متن و ترجمه فروع کتاب نفیس کافی

مشخصات کتاب

سرشناسه: کلینی، محمدبن یعقوب، - 329ق.

عنوان قراردادی: الکافی. فروع. فارسی - عربی

عنوان و نام پديدآور: متن و ترجمه کتاب نفیس فروع کافی [کتاب]/تالیف محمدبن یعقوب‌بن اسحاق کلینی‌رازی؛ ترجمه گروه مترجمان ؛ اشراف و ویرایش محمدحسین رحیمیان.

مشخصات نشر: قم: قدس،1391.

مشخصات ظاهری: 10ج.

شابک: 600000ریال: دوره:978-964-2549-79-5 ؛ 800000 ریال ( دوره ده جلدی، چاپ چهارم) ؛ ج.1، چاپ چهارم:978-964-2549-69-6 ؛ ج.2، چاپ چهارم: 978-964-2549-70-2 ؛ ج.3، چاپ چهارم: 978-964-2549-71-9 ؛ ج.4، چاپ چهارم:978-964-2549-72-6 ؛ ج.5، چاپ چهارم: 978-964-2549-73-3 ؛ ج.6، چاپ چهارم: 978-964-2549-74-0 ؛ ج.7، چاپ چهارم: 978-964-2549-75-7 ؛ ج.8، چاپ چهارم: 978-964-2549-76-4 ؛ ج.9، چاپ چهارم: 978-964-2549-77-1 ؛ ج.10، چاپ چهارم: 978-964-2549-78-8

يادداشت: فارسی-عربی.

يادداشت:ج.1( چاپ سوم).

يادداشت:ج.2و3( چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.6-10(چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.1-10 ( چاپ چهارم: 1393).

يادداشت:ج.6-10(چاپ پنجم:1394).

موضوع: احادیث شیعه -- قرن 4ق.

شناسه افزوده: رحیمیان،محمدحسین، 1345 -، ویراستار

رده بندی کنگره: BP129/ک8ک26041 1391

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 3166368

متن و ترجمه کتاب نفیس

فروع کافی جلد چهارم

تألیف

محدّث عالی مقام ثقة الاسلام محمّد يعقوب کلینی رازی رحمه الله.

ترجمه: گروه مترجمان

اشراف و ویرایش : محمد حسین رحیمیان

خیر اندیش دیجیتالی: موسسه مددکاری و خیریه ایتام امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشريف) شهرستان بروجن.

ویراستار دیجیتالی: سمانه جاوید

اشاره

فهرست موضوعات

ادامه کتاب حج (19- 567)

بخش چهل و نهم

ماه های حج ... 19

بخش پنجاهم

حج اكبر و حج اصغر ... 20

بخش پنجاه و یکم

انواع حج ... 22

بخش پنجاه و دوم

واجبات حج تمتع ... 31

بخش پنجاه و سوم

چگونگی حج قران و واجبات آن ... 33

بخش پنجاه و چهارم

چگونگی علامت گذاری به قربانی ... 34

بخش پنجاه و پنجم

واجبات حج افراد ... 37

بخش پنجاه و ششم

حکم کسی که نیت حج تمتع نمی کند ... 38

بخش پنجاه و هفتم

مجاورين مكه و اهل حرم ... 39

بخش پنجاه و هشتم

حکم حج کودکان و حج بردگان ... 48

بخش پنجاه و نهم

حکم کسی که پیش از انجام حج واجب می میرد یا به انجام حج وصیت می کند ... 52

بخش شصتم

حکم نیابت زن از مرد ... 55

بخش شصت و یکم

حکم کسی که برای حج افراد اجیر شده به جای آن، حج تمتع انجام می دهد یا به شرط عمل نمی کند ... 57

بخش شصت و دوم

حکم کسی که به حج وصیت می کند، اما از غیر آن جایی که او وصیت نموده بود، برای او حج انجام دهند، یا به چیز اندکی برای انجام حج وصیّت می کند ... 58

بخش شصت و سوم

حکم فردی که انجام حج را به عهده می گیرد، ولی هزینه ای که به او داده اند کفایت نمی کند. یا حج را به عهده می گیرد اما آن را به دیگری واگذار می کند ... 60

بخش شصت و چهارم

حکم نیابت از مخالفان مذهب ... 62

بخش شصت و پنجم ... 63

بخش شصت و ششم

آداب حج نیابتی و نیت آن ... 64

بخش شصت و هفتم

حکم کسی که در اثنای حج نیابتی از حج یا طواف دیگری نایب شود ... 66

بخش شصت و هشتم

حکم کسی که به نیابت از دیگری حج انجام داده و خود درآن شریک بوده است ... 67

بخش شصت و نهم

یک روایت نکته دار ... 68

بخش هفتادم

حکم فردی که هزینه نیابت را در غیر حج مصرف می کند یا از هزینه نیابت مقداری اضافه می آید ... 69

بخش هفتادو یکم

حكم طواف و حج به نیابت از ائمه اطهار علیهم السلام ... 71

بخش هفتادو دوم

حکم کسی که خویشان خود را در ثواب حج خود شریک می کند و با آنان صله رحم می نماید ... 74

بخش هفتادو سوم

زیاد کردن موی سر برای کسی که می خواهد حج و عمره انجام دهد ... 80

بخش هفتادو چهارم

میقات های احرام ... 82

بخش هفتادو پنجم

حکم کسی که در غیر میقات محرم شود ... 87

بخش هفتادو ششم

حکم کسی که از میقات شهر خود بدون احرام عبور کند یا بدون احرام وارد مکه شود ... 91

بخش هفتادو هفتم

واجبات احرام بستن ... 96

بخش هفتادو هشتم

غسلی که برای احرام کفایت می کند و غسلی که کفایت نمی کند ... 100

بخش هفتادو نهم

چیزهایی که پس از غسل و قبل از تلبیه گفتن بر محرم جایز است مانند استعمال عطر، شکار کردن و موارد دیگر ... 103

بخش هشتادم

نماز احرام، احرام بستن و شرایط آن ... 107

بخش هشتادو یکم

لبیک گفتن ... 116

بخش هشتادو دوم

خودداری محرم از جدال و موارد مشابه ... 120

بخش هشتادو سوم

لباس محرم و آن چه پوشیدنش بر او مکروه است ... 124

بخش هشتادو چهارم

حکم محرمی که بر کمر خود همیان و کمربند می بندد ... 132

بخش هشتادو پنجم

لباس ها و زیور آلاتی که بر زن محرم پوشیدنش جایز است و آن چه که از آنها بر او مکروه است ... 133

بخش هشتادو ششم

محرمی که ناگزیر به پوشیدن لباسی می شود که بر او جایز نیست ... 139

بخش هشتادو هفتم

لباسی که در آن قربانی واجب است ... 141

بخش هشتادو هشتم

حکم کسی که در پیراهن محرم می شود، یا بعد از محرم شدن آن را می پوشد ... 142

بخش هشتادو نهم

حکم محرمی که سر یا روی خود را از روی عمد و یا فراموشی می پوشاند ... 144

بخش نودم

حکم سایه برای محرم ... 146

بخش نود و یکم

محرم نباید در آب فرو رود ... 153

بخش نود و دوم

حکم عطر برای محرم ... 154

بخش نود و سوم

کراهت استفاده از زیور آلات برای محرم ... 161

بخش نود و چهارم

معالجه محرم به هنگام بیماری یا زخمی شدن، درآوردن دمل یا بیماری دیگر ... 163

بخش نود و پنجم

حکم محرمی که حجامت می کند یا ناخن ها یا موها یا چیزی از آن را کوتاه می کند ...167

بخش نود و ششم

حکم محرمی که جانوران را از خود دور می کند ... 172

بخش نود و هفتم

چیزهایی که کشتن آنها برای محرم جایز است و چیزهایی که کفاره آور است ... 174

بخش نود و هشتم

حکم محرمی که ذبح می کند و برای چهارپای خود علف می چیند ... 179

بخش نود و نهم

آداب محرم ... 180

بخش صدم

حكم محرمی که از دنیا برود ... 185

بخش صدو یکم

حکم کسی که به علت بیماری و یا مانع شدن دشمن نمی تواند وارد مکه شود و -

کفاره ای که بر این موارد تعلّق می گیرد ... 186

بخش صدو دوم

حكم محرمی که ازدواج می کند یا عقد ازدواج و طلاق جاری می کند و کنیز می خرد ... 194

بخش صدو سوم

حکم محرمی که پیش از این که مناسک حجش را به پایان برساند بازنش همبستر شود و حکم غیر محرمی که بازن محرمه هم بستر می شود ... 197

بخش صدو چهارم

حکم محرمی که همسرش را می بوسد و به او با شهوت یا بدون شهوت نگاه می کند یا به زن دیگری نگاه می کند ... 203

بخش صدو پنجم

حکم محرمی که پس از انجام بخشی از مناسک حج با همسرش نزدیکی می کند ... 208

بخش صدو ششم

بازداشت از شکار و این که هر گاه محرم و غیر محرم در حرم و بیرون آن با شکار برخورد کند با آن چه کند؟ ... 214

بخش صدو هفتم

حکم محرمی که به خوردن گوشت شکار و حیوان مردار ناگزیر می شود ... 219

بخش صدو هشتم

حکم محرمی که شکار می کند از کجا کفاره دهد و در کجا قربانی نماید؟ ... 221

بخش صدو نهم

کفاره شکار حيوانات وحشى ... 222

بخش صدو دهم

کفاره کشتن پرندگان و شکستن تخم آنها برای محرم ... 230

بخش صدو یازدهم

حکم گروهی از حاجیان محرمی که بر شکاری اجتماع کنند ... 234

بخش صدو دوازدهم

فرق بین شکار صحرایی و دریایی و آن چه از آن بر محرم حلال است ... 238

بخش صدو سیزدهم

حکم محرمی که چند بار شکار کند ... 241

بخش صدو چهاردهم

حکم محرمی که در حرم شکار کند ... 243

بخش صدو پانزدهم

چند حدیث نکته دار ... 246

بخش صدو شانزدهم

چگونگی ورود به حرم ... 250

بخش صدو هفدهم

قطع تلبيه محرم در عمره تمتّع ... 252

بخش صدو هیجدهم

چگونگی ورود به مکه ... 254

بخش صدو نوزدهم

بچگونگی ورود به مسجدالحرام ... 258

بخش صدو بیستم

دعا به هنگام رو به رو شدن باحجر الاسود و استلام آن ... 262

بخش صدو بیست و یکم

حکم استلام و مسح ... 265

بخش صدو بیست و دوم

ازدحام مردم برای حجر الاسود ... 266

بخش صدو بیست و سوم

طواف و استلام ارکان ... 270

بخش صدو بیست چهارم

ملتزم (پشت کعبه نزدیک رکن یمانی) و دعا در کنار آن ... 281

بخش صدو بیست و پنجم

فضیلت طواف ... 284

بخش صدو بیست و ششم

نماز بهتر است یا طواف خانه خدا؟ ... 286

بخش صدو بیست و هفتم

حدود محل طواف ... 287

بخش صدو بیست و هشتم

چگونگی طواف نمودن ... 288

بخش صدو بیست نهم

حکم کسی که در اثنای طواف کاری برایش پیش می آید یا بیمار می شود ... 289

بخش صدو سی ام

مردی که از طواف باز می ماند، یا نماز برپا می شود و یا وقت نماز فرا می رسد ... 293

بخش صد و سی و یکم

شک در طواف ... 295

بخش صدو سی و دوم

جمع میان چند طواف هفتگانه ... 300

بخش صدو سی و سوم

حکم کسی که طواف کرد و راه را از حجر اسماعیل کوتاه نمود ... 302

بخش صدو سی و چهارم

حکم طواف بی وضو ... 303

بخش صدو سی و پنجم

حکم کسی که پیش از طواف سعی بین صفا و مروه نماید یا طواف را انجام دهد و سعی را به تأخیر اندازد ... 304

بخش صدو سی و ششم

حکم طواف بیمار و کسی که بدون علت به صورت حمل شده طوافش دهند ... 307

بخش صدو سی و هفتم

دو رکعت نماز طواف و وقت آنها وقرائت در آنها و دعای آنها ... 309

بخش صدو سی و هشتم

شک در دو رکعت نماز طواف ... 313

بخش صدو سی و نهم

چند حدیث نکته دار ... 317

بخش صدو چهلم

استلام حجر الاسود بعد از دو رکعت و آشامیدن آب زمزم پیش از رفتن به صفا و مروه ... 324

بخش صدو چهل و یکم

ایستادن در بالای صفا و دعاکردن ... 326

بخش صدو چهل و دوم

سعی بین صفا و مروه و آن چه در آن گفته می شود ... 332

بخش صدو چهل و سوم

حکم کسی که سعی را پیش از صفا از مروه شروع نماید یا بین صفا و مروه شک نماید ... 337

بخش صدو چهل و چهارم

استراحت در سعی و انجام آن به صورت سواری ... 340

بخش صدو چهل و پنجم

قطع نمودن سعی به جهت نماز یا غیر آن و سعی نمودن بدون وضو ... 342

بخش صدو چهل و ششم

کوتاه کردن برای تمتع و بیرون آمدن او از احرام ... 343

بخش صدو چهل و هفتم

حکم کسی که عمره تمتع انجام می دهد و فراموش می کند که تقصیر نماید تا به حج احرام می بندد یا پیش از تقصیر سرش می تراشد یا با همسرش نزدیکی می نماید ... 346

بخش صدو چهل هشتم

حکم کسی که به عمره تمتع احرام بسته پس از احرام با پیشامدی از مکه بیرون می رود ... 349

بخش صدو چهل و نهم

حکم کسی که حج تمتع او فوت شود ... 353

بخش صدو پنجاهم

احرام زن حائض و مستحاضه ... 355

بخش صدو پنجاه و یکم

آن چه بر حائض از ادای مناسک واجب است ... 357

بخش صدو پنجاه و دوم

حکم زنی که در حين طواف حائض شود ... 363

بخش صدو پنجاه و سوم

زن مستحاضه می تواند بیت را طواف نماید ... 365

بخش صدو پنجاه و چهارم

چند روایت نکته دار ... 366

بخش صدو پنجاه و پنجم

معالجه زن حایض ... 368

بخش صدو پنجاه و ششم

دعا برای برطرف شدن خون حیض ... 370

بخش صدو پنجاه و هفتم

احرام روز هشتم ذی ... 375

بخش صدو پنجاه هشتم

حج پیاده و نهایت پیاده روی درحج ... 378

بخش صدو پنجاه و نهم

انجام طواف حج تمتع پیش از رفتن به منا ... 381

بخش صدو شصتم

حكم انجام طواف حج بر کسی که حج افراد انجام می دهد ... 385

بخش صدو شصت و یکم

حرکت به سوی منا ... 387

بخش صدو شصت و دوم

فرود آمدن به منا و حدود آن ... 389

بخش صدو شصت و سوم

حرکت به سوی عرفات و حدود آن ... 390

بخش صدو شصت و چهارم

حکم پایان لبیک گفتن حاجی ... 393

بخش صدو شصت و پنجم

وقوف در عرفه و حدود موقف ... 394

بخش صدو شصت و ششم

کوچ کردن از عرفات ... 402

بخش صدو شصت و هفتم

رفتن به مزدلفه شب هنگام ایستادن در دامنه کوه مشعر و فرود آمدن از آن و حدود آن ... 405

بخش صدو شصت و هشتم

هروله و تند روی در وادی محسّر ... 409

بخش صدو شصت و نهم

حکم کسی که از وقوف در مشعر آگاهی نداشت ... 412

بخش صدو هفتادم

حکم کسی که پیش از طلوع فجر باشتاب -

از مزدلفه کوچ کند ... 416

بخش صدو هفتادو یکم

کسی که حج از او فوت شده است ... 420

بخش صدو هفتادو دوم

سنگریزه از کجا برداشته می شود؟ و تعداد آن ها چقدر است؟ ... 423

بخش صدو هفتادو سوم

روز قربانی و محل شروع انداختن سنگ ریزه و فضیلت آن ... 426

بخش صدو هفتادو چهارم

حكم رمی جمرات در روزهای دهم، یازدهم و دوازدهم ... 430

بخش صدو هفتادو پنجم

حکم کسی که در رمی جمرات پس و پیش یا زیاد و کم نماید ... 434

بخش صدو هفتادو ششم

حکم کسی که رمی جمرات را فراموش کند و یا از مسأله آگاهی نداشته اند ... 438

بخش صدو هفتادو هفتم

حکم انجام رمی از جانب بیماران وكودكان وحكم انجام رمی به صورت سواری ... 440

بخش صدو هفتادو هشتم

روزهای قربانی ... 443

بخش صدو هفتادو نهم

کم ترین حد قربانی ... 444

بخش صدو هشتادم

حکم وجوب قربانی و محل ذبح آن ... 445

بخش صدو هشتادو یکم

مستحبات قربانی و موارد مجاز و غیر مجاز آن ... 448

بخش صدو هشتادو دوم

حکم قربانی زائو، شیرده یا بارکش ... 456

بخش صدو هشتادو سوم

حکم شتر قربانی که از راه رفتن بازماند، یا پیش از رسیدن به قربانگاه و نحر آن بمیرد ... 458

بخش صدو هشتادو چهارم

شتر و گاو از قربانی چند نفر کفایت می کند؟ ... 463

بخش صدو هشتادو پنجم

چگونگی ذبح قربانی ... 466

بخش صدو هشتادو ششم

خوردن از قربانی واجب و صدقه دادن آن و بیرون بردن آن ازمنا ... 469

بخش صدو هشتادو هفتم

پوست قربانی ... 474

بخش صدو هشتادو هشتم

تراشیدن سر و کوتاه نمودن مو و ناخن ... 475

بخش صدو هشتادو نهم

حکم کسی که در انجام مناسک بخشی را تقديم نماید ... 480

بخش صدو نودم

مواردی که برای مرد پس از تراشیدن سر پیش از زیارت بیت از لباس و عطر حلال می شود ... 482

بخش صدو نودو یکم

حکم روزه کسی که حج تمتع انجام می دهد در ازای نبود قربانی ... 485

بخش صدو نودو دوم

زیارت بیت و غسل آن ... 492

بخش صدو نودو سوم

طواف نساء ... 496

بخش صدو نودو چهارم

حکم کسی که شب هنگام در منا بیتوته کند ... 499

بخش صدو نودو پنجم

آمدن (از منا) به مکه بعد از زیارت طواف ... 501

بخش صدو نودو ششم

تکبیر در ایام تشریق ... 502

بخش صدو نودو هفتم

نماز در مسجد منا و حکم کسی که درمنا نماز قصر و تمام بر او واجب است ... 505

بخش صدو نودو هشتم

حکم کوچ از منا؛ کوچ اول و کوچ دوم ... 509

بخش صدو نودو نهم

فرود آمدن در زمین سنگریزه ... 516

بخش دویستم

اتمام نماز در حرم مکه و مدینه ... 517

بخش دویست و یکم

فضیلت نماز در مسجد الحرام و بهترين بقعه آن ... 521

بخش دویست و دوم

ورود به کعبه ... 526

بخش دویست و سوم

وداع با کعبه ... 532

بخش دویست و چهارم

استحباب صدقه به هنگام خروج از مکه ... 536

بخش دویست و پنجم

آن چه از عمره فریضه کفایت می کند ... 537

بخش دویست و ششم

انجام عمره مفرده ... 538

بخش دویست و هفتم

انجام عمره مفرده در ماه های حج (شوال، ذی قعده و ذی حجه) ... 540

بخش دویست و هشتم

ماه هایی که انجام عمره مفرده در آن مستحب است و حکم کسی که در ماهی به آن محرم شده و در ماه دیگر از احرام بیرون آمده است ... 542

بخش دویست و نهم

حکم قطع لبیک گفتن محرم و اعمال واجب بر او ... 545

بخش دویست و دهم

حکم کسی که در حال احرام به عمره با همسرش نزدیکی می کند و کفاره آن ... 548

بخش دویست و یازدهم

حکم کسی که به عنوان مستحب شتر قربانی می فرستد و خود نزد خانواده اش می ماند ... 550

بخش دویست و دوازدهم

چند روایت نکته دار ... 552

بخش های مربوط به زیارت ها (568- 656)

بخش یکم

زیارت پیامبر گرامی صلی الله علیه واله وسلم ... 568

بخش دوم

پیوست حج به زیارت ... 570

بخش سوم

فضیلت بازگشت به مدینه ... 572

بخش چهارم

ورود به مدینه، زیارت پیامبر صلی الله علیه واله وسلم و دعا نزد بارگاه آن حضرت ... 573

بخش پنجم

منبر، روضه و جایگاه پیامبر صلی الله علیه واله وسلم ... 579

بخش ششم

جایگاه جبرئیل علیه السلام ... 586

بخش هفتم

فضیلت اقامت در مدینه، و اعتکاف نزد ستون ها ... 587

بخش هشتم

زیارت ائمه ی بقیع علیهم السلام ... 590

بخش نهم

زیارت مشاهد و قبور شهدا ... 592

بخش دهم

وداع با قبر پیامبر صلی الله علیه واله وسلم ... 603

بخش یازدهم

حرمت مدینه ... 599

بخش دوازدهم

استراحتگاه پیامبر صلی الله علیه واله وسلم ... 603

بخش سیزدهم

مسجد غدیر خم ... 605

بخش چهاردهم

[چند روایت نکته دار] ... 607

بخش پانزدهم

اعمالی که در بارگاه امیر المؤمنین علیه السلام انجام می شود ... 610

بخش شانزدهم

دعایی دیگر در کنار قبر امیرمؤمنان علی علیه السلام ... 611

بخش هفدهم

جایگاه سر مبارک امام حسین علیه السلام ... 614

بخش هیجدهم

زیارت قبر امام حسین بن علی علیهما السلام ... 616

بخش نوزدهم

اعمال کنار قبر امام کاظم و امام جواد علیهما السلام زیاراتی که در بارگاه امامان علیهم السلام کفایت می کند ... 629

بخش بیستم

فضیلت زیارت ها و ثواب آنها ... 632

بخش بیست و یکم

فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام ... 634

بخش بیست و دوم

فضیلت زیارت امام کاظم علیه السلام ... 642

بخش بیست و سوم

فضیلت زیارت امام رضا علیه السلام ... 643

بخش بیست و چهارم

[نماز در حرم های چهارگانه] ... 647

بخش بیست و پنجم

چند روایت نکته دار ... 650

ادامه کتاب حج (19- 567)

بخش چهل و نهم

اشاره

(49)

بَابُ أَشْهُرِ الْحَجِّ.

1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُثَنَّى الْحَنَّاطِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

(الْحَجِّ أَشْهُرُ مَعْلُومَاتٌ): شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ، لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يَحُجُ فِيمَا سِوَاهُنَّ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْن شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: (الْحَجِّ أَشْهُرُ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ).

ماه های حج

1- زراره گوید: امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه شریفه ای که خدای متعال می فرماید: «مراسم حج در ماه های شناخته شده انجام می شود» فرمود:

شوال، ذی قعده و ذی حجه است که جایز نیست کسی در غیر این ماه ها حج را بر خود فرض و واجب سازد.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام در مورد این آیه که می فرماید: «مراسم حج در ماه های شناخته شده انجام می شود». (فرمود:)

وَ الْفَرْضُ التَّلْبِيَةُ وَالْإِشْعَارُ وَ التَّقْلِيدُ ، فَأَيَّ ذَلِكَ فَعَلَ فَقَدْ فَرَضَ الْحَجَّ وَ لَا يُفْرَضُ الْحَجُّ إِلَّا فِي هَذِهِ الشُّهُورِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: الْحَجُّ أَشْهُرُ مَعْلُومَاتٌ وَ هُوَ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ:

أَشْهُرُ الْحَجِّ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ عَشْرٌ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ، وَأَشْهُرُ السِّيَاحَةِ عِشْرُونَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَ الْمُحَرَّمُ وَ صَفَرُ وَ شَهْرُ رَبِيعِ الْأَوَّلِ وَ عَشْرٌ مِنْ شَهْرٍ رَبِيعٍ الآخر.

بخش پنجاهم

اشاره

(50)

بَابُ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ وَالْأَصْغَرِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ يَوْمِ الْحَجَّ الْأَكْبَرِ.

مراسم حج واجب با گفتن لبیک، یا شکافتن کوهان شتر قربانی و یا آویختن نعلین بر گردن قربانی، فرض و واجب می شود.

پس هریک از این سه کار که صورت بگیرد انجام مراسم حج در آن سال بر عهده ی حاجی واجب خواهد شد کسی حق ندارد مراسم حج را بر خود فرض و واجب سازد، مگر د در همین سه ماهی که خداوند عزوجل فرموده است. این سه ماه عبارتند از ماه های شوال، ذی قعده و ذی حجه است.

3- علی بن ابراهیم با سند خود نقل می کند که حضرتش فرمود:

ماه های انجام مراسم حج، شوّال، ذی قعده و ده روز از ماه ذی حجه است و ماه های سیاحت بیست روز از ذی حجه و ماه محرم صفر ربیع الاول و ده روز از ماه ربیع الثانی است.

حج اكبر و حج اصغر

1- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم روز حج اکبر چه روزی است؟

فَقَالَ: هُوَ يَوْمُ النَّحْرِ وَ الْحَجُّ الْأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ.

2- أبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ ذَرِيحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْحَيُّ الْأَكْبَرُ يَوْمُ النَّحْرِ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِيِّ جَمِيعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيٌّ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ عِيَاضٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْحَجَّ الْأَكْبَرِ، فَإِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ كَانَ يَقُولُ: يَوْمُ عَرَفَةَ. فَقَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام:

الْحَجُّ الْأَكْبَرُ يَوْمُ النَّحْرِ وَ يَحْتَجُ بِقَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ: (فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ) وَ هِيَ عِشْرُونَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَ الْمُحَرَّمُ وَ صَفَرٌ وَ شَهْرُ رَبِيعِ الْأَوَّلِ، وَ عَشْرٌ مِنْ رَبِيعِ الْآخِرِ. وَ لَوْ كَانَ الْحَجُّ الْأَكْبَرُ يَوْمَ عَرَفَةَ لَكَانَ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ يَوْماً.

فرمود: حج اکبر روزی است که مراسم قربانی صورت می گیرد. حج اصغر همان عمره است (که روز مشخصی ندارد).

2- ذریح گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

حج اکبر، روز مراسم قربانی است.

3- فضيل بن عیاض گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ حج اکبر پرسیدم چرا که ابن عباس در مورد آن می گفت حج اکبر روز عرفه است.

امام صادق علیه السلام فرمود: امیرمؤمنان على صلوات الله عليه فرمود:

حج اکبر همان روز مراسم قربانی است که به گفتار خدای متعال استدلال می شود که می فرماید: «پس چهار ماه در روی زمین بگردید» که بیست روز از ذی حجه، ماه محرم، صفر، ربیع الاوّل و ده روز از ربیع الثانی است. اگر حج اکبر روز عرفه بود بایستی چهار ماه و یک روز بود.

بخش پنجاه و یکم

اشاره

(51)

بَابُ أَصْنَافِ الْحَجِّ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

الْحَجِّ ثَلَاثَةُ أَصْنَافٍ حَجٌ مُفْرَدٍ وَ قِرَانٍ وَ تَمَتُّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ، وَ بِهَا أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم وَ الْفَضْلُ فِيهَا وَ لا نَأْمُرُ النَّاسَ إِلَّا بِهَا.

2- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مَنْصُورٍ الصَّيْقَلِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

الْحَجُّ عِنْدَنَا عَلَى ثَلَاثَةِ أَوْجُهِ: حَاجٌ مُتَمَتِّعٌ ، وَ حَاجٌ مُفْرِدٌ سَائِقٌ لِلْهَدْيِ، وَ حَاجٌ مُفْرِدٌ لِلْحَجِّ.

انواع حج

1- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

حج بر سه گونه است حج ،مفرد حج قران و حج به اضافهٔ عمره که رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم به آن فرمان داده و همان فضیلت دارد. ما مردم را به همین نوع حج تمتع فرمان می دهیم.

2- منصور صیقل گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: حج در نزد ما به سه گونه انجام می پذیرد حج به اضافه عمره تمتع، حج افراد با قربانی و حج افراد خالص (یعنی بدون عمره و بدون قربانی)

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: أَيُّ أَنْوَاعِ الْحَجِّ أَفْضَلُ؟

فَقَالَ: التَّمَتُّعُ وَ كَيْفَ يَكُونُ شَيْءٍ أَفْضَلَ مِنْهُ وَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَفَعَلْتُ مِثْلَ مَا فَعَلَ النَّاسُ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْن عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

مَا نَعْلَمُ حَجّاً لِلَّهِ غَيْرَ الْمُتْعَةِ إِنَّا إِذَا لَقِينَا رَبَّنَا قُلْنَا: رَبَّنَا عَمِلْنَا بِكِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ، وَ يَقُولُ الْقَوْمُ: عَمِلْنَا بِرَأْيِنَا. فَيَجْعَلُنَا اللَّهُ وَإِيَّاهُمْ حَيْثُ يَشَاءُ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ الثَّانِي علیه السلام قَالَ:

كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام يَقُولُ:

3- ابو ایوب خزاز گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: کدام یک از انواع حج فضیلت بیشتری دارد؟

فرمود: حج تمتع فضیلت بیشتری دارد چگونه امکان دارد که حجی برتر از حج تمتع باشد درحالی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم آرزو می کرد و می فرمود: اگر من امروز شروع می کردم به آن چه تاکنون انجام داده ام، حج خود را به همان صورتی انجام می دادم که مردم انجام می دهند که عمره خود را با حج تمتع انجام می دهند.

4- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

حجی که مورد قبول خداوند است جز حج تمتع نیست هنگامی که ما پروردگار خود را ملاقات کنیم می گوییم پروردگار ما به کتاب تو و سنت پیامبرت عمل نمودیم و این مردم گویند: ما به نظر خود عمل نمودیم. آنگاه خداوند ما و آنها را در هر جایگاهی که بخواهد، قرار می دهد.

5- احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: امام جواد علیه السلام فرمود:

امام باقر علیه السلام همواره می فرمود: -

الْمُتَمَتِّعُ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ أَفْضَلُ مِنَ الْمُفْرِدِ السَّائِقِ لِلْهَدْي.

وَ كَانَ يَقُولُ: لَيْسَ يَدْخُلُ الْحَاجُ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الْمُتْعَةِ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مَنْ حَجَّ فَلْيَتَمَتَّعْ إِنَّا لا نَعْدِلُ بِكِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ وَ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ بَعْضَ النَّاسِ يَقُولُ: جَرِّدِ الْحَجَّ. وَ بَعْضَ النَّاسِ يَقُولُ: اقْرُنْ وَ سُقٌ، وَ بَعْضَ النَّاسِ يَقُولُ: تَمَتَّعْ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ.

فَقَالَ: لَوْ حَجَجْتُ أَلْفَ عَامٍ لَمْ أَقْرُنُهَا إِلَّا مُتَمَتِّعاً.

8- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ قَالَ:

کسی که حج تمتع انجام می دهد برتر از کسی است که حج مفرد را با قربانی انجام می دهد.

حضرتش همواره می فرمود: برای حاجی چیزی بهتر از حج تمتع نیست.

6- معاوية (بن عمار) گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرکس عازم حج می شود باید به حج تمتع بپردازد ما فرمان کسی را با فرمان کتاب خدا و فرمان سنت پیامبر او برابر نمی دانیم.

7- صفوان جمال گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: برخی از مردم می گویند: حج خالص به جا بیاور. برخی دیگر گویند: قربانی با خود بیاور و برخی دیگر می گویند: عمره تمتع به جا بیاور و بعد از عمره به حج بپرداز.

امام صادق علیه السلام فرمود: اگر من هزار سال به حج بروم، جز با حج تمتع به خانه خدا نزدیک نمی شوم.

8- علی بن حدید گوید: -

كَتَبَ إِلَيْهِ عَلِيُّ بْنُ مُيَسْرٍ يَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ اعْتَمَرَ فِي شَهْرٍ رَمَضَانَ ثُمَّ حَضَرَ لَهُ الْمَوْسِمُ أَ يَحُجُ مُفْرِداً لِلْحَجِّ أَوْ يَتَمَتَّعُ ؟ أَيُّهُمَا أَفْضَلُ؟

فَكَتَبَ إِلَيْهِ: يَتَمَتَّعُ أَفْضَلُ.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْحَجِّ.

فَقَالَ: تَمَتَّعْ.

ثُمَّ قَالَ: إِنَّا إِذَا وَقَفْنَا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ قُلْنَا: يَا رَبِّ! أَخَذْنَا بِكِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ، وَ قَالَ النَّاسُ: رَأَيْنَا بِرَأْيِنَا.

10- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

المُتْعَةُ وَ اللَّهِ أَفْضَلُ وَ بِهَا نَزَلَ الْقُرْآنُ وَ جَرَتِ السُّنَّةُ.

على بن ميسر طی نامه ای به امام علیه السلام این گونه نوشت: شخصی در ماه رمضان عمره به جا آورده است آن گاه موسم حج فرا رسیده است آیا حج مفرد انجام دهد یا حج تمتع؟ کدام برتر است؟

حضرتش در پاسخ نوشت: حج تمتع انجام دهد برتر است.

9- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره حج پرسیدم.

فرمود: حج تمتع به جا آور.

آن گاه فرمود: هنگامی که ما در پیشگاه خدای عزوجل بایستیم، می گوییم: پروردگار ما از کتاب تو و سنت پیامبر تو پیروی کردیم و مردم می گویند ما طبق نظر خود عمل نمودیم.

10- حفص بن بختری گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

به خدا سوگند حج تمتع فضیلت بیشتری دارد آیه قرآن به حج تمتع نازل شده و سنت به حج تمتع جاری گشته است.

11- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام فِي السَّنَةِ الَّتِي حَجَّ فِيهَا وَ ذَلِكَ فِي سَنَةِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ وَ مِائَتَيْنِ، فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ بِأَيِّ شَيْءٍ دَخَلْتَ مَكَّةَ مُفْرِداً أَوْ مُتَمَتِّعَاً؟

فَقَالَ: مُتَمَتِّعاً.

فَقُلْتُ لَهُ: أَيُّمَا أَفْضَلُ؟ الْمُتَمَتَّعُ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ، أَوْ مَنْ أَفْرَدَ وَ سَاقَ الْهَدْيَ؟

فَقَالَ: كَانَ أَبُو جَعْفَرِ علیه السلام يَقُولُ: الْمُتَمَتِّعُ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ أَفْضَلُ مِنَ الْمُفْرِدِ السَّائِقِ لِلْهَدْي.

وَ كَانَ يَقُولُ: لَيْسَ يَدْخُلُ الْحَاجُ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الْمُتْعَةِ.

12- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابن مُسْكَانَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ.

11- احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: سال دویست و دوازده هجری امام جواد علیه السلام به حج خانه خدا مشرّف بود. من به حضرتش عرض کردم: قربانت گردم! شما با چه نیتی به حج آمده اید؟ با نیت حج خالص يا حج تمتع؟

فرمود: با نیت حج تمتع.

گفتم: کدام یک برتر است؟ آن کسی که حج تمتع به جا می آورد، یا آن کسی که فقط به مراسم حج می پردازد و قربانی با خود می آورد؟

فرمود: امام باقر علیه السلام همواره می فرمود: «حج و عمره تمتّع برتر از حج بی عمره و آوردن قربانی است».

و آن حضرت همواره می فرمود: «هیچ انجام دهنده حجی خانه خدا مشرف نمی شود که از حاجیان حج تمتع برتر باشد».

12- عبدالملك بن عمرو گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد حج وعمره تمتّع پرسیدم.

فَقَالَ: تَمَتَّعْ.

قَالَ: فَقَضَى أَنَّهُ أَفْرَدَ الْحَجَّ فِي ذَلِكَ الْعَامِ أَوْ بَعْدَهُ.

فَقُلْتُ: أَصْلَحَكَ اللَّهُ سَأَلْتُكَ فَأَمَرْتَنِي بِالتَّمَتُّعِ وَأَرَاكَ قَدْ أَفْرَدْتَ الْحَجَّ الْعَامَ؟

فَقَالَ: أَمَا وَ اللَّهِ، إِنَّ الْفَضْلَ لَفِي الَّذِي أَمَرْتُكَ بِهِ وَ لَكِنِّي ضَعِيفٌ فَشَقَّ عَلَيَّ طَوَافَانِ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَلِذَلِكَ أَفْرَدْتُ الْحَجَّ.

13- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيُّ عَنْ عَمِّهِ عُبَيْدِاللَّهِ أَنَّهُ قَالَ:

سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام وَأَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ: إِنِّي اعْتَمَرْتُ فِي الْحُرُمِ وَ قَدِمْتُ الْآنَ مُتمتعاً.

فَسَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: نِعْمَ مَا صَنَعْتَ إِنَّا لَا نَعْدِلُ بِكِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا بَعَثَنَا رَبُّنَا أَوْ وَرَدْنَا عَلَى رَبِّنَا قُلْنَا: يَا رَبِّ! أَخَذْنَا بِكِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم، وَ قَالَ النَّاسُ : رَأَيْنَا رَأْيَنَا فَصَنَعَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِنَا وَ بِهِمْ مَا شَاءَ.

فرمود: حج تمتع به جا آور.

راوی گوید: زمان گذشت و آن حضرت در آن سال یا بعد از آن، حج افراد به جا آورد. عرض کردم خداوند کارهای شما را اصلاح نماید من از شما در مور نیت حج پرسیدم، به من دستور دادید که حج تمتع به جا آورم اکنون شما حج افراد انجام می دهید؟

فرمود: هان سوگند به خدا برترین حج همان است که به تو دستور دادم، ولی من ناتوان شده ام و انجام دو طواف بین صفا و مروه برای من سخت است. از این رو حج افراد انجام می دهم.

13- عبیدالله حلبی گوید: من در حضور امام صادق علیه السلام بودم که یک نفر پرسید: من در ماه حرام به نیت عمره احرام بسته ام و اینک به قصد حج تمتع وارد شده ام. (کار من صحیح است؟).

پس شنیدم که امام صادق علیه السلام به او فرمود: کار بسیار خوبی کرده ای. ما اهل بیت، فرمان کتاب خدا و رسول خدا صلى الله عليه وسلم را با فرمان هیچ کسی برابر نمی دانیم. هنگامی که (روز رستاخیز) پروردگار ما همۀ ما را برانگیزد و در برابر او بایستیم، ما می گوییم بار پروردگارا! ما به فرمان کتاب تو و سنّت رسولت چنگ زدیم.

و اهل تسنن خواهند گفت: ما چنین تصوّر کردیم و به نظر خود عمل نمودیم.

در آن روز خداوند عزوجل آن طور که بخواهد با ما و آنان رفتار خواهد کرد.

14- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيٌّ قَالَ:

دَخَلْتُ مَعَ إِخْوَتِي عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقُلْنَا: إِنَّا نُرِيدُ الْحَجَّ وَبَعْضُنَا صَرُورَةٌ.

فَقَالَ: عَلَيْكُمْ بِالتَّمَتُّع ، فَإِنَّا لا نَتَّقِي فِي التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ سُلْطَانًا وَ اجْتِنَابِ الْمُسْكِرِ وَ الْمَسْحَ عَلَى الْخُفَّيْن.

15- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنِّي اعْتَمَرْتُ فِي رَجَبٍ وَ أَنَا أُرِيدُ الْحَجَّ أَ فَأَسُوقُ الْهَدْيَ وَأُفْرِدُ الْحَجَّ أَوْ أَتَمَتَّعُ.

فَقَالَ: فِي كُلِّ فَضْلٌ وَكُلّ حَسَنٌ.

قُلْتُ: فَأَيُّ ذَلِكَ أَفْضَلُ؟

فَقَالَ: تَمَتَّعْ هُوَ وَ اللَّهِ أَفْضَلُ.

14- محمّدبن فضل هاشمی گوید: من با برادرانم خدمت امام صادق علیه السلام شرف یاب شدیم و گفتیم: ما عازم حج شده ایم و برخی از ما برای نوبت اول به حج می رویم. با چه نیتی عازم شویم؟

فرمود: بر شما باد به حج تمتّع ما خاندان پیامبر دربارۀ حج و عمره تمتع، پرهیز از مسکرات و مسح کشیدن بر پشت پاها از هیچ سلطان و قدرتی واهمه نداریم.

15- معاوية بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: من در سال جاری ماه رجب به عمره رفته ام و اینک عازم حج گشته ام. آیا با خودم قربانی ببرم و حج بی عمره به جا آورم؟ یا این که از نو به نیت عمره احرام ببندم و حج تمتع به جا آورم؟

فرمود: در هر کدام فضیلتی است و هردو خوب و بهتر است.

گفتم: کدام یک فضیلت بیشتری دارد؟

فرمود: به نيت عمره و حج تمتع احرام ببند. به خدا سوگند! حج تمتع بهتر است.

ثُمَّ قَالَ: إِنَّ أَهْلَ مَكَّةَ يَقُولُونَ: إِنَّ عُمْرَتَهُ عِرَاقِيَّةٌ وَ حَجَّتَهُ مَكَّيَّةٌ ، كَذَّبُوا أَ وَ لَيْسَ هُوَ مُرْتَبِطاً بِحَجِّهِ لا يَخْرُجُ حَتَّى يَقْضِيَهُ.

ثُمَّ قَالَ: إِنِّي كُنْتُ أَخْرُجُ لِلَيْلَةٍ أَوْ لِلَيْلَتَيْنِ تَبْقَيَانِ مِنْ رَجَبٍ، فَتَقُولُ أُمُّ فَرْوَةَ: أَيْ أَبَهْ ! إِنَّ عُمْرَتَنَا شَعْبَانِيَّةٌ، وَ أَقُولُ لَهَا : أَيْ بُنَيَّةُ إِنَّهَا فِيمَا أَهْلَلْتُ وَ لَيْسَتْ فِيمَا أَحْلَلْتُ.

16- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيَ وَأَفْرَدَ رَغْبَةً عَن الْمُتْعَةِ فَقَدْ رَغِبَ عَنْ دِينِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ.

17- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: إِنَّهُمْ يَقُولُونَ فِي حَجَّةِ الْمُتَمَتِّعِ : حَجُّهُ مَكَّيَّةٌ وَ عُمْرَتُهُ عِرَاقِيَّة.

آن گاه حضرتش فرمود: مردم مگه درباره ما میگویند عمره اینان عمره عراقی و حج آنان حج مکی است. اینان دروغ می گویند. مگر عراقی پایبند حج نیست که نمی تواند از حرم خارج شود تا موقعی که حج خود را نیز به پایان برساند؟

سپس حضرتش فرمود: من شب بیست و نهم یا بیست و هشتم ماه رجب برای عمره احرام بستم. اُم فروه گفت: پدر جان عمره ما، عمره ماه شعبان خواهد بود.

گفتم: دخترم! عمره ما به حساب آن ماهی حساب می شود که لبیک گفته ایم، نه آن ماهی که از لباس احرام خارج می شویم.

16- صفوان جمال گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرکه قربانی با خود نیاورد و به جهت روی گردانی از حج تمتع، حج افراد به جا آورد، در واقع از دین خداوندعزوجل روی گردان شده است.

17- معاوية (بن عمّار) گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: اهل تسنن درباره کسی که حجّ تمتع به جا می آورد می گویند حج او مکی و عمره او عراقی است.

فَقَالَ: كَذَبُوا أَ وَ لَيْسَ هُوَ مُرْتَبِطَاً بِحَجَّتِهِ لا يَخْرُجُ مِنْهَا حَتَّى يَقْضِيَ حَجَّتَهُ؟!

18- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ:

حَجَّ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا فَلَمَّا قَدِمُوا الْمَدِينَةَ دَخَلُوا عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام، فَقَالُوا: إِنَّ زُرَارَةَ أَمَرَنَا أَنْ نُهِلَّ بِالْحَجِّ إِذَا أَحْرَمْنَا.

فَقَالَ لَهُمْ: تَمَتَّعُوا.

فَلَمَّا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِهِ دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! لَئِنْ لَمْ تُخْبِرْهُمْ بِمَا أَخْبَرْتَ زُرَارَةَ لَنَأْتِيَنَّ الْكُوفَةَ وَ لَنُصْبِحَنَّ بِهِ كُذَّاباً.

فَقَالَ: رُدَّهُمْ.

فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَقَالَ: صَدَقَ زُرَارَةُ.

ثُمَّ قَالَ: أَمَا وَ اللَّهِ، لا يَسْمَعُ هَذَا بَعْدَ هَذَا الْيَوْمِ أَحَدٌ مِنِّي.

فرمود: دروغ گفته اند. مگر کسی که عمره تمتع به جا می آورد پایبند حج تمتع نیست که تا حج خود را تکمیل نکند حق ندارد از حرم خارج شود؟! 18- عبدالملک بن اعین گوید گروهی از اصحاب ما عازم حج بودند. هنگامی که به مدینه رسیدند، خدمت امام باقر علیه السلام شرفیاب شدند و گفتند: زراره به ما گفته که در موقع احرام به عزم حج لبیک بگوییم.

حضرتش به آنان فرمود: به عزم حج تمتع لبیک بگویید.

وقتی از خدمت امام باقر علیه السلام خارج شدند و این خبر را آوردند من به خدمت رسیدم و گفتم: قربانت گردم اگر آن چه را به برادرم زراره گفته ای به اینان بازگو نکنی فردا که ما وارد کوفه شویم، همۀ مردم خاندان اعین را دروغگو می خوانند.

امام باقر علیه السلام فرمود: آنان را بازگردان.

وقتی که آنان مجدداً به خدمت امام باقر علیه السلام شرفیاب شدند، حضرتش به آنان فرمود: زراره راست گفته است.

سپس امام باقر علیه السلام فرمود: هان به خدا سوگند! از امروز به بعد، دیگر هیچ کس این سخن را از من نخواهد شنید.

بخش پنجاه و دوم

اشاره

(52)

بَابُ مَا عَلَى الْمُتَمَتِّعِ مِنَ الطَّوَافِ وَ السَّعْيِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

عَلَى الْمُتَمَتِّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ ثَلَاثَةُ أَطْوَافٍ بِالْبَيْتِ، وَ سَعْيَانِ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ عَلَيْهِ إِذَا قَدِمَ مَكَّةَ طَوَافٌ بِالْبَيْتِ وَ رَكْعَتَانِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام وَ سَعْيٌّ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ، ثُمَّ يُقَصِّرُ وَ قَدْ أَحَلَّ هَذَا ِللْعُمْرَةِ وَ عَلَيْهِ لِلْحَجِّ طَوَافَانِ وَ سَعْيَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ، وَ يُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ طَوَافٍ بِالْبَيْتِ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:-

واجبات حج تمتع

1- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کسی که حج و عمره تمتع به جا می آورد، باید سه نوبت دور خانه کعبه طواف کند و دو نوبت بین صفا و مروه سعی کند به این صورت که در آغاز ورود به مکه، یک نوبت طواف کند، پس از آن دو رکعت نماز طواف پشت مقام ابراهیم علیه السلام بخواند. بعد بین صفا و مروه سعی کند، سپس موی یا ناخن خود را بچیند و از احرام خارج شود. این مراسم ویژه عمره ره است.

برای حج تمتع نیز، باید دو نوبت دور خانه طواف کند و یک نوبت بین صفا و مروه سعی کند. و بعد از هر طواف، دو رکعت نماز طواف در پشت مقام ابراهيم علیه السلام بخواند.

2- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلامفرمود: -

الْمُتَمَتِّعُ عَلَيْهِ ثَلَاثَةُ أَطْوَافٍ بِالْبَيْتِ، وَ طَوَافَانِ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ قَطْعُ التَّلْبِيَةِ مِنْ مُتْعَتِهِ إِذَا نَظَرَ إِلَى بُيُوتِ مَكَّةَ وَ يُحْرِمُ بِالْحَجِّ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ يَوْمَ عَرَفَةَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيٌّ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

عَلَى الْمُتَمَتِّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ ثَلَاثَةُ أَطْوَافٍ بِالْبَيْتِ وَ يُصَلِّي لِكُلِّ طَوَافٍ رَكْعَتَيْنِ وَ سَعْيَانِ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ.

کسی که حج وعمره تمتع انجام می دهد بایستی سه نوبت دور خانه خدا طواف کند و دو نوبت بین صفا و مروه سعى کند و چنین فردی هنگامی که خانه های مکه را دید تلبیه را قطع کند و برای حج در روز ترویه احرام ببندد و در روز عرفه هنگام ظهر تلبیه را قطع نماید.

3 - منصور بن حازم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کسی که حج و عمره تمتع به جا آورد، باید سه نوبت دور خانه کعبه طواف کند و برای هر طوافی دو رکعت نماز بخواند، و دو نوبت بین صفا و مروه سعی کند.

بخش پنجاه و سوم

اشاره

(53)

بَابُ صِفَةِ الْإِقْرَانِ وَ مَا يَجِبُ عَلَى الْقَارِنِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِي عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا يَكُونُ الْقَارِنُ إِلَّا بِسِيَاقِ الْهَدْي وَ عَلَيْهِ طَوَافَانِ بِالْبَيْتِ وَ سَعْيَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ، كَمَا يَفْعَلُ الْمُفْرِدُ لَيْسَ بِأَفْضَلَ مِنَ الْمُفْرِدِ إِلَّا بِسِيَاقِ الْهَدْي.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

الْقَارِنُ لا يَكُونُ إِلَّا بِسِيَاقِ الْهَدْيِ وَ عَلَيْهِ طَوَافٌ بِالْبَيْتِ وَ رَكْعَتَانِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام، وَ سَعْيَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ طَوَافٌ بَعْدَ الْحَجِّ وَ هُوَ طَوَافُ النِّسَاءِ.

3- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ: -

چگونگی حج قران و واجبات آن

1- منصور بن حازم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

حج قران انجام نمی پذیرد مگر با همراه بودن قربانی از محل احرام؛ به این صورت که باید دو نوبت دور خانه کعبه طواف کند و یک نوبت بین صفا و مروه سعی نماید، مانند حج افراد - که نه عمره دارد و نه قربانی - حج قران برتر از حج افراد نیست مگر به جهت همراه بردن قربانی.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کسی به حج قِران نمی رسد جز با همراه بردن قربانی در این حج، یک نوبت باید دور خانه کعبه طواف کند، سپس در پشت مقام ابراهیم علیه السلام دو رکعت نماز طواف بخواند، سپس بین صفا و مروه سعی کند و در پایان یک نوبت دیگر دور خانه طواف کند، که همان طواف نساء است.

3- عبدالله بن سنان گوید: -

قُلْتُ لَهُ: إِنِّي سُقْتُ الْهَدْيَ وَ قَرَنْتُ؟

قَالَ: وَ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ ؟ التَّمَتُعُ أَفْضَلُ؟

ثُمَّ قَالَ: يُجْزِنُكَ فِيهِ طَوَافٌ بِالْبَيْتِ وَ سَعْيَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَاحِدٌ.

وَ قَالَ: طُفْ بِالْكَعْبَةِ يَوْمَ النَّحْرِ.

بخش پنجاه و چهارم

اشاره

(54)

بَابُ صِفَةِ الْإِشْعَارِ وَالتَّقْلِيدِ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنِّي قَدِ اشْتَرَيْتُ بَدَنَةٌ فَكَيْفَ أَصْنَعُ بِهَا؟

فَقَالَ: انْطَلِقُ حَتَّى تَأْتِيَ مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ فَأَفِضْ عَلَيْكَ مِنَ الْمَاءِ وَ الْبَسْ ثَوْبَيْكَ ثُمَّ أَنِخْهَا مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ ثُمَّ ادْخُلِ الْمَسْجِدَ فَصَلِّ ثُمَّ افْرِضْ بَعْدَ صَلَاتِكَ ثُمَّ اخْرُجْ إِلَيْهَا فَأَشْعِرْهَا مِنَ الْجَانِبِ الْأَيْمَنِ مِنْ سَنَامِهَا. ثُمَّ قُلْ:

به امام صادق علیه السلام گفتم: من قربانی آورده ام تا حج قران به جا آورم.

فرمود: چرا این کار را کرده ای؟ حج تمتع بهتر از حج قرآن است.

سپس فرمود: در صورت حج قران کافی است که روز ورود به مکه یک نوبت دور خانه طواف کنی و بعد یک نوبت بین صفا و مروه سعی کنی.

حضرتش فرمود: در روز عید قربان یک نوبت دیگر دور خانه طواف کن.

چگونگی علامت گذاری به قربانی

1- يونس بن يعقوب گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: من یک شتر قربانی خریده ام تا حج قِران به جا آورم چگونه آن را علامت بگذارم؟

فرمود: حرکت کن تا به مسجد شجره برسی در آنجا غسل کن و دو لباس احرامت را بر تن کن و شتر قربانی را رو به قبله بخوابان سپس وارد مسجد شو و نماز بخوان، سپس بعد از نماز نیت کن سپس به سوی شتر برو و سمت راست کوهان شتر را با کارد خون آلود کن. آن گاه بگو:

«بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ مِنْكَ وَ لَكَ، اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّي».

ثُمَّ انْطَلِقُ حَتَّى تَأْتِيَ الْبَيْدَاءَ فَلَبَّهْ.

2- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ أَبَانِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيِّ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ تَجْلِيلِ الْهَدْي وَ تَقْلِيدِهَا.

فَقَالَ: لَا تُبَالِي أَيَّ ذَلِكَ فَعَلْتَ.

وَ سَأَلْتُهُ عَنْ إِشْعَارِ الْهَدْي.

فَقَالَ: نَعَمْ مِنَ الشَّقِّ الْأَيْمَنِ.

فَقُلْتُ: مَتَى نُشْعِرُهَا؟ قَالَ: حِينَ تُرِيدُ أَنْ تُحْرِمَ.

3- أَبَانٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ وَ زُرَارَةٌ قَالَا:

«به نام خدا، بار خدایا! این قربانی مال توست و برای توست بار خدایا! از من بپذیر».

بعد، حرکت کن تا به وادی بیداء برسی. (موقعی که به وادی بیداء رسیدی) بگو: «لبيك اللهم لبيك».

2- محمد حلبی گوید: از امام صادق علیه السلامدر مورد علامت گذاری و آویختن نعلین از گردن قربانی پرسیدم.

فرمود: مشکلی ندارد که چگونه انجام دهی.

از حضرتش در مورد علامت گذاری پرسیدم.

فرمود: آری می توان از سمت راست قربانی انجام داد.

عرض کردم: کی علامت گذاری کنیم؟

فرمود: آن گاه که می خواهی احرام ببندی.

3- عبدالرحمان و زراره گویند:

سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْبُدْنِ كَيْفَ تُشْعَرُ وَ مَتَى يُحْرِمُ صَاحِبُهَا؟ وَ مِنْ أَيِّ جَانِبِ تُشْعَرُ؟ وَ مَعْقُولَةٌ تُنْحَرُ أَوْ بَارِكَةٌ؟

فَقَالَ: تُنْحَرُ مَعْقُولَةً وَ تُشْعَرُ مِنَ الْجَانِبِ الْأَيْمَنِ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَن ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبُدْنِ كَيْفَ تُشْعَرُ؟ قَالَ: تُشْعَرُ وَ هِيَ مَعْقُولَةٌ وَ تُنْحَرُ وَ هِيَ قَائِمَةٌ تُشْعَرُ مِنْ جَانِبِهَا الْأَيْمَنِ وَ يُحْرِمُ صَاحِبُهَا إِذَا قُلْدَتْ وَأُشْعِرَتْ.

5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِذَا كَانَتِ الْبُدْنُ كَثِيرَةٌ قَامَ فِيمَا بَيْنَ ثِنْتَيْنِ ثُمَّ أَشْعَرَ الْيُمْنَى ثُمَّ الْيُسْرَى وَ لا يُشْعِرُ أَبَداً حَتَّى يَتَهَيَّأَ لِلْإِحْرَامِ لِأَنَّهُ إِذَا أَشْعَرَ وَ قَلَّدَ وَ جَلَّلَ وَجَبَ عَلَيْهِ الْإِحْرَامُ وَ هِيَ بِمَنْزِلَةِ التَّلْبِيَةِ.

از امام صادق علیه السلام پرسیدیم چگونه قربانی علامت گذاری شود؟ و صاحب قربانی چه هنگامی احرام ببندد؟ از کدام سمت قربانی علامت گذاری می شود؟ آیا شتر بسته شده نحر می شود یا خوابانیده شود؟

فرمود: پای شتر را بسته و نحر می شود و از سمت راست کوهان علامت گذاری می شود.

4- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: شتر قربانی به چه صورت علامت گذاری می شود؟

فرمود: خوابیده و پا بسته علامت گذاری می شود و ایستاده نحر می شود. علامت گذاری در سمت راست کوهان صورت می گیرد و صاحب قربانی از همان لحظه که بر گردن گوسفند قربانی نعلین بیاویزد یا کوهان شتر را زخمی کند، در حال احرام خواهد بود.

5- جمیل بن درّاج گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه قربانی بسیار شد صاحب قربانی بین دو قربانی می ایستد آن گاه شتر سمت راستی را علامت گذاری کند، سپس شتر سمت چپی را، و دیگر هرگز علامت گذاری نمی کند تا آماده احرام شود، چرا که هنگامی که علامت گذاری کرد و نعلین از گردن قربانی آویخت احرام بر او واجب می شود و این عمل به سان تلبیه است.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

الْبُدْنُ تُشْعَرُ مِنَ الْجَانِبِ الْأَيْمَنِ وَ يَقُومُ الرَّجُلُ فِي جَانِبِ الْأَيْسَرِ ثُمَّ يُقَلِّدُهَا بِنَعْلٍ خَلَقٍ قَدْ صَلَّى فِيهَا.

بخش پنجاه و پنجم

اشاره

(55)

بَابُ الْإِفْرَادِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

الْمُفْرِدُ بِالْحَجِّ عَلَيْهِ طَوَافُ بِالْبَيْتِ وَ رَكْعَتَانِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام وَ سَعْيٌّ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَ طَوَافُ الزِّيَارَةِ وَ هُوَ طَوَافُ النِّسَاءِ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ هَدْيَ وَلا أضْحِيَّة.

6- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

شتر قربانی را از سمت راست علامت می گذارند. صاحب قربانی باید در سمت چپ به ایستد و علامت بگذارد، سپس یک جفت نعلین کهنه که در آن نماز خوانده باشد، به گردن شتر بیاویزد.

واجبات حج افراد

1- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کسی که حج افراد به جا می آورد باید (در ابتدای ورود به مسجد الحرام) یک نوبت خانه کعبه طواف کند، دو رکعت نماز طواف در پشت مقام ابراهیم علیه السلام بخواند و یک نوبت بین صفا و مروه سعی کند و (بعد از عرفات و منا) یک نوبت دیگر نیز دور خانه طواف کند که همان طواف زیارت است و این همان طواف نساء است. کسی که حج افراد به جا می آورد روز عید قربان، نه قربانی واجب دارد و نه قربانی مستحب.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُفْرِدِ لِلْحَجِّ هَلْ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ بَعْدَ طَوَافِ الْفَرِيضَةِ؟

قَالَ: نَعَمْ مَا شَاءَ وَيُجَدِّدُ التَّلْبِيَةَ بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ ، وَ الْقَارِنُ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ يَعْقِدَانِ مَا أَحَلَّا مِنَ الطَّوَافِ بِالتَّلْبِيَةِ.

بخش پنجاه و ششم

اشاره

(56)

بَابٌ فِيمَنْ لَمْ يَنْوِ الْمُتْعَةَ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ لَبَّى بِالْحَجِّ مُفْرِداً فَقَدِمَ مَكَّةَ وَ طَافَ بِالْبَيْتِ وَ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام وَ سَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ.

قَالَ: فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلَهَا مُتْعَةً إِلَّا أَنْ يَكُونَ سَاقَ الْهَدْي.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام يَقُولُ:

راوی گوید: از حضرتش سؤال کردم کسی که حج افراد به جا می آورد، بعد از طواف اول باز هم می تواند دور خانه طواف کند؟

فرمود: آری، هر چند که مایل باشد می تواند طواف ،کند ولی بعد از خواندن دو رکعت نماز طواف، بلافاصله باید از نو لبیک بگوید کسی که حج قران به جا می آورد نیز همین حکم را دارد، چرا که در هر دو مورد با گفتن لبیک، احرام خود را تحکیم می کنند، و با طواف خانه کعبه، از احرام آزاد می شوند.

حکم کسی که نیت حج تمتع نمی کند

1- معاوية بن عمّار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم اگر کسی در موقع احرام به عزم حج افراد لبیک بگوید و بعد از ورود به مکه طواف کند و در مقام ابراهیم علیه السلام نماز طواف بخواند سپس سعی صفا و مروه را به پایان برساند (وظیفه او چیست؟).

فرمود: باید از احرام بیرون آید و حج تمتع به جا بیاورد مگر این که با خود قربانی آورده باشد.

2- زراره گوید: از امام باقر علیه السلام شنیدم که می فرمود:

مَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ أَحَلَّ أَحَبَّ أَوْ كَرِهَ.

3- أَحْمَدُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

مَا طَافَ بَيْنَ هَذَيْنِ الْحَجَرَيْنِ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ أَحَدٌ إِلَّا أَحَلَّ إِلَّا سَائِقَ الْهَدْي.

بخش پنجاه و هفتم

اشاره

(57)

بَابُ حَجِّ الْمُجَاوِرِينَ وَ قُطَّانِ مَكَّةَ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ لِأَهْلِ سَرِفٍ وَ لا لِأَهْلِ مَرْ وَلا لِأَهْلِ مَكَّةَ مُتْعَةٌ، يَقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: (ذَلِكَ مَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ).

هرکس دور کعبه طواف کند و سعی صفا و مروه را به پایان برساند، از احرام آزاد می شود چه مایل باشد چه اکراه داشته باشد.

3- راوی گوید امام ابا الحسن علیه السلام فرمود:

هر کس بین دو کوه صفا و مروه سعی کند، از احرام بیرون می آید مگر کسی که با خود قربانی آورده باشد.

چگونگی حج مجاورين مكه و اهل حرم

1- سعید اعرج گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

برای مردم سرِف، مرّ ومكه انجام حج تمتع لازم نیست، خداوند متعال می فرماید: «این (حج) از آنِ کسی است که از ساکنان مسجد الحرام نباشد».

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيَّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ: لِأَهْلِ مَكَّةَ مُنْعَةٌ؟

قَالَ: لا، وَلا لِأَهْلِ بُسْتَانَ، وَ لا لِأَهْلِ ذَاتِ عِرْقٍ، وَ لا لِأَهْلِ عُسْفَانَ وَنَحْوِهَا.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ فی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: (ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ).

قَالَ: مَنْ كَانَ مَنْزِلُهُ عَلَى ثَمَانِيَةَ عَشَرَ مِيلاً مِنْ بَيْنِ يَدَيْهَا وَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ مِيلاً مِنْ خَلْفِهَا وَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ مِيلاً عَنْ يَمِينِهَا وَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ مِيلاً عَنْ يَسَارِهَا فَلَا مُتْعَةَ لَهُ مِثْلَ مَرٍ وَ أَشْبَاهِهَا.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ دَاوُدَ عَنْ حَمَّادٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَ يَتَمَتَّعُونَ؟

قَالَ: لَيْسَ لَهُمْ مُتْعَةٌ؟

2- ابو بصیر گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم آیا انجام حج تمتع برای مردم مکه نیز لازم است؟

فرمود نه هم چنین برای مردم بستان، ذات ،عرق عسفان و نظایر آن نیز لازم نیست.

3- حریز گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم منظور از این گفتار خداوند که می فرماید: «حج تمتّع ویژه کسانی است که خانواده آنان به اندازۀ مسافت سفر از مسجدالحرام فاصله دارند» چیست؟

فرمود: کسانی که در هیجده میلی مکه زندگی می کنند می توانند حج تمتع به جا نیاورند، خواه در سمت مقابل حرم باشند و یا در سمت پشت 4- داوود بن حماد گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا مردم مکه نیز می توانند حج تمتع انجام دهند؟

فرمود: برای آنان انجام حج تمتّع لازم نیست.

قُلْتُ: فَالْقَاطِنُ بِهَا؟

قَالَ: إِذَا أَقَامَ بِهَا سَنَةٌ أَوْ سَنَتَيْنِ صَنَعَ صُنْعَ أَهْلِ مَكَّةَ؟ قُلْتُ: فَإِنْ مَكَثَ الشَّهْرَ.

قَالَ: يَتَمَتَّعُ.

قُلْتُ: مِنْ أَيْنَ؟

قَالَ: يَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ.

قُلْتُ: أَيْنَ يُهِلَّ بِالْحَجِّ ؟

قَالَ: مِنْ مَكَّةَ نَحْواً مِمَّا يَقُولُ النَّاسُ.

5- أَبُو عَلِيَّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنِّي أُرِيدُ الْجِوَارَ فَكَيْفَ أَصْنَعُ؟

عرض کردم: کسی که در مکه اقامت می کند چه وظیفه ای دارد؟

فرمود: اگر یک سال یا دو سال اقامت کند، مانند مردم مکه رفتار خواهد کرد.

گفتم: اگر یک ماه در مکه اقامت کند چه؟

فرمود: حج تمتع انجام می دهد.

گفتم: از کجا احرام می بندد؟

فرمود: از حرم بیرون می رود (و از آن جا احرام می بندد).

گفتم: از کجا از احرام حج بیرون می آید؟

فرمود: از ،مگه از نظیر مکانی که مردم می گویند.

5- عبدالرحمان بن حجّاج گوید به امام صادق علیه السلام گفتم: می خواهم در حرم مجاور بمانم موقع حج تكليف من چه خواهد بود؟

قَالَ: إِذَا رَأَيْتَ الْهِلَالَ هِلَالَ ذِي الْحِجَّةِ فَاخْرُجْ إِلَى الْجِعْرَانَةِ فَأَحْرِمْ مِنْهَا بِالْحَجِّ.

فَقُلْتُ لَهُ: كَيْفَ أَصْنَعُ إِذَا دَخَلْتُ مَكَّةَ أُقِيمُ إِلَى يَوْمِ التَّرْوِيَةِ لَا أَطُوفُ بِالْبَيْتِ؟

قَالَ: تُقِيمُ عَشْراً لا تَأْتِي الْكَعْبَةَ ؟ إِنَّ عَشْراً لَكَثِيرٌ إِنَّ الْبَيْتَ لَيْسَ بِمَهْجُورٍ، وَ لَكِنْ إِذَا دَخَلْتَ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَ اسْعَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ.

فَقُلْتُ لَهُ: أَلَيْسَ كُلُّ مَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ وَ سَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَقَدْ أَحَلَّ ؟ قَالَ: إِنَّكَ تَعْقِدُ بِالتَّلْبِيَةِ.

ثُمَّ قَالَ: كُلَّمَا طُفْتَ طَوَافاً وَ صَلَّيْتَ رَكْعَتَيْنِ فَاعْقِدْ بِالتَّلْبِيَةِ. ثُمَّ قَالَ: إِنَّ سُفْيَانَ فَقِيهَكُمْ أَتَانِي فَقَالَ: مَا يَحْمِلُكَ عَلَى أَنْ تَأْمُرَ أَصْحَابَكَ يَأْتُونَ الْجَعْرَانَةَ فَيُحْرِمُونَ مِنْهَا؟

فَقُلْتُ لَهُ: هُوَ وَقْتُ مِنْ مَوَاقِيتِ رَسُولِ الله صلی الله علیه وسلم.

فرمود: موقعی که هلال ماه ذی حجه را مشاهده کردی، از حرم خارج شو تا به منطقه برسی. در آن جا به احرام حج مبادرت کن.

پرسیدم: موقعی که با حال احرام به مگه بازگشتم چه کنم؟ آیا تا روز هشتم معطل بمانم و دور خانه کعبه طواف نکنم؟

فرمود: می خواهی ده روز در مکه باشی و دور خانه کعبه طواف نکنی؟ ده روز خیلی زیاد است. خانه خدا را نمی توان متروک و مهجور وا نهاد بلکه هنگام ورود به مکه وارد مسجد شو و دور خانه کعبه طواف کن و بین صفا و مروه نیز، سعی کن.

پرسیدم: مگر نه این است که هر کس دور خانه کعبه طواف کند و بین صفا و مروه سعی کنددر واقع از احرام خارج شده است؟

فرمود: ولی تو بعد از سعی، لبيك می گویی و از نو احرام خود را تحکیم می کنی.

حضرتش فرمود: بعد از آن (تا روز هشتم) هر وقت که طواف به جا آوردی، فوری بعد از نماز طواف لبیک می گویی و احرام خود را می بندی.

آن گاه امام صادق علیه السلام فرمود: فقيه شما (مردم کوفه) سفیان ثوری نزد من آمد و گفت: چه باعث شده است که به اصحابت دستور می دهی که به جعرانه بروند و از آن جا محرم شوند؟

به او گفتم: جعرانه میقاتی از میقات های رسول خدا صلی الله علیه وسلم است.

فَقَالَ: وَأَيُّ وَقْتِ مِنْ مَوَاقِيتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ؟

فَقُلْتُ لَهُ: أَحْرَمَ مِنْهَا حِينَ قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ وَ مَرْجِعُهُ مِنَ الطَّائِفِ؟

فَقَالَ: إِنَّمَا هَذَا شَيْءٍ أَخَذْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلَالَ صَاحَ بِالْحَجِّ.

فَقُلْتُ: أَلَيْسَ قَدْ كَانَ عِنْدَكُمْ مَرْضِيّاً؟

قَالَ: بَلَى، وَ لَكِنْ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا أَحْرَمُوا مِنَ المَسْجِدِ؟

فَقُلْتُ: إِنَّ أُولَئِكَ كَانُوا مُتَمَتِّعِينَ فِي أَعْنَاقِهِمُ الدِّمَاءُ، وَإِنَّ هَؤُلَاءِ قَطَنُوا بِمَكَّةَ فَصَارُوا كَأَنَّهُمْ مِنْ أَهْل مَكَّةَ، وَأَهْلُ مَكَّةَ لا مُتْعَةَ لَهُمْ، فَأَحْبَبْتُ أَنْ يَخْرُجُوا مِنْ مَكَّةَ إِلَى بَعْضِ الْمَوَاقِيتِ وَ أَنْ يَسْتَغِبُوا بِهِ أَيَّاماً.

فَقَالَ لِي: وَ أَنَا أُخْبِرُهُ، أَنَّهَا وَقْتُ مِنْ مَوَاقِيتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ! فَإِنِّي أَرَى لَكَ أَنْ لَا تَفْعَلَ.

سفیان گفت: جعرانه چه زمانی میقات رسول خدا صلى الله عليه وسلم بود؟

گفتم: رسول خدا صلى الله عليه وسلم از جعرانه به عزم عمره مفرده احرام بست؛ آن روزی که غنایم جنگ حنین را قسمت کرد و از محاصره طائف بازگشته بود.

سفیان گفت: تو این فتوا را از عبدالله بن عمر گرفته ای او بعد از دیدن هلال ذی حجه احرام می بست و فریاد لبیک به حج می زد.

گفتم: مگر جایگاه عبدالله بن عمر پیش شما مورد پسند نیست؟

سفیان گفت: چرا اما مگر ندانسته ای که اصحاب رسول خدا صلى الله عليه وسلم فقط از مسجد الحرام لباس احرام پوشیده اند؟

گفتم: اصحاب رسول خدا صلى الله عليه وسلم به عزم حج تمتع از مسجدالحرام لبیک گفته اند که بر همه آنان واجب شده بود که قربانی کنند اما من به کسانی دستور داده ام از جعرانه لباس احرام بپوشند که در حرم مکه مجاور شده اند و چنانند که گویا مردم مکه هستند، مردم مکه حق ندارند که حجّ تمتع به جا آورند. از این رو من دوست دارم که مجاوران حرم از شهر مکه خارج شوند و تا رسیدن به میقات جعرانه برای چند روزی از حرم خدا دور شده باشند.

موقعی که من می گفتم جعرانه هم میقاتی از میقات های رسول خدا صلى الله عليه وسلم است، سفیان ثوری به من گفت: ای ابا عبدالله من مصلحت نمی دانم که چنین دستوری را به اصحاب بدهی.

فَضَحِكْتُ وَ قُلْتُ: وَ لَكِنِّي أَرَى لَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا.

فَسَأَلَ عَبْدُ الرَّحْمَانِ عَمَّنْ مَعَنَا مِنَ النِّسَاءِ كَيْفَ يَصْنَعْنَ؟

فَقَالَ: لَوْ لا أَنَّ خُرُوجَ النِّسَاءِ شُهْرَةٌ لَأَمَرْتُ الصَّرُورَةَ مِنْهُنَّ أَنْ تَخْرُجَ، وَلَكِنْ مُرْ مَنْ كَانَ مِنْهُنَّ صَرُورَةً أَنْ تُهِلَّ بِالْحَجِّ فِي هِلَالِ ذِي الْحِجَّةِ. فَأَمَّا اللَّوَاتِي قَدْ حَجَجْنَ فَإِنْ شِثْنَ فَفِي خَمْسٍ مِنَ الشَّهْرِ، وَ إِنْ شِئْنَ فَيَوْمَ التَّرْوِيَةِ.

فَخَرَجَ وَ أَقَمْنَا فَاعْتَلَّ بَعْضُ مَنْ كَانَ مَعَنَا مِنَ النِّسَاءِ الصَّرُورَةِ مِنْهُنَّ ، فَقَدِمَ فِي خَمْسِ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ.

فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ أَنَّ بَعْضَ مَنْ مَعَنَا مِنْ صَرُورَةِ النِّسَاءِ قَدِ اعْتَلَلْنَ فَكَيْفَ تَصْنَعُ؟

فَقَالَ: فَلْتَنْظُرْ مَا بَيْنَهَا وَ بَيْنَ التَّرْوِيَةِ، فَإِنْ طَهُرَتْ فَلْتُهِلَّ بِالْحَجِّ وَإِلَّا فَلَا يَدْخُلْ عَلَيْهَا يَوْمُ التَّرْوِيَةِ إِلَّا وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ، وَ أَمَّا الْأَوَاخِرُ فَيَوْمَ التَّرْوِيَةِ.

فَقُلْتُ: إِنَّ مَعَنَا صَبِيّاً مَوْلُوداً فَكَيْفَ نَصْنَعُ بِهِ؟

من خندیدم و گفتم اما من مصلحت می دانم که آنان را با خبر سازم.

در این هنگام عبدالرحمان از امام صادق علیه السلام پرسید: بانوانی که همراه ما هستند، چه تکلیفی دارند؟

فرمود: اگر خارج شدن بانوان مایۀ شهرت ،نبود به زنانی که برای نخستین بار در مراسم حج شرکت می کنند، دستور می دادم تا به جعرانه بروند. (اما اینک که مایۀ شهرت می شود). ولی به زنانی که برای نخستین بار حج می گزارند بگو: اوّل ماه ذی حجه لباس احرام بپوشند و لبیک بگویند و اما زنانی که پیشتر حج انجام داده اند، اگر مایل باشند، در روز پنجم ذی حجه لباس احرام بپوشند وگرنه مانند دیگر زنان در روز هشتم لباس احرام بپوشند.

امام صادق علیه السلام از مکه خارج شد و ما ماندیم به ناگاه یکی از بانوان که برای نوبت اول در مراسم حج شرکت می کرد، قاعده شد. روز پنجم ذی حجه امام صادق علیه السلام به مکه بازگشت و ما به حضرتش پیام دادیم که یکی از بانوان ما که قرار بود در اول ماه لباس احرام بپوشند، قاعده شد. تکلیف او چیست؟

حضرتش فرمود: تا روز هشتم منتظر شود اگر پاک شد، فوری آماده شود و لباس احرام بپوشد و لبیک بگوید و اگر پاک نشد حتماً شب هشتم لباس احرام بپوشد و لبیک بگوید. اما دیگران که پیشتر به حج آمده اند، در روز هشتم لباس احرام بپوشند.

عرض کردم: با ما نوزادی است، با آن کودک چه باید کرد؟

فَقَالَ: مُرْ أُمَّهُ تَلْقَى حَمِيدَةَ فَتَسْأَلَهَا كَيْفَ تَصْنَعُ بِصِبْيَانِهَا؟

فَأَتَتْهَا فَسَأَلَتْهَا كَيْفَ تَصْنَعُ؟

فَقَالَتْ: إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ فَأَحْرِمُوا عَنْهُ وَ جَرَّدُوهُ وَ غَسْلُوهُ كَمَا يُجَرَّدُ الْمُحْرِمُ وَقِفُوا بِهِ الْمَوَاقِفَ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ فَارْمُوا عَنْهُ وَ احْلِقُوا عَنْهُ رَأْسَهُ وَ مُرِي الْجَارِيَةَ أَنْ تَطُوفَ بِهِ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ يَخْرُجُ إِلَى بَعْضِ الْأَمْصَارِ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى مَكَّةَ فَيَمُرُّ بِبَعْضِ الْمَوَاقِيتِ أَلَهُ أَنْ يَتَمَتَّعَ؟

قَالَ: مَا أَزْعُمُ أَنَّ ذَلِكَ لَيْسَ لَهُ لَوْ فَعَلَ وَ كَانَ الْإِهْلَالُ أَحَبَّ إِلَيَّ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:

الْمُجَاوِرُ بِمَكَّةَ سَنَةٌ يَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ مَكَّةَ. يَعْنِي يُفْرِدُ الْحَجَّ مَعَ أَهْلِ مَكَّةَ وَ مَا كَانَ دُونَ السَّنَةِ فَلَهُ أَنْ يَتَمَتَّعَ.

فرمود: به مادر آن نوزاد بگو شخصاً خدمت حمیده (همسر امام صادق علیه السلام) برسد و از او بپرسد چه کند؟

مادر نوزاد خدمت حمیده خاتون شرفیاب شد و تکلیف کودک را پرسید.

حميده خاتون فرمود: روز ترویه (هشتم) او را به لباس احرام در آورید؛ کودک را عریان کنید و غسل بدهید همان طور که مرد محرم عریان می شود (و غسل می کند)، سپس لباس احرام بر تن او بپوشانید و او را در همۀ مراسم شرکت دهید و روز عید قربان عوض او ریگ بر سر مجسمه شیطان بکوبید و به نیابت کودک، سرش را بتراشید و به یکی از کنیزان خود بگویید تا او را بین صفا و مروه طواف دهد.

راوی گوید: از حضرتش پرسیدم اگر کسی اهل مکه باشد و به شهری از شهرها سفر کند و در راه مراجعت به وطن به یکی از میقات ها گذر کند آیا می تواند به نیت حج تمتع لباس احرام بپوشد؟

فرمود: تصوّر نمی کنم مانعی داشته باشد اما به نظر من لبیک گفتن او به عنوان حج افراد بهتر است.

6- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

کسی که یک سال تمام در شهر مکه سکونت داشته باشد، باید مانند اهل مکه حج افراد به جا بیاورد. و هرکس که کمتر از یک سال در مکه مجاورت کرده باشد می تواند حج تمتع به جا بیاورد.

7- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُجَاوِرِ أَ لَهُ أَنْ يَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ؟

قَالَ: نَعَمْ يَخْرُجُ إِلَى مُهَلِّ أَرْضِهِ فَيُلَبِّي إِنْ شَاءَ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَر علیه السلام قَالَ:

مَنْ دَخَلَ مَكَّةَ بِحَجَّةٍ عَنْ غَيْرِهِ ثُمَّ أَقَامَ سَنَةٌ فَهُوَ مَكِّيُّ ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَحُجُّ عَنْ نَفْسِهِ أَوْ أَرَادَ أَنْ يَعْتَمِرَ بَعْدَ مَا انْصَرَفَ مِنْ عَرَفَةَ فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يُحْرِمَ بِمَكَّةَ، وَ لَكِنْ يَخْرُجُ إِلَى الْوَقْتِ وَ كُلَّمَا حَوَّلَ رَجَعَ إِلَى الْوَقْتِ.

9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِي الْفَضْلِ قَالَ:

كُنْتُ مُجَاوِراً بِمَكَّةَ فَسَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مِنْ أَيْنَ أُحْرِمُ بِالْحَجِّ؟

7- سماعه گوید: از امام ابی الحسن علیه السلام در مورد مجاور مکه پرسیدم که آیا می تواند حج و عمره تمتع انجام دهد؟

فرمود: آری، اگر خواست به جایگاه احرام سرزمین خود بیرون می رود و از آن جا لبیک می گوید.

8- راوی گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

هرکه برای انجام حج از جانب دیگری وارد مکه شود و یک سال در آن سکونت کند، او اهل مکه است. پس هرگاه بخواهد از جانب خود حج انجام دهد، یا پس از پایان مراسم عرفه عمره انجام دهد نمی تواند از مکه احرام ببندد، ولی بایستی به میقات بیرون رود و هرگاه به مکه رود بایستی به میقات برگردد.

9- ابي الفضل گوید: من در شهر مکه مجاور بودم. از امام صادق علیه السلام پرسیدم: برای حج، در کجا لباس احرام بپوشم؟

فَقَالَ: مِنْ حَيْثُ أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْجِعْرَانَةِ، أَتَاهُ فِي ذَلِكَ الْمَكَانِ فُتُوحٌ فَتْحُ الطَّائِفِ وَفَتْحُ خَيْبَرَ وَ الْفَتْحُ.

فَقُلْتُ: مَتَى أَخْرُجُ؟

قَالَ: إِنْ كُنْتَ صَرُورَةً فَإِذَا مَضَى مِنْ ذِي الْحِجَّةِ يَوْمٌ، وَإِنْ كُنْتَ قَدْ حَجَجْتَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِذَا مَضَى مِنَ الشَّهْرِ خَمْسٌ.

10- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ ابی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُجَاوِرُ بِمَكَّةَ إِذَا دَخَلَهَا بِعُمْرَةٍ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ فِي رَجَبٍ أَوْ شَعْبَانَ أَوْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَوْ غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ الشُّهُورِ إِلَّا أَشَهُرَ الْحَجِّ، فَإِنَّ أَشْهُرَ الْحَجِّ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ مَنْ دَخَلَهَا بِعُمْرَةٍ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ فَلْيَخْرُجْ إِلَى الْجِعْرَانَةِ فَيُحْرِمُ مِنْهَا ثُمَّ يَأْتِي مَكَّةَ وَ لَا يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ حَتَّى يَنْظُرَ إِلَى الْبَيْتِ ثُمَّ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَيُصَلِّي الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام ثُمَّ يَخْرُجُ إِلَى الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَيَطُوفُ بَيْنَهُمَا ، ثُمَّ يُقَصِّرُ وَ يُحِلُّ ثُمَّ يَعْقِدُ التَّلْبِيَةَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ.

فرمود: در همان جا که رسول خدا صلى الله عليه وسلم لباس احرام پوشیده از جعرانه لباس احرام بر تن کن. در این جا بود که فتوحاتی نصیب رسول خدا صلى الله عليه وسلم شد: فتح طائف، فتح خيبر و فتح (حنين).

پرسیدم: در چه زمانی به جعرانه حرکت کنم؟

فرمود: اگر برای نخستین بار به حج ،آمده ای هنگامی که یک روز از اول ذیحجه گذشت از جعرانه لباس احرام بر تن کن و اگر پیش از آن نیز به مناسک حج موفق بوده ای، روز پنجم ذی حجه احرام ببند.

10- سماعه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر کس در مکه مجاور باشد در صورتی که در غیر از ماه های حج؛ در ماه رجب یا شعبان یا ماه رمضان یا غیر از این ماه ها - البته غیر از ماه های حج، که شوال، ذی قعده و ذی حجه هستند - با عمره مفرده وارد مکه شده باشد و بعد در ماه حج بخواهد برای حج احرام ببندد، (که یک سال کامل از مجاورت او نگذشته، باید حج تمتع به جا آورد) به جعرانه عزیمت کند و لباس احرام بپوشد و لبیک گویان برای عمره تمتع وارد مکه شود و تا دیدارش به کعبه نیفتد، لبیک را قطع نکند، و موقعی که وارد مسجد شد، دور کعبه طواف کند و در پشت مقام ابراهيم علیه السلام دور رکعت نماز طواف بخواند و بعد از آن بین صفا و مروه سعی کند و با کوتاه کردن ناخن و موی سر و صورت از لباس احرام خارج شود سپس روز هشتم ذی حجه برای حجّ لبیک گوید و لباس احرام بپوشد.

بخش پنجاه و هشتم

اشاره

(58)

بَابُ حَجَ الصِّبْيَانِ وَ الْمَمَالِيكِ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُثَنَّى الْحَنَّاطِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

إِذَا حَجَّ الرَّجُلُ بِابْنِهِ وَ هُوَ صَغِيرٌ، فَإِنَّهُ يَأْمُرُهُ أَنْ يُلَبِّيَ وَ يَفْرِضَ الْحَجَّ، فَإِنْ لَمْ يُحْسِنْ أَنْ يُلَبيَ لُبِّي عَنْهُ وَ يُطَافُ بِهِ وَ يُصَلَّى عَنْهُ.

قُلْتُ: لَيْسَ لَهُمْ مَا يَذْبَحُونَ.

قَالَ: يُذْبَحُ عَنِ الصِّغَارِ وَ يَصُومُ الْكِبَارُ وَ يُتَّقَى عَلَيْهِمْ مَا يُتَّقَى عَلَى الْمُحْرِمِ مِنَ الشَّيَابِ وَ الطَّيبِ، فَإِنْ قَتَلَ صَيْداً فَعَلَى أَبِيهِ.

2- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ أَيُّوبَ أَخِي أَدَيْمٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ لا مِنْ أَيْنَ يُجَرَّدُ الصِّبْيَانُ؟

حكم حج کودکان و حج بردگان

1- زراره گوید: امام (باقر یا امام صادق علیهما السلام) فرمود:

هرگاه فردی با کودک صغیرش در مراسم حج شرکت کند بایستی به او دستور دهد که لبیک گوید و حج را بر خود لازم دارد هرگاه کودک نتواند خوب لبیک گوید از عوض او لبیک گفته شده دور خانه طواف می شود و نماز طواف خوانده می شود.

عرض کردم: کودکان قربانی ندارند (چه باید کرد؟).

فرمود: از عوض آنها قربانی ذبح می شود و بزرگترها عوض قربانی بایستی روزه بگیرند و مواردی که محرم باید از آنها خودداری کند - مانند لباس و عطر - آنها نیز باید از این موارد خودداری کنند. پس هرگاه صیدی را بکشند کفارۀ آن به عهده پدر کودک است.

2- ایوب برادر ادیم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیده شد: کودکان از کجا لباس احرام بپوشند؟

فَقَالَ: كَانَ أَبِي يُجَرِّدُهُمْ مِنْ فَخّ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ مَعِي صِبْيَةً صِغَاراً وَ أَنَا أَخَافُ عَلَيْهِمُ الْبَرْدَ فَمِنْ أَيْنَ يُحْرِمُونَ؟

قَالَ: انْتِ بِهِمُ الْعَرْجَ فَيُحْرِمُوا مِنْهَا، فَإِنَّكَ إِذَا أَتَيْتَ الْعَرْجَ وَقَعْتَ فِي تِهَامَةَ.

ثُمَّ قَالَ: فَإِنْ خِفْتَ عَلَيْهِمْ فَانْتِ بِهِمُ الْجُحْفَةَ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي . عبدالله علیه السلام قَالَ:

انْظُرُوا مَنْ كَانَ مَعَكُمْ مِنَ الصِّبْيَانِ فَقَدِّمُوهُ إِلَى الْجُحْفَةِ أَوْ إِلَى بَطْنِ مَرَّ وَ يُصْنَعُ بِهِمْ مَا يُصْنَعُ بِالْمُحْرِمِ وَ يُطَافُ بِهِمْ وَ يُرْمَى عَنْهُمْ وَ مَنْ لا يَجِدُ مِنْهُمْ هَدْياً فَلْيَصُمْ عَنْهُ وَلِيُّهُ.

فرمود: پدر بزرگوارم علیه السلام کودکان را از منطقه فخ لباس احرام می پوشانید.

3- يعقوب گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: چند کودک خردسال به همراه آورده ام و می ترسم با لباس احرام سرما بخورند از کجا می توانند لباس احرام بپوشند؟

فرمود: شما به همراه کودکان به گردنه عَرْج بروید و در آنجا کودکان باید لباس احرام بپوشند. هنگامی که به گردنۀ عرج رسیدی، در سراشیبی تهامه قرار می گیری.

آن گاه حضرتش فرمود: اگر باز هم بر حال کودکان بیمناک می باشی، به جحفه برسید و کودکان از جحفه لباس احرام بپوشند.

4- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

ملاحظه کنید! هرکه کودک خود را به همراه می آورد از جحفه یا درۀ مر ⁽¹⁾باید لباس احرام بپوشانید و تکالیف ویژه احرام را دربارۀ آنان رعایت کنید: آنان را طواف بدهید و به نیابت از آنان شیطان را سنگ بزنید (هر کودکی که در حج تمتع لباس احرام بپوشد، باید یک قربانی از عوض او ذبح شود)؛ و اگر مقدور نباشد باید ولی او به نیابت وی روزه بگیرد.

وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیهما السلام يَضَعُ السِّكِّينَ فِي يَدِ الصَّبِيِّ، ثُمَّ يَقْبِضُ عَلَى يَدَيْهِ الرَّجُلُ فَيَذْبَحُ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ يُونُسَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ عَلَى الْمَمْلُوكِ حَجِّ وَ لا عُمْرَةٌ حَتَّى يُعْتَقَ.

6- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ غِلْمَانِ لَنَا دَخَلُوا مَعَنَا مَكَّةَ بِعُمْرَةٍ وَ خَرَجُوا مَعَنَا إِلَى عَرَفَاتٍ بِغَيْرِ إِحْرَام.

قَالَ: قُلْ لَهُمْ: يَغْتَسِلُونَ ثُمَّ يُحْرِمُونَ وَ اذْبَحُوا عَنْهُمْ كَمَا تَذْبَحُونَ عَنْ أَنْفُسِكُمْ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

امام سجاد علیه السلام همواره کارد قصابی را در دست کودک می نهاد و قصاب، دست خود را روی دست کودک می نهاد و گوسفند را قربانی می کرد.

5- فضل بن یونس گوید: امام کاظم علیه السلام فرمود:

کسی که در قید بردگی است تکلیف انجام حج و عمره ندارد، مگر موقعی که از قید بردگی آزاد شود.

6- اسحاق بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: از خاندان ،ما چند کودک به عزم عمره با لباس احرام وارد مکه شدند و بعد از پایان عمره، بدون احرام در مراسم عرفات حاضر شده اند. (تکلیف آنان چیست؟).

امام صادق علیه السلام فرمود: به آنان بگو غسل کنند، آن گاه لباس احرام بپوشند و از عوض آنان - آن سان که از جانب خود قربانی می کنید - بایستی قربانی ذبح کنید.

7- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

كُلُّ مَا أَصَابَ الْعَبْدُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فِي إِحْرَامِهِ فَهُوَ عَلَى السَّيِّدِ إِذَا أَذِنَ لَهُ فِي الْإِحْرَامِ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ غُلَام لَنَا خَرَجْتُ بِهِ مَعِي وَ أَمَرْتُهُ فَتَمَتَّعَ وَ أَهَلَّ بِالْحَجِّ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَ لَمْ أَذْبَحْ عَنْهُ أَلَهُ أَن يَصُومَ بَعْدَ النَّفْرِ وَقَدْ ذَهَبَتِ الْأَيَّامُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ.

فَقَالَ: أَلا كُنْتَ أَمَرْتَهُ أَنْ يُفْرِدَ الْحَجَّ؟

قُلْتُ: طَلَبْتُ الْخَيْرَ.

فَقَالَ: كَمَا طَلَبْتَ الْخَيْرَ، فَاذْبَحْ شَاةً سَمِينَةٌ، وَكَانَ ذَلِكَ يَوْمَ النَّفْرِ الْأَخِيرِ.

9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ سَمَاعَةً:

هر برده ای که در حال احرام مرتکب عمل منافی حج شود اگر با اجازه مولا و آقایش احرام ببندد، به عهده مولای اوست.

8- علی بن ابی حمزه گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم با یکی از کودکانم برای انجام حج به مکه مشرف شدیم، به او دستور دادم نیت حج تمتع کند و روز ترویه از احرام حج خارج شد؛ ولی از عوض او قربانی نکشتیم آیا لازم است پس از کوچ از مکه روزه بگیرد درحالی که روزهایی که خداوند معین فرموده پایان یافته است؟

فرمود: آیا به او دستور ندادی که حج افراد انجام دهد؟

گفتم: برای او آرزوی خیر کردم.

فرمود: آن سان که آرزوی خیر کرده ای، پس گوسفند چاقی قربانی کن. و این در واپسین روز کوچ از منا بود.

9- سماعه گوید:

أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ أَمَرَ غِلْمَانَهُ أَنْ يَتَمَتَّعُوا؟

قَالَ: عَلَيْهِ أَنْ يُضَحَّيَ عَنْهُمْ.

قُلْتُ: فَإِنَّهُ أَعْطَاهُمْ دَرَاهِمَ فَبَعْضُهُمْ ضَحَّى وَ بَعْضُهُمْ أَمْسَكَ الدَّرَاهِمَ وَ صَامَ.

قَالَ: قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ هُوَ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءَ تَرَكَهَا.

قَالَ: وَ لَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُمْ وَصَامُوا كَانَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.

بخش پنجاه و نهم

اشاره

(59)

بَابُ الرَّجُلِ يَمُوتُ صَرُورَةً أَوْ يُوصِي بِالْحَجِّ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فِي رَجُلٍ تُوُفِّيَ وَأَوْصَى أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ؟

قَالَ: إِنْ كَانَ صَرُورَةً فَمِنْ جَمِيعِ الْمَالِ إِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ الدَّيْنِ الْوَاجِبِ، وَ إِنْ كَانَ قَدْ حَجَّ فَمِنْ ثُلُثِهِ، وَ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَحُجَّ حَجَّةَ الإِسْلَام وَ لَمْ يَتْرُكُ إِلَّا قَدْرَ نَفَقَةِ الْحَمُولَةِ وَ لَهُ وَرَثَةٌ فَهُمْ أَحَقُّ بِمَا تَرَكَ ، فَإِنْ شَاءُ وَا أَكَلُوا وَإِنْ شَاءُ وا أَحَجُوا عَنْهُ.

از امام علیه السلام پرسیدند: مردی به کودکانش دستور داده که حج تمتع انجام دهند.

فرمود: آن فرد بایستی از جانب آنها قربانی ذبح کند.

عرض کردم: او مقداری پول به آنها داده برخی قربانی ذبح کرده اند و برخی دیگر پولها را برای خود نگه داشته و روزه گرفته اند.

فرمود: همین برای آنها کافی است. او نیز مخیر است اگر خواست می تواند قربانی نکشد.

فرمود: اگر به آنها دستور می داد که روزه بگیرند از آنها کفایت می کرد.

حکم کسی که پیش از انجام حج واجب می میرد یا به انجام حج وصیت می کند

1- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کسی که پیش از انجام حج واجب از دنیا رفته و وصیت کرده که از جانب او حجّی انجام شود (پرسیدم).

فرمود: اگر نخستین حج باشد، باید از همۀ دارایی او مبلغ حج را بردارند، چرا که این حج به سان بدهی واجب است و اگر به حج رفته باشد مبلغ حج را از یک سوم مال بر می دارند. و اگر فردى بميرد وحجّة الاسلام را انجام ندهد و جز هزینه سفر چیزی نداشته باشد در عین حال ورثه ای داشته باشد که به ما ترک نیازمندتر باشند، در این صورت ورثه میتوانند همان مقدار ما ترک را مصرف کنند و اگر خواستند می توانند از جانب او حجی انجام دهند.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي خَلَفٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ الصَّرُورَةِ يَحُجُ عَنِ الْمَيِّتِ؟

قَالَ: نَعَمْ إِذَا لَمْ يَجِدِ الصَّرُورَةُ مَا يَحُجُ بِهِ عَنْ نَفْسِهِ، فَإِنْ كَانَ لَهُ مَا يَحُجُّ بِهِ عَنْ نَفْسِهِ فَلَيْسَ يُجْزِئُ عَنْهُ حَتَّى يَحُجَّ مِنْ مَالِهِ وَ هِيَ تُجْزِئُ عَنِ الْمَيِّتِ إِنْ كَانَ لِلصَّرُورَةِ مَالٌ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام:

فِي رَجُلٍ صَرُورَةٍ مَاتَ وَ لَمْ يَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ لَهُ مَالٌ.

قَالَ: يَحُجُّ عَنْهُ صَرُورَةٌ لَا مَالَ لَهُ.

4- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

2- سعد بن ابی خلف گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: آیا مردی که برای نخستین بار حج انجام می دهد می تواند از جانب مرده ای حج انجام دهد؟

فرمود: آری، اگر چنین فردی توان مالی نداشته باشد که از جانب خود حج انجام دهد، اگر توان مالی برای انجام حج داشته باشد برای او کافی نیست مگر این که از مال خود حج انجام دهد و همان از جانب مرده کفایت می کند اگر چنین فردی توان مالی داشته باشد، گرچه مرده مالی نداشته باشد.

3- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی توان مالی داشته ولی حجة الاسلام را انجام نداده اینک از دنیا رفته است (تکلیف چیست؟).

فرمود: حج او را فردی که توان مالی ندارد و نخستین بار به حج می رود، انجام می دهد.

4 - اسحاق بن عمار گوید:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَمُوتُ وَ يُوصِي بِحَجَّةٍ فَيُعْطَى رَجُلٌ دَرَاهِمَ يَحُجُّ بِهَا عَنْهُ فَيَمُوتُ قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ ثُمَّ أُعْطِيَ الدَّرَاهِمَ غَيْرُهُ.

قَالَ: إِنْ مَاتَ فِي الطَّرِيقِ أَوْ بِمَكَّةَ قَبْلَ أَنْ يَقْضِيَ مَنَاسِكَهُ، فَإِنَّهُ يُجْزِئُ عَنِ الْأَوَّلِ.

قُلْتُ: فَإِنِ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ يُفْسِدُ عَلَيْهِ حَجَّهُ حَتَّى يَصِيرَ عَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ أَيُجْزِئُ عَن الْأَوَّلِ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: لِأَنَّ الْأَجِيرَ ضَامِنٌ لِلْحَجِّ؟

قَالَ: نَعَمْ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

في رَجُلٍ أعطى رَجُلاً ما يَجُجُهُ فَحَدَتْ بِالرَّجُلِ حَدَتْ فَقالَ:

از حضرتش پرسیدم مردی پیش از مرگ وصیت می کند که حجی از جانب او انجام شود. در این راستا به فردی مبلغی پول می دهند که به نیابت از او حج را انجام دهد، او پیش از انجام حج از دنیا می رود. در این هنگام پولها را به فرد دیگری می دهند. (وظیفه چیست؟).

فرمود: اگر نایب در راه یا در مکه پیش از انجام اعمال حج بمیرد، همان از فوت شده نخستین کفایت می کند.

عرض کردم: اگر گرفتار مشکلی شود که حج او باطل گردد و حجی در سال آینده به عهده او بیاید آیا باز از فوت شده اول کفایت می کند؟

فرمود: آری.

گفتم: چون اجیر ضامن حج است؟

فرمود: آری.

5- راوی گوید امام صادق علیه السلام درباره مردی که به مردی هزینه سفر حج را پرداخته که انجام دهد، ولی برای نایب حادثه ای رخ می دهد فرمود:

إِنْ كَانَ خَرَجَ فَأَصَابَهُ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ فَقَدْ أَجْرَأَتْ عَنِ الْأَوَّلِ وَإِلَّا فَلَا.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سُوَيْدٍ الْقَلَاءِ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ بُرَيْدِ العِجْلِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ اسْتَوْدَعَنِي مَالاً فَهَلَكَ وَ لَيْسَ لِوُلْدِهِ شَيْءٌ وَ لَمْ يَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ؟

قَالَ: حُجَّ عَنْهُ وَ مَا فَضَلَ فَأَعْطِهِمْ.

بخش شصتم

اشاره

(60)

بَابُ الْمَرْأَةِ تَحُجُّ عَنِ الرَّجُلِ

1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ مُصَادِفٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

في المَرْأَةِ تَحُجُّ عَنِ الرَّجُلِ الصَّرورَةَ، فَقَالَ:

اگر نایب برای انجام حج از شهر بیرون رفته و این حادثه در مسیر حج رخ داده از فرد اول کفایت میکند وگر نه کفایت نمی کند.

6- برید عجلی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: فردی مبلغی به من سپرده بود که از دنیا رفت و فرزندان او چیزی ندارند. از طرفی، حجّة الاسلام را نیز انجام نداده است (وظیفه چیست؟).

فرمود: از جانب او حجّی انجام شود و مانده پول را به فرزندان او بپرداز.

حکم نیابت زن از مرد

1- مصادف :گوید امام صادق علیه السلام در مورد زنی که نایب حج مردی می شود که به حج نرفته بود، فرمود:

إِنْ كَانَتْ قَدْ حَجَّتْ وَ كَانَتْ مُسْلِمَةٌ فَقِيهَةً فَرُبَّ امْرَأَةٍ أَفْقَهُ مِنْ رَجُلٍ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: الرَّجُلُ يَحْجُ عَنِ الْمَرْأَةِ وَ الْمَرْأَةُ تَحُجُّ عَنِ الرَّجُلِ؟

قَالَ: لَا بَأْسَ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِنَا مَاتَ أَخُوهَا فَأَوْصَى بِحَجَّةٍ وَ قَدْ حَجَّتِ الْمَرْأَةُ.

فَقَالَتْ: إِنْ صَلَحَ حَجَجْتُ أَنَا عَنْ أَخِي وَ كُنْتُ أَنَا أَحَقَّ بِهَا مِنْ غَيْرِي.

فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: لا بَأْسَ بِأَنْ تَحُجَّ عَنْ أَخِيهَا، وَإِنْ كَانَ لَهَا مَالٌ فَلْتَحُجَّ مِنْ مَالِهَا فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِأَجْرِهَا.

اگر زن پیشتر حج انجام داده وزن مسلمان و آگاه به مسایل حج باشد، (اشکالی ندارد)؛ چرا که چه بسا زنی که در مسایل شرعی از مرد آگاه تر است.

2- معاوية بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: مردها که می توانند به نیابت از زن ها به حج بروند، آیا زنها نیز می توانند به نیابت از مردها به حج بروند؟

فرمود: مانعی ندارد.

3- ابی ایوب گوید به امام صادق علیه السلام گفتم: یک نفر از فامیل ما فوت نموده و وصیّت کرده است که از میراث او کسی را به نیابت حج بفرستند خواهرش که پیشتر به حج رفته است، می گوید اگر درست باشد خود من به نیابت از برادرم به حج می روم. من از دیگران سزاوارترم که با مال برادرم، مراتب وصیت را عملی کنم. (تکلیف ما چیست؟)

فرمود: مانعی ندارد که آن خانم به نیابت از برادرش به حج برود و اگر این خانم صاحب مال است، چه بهتر که از مال خودش به حج برود که اجر و پاداش بیشتری دارد.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ:

تَحُجُّ الْمَرْأَةُ عَنْ أَخِيهَا وَ عَنْ أُخْتِهَا.

وقال: نحج المرأة عن ابنها.

بخش شصت و یکم

اشاره

(61)

بَابُ مَنْ يُعْطَى حَجَّةً مُفْرَدَةً فَيَتَمَتَّعُ أَوْ يَخْرُجُ مِنْ غَيْرِ الْمَوْضِعِ الَّذِي يُشْتَرَطُ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام:

فِي رَجُلٍ أَعْطَى رَجُلاً دَرَاهِمَ يَحُجُ بِهَا عَنْهُ حَجَّةٌ مُفْرَدَةً أَ يَجُوزُ لَهُ أَنْ يَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ.

4- رفاعه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

زن می تواند به نیابت از برادر و خواهرش به حج برود.

حضرتش فرمود مادر نیز میتواند به نیابت از پسرش به حج برود.

حکم کسی که برای حج افراد اجیر شده به جای آن، حج تمتع انجام می دهد یا به شرط عمل نمی کند

1- ابو بصیر گوید به (امام باقر علیه السلام یا امام صادق علیه السلام) گفتم: مردی نایب گرفته است که برای او حج افراد انجام دهد. آیا نایب می تواند به جای حج افراد، حج و عمره تمتع به جا آورد؟

فَقَالَ: نَعَمْ، إِنَّمَا خَالَفَهُ إِلَى الْفَضْلِ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ حَرِيز قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ أَعْطَى رَجُلاً حَجَّةً يَحُجُّ بِهَا عَنْهُ مِنَ الْكُوفَةِ فَحَجَّ عَنْهُ مِنَ الْبَصْرَةِ.

قَالَ: لَا بَأْسَ إِذَا قَضَى جَمِيعَ مَنَاسِكِهِ فَقَدْ تَمَّ حَبُّهُ.

بخش شصت و دوم

اشاره

(62)

بَابُ مَنْ يُوصِي بِحَجَةٍ فَيُحَجِّ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ مَوْضِعِهِ أَوْ يُوصِي بِشَيْءٍ قَلِيلٍ فِي الْحَجِّ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ آدَمَ قَالَ:

فرمود: آری. او فقط در فضیلت عمل مخالفت کرده است.

2- حریز گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی نایب گرفته است برای او از کوفه به حج برود و او از بصره حرکت کرده است چه حکمی دارد؟

فرمود: اگر همه اعمالش را انجام داده ایرادی ندارد؛ چرا که حج او پایان یافته است.

حکم کسی که به حج وصیت می کند، اما از غیر آن جایی که او وصیت نموده بود، برای او حج انجام دهند، یا به چیز اندکی برای انجام حج وصیّت می کند.

1- زکریا بن آدم گوید:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ أَوْصَى بِحَجَّةٍ أَيَجُوزُ أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ الْبَلَدِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ؟

فَقَالَ: مَا كَانَ دُونَ الْمِيقَاتِ فَلَا بَأْسَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السَّنْدِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْن يَزِيدَ قَالَ:

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي رَجُلٍ أُوصِيَ بِحَجَّةٍ فَلَمْ تَكْفِهِ مِنَ الْكُوفَةِ: إِنَّهَا تُجْزِئُ حَجَّتُهُ مِنْ دُونِ الْوَقْتِ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْن عَبْدِ اللَّهِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرّضَا علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَمُوتُ فَيُوصِي بِالْحَجِّ مِنْ أَيْنَ يُحَجِّ عَنْهُ؟ قَالَ: عَلَى قَدْرِ مَالِهِ إِنْ وَسِعَهُ مَالُهُ فَمِنْ مَنْزِلِهِ، وَ إِنْ لَمْ يَسَعْهُ مَالُهُ مِنْ مَنْزِلِهِ فَمِنَ الْكُوفَةِ، فَإِنْ لَمْ يَسَعْهُ مِنَ الْكُوفَةِ فَمِنَ الْمَدِينَةِ.

از امام ابوالحسن علیه السلام پرسیدم: مردی پیش از مرگش وصیت به انجام حج کرده است.

آیا می توان حج او را از شهر دیگری - که فوت کرده - انجام داد؟

فرمود: اگر پیش از میقات باشد، ایرادی ندارد.

2- عمر بن یزید گوید: امام صادق علیه السلام در مورد فردی که به انجام حج وصیت کرده؛ ولی بودجه مالی او از کوفه کفایت نکند، فرمود:

برای او پیش از میقات کفایت می کند.

3- محمد بن عبدالله گوید: به امام رضا علیه السلام گفتم: اگر کسی بمیرد و وصیت کرده باشد که برای او حج نیابتی به عمل آورند از چه مکان باید نایب بگیرند؟

فرمود: از آن مکانی که بودجه مالی او کفایت کند؛ اگر بودجه مالی او به حد کفایت باشد، باید از محل سکونت او نایب بگیرند و اگر کافی نباشد از کوفه و اگر باز هم کافی نباشد از مدینه نایب بگیرند.

4- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

فِي رَجُلٍ أَوْصَى أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ فَلَمْ يَبْلُغْ جَمِيعُ مَا تَرَكَ إِلَّا خَمْسِينَ دِرْهَماً.

قَالَ: يُحَجِّ عَنْهُ مِنْ بَعْضِ الْأَوْقَاتِ الَّتِي وَقَتَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قُرْبٍ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَوْ عَنْ رَجُلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَمَّنْ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

عَنْ رَجُلٍ أَوْصَى بِعِشْرِينَ دِرْهَماً فِي حَجَّةٍ.

قَالَ: يَحُجُّ بِهَا رَجُلٌ مِنْ مَوْضِعِ بَلَغَهُ.

بخش شصت و سوم

اشاره

(63)

بَابُ الرَّجُلِ يَأْخُذُ الْحَجَّةَ فَلَا تَكْفِيهِ أَوْ يَأْخُذُهَا فَيَدْفَعُهَا إِلَى غَيْرِهِ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ قَالَ:

4- ابن رئاب گوید: امام صادق علیه السلام درباره مردی که وصیت کرده که برای او نایب بگیرند تا حج فریضهٔ اسلامی را عوض او انجام دهد بعد از بررسی معلوم شد که فقط پنجاه درهم از او به جا مانده است فرمود:

از نزدیکترین میقات های حج - که رسول خدا صلى الله عليه وسلم برای احرام مقرر کرده است - نایب بگیرند.

5 - ابو سعید از شخصی روایت می کند از امام صادق علیه السلام پرسید: مردی به حج وصیتنموده و برای این کار به 20 درهم وصیّت نموده (تکلیف چیست؟).

فرمود: شخصی از آن جایی که آن مبلغ کفایت می کند، برای او حج گزارد.

حکم فردی که انجام حج را به عهده می گیرد، ولی هزینه ای که به او داده اند کفایت نمی کند. یا حج را به عهده می گیرد اما آن را به دیگری واگذار می کند

1- محمد بن اسماعیل گوید:

أَمَرْتُ رَجُلاً يَسْأَلُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَأْخُذُ مِنْ رَجُلٍ حَجَّةً فَلَا تَكْفِيهِ أَ لَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ رَجُلٍ أُخْرَى وَيَتَّسِعَ بِهَا وَ يُجْزِئُ عَنْهُمَا جَمِيعاً أَوْ يُشْرِكُهُمَا جَمِيعاً إِنْ لَمْ تَكْفِهِ إِحْدَاهُمَا.

فَذَ كَرَ أَنَّهُ قَالَ: أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ تَكُونَ خَالِصَةٌ لِوَاحِدٍ، فَإِنْ كَانَتْ لَا تَكْفِيهِ فَلَا يَأْخُذْهَا.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ جَعْفَرِ الْأَحْوَلِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام: مَا تَقُولُ فِي الرَّجُلِ يُعْطَى الْحَجَّةَ فَيَدْفَعُهَا إِلَى غَيْرِهِ؟

قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ

3- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ قَالَ:

به فردی دستور دادم که از امام رضا علیه السلام پرسید اگر انسان از یک نفر حج نیابتی بگیرد ولی هزینه ای که دریافت می کند کافی نباشد آیا می تواند به منظور وسعت و گشایش از یک نفر دیگر هم حج نیابتی بگیرد و با یک حج برای هر دو نفر نیابت کند و یا هر دو نفر را در ثواب حج شریک سازد اگر برای یکی کافی نباشد؟

آن شخص برای من خبر آورد که حضرتش در جواب فرمود: من دوست دارم که یک حج، فقط به نیابت از یک نفر برگزار شود و اگر مبلغ دریافتی کفایت نمی کند، حج نیابتی نگیرد.

2- عثمان بن عیسی گوید: به امام رضا علیه السلام گفتم: نظر شما در مورد فردی که حج نیابتی را دریافت میکند اما آن را به فرد دیگری واگذار می کند چیست؟

فرمود ایرادی ندارد.

3- عمر بن یزید گوید:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: رَجُلٌ أُوصِيَ بِحَجَّةٍ فَلَمْ تَكْفِهِ. قَالَ: فَيُقَدِّمُهَا حَتَّى يُحَجَّ دُونَ الْوَقْتِ.

بخش شصت و چهارم

اشاره

(64)

بَابُ الْحَجِّ عَنِ الْمُخَالِفِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ وَهْبِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَ يَحُجُّ الرَّجُلُ عَنِ النَّاصِبِ؟

فَقَالَ: لا .

فَقُلْتُ: فَإِنْ كَانَ أَبِي؟

قَالَ: فَإِنْ كَانَ أَبَاكَ فَنَعَمْ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ قَالَ:

به امام صادق علیه السلام گفتم: فردی وصیت کرده که برای او حج نیابتی به جا آورند، ولی مبلغی که معین کرده است کفایت نمی کند ( تکلیف چیست؟).

فرمود: باید از جایی نایب بگیرند که به میقات حرم نزدیک باشد.

حکم نیابت از مخالفان مذهب

1- وهب بن عبد ربه گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: انسان می تواند از جانب ناصبی نیابت بگیرد و به حج برود؟

فرمود: نه.

گفتم: اگر چنین فردی پدرم باشد، چه صورت دارد؟

فرمود: اگر به نیابت از پدرت باشد، مانعی ندارد.

2- علی بن مهزیار گوید:

به امام علیه السلام نوشتم شخصی به نیابت از یک ناصبی حج انجام می دهد آیا گناهی بر گردن اوست؟ و آیا آن شخص ناصبی با عمل این شخص نفع و پاداشی می برد؟

حضرتش در جواب نوشت از جانب ناصبی حج انجام نمی شود و نمی توان ناصبی را برای انجام حج نایب قرار داد.

كَتَبْتُ إِلَيْهِ الرَّجُلُ يَحُجُ عَنِ النَّاصِبِ هَلْ عَلَيْهِ إِثْمٌ إِذَا حَجَّ عَنِ النَّاصِبِ وَ هَلْ يَنْفَعُ ذَلِكَ النَّاصِبَ أَمْ لا؟

فَكَتَبَ: لا يَحُجَّ عَنِ النَّاصِبِ وَ لَا يَحُجَّ بِهِ.

بخش شصت و پنجم

(65)

بَابٌ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَهْزِيَارَ قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ علیه السلام أَنَّ مَوْلاكَ عَلِيَّ بْنَ مَهْزِيَارَ أَوْصَى أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ مِنْ ضَيْعَةٍ صَيَّرَ رُبُعَهَا لَكَ فِي كُلِّ سَنَةٍ حَجَّةً إِلَى عِشْرِينَ دِينَاراً وَ أَنَّهُ قَدِ انْقَطَعَ طَرِيقُ الْبَصْرَةِ فَتَضَاعَفُ الْمَنُونَةُ عَلَى النَّاسِ فَلَيْسَ يَكْتَفُونَ بِعِشْرِينَ دِينَاراً وَ كَذَلِكَ أَوْصَى عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِيكَ فِي حِجَجِهِمْ.

فَكَتَبَ: يُجْعَلُ ثَلَاثُ حِجَجٍ حَجَّتَيْنِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

1- ابراهيم بن مهزیار گوید: طی نامه ای به امام حسن عسکری علیه السلام نوشتم دوستدار شما على بن مهزیار وصیت کرد که از مزرعه ای که یک چهارم آن مال شماست در هر سال حجی تا بیست دینار انجام شود اکنون راه بصره مسدود است و هزینه سفر برای مردم بیشتر شده و بیست دینار کافی نیست. البته عده ای دیگر از دوستان شما نیز این گونه وصیت کرده اند ( تکلیف چیست؟).

حضرتش مرقوم فرمود: هزینه سه سفر حج را دو سفر حج قرار دهيد ان شاء الله.

2- إِبْرَاهِيمُ قَالَ: وَ كَتَبَ إِلَيْهِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحُصَيْنِيُّ:

أَنَّ ابْنَ عَمِّي أَوْصَى أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ بِخَمْسَةَ عَشَرَ دِينَاراً فِي كُلِّ سَنَةٍ فَلَيْسَ يَكْفِي فَمَا تَأْمُرُ فِي ذَلِكَ؟

فَكَتَبَ: يَجْعَلُ حَجَّتَيْنِ فِي حَجَّةٍ إِنَّ اللَّهَ عَالِمٌ بِذَلِكَ.

بخش شصت و ششم

اشاره

(66)

بَابُ مَا يَنْبَغِي لِلرَّجُلِ أَنْ يَقُولَ إِذَا حَجَّ عَنْ غَيْرِهِ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيم عَنِ الْحَلَبِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَحْجُ عَنْ أَخِيهِ أَوْ عَنْ أَبِيهِ أَوْ عَنْ رَجُلٍ مِنَ النَّاسِ هَلْ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَتَكَلَّمَ بِشَيْءٍ؟

قَالَ: نَعَمْ يَقُولُ بَعْدَ مَا يُحْرِمُ:

2- ابراهیم گوید: علی بن محمد حصینی نیز طی نامه ای به آن حضرت نوشت پسر عموی من وصیت کرد که هر سال با پانزده دینار یک حج انجام شود، اکنون این مبلغ کافی نیست. چه امر می فرمایید؟

حضرتش نوشت: هزینه دو حج برای انجام یک حج قرار داده شوده، چرا که خداوند از این امر آگاه است.

آداب حج نیابتی و نیت آن

1- حلبی گوید به امام صادق علیه السلام گفتم: کسی که می خواهد به نیابت از برادر، پدر یا فرد دیگری حج انجام دهد شایسته است چیزی بگوید؟

فرمود: آری آن گاه که احرام بست می گوید:

«اللَّهُمَّ مَا أَصَابَنِي فِي سَفَرِي هَذَا مِنْ تَعَبٍ أَوْ شِدَّةٍ أَوْ بَلَاءٍ أَوْ شَعَثٍ فَأْجُرْ فُلَانَا فِيهِ وَ أَجْرْنِي فِي قَضَائِي عَنْهُ».

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ مِثْلَهُ.

2- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: مَا يَجِبُ عَلَى الَّذِي يَحُجُّ عَنِ الرَّجُلِ؟

قَالَ: يُسَمِّيهِ فِي الْمَوَاطِن وَ الْمَوَاقِفِ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قِيلَ لَهُ: أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَقْضِي عَنْ أَبِيهِ أَوْ أُمِّهِ أَوْ أَخِيهِ أَوْ غَيْرِهِمْ أَ يَتَكَلَّمُ بِشَيْءٍ؟ قَالَ: نَعَمْ يَقُولُ عِنْدَ إِحْرَامِهِ:

«اللَّهُمَّ مَا أَصَابَنِي فِي سَفَرِي هَذَا مِنْ تَعَبٍ أَوْ شِدَّةٍ أَوْ بَلَاءٍ أَوْ شَعَثٍ فَأَجْرْ فَلَانَا فِيهِ وَ أَجْرْنِي فِ-ي قَضَائِي عَنْهُ».

2- محمد بن مسلم گوید: به امام باقر علیه السلام گفتم: کسی که حج نیابتی به جا می آورد، چه آدابی را باید رعایت کند؟

فرمود: در همه جا و همۀ مراسم نام صاحب حج را ببرد.

3- معاوية بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتند: به نظر شما کسی که به نیابت از جانب پدر، مادر، یا برادر و یا دیگران به حج می رود، آیا باید چیزی بگوید؟

فرمود: آری. موقع احرام بگوید:

«اللَّهُمَّ مَا أَصَابَنِي مِنْ نَصَبٍ أَوْ شَعَثٍ أَوْ شِدَّةٍ فَأْجُرْ فُلاناً فِيهِ وَ أَجْرْنِي فِي قَضَائِي عَنْهُ».

بخش شصت و هفتم

اشاره

(67)

بَابُ الرَّجُلِ يَحُجُّ عَنْ غَيْرِهِ فَحَجَّ عَنْ غَيْرِ ذَلِكَ أَوْ يَطُوفُ عَنْ غَيْرِهِ

1- أَبُو عَلِيَّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ يَحْيَى الْأَزْرَقِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ علیه السلام: الرَّجُلُ يَحْجُ عَنِ الرَّجُلِ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَطُوفَ عَنْ أَقَارِبِهِ؟

فَقَالَ: إِذَا قَضَى مَنَاسِكَ الْحَجِّ فَلْيَصْنَعْ مَا شَاءَ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى رَفَعَهُ قَالَ:

سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: عَنْ رَجُلٍ أَعْطَى رَجُلاً مَالاً يَحُجُّ عَنْهُ فَحَجَّ عَنْ نَفْسِهِ؟

فَقَالَ: هِيَ عَنْ صَاحِبِ الْمَالِ.

«اللَّهُمَّ مَا أَصَابَنِي مِنْ نَصَبٍ أَوْ شَعَثٍ أَوْ شِدَّةٍ فَأَجُرْ فُلاناً فِيهِ وَ أَجْرْنِي فِي قَضَائِي عَنْهُ».

حکم کسی که در اثنای حج نیابتی از حج یا طواف دیگری نایب شود

1- یحیی از رق گوید: به امام کاظم علیه السلام گفتم: کسی که به حج نیابتی می رود، آیا می تواند به نیابت از خویشاوندان خودش طواف کند؟

فرمود: بعد از آن که مراسم حج را به جا آورد هر کاری که خواست انجام می دهد.

2- محمد بن یحیی در روایت مرفوعه ای گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدند: مردی هزینه سفر حج را به فردی داد که از جانب او حج انجام دهد و او از جانب خودش انجام داد (چه حکمی دارد؟)

فرمود: حج در واقع از جانب صاحب هزینه صورت پذیرفته است.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

فِي رَجُلٍ أَخَذَ مِنْ رَجُلٍ مَالاً وَ لَمْ يَحُجَّ عَنْهُ وَ مَاتَ لَمْ يُخَلِّفْ شَيْئاً.

قَالَ: إِنْ كَانَ حَجَّ الْأَجِيرُ أُخِذَتْ حَجَّتُهُ وَ دُفِعَتْ إِلَى صَاحِبِ الْمَالِ، وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ حَجَّ كُتِبَ لِصَاحِبِ الْمَالِ ثَوَابُ الْحَجِّ.

بخش شصت و هشتم

اشاره

(68)

بَابُ مَنْ حَجَّ عَنْ غَيْرِهِ إِنَّ لَهُ فِيهَا شِرْكَةً

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا يُقَالُ لَهُ: عَبْدُ الرَّحْمَانِ بْنُ سِنَانٍ قَالَ:

كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ فَأَعْطَاهُ ثَلَاثِينَ دِينَاراً يَحُجُّ بِهَا عَنْ إِسْمَاعِيلَ وَ لَمْ يَتْرُكْ شَيْئاً مِنَ الْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ إِلَّا اشْتَرَطَهُ عَلَيْهِ حَتَّى اشْتَرَطَ عَلَيْهِ أَنْ يَسْعَى عَنْ وَادِي مُحَسّرٍ.

3- راوی گوید امام صادق علیه السلام در مورد مردی که نایب شده از جانب کسی حج انجام دهد و پیش از انجام آن مرده و مالی از خود نگذاشته است (چه حکمی دارد؟) فرمود: اگر نایب حجی انجام داده بود، حج او به صاحب مال منظور می شود و اگر حجی نداشت برای صاحب مال پاداش حج نگاشته می شود.

حکم کسی که به نیابت از دیگری حج انجام داده و خود درآن شریک بوده است

1- عبدالرحمان بن سنان گوید: خدمت امام صادق علیه السلام حضور داشتم که مردی وارد شد، حضرتش سی دینار به او داد که به نیابت از (فرزندش) اسماعیل حج انجام دهد و هر چه از احکام حج و عمره تمتع بود به او گوش زد نمود که انجام دهد تا آن که شرط کرد که از وادی محسر سعی کند.

ثُمَّ قَالَ: يَا هَذَا إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ هَذَا كَانَ لِإِسْمَاعِيلَ حَجَّةٌ بِمَا أَنْفَقَ مِنْ مَالِهِ وَ كَانَ لَكَ تِسْعٌ بِمَا أَنْعَبْتَ مِنْ بَدَيْكَ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يُوسُفَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤْمِنِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَحُجُّ عَنْ آخَرَ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ وَ التَّوَابِ.

قَالَ: لِلَّذِي يَحُجُّ عَنْ رَجُلٍ أَجْرُ وَ ثَوَابُ عَشْرِ حِجَجٍ.

بخش شصت و نهم

اشاره

(69)

بَابٌ نَادِرُ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِين قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ علیه السلام: رَجُلٌ دَفَعَ إِلَى خَمْسَةِ نَفَرٍ حَجَّةً وَاحِدَةٌ.

آن گاه فرمود: فلانی اگر این حج را انجام دهی از جانب اسماعیل در ازای مالش یک حج صورت می پذیرد ولی برای تو نه حج در ازای رنج و زحمتی که کشیده ای می باشد.

2- ابن مسکان گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم کسی که به نیابت از فردی حج انجام می دهد چه پاداش و مزدی دارد؟

فرمود: برای چنین فردی که به نیابت از دیگری حج انجام می دهد مزد و پاداش ده حج می باشد.

یک روایت نکته دار

1- على بن یقطین گوید: به امام کاظم علیه السلام گفتم: فردی به پنج نفر انجام یک حج را داده است (چه حکمی دارد؟).

فَقَالَ: يَحُجُّ بِهَا بَعْضُهُمْ فَسَوَّغَهَا رَجُلٌ مِنْهُمْ.

فَقَالَ لِي: كُلُّهُمْ شُرَكَاءُ فِي الْأَجْرِ.

فَقُلْتُ: لِمَنِ الْحَج؟

قَالَ: لِمَنْ صَلَّى فِي الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ.

بخش هفتادم

اشاره

(70)

بَابُ الرَّجُلِ يُعْطَى الْحَجَّ فَيَصْرِفُ مَا أَخَذَ فِي غَيْرِ الْحَجِّ أَوْ تَفْضُلُ الْفَضْلَةُ مِمَّا أُعْطِيَ.

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْقُمِّيِّ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَن الرَّضَا علیه السلام عَن الرَّجُل يُعْطَى الْحَجَّةَ يَحُجُّ بِهَا وَ يُوَسِّعُ عَلَى نَفْسِهِ فَيَفْضُلُ مِنْهَا أَ يَرُدُّهَا عَلَيْهِ؟

فرمود: برخی آن را انجام می دهند و یکی از آنها آن را جایز می شمارد.

حضرتش به من فرمود: همۀ آنها در پاداش شریک هستند.

گفتم: حج از آن کیست؟

فرمود: کسی که در سرما و گرما نماز خوانده است.

حکم فردی که هزینه نیابت را در غیر حج مصرف می کند یا از هزینه نیابت مقداری اضافه می آید

1- محمد بن عبدالله قمی گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: اگر کسی برای نیابت حج هزینه ای دریافت کند و در اثنای سفر با وسعت و گشایش خرج کند و مقداری هم از مبلغ دریافتی بماند. آیا مانده هزینه را باید به صاحب آن برگرداند؟

قَالَ: لَا هِيَ لَهُ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْن صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْن مُوسَى السَّابَاطِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَأْخُذُ الدَّرَاهِمَ لِيَحُجَّ بِهَا عَنْ رَجُلٍ هَلْ يَجُوزُ لَهُ أَنْ يُنْفِقَ مِنْهَا غَيْرِ الْحَجِّ؟

قَالَ: إِذَا ضَمِنَ الْحَجَّ فَالدَّرَاهِمْ لَهُ يَصْنَعُ بِهَا مَا أَحَبَّ وَ عَلَيْهِ حَجَّةٌ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ:

بَعَثَنِي عُمَرُ بْنُ يَزِيدَ إِلَى أَبِي جَعْفَرِ الْأَحْوَلِ بِدَرَاهِمَ وَ قَالَ: قُلْ لَهُ: إِنْ أَرَادَ أَنْ يَحُجَّ بِهَا فَلْيَحُجَّ ، وَإِنْ أَرَادَ أَنْ يُنْفِقَهَا فَلْيُنْفِقْهَا.

قَالَ: فَأَنْفَقَهَا وَ لَمْ يَحُجَّ.

قَالَ حَمَّادٌ: فَذَكَرَ ذَلِكَ أَصْحَابُنَا لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام.

فَقَالَ: وَجَدْتُمُ الشَّيْخَ فَقِيها.

فرمود: نه مال خود اوست.

2- عمار بن موسى ساباطی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: فردی نایب می شود که از جانب دیگری حج انجام دهد آیا می تواند از مبلغ آن مقداری را در غیر حج مصرف کند؟

فرمود: هرگاه ضامن انجام حج شده است همه مبلغ درهم ها مال اوست. هرجا دوست داشت مصرف کند و فقط انجام یک حج به عهده اوست.

3- حماد بن عثمان گوید: عمربن یزید مبلغی به من داد که آن را به ابوجعفر احول بدهم و بگویم اگر بخواهد به حج برود و اگر بخواهد به مصرف شخصی برساند.

ابو جعفر احول به حج نرفت و آن مبلغ را در مصارف شخصی خرج کرد. حماد گوید: اصحاب ما این قضیه را به امام صادق علیه السلام گزارش دادند.

امام صادق علیه السلام فرمود: بر شما روشن شد که ابو جعفر شیخی فقیه است.

بخش هفتادو یکم

اشاره

(71)

بَابُ الطَّوَافِ وَالْحَجِّ عَنِ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِي قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: يَا سَيِّدِي! إِنِّي أَرْجُو أَنْ أَصُومَ فِي الْمَدِينَةِ شَهْرَ رَمَضَانَ.

فَقَالَ: تَصُومُ بِهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

قُلْتُ: وَأَرْجُو أَنْ يَكُونَ خُرُوجُنَا فِي عَشْرِ مِنْ شَوَّالٍ وَ قَدْ عَوَّدَ اللَّهُ زِيَارَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلِ بَيْتِهِ وَ زِيَارَتَكَ فَرُبَّمَا حَجَجْتُ عَنْ أَبِيكَ وَ رُبَّمَا حَجَجْتُ عَنْ أَبِي وَ رُبَّمَا حَجَجْتُ عَنِ الرَّجُلِ مِنْ إِخْوَانِي وَ رُبَّمَا حَجَجْتُ عَنْ نَفْسِي فَكَيْفَ أَصْنَعُ؟

فَقَالَ: تَمَتَّعْ.

فَقُلْتُ: إِنِّي مُقِيمٌ بِمَكَّةَ مُنْذُ عَشْرِ سِنِينَ.

فَقَالَ: تَمَتَّعْ.

حكم طواف و حج به نیابت از ائمه اطهار علیهم السلام

1- موسى بن قاسم بجلی گوید: به امام جواد علیه السلام گفتم: ای سرور من! امیدوارم که ماه رمضان در مدینه بمانم و روزه بگیرم.

فرمود: اگر خدا بخواهد در مدینه روزه خواهی گرفت.

عرض کردم: و امیدوارم که دهۀ شوال برای حج حرکت کنم من مکرر به زیارت رسول خدا صلى الله عليه وسلم و خاندان او علیهم السلام و زیارت شما موفق شده ام، گاهی به نیابت از پدر شما امام رضا علیه السلام به حج رفته ام گاهی به نیابت از پدر خودم گاهی به نیابت از برادر ایمانیم و گاهی برای خودم. اینک چگونه حجی به جا آورم؟

فرمود: حج تمتع.

گفتم: من از ده سال پیش تاکنون در شهر مکه اقامت داشته ام. باز هم می توانم حج تمتع به جا بیاورم؟

فرمود: (آری)، حج تمتع به جا بیاور.

2- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي الْكُوفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرِ الثَّانِي علیه السلام: قَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَطُوفَ عَنْكَ وَ عَنْ أَبِيكَ، فَقِيلَ لِي: إِنَّ الْأَوْصِيَاءَ لا يُطَافُ عَنْهُمْ.

فَقَالَ لِي: بَلْ طُفْ مَا أَمْكَنَكَ، فَإِنَّهُ جَائِزٌ.

ثُمَّ قُلْتُ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِثَلَاثِ سِنِينَ: إِنِّي كُنْتُ اسْتَأْذَنْتُكَ فِي الطَّوَافِ عَنْكَ وَ عَنْ أَبِيكَ، فَأَذِنْتَ لِي فِي ذَلِكَ فَطُفْتُ عَنْكُمَا مَا شَاءَ اللَّهُ. ثُمَّ وَقَعَ فِي قَلْبِي شَيْءٌ فَعَمِلْتُ بِهِ.

قَالَ: وَ مَا هُوَ؟

قُلْتُ: طُفْتُ يَوْماً عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَىه وسلم.

فَقَالَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ: صَلَّى اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ.

2- موسى بن قاسم گوید: به امام جواد علیه السلام گفتم می خواستم به نیابت از شما و از پدر بزرگوارتان امام رضا علیه السلام طواف انجام دهم مردم گفتند: اوصیا نیازی به طواف ندارند. (آیا درست است؟)

فرمود بلکه هر چند که ممکن باشد به نیابت از اوصیا طواف کن که نیابت از اوصیا جایز است.

سه سال بعد به امام جواد علیه السلام گفتم: من پیشتر از شما اجازه گرفتم که به نیابت از شما و نیابت از پدر بزرگوارتان طواف کنم شما اجازه دادید و من مدّت ها طواف کردم. بعد، فکری در خاطرم گذشت که به آن عمل کردم.

امام جواد علیه السلام فرمود: چه فکری؟

عرض کردم: یک روز به نیابت از رسول خدا صَلَّى اللَّهُ عَلَىه وسلم طواف کردم.

حضرتش بلافاصله سه مرتبه فرمود صلوات خدا بر رسول خدا نثار باد.

ثُمَّ الْيَوْمَ الثَّانِيَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام، ثُمَّ طُفْتُ الْيَوْمَ الثَّالِثَ عَنِ الْحَسَنِ علیه السلام وَ الرَّابِعَ عَنِ الْحُسَيْنِ علیه السلام وَ الْخَامِسَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام وَ السَّادِسَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِي علیهما السلام وَ الْيَوْمَ السَّابِعَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام وَ الْيَوْمَ الثَّامِنَ عَنْ أَبِيكَ مُوسَى علیه السلام وَ الْيَوْمَ التَّاسِعَ عَنْ أَبِيكَ عَلِيّ علیه السلام وَ الْيَوْمَ الْعَاشِرَ عَنْكَ يَا سَيِّدِي. وَ هَؤُلاءِ الَّذِينَ أَدِينُ اللَّهَ بِوَلَا يَتِهِمْ.

فَقَالَ: إِذَنْ وَ اللَّهِ، تَدِينَ اللَّهَ بِالدِّينِ الَّذِي لَا يَقْبَلُ مِنَ الْعِبَادِ غَيْرَهُ.

قُلْتُ: وَ رُبَّمَا طُفْتُ عَنْ أُمِّكَ فَاطِمَةَ علیها السلام وَ رُبَّمَا لَمْ أَطُفْ.

فَقَالَ: اسْتَكْثِرُ مِنْ هَذَا، فَإِنَّهُ أَفْضَلُ مَا أَنْتَ عَامِلُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

عرض کردم روز دوم به نیابت از امیرمؤمنان علی علیه السلام طواف کردم، روز سوم، به نیابت از امام حسن مجتبی علیه السلام، روز چهارم به نیابت از سیدالشهداء علیه السلام، روز پنجم به نیابت از امام سجاد علیه السلام، روز ششم به نیابت از امام باقر علیه السلام، روز هفتم به نیابت از امام صادق علیه السلام، روز هشتم به نیابت از جد بزرگوارت امام کاظم علیه السلام، روز نهم به نیابت از پدر بزرگوارت امام رضا علیه السلام و روز دهم به نیابت از شما ای سرور من! این اوصیا همان رهبرانی هستند که من با ولایت آنان خدا را بندگی می کنم.

امام جواد علیه السلام فرمود: به خدا سوگند در این صورت خدا را با دین و آیینی بندگی می کنی که خداوند غیر آن را از بندگان نمی پذیرد.

گفتم: گاهی به نیابت از مادر بزرگوارت فاطمه علیها السلام طواف می کنم و گاهی طواف نمی کنم.

فرمود: هر چه بیشتر به نیابت از مادرم فاطمه علیها السلام طواف کن که بهترین اعمالی است که انجام می دهی، ان شاء الله.

بخش هفتادو دوم

اشاره

بَابُ مَنْ يُشْرِكْ قَرَابَتَهُ وَ إِخْوَتَهُ فِي حَجَّتِهِ أَوْ يَصِلُهُمْ بِحَجَّةٍ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عبداللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ أُشْرِكُ أَبَوَيَّ فِي حَجَّتِي؟

قَالَ: نَعَمْ

قُلْتُ: أُشْرِكْ إِخْوَتِي فِي حَجَّتِي.

قَالَ: نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَاعِلٌ لَكَ حَجّاً وَ لَهُمْ حَجّاً.

وَ لَكَ أَجْرٌ لِصِلَتِكَ إِيَّاهُمْ قُلْتُ فَأَطُوفُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ وَ هُمْ بِالْكُوفَةِ؟

فَقَالَ: نَعَمْ تَقُولُ: حِينَ تَفْتَتِحُ الطَّوَافَ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنْ فُلَانِ الَّذِي تَطُوفُ عَنْهُ.

حکم کسی که خویشان خود را در ثواب حج خود شریک می کند و با آنان صله رحم می نماید

1- معاوية بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: می توانم پدر و مادرم را در حج خود شریک سازم؟

فرمود: آری.

گفتم: می توانم برادرانم را در حج خود شریک سازم؟

فرمود: آری، خداوند عزوجل برای خودت پاداش یک حج منظور می کند و برای آنان نیز، پاداش یک حج و پاداش دیگری هم به تو عنایت خواهد کرد که صله رحم کرده ای.

گفتم: آیا می توانم به نیابت از مردان و زنانی که در کوفه هستند طواف کنم؟

فرمود: آری، موقع شروع به طواف می گویی خدایا این طواف را از فلانی بپذیر.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَمْرِو بْنِ إِلْيَاسَ قَالَ:

حَجَجْتُ مَعَ أَبِي وَأَنَا ضَرُورَةٌ فَقُلْتُ: إِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَجْعَلَ حَجَّتِي عَنْ أُمِّي، فَإِنَّهَا قَدْ مَاتَتْ.

قَالَ: فَقَالَ لِي: حَتَّى أَسْأَلَ لَكَ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام.

فَقَالَ إِلْيَاسُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: وَ أَنَا أَسْمَعْ - جُعِلْتُ فِدَاكَ - إِنَّ ابْنِي هَذَا صَرُورَةٌ وَ قَدْ مَاتَتْ أُمُّهُ فَأَحَبَّ أَنْ يَجْعَلَ حَجَّتَهُ لَهَا أَ فَيَجُوزُ ذَلِكَ لَهُ؟

فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: يُكْتَبُ لَهُ وَ لَهَا وَ يُكْتَبُ لَهُ أَجْرُ الْبِرِّ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَدَخَلَ عَلَيْهِ الْحَارِثُ بْنُ الْمُغِيرَةِ فَقَالَ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمي! لِيَ ابْنَةٌ قَيْمَةٌ لِي عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَ هِيَ عَاتِقٌ أَفَأَجْعَلُ لَهَا حَجَّتِي؟

2- عمرو بن الیاس گوید: به همراه پدرم برای نخستین بار به حج مشرف شدم، به پدرم گفتم: دوست دارم از جانب مادرم - که از دنیا رفته است - حج انجام دهم.

پدرم گفت: صبر کن تا از امام صادق علیه السلام بپرسم.

در حضور امام صادق علیه السلام بودیم که پدرم الیاس به آن حضرت عرض کرد: قربانت گردم! این فرزند برای نخستین بار به حج آمده مادرش از دنیا رفته است، دوست دارد حج خود را از جانب مادرش انجام دهد آیا می تواند چنین نماید؟

امام صادق علیه السلام فرمود: در این صورت هم برای او و هم برای مادرش حج نوشته می شود افزون بر این که برای فرزندش پاداش نیکی به مادر نیز نگاشته می شود.

3- صفوان جمال گوید خدمت امام صادق علیه السلام شرفیاب شدم. حارث بن مغیره نیز شرفیاب شد و عرض کرد: پدر و مادرم به فدایت! دختر ارزشمندی دارم آیا می توانم حج را به او واگذار کنم؟

قَالَ: أَمَا إِنَّهُ يَكُونُ لَهَا أَجْرُهَا وَ يَكُونُ لَكَ مِثْلُ ذَلِكَ، وَ لَا يُنْقَصُ مِنْ أَجْرِهَا شَيْءٌ.

4 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَحُجُّ فَيَجْعَلُ حَجَّتَهُ وَ عُمْرَتَهُ أَوْ بَعْضَ طَوَافِهِ لِبَعْضِ أَهْلِهِ وَ

هُوَ عَنْهُ غَائِبٌ بِبَلَدٍ آخَرَ.

قَالَ: قُلْتُ: فَيَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أَجْرِهِ؟

قَالَ: لا، هِيَ لَهُ وَ لِصَاحِبِهِ وَ لَهُ أَجْرٌ سِوَى ذَلِكَ بِمَا وَصَلَ.

قُلْتُ: وَ هُوَ مَيِّتٌ هَلْ يَدْخُلُ ذَلِكَ عَلَيْهِ.

قَالَ: نَعَمْ حَتَّى يَكُونُ مَسْخُوطًاً عَلَيْهِ فَيُغْفَرُ لَهُ أَوْ يَكُونُ مُضَيَّقاً عَلَيْهِ فَيُوَسَّعُ عليه.

فرمود: هان که پاداش حج به دخترت می رسد و مانند آن نیز به تو می رسد با این که از پاداش او چیزی کاسته نمی شود.

4- اسحاق بن عمار گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم اگر کسی به حج برود و حج و عمره خود - یا قسمتی از طواف خود - را برای خویشاوند خود که در شهر دیگری زندگی می نماید منظور کند آیا از اجر و پاداش خودش کاسته می شود؟

فرمود: نه، پاداش یک حج کامل برای خودش و پاداش یک حج کامل برای خویشاوند او منظور می شود. پاداش دیگری هم دارد که به خویشان و دوستان خود صله و خدمت کرده است.

گفتم: اگر آن شخص، مرده باشد باز هم پاداش حج به او می رسد و در موقعیت او تأثیر می گذارد؟

فرمود: آری. حتی ممکن است مورد خشم و غضب خدا باشد و به وسیله ثواب حج مورد آمرزش قرار بگیرد و یا اگر در تنگنا باشد، وسعت و گشایش یابد.

قُلْتُ: فَيَعْلَمُ هُوَ فِي مَكَانِهِ أَنَّ عَمَلَ ذَلِكَ لَحِقَهُ.

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: وَ إِنْ كَانَ نَاصِباً يَنْفَعُهُ ذَلِكَ؟

قَالَ: نَعَمْ يُخَفَّفُ عَنْهُ.

5- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ أَنَا بِالْمَدِينَةِ بَعْدَ مَا رَجَعْتُ مِنْ مَكَّةَ: إِنِّي أَرَدْتُ أَنْ أَحُجَّ عَنِ ابْنَتِي.

قَالَ: فَاجْعَلْ ذَلِكَ لَهَا الْآنَ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَم عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

فِي الرَّجُلِ يُشْرِكُ أَبَاهُ وَ أَخَاهُ وَ قَرَابَتَهُ فِي حَجَّهِ.

عرض کردم: مرده ای که در تنگنا بوده باشد، می فهمد که این گشایش و وسعت از کجا به او رسیده است؟

فرمود: آری.

عرض کردم: اگر فرد ناصبی باشد که با مذهب حق به دشمنی و ستیزه می پرداخته، باز هم پاداش حج برای او مفید واقع می شود؟

فرمود: آری عذاب او تخفیف می یابد.

5- حارث بن مغیره گوید: آن گاه که از مکه به مدینه بازگشتم به امام صادق علیه السلام گفتم: می خواهم حجّی را از جانب دخترم انجام دهم؟

فرمود: هم اکنون آن حج را به دخترت واگذار کن.

6- هشام بن حکم گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: اگر انسان پدر، برادر و خویشاوند خود را در حج خود شریک سازد، چه صورت دارد؟

فَقَالَ: إِذا يُكْتَبَ لَكَ حَجٌ مِثْلُ حَجِّهِمْ وَ تُزْدَادَ أَجْراً بِمَا وَصَلْتَ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنِ ابْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

مَنْ وَصَلَ أَبَاهُ أَوْ ذَا قَرَابَةٍ لَهُ فَطَافَ عَنْهُ كَانَ لَهُ أَجْرُهُ كَامِلاً وَ لِلَّذِي طَافَ عَنْهُ مِثْلُ أَجْرِهِ وَ يُفَضَّلُ هُوَ بِصِلَتِهِ إِيَّاهُ بِطَوَافٍ آخَرَ. وَ قَالَ: مَنْ حَجَّ فَجَعَلَ حَجَّتَهُ عَنْ ذِي قَرَابَتِهِ يَصِلُهُ بِهَا كَانَتْ حَجَّتُهُ كَامِلَةً، وَكَانَ لِلَّذِي حَجَّ عَنْهُ مِثْلُ أَجْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ وَاسِعٌ لِذَلِكَ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَثِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْحَضْرَمِي عَنْ أَبِيهِ قَالَ:

رَجَعْتُ مِنْ مَكَّةَ فَلَقِيتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام فِي الْمَسْجِدِ وَ هُوَ قَاعِدٌ فِيمَا بَيْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ فَقُلْتُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنِّي إِذَا خَرَجْتُ إِلَى مَكَّةَ رُبَّمَا قَالَ لِيَ الرَّجُلُ : طُفْ عَنِّي أَسْبُوعاً وَ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ فَأَشْتَغِلُ عَنْ ذَلِكَ، فَإِذَا رَجَعْتُ لَمْ أَدْرِ مَا أَقُولُ لَهُ.

فرمود: در آن صورت یک حج در نامه عمل تو ثبت می شود و همانند آن در نامه عمل آنان ثبت می شود. و تو پاداش افزونتری دریافت می کنی چون که صله رحم کرده ای.

7- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر که پدر یا نزدیکان خود را صله کرده و از جانب او طواف کند، اجر او کامل شده و برای کسی که از جانبش طواف نموده اجری مانند اجر اوست و به جهت صله رحم یک طواف برای او افزوده می شود.

فرمود: هر که حج انجام دهد و آن را برای نزدیکان خود قرار دهد حج او کامل شده و برای آن طرف همانند اجر او خواهد بود چرا که خداوند توسعه دهنده است.

8- ابراهیم حضر می گوید از مکه بازگشتم و امام کاظم علیه السلام را که در مسجد بین قبر و منبر نشسته بود، ملاقات نمودم و عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! زمانی که به طرف مگه خارج شدم هر کسی می گفت: از جانب من هفت شوط طواف انجام ده و دو رکعت نماز بخوان اما من مشغول اعمالم شدم و نتوانستم این کار را انجام دهم وقتی بازگشتم ندانستم به او چه بگویم.

قَالَ: إِذَا أَتَيْتَ مَكَّةَ فَقَضَيْتَ نُسُكَكَ فَطُفْ أُسْبُوعاً وَ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قُلِ:

«اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الطَّوَافَ وَ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ عَنْ أَبِي وَأُمِّي وَ عَنْ زَوْجَتِي وَ عَنْ وُلْدِي وَ عَنْ حَامَّتِي وَ عَنْ جَمِيعِ أَهْلِ بَلَدِي حُرِّهِمْ وَ عَبْدِهِمْ وَ أَبْيَضِهِمْ وَ أَسْوَدِهِمْ».

فَلَا تَشَاءُ أَنْ قُلْتَ لِلرَّجُل إِنِّي قَدْ طُفْتُ عَنْكَ وَ صَلَّيْتُ عَنْكَ رَكْعَتَيْنِ إِلَّا كُنْتَ صَادِقاً.

فَإِذَا أَتَيْتَ قَبْرَ النَّبِيِّ الله صلى الله عليه وسلم فَقَضَيْتَ مَا يَجِبُ عَلَيْكَ فَصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قِفْ عِنْدَ رَأْسِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُلْ قُلْ:

«السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مِنْ أَبِي وَ أُمِّي وَ زَوْجَتِي وَ وُلْدِي وَ جَمِيعِ حَامَّتِي وَ مِنْ جَمِيعِ أَهْلِ بَلَدِي حُرِّهِمْ وَ عَبْدِهِمْ وَأَبْيَضِهِمْ وَ أَسْوَدِهِمْ».

فَلَا تَشَاءُ أَنْ تَقُولَ لِلرَّجُلِ: إِنِّي أَقْرَأْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْكَ السَّلَامَ إِلَّا كُنْتَ صَادِقاً.

فرمود: هنگامی که به مکه رفتی و مناسک خود را به جا آوردی، هفت دور طواف کن و دو رکعت نماز بخوان آن گاه بگو:

خدایا! این طواف و این دو رکعت نماز را از جانب پدر و مادر، همسر و فرزندان، نزدیکان و از تمامی اهل شهرم آزاد و برده و سفید و سیاه آنها انجام دادم.

پس اگر بخواهی بگویی که من از جانب تو طواف کرده و دو رکعت نماز خواندم راست گفته ای.

و آن گاه که به نزد قبر پیامبر صلى الله عليه وسلم، رفتی پس آن چه بر تو لازم است به جا آوردی، پس دو رکعت نماز بخوان و نزد سر پیامبر صلى الله عليه وسلم بایست سپس بگو:

سلام بر تو ای پیامبر خدا! از جانب پدرم و مادرم، همسرم و فرزندانم و همه نزدیکانم و از تمامی اهل شهرم آزاد و بنده و سفید و سیاه آنها.

پس اگر بخواهی به کسی بگویی که از جانب تو به رسول خدا صلى الله عليه وسلم سلام دادم راست گفته ای.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام كَمْ أُشْرِكْ فِي حَجَّتِي؟

قَالَ: كَمْ شِئْتَ.

10- أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْأَرْمَنِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

لَوْ أَشْرَكْتَ أَلْفاً فِي حَجَّتِكَ لَكَانَ لِكُلِّ وَاحِدٍ حَجَّةٌ مِنْ غَيْرِ أَنْ تَنْقُصَ حَجَّتُكَ شَيْئاً.

بخش هفتادو سوم

اشاره

(73)

بَابُ تَوْفِيرِ الشَّعْرِ لِمَنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

9- محمد بن اسماعیل گوید از امام رضا علیه السلام پرسیدم چند نفر را می توانم در حج خود شریک سازم؟

فرمود: هر چند نفر که مایل باشی.

10- محمد بن حسن گوید: امام کاظم علیه السلام فرمود: امام صادق فرمود:

اگر در حج خود هزار نفر را شریک کردی برای هر یک از آنها یک حج خواهد بود، بی آن که از حج تو کاسته شود.

زیاد کردن موی سر برای کسی که می خواهد حج و عمره انجام دهد

1- معاوية بن عمّار :گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

الْحَج أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ، فَمَنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَفَّرَ شَعْرَهُ إِذَا نَظَرَ إِلَى هِلَالِ ذِي الْقَعْدَةِ، وَ مَنْ أَرَادَ الْعُمْرَةَ وَفَّرَ شَعْرَهُ شَهْراً.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلم عَنِ الرَّجُلِ يُرِيدُ الْحَجَّ أَ يَأْخُذُ مِنْ رَأْسِهِ فِي شَوَّالٍ كُلِّهِ مَا لَمْ يَرَ الْهِلَالَ؟

قَالَ: لَا بَأْسَ مَا لَمْ يَرَ الْهِلَالَ.

3- أَحْمَدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

لا تَأْخُذْ مِنْ شَعْرِكَ وَ أَنْتَ تُرِيدُ الْحَجَّ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، وَلَا فِي الشَّهْرِ الَّذِي تُرِيدُ فِيهِ الْخُرُوجَ إِلَى الْعُمْرَةِ.

4- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

حج، ماه های معلوم شوال، ذی قعده و ذی حجه است هر که می خواهد حج انجام دهد از هنگامی که هلال ذی قعده را رؤیت نمود، مویش را زیاد کند و هر که قصد عمره ه کند یک ماه مویش را زیاد کند.

2- حسين بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که می خواهد حج انجام دهد آیا می تواند موی سر را در تمام ماه شوال کوتاه کند تا هنگامی که ماه را ندیده است؟

فرمود: اشکالی ندارد مادامی که هلال را ندیده است.

3- ابو حمزه گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

وقتی می خواهی در ماه ذی قعده برای انجام حج و ماهی که می خواهی برای انجام عمره خارج شوی موی سر خود را کوتاه نکن.

4 - سعید اعرج گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

لا يَأْخُذُ الرَّجُلُ إِذَا رَأَى هِلَالَ ذِي الْقَعْدَةِ، وَأَرَادَ الْخُرُوجَ مِنْ رَأْسِهِ وَ لَا مِنْ لَحیته.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

أَعْفِ شَعْرَكَ لِلْحَجِّ إِذَا رَأَيْتَ هِلَالَ ذِي الْقَعْدَةِ وَ لِلْعُمْرَةِ شَهْراً.

بخش هفتادو چهارم

اشاره

(74)

بَابُ مَوَاقِيتِ الْإِحْرَامِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَنْ تُحْرِمَ مِنَ الْمَوَاقِيتِ الَّتِي وَقَتَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَ لا تُجَاوِزَهَا إِلَّا وَأَنْتَ مُحْرِمٌ، فَإِنَّهُ وَقَتَ لِأَهْلِ الْعِرَاقِ وَ لَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ عِرَاقٌ -

مردی که ماه ذی قعده را دید و می خواهد به مکه برود، نباید از موی سرو ریش خود کوتاه کند.

5- عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هنگامی که هلال ماه ذی قعده را دیدی برای حج موی سر خود را زیاد کن و برای انجام عمره یک ماه پیش چنین کن.

میقات های احرام

1- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

از کمال حج و عمره این است که از میقاتهایی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم قرار داده محرم شوی و فاصله از آن جاها نگذری مگر این که محرم باشی، زیرا حضرتش آن ميقات «بطن العقیق» را برای اهل عراق قرار داده را که در آن روز عراق نبوده، -

بَطْنَ الْعَقِيقِ مِنْ قِبَلِ أَهْلِ الْعِرَاقِ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ وَ وَفَّتَ لِأَهْلِ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَ وَفَّتَ لِأَهْلِ الْمَغْرِبِ الْجُحْفَةَ وَ هِيَ مَهْيَعَةً وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَ مَنْ كَانَ مَنْزِلُهُ خَلْفَ هَذِهِ الْمَوَاقِيتِ مِمَّا يَلِي مَكَّةَ فَوَقْتُهُ مَنْزِلُهُ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

الْإِحْرَامُ مِنْ مَوَاقِيتَ خَمْسَةٍ وَقَتَهَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم لَا يَنْبَغِي لِحَاجَ وَ لَا لِمُعْتَمِرٍ أَنْ يُحْرِمَ قَبْلَهَا وَ لا بَعْدَهَا وَفَّتَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَ هُوَ مَسْجِدُ الشَّجَرَةِ يُصَلَّى فِيهِ وَ يُفْرَضُ فِيهِ الْحَجَّ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ نَجْدٍ الْعَقِيقَ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ، وَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَرْغَبَ عَنْ مَوَاقِيتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ:

که از طرف اهل عراق قرار داده است و برای اهل یمن «يَلَمْلَم» را میقات قرار داد. و برای اهل طائف «قرن المنازل» و برای اهل مغرب جحفه که همان مهیعه است و برای اهل مدينه «ذوالحلیفه» و هر که منزلش بعد از میقات تا مکه باشد، منزلش میقات او است.

2- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: احرام از پنج میقات است که رسول خدا صلى الله عليه وسلم قرار داده که برای حج کننده و عمره کننده حج شایسته نیست که پیش از آن و بعد از آن محرم شود. برای اهل مدینه «ذوالحلیفه» را - که آن مسجد شجره است - میقات قرار داد که در آن نماز خوانده و نیت حج را می کنند و برای اهل شام جحفه برای اهل نجد «عقیق» برای اهل طائف «قرن المنازل» و برای اهل یمن «یلملم» را میقات قرار داده است و سزاوار نیست کسی از میقات های رسول خدا صلى الله عليه وسلم روگردان باشد.

3- ابو ایوب خزاز گوید: -

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: حَدَّثْنِي عَنِ الْعَقِيقِ أَ وَقْتُ وَقَتَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ شَيْءٌ صَنَعَهُ النَّاسُ ؟

فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: وَقَتَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الْمَغْرِبِ عِنْدَنَا مَكْتُوبَةٌ مَهْيَعَةً، وَ وَفَّتَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ، وَ وَفَّتَ لِأَهْلِ الْجُحْفَةَ وَ هِيَ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنَازِلِ، وَ وَقَّتَ لِأَهْلِ نَجْدِ الْعَقِيقَ وَ مَا أَنْجَدَتْ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِالله علیه السلام قَالَ:

آخِرُ الْعَقِيقِ بَرِيدُ أَوْطَاسٍ.

وَ قَالَ: بَرِيدُ الْبَعْثِ دُونَ غَمْرَةَ بِبَرِيدَيْنِ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

حَدٌ الْعَقِيقِ مَا بَيْنَ الْمَسْلَحَ إِلَى عَقَبَةِ غَمْرَةَ.

به امام صادق علیه السلام عرض کردم برای من از میقات «عقیق» بگو؛ آیا میقاتی است که رسول خدا صلى الله عليه وسلم قرار داده یا مردم قرار داده اند؟

فرمود: به راستی رسول خدا صلى الله عليه وسلم برای اهل مدینه «ذوالحلیفه» برای اهل مغرب «جحفه» - که نزد ما «مهیعه» نوشته شده - برای اهل یمن «یلملم»، برای اهل طائف «قرن المنازل» و برای اهل نجد «عقیق» و آن چه به خدا منتهی می شود میقات قرار داده است.

4- معاوية بن عمار گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

پایانی ترین بخش عقیق، برید او طاسی است.

و فرمود: برید بعث کمتر از دو برید به غمره است.

5- ابو بصیر گوید: امام (باقر یا امام صادق علیهما السلام) فرمود:

حد و مرز میقات عقیق مابین قربانگاه تا عقبه غمره است.

6- عدة من أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

أَوْطَاسٌ لَيْسَ مِنَ الْعَقِيقِ.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْن يَعْقُوبَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْإِحْرَامِ مِنْ أَيِّ الْعَقِيقِ أَفْضَلُ أَنْ أُحْرِمَ؟

فَقَالَ: مِنْ أَوَّلِهِ أَفْضَلُ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام: أَنَّا نُحْرِمُ مِنْ طَرِيقِ الْبَصْرَةِ وَ لَسْنَا نَعْرِفُ حَدَّ عَرْضِ العقيق.

فَكَتَبَ: أَحْرِمْ مِنْ وَجْرَةَ.

6- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: منطقه اوطاس از میقات عقیق به شمار نمی آید.

7- يونس بن يعقوب گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم احرام بستن از کدام بخش میقات بهتر است؟

فرمود: از اولش بهتر است.

8- يونس بن عبدالرحمان گوید: طی نامه ای خدمت امام کاظم علیه السلام نوشتم: ما از راه بصره محرم می شویم و حدود میقات عقیق را نمی دانیم؟

حضرتش در جواب نوشت: از منطقه وجره محرم شو.

9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مَنْ أَقَامَ بِالْمَدِينَةِ شَهْراً وَ هُوَ يُرِيدُ الْحَجَّ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَخْرُجَ فِي غَيْرِ طَرِيقِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ الَّذِي يَأْخُذُونَهُ ، فَلْيَكُنْ إحْرَامُهُ مِنْ مَسِيرَةِ سِتَّةِ أَمْيَالٍ فَيَكُونُ حِذَاءَ الشَّجَرَةِ مِنَ الْبَيْدَاءِ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: يُحْرِمُ مِنَ الشَّجَرَةِ ثُمَّ يَأْخُذُ أَيَّ طَرِيقٍ شَاءَ.

10- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

أَوَّلُ الْعَقِيقِ بَرِيدُ الْبَعْثِ وَ هُوَ دُونَ الْمَسْلَخَ بِسِتَّةِ أَمْيَالٍ مِمَّا يَلِي الْعِرَاقَ وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ غَمْرَةَ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرُونَ مِيلاً بَرِيدَانِ.

بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ:

إِذَا خَرَجْتَ مِنَ الْمَسْلَخ فَأَحْرِمْ عِنْدَ أَوَّلِ بَرِيدٍ يَسْتَقْبِلُكَ.

9- عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرکه در مدینه یک ماه اقامت کرد و خواست در مراسم حج شرکت نماید آن گاه تصمیم گرفت که از غیر راه اهل مدینه برود، احرام او از 6 میلی و از بیداء مقابل مسجد شجره خواهد بود.

در روایت دیگری آمده است او بایستی از مسجد شجره محرم شود و از هر راهی بخواهد برود.

10- معاوية بن عمّار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

نخستین بخش میقات ،عقیق بريد البعث است و آن از طرف عراق شش میل مانده به قربانگاه است و ما بین او و غمره بیست و چهار میل دو برید است.

یکی از اصحاب ما گوید: هنگامی که از قربانگاه بیرون رفتی نزد اولین برید محرم شو.

بخش هفتادو پنجم

اشاره

(75)

بَابُ مَنْ أَحْرَمَ دُونَ الْوَقْتِ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْكَرْخِي قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ أَحْرَمَ بِحَجَّةٍ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ دُونَ الْوَقْتِ الَّذِي وَقَّتَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.

قَالَ: لَيْسَ إِحْرَامُهُ بِشَيْءٍ، إِنْ أَحَبَّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَلْيَرْجِعْ وَ لَا أَرَى عَلَيْهِ شَيْئاً، وَ إِنْ أَحَبَّ أَنْ يَمْضِي فَلْيَمْضِ، فَإِذَا انْتَهَى إِلَى الْوَقْتِ فَلْيُحْرِمْ مِنْهُ وَ يَجْعَلُهَا عُمْرَةٌ، فَإِنَّ ذَلِكَ أَفْضَلُ مِنْ رُجُوعِهِ، لِأَنَّهُ أَعْلَنَ الْإِحْرَامَ بِالْحَجِّ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُتَنِّى عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

حکم کسی که در غیر میقات محرم شود

1- ابراهیم کرخی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که در غیر ماه های حج و غیر از میقات هایی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم قرار داده، محرم می شود ( تکلیفش چیست؟).

فرمود: احرامش درست نیست اگر دوست دارد به خانه اش برگردد، پس برگردد و ایرادی بر او نمی بینم و اگر خواست حج را انجام دهد می تواند و زمانی که به میقات رسید از آن جا محرم می شود و آن را عمره قرار می دهد زیرا آن، بهتر از برگشت اوست، چون با احرامش اعلان حج نموده است.

2- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: -

الْحَج أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يُحْرِمَ بِالْحَجِّ فِي سِوَاهُنَّ وَ لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يُحْرِمَ دُونَ الْوَقْتِ الَّذِي وَفَّتَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّمَا مَثَلُ ذَلِكَ مَثَلُ مَنْ صَلَّى فِي السَّفَرِ أَرْبَعاً وَ تَرَكَ الثَّنْتَيْنِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ فَضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُل اشْتَرَى بَدَنَةً قَبْلَ أَنْ يَنْتَهِيَ إِلَى الْوَقْتِ الَّذِي يُحْرِمُ فِيهِ فَأَشْعَرَهَا وَ قَلَّدَهَا أَ يَجِبُ عَلَيْهِ حِينَ فَعَلَ ذَلِكَ مَا يَجِبُ عَلَى الْمُحْرِمِ؟

قَالَ: لا، وَ لَكِنْ إِذَا انْتَهَى إِلَى الْوَقْتِ فَلْيُحْرِمْ ثُمَّ لْيَشْعِرْهَا وَ يُقَلِّدْهَا، فَإِنَّ تَقْلِيدَهُ الْأَوَّلَ لَيْسَ بِشَيْءٍ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

مَنْ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ فَلَا حَجَّ لَهُ وَ مَنْ أَحْرَمَ دُونَ الْمِيقَاتِ فَلَا إِحْرَامَ لَهُ.

حج در ماه های معلوم شوّال، ذی قعده و ذی حجه است، هیچ کس نمی تواند در غیر آن ماه ها و در غیر آن میقات هایی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم قرار داده، محرم شود، همانا مثل این شخص، مَثَل کسی است که در هنگام سفر چهار رکعتی نماز گزارد و نماز دو رکعتی (شکسته) را ترک کند.

3- فضیل بن یسار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که شتر قربانی را پیش از آن که در میقات محرم شود خریده و آن را علامت گذاری کرده و بر آن قلاده ای نهاده است، آیا واجبات محرم بر او نیز واجب می شود؟

فرمود: نه، ولی هنگامی که به میقات رسید بایستی محرم شود، سپس اشعار و تقلید کند زیرا تقلید اوّل او اعتبار ندارد.

4- ابن اذینه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر که در غیر ماه های حج احرام بندد، حج او ارزشی ندارد و هر که در غیر میقات محرم شده احرام او ارزش ندارد.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مِهْرَانَ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَخِيهِ رَبَاحٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّا نُرَوِّى بِالْكُوفَةِ أَنَّ عَلِيّاً علیه السلام قَالَ: إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ وَ العُمْرَةِ أَنْ يُحْرِمَ الرَّجُلُ مِنْ دُوَيْرَةِ أَهْلِهِ، فَهَلْ قَالَ هَذَا عَلِيٌّ علیه السلام؟

فَقَالَ: قَدْ قَالَ ذَلِكَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام لِمَنْ كَانَ مَنْزِلُهُ خَلْفَ الْمَوَاقِيتِ، وَلَوْ كَانَ كَمَا يَقُولُونَ مَا كَانَ يَمْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لَا يَخْرُجَ بِثِيَابِهِ إِلَى الشَّجَرَةِ.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النِّعْمَانِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مَيْسَرَةَ قَالَ:

دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ أَنَا مُتَغَيِّرُ اللَّوْنِ، فَقَالَ لِي: مِنْ أَيْنَ أَحْرَمْتَ؟

قُلْتُ: مِنْ مَوْضِع كَذَا وَكَذَا.

فَقَالَ: رَبِّ طَالِبٍ خَيْرٍ تَزِلُ قَدَمُهُ.

5- رباح گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: به ما در کوفه روایت می کنند که علی علیه السلام فرموده است: از کامل بودن حج و عمره انسان احرام بستن او از خانه اهلش است. آیا علی علیه السلام این حدیث را فرموده است؟

فرمود: علی علیه السلام این را برای کسی فرموده که خانه اش بعد از میقات باشد و اگر چنین بود که می گویند رسول خدا صلى الله عليه وسلم مانع از خروج با لباس خود از مسجد شجره نمی شد.

6- میسره گوید: من رنگ پریده خدمت امام صادق علیه السلام شرفیاب شدم، حضرتش فرمود: از کجا محرم شدی؟

گفتم از محل چنین و چنان.

فرمود: چه جویندگان خیری که پایش بلغزد.

ثُمَّ قَالَ: يَسُرُّكَ إِنْ صَلَّيْتَ الظُّهْرَ فِي السَّفَرِ أَرْبَعاً؟

قُلْتُ: لا.

قَالَ: فَهُوَ وَ اللَّهِ، ذَاكَ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

مَنْ أَحْرَمَ دُونَ الْوَقْتِ وَ أَصَابَ مِنَ النِّسَاءِ وَ الصَّيْدِ فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

لَيْسَ يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يُحْرِمَ دُونَ الْمَوَاقِيتِ الَّتِي وَقَّتَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَّا أَنْ يَخَافَ فَوْتَ الشَّهْرِ فِي الْعُمْرَةِ.

سپس فرمود: دوست داری به هنگام ظهر در سفر چهار رکعت نماز بخوانی؟

گفتم: نه.

فرمود: به خدا سوگند آن عمل، چنین است.

7- حریز گوید: یکی از اصحاب ما گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

هر که در غیر از میقات محرم شود و با همسرش نزدیکی کند و صید نماید، چیزی به عهده او نیست.

8- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

سزاوار نیست کسی از غیر میقات هایی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم قرار داده، محرم شود مگر این که بیم آن داشته باشد که ماه عمره سپری شود.

9- أَبُو عَلِيَّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَجِيءُ مُعْتَمِراً عُمْرَةَ رَجَبٍ لا فَيَدْخُلُ عَلَيْهِ هِلَالُ شَعْبَانَ قَبْلَ أَنْ يَبْلُغَ الْوَقْتَ أَ يَحْرِمُ قَبْلَ الْوَقْتِ وَ يَجْعَلُهَا لِرَجَبٍ أَوْ يُؤَخِّرُ الْإِحْرَامَ إِلَى الْعَقِيقِ وَ يَجْعَلُهَا لِشَعْبَانَ؟ قَالَ: يُحْرِمُ قَبْلَ الْوَقْتِ فَيَكُونُ لِرَجَبٍ لِأَنَّ لِرَجَبٍ فَضْلَهُ وَ هُوَ الَّذِي نَوَى.

بخش هفتادو ششم

اشاره

(76)

بَابُ مَنْ جَاوَزَ مِيقَاتَ أَرْضِهِ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ أَوْ دَخَلَ مَكَّةَ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ نَسِيَ أَنْ يُحْرِمَ حَتَّى دَخَلَ الْحَرَمَ.

قَالَ: قَالَ أَبِي يَخْرُجُ إِلَى مِيقَاتِ أَهْلِ أَرْضِهِ فَإِنْ خَشِيَ أَنْ يَفُوتَهُ الْحَجُّ أَحْرَمَ مِنْ مَكَانِهِ، فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يَخْرُجَ مِنْ الْحَرَمِ فَلْيَخْرُجْ ثُمَّ لْيَحْرِمْ.

9- اسحاق بن عمار گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: کسی جهت عمره رجب عازم حج می شود و پیش از رسیدن به میقات ماه شعبان فرا می رسد آیا پیش از میقات محرم شده و می تواند آن را برای ماه رجب قرار دهد و یا تأخیر اندازد تا به عقیق برسد و برای شعبان قرار دهد؟

فرمود: پیش از میقات محرم شود و آن را برای رجب قرار دهد؛ زیرا برای رجب فضیلت است و آن، همانی است که نیت کرد.

حکم کسی که از میقات شهر خود بدون احرام عبور کند یا بدون احرام وارد مکه شود

1- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که فراموش کرده محرم شود وارد حرم شده است (چه حکمی دارد؟).

فرمود: پدرم فرمود بایستی به میقات شهر خود برگردد و اگر بیم دارد که حج او فوت شود، از همان مکان احرام ببندد و اگر بتواند از حرم بیرون رود پس بیرون رود، آن گاه محرم شود.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَيْهِ: أَنَّ بَعْضَ مَوَالِيكَ بِالْبَصْرَةِ يُحْرِمُونَ بِبَطْنِ الْعَقِيقِ وَ لَيْسَ بِذَلِكَ الْمَوْضِع مَاءً وَ لا مَنْزِل وَ عَلَيْهِمْ فِى ذَلِكَ مَتُونَةٌ شَدِيدَةٌ وَ يُعْجِلُهُمْ أَصْحَابُهُمْ وَ جَمَّالُهُمْ وَ مِنْ وَرَاءِ بَطْن الْعَقِيقِ بِخَمْسَةَ عَشَرَ مِيلاً مَنْزِلٌ فِيهِ مَاءٌ وَ هُوَ مَنْزَلُهُمْ الَّذِي يَنْزِلُونَ فِيهِ فَتَرَى أَنْ يُحْرِمُوا مِنْ مَوْضِعِ الْمَاءِ لِرِفْقِهِ بِهِمْ وَ خِفَّتِهِ عَلَيْهِمْ؟

فَكَتَبَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَتَ الْمَوَاقِيتَ لِأَهْلِهَا وَ لِمَنْ أَتَى عَلَيْهَا مِنْ غَيْرِ أَهْلِهَا، وَ فِيهَا رُخْصَةٌ لِمَنْ كَانَتْ بِهِ عِلَّةٌ فَلَا يُجَاوِزِ الْمِيقَاتَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرِ الْحَضْرَمِيُّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

إِنِّي خَرَجْتُ بِأَهْلِي مَاشِيَاً فَلَمْ أُهِلَّ حَتَّى أَتَيْتُ الْجُحْفَةَ وَ قَدْ كُنْتُ شَاكِياً، فَجَعَلَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَسْأَلُونَ عَنِّي فَيَقُولُونَ: لَقِينَاهُ وَ عَلَيْهِ ثِيَابُهُ وَ هُمْ لا يَعْلَمُونَ وَ قَدْ رَخَّصَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ كَانَ مَرِيضاً أَوْ ضَعِيفاً أَنْ يُحْرِمَ مِنَ الْجُحْفَةِ.

2- صفوان بن یحیی گوید: طی نامه ای به امام رضا علیه السلام نوشتم: بعضی از دوستان شما در بصره از وسط میقات عقیق محرم می شوند در آن جا آب و منزل نیست و آنها در آن جا به مشقت و سختی می افتند و همراهان و شتردارانشان آنها را به عجله وامی دارند و پس از بطن عقیق به فاصله 15 میلی منزلی است که در آن آب است و آن منزلی است که در آن فرود می آیند، آیا اجازه می فرمایید که از آن جا که آب است محرم شوند تا به آسانی و راحتی انجام دهند؟

حضرتش در پاسخ نوشت: رسول خدا صلى الله عليه وسلم میقات ها را برای مردمان آنها قرار داد و همین طور برای غیر مردمان آن میقات ها از آن بگذرد. و اگر کسی بیمار باشد برای او رخصت داده شده است و بنا بر این کسی نمی تواند (بدون احرام) از میقات بگذرد مگر کسی که بیمار باشد.

3- ابوبکر حضرمی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

من با خانواده ام پیاده (از مدینه) حرکت کردم و محرم نشدم تا این که به جحفه رسیدم در حالی که بیمار بودم مردم مدینه از من سؤال می کردند و می گفتند که او را با لباس دیدیم درحالی که آنها نمی دانند که پیامبر خدا صلى الله عليه وسلم به بیمار و ناتوان اجازه داده که از جحفه محرم شود.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَعْرِضُ لَهُ الْمَرَضُ الشَّدِيدُ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ مَكَّةَ.

قَالَ: لَا يَدْخُلْهَا إِلَّا بِإِحْرَامِ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِنَا، حَجُوا بِامْرَأَةٍ مَعَهُمْ فَقَدِمُوا إِلَى الْوَقْتِ وَ هِيَ لَا تُصَلِّي فَجَهِلُوا أَنَّ مِثْلَهَا يَنْبَغِي أَنْ يُحْرِمَ فَمَضَوْا بِهَا كَمَا هِيَ حَتَّى قَدِمُوا مَكَّةَ وَ هِيَ طَامِتْ حَلَالٌ فَسَأَلُوا النَّاسَ ، فَقَالُوا: تَخْرُجُ إِلَى بَعْضِ الْمَوَاقِيتِ فَتُحْرِمُ مِنْهُ وَ كَانَتْ إِذَا فَعَلَتْ لَمْ تُدْرِكِ الْحَجَّ.

فَسَأَلُوا أَبَا جَعْفَرِ علیه السلام فَقَالَ: تُحْرِمُ مِنْ مَكَانِهَا قَدْ عَلِمَ اللَّهُ نِيَّتَهَا.

6- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ:

4- رفاعة بن موسی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: کسی که قبل از ورود به مکه دچار بیماری سختی شده (چگونه وارد مکه شود؟).

فرمود: فقط با احرام وارد مکه شود.

5- زراره گوید: گروهی از اصحاب ما به حج مشرف شدند که یک زن نیز به همراه داشتند. وقتی به میقات رسیدند آن زن دوران عادت ماهانه را می گذراند و نمی دانستند که آیا او می تواند محرم شود؟ وارد مکه شدند و در این مورد از مردم سؤال کردند، آنها جواب دادند: به یکی از میقات ها برود و از آن جا محرم شود و چنین بود که اگر این کار را می کرد به حج نمی رسید.

از امام باقر علیه السلام در این مورد پرسیدند.

فرمود: از همان مکانش محرم شود که همانا خداوند از نیت او آگاه است.

6 - عبدالله بن سنان گوید: -

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُل مَرَّ عَلَى الْوَقْتِ الَّذِي يُحْرِمُ النَّاسُ مِنْهُ فَنَسِيَ أَوْ جَهِلَ فَلَمْ يُحْرِمْ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ فَخَافَ إِنْ رَجَعَ إِلَى الْوَقْتِ أَنْ يَفُوتَهُ الْحَجِّ.

فَقَالَ: يَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ وَ يُحْرِمُ وَ يُجْزِتُهُ ذَلِكَ.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيُّ قَالَ:

سَأَلَتْ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ جَهِلَ أَنْ يُحْرِمَ حَتَّى دَخَلَ الْحَرَمَ كَيْفَ يَصْنَعُ؟ قَالَ: يَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ ثُمَّ يُهِلَّ بِالْحَجِّ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام:

فِي رَجُلٍ نَسِيَ أَنْ يُحْرِمَ أَوْ جَهِلَ وَ قَدْ شَهِدَ الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا وَ طَافَ وَ سَعَى.

قَالَ: تُجْزِتُهُ نِيَّتُهُ إِذَا كَانَ قَدْ نَوَى ذَلِكَ فَقَدْ تَمَّ حَبُّهُ وَ إِنْ لَمْ يُهِلَّ.

وَ قَالَ فِي مَرِيضٍ أُغْمِيَ عَلَيْهِ حَتَّى أَتَى الْوَقْتَ فَقَالَ: يُحْرِمُ مِنْهُ.

از امام صادق علیه السلام پرسیدم: کسی که از یکی از میقات هایی که مردم از آن جا محرم می شوند می گذرد و فراموش می کند یا وظیفه اش را نمی داند و محرم نمی شود تا این که وارد مکه می شود (پس از دانستن مسأله) بیم آن دارد که اگر به میقات برگردد حج از او فوت شود (چه وظیفه ای دارد؟)

فرمود: از حرم خارج شود و احرام ببندد که همان کفایتش می کند.

7- ابو الصباح کنانی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: کسی که نداند باید محرم شود تا هنگامی که وارد حرم شود چه وظیفه ای دارد؟

فرمود: از حرم بیرون رود آن گاه محرم به حج شود.

8- یکی از اصحاب گوید: امام (باقر یا امام صادق علیهما السلام) در مورد شخصی که از روی فراموشی یا ناآگاهی محرم نشد و تمامی مناسک حج طواف و سعی را انجام داد فرمود:

اگر نیت کند همان کافی است همانا حج او تمام شده اگر چه محرم نشده باشد.

هم چنین حضرتش در مورد کسی که بیهوش بوده تا به میقات رسیده فرمود: از آن جا احرام می بندد.

9- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْإِحْرَامِ مِنْ غَمْرَةَ.

قَالَ: لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ أَنْ يُحْرِمَ مِنْهَا، وَكَانَ بَرِيدُ الْعَقِيقِ أَحَبَّ إِلَيَّ.

10- صَفْوَانُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ امْرَأَةٍ كَانَتْ مَعَ قَوْمٍ فَطَمِثَتْ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِمْ فَسَأَلَتْهُمْ، فَقَالُوا: مَا نَدْرِي أَ عَلَيْكِ إِحْرَامٌ أَمْ لا وَ أَنْتِ حَائِفٌ، فَتَرَكُوهَا حَتَّى دَخَلَتِ الْحَرَمَ.

قَالَ: إِنْ كَانَ عَلَيْهَا مُهْلَةٌ فَلْتَرْجِعْ إِلَى الْوَقْتِ فَلْتُحْرِمْ مِنْهُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا وَقْتُ فَلْتَرْجِعْ إِلَى مَا قَدَرَتْ عَلَيْهِ بَعْدَ مَا تَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ بِقَدْرِ مَا لَا يَفُوتُهَا.

11- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ وَرْدَانَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ علیه السلام قَالَ:

مَنْ كَانَ مِنْ مَكَّةَ عَلَى مَسِيرَةِ عَشَرَةِ أَمْيَالٍ لَمْ يَدْخُلْهَا إِلَّا بِإِحْرَامٍ.

9- اسحاق بن عمار گوید: از امام کاظم علیه السلام در مورد احرام از غمره - که در عقیق است - پرسیدم.

فرمود: ایرادی ندارد، که از آن جا محرم شود و «برید عقیق» نزد من بهتر است.

10- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم زنی که به همراه گروهی به سفر حج می رفت، پیش از احرام حایض شد از آنها وظیفه اش را پرسید.

گفتند: نمی دانیم که در این حال بر تو احرام واجب است یا نه.

او را وا گذاشتند تا وارد حرم شد (چه وظیفه ای دارد؟).

فرمود: اگر فرصت دارد به میقات برگردد و از آن جا محرم شود و اگر فرصت ندارد هر مسافتی که می تواند و حج او از بین نمی رود از حرم بیرون شود.

11 - وردان گوید: امام کاظم علیه السلام فرمود:

هر که ده میل با مکه فاصله داشته باشد فقط با احرام وارد مکه شود.

12- عَلِيَّ بْنَ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ سَوْرَةَ بْنِ كُلَيْب قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: خَرَجَتْ مَعَنَا امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِنَا فَجَهِلَتِ الْإِحْرَامَ فَلَمْ تُحْرِمْ حَتَّى دَخَلْنَا مَكَّةَ وَ نَسِينَا أَنْ نَأْمُرَهَا بِذَلِكَ.

قَالَ: فَمُرُوهَا فَلْتُحْرِمْ مِنْ مَكَانِهَا مِنْ مَكَّةَ أَوْ مِنَ الْمَسْجِدِ.

بخش هفتادو هفتم

اشاره

(77)

بَابُ مَا يَجِبُ لِعَقْدِ الْإِحْرَامِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

12- سورة بن کلیب گوید: به امام باقر علیه السلام گفتم: خانمی از خویشاوندانم به همراه ما به مکه حرکت کرد. او از روی ناآگاهی محرم نشد تا هنگامی که وارد مکه شدیم و ما نیز فراموش کردیم که به او دستور دهیم لباس احرام بپوشد.

فرمود: به او دستور دهید که از همان جا در مکه یا از مسجد محرم شود.

واجبات احرام بستن

1- معاوية بن عمّار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

إِذَا انْتَهَيْتَ إِلَى الْعَقِيقِ مِنْ قِبَلِ الْعِرَاقِ أَوْ إِلَى الْوَقْتِ مِنْ هَذِهِ الْمَوَاقِيتِ وَأَنْتَ تُرِيدُ الْإِحْرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ، فَانْتِفْ إِبْطَيْكَ وَ قَلْمْ أَظْفَارَكَ وَ اطْلِ عَانَتَكَ وَ خُذْ مِنْ شَارِيكَ وَ لا يَضُرُّكَ بِأَيِّ ذَلِكَ بَدَأْتَ ثُمَّ اسْتَك وَ اغْتَسِلُ وَ الْبَسُ ثَوْبَيْكَ، وَ لْيَكُنْ فَرَاغُكَ مِنْ ذَلِكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ، فَلَا يَضُرُّكَ غَيْرَ أَنِّي أُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ذَاكَ مَعَ الِاخْتِيَارِ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.

2- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

السُّنَّةُ فِي الْإِحْرَامِ تَقْلِيمُ الْأَطْفَارِ، وَأَخَذُ الشَّارِبِ، وَ حَلْقُ الْعَانَةِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيَّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

سَأَلَ أَبُو بَصِيرٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ: إِذَا طَلَيْتُ لِلْإِحْرَامِ الْأَوَّلِ كَيْفَ أَصْنَعُ فِي الطَّلْيَةِ الْأَخِيرَةِ؟ وَ كَمْ بَيْنَهُمَا؟

قَالَ: إِذَا كَانَ بَيْنَهُمَا جُمْعَتَانِ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْماً فَاطَّل.

هنگامی که از طرف عراق به سرزمین عقیق رسیدی، یا به میقاتی از این میقات ها وارد شدی؛ و قصد داری که به خواست خداوند احرام کنی، موی زیر بغل هایت را بزدای، ناخن هایت را بگیر خود را نظافت کن سبیل خود را کوتاه کن و ایرادی ندارد که با کدامیک اعمال خود را آغاز کنی سپس مسواک بزن و غسل کن و لباس های احرامت را به تن کن، و چنان باش که به خواست خدا تا ظهر به این اعمال پایان دهی و اگر هنگام ظهر پایان نرسید ایرادی ندارد مگر این که من دوست دارم پایان اعمال - همراه با اختیار - هنگام ظهر باشد.

2- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

سنّت و روش رسول خدا صلی الله علیه وسلم به هنگام احرام ناخن گرفتن و کوتاه کردن سبیل و تراشیدن موی عانه است.

3۔ ابوبصیر گوید: در خدمت امام صادق علیه السلام بودم شخصی از حضرتش سؤال کرد اگر برای احرام اول (عمره تمتّع) نوره استعمال کنم برای احرام دوم (حج تمتع) چه کنم؟ و فاصله میان این دو چقدر است؟

فرمود: اگر بین دو احرام، دو جمعه - پانزده روز - باشد پس نوره بکش.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْمُكَارِي عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا بَأْسَ بِأَنْ تَطَّلِيَ قَبْلَ الْإِحْرَامِ بِخَمْسَةَ عَشَرَ يَوْماً.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ قَالَ:

كَتَبَ الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدٍ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام: رَجُلٌ أَحْرَمَ بِغَيْرِ غُسْلٍ أَوْ بِغَيْرِ صَلَاةٍ عَالِمٌ أَوْ جَاهِلٌ مَا عَلَيْهِ فِي ذَلِكَ وَ كَيْفَ يَنْبَغِي أَنْ يَصْنَعَ؟

فَكَتَبَ علیه السلام: يُعِيدُ.

6 - بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ:

كُنَّا بِالْمَدِينَةِ فَلَا حَانِي زُرَارَةُ فِي نَتْفِ الْإِبْطِ وَ حَلْقِهِ فَقُلْتُ: حَلْقُهُ أَفْضَلُ.

وَ قَالَ زُرَارَةُ: نَتْفُهُ أَفْضَلُ.

4- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اشکالی ندارد که قبل از احرام به فاصله پانزده روز، نوره استعمال شود.

5- علی بن مهزیار گوید: حسن بن سعید طی نامه ای خدمت امام رضا علیه السلام نوشت:

کسی که از روی عمد یا ناآگاهی بدون غسل، یا نماز احرام بسته است چه وظیفه ای دارد؟

حضرتش مرقوم فرمود: باید اعاده کند.

6- عبد الله بن ابی یعفور گوید: در مدینه بودیم که زراره در مورد کندن موی زیر بغل و تراشیدنش با من مجادله و بحث کرد. پس من گفتم: تراشیدنش بهتر است. زراره گفت: کندنش بهتر است.

فَاسْتَأْذَنَّا عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام، فَأَذِنَ لَنَا وَ هُوَ فِي الْحَمَّامِ يَطَّلِي وَ قَدِ اطَّلَى إِبْطَيْهِ، فَقُلْتُ لِزُرَارَةَ: يَكْفِيكَ.

قَالَ: لا، لَعَلَّهُ فَعَلَ هَذَا لِمَا لا يَجُوزُ لِي أَنْ أَفْعَلَهُ.

فَقَالَ: فِيمَا أَنْتُمَا؟

فَقُلْتُ: إِنَّ زُرَارَةَ لا حَانِي فِي نَتْفِ الْإِبْطِ وَ حَلْقِهِ، قُلْتُ: حَلْقُهُ أَفْضَلُ وَ قَالَ زُرَارَةً:

نَتْفُهُ أَفْضَلُ.

فَقَالَ: أَصَبْتَ السُّنَّةَ وَ أَخْطَأَهَا زُرَارَةُ، حَلْقُهُ أَفْضَلُ مِنْ نَتْفِهِ، وَ طَلْيُهُ أَفْضَلُ مِنْ حَلْقه.

ثُمَّ قَالَ لَنَا: اطَّلِيَا.

فَقُلْنَا: فَعَلْنَا مُنْذُ ثَلَاثَ.

فَقَالَ: أَعِيدَا، فَإِنَّ الإِطْلَاءَ طَهُورٌ.

پس از آن از امام صادق علیه السلام اجازه ملاقات گرفتیم حضرتش اجازه فرمود در حالی که در حمام بر زیر بغل نوره استعمال می نمود پس به زراره گفتم: قبول نمودی؟

گفت: نه شاید آن حضرت این کار را به دلیلی انجام می دهد که برای من جایز نیست انجام دهم.

حضرت فرمود: شما در مورد چه چیزی سخن می گویید؟

عرض کردم: زراره با من در مورد تراشیدن موی زیر بغل و کندنش گفت و گو می کرد من گفتم: تراشیدنش بهتر است و زراره گفت: کندنش.

حضرت فرمود: تو به سنت دست یافتی و زراره خطاء رفته است. تراشیدنش بهتر از کندن است و نوره کشیدنش بهتر از تراشیدن است.

سپس به ما فرمود: نوره استعمال کنید!

عرض کردیم: سه روز پیش انجام دادیم.

فرمود: دوباره استعمال کنید، زیرا نوره پاکیزگی است.

بخش هفتادو هشتم

اشاره

(78)

بَابُ مَا يُجْزِئُ مِنْ غُسْلِ الْإِحْرَامِ وَ مَا لَا يُجْزِئُ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَم عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

غُسْلُ يَوْمِكَ لِيَوْمِكَ وَ غَسْلُ لَيْلَتِكَ لِكَيْلَتِكَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قَالَ:

حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَغْتَسِلُ بِالْمَدِينَةِ لِإِحْرَامِهِ أَ يُجْزِتُهُ ذَلِكَ مِنْ غُسْلِ ذِي الْحُلَيْفَةِ؟

قَالَ: نَعَمْ، فَأَتَاهُ رَجُلٌ وَ أَنَا عِنْدَهُ، فَقَالَ: اغْتَسَلَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا فَعَرَضَتْ لَهُ حَاجَةٌ حَتَّى أَمْسَى.

غسلی که برای احرام کفایت می کند و غسلی که کفایت نمی کند

1- عمر بن یزید گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

غسل روز تو برای احرام روز توست و غسل شبت برای احرام همان شب توست.

2- ابوبصیر گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که در مدینه برای احرام خود غسل کند، آیا آن غسل از غسل ذی الحلیفه کفایت می کند؟

فرمود: آری، در این هنگام مردی خدمت آن حضرت شرفیاب شد - من نیز نزد ایشان بودم - و عرض کرد یکی از یاران ما غسل کرد پس کاری برای او پیش آمد تا شب فرا رسید (چه حکمی دارد؟).

قَالَ: يُعِيدُ الْغُسْلَ يَغْتَسِلُ نَهَاراً لِيَوْمِهِ ذَلِكَ وَ لَيْلاً لِكَيْلَتِهِ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ يَنَامُ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ.

قَالَ: عَلَيْهِ إِعَادَةُ الْغُسْلِ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ لَبِسَ قَمِيصاً قَبْلَ أَنْ قَالَ: قَدِ انْتَقَضَ غُسْلُهُ.

5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

فرمود: غسل را اعاده می کند روز برای آن روزش غسل می کند، و شب برای همان شبش.

3- نضر بن سوید گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: شخصی برای احرام غسل می کند پس پیش از این که محرم شود می خوابد؟

فرمود: باید دوباره غسل کند.

4 - علی بن ابی حمزه گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که برای احرام غسل کرد و پیش از این که محرم شود پیراهن پوشید (چه حکمی دارد؟).

فرمود: به طور قطع غسل او شکسته شد.

5- علی بن ابی حمزه گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: -

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ نَامَ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ. قَالَ: عَلَيْهِ إِعَادَةُ الْغُسْلِ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ فِي رَجُلِ اغْتَسَلَ لِإِحْرَامِهِ ثُمَّ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ.

قَالَ: يَمْسَحُهَا بِالْمَاءِ وَ لا يُعِيدُ الْغُسْلَ.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ:

أَرْسَلْنَا إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَنَحْنُ جَمَاعَةٌ وَ نَحْنُ بِالْمَدِينَةِ إِنَّا نُرِيدُ أَنْ نُوَدِّعَكَ.

فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا أَنِ اغْتَسِلُوا بِالْمَدِينَةِ، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَعْسُرَ عَلَيْكُمُ الْمَاءُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ، فَاغْتَسِلُوا بِالْمَدِينَةِ وَ الْبَسُوا ثِيَابَكُمُ الَّتِي تُحْرِمُونَ فِيهَا، ثُمَّ تَعَالَوْا فُرَادَى

أَوْ مَثَانِي.

شخصی برای احرام غسل می کند پس پیش از این که محرم شود می خوابد (چه حکمی دارد؟).

فرمود: باید دوباره غسل کند.

6- راوی گوید: امام باقر علیه السلام درباره مردی که برای احرام غسل کرد، سپس ناخن هایش را گرفت فرمود:

ناخن هایش را با آب می شوید و لازم نیست غسل را اعاده کند.

7- هشام بن سالم گوید: گروهی در مدینه بودیم که پیامی برای امام صادق علیه السلامفرستادیم که ما می خواهیم با شما وداع کنیم.

حضرتش به ما پاسخ داد: در مدینه غسل کنید، زیرا بیم آن دارم که در ذوالحلیفه (مسجد شجره) آب کمیاب باشد پس در مدینه غسل کنید و لباس هایی را که در آن محرم می شوید بپوشید و آن گاه یک به یک یا دو به دو حرکت کنید.

8- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

إِذَا اغْتَسَلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ يُرِيدُ أَنْ يُحْرِمَ فَلَبِسَ قَمِيصاً قَبْلَ أَنْ يُلَبِّي فَعَلَيْهِ الْغُسْلُ.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنِ ابْنِ دَرَّاجِ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام.

فِي الرَّجُلِ يَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ يَمْسَحُ رَأْسَهُ بِمِنْدِيلٍ.

قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.

بخش هفتادو نهم

اشاره

(79)

بَابُ مَا يَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ بَعْدَ اغْتِسَالِهِ مِنَ الطَّيبِ وَ الصَّيْدِ وَ غَيْرِ ذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُلَبِّيَ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

8- محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: هنگامی که شخص غسل کند و تصمیم دارد که احرام بپوشد و پیش از این که تلبیه بگوید پیراهنی بپوشد باید (دوباره) غسل کند.

9- ابن دراج گوید: امام (صادق یا امام باقر علیهما السلام) درباره مردی که برای احرام غسل می کند سپس سرش را با حوله پاک می کند فرمود:

ایرادی ندارد.

چیزهایی که پس از غسل و قبل از تلبیه گفتن بر محرم جایز است مانند استعمال عطر، شکار کردن و موارد دیگر

1- علی بن ابی حمزه گوید: -

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَدَّهِنُ بِدُهْنٍ فِيهِ طِيبٌ وَ هُوَ يُرِيدُ أَنْ يُحْرِمَ.

قَالَ: لَا تَدَّهِنْ حِينَ تُرِيدُ أَنْ تُحْرِمَ بِدُهْنِ فِيهِ مِسْكَ وَ لَا عَنْبَرٌ تَبْقَى رَائِحَتُهُ فِي رَأْسِكَ بَعْدَ مَا تُحْرِمُ وَ ادَّهِنْ بِمَا شِئْتَ مِنَ الدُّهْنِ حِينَ تُرِيدُ أَنْ تُحْرِمَ قَبْلَ الْغُسْلِ وَ بَعْدَهُ، فَإِذَا أَحْرَمْتَ فَقَدْ حَرُمَ عَلَيْكَ الدُّهْنُ حَتَّى تَحِلَّ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا تَدَّهِنْ حِينَ تُرِيدُ أَنْ تُحْرِمَ بِدُهْنِ فِيهِ مِسْكَ وَ لَا عَنْبَرٌ مِنْ أَجْلِ رَائِحَةٍ تَبْقَى فِي رَأْسِكَ بَعْدَ مَا تُحْرِمَ وَ ادَّهِنْ بِمَا شِئْتَ مِنَ الدُّهْنِ حِينَ تُرِيدُ أَنْ تُحْرِمَ، فَإِذَا أَحْرَمْتَ فَقَدْ حَرُمَ عَلَيْكَ الدُّهْنُ حَتَّى تَحِلَّ.

3- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي عَنْ أَبَانِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ وَ فُضَيْلٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الطِّيبِ عِنْدَ الْإِحْرَامِ وَ الدُّهْنِ.

از امام علیه السلام سؤال کردم کسی که می خواهد احرام ببندد می تواند از روغنی که آمیخته به عطر استفاده کند؟

فرمود: وقتی که می خواهی محرم شوی از روغنی آمیخته به مشک و عنبر که بعد از محرم شدن بوی آن در سرت باقی می ماند استفاده مکن (و چون این را رعایت کردی) از هرگونه روغنی که بخواهی - چه پیش از غسل و چه بعد از غسل - استفاده نما؛ چرا که آن گاه که محرم شدی استفاده روغن بر تو حرام است تا وقتی که احرام را به پایان بری.

2- حلبی نیز نظیر این روایت را از امام صادق علیه السلام نقل کرده است.

3 - عبد الرحمان بن ابی عبدالله فضیل و محمد بن مسلم گویند: از امام صادق علیه السلام در مورد استعمال عطر و روغن به هنگام احرام پرسیدند.

فَقَالَ: كَانَ عَلِيٌّ علیه السلام لَا يَزِيدُ عَلَى السَّلِيخَةِ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ دَاوُدَ بْنِ النِّعْمَانِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

لا بَأْسَ بِأَنْ يَدَّهِنَ الرَّجُلُ قَبْلَ أَنْ يَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ، أَوْ بَعْدَهُ وَ كَانَ يَكْرَهُ الدُّهْنَ الْخَاثِرَ الَّذِي يَبْقَى.

5- أَحْمَدُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ يَدَّهِنُ بَعْدَ الْغُسْلِ.

قَالَ: نَعَمْ.

فَادَّ هَنَّا عِنْدَهُ بِسَلِيخَةِ بَانٍ وَ ذَكَرَ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَدْهِنُ بَعْدَ مَا يَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ، وَ أَنَّهُ يَدَّهِنُ بِالدُّهْنِ مَا لَمْ يَكُنْ غَالِيَةً، أَوْ دُهْناً فِيهِ مِسْكَ أَوْ عَنْبَرٌ.

6- أَبُو عَلَى الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ:

فرمود: علی علیه السلام چیزی بر روغن اضافه نمی کرد.

4- محمد بن مسلم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که شخص پیش از غسل برای احرام و یا بعد از آن از روغن استفاده کند.

(محمد بن مسلم گوید:) امام صادق علیه السلام اکراه داشت روغن غلیظی که بویش بماند استفاده شود.

5- حسین بن ابی علاء گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد محرمی که پس از غسل (و پیش از احرام) عطر و روغن استعمال می کند پرسیدم.

فرمود: آری (ایرادی ندارد).

(حسین بن ابی علاء گوید:) پس ما نزد او روغن خوشبو استعمال کردیم و آن حضرت برای ما تعریف نمود که پدر بزرگوارش علیه السلام پس از غسل احرام، روغن استعمال می نمود. و این که حضرتش روغنی استعمال می نمود که معطّر نباشد و روغنی که در آن مشک یا عنبر باشد نیز نباشد.

6 - علی بن عبدالعزیز گوید: -

اغْتَسَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لِلْإِحْرَامِ، ثُمَّ دَخَلَ مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ، فَصَلَّى، ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الْعِلْمَانِ فَقَالَ: هَاتُوا مَا عِنْدَ كُمْ مِنْ لُحُومِ الصَّيْدِ حَتَّى نَأْكُلَهُ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

فِي الرَّجُلِ إِذَا تَهَيَّأَ لِلْإِحْرَام فَلَهُ أَنْ يَأْتِيَ النِّسَاءَ مَا لَمْ يَعْقِدِ التَّلْبِيَةَ أَوْ يُلَبِّ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام:

فِي رَجُلٍ صَلَّى الظُّهْرَ فِي مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ وَعَقَدَ الْإِحْرَامَ ثُمَّ مَسَّ طِيباً أَوْ صَادَ صَيْداً أَوْ وَاقْعَ أَهْلَهُ.

قَالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ مَا لَمْ يُلَبِّ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ:

امام صادق علیه السلام برای احرام غسل نمود؛ سپس وارد مسجد شجره شد، نماز خواند بعد نزد غلامانش رفت و فرمود: آن چه در نزد شما از گوشت شکار است بیاورید تا بخوریم.

7- راوی گوید: امام صادق علیه السلام درباره کسی که برای احرام آماده شده فرمود:

می تواند نزد زنان برود مادامی که نیت تلبیه نکرده یا نیت تلبیه کرده اما آن را نگفته باشد.

8- جميل بن دراج از شخصی از اصحاب ما این گونه روایت می کند: امام (باقر و یا امام صادق علیهما السلام) دربارۀ کسی که نماز ظهر را در مسجد شجره خواند و احرام بست، سپس عطر زد یا شکار نمود و یا با زنش همبستر شد فرمود:

اشکالی بر او نیست مادامی که لبیک نگفته است.

9- نضر بن سوید از یکی از یارانش این گونه روایت می کند: -

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي إِبْرَاهِيمَ علیه السلام: رَجُلٌ دَخَلَ مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ فَصَلَّي وَ أَحْرَمَ وَ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَبَدَا لَهُ قَبْلَ أَنْ يُلَبِّي أَنْ يَنْقُضَ ذَلِكَ بِمُوَاقَعَةِ النِّسَاءِ أَلَهُ ذَلِكَ؟

فَكَتَبَ : نَعَمْ، أَوْ لَا بَأْسَ بِهِ.

10- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ زِيَادِ بْنِ مَرْوَانَ قال:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ : مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ تَهَيَّأَ لِلْإِحْرَامِ وَ فَرَغَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ الصَّلَاةِ وَ جَمِيعِ الشُّرُوطِ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يُلَبِّ أَ لَهُ أَن يَنْقُضَ ذَلِكَ وَ يُوَاقِعَ النِّسَاءَ؟

فَقَالَ: نَعَمْ.

بخش هشتادم

اشاره

(80)

بَابُ صَلَاةِ الْإِحْرَامِ وَ عَقْدِهِ وَالِاشْتِرَاطِ فِيهِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ وَ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ جَمِيعاً عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

طی نامه ای از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: آیا مردی که به مسجد شجره داخل شده و نماز به جا آورده و محرم شده و آن گاه از مسجد بیرون آمده و پیش از گفتن لبیک در کار خود تجدید نظر کرده و می خواهد به وسیلۀ نزدیکی با زنان آن چه را که به جا آورده است نقض کند آیا می تواند؟

امام علیه السلام در جواب نوشت آری، - یا نوشت: - ایرادی بر او نیست.

10- زیاد بن مروان نیز نظیر این روایت را از امام کاظم علیه السلام نقل کرده است.

نماز احرام، احرام بستن و شرایط آن

1- حلبی و معاوية بن عمار گویند: امام صادق علیه السلام فرمود: -

لا يَضُرُّكَ بِلَيْلِ أَحْرَمْتَ أَمْ نَهَارٍ إِلَّا أَنَّ أَفْضَلَ ذَلِكَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.

2 - عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ:

لا يَكُونُ إِحْرَامٌ إِلَّا فِي دُبُرِ صَلَاةٍ مَكْتُوبَةٍ أَحْرَمْتَ فِي دُبُرِهَا بَعْدَ التَّسْلِيمِ، وَإِنْ كَانَتْ نَافِلَةٌ صَلَّيْتَ رَكْعَتَيْنِ وَأَحْرَمْتَ فِي دُبُرِهِمَا، فَإِذَا انْفَتَلْتَ مِنْ صَلَاتِكَ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَأَثْن عَلَيْهِ وَصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَ قُلِ:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَنِي مِمَّنِ اسْتَجَابَ لَكَ وَ آمَنَ بِوَعْدِكَ وَ اتَّبَعَ أَمْرَكَ فَإِنِّي عَبْدُكَ وَ فِي قَبْضَتِكَ لا أُوقَى إِلَّا مَا وَقَيْتَ وَ لَا آخَذُ إِلَّا مَا أَعْطَيْتَ وَ قَدْ ذَكَرْتَ الْحَجَّ، فَأَسْأَلُكَ أَنْ تَعْزِمَ لِي عَلَيْهِ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ تُقَوِّيَنِي عَلَى مَا ضَعُفْتُ عَنْهُ وَ تَسَلَّمَ مِنِّي مَنَاسِكِي فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ، وَ اجْعَلْنِي مِنْ وَفْدِكَ الَّذِينَ رَضِيتَ وَ ارْتَضَيْتَ وَ سَمَّيْتَ وَ كَتَبْتَ اللَّهُمَّ فَتَمِّمْ فِي حَجِّي وَ عُمْرَتِي».

ایرادی ندارد که شب هنگام محرم شوی و یا روز هنگام مگر این که بهتر است به هنگام زوال ظهر باشد.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هیچ احرامی جز در پی نماز واجب که پس از سلام آن محرم شوی تحقق نمی یابد، پس اگر نماز مستحبی باشد دو رکعت نماز می خوانی در پی آن محرم می شوی. چون نماز را به جا آوردی، پس خدا را ستایش کن و ثنایش بگوی و بر پیامبر صلى الله عليه وسلم درود بفرست و بگو:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَنِي مِمَّنِ اسْتَجَابَ لَكَ وَ آمَنَ بِوَعْدِكَ وَ اتَّبَعَ أَمْرَكَ فَإِنِّي عَبْدُكَ وَ فِي قَبْضَتِكَ لَا أُوقَى إِلَّا مَا وَقَيْتَ وَ لا آخَذُ إِلَّا مَا أَعْطَيْتَ وَ قَدْ ذَكَرْتَ الْحَجَّ فَأَسْأَلُكَ أَنْ تَعْزِمَ لِي عَلَيْهِ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ وَ تُقَوِّيَنِي عَلَى مَا ضَعُفْتُ عَنْهُ وَ تَسَلَّمَ مِنِّي مَنَاسِكِي فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ، وَ اجْعَلْنِي مِنْ وَفْدِكَ الَّذِينَ رَضِيتَ وَ ارْتَضَيْتَ وَ سَمَّيْتَ وَ كَتَبْتَ اللَّهُمَّ فَتَمِّمْ لِي حَجِّي وَ عُمْرَتِي».

«اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ التَّمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ ؟ فَإِنْ عَرَضَ لِي شَيْءٌ يَحْبِسُنِي فَحْلَّنِي حَيْثُ حَبَسْتَنِي لِقَدَرِكَ الَّذِي قَدَّرْتَ عَلَيَّ.

اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَكُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً أَحْرَمَ لَكَ شَعْرِي وَ بَشَرِي وَ لَحْمِي وَ دَمِي وَ عِظَامِي وَ مُخْي وَ عَصَبِي مِنَ النِّسَاءِ وَ الشَّيَابِ وَ الطِّيبِ أَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَكَ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ».

قَالَ: وَ يُجْزِئُكَ أَنْ تَقُولَ هَذَا مَرَّةً وَاحِدَةً حِينَ تُحْرِمُ، ثُمَّ قُمْ فَامْشِ هُنَيْئَةٌ فَإِذَا اسْتَوَتْ بِكَ الْأَرْضُ مَاشِياً كُنْتَ أَوْ رَاكِباً فَلَبٌ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عبدالله علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَكَيْفَ أَقُولُ.

قَالَ: تَقُولُ: «اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ صلی الله علیه وسلم» وَ إِنْ شِئْتَ أَضْمَرْتَ الَّذِي تُرِيدُ.

«اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ ؟ فَإِنْ عَرَضَ لِي شَيْءٌ يَحْبِسُنِي فَحُلَّنِي حَيْثُ حَبَسْتَنِي لِقَدَرِكَ الَّذِي قَدَّرْتَ عَلَيَّ.

اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَكُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً أَحْرَمَ لَكَ شَعْرِي وَ بَشَرِي وَ لَحْمِي وَ دَمِي وَ عِظَامِي وَ مُنِّي وَ عَصَبِي مِنَ النِّسَاءِ وَ الثَّيَاب والطيب أبْتَغِي َبذَلِكَ وَجْهَكَ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ».

حضرتش افزود هنگامی که محرم می شوی یک مرتبه این دعا را بگویی، بس است. و آن گاه برخیز چند لحظه گام بردار چون وارد جاده مکه شدی - چه پیاده و چه سواره - لبیک را آغاز کن.

3- حماد بن عثمان گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: من می خواهم حج و عمره انجام دهم پس چگونه نیت کنم و چه بگویم؟

فرمود: می گویی: «خدایا! من به پیروی از کتاب تو و سنت پیامبر تو قصد تمتع به عمره به سوی حج را دارم» و اگر بخواهی خواسته خود را در دل می گذرانی.

4- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيَّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ أَ لَيْلاً أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْ نَهَاراً؟

فَقَالَ: نَهَاراً.

قُلْتُ: أَيَّ سَاعَةٍ؟

قَالَ: صَلَاةَ الظُّهْرِ.

فَسَأَلْتُهُ مَتَى تَرَى أَن يُحْرم؟

فَقَالَ: سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ، إِنَّمَا أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَاةَ الظُّهْرِ، لِأَنَّ الْمَاءَ كَانَ قَلِيلاً كَأَنْ يَكُونَ فِي رُءُوسِ الْجِبَالِ فَيُهَجِّرُ الرَّجُلُ إِلَى مِثْلِ ذَلِكَ مِنَ الْغَدِ، وَ لَا يَكَادُ يَقْدِرُونَ عَلَى الْمَاءِ وَ إِنَّمَا أُحْدِثَتْ هَذِهِ الْمِيَاهُ حَدِيثاً.

5- أبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

4- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا رسول خدا صلى الله عليه وسلم شبانه محرم شد یا به هنگام روز؟

فرمود: به هنگام روز.

گفتم: در چه ساعتی؟

فرمود: وقت نماز ظهر.

پرسیدم: به نظر شما، ما كى مُحرم شویم؟

فرمود: برای شما مساوی است، رسول خدا صلى الله عليه وسلم از آن جهت به هنگام نماز ظهر محرم گشت که آب کم بود چنان که در قله کوه ها جای داشت و از این رو کسی که امروز به طلب آب می رفت روز بعد در همین وقت باز می گشت و به همین جهت دست یابی ایشان به آب بسیار دشوار بود، و این آب ها که اکنون وجود دارد تازه پدید آمده است.

5 اسحاق بن عمار گوید: -

قُلْتُ لِأَبِي إِبْرَاهِيمَ علیه السلام: إِنَّ أَصْحَابَنَا يَخْتَلِفُونَ فِي وَجْهَيْنِ مِنَ الْحَجِّ يَقُولُ بَعْضُ: أَحْرِمْ بِالْحَجِّ مُفْرِداً فَإِذَا طُفْتَ بِالْبَيْتِ وَ سَعَيْتَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَأَحِلَّ وَ اجْعَلْهَا عُمْرَةً وَ بَعْضُهُمْ يَقُولُ: أَحْرِمْ وَ الْوِ الْمُتْعَةَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ أَيُّ هَذَيْنِ أَحَبُّ إِلَيْكَ؟

قَالَ: انْوِ الْمُتْعَةَ.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الَّذِي يَقُولُ حُلَّنِي حَيْثُ حَبَسْتَنِي.

قَالَ: هُوَ حِلٌّ حَيْثُ حَبَسَهُ. قَالَ أَوْ لَمْ يَقُلْ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ عَبْدِ اللهِ علیه السلام قَالَ:

هُوَ حِلٌ إِذَا حُبِسَ اشْتَرَطَ أَوْ لَمْ يَشْتَرِط.

به امام کاظم علیه السلام گفتم: اصحاب ما در دو نوع از حج اختلاف نظر دارند. بعضی می گویند: احرام به حج مفرد ببند و زمانی که طواف کعبه نمودی وسعى ما بين صفا و مروه کردی محل شو (از احرام بیرون بیا) و آن را عمره قرار ده و بعضی از آنها می گویند: محرم شو و نيت عمره تمتع به عمره حج کن. کدام یک از این ها نزد شما بهتر است؟

فرمود: نیت عمره تمتع کن.

6- حمزة بن حمران گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که به هنگام احرام می گوید: (خداوندا!) هر جا که محبوس شدم و مانعی پیش آمد که نتوانستم به قصدم ادامه دهم، مرا (از احرام بیرون آور).

فرمود: هر جا که گرفتار شد و نتوانست احرام را ادامه دهد از احرام بیرون می آید، چه آن کلمات را گفته باشد چه نگفته باشد.

7- زراره نیز نظیر این روایت را از امام صادق علیه السلام نقل می کند.

8- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرِ الْحَضْرَمِي وَ زَيْدِ الشَّحَامِ وَ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالُوا:

أَمَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنْ تُلَبِّي وَ لا نُسَمِّيَ شَيْئاً.

وَ قَالَ: أَصْحَابُ الْإِضْمَارِ أَحَبُّ إِلَيَّ.

9- أَحْمَدُ عَنْ عَلِي عَنْ سَيْفٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام قَالَ:

الْإِضْمَارُ أَحَبُّ إِلَيَّ فَلَبٌ وَ لا تُسَمِّ.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحَ الْكِنَانِيُّ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَحْرَمَ فِي دُبُرِ صَلَاةٍ مَكْتُوبَةٍ أَ كَانَ يُجْزِئُهُ ذَلِكَ؟

قَالَ: نَعَمْ.

ابوبکر حضرمی، زید شحام و منصور بن حازم گویند:

امام صادق علیه السلام به ما امر فرمود که لبیک بگوییم و چیزی را نام نبریم و فرمود: یاران و افراد پنهان کننده (نیت) نزد من بهتر هستند.

9- اسحاق بن عمار نیز نظیر این روایت را از امام کاظم علیه السلام نقل کرده است.

10- ابو صباح کنانی گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم به نظر شما اگر کسی در پی نماز واجب محرم شود آیا کفایت می کند؟

فرمود: آری.

11- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيٌّ وَ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ جَمِيعاً عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا صَلَّيْتَ فِي مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ فَقُلْ وَ أَنْتَ قَاعِدٌ فِي دُبُرِ الصَّلَاةِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مَا يَقُولُ الْمُحْرِمُ ثُمَّ قُمْ فَامْشِ حَتَّى تَبْلُغَ الْمِيلَ وَ تَسْتَوِيَ بِكَ الْبَيْدَاءُ فَإِذَا اسْتَوَتْ بكَ فَلَيّة.

12- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

هَلْ يَجُوزُ لِلْمُتَمَتِّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ أَنْ يُظْهِرَ التَّلْبِيَةَ فِي مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ؟

فَقَالَ: نَعَمْ، إِنَّمَا لَبَّي النَّبِيُّ صلی الله علیه وسلم عَلَى الْبَيْدَاءِ ، لِأَنَّ النَّاسَ لَمْ يَكُونُوا يَعْرِفُونَ التَّلْبِيَةَ، فَأَحَبَّ أَنْ يُعَلِّمَهُمْ كَيْفَ التَّلْبِيَةُ.

11- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه در مسجد شجره نماز به جا آوردی در آن حال که در پی نماز نشسته باشی، پیش از آن که از جای برخیزی همان چیزی را که محرم می گوید بگو و آن گاه برخیز و گام بردار تا به یک میلی جایگاه برسی و در بیداء قرارگیری وقتی در سطح آن قرار گرفتی لبیک بگو.

12- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا برای کسی که عمره حج تمتع انجام می دهد جایز است تلبیه را در مسجد شجره بگوید؟

فرمود: آری، همانا پیامبر صلی الله علیه وسلم در بیداء تلبیه گفت، چون مردم تلبیه را نمی دانستند، پس دوست داشت که به مردم بیاموزد که چگونه تلبیه گویند.

13- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: إِذَا أَحْرَمَ الرَّجُلُ فِي دُبُرِ الْمَكْتُوبَةِ أَيُلَبِّي حِينَ يَنْهَضُ بِهِ بَعِيرُهُ أَوْ جَالِسًاً فِي دُبُرِ الصَّلَاةِ؟

قَالَ: أَيَّ ذَلِكَ شَاءَ صَنَعَ.

قَالَ الْكُلَيْنِيُّ رحمه الله: وَ هَذَا عِنْدِي مِنَ الْأَمْرِ الْمُتَوَسَّعِ إِلَّا أَنَّ الْفَضْلَ فِيهِ أَنْ يُظْهِرَ التَّلْبِيَةَ حَيْثُ أَظْهَرَ النَّبِيُّ صلی الله علیه وسلم عَلَى طَرَفِ الْبَيْدَاءِ، وَ لَا يَجُوزُ لِأَحَدٍ أَنْ يَجُوزَ مِيلَ الْبَيْدَاءِ إِلَّا وَ قَدْ أَظْهَرَ التَّلْبِيَةَ، وَ أَوَّلُ الْبَيْدَاءِ أَوَّلُ مِيلِ يَلْقَاكَ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ.

14- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عبدالله علیه السلام قَالَ:

13- اسحاق بن عمّار گوید: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم هنگامی که کسی در پی نماز واجب محرم می شود آیا باید به هنگام سوار شدن بر شتر تلبیه گوید و یا بعد از نماز واجب بگوید؟

فرمود: هر کدام را خواست انجام دهد.

کلینی رحمه الله گوید: در هر دو مورد اجازه و رخصت داده شده است ولی بهتر آن است که تلبیه را آن جا بلند گوید که پیامبر صلی الله علیه وسلم بر جانب بیداء بلند فرموده است و بر کسی جایز نیست از یک میلی بیداء بگذرد مگر این که تلبیه را بلند کند و آغاز بیداء میل اولین بخش از سمت چپ راه است که با تو رو به رو می شود.

14- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

صَلِّ الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ أَحْرِمْ بِالْحَجِّ أَوْ بِالْمُتْعَةِ وَ اخْرُجْ بِغَيْرِ تَلْبِيَةٍ حَتَّى تَصْعَدَ إِلَى أَوَّلِ الْبَيْدَاءِ إِلَى أَوَّلِ مِيلِ عَنْ يَسَارِكَ، فَإِذَا اسْتَوَتْ بِكَ الْأَرْضُ رَاكِباً كُنْتَ أَوْ مَاشِياً فَلَبٌ فَلَا يَضُرُّكَ لَيْلاً أَحْرَمْتَ أَوْ نَهَاراً وَ مَسْجِدُ ذِي الْحُلَيْفَةِ الَّذِي كَانَ خَارِجاً عَنِ السَّقَائِفِ عَنْ صَحْنِ الْمَسْجِدِ ، ثُمَّ الْيَوْمَ لَيْسَ شَيْءٌ مِنَ السَّقَائِفِ مِنْهُ.

15- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُعْتَمِرُ عُمْرَةً مُفْرَدَةً يَشْتَرِطُ عَلَى رَبِّهِ أَنْ يَحُلَّهُ حَيْثُ حَبَسَهُ، وَ مُفْرِدُ الْحَجِّ يَشْتَرِطُ عَلَى رَبِّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ حَجَّةٌ فَعُمْرَةٌ.

16- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ إِذَا قَرَّبَتِ الْقُرْبَانَ تَخْرُجُ نَارٌ تَأْكُلُ قُرْبَانَ مَنْ قُبِلَ مِنْهُ، وَإِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الْإِحْرَامَ مَكَانَ الْقُرْبَانِ.

در مسجد شجره نماز فریضه را خوانده سپس احرام به حج یا تمتع به عمره را ببند و بدون تلبیه از مسجد بیرون رو تا از نخستین بخش بیداء بالا روی، - تا اول یک میلی دست چپ خود - چون بر زمین مسطح رسیدی خواه سواره خواه پیاده لبیک را بلند بگو. پس به تو ضرر نمی رساند که شب هنگام محرم شدی و یا روز و مسجد ذي الحليفه همان جایی که بیرون از سقف های مسجد بوده است و امروزه چیزی از آن سقف ها وجود ندارد.

15- فضیل بن یسار گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

کسی که عمره مفرده انجام می دهد با پروردگار خویش شرط می کند که او را از قید احرام بگشاید در جایی که او را باز دارد و افراد کننده حج شرط می کند با پروردگار خویش که اگر (به سبب مانعی) حجی صورت نگیرد پس عمره محسوب شود.

16- ابی مغراء گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

همواره در بنی اسرائیل این گونه مرسوم بود که زمانی که قربانی خود را (به درگاه الهی) نزدیک میکردند آتشی بیرون می آمد و قربانی پذیرفته شده را می سوزانید. به راستی که خداوند متعال احرام را به جای قربان قرار داده است.

بخش هشتادو یکم

اشاره

(81)

بَابُ التَّلْبِيَة

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ لِمَ جُعِلَتِ التَّلْبِيَةُ؟

فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْحَى إِلَى إِبْرَاهِيمَ علیه السلام أَنْ أَذَنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالاً وَ عَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجَ عَمِيقٍ. فَنَادَى فَأَجِيبَ مِنْ كُلِّ وَجْهِ يُلَبُونَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْ فَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ علیه السلام: أَنَّ عَلِيّا علیه السلام قَالَ:

تَلْبِيَةُ الْأَخْرَسِ وَ تَشَهُدُهُ وَ قِرَاءَتُهُ الْقُرْآنَ فِي الصَّلَاةِ تَحْرِيكُ لِسَانِهِ وَإِشَارَتُهُ باصِبعه.

لبیک گفتن

1- حلبی گوید از امام علیه السلام پرسیدم برای چه باید لبیک گفت؟

فرمود: که خداوند به ابراهیم علیه السلام وحی فرمود که در بین مردم اعلان کن که به صورت پیاده، سواره از هر راه دور به حج بیایند.

وقتی حضرت ابراهیم علیه السلام ندا داد از هر جانبی با لبیک گفتن جواب داده شد.

2- سکونی گوید امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش علیه السلام نقل می نماید که حضرتش فرمود: همانا امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام فرمود:

لبیک گفتن لال، تشهد او و قرآن خواندنش در نماز تکان دادن زبانش و اشاره او به انگشتانش می باشد.

3- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: التَّلْبِيَةُ: «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَكَ وَ الْمُلْكَ، لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ دَاعِياً إِلَى دَارِ السَّلَامِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ أَهْلَ التَّلْبِيَةِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ مَرْهُوباً وَ مَرْغُوباً إِلَيْكَ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ تُبْدِئُ وَ الْمَعَادُ إِلَيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ كَشَافَ الْكُرَبِ الْعِظَامِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ عَبْدُكَ وَابْنُ عَبْدَيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ يَا كَرِيمٌ لَبَّيْكَ».

تَقُولُ ذَلِكَ فِي دُبُر كُلِّ صَلَاةٍ مَكْتُوبَةٍ أَوْ نَافِلَةٍ وَحِينَ يَنْهَضُ بِكَ بَعِيرُكَ وَإِذَا عَلَوْتَ شَرَفاً أَوْ هَبَطْتَ وَادِياً أَوْ لَقِيتَ رَاكِباً أَوِ اسْتَيْقَظْتَ مِنْ مَنَامِكَ وَبِالْأَسْحَارِ وَ أَكْثِرُ مَا اسْتَطَعْتَ مِنْهَا وَ اجْهَرْ بِهَا، وَإِنْ تَرَكْتَ بَعْضَ التَّلْبِيَةِ فَلَا يَضُرُّكَ غَيْرَ أَنَّ تَمَامَهَا أَفْضَلُ.

3- معاوية بن عمار :گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: لبیک گفتن چنین است:

«لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَكَ وَ الْمُلْكَ، لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ دَاعِياً إِلَى دَارِ السَّلَام لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ أَهْلَ التَّلْبِيَةِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ مَرْهُوباً وَ مَرْغُوباً إِلَيْكَ ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ تُبْدِئُ وَ الْمَعَادُ إِلَيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ كَشَافَ الْكُرَبِ

الْعِظَامِ، لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ عَبْدُكَ وَ ابْنُ عَبْدَيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ يَا كَرِيمُ لَبَّيْكَ».

این تلبیه را در پی هر نماز واجب یا نافله می گویی و زمانی که شترت تو را از بالای بلندی می برد یا از درهای پایین آمدی یا با سواره ای ملاقات کردی یا از خواب بیدار شدی و سحرگاهان بخوان، هر چه می توانی آن را با آواز بلند بخوان و اگر قسمتی از تلبیه را ترک کردی ضرری ندارد مگر این که گفتن تمامی آن بهتر است.

وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لا بُدَّ مِنَ التَّلْبِيَاتِ الْأَرْبَعِ . التَّلْبِيَاتِ الْأَرْبَعِ فِي أَوَّلِ الْكَلَامِ وَ هِيَ الْفَرِيضَةُ وَ هِيَ التَّوْحِيدُ وَ بِهَا لَبَّى الْمُرْسَلُونَ وَ أَكْثِرُ «مِنْ ذِي الْمَعَارِجِ»، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُكْثِرُ مِنْهَا وَ أَوَّلُ مَنْ لَبَّي إِبْرَاهِيمُ علیه السلام.

قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَدْعُوكُمْ إِلَى أَنْ تَحُجُوا بَيْتَهُ فَأَجَابُوهُ بِالتَّلْبِيَةِ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ أُخِذَ مِيثَاقُهُ بِالْمُوَافَاةِ فِي ظَهْرِ رَجُلٍ وَ لَا بَطْنِ امْرَأَةٍ إِلَّا أَجَابَ بِالتَّلْبِيَةِ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ عَنْ أَسَدِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضَيْلِ عَمَّنْ رَأَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَدْ كَشَفَ عَنْ ظَهْرِهِ حَتَّى أَبْدَاهُ لِلشَّمْسِ هُوَ يَقُولُ: لَبَّيْكَ فِي الْمُذْنِبِينَ لَبَّيْكَ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ رَفَعَهُ قَالَ:

إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَحْرَمَ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ علیه السلام: فَقَالَ لَهُ: مُرْ أَصْحَابَكَ بِالْعَجِّ وَ النَّجِّ وَ الْعَجُ رَفْعُ الصَّوْتِ بِالتَّلْبِيَةِ وَالتَّجُ نَحْرُ الْبُدْنِ.

و بدان که از گفتن لبیک های چهارگانه ای که در اول کلام آمده است و همان واجب است و آن توحید است و پیامبران مرسل بر آن تلبیه گفته اند و فراز ذی المعارج را بیشتر بگو زیرا رسول خدا صلى الله عليه وسلم آن را بیشتر می گفت و نخستین کسی که لبیک گفت ابراهیم علیه السلام بود.

حضرتش فرمود: به راستی که خداوند عزوجل شما را به حج فرا می خواند که خانه، او را قصد نمایید پس او را با تلبیه اجابت نمایید، هیچ کسی در وفا به پیمان باقی نمی ماند؛ در صلب پدر و شکم مادر مگر این که به لبیک پاسخ می دهد.

4- محمد بن فضیل گوید: کسی امام صادق علیه السلام را در حال احرام دید که حضرتش پشت خود را برای آفتاب باز نموده و می فرمود:

لبیک، من در کنار گناهکارانم.

5- حریز در روایت مرفوعه ای گوید:

هنگامی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم محرم ،شد جبرئیل علیه السلام نزد او آمد و عرض کرد: اصحاب خود را به عج و ثج مأمور كن. پس عج همان بانگ برآوردن به لبیک و تج قربانی کردن شتران است.

وَ قَالَ: قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ: مَا بَلَغْنَا الرَّوْحَاءَ حَتَّى بَحْتُ أَصْوَاتُنَا.

6- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا بَأْسَ بِأَنْ تُلَبِّي وَأَنْتَ عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ وَ عَلَى كُلِّ حَالٍ.

7- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْمُكَارِي عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ جَهْرٌ بِالتَّلْبِيَةِ.

8- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ رِجَالٍ شَتَّى عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.

مَنْ لَبَّى فِي إِحْرَامِهِ سَبْعِينَ مَرَّةً إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً أَشْهَدَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ مَلَكٍ بِبَرَاءَةِ مِنَ النَّارِ، وَ بَرَاءَةِ مِنَ النِّفَاقِ.

و گوید: جابر بن عبدالله گوید: هنوز به منطقه روحاء نرسیده بودیم که صدایمان گرفت.

6- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که بدون طهارت و بر هر حال که باشی لبیک بگویی.

7- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

بلند گفتن تلبیه بر زنان جایز نیست.

8- ابن فضال از راویان مختلفی نقل می کند که گویند امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود:

کسی که در احرام خود از روی ایمان و پاداش بسیار هفتاد مرتبه لبیک گوید، خداوند یک میلیون فرشته را برای دوری او از آتش و نفاق گواه گیرد.

بخش هشتادو دوم

اشاره

(82)

بَابُ مَا يَنْبَغِي تَرْكُهُ لِلْمُحْرِمِ مِنَ الْجِدَالِ وَ غَيْرِهِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ: (الْحَج أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ).

فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اشْتَرَطَ عَلَى النَّاسِ شَرْطاً وَ شَرَطَ لَهُمْ شَرْطاً.

قُلْتُ: فَمَا الَّذِي اشْتَرَطَ عَلَيْهِمْ، وَ مَا الَّذِي اشْتَرَطَ لَهُمْ؟

فَقَالَ: أَمَّا الَّذِي اشْتَرَطَ عَلَيْهِمْ، فَإِنَّهُ قَالَ: (الْحَجَّ أَشْهُرُ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَ لا جِدَالَ فِي الْحَجِّ) وَ أَمَّا مَا شَرَطَ لَهُمْ، فَإِنَّهُ قَالَ: ( فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لَمَنِ اتَّقَ) .

قَالَ: يَرْجِعُ لَا ذَنْبَ لَهُ.

خودداری محرم از جدال و موارد مشابه

1- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام درباره گفتار خداوند عزوجل که می فرماید: «حج در ماه های معینی انجام شود پس کسی که در این ماه حج واجب انجام می دهد نباید با زنان نزدیکی کند و نه کار زشت و نه جنگ و جدال نماید». فرمود:

خداوند عزوجل شرطی را بر مردم و شرطی را برای آنان مقرر داشته است.

عرض کردم: شرطی که بر آنان مقرر داشته کدام است و شرطی که برای آنها مقرر داشته است چیست؟

فرمود: اما شرطی که بر آنان مقرر داشته همان است که فرموده: «حج در ماه های معلومی انجام می گیرد پس کسی که در این ماه ها حج را بر خود واجب کند باید از مباشرت با زنان و فحش و سخنان زشت و دروغ و مجادله در حج خودداری کند».

و اما شرطی که برای ایشان مقرر داشته همان است که فرموده:

پس کسی که مناسک خود را شتابان در ظرف این دو روز انجام دهد، گناهی بر او نیست و هم چنین کسی که (ماندن در منا را ادامه دهد) و مناسک را به تأخیر اندازد، گناهی بر او نیست و این احکام برای کسی است که تقوا پیشه کند.

امام علیه السلام فرمود: چنین حاجی به شهر خود باز می گردد در حالی که هیچ گناهی ندارد.

قَالَ: قُلْتُ: أَرَأَيْتَ مَنِ ابْتُلِيَ بِالْفُسُوقِ مَا عَلَيْهِ.

قَالَ: لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ حَداً يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ يُلَبِّي.

قُلْتُ: فَمَنِ ابْتُلِيَ بِالْجِدَالِ مَا عَلَيْهِ.

قَالَ: إِذَا جَادَلَ فَوْقَ مَرَّتَيْنِ فَعَلَى الْمُصِيبِ دَمٌ يُهَرِيقُهُ وَ عَلَى الْمُخْطِئِ بَقَرَةٌ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ فِى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ: (وَأَتِقُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ).

قَالَ: إِثْمَامُهَا أَنْ لا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

راوی گوید: عرض کردم به نظر شما کسی که گرفتار فسق شود چه بر گردن اوست؟

فرمود: خدا بر او حدی قرار نداده است. او باید استغفار کند و لبیک گوید.

عرض کردم: اگر کسی به جدال گرفتار شود حکمش چیست؟

فرمود: در صورتی که از دوبار زیادتر مجادله کند اگر مجادله اش درست بوده باید یک (گوسفند) قربانی کند و اگر به خطاء بوده یک گاو قربانی نماید.

2- عبدالله بن سنان گوید: امام علیه السلام در مورد آیه شریفه: «و حج و عمره را برای خدا کامل کنید» فرمود: کامل بودن آنها این است که در حج نزدیکی با زن، فسوق و جدال نباشد.

3- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

إِذَا أَحْرَمْتَ فَعَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ، وَ ذِكْرِ اللَّهِ كَثِيراً وَ قِلَّةِ الْكَلَامِ إِلَّا بِخَيْرٍ، فَإِنَّ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَنْ يَحْفَظَ الْمَرْءُ لِسَانَهُ إِلَّا مِنْ خَيْرٍ، كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ، فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: (فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدَالَ فِي الْحَجِّ) وَ الرَّفَتُ: الْجِمَاعُ وَ الْفُسُوقُ الْكَذِبُ وَ السَّبَابُ وَ الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ: «لا وَ اللَّهِ وَ بَلَى وَ اللَّهِ».

وَ اعْلَمْ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا حَلَفَ بِثَلَاثِ أَيْمَانٍ وِلاءً فِي مَقَامِ وَاحِدٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَقَدْ جَادَلَ، فَعَلَيْهِ دَمٌ يُهَرِيقُهُ وَ يَتَصَدَّقُ بِهِ، وَإِذَا حَلَفَ يَمِيناً وَاحِدَةً كَاذِبَةٌ فَقَدْ جَادَلَ وَ عَلَيْهِ دَمٌ يُهَرِيقُهُ وَ يَتَصَدَّقُ بِهِ.

وَ قَالَ: اتَّقِ الْمُفَاخَرَةَ وَ عَلَيْكَ بِوَرَع يَحْجُزُكَ عَنْ مَعَاصِي اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَقُولُ: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَتَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ).

هنگامی که احرام بستی بر تو باد به تقوای خدا و زیاد یاد خدا کردن و کم سخن گفتن مگر به نیکی، زیرا از کامل بودن حج و عمره این است که انسان زبانش را باز دارد مگر از نیکی چنان که خداوند عزوجل فرمود، زیرا خداوند عزوجل می فرماید: «هر که در آن ماه ها حج را لازم کرد پس رفت، فسوق و جدال در حج نیست» رفت همان نزدیکی با زنان، فسوق، دروغ و فحش است و جدال گفتار «نه والله» و «آری والله» است و بدان که هنگامی که شخص سه بار در حال احرام در یک مکان سوگند یاد کند پس جدال نموده است و بایستی قربانی کند و آن را صدقه دهد و زمانی که یک سوگند دروغ بخورد پس جدال نموده است بر اوست یک قربانی نماید و آن را صدقه دهد.

و فرمود از فخر فروشی بهر ،اسید و بر تو باد تقوا و پرهیزکاری که تو را از عصیان به خدا دور نماید زیرا خداوند متعال می فرماید: «سپس باید آلودگی هایشان را بزدایند و نذرهایشان را به جا آورند و به خانه خدا طواف کنند».

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مِنَ التَّفَثِ أَنْ تَتَكَلَّمَ فِي إِحْرَامِكَ بِكَلَامٍ قَبِيحِ، فَإِذَا دَخَلْتَ مَكَّةَ وَ طُفْتَ بِالْبَيْتِ وَ تَكَلَّمْتَ بِكَلَامِ طَيِّبٍ، فَكَانَ ذَلِكَ كَفَّارَةٌ.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَن الرَّجُل يَقُولُ: لَا لَعَمْرِي وَ بَلَى لَعَمْرِي.

قَالَ: لَيْسَ هَذَا مِنَ الْجِدَالِ ، إِنَّمَا الْجِدَالُ «لا وَ اللَّهِ وَ بَلَى وَ اللَّهِ».

4- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

إِذَا حَلَفَ ثَلَاثَ أَيْمَانٍ مُتَتَابِعَاتٍ صَادِقاً فَقَدْ جَادَلَ وَ عَلَيْهِ دَمٌ، وَإِذَا حَلَفَ بِيَمِينِ وَاحِدَةٍ كَاذِبًا فَقَدْ جَادَلَ وَ عَلَيْهِ دَمٌ.

5- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِم يُرِيدُ أَنْ يَعْمَلَ الْعَمَلَ فَيَقُولُ لَهُ: صَاحِبُهُ وَ اللَّهِ لَا تَعْمَلْهُ فَيَقُولُ: وَ اللَّهِ لَاَعْمَلَنَّهُ فَيُخَالِفُهُ مِرَاراً أَيَلْزَمُهُ مَا يَلْزَمُ صَاحِبَ الْجِدَالِ؟

امام صادق علیه السلام فرمود از آلودگی این است که در حال احرام سخن زشتی بگویی پس زمانی که وارد مکه شدی و کعبه را طواف نمودی و سخن نیکویی گفتی پس همین کفاره (گناهان) می شود.

راوی گوید: از حضرتش پرسیدم کسی که می گوید نه به جانم آری و به جانم چه؟ فرمود: این گونه گفتار از جدال نیست بلکه جدال گفتن «نه به خدا» و «آری به خدا» است.

4- ابو بصیر گوید (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) می فرماید:

هرگاه انسان سه مرتبه پشت سر هم سوگند راست یاد کند در واقع مجادله کرده است و یک قربانی به عهده اوست و هرگاه یک مرتبه به دروغ سوگند یاد کند در واقع مجادله کرده است و یک قربانی به عهده اوست.

5- ابوبصیر گوید: از حضرتش پرسیدم محرمی که می خواهد خدمتی به برادر دینی خود کند رفیقش به او می گوید: به خدا سوگند آن را انجام نده. او می گوید: به خدا سوگند! حتماً آن را انجام می دهم و بارها با او مخالفت می کند، آیا کفاره ای بر گردن او لازم می آید مانند آن چه به گردن جدال کننده لازم می آید؟

قَالَ: لا، إِنَّمَا أَرَادَ بِهَذَا إِكْرَامَ أَخِيهِ، إِنَّمَا ذَلِكَ مَا كَانَ لِلَّهِ فِيهِ مَعْصِيَةٌ.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

فِي الْجِدَالِ شَاةٌ وَ فِي السَّبَابِ وَ الْفُسُوقِ بَقَرَةٌ وَ الرَّفَثِ فَسَادُ الْحَجِّ.

بخش هشتادو سوم

اشاره

(83)

بَابُ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الشَّيَابِ وَ مَا يُكْرَهُ لَهُ لِبَاسُهُ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ بَعْضِهِمْ علیهم السلام قَالَ:

أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَوْبَيْ كُرْسُفٍ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

فرمود نه زیرا که میخواهد برادرش را گرامی بدارد بلکه آن در موردی است که به خدا معصیت شود.

6- سلیمان بن خالد گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

در جدال یک گوسفند قربانی میشود در فحش و فسوق یک گاو است و نزدیکی با زنان موجب بطلان حج است.

لباس محرم و آن چه پوشیدنش بر او مکروه است.

1- یکی از راویان گوید: یکی از ائمه علیهم السلام می فرماید: رسول خدا صلى الله عليه وسلم با دو لباس پنبه ای احرام بست.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

كَانَ ثَوْبَا رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي أَحْرَمَ فِيهِمَا يَمَانِيَّيْنِ عِبْرِيٌّ وَ ظَفَارِ وَ فِيهِمَا كُفَّنَ.

3- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

كُلُّ ثَوْبٍ يُصَلَّى فِيهِ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُحْرَمَ فِيهِ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْخَمِيصَةِ سَدَاهَا إِبْرِيسَمْ وَ لَحْمَتُهَا مِنْ غَزْلٍ.

قَالَ: لا بَأْسَ بأَنْ يُحْرَمَ فِيهَا، إِنَّمَا يُكْرَهُ الْخَالِصُ مِنْهُ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ شُعَيْبٍ أَبِي صَالِحٍ عَنْ خَالِدٍ أَبِي الْعَلَاءِ الْخَفَّافِ قَالَ:

رَأَيْتُ أَبَا جَعْفَرِ علیه السلام وَ عَلَيْهِ بُرْدٌ أَخْضَرُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

6- مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

آن دو لباسی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم در آن دو محرم شد از پارچه های عبری وظفار یمنی بود و حضرتش در همان دو کفن شد.

3- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر جامه ای که در آن نماز گذارده شود پس ایرادی نیست که در آن احرام بسته شود.

4- ابی بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام درباره پارچه ای که تار آن از ابریشم و پودش از پنبه رشته شده است پرسیدند.

فرمود: ایرادی ندارد در آن لباس محرم شود و همانا خالص آن کراهت دارد.

5- خالد ابي العلاء خفاف گوید: امام باقر علیه السلام را دیدم که در حال احرام لباس برد سبزی بر تن داشت.

6- حنان بن سدیر گوید: -

كُنْتُ عِنْدَهُ جَالِساً فَسُئِلَ عَنْ رَجُلٍ يُحْرِمُ فِي ثَوْبٍ فِيهِ حَرِيرٌ.

فَدَعَا بِإِزَارٍ قُرْقُبِي، فَقَالَ: أَنَا أُحْرِمُ فِي هَذَا وَ فِيهِ حَرِيرٌ.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ شُعَيْبٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَلْبَسُ الطَّيْلَسَانَ الْمَزْرُورَ.

فَقَالَ: نَعَمْ، وَ فِي كِتَابِ عَلِيّ علیه السلام: لَا يُلْبَسُ طَيْلَسَانٌ حَتَّى يُنْزَعَ أَزْرَارُهُ، فَحَدَّثَنِي: إِنَّمَا كُرِهَ ذَلِكَ مَخَافَةَ أَنْ يَزَّرَّهُ الْجَاهِلُ عَلَيْهِ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عبداللَّهِ علیه السلام مِثْلَ ذَلِكَ وَ قَالَ:

إِنَّمَا كُرِهَ ذَلِكَ مَخَافَةَ أَنْ يَزُرِّهُ الْجَاهِلُ، فَأَمَّا الْفَقِيهُ فَلَا بَأْسَ أَنْ يَلْبَسَهُ.

در خدمت امام صادق علیه السلام حضور داشتم که از آن حضرت درباره مردی که در لباس حریردار محرم می شود پرسیدند:

پس امام علیه السلام دستور داد تا پیراهن قرقبی بیاورند آن گاه فرمود: من در این لباس محرم می شوم در صورتی که حریر دارد.

7- يعقوب بن شعیب گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که لباس بارانی دگمه دار می پوشد چگونه است؟

فرمود: آری، در کتاب حضرت علی علیه السلام آمده است: محرم نباید بارانی بپوشد مگر آن که دگمه های آن را بکند.

و پدر بزرگوارم علیه السلام به من خبر داد همانا از این جهت مکروه است که بیم آن می رود شخص ناآگاه دگمه های آن را ببندد.

8- حلبی نظیر این روایت را نقل می کند و در پایان آن می افزاید:

فرمود: اما برای شخص فقیه و آگاه از مسایل ایرادی ندارد که چنین لباسی بپوشد.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

لا تَلْبَسُ ثَوْباً لَهُ أَزْرَارٌ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ إِلَّا أَنْ تَنكُسَهُ وَ لَا ثَوْبَاً تَدَرَّعُهُ وَ لَا سَرَاوِيلَ إِلَّا أَنْ لا يَكُونَ لَكَ إِزَارٌ وَ لا خُفَّيْنِ إِلَّا أَنْ لَا يَكُونَ لَكَ نَعْلَانِ.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِم يُقَارِنُ بَيْنَ ثِيَابِهِ الَّتِي أَحْرَمَ فِيهَا وَ غَيْرِهَا.

قَالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِكَ إِذَا كَانَتْ طَاهِرَةٌ.

10- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَتَرَدَّى بِالتَّوْبَيْنِ.

قَالَ: نَعَمْ وَ الثَّلَاثَةِ إِنْ شَاءَ يَتَّقِي بِهَا الْبَرْدَ وَ الْحَرَّ.

11- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

لا بَأْسَ بِأَنْ يُغَيْرَ الْمُحْرِمُ ثِيَابَهُ، وَلَكِنْ إِذَا دَخَلَ مَكَّةَ لَبِسَ ثَوْبَيْ إِحْرَامِهِ اللَّذَيْنِ أَحْرَمَ فِيهِمَا وَ كُرِهَ أَنْ يَبِيعَهُمَا.

9- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر گاه محرم باشی لباس دگمه دار مپوش مگر آن که آن را وارونه سازی، هم چنین لباسی را که دست هایت را در آستین هایش کنی و نیز شلواری را به تن مکن مگر آن که لنگی برای پوشش پایین تنه نداشته باشی و نیز کفشی را نپوش مگر آن که نعلین نداشته باشی.

راوی گوید: از امام علیه السلام در مورد محرمی که لباس های احرام را با لباس های دیگری نزدیک می کند و می پوشد پرسیدم.

فرمود: ایرادی ندارد اگر پاک باشد

10- حلبی گوید از امام صادق علیه السلام در مورد محرمی که دو لباس می پوشد، پرسیدم.

فرمود: آری و سه لباس - هم اگر بخواهد از سرما و گرما خود را نگاه دارد - می تواند بپوشد.

11- معاویه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که محرم لباس هایش را تغییر دهد ولی وقتی وارد مکه شد باید آن دو لباسی را که در آنها محرم شده است بپوشد و فروختن آنها مکروه است.

12- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمَ يَلْبَسُ الْخَنَّ.

قَالَ: لا بَأْسَ.

13- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُخْتَارٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: يُحْرِمُ الرَّجُلُ فِي التَّوْبِ الْأَسْوَدِ.

قَالَ: لا يُحْرِمُ فِي التَّوْبِ الْأَسْوَدِ وَ لا يُكَفَّنُ بِهِ الْمَيِّتُ.

14- أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُحْرِمُ فِي ثَوْبٍ وَسِخ.

12- عبدالرحمان بن حجاج گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد محرمی که لباس خز می پوشد پرسیدم.

فرمود: ایرادی ندارد.

13- حسین بن مختار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا جایز است مرد در لباس سیاه محرم شود؟

فرمود: احرام با لباس سیاه بسته نمی شود و مرده در آن کفن نمی گردد.

14- محمد بن مسلم گوید: از (امام باقر یا صادق علیهما السلام) پرسیدم: کسی که در لباس چرکین محرم می شود (آیا این کار شایسته است؟).

قَالَ: لا وَ لا أَقُولُ إِنَّهُ حَرَامٌ، وَلَكِنْ أُحِبُّ أَنْ يُطَهِّرَهُ وَ طَهُورُهُ غَسْلُهُ، وَ لَا يَغْسِلُ الرَّجُلُ ثَوْبَهُ الَّذِي يُحْرِمُ فِيهِ حَتَّى يَحِلُّ وَ إِنْ تَوَسَّخَ إِلَّا أَنْ يُصِيبَهُ جَنَابَةٌ، أَوْ شَيْءٌ فَيَغْسِلَهُ.

15 - أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سُئِلَ عَنْ خَلُوقِ الْكَعْبَةِ لِلْمُحْرِمِ أَ يُغْسَلُ مِنْهُ الثَّوْبُ؟

قَالَ: لا هُوَ طَهُورٌ.

ثُمَّ قَالَ: إِنَّ بِثَوْبِي مِنْهُ لَطْخاً.

16- أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ لَيْثِ الْمُرَادِيِّ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الثَّوْبِ الْمُعْلَم هَلْ يُحْرِمُ فِيهِ الرَّجُلُ؟

قَالَ: نَعَمْ، إِنَّمَا يُكْرَهُ الْمُلْحَمُ.

17- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ قَالَ:

فرمود: نه، و نمی گویم که آن حرام است ولی نزد من بهتر است که آن را تطهیر کند و طهارتش به شستن آن است و انسان نباید لباسی را که در آن محرم می شود بشوید تا وقتی که از احرام بیرون آید، گر چه آن لباس چرکین گردد، مگر آن که منی یا چیزی به آن اصابت کند، که باید آن را بشوید.

15- ابن ابی عمیر از یکی از شیعیان نقل می کند که گوید از امام صادق علیه السلام در مورد عطر کعبه پرسیده شد که آیا محرم باید به خاطر آلوده شدن لباسش به آن لباس خود را بشوید؟

فرمود: نه، آن پاک است.

آن گاه فرمود: همانا لباس من به آن آلوده است.

16- لیث مرادی گوید از امام صادق علیه السلام درباره لباس نشاندار سؤال کردم که آیا مرد می تواند در آن محرم شود؟

فرمود: آری، همانا پارچه ملحم (قماشی از ابریشم) مکروه است.

17 - عبدالله بن هلال گوید: -

سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: عَنِ الثَّوْبِ يَكُونُ مَصْبُوعَاً بِالْعُصْفُرِ ثُمَّ يُغْسَلُ أَلْبَسُهُ وَ أَنَا مُحْرِمٌ.

قَالَ: نَعَمْ لَيْسَ الْعُصْفُرُ مِنَ الطَّيبِ، وَلَكِنْ أَكْرَهُ أَنْ تَلْبَسَ مَا يَشْهَرُكَ بِهِ النَّاسُ.

18- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَن التَّوْبِ يُصِيبُهُ الزَّعْفَرَانُ ثُمَّ يُغْسَلُ فَلَا يَذْهَبُ أَيُحْرَمُ فیه؟

قَالَ: لا بَأْسَ بِهِ إِذَا ذَهَبَ رِيحُهُ وَ لَوْ كَانَ مَصْبُوعًاً كُلُّهُ إِذَا ضَرَبَ إِلَى الْبَيَاضِ وَ غُسِلَ فَلَا بَأْسَ بِهِ.

19- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ أَبَانِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْمُحْرِم يَلْبَسُ التَّوْبَ قَدْ أَصَابَهُ الطَّيبُ.

قَالَ: إِذَا ذَهَبَ رِيحُ الطِّيبِ فَلْيَلْبَسْهُ.

از امام صادق علیه السلام سؤال شد: لباسی که با عصفر رنگ آمیزی شده باشد سپس آن را بشویند آیا در حال احرام می توانم آن را بپوشم؟

فرمود: آری، عصفر از عطریات نیست، ولی من دوست ندارم تو لباسی بپوشی که مردم به وسیله آن تو را شهره سازند.

18- حسین بن ابی علاء گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: لباسی که به زعفران آغشته شود، سپس شسته شود، پس رنگ آن از بین نرود آیا می توان در آن محرم شد؟

فرمود: ایرادی ندارد اگر بوی آن برود و اگر تمام آن با زعفران رنگ آمیزی شود، در صورتی که به سفیدی بزند و شسته شود، ایرادی ندارد.

19- اسماعیل بن فضل گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرم می تواند لباسی را که معطر شده بپوشد؟

فرمود: زمانی که بوی عطر از بین برود بپوشد.

20- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا بأس بأن يُحْرِمَ الرَّجُلُ في ثوب مطبوع بمشي وَ لا بَأْسَ بِأَن يُحَوِّلَ الْمُحْرم ثِيَابَهُ.

قُلْتُ: إِذَا أَصَابَهَا شَيْءٌ يَغْسِلُهَا؟

قَالَ: نَعَمْ وَ إِنِ احْتَلَمَ فِيهَا.

21- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْن مُوسَى قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَلْبَسُ لِحَافاً ظِهَارَتُهُ حَمْرَاءُ وَ بِطَانَتُهُ صَفْرَاءُ قَدْ أَتَى لَهُ سَنَةٌ وَ سَنَتَانِ.

قَالَ: مَا لَمْ يَكُنْ لَهُ رِيحٌ فَلَا بَأْسَ، وَ كُلُّ ثَوْبٍ يُصْبَغُ وَ يُغْسَلُ يَجُوزُ الْإِحْرَامُ فِيهِ، فَإِنْ لَمْ يُغْسَلْ فَلَا.

20- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که مرد در لباس رنگ آمیزی شده، با مشق (گل ارمنی) محرم شود و ایرادی ندارد که محرم لباس خود را عوض کند.

گفتم: هر گاه به آن چیزی برسد باید آن را بشوید؟

فرمود: آری، و اگر چه در آن محتلم شود.

21- عمار بن موسی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کسی که لباسی می پوشد که بیرون آن قرمز و داخل آن زرد است و یک سال و دو سال بر او می گذرد پرسیدم.

فرمود: مادامی که بو نداشته باشد، ایرادی ندارد و هر لباسی که رنگ آمیزی شود و شسته شود احرام در آن جایز است و اگر شسته نشود، جایز نیست.

22- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرِ عَنْ نَجِيحٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

لا بَأْسَ بِلُبْسِ الْخَاتَمِ لِلْمُحْرِمِ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: لَا يَلْبَسْهُ لِلزِّينَةِ.

بخش هشتادو چهارم

اشاره

(84)

بَابُ الْمُحْرِمِ يَشُدُّ عَلَى وَسَطِهِ الْهِمْيَانَ وَ الْمِنْطَقَةَ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ مَعِي أَهْلِي وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَشُدَّ نَفَقَتِي فِي حَقْوَيَّ.

فَقَالَ: نَعَمْ، فَإِنَّ أَبِي علیه السلام كَانَ يَقُولُ: مِنْ قُوَّةِ الْمُسَافِر حِفْظُ نَفَقَتِهِ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

22- نجیح گوید: امام کاظم علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که محرم در دست خود انگشتر کند.

در روایت دیگر آمده است به شرط آن که انگشتر را برای زینت در دستش نکند.

حکم محرمی که بر کمر خود همیان و کمربند می بندد

1- صفوان جمال گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم به همراه خانواده ام در مکه هستم و می خواهم که هزینه سفر خود را در کمربندم ببندم (آیا می توانم؟).

فرمود: آری، زیرا پدرم می فرمود از توانایی مسافر، حفظ هزینه سفر است.

2 - ابوبصیر گوید:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَشُدُّ عَلَى بَطْنِهِ الْعِمَامَةَ.

قَالَ: لا.

ثُمَّ قَالَ: كَانَ أَبِي يَقُولُ: يَشُدُّ عَلَى بَطْنِهِ الْمِنْطَقَةَ الَّتِي فِيهَا نَفَقَتُهُ يَسْتَوْثِقُ مِنْهَا، فَإِنَّهَا مِنْ تَمَامِ حَجِّهِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ شُعَيْبٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَصُرُّ الدَّرَاهِمَ فِي ثَوْبِهِ؟

قَالَ: نَعَمْ وَ يَلْبَسُ الْمِنْطَقَةَ وَ الْهِمْيَانَ.

بخش هشتادو پنجم

اشاره

(85)

بَابُ مَا يَجُوزُ لِلْمُحْرِمَةِ أَنْ تَلْبَسَهُ مِنَ الشَّيَابِ وَ الْحُلِيِّ وَ مَا يُكْرَهُ لَهَا مِنْ ذَلِكَ.

1- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِيصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که بر شکم خود عمامه می بندد چه حکمی دارد؟

فرمود: نه (جایز نیست).

سپس فرمود: پدر بزرگوارم همواره می فرمود محرم کمربندی را که هزینه سفرش در آن است بر شکمش ببندد تا اطمینان داشته باشد زیرا این کار از کامل نمودن حج است.

3- يعقوب بن شعیب :گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرمی که پول های خود را در زیر لباسش پنهان می کند چه حکمی دارد؟

فرمود: آری و می تواند کمربند و همیان ببندد.

لباس ها و زیور آلاتی که بر زن محرم پوشیدنش جایز است و آن چه که از آنها بر او مکروه است

1- عیص بن قاسم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ تَلْبَسُ مَا شَاءَتْ مِنَ الثَّيَابِ غَيْرَ الْحَرِيرِ وَ الْقُفَّازَيْنِ وَ كَرِهَ النّقارُ.

وَ قَالَ: تَسْدِلُ التَّوْبَ عَلَى وَجْهِهَا.

قُلْتُ: حَدُّ ذَلِكَ إِلَى أَيْنَ؟

قَالَ: إِلَى طَرَفِ الْأَنْفِ قَدْرَ مَا تُبْصِرُ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ أَيَّ شَيْءٍ تَلْبَسُ مِنَ الثّيَابِ.

قَالَ: تَلْبَسُ الثّيَابَ كُلَّهَا إِلَّا الْمَصْبُوغَةَ بِالزَّعْفَرَانِ وَ الْوَرْسِ وَ لَا تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ وَ لَا حُلِيَّاً تَتَزَيَّنُ بِهِ لِزَوْجِهَا وَ لا تَكْتَحِلُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ وَ لا تَمَسُّ طِيباً، وَ لا تَلْبَسُ حُليّاً وَ لا فِرِنْداً وَ لا بَأْسَ بِالْعَلَم فِي التَّوْبِ.

زن محرم می تواند از لباس ها هرچه خواست - جز ابریشم و دستکش ها - بپوشد و برای او روبند مکروه است.

حضرتش فرمود می تواند لباس را بر روی خود بیندازد.

گفتم: اندازه آویختن تا کجاست؟

فرمود: تا نزدیکی بینی به اندازه ای که بتواند ببیند.

2- نضر بن سوید گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم زن محرم می تواند چه لباس هایی بپوشد؟

فرمود: همه لباس ها را می تواند بپوشد جز لباس های رنگ شده با زعفران، اسپرک و نمی تواند دستکش بپوشد و زیور آلاتی که جهت شوهر خود آرایش می کند و سرمه نمی کشد مگر این که بیماری داشته باشد و عطر استعمال نمی کند و نمی تواند زیور آلات و ابریشم خالص بپوشد و ایرادی ندارد که لباس معروف بپوشد.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيَّ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السلام قَالَ:

مَرَّ أَبُو جَعْفَرِ علیه السلام بِامْرَأَةٍ مُتَنَقِّبَةٍ وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ.

فَقَالَ: أَحْرِمِي وَ أَسْفِرِي وَ أَرْخِي ثَوْبَكِ مِنْ فَوْقِ رَأْسِكِ، فَإِنَّكِ إِنْ تَنَقَّبْتِ لَمْ يَتَغَيَّرُ لَوْنُكِ.

فَقَالَ رَجُلٌ: إِلَى أَيْنَ تُرْخِيهِ؟

فَقَالَ: تُغَطِّى عَيْنَيْهَا.

قَالَ: قُلْتُ: يَبْلُغُ فَمَهَا؟

قَالَ: نَعَمْ.

وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام الْمُحْرِمَةُ لا تَلْبَسُ الْحُلِيَّ، وَلا الثَّيَابَ الْمُصَبَّغَاتِ إِلَّا صِبْغُ لا يَرْدَعُ.

3- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: امام باقر علیه السلام از کنار زن محرمی که روبند بسته بود گذشت و فرمود: احرام ببندد و نقاب از رو بردار و از بالای سر خود لباست را بر روی خود آویزان کن زیرا اگر نقاب ببندی رنگ صورتت - از آفتاب - متغیر نمی شود.

مردی گفت روبند را تا کجا آویزان نماید؟

فرمود: دو چشمش را بپوشاند.

گوید: عرض کردم: به دهانش برسد؟

فرمود: آری.

امام صادق علیه السلام فرمود: زن محرم نباید از زیور آلات استفاده کند، هم چنین نباید لباس هایی که رنگ آمیزی شده بپوشد مگر این که رنگ آنها با شستن از بین نرود.

4- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ يَكُونُ عَلَيْهَا الْحُلِيُّ وَ الْخَلْخَالُ وَ الْمَسَكَةُ وَ الْقُرْطَانِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْوَرِقِ تُحْرِمُ فِيهِ وَهُوَ عَلَيْهَا وَ قَدْ كَانَتْ تَلْبَسُهُ فِي بَيْتِهَا قَبْلَ حَجِّهَا أَ تَنْزَعُهُ إِذَا أَحْرَمَتْ أَوْ تَتْرُكُهُ عَلَى حَالِهِ؟

قَالَ: تُحْرُمُ فِيهِ وَ تَلْبَسُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ تُظْهِرَهُ لِلرِّجَالِ فِي مَرْكَبِهَا وَ مَسِيرِهَا.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَحْمَسِيَّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْعِمَامَةِ السَّابِرِيَّةِ فِيهَا عَلَمُ حَرِيرٍ تُحْرِمُ فِيهَا الْمَرْأَةُ؟

قَالَ: نَعَمْ، إِنَّمَا كُرِهَ ذَلِكَ إِذَا كَانَ سَدَاهُ وَ لَحْمَتُهُ جَمِيعاً حَرِيراً.

ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: قَدْ سَأَلَنِي أَبُو سَعِيدٍ عَنِ الْخَمِيصَةِ سَدَاهَا إِبْرِيسَمْ أَنْ أَلْبَسَهَا وَكَانَ وَجَدَ الْبَرْدَ؟ فَأَمَرْتُهُ أَنْ يَلْبَسَهَا.

4- عبد الرحمان بن حجاج گوید از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: زنی که احرام می بندد و بر خود زیور آلات، خلخال، دستبند و گوشواره طلا و نقره دارد که آنها را در منزلش هم پوشیده آیا به هنگام احرام بیرون آورد و یا آنها را را گذارد؟

فرمود: در آنها محرم می شود بدون این که در حال سواره و در مسیر برمردان نمایان کند.

5- احمسی گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا زن می تواند در عمامه سابری (که سفید و رقیق است) که در آن تار ابریشم است محرم شود؟

فرمود: آری فقط در صورتی مکروه است که تار و پود آن همگی از ابریشم باشد.

سپس حضرتش فرمود: ابو سعید از من درباره خمیصه - که تار آن ابریشم است - پرسید که آیا می تواند آن را به هنگام سرما بپوشد؟

پس به او دستور دادم که آن را بپوشد.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَوْ غَيْرِهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ أَبِي عُيَيْنَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَلْبَسَ وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ؟

قَالَ: النِّيَابُ كُلُّهَا مَا خَلَا الْقُفَّازَيْنِ وَ الْبَرْقُعَ وَ الْحَرِيرَ.

قُلْتُ: تَلْبَسُ الْخَزَّ.

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: فَإِنَّ سَدَاهُ الْإِبْرِيسَمُ وَ هُوَ حَرِيرٌ؟

قَالَ: مَا لَمْ يَكُنْ حَرِيراً خَالِصاً فَلَا بَأْسَ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ جَعْفَرِ عَنْ أَبِيهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُحْرِمَةُ لَا تَتَنَقَّبُ، لِأَنَّ إِحْرَامَ الْمَرْأَةِ فِي وَجْهِهَا وَ إِحْرَامَ الرَّجُلِ فِي رَأْسِهِ.

6- ابو عیینه گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم پوشیدن چه چیزی برای زن محرم حلال است؟

فرمود: همه نوع لباس ها را می تواند بپوشد جز دستکش و روبند و ابریشم.

گفتم: می تواند لباس خز بپوشد؟

فرمود: آری.

گفتم: تارهای آن از ابریشم است که همان حریر است؟

فرمود: مادامی که حریر خالص نباشد ایرادی ندارد.

7- عبدالله بن میمون گوید: امام صادق علیه السلام از پدرش نقل می کند که حضرتش فرمود:

زن محرم نمی تواند روبند بزند؛ زیرا احرام زن در روی او و احرام مرد در سر اوست.

8- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام، عَنِ الْمَرْأَةِ هَلْ تَصْلُحُ لَهَا أَنْ تَلْبَسَ ثَوْباً حَرِيراً وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ؟

قَالَ: لا، وَ لَهَا أَنْ تَلْبَسَهُ فِي غَيْرِ إِحْرَامِهَا.

9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

مَرَّ أَبُو جَعْفَرِ علیه السلام بِامْرَأَةٍ مُحْرِمَةٍ قَدِ اسْتَتَرَتْ بِمِرْوَحَةٍ، فَأَمَاطَ الْمِرْوَحَةَ بِنَفْسِهِ عَنْ وَجْهِهَا.

10- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ عَامِرِ بْن جُذَاعَةَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مُصَبَّغَاتُ الشَّيَابِ تَلْبَسُهُ الْمُحْرِمَةُ؟

فَقَالَ: لا بَأْسَ بِهِ إِلَّا الْمُقْدَمَ المَشْهُورَ وَالْقِلَادَةَ المَشْهُورَةَ.

8- اسماعیل بن فضل گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا زن می تواند در حال احرام لباس حریر بپوشد؟

فرمود: نه، در غیر احرام می تواند بپوشد.

9- احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: امام هادی علیه السلام فرمود:

امام جواد علیه السلام از کنار زنی محرمی می گذشت که با بادبزن صورت خود را پوشانیده بود حضرتش با دست خود بادبزن را از صورت او کنار زد.

10- عامر بن جذاعه گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم: آیا زن محرم می تواند از لباس های رنگ شده بپوشد؟

فرمود: ایرادی ندارد مگر رنگ قرمز تند و مشخص شده و گردنبند نمایان شده.

11- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ إِذَا أَحْرَمَتْ أَ تَلْبَسُ السَّرَاوِيلَ؟ قَالَ: نَعَمْ إِنَّمَا تُرِيدُ بِذَلِكَ السُّتْرَةَ.

بخش هشتادو ششم

اشاره

(86)

بَابُ الْمُحْرِمِ يُضْطَرُّ إِلَى مَا لَا يَجُوزُ لَهُ لُبْسُهُ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

فِي رَجُلٍ هَلَكَتْ نَعْلَاهُ وَ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى نَعْلَيْن.

قَالَ لَهُ: أَنْ يَلْبَسَ الْخُفَّيْنِ إِذَا اضْطُرَّ إِلَى ذَلِكَ وَلْيَشْقَّهُ مِنْ ظَهْرِ الْقَدَمِ، وَ إِنْ لَبِسَ الطَّيْلَسَانَ فَلَا يَزُرَّهُ عَلَيْهِ، فَإِنِ اضْطُرَّ إِلَى قَبَاءٍ مِنْ بَرْدٍ وَ لَا يَجِدُ ثَوْباً غَيْرَهُ فَلْيَلْبَسْهُ مَقْلُوباً وَ لَا يُدْخِلْ يَدَيْهِ فِي يَدَيِ الْقَبَاءِ.

11- محمد حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا زن به هنگام احرام می تواند شلوار بپوشد؟

فرمود: آری، چون می خواهد با آن خود را بپوشاند.

محرمی که ناگزیر به پوشیدن لباسی می شود که بر او جایز نیست

1- ابو بصیر گوید امام صادق علیه السلام درباره مردی که نعلین او از بین رفته بود و دسترسی به نعلین نداشت به او فرمود:

کفش بپوشد، اگر به آن ناگریز شده است و پشت پای کفش را پاره نماید و اگر بارانی پوشید تکمه آن را نبندد و اگر به جهت سرما ناچار شد قبا بپوشد و اگر لباس دیگری نیافت آن را پشت و رو بپوشد و دست هایش را داخل آستین قبا ننماید.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَلْبَسُ الْخُفَّيْنِ وَ الْجَوْرَبَيْنِ.

قَالَ: إِذَا اضْطُرَّ إِلَيْهِمَا.

3- سَهْلٌ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْمُونِ الْقَدَّاحِ عَنْ جعفر علیه السلام:

أَنَّ عَلِيّاً علیه السلام كَانَ لا يَرَى بَأْساً بِعَقْدِ الثَّوْبِ إِذَا قَصُرَ ثُمَّ يُصَلِّي فِيهِ وَإِنْ كَانَ مُحْرِماً.

4- سَهْلٌ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُتَنِّى عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

لا بَأْسَ بِأَنْ يُحْرِمَ الرَّجُلُ وَ عَلَيْهِ سِلَاحُهُ إِذَا خَافَ الْعَدُوَّ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ مُثَنَّى الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

2- رفاعه گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که کفش و جوراب می پوشد چه حکمی دارد؟

فرمود: زمانی که ناگزیر شد اشکالی ندارد.

3- عبدالله بن میمون قداح گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

علی علیه السلام ایرادی برگره زدن لباس - در صورت کوتاه بودن - نمی گرفت که در آن نماز خوانده شود گرچه محرم باشد.

4- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که هرگاه محرم از دشمن بترسد با سلاح محرم شود.

5- مثنی حناط گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

مَنِ اضْطُرَّ إِلَى ثَوْبٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ لَيْسَ مَعَهُ إِلَّا قَبَاءٌ فَلْيَنْكُسْهُ وَ لْيَجْعَلْ أَعْلَاهُ أَسْفَلَهُ وَ يَلْبَسُهُ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: يَقْلِبُ ظَهْرَهُ بَطْنَهُ إِذَا لَمْ يَجِدْ غَيْرَهُ.

6- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام قَالَ:

الْمُحْرِمُ يَلْبَسُ السَّرَاوِيلَ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَعَهُ إِزَارٌ وَ يَلْبَسُ الْخُفَّيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَعَهُ نَعْلُ.

بخش هشتادو هفتم

اشاره

(87)

بَابُ مَا يَجِبُ فِيهِ الْفِدَاءُ مِنْ لُبْسِ الثِّيَابِ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

هر که در حال احرام ناچار باشد که لباس بپوشد و همراه او فقط قبا است پس آن را پشت رو کرده و طرف بالای آن را پایین و پایین آن را بالا نموده و بپوشد. در روایت دیگری آمده است اگر غیر از قبا نیافت، بیرون آن را داخل قرار دهد.

6- حمران گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

اگر محرم لنگ نداشته باشد می تواند شلوار بپوشد و اگر نعلین نداشته باشد می تواند کفش بپوشد.

لباسی که در آن قربانی واجب است

1- زراره :گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

مَنْ لَبِسَ ثَوْباً لا يَنْبَغِي لَهُ لُبْسُهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَفَعَلَ ذَلِكَ نَاسِياً أَوْ سَاهِياً أَوْ جَاهِلاً فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ، وَ مَنْ فَعَلَهُ مُتَعَمِّداً فَعَلَيْهِ دَمٌ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ ضُرُوبٍ مِنَ التِّيَابِ مُخْتَلِفَةٍ يَلْبَسُهَا الْمُحْرِمُ إِذَا احْتَاجَ مَا عَلَيْهِ؟

قَالَ: لِكُلِّ صِنْفٍ مِنْهَا فِدَاءٌ.

بخش هشتادو هشتم

اشاره

(88)

بَابُ الرَّجُلِ يُحْرِمُ فِي قَمِيصِ أَوْ يَلْبَسُهُ بَعْدَ مَا يُحْرِمُ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِي رَجُلٍ أَحْرَمَ وَ عَلَيْهِ قَمِيص.

هر محرمی که لباسی بپوشد که پوشیدن آن شایسته نبود و این از روی فراموشی، سهو یا ناآگاهی باشد چیزی بر عهده او نیست و کسی که از روی عمد بپوشد باید قربانی ذبح کند.

2- محمد بن مسلم گوید: از امام (باقر و یا امام صادق علیهما السلام) درباره انواع مختلفی از لباس پرسیدم که محرم می تواند آنها را به هنگام نیاز بپوشد؟

فرمود: برای هر نوع از آن لباس ها یک قربانی است.

حکم کسی که در پیراهن محرم می شود، یا بعد از محرم شدن آن را می پوشد

1- معاوية بن عمار و دیگران گویند: امام صادق علیه السلام درباره کسی که در پیراهن محرم شده فرمود:

قَالَ: يَنْزَعُهُ وَ لا يَشْقُهُ، وَ إِنْ كَانَ لَبِسَهُ بَعْدَ مَا أَحْرَمَ شَقَّهُ وَ أَخْرَجَهُ مِمَّا يَلِي رِجْلَيْهِ.

2- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصَمَّ قَالَ:

دَخَلَ رَجُلٌ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَدَخَلَ فِي الطَّوَافِ وَ عَلَيْهِ قَمِيصٌ وَكِسَاءٌ فَأَقْبَلَ النَّاسُ عَلَيْهِ يَشْقُونَ قَمِيصَهُ وَكَانَ صُلْباً.

فَرَآهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَهُمْ يُعَالِجُونَ قَمِيصَهُ يَشْقُونَهُ، فَقَالَ لَهُ: كَيْفَ صَنَعْتَ؟

فَقَالَ: أَحْرَمْتُ هَكَذَا فِي قَمِيصِي وَ كِسَائِي.

فَقَالَ: انْزِعْهُ مِنْ رَأْسِكَ لَيْسَ يُنْزَعُ هَذَا مِنْ رِجْلَيْهِ، إِنَّمَا جَهِلَ.

فَأَتَاهُ غَيْرُ ذَلِكَ، فَسَأَلَهُ فَقَالَ: مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ أَحْرَمَ فِي قَمِيصِهِ؟

قَالَ: يَنْزِعُهُ مِنْ رَأْسِهِ.

باید آن را از تنش درآورد و نباید آن را پاره کند و اگر آن را بعد از احرام پوشیده باید آن را پاره کند و از طرف پاهایش در بیاورد.

2- خالد بن محمد اصم گوید: مرد محرمی وارد مسجد الحرام شد و مشغول طواف گشت. او پیراهن محکم و عبایی بر تن داشت و مردم به او رو آورده و پیراهن او را پاره می کردند.

امام صادق علیه السلام این منظره را دید که مردم دست و پا میک نند که پیراهنش را پاره کنند.

حضرت از او پرسید: چه کرده ای؟

گفت: این چنین در پیراهن و عبایم محرم شده ام.

حضرت فرمود: از سرت بیرون بیاور و چنین شخصی لباس را از طرف پایین در نمی آورد، زیرا نمی دانسته است.

شخص دیگری نزد حضرت آمد و سؤال کرد نظر شما در مورد کسی که در پیراهنش محرم شده است چیست؟

فرمود: آن را از طرف سرش در می آورد.

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ:

إِنْ لَبِسْتَ ثَوْباً فِي إِحْرَامِكَ لا يَصْلُحُ لَكَ تُبْسُهُ فَلَبٌ وَ أَعِدْ غُسْلَكَ، وَإِنْ لَبِسْتَ قَمِيصاً فَشُقَّهُ وَ أَخْرِجْهُ مِنْ تَحْتِ قَدَمَيْكَ.

بخش هشتادو نهم

اشاره

(89)

بَابُ الْمُحْرِمِ يُغَطِّي رَأْسَهُ أَوْ وَجْهَهُ مُتَعَمِّداً أَوْ نَاسِياً

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِنَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ: الْمُحْرِمُ يُؤْذِيهِ الذَّبَابُ حِينَ يُرِيدُ النَّوْمَ يُغَطِّي وَجْهَهُ؟

قَالَ: نَعَمْ، وَلا يُخَمُرْ رَأْسَهُ وَ الْمَرْأَةُ عِنْدَ النَّوْمِ لَا بَأْسَ بِأَنْ تُغَطِّيَ وَجْهَهَا كُلَّهُ عِنْدَ النَّوْمِ

3- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر در حال احرام لباسی را پوشیدی که پوشیدن آن برای تو جایز نبود، لبیک بگو و غسلت را اعاده کن و اگر پیراهن پوشیدی پس آن را پاره کن و از طرف پایین پاهایت بیرون بیاور.

حکم محرمی که سر یا روی خود را از روی عمد و یا فراموشی می پوشاند

1- زراره گوید به امام باقر علیه السلام گفتم: محرمی که مگس آزارش می دهد در موقع خوابیدن می تواند رویش را بپوشاند؟

فرمود: آری، ولی سرش را نپوشاند و زن به هنگام خوابیدن می تواند تمام صورتش را بپوشاند.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ الْقُمَّيِّ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: الْمُحْرِمُ يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يُجَلِّلُ وَجْهَهُ بِالْمِنْدِيلِ يُخَمِّرُهُ كُلَّهُ؟

قَالَ: لَا بَأْسَ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَنَامُ عَلَى وَجْهِهِ عَلَى زَامِلَتِهِ.

قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.

4- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَجِدُ الْبَرْدَ فِي أُذُنَيْهِ يُغَطِّيهِمَا.

قَالَ: لا.

2- عبدالملک قمی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: محرمی وضو می گیرد سپس صورتش را با حوله پاک می کند که همه صورتش را می پوشاند.

فرمود: ایرادی ندارد.

3- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرم می تواند بر صورت خود، روی تشک سواری خود بخوابد؟

فرمود: ایرادی ندارد.

4- عبدالرحمان گوید از امام کاظم علیه السلام پرسیدم محرمی که در گوش هایش احساس سرما می کند می تواند گوش هایش را بپوشاند؟

فرمود: نه.

بخش نودم

اشاره

(90)

بَابُ الظُّلالِ لِلْمُحْرِم

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ الْمُثَنَّى الْخَطِيبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ وَ بِشْرِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ قَالَ:

قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ: أَلا أَسْرُّكَ يَا ابْنَ مُثَنِّى؟

قَالَ: قُلْتُ: بَلَى وَ قُمْتُ إِلَيْهِ.

قَالَ: دَخَلَ هَذَا الْفَاسِقُ آنِفَا فَجَلَسَ قُبَالَةَ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ: يَا أَبَا الْحَسَنِ مَا تَقُولُ فِي الْمُحْرِمِ؟ أَ يَسْتَظِلُّ عَلَى الْمَحْمِلِ؟

فَقَالَ لَهُ: لا.

قَالَ: فَيَسْتَظِلُّ فِي الْخِبَاءِ؟

فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ.

حکم سایه برای محرم

1- جعفر بن مثنى خطیب از محمد بن فضیل و بشر بن اسماعیل نقل می کند که گوید محمد به من گفت: ای پسر مثنی می خواهی تو را خوشحال بکنم؟

گفتم: آری و برخاستم به جانب او رفتم.

گفت: اندکی پیش این فاسق ابو یوسف قاضی شاگرد ابو حنفیه برابر امام کاظم علیه السلامنشست و به حضرتش گفت: ای اباالحسن! نظر تو در مورد محرم چیست؟ آیا می تواند در کجاوه در زیر سایه باشد؟

فرمود: نه.

گفت آیا در خیمه می تواند در زیر سایه باشد؟

فرمود: آری.

فَأَعَادَ عَلَيْهِ الْقَوْلَ شِبْهَ الْمُسْتَهْزِي يَضْحَكُ، فَقَالَ: يَا أَبَا الْحَسَنِ! فَمَا فَرْقُ بَيْنِ هَذَا وَ هَذَا؟

فَقَالَ: يَا أَبَا يُوسُفَ إِنَّ الدِّينَ لَيْسَ بِقِيَاسٍ كَقِيَاسِكُمْ، أَنْتُمْ تَلْعَبُونَ بِالدِّينِ، إِنَّا صَنَعْنَا كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه وسلم، وَ قُلْنَا كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم، كَانَ رَسُولُ الله صلی الله علیه وسلم يَرْكَبُ رَاحِلَتَهُ فَلَا يَسْتَظِلُّ عَلَيْهَا وَ تُؤْذِيهِ الشَّمْسُ، فَيَسْتُرُ جَسَدَهُ بَعْضَهُ بِبَعْضٍ، وَ رُبَّمَا سَتَرَ وَجْهَهُ بِيَدِهِ، وَإِذَا نَزَلَ اسْتَطَلَّ بِالْخِبَاءِ وَ فَيْءِ الْبَيْتِ وَ فَيْءِ الْجِدَارِ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الظُّلَالِ لِلْمُحْرِمِ.

لا فَقَالَ: اضْحَ لِمَنْ أَحْرَمْتَ لَهُ.

قُلْتُ: إِنِّي مَحْرُورٌ، وَإِنَّ الْحَرَّ يَشْتَدُّ عَلَيَّ.

قَالَ: أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الشَّمْسَ تَغْرُبُ بِذُنُوبِ الْمُحْرِمِينَ؟!

او سخنش را همانند مسخره گری که می خندید تکرار کرد و گفت: بین این و آن چه فرقی است؟

فرمود: ای ابا یوسف به راستی دین همانند قیاس شما به قیاس سنجیده نمی شود، شما با دین بازی می کنید ما عمل می کنیم آن سان که رسول خدا صلی الله علیه وسلم عمل می نمود و می گوییم آن سان که رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرمود رسول خدا صلی الله علیه وسلم همواره سوار بر شتر خود می شد و چیزی بر آن سایه بان نمی کرد و آفتاب او را آزار می داد پس با قسمتی از بدنش قسمت دیگر را می پوشانید و چه بسا با دستش صورتش را می پوشانید و چون پیاده می شد در زیر سایه میرفت و در زیر خیمه و سایه خانه و سایه دیوار قرار می گرفت.

2- عبدالله بن مغیره گوید: از امام کاظم علیه السلام در مورد سایه برای محرم پرسیدم.

فرمود: زیر آفتاب باش برای کسی که به خاطرش محرم شده ای.

گفتم من گرمازده ام و تحمل گرما بر من سخت است.

فرمود آیا نمی دانی که آفتاب با گناهان احرام شوندگان غروب می کند؟!

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الرَّيَّانِ عَنْ قَاسِمِ الصَّيْقَلِ قَالَ:

مَا رَأَيْتُ أَحَداً كَانَ أَشَدَّ تَشْدِيداً فِي الظُّلَّ مِنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام كَانَ يَأْمُرُ بِقَلْعِ الْقُبَّةِ وَ الْحَاجِبَيْنِ إِذَا أَحْرَمَ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَلِيٍّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَن الْمَرْأَةِ يُضْرَبُ عَلَيْهَا الظَّلَالُ وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: فَالرَّجُلُ يُضْرَبُ عَلَيْهِ الظُّلَالُ وَ هُوَ مُحْرمٌ.

قَالَ: نَعَمْ، إِذَا كَانَتْ بِهِ شَقِيقَةٌ وَ يَتَصَدَّقُ بِمُةٍ لِكُلِّ يَوْمٍ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَى الرِّضَا علیه السلام: هَلْ يَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ يَمْشِيَ تَحْتَ ظِلِّ الْمَحْمِلِ؟

3- قاسم بن صیقل گوید: در مسأله «سایه» کسی را سخت گیرتر از امام باقر علیه السلام ندیدم که دستور می داد تا گنبد و سایه بانها به هنگام احرام کنده شود.

4- ابو بصیر گوید: از امام علیه السلام پرسیدم آیا میتوان برای زن در حال احرام سایه بان زد؟

فرمود: آری.

گفتم: پس آیا برای مرد نیز جایز است که در حال احرام سایه بان زده شود؟

فرمود: آری، در صورتی که دچار سر درد باشد و باید برای هر روز یک مد طعام صدقه بدهد.

5 - اسماعیل بن بزیع گوید:

به امام رضا علیه السلام طی نامه ای نوشتم آیا جایز است که محرم در زیر سایه کجاوه راه برود؟

فَكَتَبَ: نَعَمْ.

قَالَ: وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الظُّلَالِ لِلْمُحْرِمِ مِنْ أَذَى مَطَرٍ أَوْ شَمْسٍ وَ أَنَا أَسْمَعُ. فَأَمَرَهُ أَنْ يَفْدِيَ شَاءٌ وَ يَذْبَحَهَا بِمِنِّي.

6- أَحْمَدُ عَنْ عَلِيَّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْيَمَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الظَّلَالِ لِلْمُحْرِمِ.

قَالَ: لَا يُظَلُّلْ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ مَرَضِ.

7- أَحْمَدُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى الْكِلَابِيِّ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ علیه السلام: إِنَّ عَلِيَّ بْنَ شِهَابٍ يَشْكُو رَأْسَهُ وَ الْبَرْدُ شَدِيدٌ وَ يُرِيدُ أَنْ يُحْرِمَ. فَقَالَ: إِنْ كَانَ كَمَا زَعَمَ فَلْيُظَلُّلْ، وَ أَمَّا أَنْتَ فَاضْحَ لِمَنْ أَحْرَمْتَ لَهُ.

حضرت در پاسخ نوشت: آری.

راوی گوید من می شنیدم که مردی از حضرتش در مورد سایه بان برای محرم به خاطر اذیت شدن از باران یا آفتاب پرسید حضرت به او دستور فرمود که گوسفندی فدیه دهد و آن را در منا ذبح نماید.

6- محمد بن منصور گوید: از امام رضا علیه السلام در مورد سایه بان برای محرم پرسیدم.

فرمود: محرم نباید زیر سایه قرار بگیرد باشد مگر این که بیمار باشد.

7- عثمان بن عیسی کلابی گوید: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم علی بن شهاب از دَردِ سرش مینالد در حالی که سرمای سختی است و می خواهد محرم شود.

فرمودک اگر این گونه که فکر میکند باشد زیر سایه برود اما تو، زیر آفتاب باش برای کسی که به خاطرش محرم شده ای.

8- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام هَلْ يَسْتَتِرُ الْمُحْرِم مِنَ الشَّمْسِ؟

فَقَالَ: لا، إِلَّا أَنْ يَكُونَ شَيْخاً كَبِيراً. أَوْ قَالَ: ذَا عِلَّةٍ.

9- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْمُودٍ قَالَ:

قُلْتُ لِلرّضَا علیه السلام الْمُحْرِمُ يُظَلَّلْ عَلَى مَحْمِلِهِ وَ يَفْتَدِي إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ وَ الْمَطَرُ يُضِرَّانِ بِهِ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: كَمِ الْفِدَاءُ؟

قَالَ: شَاةٌ

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْكَاهِلِيَّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا بَأْسَ بِالْقُبَّةِ عَلَى النِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ وَ هُمْ مُحْرِمُونَ.

8- اسماعیل بن عبدالخالق گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا محرم می تواند زیر سایه برود؟

فرمود: نه مگر این که - پیرمرد و یا فرمود: - بیمار باشد.

9- ابراهيم بن ابی محمود گوید به امام رضا علیه السلام گفتم: آیا محرم می تواند از سایه کجاوه استفاده کند - اگر آفتاب و باران او را آزار دهند - و فدیه دهد؟

فرمود: آری.

گفتم: چه قربانی بدهد؟

فرمود: یک رأس گوسفند.

10- کاهلی گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که سایه بان بر زنان و کودکان محرم زده شود.

11- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ حُنَيْسٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا يَسْتَتِرُ الْمُحْرِمُ مِنَ الشَّمْسِ بِثَوْبِ وَ لَا بَأْسَ أَنْ يَسْتَتِرَ بَعْضَهُ بِبَعْضٍ.

12- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: أَنَّ عَمَّتِي مَعِي وَهِيَ زَمِيلَتِي وَ الْحَرُّ تَشْتَدُّ عَلَيْهَا إِذَا أَحْرَمَتْ فَتَرَى لِي أَنْ أُظُلُّلَ عَلَيَّ وَ عَلَيْهَا.

فَكَتَبَ علیه السلام: ظَلَّلْ عَلَيْهَا وَحْدَهَا.

13- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ أَ يَتَغَطَّى؟

قَالَ: أَمَّا مِنَ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ فَلَا.

14- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَلِيِّ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ:

11- معلی بن خنیس گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم نباید با لباسی خود را از آفتاب بپوشاند و ایرادی ندارد که با قسمتی از بدنش قسمت دیگر را بپوشاند.

12- بكر بن صالح گوید به امام باقر علیه السلام طی نامه ای نوشتم عمه ام به همراه من به حج آمده در کجاوه ماست و گرما هم بر او سخت است، به هنگام محرم شدن آیا به من اجازه می فرمایید که برای خودم و او سایه بان بسازم؟

حضرتش نوشت فقط برای او سایه بان بساز.

13- زراره گوید: از امام علیه السلام پرسیدم آیا محرم می تواند خود را بپوشاند؟

فرمود: اما از گرما و سرما نه.

14- ابی علی بن راشد گوید:

سَأَلْتُهُ عَنْ مُحْرِمٍ ظَلَّلَ فِي عُمْرَتِهِ

قَالَ: يَجِبُ عَلَيْهِ دَمٌ.

قَالَ: وَ إِنْ خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ وَ ظَلَّلَ وَجَبَ عَلَيْهِ أَيْضاً دَمْ لِعُمْرَتِهِ وَ دَمٌ لِحَجَّتِهِ.

15- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ:

كُنَّا فِي دِهْلِيزِ يَحْيَى بْنِ خَالِدٍ بِمَكَّةَ وَ كَانَ هُنَاكَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام وَ أَبُو يُوسُفَ، فَقَامَ إِلَيْهِ أَبُو يُوسُفَ وَ تَرَبَّعَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ: يَا أَبَا الْحَسَنِ جُعِلْتُ فِدَاكَ! الْمُحْرِمُ يُظَلَّلُ؟

قَالَ: لا.

قَالَ: فَيَسْتَظِلُّ بِالْجِدَارِ وَ الْمَحْمِلِ وَ يَدْخُلُ الْبَيْتَ وَ الْخِبَاءَ؟

قَالَ: نَعَمْ

قَالَ: فَضَحِكَ أَبُو يُوسُفَ شِبْهَ الْمُسْتَهْزِيُّ.

از امام علیه السلام درباره محرمی که در عمره زیر سایه قرار می گیرد، پرسیدم.

فرمود: بر او قربانی واجب میشود و اگر برای بازگشت به مکه زیر سایه برود نیز قربانی بر او واجب می شود یک قربانی برای عمره یک قربانی برای حج.

15- محمد بن فضیل گوید: ما در مکه در دهلیز یحیی بن خالد بودیم، امام کاظم علیه السلام نیز حضور داشتند، ابو یوسف (شاگرد ابو حنیفه) نیز در آنجا بود او برخاست و چهار زانو برابر امام کاظم علیه السلام نشست و به حضرتش گفت: ای ابا الحسن قربانت گردم! آیا محرم می تواند در زیر سایه باشد؟

فرمود: نه.

گفت: آیا می تواند در سایه دیوار و کجاوه باشد و درون اتاق و خیمه برود؟

فرمود: آری.

راوی گوید: ابو یوسف همانند مسخره گری خندید.

فَقَالَ لَهُ أَبُو الْحَسَنِ علیه السلام: يَا أَبَا يُوسُفَ إِنَّ الدِّينَ لَيْسَ بِالْقِيَاسِ كَقِيَاسِكَ وَ قِيَاسِ أَصْحَابِكَ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَمَرَ فِي كِتَابِهِ بِالطَّلَاقِ وَ أَكَّدَ فِيهِ بِشَاهِدَيْنِ وَ لَمْ يَرْضَ بِهِمَا إِلَّا عَدْلَيْنِ، وَ أَمَرَ فِي كِتَابِهِ بِالتَّزْوِيج وَ أَهْمَلَهُ بِلَا شُهُودٍ، فَأَتَيْتُمْ بِشَاهِدَيْنِ فِيمَا أَبْطَلَ اللَّهُ وَأَبْطَلْتُمْ شَاهِدَيْنِ فِيمَا أَكَّدَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ، وَ أَجَزْتُمْ طَلَاقَ الْمَجْنُونِ وَ السَّكْرَانِ، حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَحْرَمَ وَ لَمْ يُظَلَّلْ وَ دَخَلَ الْبَيْتَ وَ الْخِبَاءَ، وَ اسْتَطَلَّ بِالْمَحْمِل وَ الْجِدَارِ، فَعَلْنَا كَمَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَكَتَ.

بخش نود و یکم

اشاره

(91)

بَابُ أَنَّ الْمُحْرِمَ لَا يَرْتَمِسُ فِي الْمَاءِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيرٌ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

امام کاظم علیه السلام فرمود: ای ابا یوسف! به راستی دین به سان قیاس تو و قیاس یاران تو سنجیده نمی شود.

به راستی که خداوند عزوجل در کتابش امر فرمود به طلاق و در آن به دو شاهد تأکید کرد و راضی نشد در آن مگر به دو عادل و امر فرمود در کتابش به ازدواج و برای آن شاهد نخواست پس شما در جایی که خدا شاهد نخواسته، شاهد آوردید و در جایی که خداوند تاکید به شاهد فرموده شاهد نیاوردید شما طلاق دیوانه و مست را جایز شمردید. پیامبر خدا صلى الله عليه وسلم مراسم حج را انجام داد و احرام بست ولی در سایه قرار نگرفت و درون اتاق و خیمه رفت و از سایه کجاوه و دیوار استفاده کرد. ما نیز به سان پیامبر خدا صلى الله عليه وسلم رفتار کردیم. در این حال ابو یوسف خاموش شد.

محرم نباید در آب فرو رود

1- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

لا يَرْتَمِسُ الْمُحْرِمُ فِي الْمَاءِ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا يَرْتَمِسُ الْمُحْرِمُ فِي الْمَاءِ وَ لَا الصَّائِمُ.

بخش نود و دوم

اشاره

(92)

بَابُ الطَّيِّبِ لِلْمُحْرِمِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا تَمَسَّ شَيْئاً مِنَ الطَّيبِ وَ لا مِنَ الدُّهْنِ فِي إِحْرَامِكَ، وَاتَّقِ الطَّيِّبَ فِي طَعَامِكَ، وَ أَمْسِكْ عَلَى أَنْفِكَ مِنَ الرَّائِحَةِ الطَّيِّبَةِ، وَ لا تُمْسِكُ عَنْهُ مِنَ الرِّيحِ الْمُنْتِنَةِ، فَإِنَّهُ لا يَنْبَغِي لِلْمُحْرِمِ أَنْ يَتَلَذَّذَ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ.

محرم نباید در آب فرو رود.

2- يعقوب بن شعیب گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: محرم روزه دار نباید در آب فرو روند.

حکم عطر برای محرم

1- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

نباید در حال احرامت بوی خوش به کار ببری و نباید به خودت روغن بمالی و در غذا نیز از بوی خوش بپرهیز و بینی خود را از بوی خوش بازدار و جلوی بینیت را از بوی بد نگیر زیرا برای محرم سزاوار نیست که از بوی خوش لذت ببرد.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ خَرِيرٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا يَمَسَّ الْمُحْرِمُ شَيْئاً مِنَ الطَّيبِ وَ لا الرَّيْحَانِ، وَ لَا يَتَلَذَّذْ بِهِ وَ لَا بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ، فَمَنِ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَتَصَدَّقْ بِقَدْرِ مَا صَنَعَ قَدْرَ سَعَتِهِ.

3- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

مَنْ أَكَلَ زَعْفَرَاناً مُتَعَمِّداً أَوْ طَعَاماً فِيهِ طِيبٌ فَعَلَيْهِ دَمٌ، فَإِنْ كَانَ نَاسِياً فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبد الله علیه السلام قَالَ:

الْمُحْرِمُ يُمْسِكُ عَلَى أَنْفِهِ مِنَ الرِّيحِ الطَّيِّبَةِ، وَ لَا يُمْسِكُ عَلَى أَنْفِهِ مِنَ الرِّيحِ الْمُنْتَنَة.

2- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم نباید از عطر و ریحان استفاده کند و از آن لذت ببرد و همین طور نباید از بوی خوش استفاده کند و هر که از آن استفاده کند بایستی به اندازه توانایی خود صدقه دهد.

زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

کسی که از روی عمد زعفران و یا غذایی که در آن عطر باشد بخورد بر عهده اوست که قربانی کند. اگر این کار از روی فراموشی باشد چیزی بر عهده او نیست و از خدای متعال طلب آمرزش کند.

4- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: محرم باید از بوییدن بوی خوشی خودداری کند، ولی لازم نیست بینیاش را از بوی گند باز دارد.

5- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ مِثْلَهُ وَ قَالَ:

لا بَأْسَ بِالرِّيحِ الطَّيِّبَةِ فِيمَا بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ مِنْ رِيحَ الْعَطَّارِينَ، وَ لَا يُمْسِكْ عَلَى أَنْفِهِ.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ قَالَ:

رَأَيْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام كُشِفَ بَيْنَ يَدَيْهِ طِيبٌ لِيَنْظُرَ إِلَيْهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ، فَأَمْسَكَ عَلَى أَنْفِهِ بِثَوْبِهِ مِنْ رِيحِهِ.

7- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: الْأَشْنَانُ فِيهِ الطَّيبُ أَغْسِلُ بِهِ يَدَيَّ وَ أَنَا مُحْرِمٌ.

قَالَ: إِذَا أَرَدْتُمُ الْإِحْرَامَ فَانْظُرُوا مَزَاوِدَكُمْ فَاعْزِلُوا الَّذِي لَا تَحْتَاجُونَ إِلَيْهِ.

وَ قَالَ: تَصَدَّقْ بِشَيْءٍ كَفَّارَةٌ لِلْأُشْنَانِ الَّذِي غَسَلْتَ بِهِ يَدَكَ.

5- نظیر این روایت را هشام بن حکم از امام صادق علیه السلام نقل می کند و حضرتش افزود:

ایرادی نیست که محرم از بوی خوش مغازه های بین صفا و مروه استشمام کند و نباید بینی خود بگیرد.

6- محمد بن اسماعیل گوید: امام کاظم علیه السلام را در حال احرام دیدم که مقابلش عطر باز شده بود که به آن نگاه کند حضرتش با لباسش بینی خود را از بوی آن گرفته بود.

7۔ حسن بن زیاد گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا می توانم در حال احرام با اشنان معطر دست خود را بشویم؟

فرمود: هرگاه خواستید محرم شوید، اثاثیه خود را بررسی کنید و چیزهایی را که به آنها احتیاج ندارید کنار گذارید.

و فرمود چیزی صدقه ده تا کفاره باشد برای اشنانی که دست خود را به آن شستی.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي الْمُحْرِمِ يُصِيبُ ثَوْبَهُ الطَّيِّبُ.

قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ يَغْسِلَهُ بِيَدِ نَفْسِهِ.

9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنِ الْحَسَنِ بْن هَارُونَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنِّي أَكَلْتُ خَبِيصًا حَتَّى شَبِعْتُ وَ أَنَا مُحْرِمٌ.

فَقَالَ: إِذَا فَرَغْتَ مِنْ مَنَاسِكِكَ وَ أَرَدْتَ الْخُرُوجَ مِنْ مَكَّةَ فَابْتَعْ بِدِرْهَم تَمْراً فَتَصَدَّقْ بِهِ، فَيَكُونَ كَفَّارَةً لِذَلِكَ وَ لِمَا دَخَلَ فِي إِحْرَامِكَ مِمَّا لَا تَعْلَمُ.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: مَا تَقُولُ فِي الْمِلْحِ فِيهِ زَعْفَرَانٌ لِلْمُحْرِمِ؟

قَالَ: لَا يَنْبَغِي لِلْمُحْرِمِ أَنْ يَأْكُلَ شَيْئاً فِيهِ زَعْفَرَانٌ، وَ لا شَيْئاً مِنَ الطَّيبِ.

8- ابن ابی عمیر گوید: یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السلام درباره محرمی که لباسش معطر می شود فرمود:

ایرادی ندارد که با دست خود آن را بشوید.

9- حسن بن هارون گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: من در حال احرام حلوای خرمایی که با زعفران بود خوردم تا سیر شدم.

فرمود: هرگاه اعمالت پایان یافت و خواستی از مکه بیرون بروی یک درهم خرما بخر و آن را صدقه بده تا کفاره آن و آن چه از روی ناآگاهی بر احرامت داخل شده است، باشد.

10- سدیر گوید به امام باقر علیه السلام گفتم: نظر شما در مورد نمک آمیخته به زعفران برای محرم چیست؟

فرمود: سزاوار نیست برای محرم چیزی بخورد که در آن زعفران و چیزی از عطر باشد.

11- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِيُّ عَنِ الْمُعَلَّى أَبِي عُثْمَانَ عَنْ مُعَلَّى بْنِ حُنَيْسٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

كُرِهَ أَنْ يَنَامَ الْمُحْرِمُ عَلَى فِرَاشِ أَصْفَرَ أَوْ عَلَى مِرْفَقَةٍ صَفْرَاءَ.

12- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا تَمَسَّ رَيْحَانَاً وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ وَ لا شَيْئاً فِيهِ زَعْفَرَانٌ وَ لَا تَطْعَمْ طَعَاماً فِيهِ زَعْفَرَانٌ.

13- صَفْوَانُ عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَغْسِلُ يَدَهُ بِالْأُشْنَانِ.

قَالَ: كَانَ أَبِي يَغْسِلُ يَدَهُ بِالْحُرُضِ الْأَبْيَضِ.

11- معلی بن خنیس گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: خوشایند نیست که محرم بر بستر یا بالش زرد بخوابد.

12- عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

نباید در حال احرام هیچ نوع گلی و نه چیزی را که در آن زعفران باشد، لمس کنی و غذایی که در آن زعفران باشد مخور.

13- ابوالمغراء گوید: از امام صادق علیه السلام می پرسیدم محرم می تواند دست خود را با اشنان بشوید؟

فرمود: پدرم همواره دستش را با اشنان سفید می شست.

14- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

لا بَأْسَ بِأَنْ تَشَمَّ الْإِذْخِرَ وَ الْقَيْصُومَ وَ الْخُزَامَى وَ الشَّيحَ وَأَشْبَاهَهُ وَأَنْتَ مُحْرِمٌ.

15- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَمَسُّ الطَّيِّبَ وَ هُوَ نَائِمٌ لا يَعْلَمُ.

قَالَ: يَغْسِلُهُ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

وَ عَنِ الْمُحْرِمِ يَدْهُنُهُ الْحَلَالُ بِالدُّهْنِ الطَّيِّبِ وَ الْمُحْرِمُ لا يَعْلَمُ مَا عَلَيْهِ. قَالَ: يَغْسِلُهُ أَيْضاً وَلْيَحْذَرْ.

16- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ قَالَ:

سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ التَّفَّاحِ وَ الْأَتْرُجُ وَ النَّبِقِ وَ مَا طَابَ رِيحُهُ.

قَالَ: تُمْسِكُ عَنْ شَمِّهِ وَتَأْكُلُهُ.

14- معاوية بن عمار گوید: ایرادی ندارد که در حال احرام گیاهان خوشبوی اذخر قيصوم خزامی شیح و مانند آنها را استشمام کنی.

15- اسحاق بن عمار گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا محرم می تواند در حال خواب که نمی داند به عطر دست میزند؟

فرمود: دست خود را بشوید و چیزی بر عهده او نیست.

و هم چنین از حضرتش در مورد محرمی که غیر محرم او را با روغن معطری روغن مالی میکند و محرم هم نمی داند، پرسیدم.

فرمود: او نیز خود را می شوید و از این کار پرهیز نماید.

16- علی بن مهزیار گوید: از ابن ابی عمیر درباره سیب ترنج، میوه سدر و هرچه که خوشبو است پرسیدم.

فرمود: محرم از استشمام آنها خودداری کند و می تواند آنها را بخورد.

17- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَأْكُلُ الْأُتْرُج.

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: لَهُ رَائِحَةٌ طَيِّبَةٌ؟

قَالَ: الْأُتْرُجُ طَعَامٌ لَيْسَ هُوَ مِنَ الطِّيبِ.

18- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِبْ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْحِنَّاءِ.

فَقَالَ: إِنَّ الْمُحْرِمَ لَيَمَسُّهُ وَ يُدَاوِي بِهِ بَعِيرَهُ وَ مَا هُوَ بِطِيبٍ وَ مَا بِهِ بَأْسٌ.

19- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْكُوفِيِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ حَمَّادِ بْن عُثْمَانَ قَالَ:

17- عمار بن موسی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا محرم می تواند ترنج بخورد؟

فرمود: آری.

عرض کردم آن بوی خوش دارد؟

فرمود: ترنج خوردنی است، از عطریات نیست.

18- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد حنا پرسیدم؟

فرمود: محرم می تواند آن را لمس کند و شترش را با آن معالجه کند، آن عطر نیست و ایرادی ندارد.

19- حماد بن عثمان گوید:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنِّي جَعَلْتُ ثَوْبَيْ إِحْرَامِي مَعَ أَثْوَابٍ قَدْ جُمِّرَتْ فَأَجِدُ مِنْ ريحها؟

قَالَ: فَانْشُرْهَا فِي الرِّيحِ حَتَّى يَذْهَبَ رِيحُهَا.

بخش نود و سوم

اشاره

(93)

بَابُ مَا يُكْرَهُ مِنَ الزِّينَةِ لِلْمُحْرِمِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا تَنْظُرْ فِي الْمِرْآةِ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ لِأَنَّهُ مِنَ الزِّينَةِ وَ لَا تَكْتَحِلِ الْمَرْأَةُ المُحْرِمَةُ بِالسَّوَادِ، إِنَّ السَّوَادَ زِينَةٌ.

2- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

لا يَنْظُرِ الْمُحْرِمُ فِي الْمِرْآةِ لِزِينَةٍ، فَإِنْ نَظَرَ فَلْيُلَبِّ.

به امام صادق علیه السلام گفتم: من لباس های احرام خود را با لباس هایی که بخور داده شده بود نهادم اکنون بوی آن را استشمام می کنم؟

فرمود: آنها را در معرض باد پهن کن تا بوی آنها برود.

کراهت استفاده از زیور آلات برای محرم

1- حریز گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

وقتی محرم هستی به آینه نگاه مکن زیرا که آن از زینت است و زن محرم نباید سرمه سیاه استعمال کند، زیرا سیاهی آن زینت است.

2- معاوية بن عمّار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

نباید محرم برای آرایش به آیینه نگاه کند، پس اگر نگاه کرد بایستی لبیک بگوید.

3- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْكُحْلِ لِلْمُحْرِمِ.

قَالَ: أَمَّا بِالسَّوَادِ فَلَا، وَلَكِنْ بِالصَّبِرِ وَ الْحُضُضِ.

4- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

ذَا اشْتَكَى الْمُحْرِمُ عَيْنَيْهِ فَلْيَكْتَحِلْ بِكُحْلِ لَيْسَ فِيهِ مِسْكَ وَ لَا طِيبٌ.

5- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُحْرِمُ لا يَكْتَحِلْ إِلَّا مِنْ وَجَع.

وَ قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ تَكْتَحِلَ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ بِمَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ طِيبٌ يُوجَدُ رِيحُهُ، فَأَمَّا لِلزِّينَةِ فَلَا.

3- حلبی گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم به کار بردن سرمه برای محرم چه حکمی دارد؟

فرمود: سرمه سیاه نه ولی به کار بردن سرمه صبر و حضض (که نوعی دارو هستند) اشکالی ندارد.

4- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

وقتی چشم محرم درد کند بایستی سرمه ای به کار ببرد که در آن مشک و عطر نباشد.

5- معاویه گوید: امام صادق فرمود: محرم نباید سرمه به کار ببرد مگر چشمش درد کند.

و فرمود: ایرادی ندارد در حال احرامت از سرمه ای استفاده کنی که بوی معطر نداشته باشد؛ ولی برای آرایش نباید سرمه به کار ببری.

بخش نود و چهارم

اشاره

(94)

بَابُ الْعِلَاجِ لِلْمُحْرِمِ إِذَا مَرِضَ أَوْ أَصَابَهُ جُرْحٌ أَوْ خُرَاجٌ أَوْ عِلَّةً

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا اشْتَكَى الْمُحْرِمُ فَلْيَتَدَاوَ بِمَا يَأْكُلُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

2- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مَرَّ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه وسلم عَلَى كَعْبِ بْن عُجْرَةَ وَ الْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ مِنْ رَأْسِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ لَهُ: أَتُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ؟

فَقَالَ: نَعَمْ

فَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ (فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نسُك).

معالجه محرم به هنگام بیماری یا زخمی شدن، درآوردن دمل یا بیماری دیگر

1- ابو صباح کنانی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

وقتی محرم بیمار شود باید با همان دارویی که در حال احرام آن را می خورد مداوا نماید.

2- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: روزی رسول خدا صلی الله علیه وسلم از کنار کعب بن عجره، که محرم بود گذشت در حالی که شپش از سر او فرو می ریخت حضرت به او فرمود: آیا جانوران تو را آزار می دهند؟

گفت: آری.

پس این آیه فرود آمد که «هرکس از شما بیمار باشد یا ناراحتی در سر داشت (و ناگزیر باید سرش را بتراشد) پس بر اوست فدیه ای از قبیل روزه یا صدقه یا قربانی بدهد».

فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحْلِقَ وَ جَعَلَ الصِّيَامَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ، وَ الصَّدَقَةَ عَلَى سِتَّةِ مَسَاكِينَ لِكُلِّ مِسْكِينِ مُدَّيْنِ وَ النُّسُكَ شَاةٌ.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: وَ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الْقُرْآنِ أَوْ فَصَاحِبُهُ بِالْخِيَارِ يَخْتَارُ مَا شَاءَ وَ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الْقُرْآنِ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ كَذَا فَعَلَيْهِ كَذَا فَالْأُولَى الْخِيَارُ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الْكَاهِلِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلَهُ رَجُلٌ ضَرِيرُ الْبَصَرِ وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ: أَكْتَحِلُ إِذَا أَحْرَمْتُ.

قَالَ: لا، وَ لِمَ تَكْتَحِلُ؟

قَالَ: إِنِّي ضَرِيرُ الْبَصَرِ، فَإِذَا أَنَا اكْتَحَلْتُ نَفَعَنِي وَ إِذَا لَمْ أَكْتَحِلْ ضَرَّنِي.

قَالَ: فَاكْتَحِلْ.

قَالَ: فَإِنِّي أَجْعَلُ مَعَ الْكُحْلِ غَيْرَهُ.

قَالَ: مَا هُوَ؟

پس رسول خدا صلى الله عليه وسلم امر فرمود که او سرش را بتراشد و روزه را سه روز قرار داد و صدقه را بر شش فقیر، برای هر فقیری دو مُد و قربانی را گوسفند قرار داد.

امام صادق علیه السلام فرمود هر موردی که در قرآن او باشد، انسان مختار است که در هر کدام خواست برگزیند و هر چیزی از قرآن اگر نتوانست چنین کند پس شایسته است که اختیار کند.

3- عبدالله بن يحيیی کاهلی گوید: من در خدمت امام صادق علیه السلام بودم، مردی که چشمش ضعیف بود از حضرتش پرسید به هنگام محرم شدن می توانم سرمه بکشم؟

فرمود: نه، چرا سرمه می کشی؟

گفت: چشمم ضعیف است چون سرمه می کشم مرا بهبود می کند و چون سرمه نمی کشم به من ضرر می رساند.

فرمود: سرمه بکش.

گفت: سرمه را با چیز دیگری روی چشمم قرار می دهم.

حضرت فرمود: با چه چیزی؟

قَالَ: أَخُذُ خِرْقَتَيْنِ فَأُرَبِّعُهُمَا فَأَجْعَلُ عَلَى كُلِّ عَيْنٍ خِرْقَةٌ وَ أُعَصِّبُهُمَا بِعِصَابَةٍ إِلَى قَفَايَ، فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ نَفْعَنِي، وَإِذَا تَرَكْتُهُ ضَرَّنِي.

قَالَ: فَاصْنَعْهُ

4- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ تَشَقَّقَتْ يَدَاهُ وَ رِجْلَاهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ أَ يَتَدَاوَى؟

قَالَ: نَعَمْ بِالسَّمْنِ وَ الزَّيْتِ.

وَ قَالَ: إِذَا اشْتَكَى الْمُحْرِمُ فَلْيَتَدَاوَ بِمَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَأْكُلَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِم يَعْصِرُ الدُّمَّلَ وَ يَرْبِطُ عَلَى الْقَرْحَةِ؟

قَالَ: لا بَأْسَ.

گفت: دو پارچه را چهارگوش می کنم بر هر چشمم پارچه ای می گذارم و آنها را گره می زنم و از پشت سرم می بندم چون این کار را انجام دهم بهبود می یابم و اگر آن را انجام ندهم به چشمم ضرر می رساند.

فرمود: چنین انجام ده.

4- راوی گوید از امام صادق علیه السلام سؤال شد: مرد محرمی که دست ها و پاهایش ترک می خورد آیا مداوا کند؟

فرمود: آری با روغن و زیتون.

و فرمود: هرگاه محرم مریض شود پس مداوا کند به آن چه که خوردنش در حال احرام بر او حلال است.

5- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرم دمل را می فشارد و می بندد؟

فرمود: ایرادی ندارد.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنْ خَرَجَ بِالرَّجُلِ مِنْكُمُ الْخُرَاجُ أَوِ الدَّمَّلُ فَلْيَرْبِطْهُ وَ لْيَتَدَاوَ بِزَيْتٍ أَوْ سَمْنٍ.

7- أَحْمَدُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَكُونُ بِهِ شَجَّةٌ أَ يُدَاوِيهَا أَوْ يُعَصِّبُهَا بِخِرْقَةٍ؟

قَالَ: نَعَمْ وَ كَذَلِكَ الْقَرْحَةُ تَكُونُ فِي الْجَسَدِ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِيُّ قَالَ:

سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَكُونُ بِهِ الْجُرْحُ فَيَتَدَاوَى بِدَوَاءٍ فِيهِ زَعْفَرَانٌ.

قَالَ: إِنْ كَانَ الْغَالِبَ عَلَى الدَّوَاءِ فَلَا، وَ إِنْ كَانَتِ الْأَدْوِيَةُ الْغَالِبَةَ عَلَيْهِ فَلَا بَأْسَ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَاجِيَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

6 - هشام بن سالم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه جوش یا دملی بر بدن یکی از شما برآید باید آن را بسته و با زیتون یا روغن مداوا کند.

7- سعید اعرج گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که سرش شکسته می تواند آن را مداوا کند و یا با پارچه ببندد؟

فرمود: آری، و همین گونه است دملی که در بدن ایجاد شده است.

8- عمران حلبی :گوید از امام صادق علیه السلام سؤال شد محرمی که جراحتی دارد می تواند از داروی مخلوط به زعفران استفاده کند؟

فرمود: اگر زعفران بر آن دارو غالب باشد نه؛ ولی اگر دارو به زعفران غالب باشد، ایرادی ندارد.

9 - سماعه گوید:-

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يُصِيبُ أُذُنَهُ الرِّيحُ فَيَخَافُ أَنْ يَمْرَضَ هَلْ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَسُدَّ أُذُنَيْهِ بِالْقُطْنِ.

قَالَ: نَعَمْ لا بَأْسَ بِذَلِكَ إِذَا خَافَ ذَلِكَ وَ إِلَّا فَلَا.

10- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ:

لا بأس بأن يُعَصِّبَ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ مِنَ الصَّدَاعِ.

بخش نود و پنجم

اشاره

(95)

بَابُ الْمُحْرِمِ يَحْتَجِمُ أَوْ يَقُصُّ ظُفُراً أَوْ شَعْراً أَوْ شَيْئاً مِنْهُ

1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَحْتَجِمُ قَالَ:

لا إِلَّا أَنْ لا يَجِدَ بُدّاً فَلْيَحْتَجِمْ وَ لَا يَحْلِقُ مَكَانَ الْمَحَاجِمِ.

از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که به گوشش باد میخورد و می ترسد که بیمار شود آیا می تواند بر گوشش پنبه نهد؟

فرمود: آری، زمانی که از آن ترسید ایرادی ندارد و اگر نترسد، نه.

10- معاوية بن وهب گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اشکالی ندارد که محرم به جهت سر درد، سرش را ببندد.

حکم محرمی که حجامت می کند یا ناخن ها یا موها یا چیزی از آن را کوتاه می کند

1- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرم می تواند حجامت کند؟

فرمود: نه مگر آن که ناچار باشد در این صورت حجامت کرده و جای آن را نتراشد.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ مُثَنَّى بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

لا يَحْتَجِمِ الْمُحْرِمُ إِلَّا أَنْ يَخَافَ عَلَى نَفْسِهِ أَنْ لا يَسْتَطِيعَ الصَّلَاةَ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِم تَطُولُ أَظْفَارُهُ أَوْ يَنْكَسِرُ بَعْضُهَا فَيُؤْذِيهِ ذَلِكَ.

قَالَ: لَا يَقُصُّ مِنْهَا شَيْئاً إِنِ اسْتَطَاعَ ، فَإِنْ كَانَتْ تُؤْذِيهِ فَلْيَقُصَّهَا وَلْيُطْعِمْ مَكَانَ كُلِّ ظُفُرٍ قَبْضَةً مِنْ طَعَامِ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام فی مُحْرِمِ قَلَّمَ ظُفُراً.

قَالَ: يَتَصَدَّقُ بِكَفِّ مِنْ طَعَامٍ.

قَالَ: ظُفُرَيْنِ. قَالَ: كَفَّيْنِ.

2- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود محرم نمی تواند حجامت کند مگر این که بترسد توانایی بر خواندن نماز نداشته باشد.

3- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرمی که ناخن هایش بلند می شود یا بعضی از آنها می شکند و او را آزار می دهد (آیا می تواند بچیند؟).

فرمود: اگر بتواند نباید آنها را بچیند ولی اگر موجب آزار او شود بایستی آنها را بچیند و در مقابل هر ناخنی مشتی از طعام اطعام کند.

4- راوی گوید: امام باقر علیه السلام درباره محرمی که ناخن خود را بچیند فرمود:

مشتی از طعام صدقه دهد.

راوی عرض کرد: دو ناخن باشد چطور؟

فرمود: دو مشت از طعام.

قُلْتُ: ثَلَاثَةً.

قَالَ: ثَلَاثَةِ أَكُفِّ.

قُلْتُ: أَرْبَعَةً؟ قَالَ: أَرْبَعَةِ أَكُفِّ.

قُلْتُ: خَمْسَةً؟

قَالَ: عَلَيْهِ دَمٌ يُهَرِيقُهُ، فَإِنْ قَصَّ عَشَرَةً أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ إِلَّا دَمٌ يُهَرِيقُهُ

5- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ حَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ هَاشِمِ بْنِ الْمُثَنَّى عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا قَلَّمَ الْمُحْرِمُ أَظْفَارَ يَدَيْهِ وَ رِجْلَيْهِ فِي مَكَانٍ وَاحِدٍ، فَعَلَيْهِ دَمٌ وَاحِدٌ وَإِنْ كَانَتَا مُتَفَرِّقَتَيْنِ فَعَلَيْهِ دَمَانِ.

راوی گوید عرض کردم: سه ناخن چطور؟

فرمود: سه مشت از طعام.

عرض کردم:چهار ناخن چطور؟

فرمود: چهار مشت از طعام.

عرض کردم: پنج ناخن چطور؟

فرمود: بایستی یک قربانی کند پس اگر ده ناخن یا بیشتر از آن را بچیند فقط یک قربانی بر عهده اوست.

5- ابوبصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

وقتی محرم ناخنهای دست و پایش را یک جا بچیند بر او یک قربانی است و اگر جداگانه باشد بر او دو قربانی است.

6- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ نَسِيَ أَنْ يُقَلِّمَ أَظْفَارَهُ عِنْدَ إِحْرَامِهِ.

قَالَ: يَدَعُهَا.

قُلْتُ: فَإِنَّ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِنَا أَفْتَاهُ بِأَنْ يُقَلَّمَ أَظْفَارَهُ وَ يُعِيدَ إِحْرَامَهُ فَفَعَلَ.

قَالَ: عَلَيْهِ دَمٌ يُهَرِيقُهُ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِالله علیه السلام قَالَ:

لا يَأْخُذِ الْمُحْرُمُ مِنْ شَعْرِ الْحَلَالِ.

8- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

مَنْ حَلَقَ رَأْسَهُ أَوْ نَتَفَ إِبْطَهُ نَاسِياً أَوْ سَاهِياً أَوْ جَاهِلاً فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَ مَنْ فَعَلَهُ مُتَعَمِّداً فَعَلَيْهِ دَمٌ.

6- اسحاق بن عمّار گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم مردی که از روی فراموشی در حال احرام ناخن هایش را بچیند (چه وظیفه ای دارد؟).

فرمود: آنها را رها می کند.

عرض کردم یکی از اصحاب ما فتوا داده که ناخن هایش را بچیند و احرامش را اعاده کند. او نیز این کار را انجام داد.

فرمود: بر او قربانی است.

7- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم نباید موی غیر محرم را بچیند.

8- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

هر که سر یا موی زیر بغل خود را از روی فراموشی یا سهو یا ناآگاهی بتراشد، چیزی بر عهده او نیست و کسی که از روی عمد انجام دهد بر عهده اوست که یک قربانی نماید.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنْ نَتَفَ الْمُحْرِمُ مِنْ شَعْرِ لِحْيَتِهِ وَ غَيْرِهَا شَيْئاً فَعَلَيْهِ أَنْ يُطْعِمَ مِسْكِيناً فِي يَدِهِ.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ لَيْثِ الْمُرَادِيِّ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَتَنَاوَلُ لِحْيَتَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَيَعْبَثُ بِهَا فَيَنْتِفُ مِنْهَا الطَّاقَاتِ يَبْقَيْنَ فِي يَدِهِ خَطَأَ أَوْ عَمْداً.

قَالَ: لا يَضُرُّهُ.

11- أَحْمَدُ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

إِذَا وَضَعَ أَحَدُكُمْ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ أَوْ لِحْيَتِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَسَقَطَ شَيْءٌ مِنَ الشَّعْرِ فَلْيَتَصَدَّقْ بِكَفِّيْنِ مِنْ كَعْكٍ أَوْ سَوِيقٍ.

9- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه محرم چیزی از موی ریشش و یا غیر آن را بکند بر اوست که مسکینی را با دستش اطعام نماید.

10- ليث مرادی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرمی که ریش خود را می جود و با آن بازی می کند پس چند تار موی آن کنده شده در دستش می ماند این کار از روی عمد یا سهو انجام پذیرد چه حکمی دارد؟

فرمود: ضرری به او نمی رساند.

11- هشام بن سالم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

وقتی یکی از شما در حال احرام دستش را بر سر یا ریش خود بگذارد و چیزی از مو بیافتد بایستی پس دو مشت کعک یا سویق صدقه دهد.

بخش نود و ششم

اشاره

(96)

بَابُ الْمُحْرِمِ يُلْقِي الدَّوَابَّ عَنْ نَفْسِهِ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ أَبَانِ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ قَالَ:

سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ قَمْلَةٌ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

قَالَ: بِئْسَ مَا صَنَعَ!

قَالَ: فَمَا فِدَاؤُهَا؟

قَالَ : لا فِدَاءَ لَهَا.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السلام: مَا تَقُولُ فِي مُحْرِم قَتَلَ قَمْلَةٌ؟

قَالَ: لَا شَيْءَ عَلَيْهِ فِي الْقَمْلِ، وَ لَا يَنْبَغِي أَنْ يَتَعَمَّدَ قَتْلَهَا.

حکم محرمی که جانوران را از خود دور می کند

1- ابی جارود گوید: مردی از امام باقر علیه السلام پرسید: کسی که در حال احرام شپشی را کشت چه حکمی دارد؟

فرمود: چه کار بدی کرده است!

گفت: فداء و کفاره آن چیست؟

فرمود: برای او فداء و کفاره ای نیست.

2- معاوية بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: نظر شما درباره محرمی که شپشی را می کشد چیست؟

فرمود: در این مورد چیزی بر عهده نیست و سزاوار نیست که از روی عمد به کشتن آن اقدام کند.

3- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

لا يَرْمِي الْمُحْرِمُ الْقَمْلَةَ. مِنْ ثَوْبِهِ، وَ لا مِنْ جَسَدِهِ مُتَعَمِّداً، فَإِنْ فَعَلَ شَيْئاً مِنْ ذلِكَ فَلْيُطْعِمْ مَكَانَهَا طَعَاماً.

قُلْتُ: كَمْ؟

قَالَ: كَفَّاً وَاحِداً.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَ رَأَيْتَ إِنْ وَجَدْتُ عَلَيَّ قُرَاداً أَوْ حَلَمَةٌ أَطْرَحُهُمَا؟

قَالَ: نَعَمْ وَصَغَارٌ لَهُمَا، إِنَّهُمَا رَقِيَا فِي غَيْرِ مَرْقَاهُمَا.

3- حسین بن ابی علا گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم نباید از روی عمد شپش را از لباس و بدن خود دور کند و اگر این کار را انجام داد پس در ازای آن بایستی اطعام کند.

عرض کردم چقدر؟

فرمود: یک مشت.

4- عبد الله بن سنان گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: اگر در حال احرام در بدن خود کنه ای و یا کرمی ببینم می توانم آنها را دور کنم؟

فرمود: آری، برای خوار ساختن آنها؛ چرا که آنها در جایی بر آمده اند که جایشان نیست.

بخش نود و هفتم

اشاره

(97)

بَابُ مَا يَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ قَتْلُهُ وَ مَا يَجِبُ عَلَيْهِ فِيهِ الْكَفَّارَةُ.

1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

كُلُّ مَا خَافَ الْمُحْرِمُ عَلَى نَفْسِهِ مِنَ السَّبَاعِ وَ الْحَيَّاتِ وَ غَيْرِهَا فَلْيَقْتُلْهُ، فَإِنْ لَمْ يُرِدْكَ فَلَا تُرِدْهُ.

2- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا أَحْرَمْتَ فَاتَّقِ قَتْلَ الدَّوَابِّ كُلِّهَا إِلَّا الْأَفْعَى وَ الْعَقْرَبَ وَ الْفَأْرَةَ، فَإِنَّهَا تُوهِي السِّقَاءَ وَ تُحْرِقُ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ، وَ أَمَّا الْعَقْرَبُ، فَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْحَجَرِ فَلَسَعَتْهُ عَقْرَبٌ فَقَالَ: «لَعَنَكِ اللَّهُ لَا بَرَّأَ تَدَعِينَ وَ لَا فَاجِراً».

چیزهایی که کشتن آنها برای محرم جایز است و چیزهایی که کفاره آور است

1- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

از جانداری که محرم بر جان خود بترسد - از درندگان مارها و غیر آن... - می تواند آن را بکشد و اگر جانوری با تو کاری نداشته باشد تو نیز با آن کاری نداشته باش.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

آن گاه که محرم شدی از کشتن تمام جنبنده ها بپرهیز مگر مار افعی، عقرب و موش زیرا موش خیک را پاره کرده و خانه را بر اهلش آتش می زند در مورد عقرب؛ پس پیامبر خدا صلى الله عليه وسلم دستش را بر سنگی دراز کرد عقربی دستش را نیش زد حضرتش فرمود: خدا تو را لعنت کند خوب و بد را رها نمی گذاری.

وَ الْحَيَّةُ إِذَا أَرَادَتْكَ فَاقْتُلْهَا، فَإِنْ لَمْ تُرِدْكَ فَلَا تُرِدْهَا، وَ الْكَلْبُ الْعَقُورُ وَ السَّبُعُ إِذَا أَرَادَاكَ فَاقْتُلُهُمَا، فَإِنْ لَمْ يُرِيدَاكَ فَلَا تُرِدْهُمَا وَ الْأَسْوَدُ الْغَدِرُ فَاقْتُلْهُ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ ارْمِ الْغُرَابَ رَمْيَا وَ الْحِدَأَةَ عَلَى ظَهْرِ بَعِيرِكَ.

3- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

يُقْتَلُ فِي الْحَرَمِ وَ الْإِحْرَامِ الْأَفْعَى وَ الْأَسْوَدُ الْغَدِرُ وَ كُلُّ حَيَّةِ سَوْءٍ وَ الْعَقْرَبُ وَ الْفَأْرَةُ وَ هِيَ الْفَوَيْسِقَةُ وَ يُرْجَمُ الْغُرَابُ وَ الْحِدَأَةُ رَجْمَا، فَإِنْ عَرَضَ لَكَ لُصُوصٌ امْتَنَعْتَ مِنْهُمْ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ الزُّنْبُورَ وَ النَّسْرَ وَ الْأَسْوَدَ الْغَدِرَ وَ الذِّنْبَ وَ مَا خَافَ أَنْ يَعْدُوَ عَلَيْهِ وَ قَالَ: الْكَلْبُ الْعَقُورُ هُوَ الذِّنْبُ.

و هر گاه ماری به طرف تو آمد آن را بکش اگر با تو کاری نداشت تو به آن کار نداشته باش اگر سگ ها و درندگان به تو حمله کردند، آنها را از پای درآور و اگر با تو کاری نداشتند با آنها کاری نداشته باش مار سیاه پلید است پس در هر جایی آن را بکش و به کلاغ و زغن (که نوعی کلاغ است) سنگ بزن، گرچه بر پشت شترت باشد.

3- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

حیوانات ذیل در محدوده حرم و در حال احرام کشته می شوند مار افعی، مار سیاه پلید و هر مار پلیدی، عقرب و موش - که همان فویسه نام دارد - و کلاغ و زغن با سنگ زده می شوند. پس اگر با دزدانی رو به روی شدی از آنها امتناع کن.

4 - ابراهیم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم می تواند زنبور کرکس، مار سیاه پلید، گرگ - و هرچه را که می ترسد با او دشمنی کند - بکشد.

فرمود: سگ درنده همان گرگ است.

5- عَلِيَّ بْنَ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَن عَنِ مُحْرِمٍ قَتَلَ زُنْبُوراً.

قَالَ: إِنْ كَانَ خَطَأَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

قُلْتُ: لا، بَلْ مُتَعَمِّداً.

قَالَ: يُطْعِمُ شَيْئاً مِنْ طَعَامٍ.

قُلْتُ: إِنَّهُ أَرَادَنِي.

قَالَ: كُلِّ شَيْءٍ أَرَادَكَ فَاقْتُلْهُ.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُثَنَّى بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ زُرَارَةً عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

سَأَلْتَهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَقْتُلُ الْبَقَّةَ وَ الْبُرْغُونَ إِذَا أَرَادَاهُ؟

قَالَ: نَعَمْ.

5- معاویه گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که زنبوری را می کشد (چه حکمی دارد؟).

فرمود: اگر از روی اشتباه باشد چیزی بر او نیست.

گفتم نه، بلکه از روی عمد بوده است؟

فرمود: چیزی از غذا اطعام می کند.

گفتم زنبور می خواست مرا نیش بزند؟

فرمود: هر چه تو را قصد کرد پس آن را بکش.

6- زراره گوید: از امام (باقر یا امام صادق علیهما السلام) پرسیدم: آیا محرم می تواند پشه و کک را که آزارش می دهند بکشد؟

فرمود: آری.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْيَرْبُوعُ وَ القَنْفُذُ وَ الضَّبُ إِذَا أَمَاتَهُ الْمُحْرِمُ فِيهِ جَدْيِّ وَ الْجَدْيُ خَيْرٌ مِنْهُ وَإِنَّمَا قُلْتُ هَذَا كَيْ يَنْكُلَ عَنْ صَيْدِ غَيْرِهَا.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنَّ الْقُرَادَ لَيْسَ مِنَ الْبَعِيرِ وَ الْحَلَمَةُ مِنَ الْبَعِيرِ بِمَنْزِلَةِ الْقَمْلَةِ مِنْ جَسَدِكَ فَلَا تُلْقِهَا وَأَلْقِ الْقُرَادَ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يُقَرِّدُ الْبَعِيرَ.

قَالَ: نَعَمْ وَ لَا يَنْزِعِ الْحَلَمَةَ.

7- مسمع :گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر گاه محرم کلا نگوش خارپشت و سوسمار را بکشد بایستی یک بزغاله قربانی کند و بزغاله از آن (مقتول) برتر است و این را گفتم تا محرم از صید غیر آن سرباز زند.

8- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کنه از شتر پدید نمی آید و حَلَمه (نوعی کرمک) از شتر مانند شپش از بدن توست. پس آن را از شتر نینداز و کنه را بینداز.

9- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرم می تواند کنه را از شتر دور کند؟

فرمود: آری، ولی حلمه (نوعی کرمک) را دور نکند.

10- أَحْمَدُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْعَرْزَمِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيَّ علیهم السلام قَالَ:

يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ كُلَّ مَا خَشِيَهُ عَلَى نَفْسِهِ.

11- أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لا بَأْسَ بِقَتْلِ الْبُرْغُوثِ وَ الْقَمْلَةِ وَالْبَقَّةِ فِي الْحَرَم.

12- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ الْقَلَانِسِيٌّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ أَبَانِ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: حَكَكْتُ رَأْسِي وَأَنَا مُحْرِمٌ فَوَقَعَتْ قَمْلَةٌ.

قَالَ: لَا بَأْسَ.

قُلْتُ: أَيَّ شَيْءٍ تَجْعَلُ عَلَيَّ فِيهَا؟

قَالَ: وَ مَا أَجْعَلُ عَلَيْكَ فِي قَمْلَةٍ، لَيْسَ عَلَيْكَ فِيهَا شَيْءٌ.

10- عبدالرحمان عرزمی گوید امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش علیه السلام نقل می کند که حضرت علی علیه السلام فرمود:

محرم هر جانداری را که بر جان خویش احساس خطر کند، می تواند به قتل برساند.

11- زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

ایرادی ندارد که انسان در حرم کک، شپش و پشه را بکشد.

12- ابو جارود گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم سرم را در احرام خاراندم پس شیشی افتاد (چه حکمی دارد؟).

فرمود: ایرادی ندارد.

گفتم: چه کفاره ای بر عهده من - به خاطر این کار - قرار می دهی؟

فرمود: در مورد شپش چیزی بر عهده تو قرار نمی دهم. چیزی در آن برتو لازم نیست.

بخش نود و هشتم

اشاره

(98)

بَابُ الْمُحْرِمِ يَذْبَحُ وَ يَحْتَشُ لِدَابَّتِهِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُحْرِمُ يَذْبَحُ الْبَقَرَ وَ الْإِبِلَ وَ الْغَنَمَ وَ كُلَّ مَا لَمْ يَصُفَّ مِنَ الطَّيْرِ، وَ مَا أُحِلَّ لِلْحَلَالِ أَنْ يَذْبَحَهُ فِي الْحَرَمِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فِي الْحِلِّ وَ الْحَرَمِ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: الْمُخْرِمُ يَنْحَرُ بَعِيرَهُ أَوْ يَذْبَحُ شَاتَهُ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ لَهُ: يَحْتَشُ لِدَابَّتِهِ وَ بَعِيرِهِ.

قَالَ: نَعَمْ وَ يَقْطَعُ مَا شَاءَ مِنَ الشَّجَرِ حَتَّى يَدْخُلَ الْحَرَمَ، فَإِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ فَلَا.

حکم محرمی که ذبح می کند و برای چهارپای خود علف می چیند

1- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم می تواند گاو، شتر، گوسفند، پرندگان حلال گوشت و آن چه را که بر غیر محرم حلال است در حرم در حال احرام - خواه در حرم و خواه بیرون آن باشد - ذبح کند.

2- عبدالله بن سنان گوید به امام صادق علیه السلام گفتم: محرم می تواند شترش را نحر کند و یا گوسفندش را ذبح نماید؟

فرمود: آری.

گفتم: محرم می تواند برای چهارپا و شترش علف بچیند؟

فرمود: آری و آن چه خواست می تواند از درخت ببرد تا وارد حرم شود، چون وارد حرم شد دیگر نمی تواند چنین نماید.

بخش نود و نهم

اشاره

(99)

بَابُ أَدَبِ الْمُحْرِمِ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا حَكَكْتَ رَأْسَكَ فَحُكَهُ حَكَاً رَفِيقاً وَ لا تَحُكِّنَّ بِالْأَطْفَارِ، وَ لَكِنْ بِأَطْرَافِ الْأَصَابِع.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا اغْتَسَلَ الْمُحْرِمُ مِنَ الْجَنَابَةِ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ وَ يُمَيِّرُ الشَّعْرَ بِأَنَامِلِهِ بَعْضَهُ مِنْ بَعْضٍ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

آداب محرم

1- ابوبصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر گاه سرت را خاریدی آن را آهسته بخاران و با ناخن هایت مخاران ولی با اطراف انگشتانت بخاران.

2- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر گاه محرم می خواهد از جنابت غسل کند بایستی آب را بر سرش ریخته و با انگشتانش لای موهایش را وا کند.

3- یکی از اصحاب ما گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

لا بَأْسَ بِأَنْ يَدْخُلَ الْمُحْرِمُ الْحَمَّامَ، وَ لَكِنْ لَا يَتَدَلَّكَ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ يُلَبِّي مَنْ دَعَاهُ حَتَّى يَقْضِيَ إِحْرَامَهُ.

قُلْتُ: كَيْفَ يَقُولُ؟

قَالَ: يَقُولُ: يَا سَعْدُ!

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ

اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَتَخَلَّلُ. قَالَ: لا بَأْسَ.

ایرادی نیست که محرم به حمام رود، ولی نباید کیسه بمالد.

4- حماد بن عیسی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

محرم نمی تواند در پاسخ کسی لبیک بگوید تا وقتی که احرامش را به پایان برساند.

راوی گوید: گفتم: پس چگونه پاسخ دهد؟

فرمود: بگوید: ای سعادتمند!

5- عمّار بن موسی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد محرمی که خلال می کند پرسیدم ؟

فرمود: ایرادی ندارد.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةً قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: الْمُحْرِمُ يَسْتَاكُ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: فَإِنْ أَدْمَى يَسْتَاكُ.

قَالَ: نَعَمْ هُوَ مِنَ السُّنَّةِ.

وَ رُوِيَ أَيْضاً: لا يَسْتَدْمِي.

7- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: هَلَ يَحُلُّ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ وَ يَغْتَسِلُ بِالْمَاءِ؟

قَالَ: يَحُلُّ رَأْسَهُ مَا لَمْ يَتَعَمَّدْ قَتْلَ دَابَّةٍ، وَ لا بَأْسَ بِأَنْ يَغْتَسِلَ بِالْمَاءِ وَ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ مَا لَمْ يَكُنْ مُلَبِّداً، فَإِنْ كَانَ مُلَبِّداً فَلَا يُفِيضُ عَلَى رَأْسِهِ الْمَاءَ إِلَّا مِنَ

الاختلام.

6- معاوية بن عمار گوید به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا محرم میتواند مسواک بزند؟

فرمود: آری.

گفتم: پس اگر از لثه هایش خون بیاید چه حکمی دارد؟

فرمود: آری، مسواک زدن از سنت است.

هم چنین روایت شده است سعی کند از لثه هایش خون نیاورد.

7- زراره گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا محرم می تواند سر خود را بخاراند و با آب بشوید؟

فرمود: می تواند سرش را بخاراند در صورتی که قصد کشتن جانوری را نداشته باشد و ایرادی ندارد که با آب سرش را بشوید و آب را بر سر خود بریزد در صورتی که موهایش بهم چسبیده نباشد. پس اگر چنین باشد فقط در غسل از احتلام می تواند بر سرش آب بریزد.

8- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

يُكْرَهُ الِاحْتِبَاءُ لِلْمُحْرِمِ، وَ يُكْرَهُ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ عَنْ أَبِي حَلَّالٍ الرَّازِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلَيْنِ اقْتَتَلَا وَهُمَا مُحْرِمَانِ.

قَالَ: سُبْحَانَ اللَّهِ! بِئْسَ مَا صَنَعَا.

قُلْتُ: قَدْ فَعَلَا فَمَا الَّذِي يَلْزَمُهُمَا؟

قَالَ: عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا دَمٌ.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَمْرَكِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يُصَارِعُ هَلْ يَصْلُحُ لَهُ؟

8- حماد بن عثمان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

احتباء (جمع کردن پشت پای ساق ها در لباس) بر محرم و در مسجد الحرام مکروه است.

9- ابو حلال رازی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد ستیز دو محرم پرسیدم؟

فرمود: سبحان الله چه کار بدی کردند!

گفتم: مرتکب چنین عملی شده اند چه چیزی بر ذمه آنهاست؟

فرمود: بر هر کدام از آنها یک قربانی است.

10- علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: آیا شایسته است که محرم کشتی بگیرد؟

قَالَ: لا يَصْلُحُ لَهُ مَخَافَةَ أَنْ يُصِيبَهُ جِرَاحٌ أَوْ يَقَعَ بَعْضُ شَعْرِهِ.

11- أبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي الْكُوفِي عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن جَبَلَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ قَالَ:

سَأَلَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَانِ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يُعَالِجُ دَبَرَ الْجَمَلِ.

قَالَ: فَقَالَ: يُلْقِي عَنْهُ الدَّوَابَّ وَ لَا يُدْمِيهِ.

12- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَكُونُ بِهِ الْجَرَبُ فَيُؤْذِيهِ.

قَالَ: يَحْكُهُ، فَإِنْ سَالَ مِنْهُ الدَّمُ فَلَا بَأْسَ.

فرمود: خوب نیست چرا که بیم آن می رود که دچار جراحتی شود یا از مویش کنده شود.

11- عبد الله بن سعید گوید: ابو عبدالرحمان از امام صادق علیه السلام در مورد محرمی که زخم پشت شتر را معالجه می کند پرسید؟

فرمود: حشرات را از او دور کنند به گونه ای که خون آلود نشود.

12- عمار بن موسی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که مبتلا به بیماری جَرَب است و بیماری او را اذیت می کند چه حکمی دارد؟

فرمود: می تواند آن را بخاراند و اگر خون هم جاری شود، ایرادی ندارد.

بخش صدم

اشاره

(100)

بَابُ الْمُحْرِمِ يَمُوتُ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنِ ابْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام فِي الْمُحْرِمِ يَمُوتُ قَالَ:

يُغَسَّلُ وَ يُكَفِّنُ وَ يُغَطَّى وَجْهُهُ وَ لا يُحَنَّطُ، وَ لا يُمَسُّ شَيْئاً مِنَ الطَّيبِ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَمُوتُ.

قَالَ: يُغَسَّلُ وَ يُكَفَّنُ بِالشَّيَابِ كُلِّهَا يُصْنَعُ بِهِ كَمَا يُصْنَعُ بِالْمُحِلِّ غَيْرَ أَنَّهُ لَا يُمَسُّ الطَّيب.

3- مُحَمَّدٌ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

حكم محرمی که از دنیا برود

1- ابن ابو حمزه گوید: امام کاظم علیه السلام درباره محرمی که بمیرد فرمود:

او غسل و کفن گردد و صورتش پوشیده می شود حنوط نمی شود و معطر نمی گردد.

2- سماعه نیز گوید از حضرتش دربارهٔ محرمی که بمیرد پرسیدم.

فرمود: او غسل داده می شود و همۀ تنش با پارچه کفن می شود و همه احکامی که برای مرده غیر محرم اجرا می شود برای او نیز اجرا می گردد مگر این که او معطر نمی گردد.

3- ابو مریم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

تُوُفِّيَ عَبْدُ الرَّحْمَانِ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي بِالْأَبْوَاءِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ مَعَهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهما السلام وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ وَ عُبَيْدُ اللَّهِ ابْنَا الْعَبَّاسِ، فَكَفَّنُوهُ وَ خَمَّرُوا وَجْهَهُ وَ رَأْسَهُ وَ لَمْ يُحَفِّطُوهُ.

وَ قَالَ: هَكَذَا فِي كِتَابِ عَلِيَّ علیه السلام.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ تَمُوتُ وَهِيَ طَامِتٌ.

قَالَ: لا تُمَسَّ الطَّيِّبَ، وَإِنْ كُنَّ مَعَهَا نِسْوَةٌ حَلَالٌ.

بخش صدو یکم

اشاره

(101)

بَابُ الْمَحْصُورِ وَ الْمَصْدُودِ وَ مَا عَلَيْهِمَا مِنَ الْكَفَّارَةِ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

عبدالرحمان بن حسن بن علی در حال احرام در ابواء از دنیا رفت، همراه او امام حسن و امام حسین علیهما السلام، عبدالله بن جعفر و عبدالله و عبیدالله دو فرزندان عباس بودند. پس او را کفن کردند صورت و سرش را پوشانیدند و بر او حنوط نکردند.

حضرت فرمود: در کتاب علی علیه السلام این گونه آمده است.

4- اسحاق بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم زن محرمی که در عادت ماهانه بمیرد چه حکمی دارد؟

فرمود: به او عطر زده نمی شود، گرچه همراه او زنان غیر محرم نیز باشند.

حکم کسی که به علت بیماری و یا مانع شدن دشمن نمی تواند وارد مکه شود و کفاره ای که بر این موارد تعلّق می گیرد

1- حمران گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم حِينَ صُدَّ بِالْحُدَيْبِيَةِ قَصَّرَ وَأَحَلَّ وَ نَحَرَ ثُمَّ انْصَرَفَ مِنْهَا وَ لَمْ يَجِبْ عَلَيْهِ الْحَلْقُ حَتَّى يَقْضِيَ النُّسُكَ. فَأَمَّا الْمَحْصُورُ فَإِنَّمَا يَكُونُ عَلَيْهِ التَّقْصِيرُ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ مُحْرِمِ انْكَسَرَتْ سَاقُهُ أَيَّ شَيْءٍ يَكُونُ حَالُهُ وَأَيُّ شَيْءٍ عَلَيْهِ؟

قَالَ: هُوَ حَلَالٌ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ.

قُلْتُ: مِنَ النِّسَاءِ وَ الشَّيَابِ وَ الطَّيب.

فَقَالَ: نَعَمْ مِنْ جَمِيع مَا يَحْرُمُ عَلَى الْمُحْرِمِ.

وَ قَالَ: أَمَا بَلَغَكَ قَوْلُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: حُلَّنِي حَيْثُ حَبَسْتَنِي لِقَدَرِكَ الَّذِي قَدَّرْتَ عَلَيَّ.

قُلْتُ: أَصْلَحَكَ اللَّهُ مَا تَقُولُ فِي الْحَجِّ؟

هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه وسلم در روز حدیبیه از ورود به مگه ممنوع شد تقصیر نمود و از احرام بیرون آمد و شتر قربانی کرد آن گاه از همان جا بازگشت و بر او تراشیدن مو نیز واجب نشد تا مناسک را به پایان برساند.

ولی کسی که به جهت بیماری از ورود به مکه ممنوع شود، فقط باید تقصیر کند.

2- احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: محرمی که ساق پایش شکسته چه وظیفه ای دارد؟

فرمود: او از همه چیز آزاد است.

گفتم: حتی در ارتباط با زنان لباس و عطر؟

فرمود: آری از همه آن چیزهایی که بر محرم حرام است.

و فرمود: آیا سخن امام صادق علیه السلام به تو نرسیده که فرمود مرا آزاد کن هنگامی که مرا بازداشتی به تدبیر خود که بر من تدبیر کردی.

عرض کردم: خداوند کارهای شمار اصلاح فرماید! نظر شما در مورد حج آن محر م چیست؟

قَالَ: لَا بُدَّ أَنْ يَحُجَّ مِنْ قَابِلِ.

قُلْتُ: أَخْبِرْنِي عَنِ الْمَحْصُورِ وَ الْمَصْدُودِ هُمَا سَوَاءٌ؟

فَقَالَ: لا.

قُلْتُ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه وسلم حِينَ صَدَّهُ الْمُشْرِكُونَ قَضَى عُمْرَتَهُ؟

قَالَ: لا، وَ لَكِنَّهُ اعْتَمَرَ بَعْدَ ذَلِكَ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْل بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَمِعْتُهُ يَقُولُ:

الْمَحْصُورُ غَيْرُ الْمَصْدُودِ المَحْصُورُ المَرِيضُ وَ الْمَصْدُودُ الَّذِي يَصُدُّهُ الْمُشْرِكُونَ كَمَا رَدُّوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَ أَصْحَابَهُ لَيْسَ مِنْ مَرَضِ وَ الْمَصْدُودُ تَحِلُّ لَهُ النِّسَاءُ وَ المَحْصُورُ لا تَحِلُّ لَهُ النِّسَاءُ.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أُحْصِرَ فَبَعَثَ بِالْهَدْيِ.

فرمود: باید در سال آینده حج نماید.

عرض کردم: مرا از محصور (ممنوع به مرض) و مصدود (ممنوع به دشمن) آگاه کن، آیا حکم آنها برابر است؟

فرمود: نه.

عرض کردم: مرا از پیامبر خدا صلى الله عليه وسلم آگاه کن آن گاه که مشرکان او را منع کردند، آیا عمره خود را قضاء کرد؟

فرمود: نه، ولی بعد از آن، عمره به جا آورد.

3- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

محصور غیر از مصدود است. محصور مریض است و مصدود کسی است که مشرکان او را از مراسم حج باز دارند چنانچه رسول خدا صلى الله عليه وسلم و اصحابش را برگردانیدند و این در اثر بیماری نبوده است و زنان بر مصدود حلال می شوند ولی بر محصور حلال نمی شوند.

گوید: از حضرتش پرسیدم مردی محصور می شود و قربانی را با یارانش می فرستد.

قَالَ: يُوَاعِدُ أَصْحَابَهُ مِيعَادَاً إِنْ كَانَ فِي الْحَجِّ فَمَحِلُّ الْهَدْيِ يَوْمُ النَّحْرِ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ، فَلْيَقُصَّ مِنْ رَأْسِهِ وَ لا يَجِبُ عَلَيْهِ الْحَلْقُ حَتَّى يَقْضِيَ الْمَنَاسِكَ، وَإِنْ كَانَ فِي عُمْرَةٍ فَلْيَنْظُرْ مِقْدَارَ دُخُولِ أَصْحَابِهِ مَكَّةَ وَ السَّاعَةَ الَّتِي يَعِدُهُمْ فِيهَا، فَإِذَا كَانَ تِلْكَ السَّاعَةُ قَصَّرَ وَ أَحَلَّ.

وَ إِنْ كَانَ مَرِضَ فِي الطَّرِيقِ بَعْدَ مَا أَحْرَمَ فَأَرَادَ الرُّجُوعَ رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ وَ نَحَرَ بَدَنَةٌ أَوْ أَقَامَ مَكَانَهُ حَتَّى يَبْرَأُ إِذَا كَانَ فِي عُمْرَةٍ وَإِذَا بَرَأَ فَعَلَيْهِ الْعُمْرَةُ وَاجِبَةٌ، وَإِنْ كَانَ عَلَيْهِ الْحَجُّ رَجَعَ أَوْ أَقَامَ فَفَاتَهُ الْحَجَّ، فَإِنَّ عَلَيْهِ الْحَجَّ مِنْ قَابِلٍ، فَإِنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِي علیهما السلام خَرَجَ مُعْتَمِراً فَمَرِضَ فِي الطَّرِيقِ.

فَبَلَغَ عَلِيّاً علیه السلام ذَلِكَ وَ هُوَ فِي الْمَدِينَةِ فَخَرَجَ فِي طَلَبِهِ فَأَدْرَكَهُ بِالسُّفْيَا وَ هُوَ مَرِيضٌ بِهَا فَقَالَ: يَا بُنَيَّ مَا تَشْتَكِي؟

فَقَالَ: أَشْتَكِي رَأْسِي.

فرمود: با یارانش در جایی وعده می کند اگر در حج باشد قربانگاه در روز قربانی وعده گاه است، پس هنگامی که روز قربانی فرا رسید از سرش تقصیر می کند و تراشیدن سر بر او واجب نمی شود تا هنگامی که مناسک را به پایان برساند و اگر در عمره باشد به اندازه ورود یارانش به مکه منتظر می ماند و ساعتی که در آن با آنها و عده کرده، چون آن ساعت فرا رسید تقصیر می کند و از احرام بیرون می آید.

و اگر بعد از احرام در راه بیمار شد و خواست به سوی خانواده خویش برگردد، یک شتر قربانی کند و یا همان جا درنگ کند تا بهبود یابد و اگر در عمره باشد پس هنگامی که سالم شد بر اوست که عمره را به صورت وجوب انجام دهد و اگر بر عهده او حج باشد، چه برگردد و چه بماند حج از او فوت شده است و در سال آینده حج بر او واجب است. همانا امام حسین بن علی علیهما السلام برای عمره خارج شد و در راه بیمار شد خبر به علی علیه السلام - که در مدینه بود - رسید. حضرتش در پی آن حضرت بیرون آمد در «سقیا» - که در آن جا بیمار بود - به او رسید و فرمود: فرزندم کجای بدنت درد می کند؟

عرض کرد: سرم درد می کند.

فَدَعَا عَلِيٌّ علیه السلام بِبَدَنَةٍ فَنَحَرَهَا وَ حَلَقَ رَأْسَهُ وَ رَدَّهُ إِلَى الْمَدِينَةِ، فَلَمَّا بَرَأَ مِنْ وَجَعِهِ اعْتَمَرَ.

قُلْتُ: أَرَأَيْتَ حِينَ بَرَأَ مِنْ وَجَعِهِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الْعُمْرَةِ حَلَّتْ لَهُ النِّسَاءُ؟.

قَالَ: لا تَحِلُّ لَهُ النِّسَاءُ حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ.

قُلْتُ: فَمَا بَالُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم حِينَ رَجَعَ مِنْ الْحُدَيْبِيَةِ حَلَّتْ لَهُ النِّسَاءُ وَ لَمْ يَطُفْ بِالْبَيْتِ.

قَالَ: لَيْسَا سَوَاءٌ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَصْدُوداً وَ الْحُسَيْنُ علیه السلام مَحْصُوراً.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

إِذَا أُخْصِرَ الرَّجُلُ بَعَثَ بِهَدْيِهِ فَإِذَا أَفَاقَ وَوَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَلْيَمْضِ إِنْ ظَنَّ أَنَّهُ يُدْرِكُ النَّاسَ، فَإِنْ قَدِمَ مَكَّةَ قَبْلَ أَنْ يَنْحَرَ الْهَدْيَ فَلْيُقِمْ عَلَى إِحْرَامِهِ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ جَمِيعِ الْمَنَاسِكَ وَ لِيَنْحَرْ هَدْيَهُ وَ لا شَيْءَ عَلَيْهِ وَإِنْ قَدِمَ مَكَّةَ وَ قَدْ نَحَرَ هَدْيَهُ، عَلَيْهِ الْحَجَّ مِنْ قَابِلِ أَوِ الْعُمْرَةَ.

على علیه السلام شتری خواست و آن را قربانی کرد و سر امام حسین علیه السلام را تراشید و به مدینه برگردانید. و آن گاه که بهبود یافت عمره انجام داد.

عرض کردم: هنگامی که از درد بهبود یافت پیش از این که به سوی عمره بیرون رود آیا زنان بر او حلال می شود؟

فرمود: زنان بر او حلال نمی شود تا زمانی که کعبه را طواف کرده و مابین صفا و مروه سعی نماید.

عرض کردم: چگونه رسول خدا صلى الله عليه وسلم آن گاه که از حدیبیه برگشت زنان بر او حلال شدند در حالی که طواف کعبه نکرد؟

فرمود: این دو امر برابر نیستند پیامبر صلى الله عليه وسلم مصدود بود و امام حسین علیه السلام محصور.

4- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

وقتی انسان محصور شد قربانی خود را می فرستد. پس اگر حالش بهتر شد و در خود احساس سبکی کرد به مکه برود اگر گمان می کند که مردم را در می یابد پس اگر پیش از این که قربانی نحر شود به مکه برسد، باید بر انجام اعمال احرام خود قیام کند تا از تمامی مناسک حج فارغ شود و قربانی خود را نحر کند و چیزی بر عهده او نیست و اگر بعد از نحر قربانی به مکه رسید بر اوست که در سال آینده حج یا عمره انجام دهد.

قُلْتُ: فَإِنْ مَاتَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَبْلَ أَنْ يَنْتَهِيَ إِلَى مَكَّةَ.

قَالَ: يُحَجِّ عَنْهُ إِنْ كَانَتْ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ، وَ يُعْتَمَرُ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ عَلَيْهِ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ فِى الْمَحْصُورِ وَ لَمْ يَسُقِ الْهَدْيَ.

قَالَ: يَنْسُكُ وَ يَرْجِعُ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ ثَمَنَ هَدْي صَامَ.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُثَنَّى عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا أُحْصِرَ الرَّجُلُ فَبَعَثَ بِهَدْيِهِ فَآذَاهُ رَأْسُهُ قَبْلَ أَنْ يَنْحَرَ هَدْيَهُ، فَإِنَّهُ يَذْبَحْ شَاةً فی الْمَكَانِ الَّذِي أُحْصِرَ فِيهِ أَوْ يَصُومُ أَوْ يَتَصَدَّقُ وَ الصَّوْمُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ وَ الصَّدَقَةُ عَلَى سِتَّةِ مَسَاكِينَ نِصْفُ صَاعَ لِكُلِّ مِسْكِينٍ.

7- سَهْلٌ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

گفتم: اگر در حال احرام و پیش از رسیدن به مکه بمیرد چه می شود؟

فرمود: اگر حجة الاسلام باشد از جانب او حج و عمره به جا آورده می شود چون همان برگردن اوست.

5- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام درباره محصور به مرض که قربانی نفرستاده است فرمود:

قربانی می کند و باز می گردد و اگر مبلغ قربانی را نداشته باشد روزه می گیرد.

6- زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه انسان محصور شد قربانی خود را به سوی مکه بفرستد و پیش از این که قربانی او ذبح شود سر درد او را آزار دهد پس او گوسفندی را در مکانی که محصور به مرض شده ذبح می کند یا روزه می گیرد یا صدقه می دهد و روزه سه روز است و صدقه بر شش مسکین که بر هریک نصف صاع صدقه می دهد.

7- رفاعه گوید:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَشْتَرِطُ وَ هُوَ يَنْوِي الْمُتْعَةَ فَيُحْصَرُ هَلْ يُجْزِتُهُ أَنْ لَا يَحُجَّ مِنْ قابل؟

قَالَ: يَحُجُ مِنْ قَابِلِ وَ الْحَاجُّ مِثْلُ ذَلِكَ إِذَا أُحْصِرَ.

قُلْتُ: رَجُلٌ سَاقَ الْهَدْيَ ثُمَّ أُحْصِرَ.

قَالَ: يَبْعَثُ بِهَدْيِهِ.

قُلْتُ: هَلْ يَسْتَمْتِعُ مِنْ قَابِلٍ؟

فَقَالَ: لا، وَلَكِنْ يَدْخُلُ فِي مِثْلِ مَا خَرَجَ مِنْهُ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ يُونُسَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ عَرَضَ لَهُ سُلْطَانٌ فَأَخَذَهُ ظَالِمَا لَهُ يَوْمَ عَرَفَةَ قَبْلَ أَنْ يُعَرَّفَ فَبَعَثَ بِهِ إِلَى مَكَّةَ فَحَبَسَهُ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ خَلَّى سَبِيلَهُ كَيْفَ يَصْنَعُ؟

از امام صادق علیه السلام پرسیدم: کسی که به صورت مشروط محرم می شود در حالی که او نیت احرام به عمره تمتع می کند و محصور به مرض می شود آیا می تواند که در سال آینده حج را انجام ندهد؟

فرمود: سال آینده حج را انجام می دهد و حاجی همانند آن است هنگامی که محصور شود.

گفتم کسی که قربانی خود را همراه آورده سپس محصور به مرض شده وظیفۀ او چیست؟

فرمود: قربانی خود را می فرستد.

گفتم: آیا او باید حج تمتع را در سال آینده انجام دهد؟

فرمود: نه اما داخل می شود در مثل آن چه که از آن خارج شده بود.

8- فضل بن یونس گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: کسی را پادشاه ستمگری در روز عرفه پیش از این که وقوف به عرفه کند دستگیر کرد و او را به مکه فرستاد و باز داشت کرد چون روز قربانی شد او را رها نمود، وظیفه او چیست؟

قَالَ: يَلْحَقُ فَيَقِفُ بِجَمْعِ ثُمَّ يَنْصَرِفُ إِلَى مِنِّى فَيَرْمِي وَ يَذْبَحُ وَ يَحْلِقُ وَ لَا شَيْءٍ عَلَيْهِ.

قُلْتُ: فَإِنْ خَلَّى عَنْهُ يَوْمَ النَّفْرِ كَيْفَ يَصْنَعُ؟

قَالَ: هَذَا مَصْدُودٌ عَنِ الْحَجِّ إِنْ كَانَ دَخَلَ مَكَّةَ مُتَمَتِّعَاً بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَلْيَطُفْ بِالْبَيْتِ أُسْبُوعاً ثُمَّ يَسْعَى أُسْبُوعاً وَ يَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ يَذْبَحُ شَاةً، فَإِنْ كَانَ مُفْرِداً لِلْحَجِّ فَلَيْسَ عَلَيْهِ ذَبْحٌ وَ لَا شَيْءٍ عَلَيْهِ.

9- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِيثَمِي عَنْ أَبَانِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

الْمَصْدُودُ يَذْبَحُ حَيْثُ صُدَّ وَ يَرْجِعُ صَاحِبُهُ فَيَأْتِي النِّسَاءَ وَ الْمَحْصُورُ يَبْعَثُ بِهَدْيِهِ وَ يَعِدُهُمْ يَوْماً فَإِذَا بَلَغَ الْهَدْيُ أَحَلَّ هَذَا فِي مَكَانِهِ.

قُلْتُ لَهُ: أَرَأَيْتَ إِنْ رَدُّوا عَلَيْهِ دَرَاهِمَهُ وَ لَمْ يَذْبَحُوا عَنْهُ وَ قَدْ أَحَلَّ فَأَتَى النِّسَاءَ.

قَالَ: فَلْيُعِدْ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ وَلْيُمْسِكِ الْآنَ عَنِ النِّسَاءِ إِذَا بَعَثَ.

فرمود: در منا به مردم ملحق می شود و در مشعر وقوف می کند، پس بر می گردد به منا و رمی می کند و قربانی نموده و سر می تراشد و چیزی بر او نیست.

گفتم: اگر روز کوچ از منا (روز دوازدهم) آزاد شود چه می کند؟

فرمود: این شخص مصدود به سبب دشمن از حج محروم است و اگر به قصد حج تمتع وارد مکه شده است بایستی هفت شوط به بیت طواف کند، هفت بار سعی بین صفا و مروه را انجام دهد، سرش را بتراشد گوسفند ذبح نماید و اگر به قصد حج افراد وارد مکه شده است قربانی بر ذمه ندارد و چیزی بر عهده او نیست.

9- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

کسی که مصدود به سبب دشمن است باید قربانی ذبح کند از همان جا که ممنوع شده باز می گردد و می تواند از زنان بهره گیرد و کسی که به بیماری محصور شده است قربانی خود را می فرستد و با آن حاجیانی که قربانی او را به همراه می برند روز معینی قرار می گذارد وقتی قربانی به قربانگاه رسید محصور در مکانش از احرام بیرون می آید.

به امام علیه السلام العرض کردم: به نظر شما اگر آنها از جانب او قربانی نکنند و درهم های او را به او برگردانند در حالی که او به گمان قربانی کردن از احرام بیرون آمده و به نزد زنان رفته است، تکلیف چیست؟

فرمود: دوباره تکرار کند و چیزی بر عهده او نیست والآن که قربانی را فرستاد از زنان کناره گیرد.

بخش صدو دوم

اشاره

(102)

بَابُ الْمُحْرِمِ يَتَزَوَّجُ أَوْ يُزَوِّجُ وَ يُطَلِّقُ وَيَشْتَرِي الْجَوَارِيَ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُحْرِمُ لا يَنْكِحُ وَ لا يُنْكِحُ وَ لا يَخْطُبُ وَ لا يَشْهَدُ النِّكَاحَ، وَ إِنْ نَكَحَ فَنِكَاحُهُ بَاطِلٌ.

2- أَحْمَدُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنَّ رَجُلاً مِنَ الْأَنْصَارِ تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَأَبْطَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِكَاحَهُ.

3- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

حكم محرمی که ازدواج می کند یا عقد ازدواج و طلاق جاری می کند و کنیز می خرد

1- یکی از اصحاب ما گوید: امام علیه السلام صادق فرمود:

محرم نمی تواند ازدواج کند برای دیگری عقد جاری سازد و از کسی خواستگاری نماید و نمی تواند شاهد عقد ازدواجی شود و اگر ازدواج کرد، ازدواجش باطل است.

2- عبدالرحمان بن ابی عبدالله گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

مردی از انصار در حال احرام ازدواج کرد، رسول خدا صلى الله عليه وسلم نکاح او را باطل نمود.

3- ابراهیم بن حسن :گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

إِنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فُرِّقَ بَيْنَهُمَا ثُمَّ لَا يَتَعَاوَدَانِ أَبَداً.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

الْمُحْرِمُ لا يَتَزَوَّجُ فَإِنْ فَعَلَ فَنِكَاحُهُ بَاطِلٌ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا يَنْبَغِي لِلرَّجُلِ الْحَلَالِ أَنْ يُزَوِّجَ مُحْرِماً وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لا يَحِلُّ لَهُ.

قُلْتُ: فَإِنْ فَعَلَ فَدَخَلَ بِهَا الْمُحْرِمُ.

قَالَ: إِنْ كَانَا عَالِمَيْنِ، فَإِنَّ عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بَدَنَةٌ وَ عَلَى الْمَرْأَةِ إِنْ كَانَتْ مُحْرِمَةٌ بَدَنَةٌ، وَ إِنْ لَمْ تَكُنْ مُحْرِمَةٌ فَلَا شَيْءَ عَلَيْهَا إِلَّا أَنْ تَكُونَ قَدْ عَلِمَتْ أَنَّ الَّذِي تَزَوَّجَهَا مُحْرِمٌ، فَإِنْ كَانَتْ عَلِمَتْ ثُمَّ تَزَوَّجَتْهُ فَعَلَيْهَا بَدَنَةٌ.

هر گاه محرم ازدواج کند از همدیگر جدا می شوند و هرگز به همدیگر باز نمی گردند.

4- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام می فرماید: محرم نباید ازدواج کند، چرا که نکاح او باطل است.

5- سماعة بن مهران گوید: امام صادق فرمود: شایسته نیست فرد غیر محرم با محرمی ازدواج کند با این که می داند که این کار بر او حلال نیست.

گفتم: اگر ازدواج نمود و بر محرم دخول کرد (چه حکمی دارد؟)

فرمود: اگر هر دو از حکم آگاه بودند بر هر کدام یک شتر قربانی است و اگر زن محرم بود، قربانی شتر است و اگر محرم نبود چیزی بر عهده او نیست مگر این که بداند کسی که با او ازدواج کرده محرم بوده که در این صورت بر او قربانی شتر است.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

الْمُحْرِمُ يُطَلِّقُ وَ لا يَتَزَوَّجُ.

7- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْن سِنَانٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يُطَلِّقُ؟

قَالَ: نَعَمْ.

8- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيَّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَشْتَرِي الْجَوَارِيَ وَ يَبِيعُ.

قَالَ: نَعَمْ.

6- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

محرم می تواند طلاق دهد ولی نمی تواند ازدواج نماید.

7- حماد بن عثمان گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا محرم می تواند زنش را طلاق دهد.

فرمود: آری.

8- سعد بن سعد گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم محرم می تواند به خرید و فروش کنیز بپردازد؟

فرمود: آری.

بخش صدو سوم

اشاره

(103)

بَابُ الْمُحْرِمِ يُوَاقِعُ امْرَأَتَهُ قَبْلَ أَنْ يَقْضِيَ مَنَاسِكَهُ أَوْ مُحِلَّ يَقَعُ عَلَى مُحْرِمَةٍ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ مُحْرِمٍ غَشِيَ امْرَأَتَهُ وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ.

قَالَ: جَاهِلَيْنِ أَوْ عَالِمَيْنِ.

قُلْتُ: أَجِبْنِي فِي الْوَجْهَيْنِ جَمِيعاً.

قَالَ: إِنْ كَانَا جَاهِلَيْنِ اسْتَغْفَرَا رَبَّهُمَا وَ مَضَيَا عَلَى حَجِّهِمَا وَلَيْسَ عَلَيْهِمَا شَيْءٌ، وَ إِنْ كَانَا عَالِمَيْنِ فُرِّقَ بَيْنَهُمَا مِنَ الْمَكَانِ الَّذِي أَحْدَثَا فِيهِ وَ عَلَيْهِمَا بَدَنَةٌ وَ عَلَيْهِمَا الْحَجُّ مِنْ قَابِلِ، فَإِذَا بَلَغَا الْمَكَانَ الَّذِي أَحْدَثَا فِيهِ فُرِّقَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَقْضِيَا نُسُكَهُمَا وَ يَرْجِعَا إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أَصَابَا فِيهِ مَا أَصَابَا.

حکم محرمی که پیش از این که مناسک حجش را به پایان برساند بازنش همبستر شود و حکم غیر محرمی که بازن محرمه هم بستر می شود.

1- زراره گوید: از امام علیه السلام پرسیدم مردی با زن محرمه اش همبستر شده (چه حکمی دارد؟)

فرمود: آیا هر دو از مسائل آگاه بودند یا نه؟

گفتم: هر دو صورت را پاسخ دهید.

فرمود: اگر ناآگاهانه این کار را انجام دادند از پروردگارشان استغفار کنند و از همان جا حج خود باقی می مانند و چیزی بر عهده آنها نیست و اگر آگاهانه انجام دادند از همان جا که آن کار را نموده اند از هم جدا شوند و بر هر کدام آنها یک شتر کفاره خواهد بود و بایستی حج را در سال آینده انجام دهند و هرگاه به همان مکان که آن کار را انجام داده اند برسند بین آنها جدایی می افتد تا مناسکشان را به پایان برسانند و به همان مکانی که آن کار را انجام داده بودند باز گردند.

قُلْتُ: فَأَيُّ الْحَجَّتَيْنِ لَهُمَا؟

قَالَ: الْأُولَى الَّتِي أَحْدَثَا فِيهَا مَا أَحْدَثَا وَ الْأُخْرَى عَلَيْهِمَا عُقُوبَةٌ.

2- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ رَفَعَهُ إِلَى أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

مَعْنَى يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا أَيْ: لا يَخْلُوَانِ وَ أَنْ يَكُونَ مَعَهُمَا ثَالِتٌ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي الْمُحْرِمِ يَقَعُ عَلَى أَهْلِهِ.

قَالَ: إِنْ كَانَ أَفْضَى إِلَيْهَا فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ، وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ أَفْضَى إِلَيْهَا فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلِ.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ وَقَعَ عَلَى امْرَأَتِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ؟

گفتم کدام حج برای آنها حساب می شود؟

فرمود حج اولی که در آن آن کار را کرده بودند و حج دیگری عقوبت بر آنهاست.

2- ابان بن عثمان در روایت مرفوعه ای گوید امام (باقر و یا امام صادق علیهما السلام) فرمود: منظور از جدایی ما بین آنها این است که (تنها نباشند) و شخص سومی همراه آنها باشد.

3- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام درباره محرمی که با همسرش همبستر شود فرمود:

اگر با او کاری صورت داد بر اوست که یک شتر قربانی کند و در سال آینده حج انجام دهد و اگر با او کاری صورت نداد بر اوست که یک شتر قربانی کند و انجام حج در سال آینده لازم نیست.

از حضرتش پرسیدم مرد محرمی که با همسرش نزدیکی می کند چه حکمی دارد؟

قَالَ: إِنْ كَانَ جَاهِلاً فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ جَاهِلاً فَعَلَيْهِ سَوْقُ بَدَنَةٍ وَ عَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلِ، فَإِذَا انْتَهَى إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي وَقَعَ بِهَا فُرِّقَ مَحْمِلُهُمَا فَلَمْ يَجْتَمِعَا فِي خِبَاءٍ وَاحِدٍ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَعَهُمَا غَيْرُهُمَا حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ.

4- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: رَجُلٌ وَقَعَ عَلَى أَهْلِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

قَالَ: أَ جَاهِلٌ أَوْ عَالِمٌ؟

قَالَ: قُلْتُ: جَاهِلٌ؟

قَالَ: يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ لا يَعُودُ وَلا شَيْءَ عَلَيْهِ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

فرمود: اگر از مسأله آگاه نبود چیزی بر او نیست و اگر آگاه بود بر اوست که یک نفر شتر برای قربانی ببرد و در سال آینده حج انجام دهد وقتی که به آن مکانی که در آن نزدیکی نموده بود برسند محمل آن دو از هم جدا می شود و با هم در یک خیمه نخواهند بود مگر این که فرد دیگری نیز با آن دو باشد تا هنگامی که قربانی به محلش برسد.

4- زراره گوید به امام باقر علیه السلام عرض کردم کسی که در حال احرام با همسرش همبستر شود چه حکمی دارد؟

فرمود: آیا از روی ناآگاهی انجام داده یا آگاه به حکم بود؟

گفتم: از روی ناآگاهی.

فرمود: از خدا آمرزش خواهد و دیگر انجام ندهد و چیزی به عهده او نیست.

5 - علی بن ابی حمزه گوید:

سألت أبا الحَسَنِ علیه السلام من محرم واقعَ أَهْلَهُ. فَقَالَ: قَدْ أَتَى عَظِيماً.

قُلْتُ: أَفْتِنِي.

فَقَالَ: اسْتَكْرَهَهَا أَوْ لَمْ يَسْتَكْرِهْهَا.

قُلْتُ: أَفْتِنِي فِيهِمَا جَمِيعاً.

فَقَالَ: إِنْ كَانَ اسْتَكْرَهَهَا فَعَلَيْهِ بَدَنَتَانِ وَ إِنْ لَمْ يَكُنِ اسْتَكْرَهَهَا فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ عَلَيْهَا بَدَنَةٌ وَ يَفْتَرِقَانِ مِنَ الْمَكَانِ الَّذِي كَانَ فِيهِ مَا كَانَ حَتَّى يَنْتَهِيَا إِلَى مَكَّةَ وَ عَلَيْهِمَا الْحَجُّ مِنْ قَابِل لا بُدَّ مِنْهُ.

قَالَ: قُلْتُ: فَإِذَا انْتَهَيَا إِلَى مَكَّةَ فَهِيَ امْرَأَتُهُ كَمَا كَانَتْ. فَقَالَ: نَعَمْ هِيَ امْرَأَتُهُ كَمَا هِيَ فَإِذَا انْتَهَيَا إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي كَانَ مِنْهُمَا مَا كَانَ افْتَرَقَا حَتَّى يُحِلَّا فَإِذَا أَحَلَّا فَقَدِ انْقَضَى عَنْهُمَا، فَإِنَّ أَبِي كَانَ يَقُولُ ذَلِكَ.

از امام (ابا الحسن علیه السلام) درباره محرمی که با همسرش نزدیکی می کند پرسیدم.

فرمود: کار بزرگی انجام داده

عرض کردم حکم آن را برای من بیان فرمایید!

فرمود: آیا زن را به این کار مجبور کرده یا مجبور نکرده است؟

عرض کردم: حکم هر دو مورد را بفرمایید!

فرمود: اگر زنش را مجبور کرده دو شتر قربانی بر عهده اوست و اگر مجبور نکرده یک شتر بر عهده اوست و یک شتر بر عهده زن.

و از همان جایی که آن قضیه اتفاق افتاد جدا می شوند تا هنگامی که به مکه برسند و در سال آینده حجّی بر عهده آن دو است که باید انجام دهند.

علی بن ابی حمزه گوید: عرض کردم هنگامی که به مکه رسیدند، آن زن همسر اوست همان طور که پیشتر همسرش بود؟

فرمود: آری، او همسر آن مرد است همان طور که پیشتر همسرش بود. پس هنگامی که به آن جای مورد نظر رسیدند تا هنگامی که از احرام بیرون بیایند از هم جدا می شوند هرگاه از احرام بیرون آمدند، اعمالشان صورت پذیرفته است که پدر بزرگوارم چنین فرموده است.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى بَدَنَةٍ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا لِكُلِّ مِسْكِينٍ مُد، فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَصِيَامُ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْماً وَ عَلَيْهَا أَيْضاً كَمِثْلِهِ إِنْ لَمْ يَكُنِ اسْتَكْرَهَهَا.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ صَبَّاحَ الْحَذَاءِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام: أَخْبِرْنِي عَنْ رَجُلٍ مُحِلٍ وَقَعَ عَلَى أَمَةٍ لَهُ مُحْرِمَةٍ.

قَالَ: مُوسِرٌ أَوْ مُعْسِرٌ.

قُلْتُ: أَجِبْنِي فِيهِمَا.

قَالَ: هُوَ أَمَرَهَا بِالْإِحْرَامِ أَوْ لَمْ يَأْمُرْهَا أَوْ أَحْرَمَتْ مِنْ قِبَلِ نَفْسِهَا.

قُلْتُ: أَجِبْنِي فِيهِمَا.

و در روایت دیگری آمده است اگر توانایی قربانی شتر را ندارد به شصت مسکین اطعام کند. به هر مسکینی یک مد و اگر آن را هم نتوانست هیجده روز، روزه بگیرد و اگر مرد زن را مجبور به این کار کرده باشد همانند مرد باید کفاره دهد.

6- اسحاق بن عمار گوید: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم مردی که محل بوده و با کنیز محرمش همبستر شده چه حکمی دارد؟

فرمود: توانمند است یا ناتوان؟

گفتم: در هر دو مورد پاسخ فرمایید.

فرمود: آیا همان مرد به او دستور احرام داده یا نه از جانب خود محرم شده است؟

عرض کردم: در هر دو مورد پاسخ فرمایید.

فَقَالَ: إِنْ كَانَ مُوسِراً وَ كَانَ عَالِماً أَنَّهُ لا يَنْبَغِي لَهُ وَكَانَ هُوَ الَّذِي أَمَرَهَا بِالْإِحْرَامِ فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ إِنْ شَاءَ بَقَرَةٌ وَإِنْ شَاءَ شَاةٌ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَمَرَهَا بِالْإِحْرَامِ فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ مُوسِراً كَانَ أَوْ مُعْسِراً وَ إِنْ كَانَ أَمَرَهَا وَهُوَ مُعْسِرٌ فَعَلَيْهِ دَمُ شَاةٍ أَوْ صِيَامٌ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ بَاشَرَ امْرَأَتَهُ وَ هُمَا مُحْرِمَانِ مَا عَلَيْهِمَا.

فَقَالَ: إِنْ كَانَتِ الْمَرْأَةُ أَعَانَتْ بِشَهْوَةٍ مَعَ شَهْوَةِ الرَّجُلِ، فَعَلَيْهِمَا الْهَدْيُ جَمِيعاً وَ يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَفْرُغَا مِنَ الْمَنَاسِكِ وَ حَتَّى يَرْجِعَا إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أَصَابَا فِيهِ مَا أَصَابَا، وَإِنْ كَانَتِ الْمَرْأَةُ لَمْ تُعِنْ بِشَهْوَةٍ وَ اسْتَكْرَهَهَا صَاحِبُهَا فَلَيْسَ عَلَيْهَا شَيْءٌ.

فرمود: اگر توانمند باشد و بداند نباید این کار را انجام دهد و خودش به کنیزش به احرام دستور داده باشد یک شتر بر عهده اوست و اگر خواست یک گاو و اگر خواست یک گوسفند ذبح کند و اگر او به کنیزش دستور احرام نداده چیزی بر عهده او نیست چه توانمند باشد چه ناتوان و اگر او به کنیز دستور به احرام داده بر عهده او قربانی گوسفند یا گرفتن روزه است.

7- سلیمان بن خالد گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی با همسرش نزدیکی می کند در حالی که هر دو در حال احرامند چه چیزی بر عهده آنها است؟

فرمود: اگر زن با شهوت خود به شهوت مرد کمک کند بر عهدهٔ آنها قربانی است و بین آنها جدایی می افتد تا هنگامی که از اعمال فارغ شوند و به آن جای مورد نظر برگردند. و اگر زن با شهوت خود کمک نکند و همسرش او را مجبور کند چیزی بر عهده آن زن نیست.

بخش صدو چهارم

اشاره

(104)

بَابُ الْمُحْرِمِ يُقَبِّلُ امْرَأَتَهُ وَ يَنْظُرُ إِلَيْهَا بِشَهْوَةٍ أَوْ غَيْرِ شَهْوَةٍ أَوْ يَنْظُرُ إِلَى غَيْرِهَا.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ مُحْرِمٍ نَظَرَ إِلَى امْرَأَتِهِ فَأَمْنَىٰ أَوْ أَمْدَى وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

قَالَ: لا شَيْءَ عَلَيْهِ، وَلَكِنْ لِيَغْتَسِلْ وَ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَإِنْ حَمَلَهَا مِنْ غَيْرِ شَهْوَةٍ فَأَمْنَى أَوْ أَمْدَى فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَإِنْ حَمَلَهَا أَوْ مَسَّهَا بِشَهْوَةٍ فَأَمْنَى أَوْ أَمْدَى فَعَلَيْهِ دَمٌ.

وَ قَالَ: فِي الْمُحْرِمِ يَنْظُرُ إِلَى امْرَأَتِهِ وَ يُنْزِلُهَا بِشَهْوَةٍ حَتَّى يُنْزِلَ.

قَالَ: عَلَيْهِ بَدَنَةٌ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

حکم محرمی که همسرش را می بوسد و به او با شهوت یا بدون شهوت نگاه می کند یا به زن دیگری نگاه می کند

1- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم محرمی که به همسرش نگاه کرده و از او منی و یا مذی بیرون آمده است چه حکمی دارد؟

فرمود: چیزی بر عهده او نیست ولی باید غسل کند و از پروردگارش طلب مغفرت نماید و اگر او را بدون شهوت در آغوش کشد و از او منی و یا مذی بیرون آید، باز چیزی بر عهده او نیست و اگر او را به شهوت به آغوش کشد یا لمس کند و منی و یا مذی از او بیرون آید بر عهده او یک قربانی است.

و حضرتش در مورد محرمی که به شهوت به همسرش نگاه کند تا انزال منی نماید فرمود:

بر او است یک شتر قربانی کند.

2 - حلبی :گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ يَضَعُ يَدَهُ مِنْ غَيْرِ شَهْوَةٍ عَلَى امْرَأَتِهِ؟

قَالَ: نَعَمْ يُصْلِحُ عَلَيْهَا خِمَارَهَا وَ يُصْلِحُ عَلَيْهَا ثَوْبَهَا وَ مَحْمِلَهَا.

قُلْتُ: أَفَيَمَسُّهَا وَ هِيَ مُحْرِمَةٌ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: الْمُحْرِمُ يَضَعُ يَدَهُ بِشَهْوَةٍ.

قَالَ: يُهَرِيقُ دَمَ شَاةٍ.

قُلْتُ: فَإِنْ قَبَّلَ.

قَالَ: هَذَا أَشَدُّ يَنْحَرُ بَدَنَةٌ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

قَالَ: عَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ إِنْ لَمْ يُنْزِلْ وَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا.

محرم می تواند دستش را بدون شهوت به همسرش بزند؟

فرمود: آری می تواند روسری لباس و محمل او را درست کند.

گفتم: آیا می تواند به همسر محرمش دست بزند؟

فرمود: آری.

گفتم: اگر با شهوت به او دست بزند چطور؟

فرمود: باید یک راس گوسفند قربانی کند.

گفتم: اگر او را ببوسد چه؟

فرمود: این سخت تر است باید یک نفر شتر قربانی کند.

3- علی بن ابی حمزه گوید از امام کاظم پرسیدم: مرد محرمی که همسرش را می بوسد چه حکمی دارد؟

فرمود: بر اوست یک نفر شتر قربانی کند، اگر چه انزال نشود و جایز نیست بر او از گوشت آن قربانی بخورد.

4- سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَع أَبِي سَيَّارٍ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

يَا أَبَا سَيَّارٍ! إِنَّ حَالَ الْمُحْرِمِ ضَيِّقَةٌ فَمَنْ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ عَلَى غَيْرِ شَهْوَةٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَعَلَيْهِ دَمُ شَاةٍ، وَ مَنْ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ عَلَى شَهْوَةٍ فَأَمْنَى فَعَلَيْهِ جَزُورٌ وَ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ، وَ مَنْ مَسَّ امْرَأَتَهُ بِيَدِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ عَلَى شَهْوَةٍ، فَعَلَيْهِ دَمُ شَاةٍ وَ مَنْ نَظَرَ إِلَى امْرَأَتِهِ نَظَرَ شَهْوَةٍ فَأَمْنَى، فَعَلَيْهِ جَزُورٌ وَ مَنْ مَسَّ امْرَأَتَهُ أَوْ لازَمَهَا مِنْ غَيْرِ شَهْوَةٍ فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يَعْبَتُ بِأَهْلِهِ حَتَّى يُمْنِيَ مِنْ غَيْرِ جِمَاعِ أَوْ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ مَا ذَا عَلَيْهِمَا.

قَالَ: عَلَيْهِمَا جَمِيعاً الْكَفَّارَةُ مِثْلُ مَا عَلَى الَّذِي يُجَامِعُ.

4- مسمع ابی سیّار گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود:

ای ابا سیار حکم محرم سخت است پس هر کس همسرش را بدون شهوت ببوسد بر اوست که یک راس گوسفند قربانی کند و هر محرمی همسرش را با شهوت ببوسد و انزال نماید بر اوست که یک نفر شتر قربانی کند و از پروردگارش طلب آمرزش نماید و هر که با شهوت دست به همسرش بزند پس بر اوست یک رأس گوسفند قربانی کند و هر که به شهوت بر همسرش نگاه کند و انزال نماید بر اوست که یک شتر قربانی کند و هر که بدون شهوت به همسرش دست بزند و یا او را بدون شهوت در آغوش گیرد چیزی بر او نیست.

5- عبد الرحمان حجّاج گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: محرمی که با همسرش بازی می کند و بی آن که نزدیکی کند انزال می نماید، یا این کار را در ماه رمضان می کند حکم آنها چگونه است؟

فرمود: هر دو باید کفاره دهند همانند کسی که نزدیکی کرده است (بایستی بنده آزاد کند و دو ماه پی در پی روز نیز و به شصت مسکین اطعام نماید).

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ الْخَزَّازِ عَنْ صَبَّاحِ الْحَذَّاءِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ:

قُلْتُ لَهُ: مَا تَقُولُ فِي مُحْرِمٍ عَبِتَ بِذَكَرِهِ فَأَمْنَى.

قَالَ: أَرَى عَلَيْهِ مِثْلَ مَا عَلَى مَنْ أَتَى أَهْلَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ بَدَنَةٌ وَ الْحَجَّ مِنْ قَابِلٍ.

7- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ نَظَرَ إِلَى سَاقِ امْرَأَةٍ فَأَمْنَى.

قَالَ: إِنْ كَانَ مُوسِراً فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ إِنْ كَانَ بَيْنَ ذَلِكَ فَبَقَرَةٌ وَإِنْ كَانَ فَقِيرًا فَشَاةٌ. أَمَا إِنِّي لَمْ أَجْعَلْ ذَلِكَ عَلَيْهِ مِنْ أَجْلِ الْمَاءِ، وَ لَكِنْ مِنْ أَجْلٍ أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى مَا لَا يَحِلُّ لَهُ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ فِي مُحْرِمٍ نَظَرَ إِلَى غَيْرِ أَهْلِهِ فَأَنْزَلَ قَالَ:

6 - اسحاق بن عمار گوید: به امام کاظم علیه السلام گفتم: نظر شما درباره محرمی که با آلت خود بازی می نماید و انزال می کند چیست؟

فرمود: حکم او مانند کسی است که در حال احرام با همسرش نزدیکی کند که یک شتر قربانی کند و حج در سال آینده انجام دهد.

7- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که به ساق زنی نگاه می کند و انزال می نماید چه حکمی دارد؟

فرمود: اگر متمکن و ثروتمند است بایستی یک شتر قربانی کند و اگر متوسط الحال است یک گاو و اگر فقیر است یک گوسفند قربانی کند.

آگاه باشید! این حکم را به جهت انزال بر او قرار ندادم بلکه به این جهت است که به کسی نگاه کرده که بر او حلال نیست.

8- معاوية بن عمار گوید:

حضرتش درباره محرمی که به غیر همسرش نگاه نمود و انزال کرد فرمود:

عَلَيْهِ دَمْ، لِأَنَّهُ نَظَرَ إِلَى غَيْرِ مَا يَحِلُّ لَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَنْزَلَ، فَلْيَتَّقِ اللَّهَ وَ لا يَعُدْ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

9- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ أَبَانِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْن حَمَّادٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُحْرِمِ يُقَبِّلُ أُمَّهُ؟

قَالَ: لا بَأْسَ هَذِهِ قُبْلَهُ رَحْمَةٍ، إِنَّمَا يُكْرَهُ قُبْلَةُ الشَّهْوَةِ.

10- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ وُهَيْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قال:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ يَسْمَعُ كَلَامَ امْرَأَةٍ مِنْ خَلْفِ حَائِطٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَتَشَهَّى حَتَّى أَنْزَلَ.

قَالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

11- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

بر اوست که قربانی کند زیرا که او به چیزی نگاه کرده که بر او حلال نیست و اگر انزال نکرده باید از خدا بترسد و این کار را تکرار نکند و بر عهده او چیزی نیست.

9- حسین بن حماد گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: محرم می تواند مادرش را ببوسد؟

فرمود: ایراد ندارد این بوسهٔ رحمت است، تنها بوسهٔ شهوت مکروه است.

10- ابوبصیر گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که سخن زنی را از پشت دیوار بشنود و شهوتی بشود تا انزال نماید چه حکمی دارد؟

فرمود چیزی بر عهده او نیست

11- یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السلام -

فِي مُحْرِمِ اسْتَمَعَ عَلَى رَجُلٍ يُجَامِعُ أَهْلَهُ فَأَمْنَى.

قَالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

12- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

في الْمُحْرِم تُنْعَتُ لَهُ الْمَرْأَةُ الْجَمِيلَةُ الْخِلْقَةِ فَيُمْنِي.

قَالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

بخش صدو پنجم

اشاره

(105)

بَابُ الْمُحْرِمِ يَأْتِي أَهْلَهُ وَ قَدْ قَضَى بَعْضَ مَنَاسِكِهِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزازِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحْرِزٍ قَالَ:

درباره محرمی که به صدای مردی که با همسرش جماع می کند گوش کند پس از او منی خارج شود فرمود:

چیزی بر عهده او نیست.

12- سماعه گوید امام صادق علیه السلام درباره محرمی که نزد او زن زیبایی توصیف می شود و او انزال می کند فرمود:

چیزی بر عهده او نیست.

حکم محرمی که پس از انجام بخشی از مناسک حج با همسرش نزدیکی می کند

1- سلمة بن محرز گوید: -

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ وَقَعَ عَلَى أَهْلِهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ طَوَافَ النِّسَاءِ. قَالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ فَخَرَجْتُ إِلَى أَصْحَابِنَا فَأَخْبَرْتُهُمْ.

فَقَالُوا: اتَّقَاكَ، هَذَا مُيَسِّرٌ قَدْ سَأَلَهُ عَنْ مِثْل مَا سَأَلْتَ فَقَالَ لَهُ: عَلَيْكَ بَدَنَةٌ.

قَالَ: فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَخْبَرْتُ أَصْحَابَنَا بِمَا أَجَبْتَنِي فَقَالُوا: اتَّقَاكَ هَذَا مُيَسِّرٌ قَدْ سَأَلَهُ عَمَّا سَأَلْتَ فَقَالَ لَهُ: عَلَيْكَ بَدَنَةٌ.

فَقَالَ: إِنَّ ذَلِكَ كَانَ بَلَغَهُ فَهَلْ بَلَغَكَ؟

قلت: لا.

قَالَ: لَيْسَ عَلَيْكَ شَيْءٌ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْقَمَّاطِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ وَقَعَ عَلَى امْرَأَتِهِ يَوْمَ النَّحْرِ قَبْلَ أَنْ يَزُورَ.

قَالَ: إِنْ كَانَ وَقَعَ عَلَيْهَا بِشَهْوَةٍ فَعَلَيْهِ بَدَنَةٌ، وَإِنْ كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ فَبَقَرَةٌ.

از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که با همسرش نزدیکی کرد در حالی که هنوز طواف نساء بجا نیاورده است چه حکمی دارد؟

فرمود: چیزی بر عهده او نیست.

من نزد اصحابمان رفتم و این سخن را به آنها باز گفتم.

آنها گفتند: حضرتش از تو تقیّه کرده است. همین میسر پیش از تو این پرسش را از حضرتش پرسید،

حضرت به او پاسخ داد بر تو قربانی شتر است.

سلمة بن محرز گوید باز خدمت آن حضرت رفتم و گفتم: قربانت گردم! من به یاران خودم پاسخ شما را گفتم، گفتند از تو تقیّه کرده استف همین میسر است از آن چه تو پرسیدی او هم پرسید فرمود بر تو قربانی شتر است.

فرمود: که حکم آن به او رسیده بود آیا به تو هم رسیده است؟

گفتم نه.

فرمود: چیزی بر عهده تو نیست.

2- ابو خالد قماط گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که روز قربان پیش از طواف خانه خدا با همسرش نزدیکی نموده است چه حکمی دارد؟ فرمود: اگر با شهوت با او نزدیکی نموده است بایستی یک شتر قربانی کند و اگر غیر آن بوده است یک گاو قربانی کند.

قُلْتُ: أَوْ شَاءٌ؟

قَالَ: أَوْ شَاةٌ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ مُتَمَتِّعَ وَقَعَ عَلَى أَهْلِهِ وَ لَمْ يَزُرْ.

قَالَ: يَنْحَرُ جَزُوراً وَ قَدْ خَشِيتُ أَنْ يَكُونَ قَدْ تُلِمَ حَجُّهُ إِنْ كَانَ عَالِماً، وَ إِنْ كَانَ جَاهِلاً فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ.

وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ وَقَعَ عَلَى امْرَأَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ طَوَافَ النِّسَاءِ.

قَالَ: عَلَيْهِ جَزُورٌ سَمِينَةٌ، وَ إِنْ كَانَ جَاهِلا فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ.

قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ وَ قَدْ طَافَ طَوَافَ النِّسَاءِ وَ لَمْ تَطُفْ هِيَ.

قَالَ: عَلَيْهِ دَمٌ يُهَرِيقُهُ مِنْ عِنْدِهِ.

4- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عِيصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ:

گفتم: یا گوسفند؟

فرمود: یا گوسفند.

3- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کسی که حج تمتع را انجام می دهد و با همسرش نزدیکی می کند در صورتی که هنوز خانه کعبه را طواف نکرده بود؟

فرمود: یک شتر قربانی کند، همانا بیم آن دارم که حج او از بین رفته باشد، اگر از مسأله آگاه بود و اگر ناآگاه بود چیزی بر عهده او نیست.

باز از حضرتش پرسیدم مردی که پیش از طواف نساء با همسرش نزدیکی کرده چه حکمی دارد؟

فرمود: بر اوست که یک شتر فربه قربانی کند و اگر از مسأله آگاه نبوده چیزی بر عهده او نیست.

پرسیدم مردی که همسرش را می بوسد در حالی که خود طواف نساء را انجام داده، ولی همسرش هنوز طواف ننموده است.

فرمود: بر او یک قربانی است که از جانب خود قربانی کند.

4- عیص بن قاسم گوید:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ وَاقَعَ أَهْلَهُ حِينَ ضَحَّى قَبْلَ أَنْ يَزُورَ الْبَيْتَ. قَالَ: يُهَرِيقُ دَماً.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا وَاقَعَ الْمُحْرِمُ امْرَأَتَهُ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ الْمُزْدَلِفَةَ فَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلِ.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ كَانَ عَلَيْهِ طَوَافُ النِّسَاءِ وَحْدَهُ فَطَافَ مِنْهُ خَمْسَةَ أَشْوَاطٍ ثُمَّ غَمَزَهُ بَطْنُهُ فَخَافَ أَنْ يَبْدُرَهُ فَخَرَجَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَنَفَضَ ثُمَّ غَشِيَ جَارِيَتَهُ.

قَالَ: يَغْتَسِلُ ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ طَوَافَيْنِ تَمَامَ مَا كَانَ قَدْ بَقِيَ عَلَيْهِ مِنْ طَوَافِهِ وَ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ لا يَعُودُ.

از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی پس از قربانی با همسرش نزدیکی نمود که هنوز خانه کعبه را طواف نکرده بود چه حکمی دارد؟

فرمود: باید قربانی کند.

5- معاوية بن عمّار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه مرد پیش از ورود به مشعر با همسرش نزدیکی کند بایستی در سال آینده حج به جا آورد.

6- حمران بن اعین گوید: از امام باقر علیه السلام پرسیدم: مردی فقط طواف نساء برگردن اوست پس پنج شوط آن را انجام داد سپس دل درد گرفت و ترسید که چیزی از او بیرون آید به منزلش رفت خود را راحت نمود سپس با کنیزش جماع کرد چه حکمی دارد؟

فرمود: غسل می نماید و باز می گردد و دو شوط دیگر بیت را - که از طوافش مانده بود - انجام دهد و از خدا طلب آمرزش نموده و این کار را تکرار نمی کند.

وَإِنْ كَانَ طَافَ طَوَافَ النِّسَاءِ فَطَافَ مِنْهُ ثَلَاثَةَ أَشْوَاطٍ ثُمَّ خَرَجَ فَغَشِيَ فَقَدْ أَفْسَدَ حَجَّهُ وَ عَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ يَغْتَسِلُ ثُمَّ يَعُودُ فَيَطُوفُ أَسْبُوعاً.

7- ابْنُ مَحْبُوبِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَبْدِيِّ عَنْ عُبَيْدِ بْن زُرَارَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام، عَنْ رَجُلَ طَافَ بِالْبَيْتِ أُسْبُوعاً طَوَافَ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ سَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ أَرْبَعَةَ أَشْوَاطٍ ثُمَّ غَمَزَهُ بَطْنُهُ فَخَرَجَ فَقَضَى حَاجَتَهُ ثُمَّ غَشِيَ أَهْلَهُ.

قَالَ: يَغْتَسِلُ ثُمَّ يَعُودُ فَيَطُوفُ ثَلَاثَةَ أَشْوَاطٍ وَ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَ لَا شَيْءَ عَلَيْهِ.

قُلْتُ: فَإِنْ كَانَ طَافَ بِالْبَيْتِ طَوَافَ الْفَرِيضَةِ فَطَافَ أَرْبَعَةَ أَشْوَاطٍ ثُمَّ غَمَزَهُ بَطْنُهُ فَخَرَجَ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَغَشِيَ أَهْلَهُ.

فَقَالَ: أَفْسَدَ حَجَّهُ وَ عَلَيْهِ بَدَنَةٌ وَ يَغْتَسِلُ ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَطُوفُ أُسْبُوعاً ثُمَّ يَسْعَى وَ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ.

و اگر از طواف نساء سه شوط انجام داده بود سپس بیرون رفت و جماع کرد. در این صورت حج او باطل شده است و بایستی یک شتر قربانی کند و غسل نماید سپس برگردد و هفت شوط طواف نماید.

7۔ عبید بن زراره گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که هفت شوط طواف واجب داد، را انجام سپس بین صفا و مروه چهار مرتبه سعی نمود بعد دل درد گرفت و بیرون آمد و به قضای حاجت رفت سپس با همسرش نزدیکی نمود، چه حکمی دارد؟

فرمود: غسل می کند و باز می گردد و سه مرتبه دیگر سعی می نماید و از پروردگارش طلب آمرزش کند و چیزی بر عهده او نیست.

گفتم: اگر طواف واجب بیت چهار شوط انجام دهد، سپس درد دل گرفته پس بیرون رفته و قضای حاجت نماید و با همسرش نزدیکی کند، چه وظیفه ای دارد؟

فرمود: او حج خود را فاسد نموده است. بایستی یک شتر قربانی کند و غسل نماید و برگشته هفت بار طواف می کند سپس سعی نموده و از پروردگارش طلب آمرزش می نماید.