوند دو هزار سال پيش از آن‌كه پيكرها را بيافريند،بين ارواح برادرى برقرار كرد.هنگامى‌كه قائم ما اهل بيت قيام كند،برادرانى كه بينشان برادرى برقرار شده است،از يك‌ديگر ارث مى‌برند و برادران نسبى كه از يك پدر و مادر هستند از يك‌ديگر ارث نمى‌برند». ⁽¹⁾

3.كشتن دروغگويان

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما ظهور كند،نخست به سراغ دروغگويان شيعه مى‌رود و آنان را به قتل مى‌رساند». ⁽²⁾

احتمال دارد كه مراد از اين افراد،منافقان يا مدّعيان مهدويت و بدعت‌گذاران در دين باشد كه سبب انحراف مردم شدند.

4.پايان حكم جزيه

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«خداوند،دنيا را به پايان نمى‌رساند،مگر آن‌كه حضرت قائم از ما قيام كند و دشمنان ما را نابود سازد و ديگر جزيه را نپذيرد و صليب و بت‌ها را بشكند و دوران جنگ و خونريزى به پايان رسد و مردم را براى دريافت مال و ثروت فراخواند و اموال را در بين آنان يكسان تقسيم كند و در ميان مردم به عدالت رفتار نمايد». ⁽³⁾

پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله دربارۀ شكستن صليب‌ها و كشتن خوك‌ها-كه به معناى پايان يافتن دوران مسيحيت و حكم جزيه است-مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به عنوان فرمانروايى دادگر ظهور مى‌كند و صليب‌ها را مى‌شكند و خوك‌ها را مى‌كشد و دستور مى‌دهد،كارگزارانش مال و ثروت را برداشته،در شهرها بگردند تا هركس نيازمند است، از آن بردارد؛ولى كسى پيدا نمى‌شود كه اظهار نيازمندى كند». ⁽¹⁾

شايد اين حديث كنايه از پايان دوران مسيحيت و اهل كتاب باشد.

5.انتقام از بازماندگان قاتلان امام حسين عليه السّلام

هروى مى‌گويد:به حضرت رضا عليه السّلام عرض كردم:اى فرزند رسول خدا!نظرتان دربارۀ اين سخن امام صادق عليه السّلام كه مى‌فرمايد:«هرگاه قائم ما قيام كند،بازماندگان از قاتلان امام حسين عليه السّلام به كيفر كردار پدرانشان كشته مى‌شوند»چيست؟حضرت رضا فرمود:

«اين سخن صحيح است».

گفتم:پس اين آيۀ قرآن وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى؛ ⁽²⁾گناه كسى را به پاى كسى نمى‌نويسند، چه معنايى دارد؟

فرمود:«آن‌چه خداوند مى‌فرمايد:صحيح است؛ولى بازماندگان قاتلان امام حسين عليه السّلام، به كردار پدرانشان خرسند هستند و به آن افتخار مى‌كنند و هركس از چيزى خشنود باشد،مانند آن است كه آن كار را انجام داده باشد.اگر مردى در مشرق كشته شود و مرد ديگرى در مغرب به كشته شدن او خشنود باشد،نزد خداوند شريك گناه قاتل است.

و حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه كه فرزندان قاتلان امام حسين عليه السّلام را هنگام ظهورش نابود مى‌سازد؛براى اين است كه آنان از كردار پدرانشان خشنود هستند».

گفتم:قائم شما از چه طايفه‌اى شروع مى‌شود؟فرمود:«از بنى شيبه شروع مى‌كند و

دست‌هاى آنان را قطع مى‌نمايد؛زيرا آنان دزدان خانۀ خدا در مكه معظمه هستند». ⁽¹⁾

قال:«صدق اللّه في جميع أقواله،و لكن ذراري قتلة الحسين عليه السّلام يرضون بفعال آبائهم،و يفتخرون بها،و من رضى شيئا كان كمن أتاه،و لو أنّ رجلا قتل بالمشرق فرضي بقتله رجل بالمغرب،لكان الراضي عند اللّه عزّ و جلّ شريك القاتل،و إنّما يقتلهم القائم إذا خرج لرضاهم بفعل آبائهم».قال،قلت له:بأيّ شيء يبدأ القائم منكم إذا قام؟قال: «يبدأ ببني شيبة،فيقطع أيديهم؛لأنّهم سرّاق بيت اللّه عزّ و جلّ».علل الشرائع،ج 1،ص 219؛عيون أخبار الرضا،ج 1، ص 273؛بحار الأنوار،ج 52،ص 313؛اثبات الهداة،ج 3،ص 455.

6.حكم رهن و وثيقه

على مى‌گويد:پدرم،سالم از امام صادق عليه السّلام دربارۀ حديث«كسى كه به رهن و سپردن وثيقه،از برادر مؤمن خود مطمئن‌تر باشد من از او بيزارم»؛سؤال كردم.

امام صادق عليه السّلام فرمود:«اين مطلب در دوران قائم ما اهل بيت است». ⁽²⁾

7.سود تجارت

سالم مى‌گويد:به امام صادق عليه السّلام گفتم:روايتى نقل شده است كه سود و بهره گرفتن از مؤمن براى برادر مؤمنش حرام و رباست؟حضرت فرمود:«اين مطلب در هنگامى است كه قائم ما اهل بيت ظهور كند؛ولى امروز جايز است كه شخصى به مؤمن چيزى بفروشد و از او سود بگيرد». ⁽³⁾

مجلسى اوّل پس از قوى دانستن سند اين روايت،مى‌فرمايد:از اين روايت به دست مى‌آيد،رواياتى كه سود گرفتن از مؤمن را مكروه دانسته،آن‌را ربا مى‌خواند،مبالغه نيست و ممكن است در حال حاضر مكروه باشد،ولى در زمان حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه

حرام گردد. ⁽¹⁾ولى مجلسى دوم ضمن مجهول خواندن اين روايت مى‌گويد:شايد حرمت در اين دو مورد،مقيّد به زمان قيام حضرت حجّت باشد. ⁽²⁾

8.كمك برادران دينى به يك‌ديگر

اسحاق مى‌گويد:خدمت امام صادق عليه السّلام بودم كه آن حضرت از كمك و همكارى با برادران سخن به ميان آورد و آن‌گاه فرمود:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور كند، كمك كردن به برادران واجب مى‌شود و بايد آنان را تقويت و كمك كنند». ⁽³⁾

9.حكم قطايع

امام صادق عليه السّلام فرمود:«آن‌گاه كه قائم ما قيام كند،قطايع(و مالكيت اموال غير منقول) از بين مى‌رود؛به‌گونه‌اى كه ديگر قطايعى در ميان نخواهد بود». ⁽⁴⁾

قطايع كه همان مالكيت‌هاى بزرگ مانند روستاها،اراضى بسيار و قلعه‌هاست و پادشاهان و قدرتمندان آنها را به نام خود ثبت مى‌كنند،همگى در روزگار امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه به آن حضرت تعلّق دارد.

10.حكم ثروت‌ها

معاذ بن كثير مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«شيعيان ما در فراخى بوده،آزادند از اين‌كه آن‌چه را به دست مى‌آورند،در راه خير و نيكى مصرف كنند؛ولى هنگامى‌كه

قائم ما قيام كند،بر هر گنجينه‌دارى،اندوخته‌اش حرام مى‌شود؛مگر آن‌كه آن‌را به خدمت آن حضرت آورد و از آن در جنگ با دشمن،يارى و كمك بگيرد و اين است سخن خداوند كه مى‌فرمايد: وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ؛ ⁽¹⁾كسانى‌كه طلا و نقره مى‌اندوزند و آن را در راه خدا انفاق نمى‌كنند،آنان را به عذاب دردناكى بشارت ده). ⁽²⁾

ب)اصلاحات اجتماعى و تجديد ساختمان مساجد

1.تخريب مسجد كوفه و تعديل قبله آن

اصبغ بن نباته مى‌گويد:امير مؤمنان عليه السّلام هنگام ورود به مسجد كوفه-كه در آن هنگام با خزف و گل پخته ساخته شده بود-فرمود:«واى بر كسى كه تو را ويران كرد!واى بر كسى كه زمينۀ ويرانى تو را آسان كرد!واى بر آن‌كه تو را با گل و خاك پخته بنا كرد و جهت قبلۀ نوح عليه السّلام را تغيير داد!»آن‌گاه ادامه داد:«خوشا به حال كسى كه شاهد ويرانى تو در روزگار حضرت قائم از اهل بيت مى‌باشد!آنان نيكان امّت هستند كه همراه نيكان عترت مى‌باشند». ⁽³⁾

هم‌چنين آن حضرت مى‌فرمايد:«بى‌گمان هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،مسجد كوفه را ويران كرده،قبله آن را تعديل مى‌كند». ⁽⁴⁾

2.تخريب مساجد در مسير جاده و مشرف

ابو بصير مى‌گويد:امام باقر عليه السّلام فرمود:«هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،چهار مسجد را در كوفه ويران مى‌سازد و هيچ مسجد مشرفى را نمى‌گذارد،مگر اين‌كه كنگره و اشراف آن‌را ويران مى‌كند و با حالت سادگى و بدون اشراف،آن‌را برجاى مى‌گذارد و هر مسجدى را كه در مسير جاده قرار گيرد،ويران مى‌سازد». ⁽¹⁾

شايد مراد،چهار مسجدى باشد كه سران لشكر يزيد،پس از شهادت امام حسين عليه السّلام به شكرانه كشتن آن حضرت در كوفه ساختند و بعدها به«مساجد ملعونه»معروف شدند.

هرچند اين مساجد اكنون موجود نيست،ولى ممكن است بعدها گروهى از روى دشمنى با اهل بيت،آنها را دوباره بسازند. ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام دربارۀ اين مساجد مى‌فرمايد:«در كوفه به دليل شادى از كشتن،حسين عليه السّلام چهار مسجد ساخته شد كه عبارتند از:مسجد اشعث،مسجد جرير،مسجد سماك و مسجد شبث بن ربعى». ⁽³⁾

3.ويران كردن مناره‌ها

ابو هاشم جعفرى مى‌گويد:خدمت امام حسن عسكرى عليه السّلام بودم كه ايشان فرمود:

«هنگامى‌كه حضرت قائم قيام كند،دستور مى‌دهد،مناره‌ها و مقصوره‌هايى ⁽⁴⁾كه در مساجد است،ويران شود».با خود گفتم:چرا حضرت چنين مى‌كند؟امام عسكرى عليه السّلام رو به من كرد و فرمود:«چون اينها بدعت و نوآورى‌هايى است كه پيامبر و امامى

آن‌را نساخته است». ⁽¹⁾

مرحوم صدوق طبق روايتى مى‌گويد:امير مؤمنان عليه السّلام هنگام گذشتن از مسجدى-كه مناره‌اش بلند بود-دستور داد آن مناره را ويران كنند. ⁽²⁾

مجلسى اوّل مى‌فرمايد:از اين روايات،حرمت ساختن مناره‌هاى بلند به دست مى‌آيد؛زيرا اشراف داشتن و مسلّط شدن بر خانه‌هاى مسلمانان حرام است.ولى اكثر فقها اين روايت را بر كراهت حمل كرده‌اند. ⁽³⁾

و قال المجلسي الثاني:المشهور بين الأصحاب كراهة تطويل المنارة أزيد من سطح المسجد لئلا يشرف المؤذّنون على الجيران.و المنارات الطويلة من بدع عمر و المراد بالمقاصير:المحاريب الداخلة.بحار الأنوار،ج 80،ص 376.

4.تخريب سقف مساجد و منبرها

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«نخستين چيزى كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از آن آغاز مى‌كند سقف مساجد است.آنها را ويران مى‌كند و سقف‌هايى مانند عريش ⁽⁵⁾موسى عليه السّلام بر آن

قرار مى‌دهد». ⁽¹⁾

اين روايت بر استجاب حمل شده است؛زيرا نبودن مانع و حائل بين نمازگزار و بين آسمان مستحب است و نبودن حايل يكى از اسباب قبولى نماز و استجابت دعاست.

5.بازگرداندن مسجد الحرام و مسجد النبى به اندازۀ اصلى

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه،ساختمان مسجد الحرام را ويران مى‌كند و آن‌را به ساختمان نخستين و اندازۀ اصلى‌اش بازمى‌گرداند.مسجد پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را نيز پس از ويران كردن،به اندازۀ اصلى‌اش بازمى‌گرداند و كعبه را در جايگاه اصلى‌اش مى‌سازد». ⁽²⁾

هم‌چنين آن حضرت مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه قيام كند،خانه خدا را به اندازۀ نخستين آن بازمى‌گرداند ⁽³⁾و با مسجد پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و مسجد كوفه نيز چنين مى‌كند».

ج)قضاوت

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«پس از ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،خداوند بادى مى‌فرستد تا در هر سرزمينى ندا كند:اين مهدى است كه به روش داود و سليمان قضاوت مى‌كند و بر حكم خود گواهى نمى‌طلبد». ⁽⁴⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه احكام و قضاوت‌هايى دارد كه حتى برخى از ياران و كسانى كه در ركابش شمشيرها زده‌اند،به آن احكام اعتراض مى‌كنند و آن قضاوت حضرت آدم عليه السّلام است و حضرت نيز گردن معترضان را مى‌زند.سپس به روش ديگرى قضاوت مى‌كند كه قضاوت داود است؛ولى گروه ديگرى از يارانش اعتراض مى‌كنند و حضرت گردن آنان را نيز مى‌زند.

براى بار سوم حضرت به شيوۀ ابراهيم عليه السّلام قضاوت مى‌كند و بازهم گروهى از يارانش -كه در ركابش شمشير زده‌اند-اعتراض مى‌كنند و حضرت آنان را نيز اعدام مى‌كند.

آن‌گاه امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه به روش محمد صلّى اللّه عليه و اله رفتار مى‌كند و ديگر كسى بر حضرت اعتراض نمى‌كند». ⁽¹⁾

سازمان‌هاى بزرگ و باعظمت با نام و نشان‌هاى گوناگون و اساسنامه‌هاى پرزرق و برق كه از حمايت محرومان و حقوق بشر سخن مى‌گويند،در بين بشريّت چنان رفتار كرده‌اند كه گويى جز دشمنى با بشريّت كار ديگرى ندارند.

سرانجام حكومت مهدى وارث جهانى است كه در آن ستمگران با همۀ توان به جنگ و نبرد با بشريّت پرداخته،تعداد بسيارى از انسان‌ها را كشته‌اند و آنان‌كه زنده مانده‌اند نيز از حكومت‌هاى ديگر نااميد شده،به حكومتى كه وعده‌هاى خويش را محقّق مى‌سازد، پناه مى‌آورند و اين حكومت،همان حكومت مهدى آل محمد صلّى اللّه عليه و اله است.

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حكومت و دولت ما،آخرين دولت است و هيچ حزب،گروه و خاندانى نمى‌ماند كه داراى حكومت باشد،مگر اين‌كه پيش از ما،حكومتشان بر روى كار مى‌آيد و اين براى آن است كه اگر روش و سياست حكومت ما را ديدند،9.

نگويند،ما هم اگر زمامدار امور مى‌شديم،اين‌چنين رفتار مى‌كرديم و اين معناى سخن خداوند است كه فرمود: وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ؛ ⁽¹⁾و عاقبت كار از آن پرهيزكاران است)». ⁽²⁾

د)حكومت عدل

اشاره

عدالت،واژه‌اى است آشنا كه همگان آن‌را دوست دارند و در پى آنند.عدالت چيزى است كه از هركس صادر شود،نيكو و زيباست و از مسؤولان و فرمانروايان زيبنده‌تر؛ولى جاى تأسّف است كه در روزگاران بسيارى،جز نام،نشان ديگرى از عدالت نمى‌توان يافت و بشريّت جز در روزگاران اندكى-آن هم در حكومت مردان الهى-عدالت را مشاهده نكرده است.

استعمارگران براى استثمار بيش‌تر و نفوذ حاكميت خود،به اشكال گوناگون از اين واژه مقدس سوء استفاده مى‌كنند و با تبليغ اين شعار جذّاب،گروهى را به دور خود گرد مى‌آورند؛ولى ديرى نمى‌پايد كه رسوا شده،ادامۀ حكومت خود را جز با به كارگيرى زور و بى‌عدالتى نمى‌بينند.

نظر مرحوم طبرسى

مرحوم طبرسى دربارۀ زنده كردن سنّت به وسيلۀ حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه سخنانى دارد كه به ذكر آن مى‌پردازيم:

اگر پرسيده شود همۀ مسلمانان معتقدند كه پس از حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و اله ديگر پيامبرى نخواهد آمد،ولى شما شيعيان عقيده داريد كه چون قائم قيام كند،جزيه را از اهل كتاب نمى‌پذيرد و هركس را كه بيش از بيست سال داشته باشد و احكام دينش را نداند،به قتل مى‌رساند و مساجد و زيارتگاه‌هاى دينى را ويران مى‌سازد و به روش

حضرت داود-كه براى صدور حكم شاهد نمى‌خواست-حكم مى‌كند و مانند اينها كه در روايات شما وارد شده است و اين عقيده موجب نسخ ديانت و ابطال احكام دينى است و در حقيقت شما با اين عقيده،نبوت و پيامبرى را پس از خاتم پيامبران اثبات نموده‌ايد؛هر چند نام آن‌را پيامبرى نگذاريد،پاسخ شما چيست؟

مى‌گوييم:ما از آن‌چه در اين پرسش گفته شده-كه قائم،جزيه را از اهل كتاب نمى‌پذيرد و كسانى را كه به سن بيست سالگى برسند و احكام دين خود را نداند،به قتل مى‌رساند-آگاهى نداريم و بر فرض هم كه در اين خصوص روايتى رسيده باشد، نمى‌توان آن‌را به‌طور قطع پذيرفت.ممكن است منظور از ويران‌سازى برخى از مساجد و زيارت‌گاه‌هاى دينى،مساجد و زيارت‌گاه‌هايى باشد كه برخلاف تقوا و دستور خدا ساخته شده است كه البته كارى مشروع خواهد بود و پيامبر هم‌چنين كارى را انجام داد.

اين‌كه قائم،مانند فرزندان داود حكم مى‌كند و در صدور حكم شاهد و دليل نمى‌خواهد،اين هم مطلبى است كه نزد ما قطعى و يقينى نيست و اگر درست باشد،آن‌را بدين‌گونه بايد تأويل كرد كه در مواردى كه خودش به حقيقت قضايا و ماهيّت دعوا علم دارد،طبق علمش حكم مى‌كند؛زيرا هرگاه امام يا قاضى به مطلبى يقين پيدا كرد، لازم است كه موافق با علمش قضاوت كند و ديگر شاهد و دليلى نمى‌خواهد و اين نكته موجب نسخ ديانت نيست.هم‌چنين اين سخن كه گفته‌اند:قائم جزيه نمى‌گيرد و گوش به گواهى شاهد و گواه نمى‌دهد،در صورتى كه درست باشد،باعث منسوخ گشتن ديانت نخواهد بود؛زيرا نسخ آن است كه دليلش متأخر از حكم منسوخ باشد و هم‌زمان باهم نيايد و اگر هردو دليل باهم آمدند،نمى‌توانند يكى ناسخ ديگرى باشد؛هرچند در معنا مخالف آن باشد؛مثلا اگر فرض كرديم كه خداوند فرمود:«روز شنبه تا فلان وقت را در خانه به‌سر بريد و پس از آن وقت آزاد هستيد».به اين سخن نسخ نمى‌گويند؛زيرا دليل رافع،همراه دليل موجب است.

چون اين معنا روشن گشت و دانستيم كه پيامبر به آگاهى ما رسانده است كه قائم از فرزندان من است و از دستورات او پيروى كنيد و هر حكمى مى‌كند بپذيريد،بر ما واجب است از وى پيروى كنيم و هرگونه قائم در ميان ما حكم كرد،رفتار نماييم.پس اگر ما

حكم او را پذيرفتيم-هرچند با برخى از احكام پيشين فرق داشته باشد-احكام دين اسلام را منسوخ ندانسته‌ايم؛زيرا چنان‌كه گفتيم نسخ احكام در موضوعى كه دليلش وارد شده باشد،متحقق نمى‌شود. ⁽¹⁾

الجواب:إنّا لا نعرف ما تضمنّه السؤال من أنّه عليه السّلام لا يقبل الجزية من أهل الكتاب،و أنّه يقتل من بلغ العشرين و لم يتفقّه في الدين،فإن كان ورد بذلك خبر فهو غير مقطوع به.

و أمّا هدم المساجد و المشاهد:فقد يجوز أن يختصّ بهدم ما بني من ذلك على غير تقوى اللّه تعالى،و على خلاف ما أمر اللّه سبحانه به،و هذا مشروع قد فعله النّبي صلّى اللّه عليه و اله و سلّم.

و أمّا ما روي من أنّه عليه السّلام«يحكم بحكم داود لا يسأل عن بيّنة»:فهذا أيضا غير مقطوع به،و إن صحّ فتأويله أنّه يحكم بعلمه فيما يعلمه،و إذا علم الإمام أو الحاكم أمرا من الأمور فعليه أن يحكم بعلمه و لا يسأل البيّنة،و ليس في هذا نسخ للشريعة.

على أنّ هذا الذي ذكروه من ترك قبول الجزية و استماع البيّنة،لو صحّ لم يكن ذلك نسخا للشريعة؛لأنّ النسخ هو ما تأخّر دليله عن الحكم المنسوخ،و لم يكن مصاحبا له.فأمّا إذا اصطحب الدليلان:فلا يكون أحدهما ناسخا لصاحبه و إن كان يخالفه في الحكم.و لهذا اتفقنا على أنّ اللّه سبحانه لو قال:«الزموا السبت الى وقت كذا ثم لا تلزموه».أنّ ذلك لا يكون نسخا؛لأن الدليل الرافع مصاحب للدليل الموجب.

و إذا صحّت هذه الجملة،و كان النّبي صلّى اللّه عليه و اله و سلّم قد أعلمنا بأنّ القائم من ولده يجب اتبّاعه و قبول أحكامه،فنحن إذا صرنا إلى ما يحكم به فينا-و إن خالف بعض الأحكام المتقدّمة-غير عاملين بالنسخ؛لأنّ النسخ لا يدخل فيما يصطحب الدليل.بحار الأنوار،ج 52،ص 383؛رواياتى هم از اهل سنّت به همين مضامين وارد شده است.إعلام الورى،ج 2، ص 311.

بخش سوم: حكومت

اشاره

فصل اوّل: دولت حق

اشاره

ادارۀ سرزمينى به گستردگى دنيا،كار دشوارى است كه تنها با برخوردارى از رهبرى الهى و كارگزارانى دلسوز و معتقد به نظام الهى و حاكميت اسلام امكان‌پذير است.آرى، امام عليه السّلام براى ادارۀ سرزمين‌ها وزيرانى را مى‌گمارد كه پيشينۀ مبارزاتى داشته،در تجربه و عمل،پايدارى و قاطعيت از خود نشان داده‌اند.

استاندارانى با شخصيتى قوى،ادارۀ امور استان‌ها را به عهده مى‌گيرند كه جز مصالح كشور اسلامى و خشنودى خداوند،به چيز ديگرى نمى‌انديشند.روشن است،كشورى كه مسؤولانش داراى اين ويژگى‌ها باشند،بر دشوارى‌ها پيروز مى‌شود و ويرانى‌هاى حكومت‌هاى پيشين با موفقيّت به آبادانى تبديل مى‌گردد و وضع به‌گونه‌اى دگرگون مى‌شود كه زندگان آرزوى زندگى دوبارۀ مردگان را مى‌نمايند.

بايد توجّه داشت كه حضرت عليه السّلام هنگامى زمام امور را به دست مى‌گيرد كه دنيا وارث انبوهى از نابسامانى‌هاست و ميليون‌ها معلول و بيمار جسمى و روانى وجود دارد.

هاله‌اى از ويرانى بر دنيا سايه افكنده است و ناامنى همه‌جا را فراگرفته است.شهرها در اثر جنگ و نبرد به ويرانه‌اى تبديل گشته است و نابودى كشتزارها در اثر آلودگى محيط زيست،كمبود ارزاق را به دنبال داشته است.

از سويى،مردم جهان،دولت‌ها،احزاب و سازمان‌هاى بسيارى را ديده‌اند كه مدّعى بوده اند،اگر زمام امور را به دست گيرند،مى‌توانند به جهان و جهانيان خدمت كنند و آرامش و امنيّت و بهبودى وضع اقتصادى را به ارمغان آورند؛ولى در عمل هركدام از

ديگرى بدتر رفتار كردند و جز فساد و كشتار و ويرانى چيزى به ارمغان نياوردند.

كمونيسم متلاشى شد،مائوئيسم مغضوب سران خود قرار گرفت و دمكراسى غربى جز شعارى مردم فريب چيزى بيش نبود.

سرانجام روزگارى فرامى‌رسد كه عدل و عدالت به دست تواناى مرد الهى در روى زمين مرده از ستم پياده مى‌شود.او آن‌چنان در اجراى اين شعار«يملاء الأرض قسطا و عدلا؛زمين را پر از عدل و قسط مى‌كند».جدّى و مصمّم است كه آثار آن در همه‌جا نمايان مى‌شود.

حضرت،حكومت را به‌گونه‌اى سازماندهى مى‌كند و مردم را به‌گونه‌اى تربيت مى‌نمايد كه ديگر واژه ستم از ذهن‌ها رخت برمى‌بندد و به تعبير روايات،ديگر كسى به ديگرى ستم نمى‌كند؛حتى حيوانات نيز دست از تعدّى و ستم برمى‌دارند و گوسفند همنشين گرگ مى‌گردد.

امّ سلمه مى‌گويد:پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه چنان عدالتى در جامعه برپا مى‌كند كه زندگان آرزو مى‌كنند،كاش مردگانشان زنده مى‌بودند و از آن عدالت بهره‌مند مى‌گرديدند». ⁽¹⁾

امام باقر عليه السّلام در تفسير آيه شريفۀ اِعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها؛ ⁽²⁾بدانيد و آگاه باشيد كه خداوند،زمين را پس از مرگش زنده مى‌كند)،مى‌فرمايد:«خداوند زمين را با حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه زنده مى‌گرداند.آن حضرت در زمين به عدالت رفتار مى‌كند و زمين را با گسترش عدالت زنده مى‌نمايد؛پس از آن‌كه در اثر گسترش ستم مرده بود». ⁽³⁾

نيز امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«به خدا سوگند،به‌طور حتم عدالت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به درون4.

خانه‌ها و اتاق‌هاى‌شان نفوذ مى‌كند؛هم‌چنان‌كه سرما و گرما در آن وارد مى‌شود». ⁽¹⁾

از اين روايت استفاده مى‌شود كه با وجود خواستۀ گروهى و حتى مخالفت آنان، عدالت همۀ جهان را بدون استثنا دربرمى‌گيرد.

امام باقر عليه السّلام در تفسير آيۀ شريفۀ اَلَّذِينَ إِنْ مَكَّنّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ...؛ ⁽²⁾آنان‌كه وقتى در زمين حاكميتشان بخشيم نماز را بپا مى‌دارند و...مى‌فرمايد:«اين آيه در شأن مهدى و يارانش فرود آمده است.خداوند به وسيلۀ آنان،دين خود را آشكار مى‌كند و حاكم مى‌گرداند؛به‌گونه‌اى كه اثرى از ستم و بدعت ديده نمى‌شود». ⁽³⁾

امام رضا عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«آن‌گاه كه حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه ظهور كند،ترازوى عدالت را در جامعه برقرار مى‌كند و از آن پس،كسى به ديگرى ستم نمى‌كند». ⁽⁴⁾

نيز امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرتش در ميان كشاورزان و مردم به عدالت رفتار مى‌كند». ⁽⁵⁾

جابر بن عبد اللّه مى‌گويد:شخصى خدمت امام باقر عليه السّلام رسيد و عرض كرد:اين پانصد درهم زكات اموالم را از من تحويل بگير!امام عليه السّلام فرمود:«خودت آن را داشته باش و به همسايگان و بيچارگان و نيازمندان مسلمان بده».پس فرمود:«هنگامى‌كه مهدى ما اهل بيت قيام كند،اموال را يكسان تقسيم مى‌كند و به عدالت با آنان رفتار مى‌نمايد.پس هركس كه از او پيروى كند،از خدا پيروى كرده است و كسى‌كه نافرمانى او كند،خدا را سركشى نموده است و بدين‌سبب نام حضرتش را مهدى گذارده‌اند كه به امور و مسائلى6.

پنهان هدايت مى‌شود». ⁽¹⁾

عدالت در روزگار مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه چنان فراگير مى‌شود كه حتى اولويت‌هاى شرعى رعايت مى‌گردد و كسانى‌كه مى‌خواهند واجبات خود را انجام دهند،بر كسانى كه درصدد انجام مستحبات هستند،در بهره‌گيرى از امكاناتى كه براى آن منظور است، مقدّم هستند.مثلا در روزگار حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه كه اسلام و حكومت الهى در سراسر جهان برقرار مى‌شود،طبيعى است كه شعاير الهى نيز با شكوهى وصف‌ناشدنى برگزار مى‌شود.

حج ابراهيمى يكى از شعاير الهى است كه بر اثر گسترش حكومت اسلامى،ديگر مانعى براى رهسپارى به سوى حج برجاى نمى‌ماند و مردم براى انجام حج،مانند سيلى خروشان به سوى كعبه مى‌شتابند و در نتيجه گرداگرد كعبه شلوغ شده،براى همۀ حج‌گزاران كفايت نمى‌كند.امام عليه السّلام دستور مى‌دهد كه اولويت را به كسانى دهند كه حج واجب بر عهده دارند و به سخن امام صادق عليه السّلام اين نخستين جلوه‌گاه عدالت مهدى موعود است.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«نخستين چيزى كه از عدالت حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه آشكار مى‌شود،اين است كه اعلام مى‌كند،كسانى‌كه حج يا مناسك مستحب به‌جا مى‌آورند و حجر الاسود را استلام مى‌كنند و طواف مستحبى انجام مى‌دهند،آن‌را به كسانى‌كه حج واجب دارند واگذار كنند». ⁽²⁾

الف)حكومت بر دل‌ها

بديهى است،حكومتى كه در مدّتى كوتاه،بر دشوارى‌ها چيره گردد و نابسامانى‌ها را

از بين ببرد و با برچيدن نااميدى از دل‌ها،بذر اميد در آنها بكارد،از پشتيبانى مردمى برخوردار خواهد شد.نظامى كه آتش جنگ‌ها را خاموش كند و امنيّت و آسايش را چنان به جامعه بازگرداند كه حتى حيوانات نيز از آن بهره‌مند شوند،اين‌چنين حكومتى، حكومت بر دل‌ها خواهد بود و آرزوى انسان‌ها اين است كه در چنان حكومتى زندگى كنند.ازاين‌رو،در روايات از پيوند مردم با امام و علاقۀ آنان به حكومت آن حضرت با سخنان دلپذيرى ياد شده است.

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«شما را به مهدى،مردى از قريش بشارت مى‌دهم كه ساكنان آسمان و زمين از خلافت و فرمانروايى او خشنودند». ⁽¹⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«مردى از امّت من قيام مى‌كند كه مردم زمين و آسمان او را دوست مى‌دارند». ⁽²⁾

صباح ⁽³⁾مى‌گويد:در روزگار حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه خردسالان آرزو مى‌كنند كه اى كاش بزرگ بودند و بزرگسالان آرزوى كودكى و خردسالى مى‌نمايند». ⁽⁴⁾

شايد براى اين آرزوى خردسالى مى‌كنند كه دوست دارند زمان بيش‌ترى را در حكومت آن حضرت به سر برند و خردسالان آرزوى بزرگسالى دارند،زيرا مى‌خواهند مكلّف باشند و در اجراى برنامه‌هاى حكومت الهى حضرت ولى عصر عجّل اللّه تعالى فرجه نقش داشته باشند و به پاداش اخروى دست يابند.

حكومت حضرت چنان تأثيرى دارد كه حتى مردگان نيز از آن بهره مى‌برند.

حضرت على عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«مردى از فرزندانم ظهور مى‌كند كه در نتيجۀ0.

ظهور و حكومتش هيچ مرده‌اى در گور نمى‌ماند،مگر اين‌كه گشايش و بركاتى در گور برايش پديد مى‌آيد و آنان به ديدار يكديگر مى‌روند و قيام قائم را به يك‌ديگر مژده مى‌دهند». ⁽¹⁾

در كامل الزيارات، ⁽²⁾«الفرحة»به معناى شادى و خوش‌حالى آمده است و آوردن واژۀ ميت در روايت،شايستۀ دقت است؛زيرا مى‌توان نتيجه گرفت كه اين گشايش و آسايش همگانى است و ويژۀ گروه خاصى از ارواح نيست.اگر اين روايت را در كنار رواياتى كه مى‌فرمايد:«روح كافران در بدترين شرايط در زنجير و زندان به سر مى‌برند»بگذاريم، معناى اين روايت روشن مى‌گردد؛زيرا گويا با ظهور امام،حكم آزادى از عذاب به آنان داده مى‌شود و يا حالت«گشايش و رحمتى كه در رفتار فرشتگان عذاب نيست»،دگرگون شده براى مدّتى هرچند كوتاه به احترام تشكيل حكومت الهى بر روى زمين،از شكنجۀ روح كافران و منافقان دست مى‌كشند.

ب)پايتخت حكومت

ابو بصير مى‌گويد:امام صادق عليه السّلام فرمود:«اى ابا محمد!گويا مى‌بينم كه قائم آل محمد با خانواده‌اش در مسجد سهله فرود آمده است».گفتم:آيا خانۀ او مسجد سهله است؟ فرمود:«آرى؛همان‌جا كه منزلگاه ادريس پيامبر بوده است و هيچ پيامبرى برانگيخته نشده،مگر آن‌كه در آن مسجد نماز گزارده است.كسى‌كه در آن اقامت كند،مانند كسى است كه در خيمۀ رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بوده است.هيچ مرد و زن مؤمنى نيست،مگر آن‌كه دلش به سوى آن مسجد است.هرشب و روزى كه مى‌گذرد،فرشتگان الهى به آن مسجد پناه مى‌برند و خدا را مى‌پرستند.اى ابا محمد!اگر من هم نزديك شما بودم،هيچ نمازى را جز در آن مسجد به‌جا نمى‌آوردم.

آن‌گاه كه قائم ما قيام كند،خداوند انتقام رسولش و همۀ ما را از دشمنان خواهد گرفت». ⁽¹⁾

و في رواية أخرى عنه:قلت:-جعلت فداك-لا يزال القائم فيه أبدا؟قال:«نعم».كافى،ج 3،ص 495؛كامل الزيارات، ص 30؛راوندى،قصص الانبياء،ص 80؛التهذيب،ج 6،ص 31؛اثبات الهداة،ج 3،ص 583؛وسائل الشيعه،ج 3، ص 524؛بحار الأنوار،ج 52،ص 317،376؛مستدرك الوسائل،ج 3،ص 414.

امام صادق عليه السّلام از مسجد سهله ياد كرد و فرمود:«آن خانۀ صاحب ما(حضرت مهدى) است؛زمانى‌كه با خاندانش در آن‌جا سكونت گزيند». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه قيام مى‌كند و به سوى كوفه مى‌رود و منزلش را آن‌جا قرار مى‌دهد». ⁽³⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه قائم ما قيام كند و به كوفه برود،هيچ مؤمنى نيست،مگر آن‌كه در آن شهر در كنار مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه سكونت مى‌گزيند يا به آن شهر مى‌آيد». ⁽⁴⁾

حضرت امير عليه السّلام دراين‌باره مى‌فرمايد:«روزگارى فرارسد كه اين‌جا(مسجد كوفه) نمازگاه و مصلاى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه گردد». ⁽⁵⁾

ابو بكر حضرمى مى‌گويد:به امام باقر عليه السّلام يا به امام صادق عليه السّلام گفتم:كدام سرزمين پس از حرم خدا و حرم پيامبرش با فضيلت‌تر است؟فرمود:«اى ابا بكر!سرزمين كوفه كه2.

جايگاه پاكى است و در آن مسجد سهله قرار دارد و مسجدى كه همۀ پيامبران در آن نماز خوانده‌اند و از آن‌جا عدالت الهى پديدار مى‌گردد و قائم خداوند و قيام‌كنندگان پس از او از همان‌جا خواهند بود.آن‌جا جايگاه پيامبران و جانشينان صالح آنان است». ⁽¹⁾

محمد بن فضيل مى‌گويد:قيامت برپا نمى‌شود تا اين‌كه همۀ مؤمنان در كوفه گر دآيند. ⁽²⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نه يا ده سال حكومت مى‌كند و خوشبخت‌ترين مردم نسبت به او مردم كوفه هستند». ⁽³⁾

از مجموع روايات چنين فهميده مى‌شود كه شهر كوفه پايگاه اصلى فعاليّت‌ها و مركز فرمانروايى امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه است.لذا امر به نگه‌دارى خانه و زمين شده و از فروش آن گويا نهى شده باشد. ⁽⁴⁾و ⁽⁵⁾

ج)كارگزاران دولت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه

طبيعى است كه در حكومتى كه امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه رهبرى آن‌را به عهده دارد،كارگزاران و مسؤولان حكومت نيز بايد از بزرگان و نيكان امّت باشند.ازاين‌رو،مى‌بينيم در روايات تركيب دولت امام مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه را از پيامبران،جانشينان آنان،تقواپيشگان و صالحان روزگار و امّت‌هاى پيشين و از سران و بزرگان اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بيان مى‌كند كه نام برخى از آنان

بدين‌گونه است:حضرت عيسى عليه السّلام،هفت نفر از اصحاب كهف،يوشع وصى موسى عليه السّلام، مؤمن آل فرعون،سلمان فارسى،ابو دجانه انصارى،مالك اشتر نخعى و قبيلۀ همدان.

از حضرت عيسى عليه السّلام در روايات با واژه‌هاى گوناگونى مانند وزير،جانشين،فرمانده و مسؤول در حكومت ياد شده است.

عيسى عليه السّلام به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌گويد:همانا من به عنوان وزير فرستاده شده‌ام؛ نه امير و فرمانروا. ⁽¹⁾

حضرت عيسى عليه السّلام وزير حضرت قائم و پرده‌دار و جانشين آن حضرت است. ⁽²⁾

...آن‌گاه عيسى فرود مى‌آيد و مسؤول دريافت اموال حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌شود و اصحاب كهف نيز در پشت سر او خواهند بود. ⁽³⁾

ا مام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«هنگامى‌كه حضرت قائم آل محمد صلّى اللّه عليه و اله قيام كند،هفده تن را از پشت كعبه زنده مى‌گرداند كه عبارتند از:پنج تن از قوم موسى عليه السّلام؛آنان‌كه به حق قضاوت كرده و با عدالت رفتار مى‌كنند،هفت نفر از اصحاب كهف،يوشع وصى موسى، مؤمن آل فرعون،سلمان فارسى،ابا دجانه انصارى و مالك اشتر». ⁽⁴⁾

در روايتى تعداد آنان بيست و هفت نفر گفته شده است و قوم موسى را چهارده نفر بيان مى‌كند ⁽⁵⁾و در روايت ديگرى از مقداد نام برده شده است. ⁽⁶⁾

او در موضوع خلافت و امامت امير المؤمنين عليه السّلام پافشارى داشت و كوشش فراوان كرد.

پيامبر صلّى اللّه عليه و اله دربارۀ او فرمود:«خداوند مرا فرمان داد تا چهار تن را دوست بدارم:على عليه السّلام،مقداد،ابوذر و سلمان».در روايت ديگر آمده است:«بهشت مشتاق مقداد است».(معجم رجال الحديث،ج 8،ص 314).

او دوبار هجرت كرد و در جنگ‌هاى گوناگونى شركت جست و در جنگ بدر به پيامبر صلّى اللّه عليه و اله عرض كرد:ما سخن بنى اسرائيل به حضرت موسى را به تو نمى‌گوييم؛بلكه مى‌گوييم در كنار تو و در ركابت با دشمن مى‌جنگيم.مقداد در روزگار حكومت امير عليه السّلام جزء شرطة الخميس بود.

سرانجام مقداد در هفتاد سالگى در سرزمينى به نام«جرف»در فاصله سى ميلى از مدينه به سراى جاودانه شتافت و پيكرش را مردم بر دوش گرفته و تا بقيع تشيع كردند و در آن‌جا به خاك سپردند.(تنقيح المقال،ج 2،ص 245؛ اسد الغابه،ج 4،ص 409).

حضرت على عليه السّلام مى‌فرمايد:«...سپاهيان در پيشاپيش حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه قرار مى‌گيرند و قبيله همدان ⁽¹⁾

على عليه السّلام در مدح آنان چنين سروده است:«همدانيان صاحبان دين و اخلاق نيكند،دينشان،شجاعت آنان و قهرشان بر دشمنان به هنگام رويارويى،آنان را زينت بخشيده است.اگر من دربان بهشت مى‌بودم،به همدانيان مى‌گفتم:به سلامت به آن وارد شويد».(عقد الفريد،ج 4،ص 339؛وقعة صفين،ص 274).

آن حضرت در پاسخ به تهديدات معاويه،توانايى و نيرومندى قبيلۀ همدان را به رخ او كشيد و فرمود:«هنگامى‌كه مرگ را مرگى سرخ يافتم،پس طايفه همدان را بسيج كردم و آنان نيز قبيله حمير را».(وقعة صفين،ص 43).

هنگامى‌كه على عليه السّلام مردم را براى جنگ با معاويه بسيج مى‌كرد،فردى به حضرت اعتراض كرد.و چون ممكن بود در گردآورى سپاه اختلال پديد آيد شاهدان واقعه با مشت و لگد به زندگانى او پايان دادند و حضرت ديه او را پرداخت. (همان،ص 94،95).

طايفۀ همدان يكى از سه طايفه‌اى بود كه بالاترين تعداد رزمندگان لشكر حضرت على عليه السّلام را تشكيل مى‌دادند. (همان،ص 290).

در يكى از پيكارهاى صفين آنان در جناح راست،پايدارى بى‌مانندى از خود نشان دادند؛به‌ويژه هشت‌صد تن از جوانان همدان كه تا پاى جان پايدارى كردند و صد و هشتاد نفر از آنان شهيد و زخمى شدند و يازده فرمانده از آنان به شهادت رسيد.پرچم از دست هريك از آنان كه به زمين مى‌افتاد،ديگرى آن‌را به دست مى‌گرفت و در پيكار با رقيب خود«ازد»و«بجيله»سه هزار از آنان را كشتند.

هنگامى‌كه در يكى از شب‌هاى جنگ صفين،معاويه با چهار هزار نفر قصد شبيخون زدن به لشكر على عليه السّلام داشت،طايفۀ همدان از آن آگاهى يافت و تا صبح به صورت آماده‌باش به نگهبانى پرداخت.(همان،ص 252،329،330).روزى معاويه با لشكريانش وارد جنگ با اين طايفه شد؛ولى او نيز با شكستى چشمگير ميدان نبرد را ترك كرد و گريخت.معاويه،طايفۀ«عك»را به پيكار با آنان فرستاد و همدانيان چنان بر آنان هجوم آوردند كه معاويه چاره‌اى جز دستور عقب‌نشينى نداشت.على عليه السّلام از آنان خواست تا سپاهيان سرزمين حمص را سركوب كنند.همدانيان بر آنان يورش بردند و پس از نبردى دلاورانه آنان را شكست داده تا نزديكى جايگاه و چادر معاويه به عقب راندند.

طايفۀ همدان هميشه فرمانبردار آن حضرت بودند و هنگامى‌كه با برافراشتن قرآن‌ها بر نيزه در ميان لشكريان على عليه السّلام اختلاف‌نظر پديد آمد،فرماندۀ اين قبيله به حضرت گفت:ما هيچ اعتراضى نداريم و هر دستورى بدهى،اجرا مى‌كنيم. (همان،ص 434،436،437،520).

باز هم دراين‌باره چنين آمده است:«مردان الهى با مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه همراه هستند؛مردانى كه به دعوت او پاسخ گفته‌اند و او را يارى مى‌كنند.آنان وزيران و دولتمردان اويند كه بار سنگين مسؤوليت‌هاى حكومت را بر دوش دارند». ⁽¹⁾

ابن عباس مى‌گويد:اصحاب كهف،ياران مهدى هستند. ⁽²⁾

حلبى مى‌گويد:اصحاب كهف همگى از نژاد غير عربند و جز به عربى سخن نمى‌گويند.آنان وزيران مهدى هستند. ⁽³⁾

از روايات و سخنان بالا نتيجه مى‌گيريم كه بار سنگين حكومت و ادارۀ سرزمين‌هاى پهناور اسلامى را نمى‌توان به دوش هركس نهاد؛بلكه افرادى بايد اين مسؤوليت را بپذيرند كه بارها آزمايش شده،شايستگى خود را در آزمايش‌هاى گوناگون به اثبات رسانده باشند.ازاين‌رو،مى‌بينيم كه در رأس وزيران حكومت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،حضرت عيسى عليه السّلام قرار دارد كه يكى از پيامبران اولوا العزم است.هم‌چنين از جمله مسؤولان برجستۀ حكومتى او سلمان فارسى،مقداد،ابو دجانه و مالك اشتر مى‌باشند كه شايستگى سرپرستى كارها را در روزگار پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و امير مؤمنان عليه السّلام داشته‌اند و قبيلۀ همدان كه برگ‌هاى درخشانى را در تاريخ اسلام و در روزگار حكومت على بن ابى طالب عليه السّلام به5.

خود اختصاص داده‌اند،از مسؤولان اين حكومتند.

د)مدّت حكومت

دربارۀ مدّت حكومت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه،روايات گوناگونى از طريق شيعه و اهل سنّت وجود دارد.برخى از روايات،روزگار حكومت امام عليه السّلام را به هفت سال محدود مى‌كنند.

برخى احاديث ديگر هشت،نه،ده و بيست سال را يادآور مى‌گردند و برخى اخبار،حتى تا هزار سال را نيز يادآور گشته‌اند.آن‌چه مسلّم است اين‌كه حكومت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه كم‌تر از هفت سال نيست و در برخى احاديث كه از ائمه عليهم السّلام رسيده است،بر آن تأكيد فراوانى شده است.

شايد بتوان گفت:مدّت حكومت هفت سال است؛ولى ساليان آن با سال‌هاى روزگار ما متفاوت است؛چنان‌كه در بعضى از روايات آمده است:

«حكومت حضرت،هفت سال است و هر سالى به مقدار ده سال از سال‌هاى شما مى‌باشد.پس ساليان حكومت آن حضرت به اندازۀ هفتاد سال شما خواهد بود». ⁽¹⁾

حضرت على عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت مهدى هفت سال حكومت مى‌كند كه هر سال آن روزگار،ده سال شما خواهد بود». ⁽²⁾

حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد:«مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از ماست...و هفت سال سرپرستى كارها را به دست مى‌گيرد». ⁽³⁾

نيز مى‌فرمايد:«آن حضرت هفت سال بر اين امّت حكومت مى‌كند». ⁽¹⁾

هم‌چنين آن حضرت مى‌فرمايد:«مدّت عمر-حكومت-مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه هفت سال،اگر كوتاه باشد وگرنه هشت يا نه سال خواهد بود». ⁽²⁾نيز آمده است:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه نه سال در اين جهان حكومت مى‌كند». ⁽³⁾

جابر بن عبد اللّه از امام باقر عليه السّلام پرسيد:«امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه چند سال زندگى خواهد كرد؟ حضرت فرمود:«از روز قيام تا هنگام وفات،نوزده سال طول مى‌كشد». ⁽⁴⁾

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بيست سال حكومت مى‌كند و گنج‌ها را از زمين بيرون آورده،سرزمين‌هاى شرك را مى‌گشايد». ⁽⁵⁾

نيز مى‌فرمايد:«مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از فرزندان من است و بيست سال حكومت مى‌كند». ⁽⁶⁾

هم‌چنين آمده است:آن حضرت عجّل اللّه تعالى فرجه ده سال حكومت مى‌كند. ⁽⁷⁾

حضرت على عليه السّلام در پاسخ اين پرسش كه مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه چند سال فرمانروايى خواهد كرد؟فرمود:«سى يا چهل سال فرمانرواى مردم خواهد بود». ⁽⁸⁾

امام صادق عليه السّلام فرمود:«حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه از فرزندان من است و عمرى برابر عمر1.

ابراهيم خليل الرحمن خواهد داشت و در هشتاد سالگى ظهور مى‌كند و چهل سال فرمانروايى مى‌نمايد». ⁽¹⁾

نيز آن حضرت فرمود:«مدّت فرمانروايى حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه نوزده سال و چند ماه است». ⁽²⁾

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه سى‌صد و نه سال حكومت مى‌كند؛چنان‌كه اصحاب كهف نيز در غار همين اندازه ماندند». ⁽³⁾

مرحوم مجلسى رحمه اللّه مى‌فرمايد:رواياتى را كه دربارۀ مدّت حكومت امام عليه السّلام آمده است بايد به احتمالات زير توجيه كرد:برخى روايات بر تمام مدّت حكومت دلالت دارد و برخى بر مدّت ثبات و استقرار حكومت.بعضى برطبق سال‌ها و روزهايى است كه ما با آن آشناييم و بعضى احاديث ديگر برطبق سال‌ها و ماه‌هاى روزگار حضرت است كه طولانى مى‌باشد و خداوند به حقيقت مطلب آگاه است. ⁽⁴⁾

مرحوم آية اللّه طبسى-پدر بزرگوارم-پس از گفتن اين روايات،روايت هفت سال را ترجيح مى‌دهد؛ولى مى‌فرمايد:بدين‌معنا كه هر سالى به قدرت خدا،به اندازۀ ده سال از ساليان ما خواهد بود. ⁽⁵⁾5.

فصل دوم: رشد دانش و فرهنگ اسلامى

اشاره

حكومتى كه در رأس آن رهبرى مانند مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه است كه درهاى دانش بر روى او گشوده است،آن‌هم نه‌تنها به اندازه كه بر پيامبران و اوليا گشوده بوده است،بلكه بيش از سيزده برابر آن‌چه آنان از دانش بهره داشته‌اند،طبعا از نظر علمى پيشرفتى شگفت‌انگيز خواهد داشت و دگرگونى چشمگيرى در جهان دانش و فرهنگ و صنعت پديد خواهد آورد.

به سخن ديگر،درك دانش و علمى كه امام عصر عليه السّلام بر روى مردم مى‌گشايد،قابل سنجش با پيشرفتى كه بشر از نظر علمى داشته است،نيست و مردم نيز استقبال بيش‌ترى به فراگيرى دانش نشان خواهند داد تا جايى كه حتى زنان جوان كه هنوز سنّى از آنان نگذشته است،آن‌چنان به كتاب خدا و مبانى مذهب آشنا مى‌شوند كه به آسانى،حكم خدا را از قرآن كريم استخراج مى‌كنند.

در بعد صنعت و تكنيك نيز پيشرفت شگفت‌انگيزى انجام خواهد گرفت.هرچند روايات،جزئيات اين پيشرفت را بازگو نكرده است،ولى مجموع،رواياتى كه دراين‌باره آمده است،نمايانگر دگرگونى شگرفى در اين زمينه است.مانند رواياتى كه مى‌گويد:

شخصى در مشرق برادرش را در مغرب مى‌بيند،حضرت را به هنگام سخنرانى،همۀ جهانيان مى‌بينند،ياران حضرت از فاصله دور باهم سخن مى‌گويند و سخن يك‌ديگر را مى‌شنوند،چوب تعليمى و بند كفش با انسان سخن مى‌گويند،اشياى درون خانه به انسان گزارش مى‌دهند،براى مسافرت بر روى ابر سوار شده،از اين سو به آن‌سو پرواز مى‌كنند

و نمونه‌هاى زيادى از اين‌گونه كه هرچند برخى از آنها شايد اشاره به اعجاز داشته باشد، ولى با توجّه به همۀ روايات،آن دگرگونى را مى‌توان دريافت.

روايات،جهان را در روزگار امام عصر عليه السّلام جهانى متمدن و در اوج قدرت و پيشرفت علمى معرّفى مى‌كند و به‌طور كلى صنعت در آن روزگار با صنعت كنونى فرسنگ‌ها فاصله خواهد داشت؛چنان‌كه صنعت كنونى با قرن‌هاى پيشين،تفاوت چشمگيرى دارد.

فرق بنيادين پيشرفت در روزگار حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با جهان كنونى در اين است كه در روزگار ما پيشرفت علم و صنعت در جهت سقوط فرهنگ و اخلاق جامعۀ بشرى است و هرچه انسان‌ها از نظر دانش پيشرفت مى‌كنند،از انسانيت بيش‌تر فاصله مى‌گيرند و به فساد و تباهى و كشتار رومى‌آورند؛ولى در روزگار مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه اين شرايط درست بر عكس شرايط كنونى است و بشر در عين اين‌كه به بالاترين رشد علمى و صنعتى مى‌رسد،به همان اندازه به تعالى اخلاق و كمال انسانى نزديك مى‌گردد.

در حكومت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه با اجراى برنامه‌هاى آسمانى،آن‌چنان انسان‌ها از نظر شخصيت پرورش مى‌يابند كه گويى آنان غير از انسان‌هايى هستند كه در گذشته زندگى مى‌كرده‌اند.آنان‌كه تا ديروز براى درهم و دينارى،خون نزديك‌ترين افراد خود را مى‌ريختند،در حكومت آن حضرت پول و ثروت آن‌چنان در نظرشان بى‌ارزش و خوار مى‌گردد كه درخواست كردن آن را نشانه‌اى از پستى و دنائت طبع مى‌دانند.

اگر تا ديروز حسد و كينه و دشمنى بر آنان چيره بود،در حكومت آن حضرت،دل‌ها به‌هم نزديك مى‌شود تا جايى كه گويى يك جان مى‌گردند كه در چند كالبد قرار گرفته است.انسان‌هايى كه بى‌اراده و سست و ضعيف بودند،دل‌هاى‌شان قوى و محكم‌تر از آهن سخت مى‌شود.

آرى،حكومت آن حضرت باعث رشد و تكامل خردها و اخلاق است و آن روزگار، روز تكامل يافتن استعدادهاست.آن‌چه تا ديروز رخ مى‌داد،در اثر كوته‌فكرى بشر بود و در نظام الهى مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه بشريّت به نهايت بلوغ خود مى‌رسد و اخلاق،انديشه، آرزو و...رنگ كمال و رشد به خود مى‌گيرد و اين وعده،همان وعدۀ بزرگى است كه در

حكومت عدل مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه تحقق مى‌يابد.ارمغانى كه هيچ حكومتى در هيچ روزگارى نتوانسته است كه آن را به جامعۀ بشرى هديه كند.

الف)شكوفايى دانش و صنعت

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«علم و دانش،بيست و هفت حرف است و همه آن‌چه پيامبران آورده‌اند،تنها دو حرف آن است و مردم تاكنون جز با آن‌دو حرف[با حرف‌هاى ديگر]آشنايى ندارند و هنگامى‌كه قائم ما قيام كند،بيست و پنج حرف ديگر را بيرون آورده،آن‌را بين مردم نشر و گسترش مى‌دهد.و آن‌دو حرف را نيز ضميمه مى‌كند و مجموع بيست و هفت حرف را در ميان مردم منتشر مى‌سازد». ⁽¹⁾

به نقل راوندى در خرائج«جزءا»بدل از صرفا مى‌باشد.

از اين روايت استفاده مى‌شود كه بشر هرچه از نظر علم و دانش پيشرفت كند،در روزگار حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه به يك‌باره بيش از سيزده برابر رشد و گسترش مى‌يابد و با اندكى دقت درمى‌يابيم كه در روزگار آن حضرت،دانش چه پيشرفت شگفت‌انگيز و خيره‌كننده‌اى خواهد داشت.

امام باقر عليه السّلام مى‌فرمايد:«گاهى به كتاب خداوند عزّ و جلّ و سنّت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله،در قلب مهدى ما مى‌رويد؛چنان‌كه گياهى در بهترين كيفيت خود رشد مى‌كند.هركس از شما كه تا روزگار ظهور حضرتش باقى بود و او را ملاقات كرد،به هنگام ديدار با ايشان بگويد:سلام بر شما اى خاندان رحمت و نبوت و گنجينه دانش،و جايگاه رسالت!» ⁽²⁾

نيز آن حضرت مى‌فرمايد:«اين امر(حكومت جهانى اسلام)در شأن كسى است كه