فرهنگ قرآن کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم جلد 26

ghaemiyeh.com

مشخصات کتاب

سرشناسه : هاشمی رفسنجانی، اکبر، ۱۳۱۳ -

عنوان و نام پدیدآور : فرهنگ قرآن: کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم / اکبر هاشمی‌رفسنجانی، محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن.

مشخصات نشر : قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم)، ۱۳۸۶-

مشخصات ظاهری : ج.

فروست : بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم)؛ ۸۳۰، ۱۳۲۷، ۱۳۸۲، ۱۳۹۳، ۱۳۵۴، ۱۴۴۰، ۱۴۶۷، ۱۴۶۸، ۱۵۱۴، ۱۵۲۷، ۱۵۴۶، ۱۶۳۹، ۱۶۴۰‌٬ ۱۶۳۸، ۱۷۸۳، ۱۶۹۱. علوم قرآن؛ ۴۸، ۶۳، ۶۴، ۶۶، ۷۰، ۸۰، ۸۲، ۸۳، ۸۴، ۹۳، ۹۶، ۱۰۱، ۱۰۷، ۱۱۷، ۱۱۸، ۱۳۷، ۱۲۰‌٬ ۱۱۶. قرآن؛ ۱۰۳، ۱۴۹،۱۵۰، ۱۵۸، ۱۶۲، ۱۷۳، ۱۷۷، ۱۷۸، ۱۸۹، ۱۹۳، ۱۹۸، ۲۲۰، ۲۲۱، ۲۳۴، ۲۴۵‌٬ ۲۱۹.

آثار مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛ ۱۹، ۴۱،۴۲، ۴۴، ۴۷، ۵۴، ۵۷، ۵۸، ۶۴، ۶۶، ۶۹، ۸۰، ۸۱، ۹۰، ۹۴‌٬ ۷۹.

شابک : دوره‌978-964-548-712-4 : ؛ ۷۰۰۰۰ ریال: ج. ۱‌978-964-548-383-6 : ؛ ۷۰۰۰۰ ریال (ج. ۱، چاپ سوم) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج. ۲، چاپ چهارم) ؛ ۷۰۰۰۰ ریال (ج.۳، چاپ چهارم) ؛ ۵۵۰۰۰ ریال (ج. ۴، چاپ چهارم) ؛ ۶۷۰۰۰ ریال (ج. ۵، چاپ دوم) ؛ ۶۷۰۰۰ ریال (ج. ۵، چاپ سوم) ؛ ۷۳۰۰۰ ریال (ج.۶، چاپ دوم) ؛ ۶۸۰۰۰ ریال (ج. ۷، چاپ دوم) ؛ ۷۰۰۰۰ ریال (ج.۸، چاپ دوم) ؛ ۶۰۰۰۰ ریال ( ج. ۹) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج.۹، چاپ دوم) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج. ۱۰) ؛ ۹۰۰۰۰ ریال (ج.۱۰، چاپ دوم) ؛ ۸۵۰۰۰ ریال: ج.۱۱: 978-964-548-839-8 ؛ ۷۲۰۰۰ ریال (ج. ۱۳) ؛ ۷۶۰۰۰ ریال(چاپ اول) : ج. ۱۴ ؛ ۹۰۰۰۰ ریال (ج.۱۶) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج. ۱۷، چاپ اول) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج.۱۸) ؛ ۹۰۰۰۰ ریال (ج.۲۰) ؛ ۱۲۵۰۰۰ریال: ج. ۲۱: 978-964-09-0279-0 ؛ ۱۲۵۰۰۰ ریال (ج. ۲۱، چاپ دوم)

وضعیت فهرست نویسی : برون‌سپاری

یادداشت : فارسی - عربی.

یادداشت : ص. ع. لاتینی شده: Akbar- e Hashemi- ye Rafsanjani. Farhang- e Ghoran: kelid- e rahyabi beh mowzu'at ....

یادداشت : ص. ع. به عربی: قاموس‌القرآن‌الکریم: مفتاح‌الوصول الی مفاهیم‌القرآن‌الکریم.

یادداشت : جلد بیست و یکم با همکاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده است.

یادداشت : چاپ چهارم.

یادداشت : ج. ۱ (چاپ اول و سوم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۲ ، ۳ و ۴ (چاپ چهارم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۵ و ۷ (چاپ دوم و سوم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۹ و ۱۰ (چاپ اول: ۱۳۸۵).

یادداشت : ج.۶، ۷، ۸، ۹ و ۱۰ (چاپ دوم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۱۴(چاپ اول : ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۱۱ ٬ ۱۳ ، ۱۶، ۱۷ و ۱۸ (چاپ اول: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج.۲۰ (چاپ اول: ۱۳۸۷).

یادداشت : ج. ۲۱ (چاپ اول و دوم: ۱۳۸۸).

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج. ۱. آب - آیین.- ج. ۲. ابابیل - ارض موعود.-ج.۳.ارض مقدس - اطاعت.- ج. ۴. اطعام - انار.- ج. ۵. انبیا - ایوب علیه السلام.- ج.۶. باب حطه - بهشت شداد.- ج. ۷. بیابان - ترور.- ج.۸. تزکیه - تنبیه.- ج. ۹. تنزیه - جنود ابلیس.- ج.۱۱.حکم. - ج.۱۰. جنودالهی - حق‌الیقین.- ج. ۱۳. خضوع - دعا.- ج. ۱۴. دفاع - رضاع.- ج.۱۶. سپاس- شرع. - ج. ۱۷. شرک - شنوایی.- ج. ۱۸. شورا - ضعف.- ج.۲۰. عبادالرحمن ـ علقه.- ج. ۲۱. علم - فاطمه علیهاالسلام

موضوع : قرآن -- فهرست مطالب

شناسه افزوده : حوزه علمیه قم. دفتر تبلیغات اسلامی. بوستان کتاب قم

شناسه افزوده : حوزه علمیه قم. دفتر تبلیغات اسلامی. مرکز فرهنگ و معارف قرآن

شناسه افزوده : پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

رده بندی کنگره : BP۶۶/۶/ھ۲ف۴ ۱۳۸۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۱۲

شماره کتابشناسی ملی : ۱۰۹۴۴۸۹

پیشگفتار

اثر پربرگ«فرهنگ قرآن»کلید راهیابی آسان قرآن‌پژوهان به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم است.

سنگ نخست این بنای رفیع به همتِ دولتمردی فرهیخته و قرآن‌پژوهی آشنا با زمان و مقتضیات آن نهاده شد.«آیت‌الله هاشمی رفسنجانی»- دام عزّه - در پس این اندیشه و باور که چینش آیات، در ذیل واژگان قرآنی ما را به همۀ معارف قرآن رهنمون نمی‌سازد، طرحی نو در افکندند. در این طرح، کاخی سر بر آورد که بسی بلندتر از معجمهای لفظیِ قرآن است، زیرا با نگاهی فراگیر، آیات به صورت روشمند در ذیل موضوعات طبقه‌بندی شده است.

فراهم آوردن چنین معجمی که بسیار فراتر از معجمهای لفظی است و به صورت جامع و آسان، اطلاعات و آموزه‌های قرآنی در هر موضوع را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد، کاری بس دشوار، ظریف و نیازمند تبیین قواعد و اصولی است تا انتخاب مدخل، (موضوع) برداشتها، و طبقه‌بندی به صورت هماهنگ انجام شود. بخشی از اصولی که در شکل‌گیری این اثر مورد توجه بوده و به تفصیل در مقدمۀ جلد اوّل آمده، بدین شرح است:

یک. اصول و ضوابط مدخل‌گزینی

1.

ملاک انتخاب در مدخلها، قرآنی بودن و داشتن اطلاعات - هرچند اندک - است، به طوری که ذیل برخی از مدخلها، یک آیه و یا حتّی بخشی کوتاه از یک آیه ذکر شده است.

2.

در فارسی و یا عربی بودن، بیشتر به شناخته بودن آنها برای مخاطبان فارسی زبان توجّه شده است.

3.

اعلام مصرّح در قرآن، و اعلام غیر مصرّح که براساس روایات و کتابهای تفسیر و اسباب نزول، مُرادِ اشاره‌های قرآن‌اند، مدخل قرار گرفته‌اند.

4.

موضوعات علوم قرآن که در قرآن کریم به آنها اشاره شده باشد و از معارف قرآنی قلمداد شود، مدخل قرار گرفته است؛ مانند محکم و متشابه و نسخ.

دو. اصول و ضوابط برداشت از آیات

1. در برداشت از آیات، چینش و نظم کنونی آیات مورد توجه بوده است، چنانکه برخی روایات، نظم فعلی آیات را توقیفی می‌داند. (1)

1) 1) . الاتقان فی علوم القرآن، ج 1، ص 126 -\153؛ القرآن و روایات المدرستین، ج 1، ص 211 -\214

اشاره

2.

در برداشتها از روایات شأن نزول و روایات تفسیری نیز استفاده شده است، البته مشروط به آنکه با مبانی شناخته‌شدۀ دینی سازگاری داشته باشد.

3.

در برداشتها مبنا بر این بوده که ظاهر کلمات قرآن براساس فهم عرف، دارای حجیّت و قابل استناد است. دعوت قرآن از مردم برای اندیشه‌ورزی در آیه‌های خود و توصیه به آنان برای عمل به مفاد آنها، همچنین روایاتی که مسلمانان را به مراجعه به قرآن و سنجش روایات براساس آیات، (1)دعوت می‌کند، دلیل گویایی بر این مبناست.

4.

در این اثر سعی برآن بوده است که به همه ابعاد کارکرد زبان عربی توجّه شود و براساس این قواعد، برداشتهای مختلف صورت پذیرد.

5.

به سیاق آیات در برداشتها توجّه شده است.

6 . برداشتها در این مجموعه براساس قرائت مشهور، یعنی روایت«حفص از عاصم»است.

7. در گزارشهای قرآنی از پیشینیان، باور و مبنا برآن است که هرآنچه قرآن نقل کرده و آن را نقد نکرده، مورد پذیرش قرآن بوده است.

8 . برخی از دریافتها و برداشتها، با نظر به روایات، شأن نزولها، لغت، احتمالها، تقدیم و تأخیر آیه‌ها، قرار گرفتن جمله‌ای در سیاق جمله و یا جمله‌هایی دیگر، الغای خصوصیت و مانند آنها استفاده شده است، به‌همین‌جهت، دلیل برداشت از آیه به صراحت بیان شده تا ابهامی باقی نماند.

سه. اصول و ضوابط طبقه‌بندی اطلاعات

1.

مدخلها در این مجموعه به صورت الفبایی تنظیم شده است.

2.

در ذیل مدخلها سرفصلهای اصلی و عناوین فرعی ذیل آن نیز به روش الفبایی طبقه‌بندی شده است.

3.

در بسیاری از موارد، عناوین فرعی در ردیف سرفصلهای اصلی، در جایگاه الفبایی خود آمده و ارجاع شده است؛ مثلاً«آب و آبادانی»گرچه فرعی«نقش آب»است، ولی به دلیل اهمیت، در جایگاه الفبایی خود آمده و به«نقش آب»ارجاع شده است.

4.

در ذیل برخی از مدخلهای عام، مانند«آشامیدنیها»و«اخلاق»که خود، مشتمل بر مدخلهای متعددی است، فقط به ارائه اطلاعات کلی مدخلهای مربوط پرداخته شده و مباحث مربوط به


1) 1) . الکافی، ج 1، ص 69

مصادیق و مدخلهای ریز به مدخلهای مربوط ارجاع شده است، مثلاً اطلاعات آب، شراب، و... در آشامیدنیها نیامده، چنانکه اطلاعات دروغ، غیبت، و... در«اخلاق»نیامده است، بلکه به جایگاه الفبایی خود ارجاع شده است.

ویژگیهای صوری

1.

پس از مشاوره با صاحب نظران و بررسی آثار مشابه، برآن شدیم تا این اثر را جهت سهولت در استفاده، با قطع وزیری چاپ کنیم.

2.

در آغاز اغلب مدخلها در شناسه‌ای به معنای لغوی، معنای اصطلاحی، محدودۀ مدخل، کلید واژه‌های اصلی قرآنی و اهمّ مباحث آن موضوع پرداخته شده است.

3.

در مدخلهای اعلام غیر مصرّح، از فیش‌نگاری پرهیز شده و فقط به گزارش شأن نزولها بسنده شده است، زیرا غالب شأن نزولهای نقل شده دربارۀ اعلام غیر مصرّح، قطعی نیست.

4.

گاهی در پانوشتها، عبارات و توضیحاتی افزوده شده است. این روش گرچه خلاف شیوۀ معجم نگاری است، ولی بیشتر بدان جهت است که استفادۀ همگانی از این مجموعه ممکن گردد، همچنین عناوین و موضوعات به ابهام و اجمال نگراید.

5.

از آنجا که در تدوین و تنظیم مطالب، مدار بر مدخلها بوده، گاه نیازی به ذکر کامل یک آیه دیده نمی‌شد و تنها بخشی از آن آیه که مربوط به مدخل بوده، ذکر شده است.

6 . توضیحات مشابه دربارۀ چند آیه، تنها یکجا نوشته شده و در سایر موارد به همان مورد اول ارجاع شده است.

7. غالباً واژه‌هایی که به صورت مدخل انتخاب شده در سرفصلهای اصلی و فرعی، مورد استفاده قرار گرفته است.

همکاران

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، سپاس و تقدیر خود را نثار قلمها و همتهای بلندی می‌کند که چون جویبارهایی زلال، به این رودخانه پیوستند و هریک گوشه‌ای از این جمال را آراستند. بسیارند کسانی که در ظهور این معجم بزرگ ، سهم دارند و دریغا که آراستن این مقدمه به نام یکایک آنان میسور نیست، و اما عزیزانی که در آفرینش این اثر نقش جدّی‌تری برعهده گرفتند بدین شرح است:

همکاران علمی

1. احمدی شاه‌رختی - ابوالحسن - ویراستار
2.

اورعی - مرتضی - مسئول بخش گزینش مدخلها

3.

باقریان - احمد - پژوهشگر و ارزیاب علمی

4.

بهرامی - حامد - پژوهشگر و ارزیاب علمی

5.

پاینده - مصطفی - پژوهشگر و ارزیاب علمی

6 . جانپور - عبد الحسین - پژوهشگر و مقابله و بازبینی

7 . جواهری -\سیّد محمد حسن -\ویراستار

8. حسین‌زاده - قاسم - مقابله و بازبینی

9 . حسینی - سیّد تقی - پژوهشگر و ارزیاب علمی

10.

حیدری موسوی - سیّد حسن - پژوهشگر و ارزیاب علمی و عضو کمیتۀ هماهنگ‌سازی نمایه‌ها

11.

خراسانی -\لطف الله -\پژوهشگر، ارزیاب

12.

خیرخواه - احمد - پژوهشگر و ارزیاب علمی

13.

سادات - سیّد محسن - پژوهشگر و ناظر و ارزیاب علمی و عضو شورای علمی گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

14.

سحرخوان - محمّد - مسئول گروه مقابله و بازبینی

15.

سلیمانی - سیّد اسماعیل - پژوهشگر و ارزیاب علمی

16.

شیرزاد کمان‌گر - حسن - پژوهشگر و ارزیاب علمی

17.

علی‌نقی‌پور - احمد - پژوهشگر، ارزیاب علمی و عضو کمیتۀ هماهنگ‌سازی نمایه‌ها

18.

عیسی‌زاده - عیسی - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی، عضو کمیتۀ هماهنگ‌سازی نمایه‌ها، عضو شورای علمی و سرپرست گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

19.

فیروزمهر - محمّد مهدی - پژوهشگر و ارزیاب علمی

20.

کریمی - علیجان - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی و عضو شورای علمی گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

21.

کوثری - عبّاس - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی و عضو شورای علمی گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

22.

مهدی‌زاده - حمزه - پژوهشگر و ارزیاب علمی

23.

میرعرب - فرج اللّٰه - پژوهشگر و ارزیاب علمی

24.

یغمایی - ابو الفضل - پژوهشگر و ارزیاب علمی

25.

یوسفی مقدّم - محمّدصادق - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی

26.

یوسفیان -\محمد -\پژوهشگر

سایر همکاران

1.

آزادی - باب الله - کارشناس امور نشر

2.

ابراهیمی - سیّد فتاح - حروف‌نگار

3.

ابراهیمی - سیّد هادی - حروف‌نگار

4.

احمدزاده - حسن - امور اجرائی

5.

حسینی طایقانی - منصور - حروف‌نگار

6.

مزینانی - محمدجعفر - مدیر پژوهش

در پایان، بذل توجّه و عنایات ویژۀ«آیت‌الله هاشمی رفسنجانی»- دامت افاضاته - را عرض امتنان و سپاس می‌داریم. بی‌گمان رهنمودها و تشویقهای ایشان در به ثمر نشستن این نهال، سهمی مهم دارد و از خدای رحمان خواستاریم که آن بزرگوار را همواره در راه خدمت به قرآن و معارف اهل‌بیت علیهم السلام توفیق روز افزون عنایت فرماید.

همچنین از حمایت و اهتمام ویژۀ شخصیت فرهیخته«حجت‌الاسلام‌والمسلمین جناب حاج آقای ربّانی»- سلمه الله تعالی - رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم و حجت‌الاسلام‌والمسلمین جناب حاج آقای مبلّغی - سلمه الله تعالی - ریاست محترم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تقدیر و تشکر می‌نماییم.

آرزومندیم همۀ آنان که به خدمت‌گزاری در ساحت مقدس وحی کوشا و بی‌دریغ‌اند، از عنایات و مراحم مستمر حضرت حق برخوردار بوده، در سرای باقی از شفاعت قرآن برخوردار باشند.

محمّدصادق یوسفی مقدّم

مدیر مرکز فرهنگ و معارف قرآن

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

محمّد(صلّی‌اللّٰه علیه و آله)

اشاره

محمّد صلی الله علیه و آله مشهورترین نام مبارک پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله است که در قرآن کریم چهار بار آمده است. (1)نامهای دیگر ایشان در قرآن، احمد (2)، طه (3)، عبد اللّه (4)و یاسین (5)است. قرآن کریم آن حضرت را با عناوین: نبیّ (6)، رسول اللّه (7)، خاتم النّبیین (8)، بشیر (9)، نذیر (10)، رحمة للعالمین (11)و... ستوده است.

پدر آن بزرگوار، عبد اللّه -\فرزند عبد المطّلب -\از طایفۀ قریش، از قبیلۀ عدنان، (12)از نوادگان اسماعیل علیه السلام -\فرزند ابراهیم خلیل الرّحمن -\ است. (13)زادگاهش مکّه است و در میان مکّیان به پیامبری مبعوث شد. (14)با گویش عربی که زبان قومش بود؛ (15)آنان را به توحید و اسلام دعوت نمود.

انبیا و کتابهای آسمانی از جمله تورات و انجیل به بعثت و رسالت آن حضرت بشارت داده بودند. (16)

حضرت عیسی علیه السلام از او با نام«احمد»یاد کرده است. (17)در درون کودکی، یتیم بود. (18)

مورّخان نوشته‌اند: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پیش از تولّد، پدرش را از دست داد. در شش‌سالگی نیز در سفری که به همراه مادر برای دیدار اقوام به‌سوی مدینه داشت، در سرزمین«ابواء»مادر گرامی‌اش را از دست داد. (19)

در دوران زندگی پرافتخارش خطّی ننگاشت و به هیچ مکتبی نرفت، و این خود گواهی صادق بر رسالت و کتاب آسمانی‌اش او است. قرآن کریم از او با تعبیر«امّی»یاد می‌کند. (20)


1) 1) . آل عمران (3) 144؛ احزاب (33) 40؛ محمّد (47) 2؛فتح (48) 29

2) 2) . صفّ (61) 6

3) 3) . طه (20) 1 و 2؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 367، ح 7؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 11، ص 112

4) 4) . جنّ (72) 19

5) 5) . یس (36) 1؛ معانی الاخبار، ص 22، ح 1؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 11، ص 112

6) 6) . اعراف (7) 157؛ احزاب (33) 6 و 45

7) 7) . احزاب (33) 40

8) 8) . احزاب (33) 40

9) 9) . بقره (2) 119؛ سبأ (34) 28 و...

10) 10) . بقره (2) 119؛ سبأ (34) 28 و...

11) 11) . انبیاء (21) 107

12) 12) . تاریخ طبری، ج 2، ص 28؛ تاریخ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، آیتی، ص 1

13) 13) . برداشت مزبور از جملۀ«و من ذرّیّتنا امّةً مسلِمة»و جملۀ«و ابعث فیهم رسولاً منهم»استفاده شده است، با توجه به اینکه مرجع ضمیر در«فیهم»ذریّه و مقصود از«رسولاً»طبق روایت نبوی صلی الله علیه و آله پیامبر خاتم است، با این ضمیمه که ضمیر در«منهم»دلالت می‌کند که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نیز از ذریّه است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 393؛ حج (22) 78)

14) 14) .«رسولاً منهم»جمعه (62) 2؛ بلد (90) 1 و 2

15) 15) . ابراهیم (14) 4

16) 16) . اعراف (7) 157

17) 17) . صفّ (61) 6

18) 18) . ضحیٰ(93)6

19) 19) . (تاریخ طبری، ج 1، ص 458) این در حالی است که مرحوم کلینی سنّ حضرت را به هنگام وفات مادر، چهار سال ذکر می‌کند. (الکافی، ج 1، ص 439؛ مرآت العقول، ج 5، ص 179)

20) 20) . اعراف (7) 157

در چهل‌سالگی به رسالت مبعوث شد و به عقیدۀ بسیاری از مفسّران، آیات آغازین سورۀ علق از اوّلین آیات نازل شده بر قلب مبارکش بود. (1)ابتدا، مأموریت یافت اقوام و خویشان خود را انذار کند (2)، و پس از آن رسالت جهانی خویش را اعلام داشت. (3)او خاتم پیامبران (4)و دارای رسالتی جاودانه برای نسل‌های آینده است. (5)شخصیّت اخلاقی‌اش آن‌چنان متعالی بود که خداوند او را با جملۀ«انّک لعلیٰ خلق عظیم» (6)ستود و رمز موفقیّت او را نیز عطوفت و نرم‌خویی وی بیان کرد. (7)جلوه‌های مختلف اعتدال وی در ابعاد وجودی‌اش زیبایی خاصّی دارد؛ عطوفت به همراه صلابت، (8)عبادت به همراه جهاد، (9)آخرت در کنار دنیا. (10)این در حالی است که صفت شرح صدر (11)وجودش را گستره‌ای وصف‌ناپذیر بخشیده است، تا آنجا که خداوند او را اسوۀ اهل ایمان و امیدواران به آخرت قرار داده است. (12)

معجزه جاودانی‌اش قرآن کریم است که در آیات مختلف تحدّی دارد. (13)این در حالی است که کتابهای آسمانی سندی محکم بر حقانیّتش می‌باشد. (14)

شکوهمندی معنوی‌اش زمانی است که ملک و ملکوت را با معراجش به هم آمیخت و آن‌چنان نزدیک و نزدیک‌تر شد که فاصله، به قدر دو کمان و یا کمتر تقلیل یافت، آن‌گاه خداوند به بنده‌اش آنچه باید وحی کند، وحی نمود. (15)


1) 1) . مجمع البیان، ج 9 -10؛ ص 780؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 20، ص 80 ؛ جامع البیان، ج 5، ص 39. برخی دیگر معتقدند که اوّلین سوره فاتحة الکتاب بوده است و بعضی دیگر سورۀ مدّثر را اوّلین سورۀ نازل شده بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دانسته‌اند. (همان)

2) 2) . شعراء (26) 214

3) 3) . اعراف (7) 158

4) 4) . احزاب (33) 40

5) 5) .«و آخرین منهم لمّا یلحقوا بهم»جمعه (62) 2 و 3

6) 6) . قلم (68) 4

7) 7) . آل عمران (3) 159

8) 8) . فتح (48) 29

9) 9) . نساء (4) 102

10) 10) .بقره (2) 201

11) 11) .انشراح (94) 1

12) 12) . احزاب (33) 21

13) 13) . بقره(2)23 و 24؛ یونس(10)38؛ هود(11)3 و 4؛ اسراء(17)88؛ قصص(28)49 و 50؛ طور(52)34

14) 14) . صفّ(61) 6؛ اعراف(7)157

15) 15) . نجم(53) 8 تا 10

در دوران رسالت خویش سختیهای بسیار را متحمل شد؛ انواع تهمت‌های جنون، (1)سحر، (2)کهانت (3)و... را به او نسبت دادند، ولی بردبارانه همه را تحمّل کرد.

شرایط آن‌چنان سخت و ناهنجار شد که نتوانست در مکّه بماند؛ ازاین‌رو راه هجرت را برگزید (4)که قرآن کریم در بیش از بیست مورد از هجرت و مهاجران یاد کرده است.

جنگهای زیادی مثل بدر، احد، احزاب، خیبر و فتح مکّه را پشت سر گذاشت، تا آنکه نصرت و پیروزی خداوند او را در آغوش گرفت و گروه‌های مختلف یکی پس از دیگری برای اظهار اسلام به‌سویش آمدند: «وَ رَأَیْتَ النّٰاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللّٰهِ أَفْوٰاجاً» (5). در حجة الوداع علی علیه السلام را به دستور خداوند (6)به عنوان امام مؤمنان معرفی نمود تا همچنان فروغ جاودانه‌اش راهنمای هدایت‌پیشگان شود. او به حکم ارادۀ ازلی که «کُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ » (7)و «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ » (8)جان و جانان تسلیم نمود، اما این پیام را برای همه مسلمانان باقی گذارد که راه روشن است و مقصد معلوم؛ نباید به انحطاط گراییده بلکه همچنان باید در راه اعتلای قرآن و اسلام کوشا بود و به وحی الهی فرمود: «أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ » (9)

آنچه پیش روی شماست، جلوه‌هایی از فضایل، صفات، ویژگیها، وظایف، رسالت الهی و سرگذشت آن حضرت می‌باشد که براساس آیات قرآن تنظیم شده است.

آبروی محمّد صلی الله علیه و آله

1. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، دارای آبرو در قیامت:

... یَوْمَ لاٰ یُخْزِی اللّٰهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ .... تحریم (66) 8

2. اهتمام ویژۀ خدا به حفظ آبروی همسران پیامبر اکرم در راستای حفظ آبروی آن حضرت:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ لَوْ لاٰ جٰاؤُ عَلَیْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدٰاءَ فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا بِالشُّهَدٰاءِ فَأُولٰئِکَ عِنْدَ اللّٰهِ هُمُ الْکٰاذِبُونَ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ

یَعِظُکُمُ اللّٰهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . (10)نور (24) 11 -\17

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ


1) 1) . قلم(68)51

2) 2) . یونس(10)2؛ (34) 43؛ (38)4و...

3) 3) . طور (52) 29

4) 4) . توبه (40)9؛ محمّد(47) 13؛ ممتحنه (60) 1

5) 5) . نصر(110) 2

6) 6) . براساس روایات نقل شده از شیعه و اهل سنت،مقصود از«بلّغ ما انزل الیک»مقام ولایت و امامت علی علیه السلام است. (مجمع البیان، 3 -\4، ص 344؛ الدر المنثور، ج 3، ص 117؛ و مقصود از«الیوم یئس الذین کفروا»نیز در رابطه با نصب امام علی علیه السلام به امامت می‌باشد. (الدر المنثور، ج 3، ص 19؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص200 -\206؛ مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 245 و 246)

7) 7) . انبیاء (21) 35

8) 8) . زمر (39) 30

9) 9) . آل عمران (3) 144

10) 10) . از اینکه خدا تهمت افک را عظیم دانست، استفاده می‌شود برای آبروی همسران پیامبر و مؤمنان اهتمام خاصّی دارد

تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً. احزاب (33) 32 و 33

3. هشدار خداوند به همسران پیامبر، در جهت حفظ جایگاه و آبرومندی آن حضرت:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً. احزاب (33) 30 -\33

آرامش‌بخشی به محمّد صلی الله علیه و آله

==> دلداری به محمّد صلی الله علیه و آله

آرامش محمّد صلی الله علیه و آله

4. برخورداری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از آرامش کامل، در غار ثور:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

5. تحقّق وعدۀ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با وارد شدن آن حضرت به مسجد الحرام، با آرامش و امنیّت:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

آرزوی محمّد صلی الله علیه و آله

6. آرزوی محمّد صلی الله علیه و آله (در هدایت مردم)، مورد عناد و دشمنی شیطان:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لاٰ نَبِیٍّ إِلاّٰ إِذٰا تَمَنّٰی أَلْقَی الشَّیْطٰانُ فِی أُمْنِیَّتِهِ فَیَنْسَخُ اللّٰهُ مٰا یُلْقِی الشَّیْطٰانُ ثُمَّ یُحْکِمُ اللّٰهُ آیٰاتِهِ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . (1)حج (22) 52

7. استوار گشتن آرزوی محمّد صلی الله علیه و آله و دیگر انبیا به ارادۀ الهی و زدوده شدن شبهات شیطانی، از آیات تلاوت شده به‌وسیلۀ آنان:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لاٰ نَبِیٍّ إِلاّٰ إِذٰا تَمَنّٰی أَلْقَی الشَّیْطٰانُ فِی أُمْنِیَّتِهِ فَیَنْسَخُ اللّٰهُ مٰا یُلْقِی


1) 1) . از مفهوم اینکه خداوند پیامبر صلی الله علیه و آله را خطاب قرار داده و می‌گوید: شیطان، هنگام آرزو کردن انبیا وارد می‌شود، استفاده می‌شود که در این مورد به پیامبر صلی الله علیه و آله نیز هشدار داده شده است

اَلشَّیْطٰانُ ثُمَّ یُحْکِمُ اللّٰهُ آیٰاتِهِ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . حج (22) 52

آزادی محمّد صلی الله علیه و آله

8. توطئۀ مشرکان، برای سلب آزادی از محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

9. کافران، سلب‌کنندۀ آزادی عمل، از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در مکّه:

... إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ .... توبه (9) 40

آزار به محمّد صلی الله علیه و آله

==> اذیّت به محمّد صلی الله علیه و آله

آسان‌گیری بر محمّد صلی الله علیه و آله

10. تخفیف در مدّت شب‌زنده‌داری و قرائت قرآن، به‌اندازۀ ممکن، گشایشی از جانب خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طٰائِفَةٌ مِنَ الَّذِینَ مَعَکَ وَ اللّٰهُ یُقَدِّرُ اللَّیْلَ وَ النَّهٰارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتٰابَ عَلَیْکُمْ فَاقْرَؤُا مٰا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَیَکُونُ مِنْکُمْ مَرْضیٰ وَ آخَرُونَ یَضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ وَ آخَرُونَ یُقٰاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ فَاقْرَؤُا مٰا تَیَسَّرَ مِنْهُ وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ وَ أَقْرِضُوا اللّٰهَ قَرْضاً حَسَناً وَ مٰا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِکُمْ مِنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللّٰهِ هُوَ خَیْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مزمّل (73) 20

11. آسان شدن تلاوت قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای بشارت دادن به پرهیزکاران:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ ... (1)مریم (19) 97

12. نزول قرآن به زبان عربی بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ سهولت تعلیم به دیگران:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ ... (2)مریم (19) 97

13. آسان قرار داده شدن تکالیف برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ .... احزاب (33) 38

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً


1) 1) . بنابراین قول که مراد از«یسرناه بلسانک»آسانی قرائت قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله باشد. (مجمع البیان، ج 5 -\6، ص 823)

2) 2) . بنابراین قول که مراد از«یسرناه بلسانک»نزول قرآن به زبان عربی باشد. (مجمع البیان، ج 5 -\6، ص 823)

رَحِیماً. (1)احزاب (33) 50

وَ نُیَسِّرُکَ لِلْیُسْریٰ . (2)اعلی (87) 8

14. آسان‌گیری خدا بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، در احکام مربوط به ازدواج و طلاق:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ .... احزاب (33) 50 و 51

15. آسان شدن تلاوت قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله برای هشدار به ستیزه‌گران:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ ... وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

16. آسان قرار داده شدن تلاوت قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به منظور پندگیری انسانها:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . دخان (44) 58

17. شکستن سنت جاهلی حرمت ازدواج با مُطَلّقۀ پسرخوانده، از جانب خداوند برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، باعث آسانی و رفع حرج از این گونه ازدواج برای مؤمنان:

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ ... . احزاب (33) 37

18. سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در آسان‌گیری بر خود و پرهیز از عبادتهای مشقّت‌بار:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (3)طه (20) 2

19. سفارش خداوند به آسان گرفتن پیامبر صلی الله علیه و آله ، بر خویش، در ابلاغ قرآن:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ إِلاّٰ تَذْکِرَةً لِمَنْ


1) 1) . تشریع احکام ویژۀ ازدواج برای پیامبر صلی الله علیه و آله از آسان‌گیریهای خدا برای آن حضرت است

2) 2) . یکی از احتمالهای آیه این است که«نیسّر»به معنای«نوفّق»یا به معنای لغوی آن یعنی آسان کردن باشد؛ بنا بر این احتمال، مقصود آیه این است: ما تو را به امری آسان که همانا شریعت است، موفّق می‌کنیم. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 721؛ الکشاف، ج 4، ص 739)

3) 3) . در شأن نزول آیه آمده است: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از نزول قرآن، در انجام دادن عبادتها خود را به سختی می‌افکند، به‌گونه‌ای که پاهای مبارکش متورّم شده بود. (الکشّاف، ج 3، ص 50)

یَخْشیٰ . طه (20)2 و 3

آشامیدنی محمّد صلی الله علیه و آله

20. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، تحریم‌کنندۀ برخی آشامیدنیها (عسل) برای خویش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ ... (1)تحریم (66) 1

21. نهی پیامبر صلی الله علیه و آله از طرف خدا، نسبت به تحریم برخی آشامیدنیها به خویش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . تحریم (66) 1

آل محمّد صلی الله علیه و آله

==> اهل‌بیت علیهم السلام

آمادگی نظامی محمّد صلی الله علیه و آله

22. اهتمام ویژۀ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به آماده‌سازی سپاه اسلام، برای جهاد:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ ... (2)آل عمران (3) 121

23. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به حفظ آمادگی نظامی به هنگام ادای نماز خوف:

وَ إِذٰا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ فَلْتَقُمْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذٰا سَجَدُوا فَلْیَکُونُوا مِنْ وَرٰائِکُمْ وَ لْتَأْتِ طٰائِفَةٌ أُخْریٰ لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ .... نساء (4) 102

24. خطر شبیخون کافران با استفاده از غفلت مسلمانان، دلیل فرمان خداوند به آمادگی نظامی پیامبر صلی الله علیه و آله به همراه مجاهدان نمازگزار:

وَ إِذٰا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ فَلْتَقُمْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذٰا سَجَدُوا فَلْیَکُونُوا مِنْ وَرٰائِکُمْ وَ لْتَأْتِ طٰائِفَةٌ أُخْریٰ لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَ أَمْتِعَتِکُمْ فَیَمِیلُونَ عَلَیْکُمْ مَیْلَةً وٰاحِدَةً وَ لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکُمْ إِنْ کٰانَ بِکُمْ أَذیً مِنْ مَطَرٍ أَوْ کُنْتُمْ مَرْضیٰ أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَکُمْ وَ خُذُوا حِذْرَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰاباً مُهِیناً. نساء (4) 102

آمال محمّد صلی الله علیه و آله

==> آرزوی محمّد صلی الله علیه و آله

آموزش محمّد صلی الله علیه و آله

==> تعلیم به محمّد صلی الله علیه و آله

آوارگی محمّد صلی الله علیه و آله

25. تصمیم مشرکان، به آواره ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله از سرزمین خود:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا .... اسراء (17) 76

26. تهدید شدن مشرکان مکّه به نابودی، در صورت آواره ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّه:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنٰا ... (3)اسراء (17)76و 77

27. توطئۀ مشرکان، برای آواره کردن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از مکّه:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ .... انفال (8) 30


1) 1) . گفته شده: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عسل را بر خویشتن تحریم کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 471)

2) 2) . خروج پیامبر صلی الله علیه و آله در صبحگاهان برای تعیین پایگاههای نظامی، بیانگر آمادگی نظامی است

3) 3) . به قرینۀ آیۀ بعد، مقصود از«لا یلبثون خِلافَکَ إلّا قلیلاً»نابودی است

28. آواره شدن پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، از سرزمین خود، به‌وسیلۀ مشرکان، به دلیل ایمان آنان به خداوند:

... وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ .... ممتحنه (60) 1

29. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به دلیل آواره شدنش، از ناحیۀ مشرکان:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ ... (1)محمّد (47) 13

30. اقدام مشرکان به اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّه و آواره ساختن آن حضرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ .... توبه (9) 40

31. اقدام مشرکان در اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله ، انگیزه برای جهاد مسلمانان با آنان:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 13

32. تصمیم منافقان مدینه، برای آواره ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله از آن شهر:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ ... وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

33. تصمیم یهودیان، برای اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از مدینه:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . (2)توبه (9) 13

34. اخراج پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از خانه و کاشانۀ خویش در مکّه، به دست سران کفر:

وَ إِنْ نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقٰاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ ... أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 12 و 13

نیز ==> کافران و محمّد صلی الله علیه و آله

ابراهیم علیه السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

35. اجابت دعای ابراهیم علیه السلام ، با برانگیخته شدن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به رسالت و نبوّت:

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمٰاعِیلُ ...

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... (3)بقره (2)127و 129

36. لزوم ذکر و یاد ابراهیم علیه السلام از جانب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِبْرٰاهِیمَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 41


1) 1) . یادآوری این نکته برای پیامبر صلی الله علیه و آله که اقوام پیشین دارای قدرتی بسیار بودند امّا در برابر قدرت خداوند توان ایستادگی نداشتند و در نتیجه همه از پا درآمدند، به منظور دلداری به آن حضرت است

2) 2) . منظور از«قوماً نکثوا أیمانهم»یهودیانی‌اند که با احزاب، جهت آواره ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله از مدینه اعلام همکاری کردند. (مجمع البیان، ج 5 - 6، ص 18؛ روح المعانی، ج 6، جزء 10، ص 89)

3) 3) . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: من اجابت‌شدۀ دعای پدرم ابراهیم علیه السلام هستم. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 130، ح 381؛ الدّرّ المنثور، ج 1، ص 334)

37. صداقت ابراهیم علیه السلام ، سبب یادآوری او از زبان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِبْرٰاهِیمَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 41

38. دین ابراهیم علیه السلام ، صراطی مستقیم برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً .... انعام (6) 161

39. ابراهیم علیه السلام ، دارای پیروانی چون پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ .... انعام (6) 161

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . نحل (16) 123

40. لزوم پیروی از دین ابراهیم علیه السلام ، برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ تِلْکَ حُجَّتُنٰا آتَیْنٰاهٰا إِبْرٰاهِیمَ عَلیٰ قَوْمِهِ ...

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ .... انعام (6) 83 و 90

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . نحل (16) 123

41. مسلم، نام برگزیدۀ ابراهیم علیه السلام برای پیروان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

... مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْرٰاهِیمَ هُوَ سَمّٰاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ ... (1)حج (22) 78

اتمام‌حجّت بر محمّد صلی الله علیه و آله

42. تمام شدن حجّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

43. ابلاغ وحی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب تمام شدن حجّت خدا بر وی، در پیروی نکردن از اهل کتاب:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ مٰا بَعْضُهُمْ بِتٰابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ حُکْماً عَرَبِیًّا وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ وٰاقٍ . رعد (13) 37

اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

44. اتمام‌حجّت خدا بر کافران صدر اسلام، به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ


1) 1) . در صورتی که مرجع ضمیر«هو»ابراهیم علیه السلام باشد

فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ قُلْ فَلِلّٰهِ الْحُجَّةُ الْبٰالِغَةُ فَلَوْ شٰاءَ لَهَدٰاکُمْ أَجْمَعِینَ . انعام (6)148و 149

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ . طه (20) 133 و 134

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ تَعْرِفُ فِی وُجُوهِ الَّذِینَ کَفَرُوا الْمُنْکَرَ یَکٰادُونَ یَسْطُونَ بِالَّذِینَ یَتْلُونَ عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا قُلْ أَ فَأُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکُمُ النّٰارُ وَعَدَهَا اللّٰهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. حج (22) 72

وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ قٰالُوا سِحْرٰانِ تَظٰاهَرٰا وَ قٰالُوا إِنّٰا بِکُلٍّ کٰافِرُونَ . قصص (28)47و 48

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46)7و 9

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمٰالَهُمْ . محمّد (47) 32

45. استحقاق مردم برای عذاب دنیایی و آخرتی، در صورت شرک ورزیدن، پس از اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ

وَ مٰا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ إِلاّٰ وَ هُمْ مُشْرِکُونَ

أَ فَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِیَهُمْ غٰاشِیَةٌ مِنْ عَذٰابِ اللّٰهِ أَوْ تَأْتِیَهُمُ السّٰاعَةُ بَغْتَةً وَ هُمْ لاٰ یَشْعُرُونَ . (1)یوسف (12) 103 و 106 و 107

46. کافران حق‌ناپذیر در برابر اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله ، مستحقّ عذاب الهی:

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللّٰهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَهٰا وَ أَکْثَرُهُمُ الْکٰافِرُونَ وَ یَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً ثُمَّ لاٰ یُؤْذَنُ لِلَّذِینَ کَفَرُوا وَ لاٰ هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ وَ إِذٰا رَأَی الَّذِینَ ظَلَمُوا الْعَذٰابَ فَلاٰ یُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَ لاٰ هُمْ یُنْظَرُونَ . نحل (16) 82 -\85

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً

قُلْ لَوْ کٰانَ فِی الْأَرْضِ مَلاٰئِکَةٌ یَمْشُونَ مُطْمَئِنِّینَ لَنَزَّلْنٰا عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَکاً رَسُولاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً وَ مَنْ یَهْدِ اللّٰهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ یُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِیٰاءَ مِنْ دُونِهِ وَ نَحْشُرُهُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ عَلیٰ وُجُوهِهِمْ عُمْیاً وَ بُکْماً وَ صُمًّا


1) 1) . سیاق آیات، بیانگر این است که بیشتر انسانها در عین اتمام‌حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله به خدا ایمان نمی‌آورند و از همین رو نباید از عذاب خدا احساس ایمنی کنند

مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ کُلَّمٰا خَبَتْ زِدْنٰاهُمْ سَعِیراً. اسراء (17) 93 -\97

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . قصص (28) 46 و 47

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ أَ وَ لَمْ یَکْفِهِمْ أَنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ یُتْلیٰ عَلَیْهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَرَحْمَةً وَ ذِکْریٰ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . عنکبوت (29) 50 و 51

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ شَهِیداً یَعْلَمُ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْبٰاطِلِ وَ کَفَرُوا بِاللّٰهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ وَ یَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذٰابِ وَ لَوْ لاٰ أَجَلٌ مُسَمًّی لَجٰاءَهُمُ الْعَذٰابُ وَ لَیَأْتِیَنَّهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لاٰ یَشْعُرُونَ . عنکبوت (29) 52 و 53

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ وَ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ مُفْتَریً وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ

وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ مٰا بَلَغُوا مِعْشٰارَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. سبأ (34) 43 و 45

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً اِسْتِکْبٰاراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لاٰ یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ سُنَّتَ الْأَوَّلِینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَبْدِیلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَحْوِیلاً. فاطر (35) 42 و 43

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبِینٌ لِیُنْذِرَ مَنْ کٰانَ حَیًّا وَ یَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَی الْکٰافِرِینَ . یس (36) 69 و 70

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَلاٰ یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلاٰدِ

وَ کَذٰلِکَ حَقَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ النّٰارِ. غافر (40) 4 و 6

اِسْتَجِیبُوا لِرَبِّکُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَ یَوْمٌ لاٰ مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللّٰهِ مٰا لَکُمْ مِنْ مَلْجَإٍ یَوْمَئِذٍ وَ مٰا لَکُمْ مِنْ نَکِیرٍ. شوری (42) 47

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ وَ إِنّٰا إِذٰا أَذَقْنَا الْإِنْسٰانَ مِنّٰا رَحْمَةً فَرِحَ بِهٰا وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسٰانَ کَفُورٌ. شوری (42) 48

رَبَّنَا اکْشِفْ عَنَّا الْعَذٰابَ إِنّٰا مُؤْمِنُونَ أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ . دخان (44) 12 و 13

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ مٰا کٰانَ حُجَّتَهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا ائْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ قُلِ اللّٰهُ یُحْیِیکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یَجْمَعُکُمْ إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ وَ لِلّٰهِ مُلْکُ

اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ یَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَةُ یَوْمَئِذٍ یَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ . جاثیه (45) 25 -\27

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمٰالَهُمْ . محمّد (47) 32

وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ وَ کَذَّبُوا وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ وَ کُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنَ الْأَنْبٰاءِ مٰا فِیهِ مُزْدَجَرٌ حِکْمَةٌ بٰالِغَةٌ فَمٰا تُغْنِ النُّذُرُ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ یَوْمَ یَدْعُ الدّٰاعِ إِلیٰ شَیْءٍ نُکُرٍ. قمر (54) 2 -\6

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ فَلَمّٰا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ قِیلَ هٰذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ . ملک (67) 25 -\27

47. منافقان، مستحقّ کیفر و عذاب الهی پس از ارتداد، با وجود تمام شدن حجّت از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله بر آنان:

إِنَّ الَّذِینَ ارْتَدُّوا عَلیٰ أَدْبٰارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدَی الشَّیْطٰانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلیٰ لَهُمْ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قٰالُوا لِلَّذِینَ کَرِهُوا مٰا نَزَّلَ اللّٰهُ سَنُطِیعُکُمْ فِی بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِسْرٰارَهُمْ فَکَیْفَ إِذٰا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلاٰئِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبٰارَهُمْ . محمّد (47) 25 -\27

روشهای اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله

1. انذار
48. انذارهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، نوعی اتمام حجّت:

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ... رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ .... نساء (4)163و 165

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 89

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنَّمٰا أَنَا لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ . حج (22) 49

إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . شعراء (26) 115

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ

ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ

وَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَهُمْ نٰارُ جَهَنَّمَ لاٰ یُقْضیٰ عَلَیْهِمْ فَیَمُوتُوا وَ لاٰ یُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذٰابِهٰا کَذٰلِکَ نَجْزِی کُلَّ کَفُورٍ

وَ هُمْ یَصْطَرِخُونَ فِیهٰا رَبَّنٰا أَخْرِجْنٰا نَعْمَلْ صٰالِحاً غَیْرَ الَّذِی کُنّٰا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ مٰا یَتَذَکَّرُ فِیهِ مَنْ تَذَکَّرَ وَ جٰاءَکُمُ النَّذِیرُ فَذُوقُوا فَمٰا لِلظّٰالِمِینَ مِنْ نَصِیرٍ

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً. فاطر (35) 24 و 26 و 36 و 37 و 42

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبِینٌ لِیُنْذِرَ مَنْ کٰانَ حَیًّا وَ یَحِقَّ الْقَوْلُ

عَلَی الْکٰافِرِینَ . یس (36) 69 و 70

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ إِلاّٰ أَنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ص (38) 70

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُکُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ إِذْ جٰاءَتْهُمُ الرُّسُلُ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ قٰالُوا لَوْ شٰاءَ رَبُّنٰا لَأَنْزَلَ مَلاٰئِکَةً فَإِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ . فصّلت (41) 13 و 14

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

فَفِرُّوا إِلَی اللّٰهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ . ذاریات (51)50و 51

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنَ الْأَنْبٰاءِ مٰا فِیهِ مُزْدَجَرٌ حِکْمَةٌ بٰالِغَةٌ فَمٰا تُغْنِ النُّذُرُ. قمر (54) 4 و 5

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ملک (67) 26

2. بشارت
49. بشارت، شیوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در اتمام‌حجّت:

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ... رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ .... نساء (4)163و 165

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ .... مائده (5) 19

موارد اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله

1. انسانها
50. اتمام‌حجّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بر انسانها:

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

2. اهل کتاب
51. اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله بر اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

لَمْ یَکُنِ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ وَ الْمُشْرِکِینَ مُنْفَکِّینَ حَتّٰی تَأْتِیَهُمُ الْبَیِّنَةُ رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ یَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً فِیهٰا کُتُبٌ قَیِّمَةٌ وَ مٰا تَفَرَّقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنَةُ . بیّنه (98) 1 -\4

3. کافران صدر اسلام

==> اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله ، اهل کتاب و مشرکان

4. مشرکان
52. اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله بر مشرکان صدر اسلام:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ

تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 88 و 89

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 94

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 96

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 46

وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . قصص (28) 47

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ وَ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ مُفْتَریً وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . سبأ (34) 43

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ

ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 24 و 26

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً. (1)فاطر (35) 42

لِیُنْذِرَ مَنْ کٰانَ حَیًّا وَ یَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَی الْکٰافِرِینَ . یس (36) 70

أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ إِلاّٰ أَنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ص (38) 68 و 70

وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهٰا وَ وُضِعَ الْکِتٰابُ وَ جِیءَ بِالنَّبِیِّینَ وَ الشُّهَدٰاءِ وَ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لاٰ یُظْلَمُونَ . زمر (39) 69

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَلاٰ یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلاٰدِ. (2)غافر (40) 4

وَ کَذٰلِکَ حَقَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ النّٰارِ ... فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تٰابُوا وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ وَ قِهِمْ عَذٰابَ الْجَحِیمِ . غافر (40) 6 و 7

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُکُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ. فصّلت (41) 13

إِذْ جٰاءَتْهُمُ الرُّسُلُ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ قٰالُوا لَوْ شٰاءَ رَبُّنٰا لَأَنْزَلَ مَلاٰئِکَةً فَإِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ . فصّلت (41) 14


1) 1) . بیان انزجار و اعراض کافران، پس از آمدن انذار محمّد صلی الله علیه و آله از تمام شدن انذار و اتمام‌حجّت بر آنان حکایت دارد

2) 2) . خطاب«فلا یغررک»به پیامبر صلی الله علیه و آله قرینه است که مقصود از«الّذین کفروا»کافران صدر اسلام می‌باشد که در برابر اتمام‌حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله حق‌ناپذیر بودند

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

بَلْ مَتَّعْتُ هٰؤُلاٰءِ وَ آبٰاءَهُمْ حَتّٰی جٰاءَهُمُ الْحَقُّ وَ رَسُولٌ مُبِینٌ . زخرف (43) 29

رَبَّنَا اکْشِفْ عَنَّا الْعَذٰابَ إِنّٰا مُؤْمِنُونَ أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . دخان (44) 12 -\14

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ مٰا کٰانَ حُجَّتَهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا ائْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . جاثیه (45) 25

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 7

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمٰالَهُمْ . محمّد (47) 32

فَفِرُّوا إِلَی اللّٰهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ . ذاریات (51) 50

وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ . ذاریات (51) 51

وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ وَ کَذَّبُوا وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ وَ کُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنَ الْأَنْبٰاءِ مٰا فِیهِ مُزْدَجَرٌ حِکْمَةٌ بٰالِغَةٌ فَمٰا تُغْنِ النُّذُرُ. قمر (54) 2 -\5

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

وَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا أُولٰئِکَ أَصْحٰابُ النّٰارِ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تغابن (64) 10

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ملک (67) 25 و 26

5. منافقان
53. اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله بر منافقان، پیش از ارتداد آنان:

إِنَّ الَّذِینَ ارْتَدُّوا عَلیٰ أَدْبٰارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدَی الشَّیْطٰانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلیٰ لَهُمْ . محمّد (47) 25

موانع تأثیر اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله

54. پندار باطل استبعاد نبوّت از بشر، مانع تأثیر اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 94 و 96

55. تقلید کورکورانه از نیاکان، مانع تأثیر اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ وَ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ مُفْتَریً وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ وَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ مِنْ

کُتُبٍ یَدْرُسُونَهٰا وَ مٰا أَرْسَلْنٰا إِلَیْهِمْ قَبْلَکَ مِنْ نَذِیرٍ وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ مٰا بَلَغُوا مِعْشٰارَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. سبأ (34) 43 -\45

56. جبرگرایی مشرکان، مانع اثربخشی اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله بر آنان:

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ قُلْ فَلِلّٰهِ الْحُجَّةُ الْبٰالِغَةُ فَلَوْ شٰاءَ لَهَدٰاکُمْ أَجْمَعِینَ . انعام (6) 148 و 149

اجرت محمّد صلی الله علیه و آله

57. عدم مطالبۀ اجرت از سوی محمّد صلی الله علیه و آله ، در مقابل رسالت خویش:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ .

یوسف (12) 104

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ. سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . ص (38) 86

58. محبّت به اهل‌بیت علیهم السلام ، اجرت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ ... (1)

شوری (42) 23

59. مزد رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، به سود خود مردم:

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ .... سبأ (34) 47

60. ایمان و راهیابی مردم به خدا، مزد رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

احبار و محمّد صلی الله علیه و آله

61. عالمان یهود، جویای حکم پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ قضیّۀ مورد اختلاف بین یهودیان، با اعزام گروهی از آنان به حضور پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 41


1) 1) .«القربیٰ»در روایات، به اهل‌بیت علیهم السلام تفسیر شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 571، ح 62 -\78)

62. آگاهی عالمان یهود، به ظهور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

أَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ آیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمٰاءُ بَنِی إِسْرٰائِیلَ . شعراء (26) 197

63. اعتراف برخی عالمان یهود، به انطباق ویژگیهای پیامبر موعود بر رسول اکرم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

64. داوری براساس تورات، فرمان خدا به احبار عصر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَنْزَلْنَا التَّوْرٰاةَ فِیهٰا هُدیً وَ نُورٌ یَحْکُمُ بِهَا النَّبِیُّونَ الَّذِینَ أَسْلَمُوا لِلَّذِینَ هٰادُوا وَ الرَّبّٰانِیُّونَ وَ الْأَحْبٰارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ کِتٰابِ اللّٰهِ وَ کٰانُوا عَلَیْهِ شُهَدٰاءَ فَلاٰ تَخْشَوُا النّٰاسَ وَ اخْشَوْنِ وَ لاٰ تَشْتَرُوا بِآیٰاتِی ثَمَناً قَلِیلاً وَ مَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْکٰافِرُونَ . مائده (5) 44

65. عالمان یهود، مورد تهدید خداوند، به سبب کتمان صفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ أَ وَ لاٰ یَعْلَمُونَ أَنَّ اللّٰهَ یَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . بقره (2) 76 و 77

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا یَعْمَلُونَ . بقره (2) 144

66. منافع قوم و جامعۀ یهود، برتر از اعتراف به حقّانیّت رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، در دیدگاه عالمان و پیشوایان آنان:

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . بقره (2) 76

67. بازگویی صفات پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی عوام یهود، نزد مسلمانان، نشانۀ بی‌خردی، از نظر عالمان آنان:

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . بقره (2) 76

68. شبهه‌افکنی احبار بین عوام یهود، دربارۀ اوصاف پیامبر صلی الله علیه و آله با تحریف تورات:

فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتٰابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هٰذٰا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ لِیَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَوَیْلٌ لَهُمْ

مِمّٰا کَتَبَتْ أَیْدِیهِمْ وَ وَیْلٌ لَهُمْ مِمّٰا یَکْسِبُونَ . (1)بقره (2) 79

69. امتناع عالمان یهود، از رویارویی با رسول خدا صلی الله علیه و آله به علت ترس از فاش شدن تحریفاتشان:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 41

70. توطئه‌گری پنهانی احبار یهود، علیه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 41

71. درخواست احبار از عوام یهود، برای کتمان حقایق تورات، دربارۀ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . بقره (2) 76

احتجاج محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

72. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر انتظارهای بیجای مشرکان، به برخوردار نبودن از علم غیب و در امان نبودن از حوادث ناگوار آینده و نداشتن وظیفه و اختیاری، جز ابلاغ حق:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ .... اعراف (7) 188

73. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با اهل کتاب، دربارۀ آوردن برهانی در اثبات اختصاص بهشت به آنان:

وَ قٰالُوا لَنْ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ کٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تِلْکَ أَمٰانِیُّهُمْ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ .... بقره (2) 111

74. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ اهل کتاب، دربارۀ یهودی و نصرانی نبودن ابراهیم علیه السلام ، به نزول تورات و انجیل، پس از آن حضرت:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ ... یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِی إِبْرٰاهِیمَ وَ مٰا أُنْزِلَتِ التَّوْرٰاةُ وَ الْإِنْجِیلُ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِهِ ... مٰا کٰانَ إِبْرٰاهِیمُ یَهُودِیًّا


1) 1) . از امام باقر علیه السلام نقل شده که عالمان یهود، اوصاف پیامبر صلی الله علیه و آله را در تورات تغییر دادند تا در دل مستضعفانِ فکری یهود، شک ایجاد کنند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 292)

وَ لاٰ نَصْرٰانِیًّا .... آل عمران (3) 64 و 65 و 67

75. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به خودداری از احتجاج در رویارویی با اهل کتاب، پس از آگاهی آنان از دین اسلام:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ ...

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ .... آل عمران (3) 19 و 20

76. قدرت خدا بر آفرینش مجدّد جهان، از دلایل پیامبر صلی الله علیه و آله بر ردّ عقیدۀ مشرکان:

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ . یونس (10) 34

أَمَّنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ وَ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . نمل (27) 64

77. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به احتجاج بر ضدّ کافران، با یادآوری بشر بودن خود و نداشتن اختیاری جز ابلاغ رسالت، برای ردّ درخواستهای نامعقول آنان:

وَ لَقَدْ صَرَّفْنٰا لِلنّٰاسِ فِی هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ ... وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 89 -\93

78. لزوم سنخیّت، میان انسانها و پیامبران، حجّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در برابر اعتراض مشرکان:

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً قُلْ لَوْ کٰانَ فِی الْأَرْضِ مَلاٰئِکَةٌ یَمْشُونَ مُطْمَئِنِّینَ لَنَزَّلْنٰا عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَکاً رَسُولاً. اسراء (17) 94 و 95

79. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور قطع احتجاج با منکران نبوّت، پس از علم به بی‌فایده بودن آن:

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً قُلْ لَوْ کٰانَ فِی الْأَرْضِ مَلاٰئِکَةٌ یَمْشُونَ مُطْمَئِنِّینَ لَنَزَّلْنٰا عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَکاً رَسُولاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 94 -\96

80. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با کافران، به آفرینش زمین و تقدیر برکات و روزی موجودات در چهار فصل، از سوی خدا، برای نفی شرک:

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ... وَ جَعَلَ فِیهٰا رَوٰاسِیَ مِنْ فَوْقِهٰا وَ بٰارَکَ فِیهٰا وَ قَدَّرَ فِیهٰا أَقْوٰاتَهٰا فِی أَرْبَعَةِ أَیّٰامٍ ... (1)فصّلت (41) 9 و 10


1) 1) . در روایتی از امام صادق علیه السلام«أربعة أیّام»به فصول چهارگانه تفسیر شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 539، ح 4)

81. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با کافران، به آفرینش آسمانها در دو روز (دو دوره) و تدبیر آنها از جانب خدا، برای اثبات یگانگی خداوند:

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ... ثُمَّ اسْتَویٰ إِلَی السَّمٰاءِ وَ هِیَ دُخٰانٌ فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیٰا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قٰالَتٰا أَتَیْنٰا طٰائِعِینَ فَقَضٰاهُنَّ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ فِی یَوْمَیْنِ وَ أَوْحیٰ فِی کُلِّ سَمٰاءٍ أَمْرَهٰا وَ زَیَّنَّا السَّمٰاءَ الدُّنْیٰا بِمَصٰابِیحَ وَ حِفْظاً ذٰلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ . فصّلت (41) 9 و 11 و 12

82. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با کافران برای اثبات توحید ربوبی، به تزیین آسمانها با ستارگان و نگاهداری آنها به امر خدا:

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ... ثُمَّ اسْتَویٰ إِلَی السَّمٰاءِ وَ هِیَ دُخٰانٌ ... فَقَضٰاهُنَّ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ فِی یَوْمَیْنِ وَ أَوْحیٰ فِی کُلِّ سَمٰاءٍ أَمْرَهٰا وَ زَیَّنَّا السَّمٰاءَ الدُّنْیٰا بِمَصٰابِیحَ وَ حِفْظاً .... فصّلت (41) 9 و 11 و 12

83. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با کافران، برای آوردن کتابی هدایت‌کننده‌تر از قرآن و تورات، برای ردّ بهانه‌های آنها:

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ ... قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ .... قصص (28) 48 و 49

84. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله برای ردّ اتهام افترا و ساختن قرآن از پیش خود، به ناتوانی کافران از حمایت وی در برابر قدرت خدا:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... احقاف (46) 8

85. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر کافران، برای اثبات حقّانیّت قرآن، به گواه بودن خداوند، میان وی و آنان:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ ... (1)احقاف (46) 8

86. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر کافران، برای اثبات نبوّت خود و دفع اتّهام ساختگی بودن قرآن، به سابقه داشتن نبوّت:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ ... قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ ... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ...

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ .... احقاف (46) 8 -\10

87. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مترفان کافر، در ردّ تقلید آنان از پدرانشان، به بهتر و هدایت‌بخش‌تر بودن آیین توحیدی، از آیین نیاکان آنان:

1) 1) . احتجاج به گواه بودن خداوند، در صورتی معنا دارد که پشتوانۀ آن، حجّتی استوار باشد. آن حجّت، آیاتی است که به تحدّی دعوت کرده و مشرکان نتوانستند مانند آن را بیاورند. (المیزان، ج 18، ص 189)

بَلْ قٰالُوا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُهْتَدُونَ وَ کَذٰلِکَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُقْتَدُونَ قٰالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدیٰ مِمّٰا وَجَدْتُمْ عَلَیْهِ آبٰاءَکُمْ .... زخرف (43) 22 -\24

88. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به احتجاج در برابر مسیحیان، در ردّ الوهیّت عیسی علیه السلام ، به قدرت خدا بر نابودی و مقهوریّت تمام هستی، حتّی عیسی و مریم علیهما السلام :

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ أَنْ یُهْلِکَ الْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً .... مائده (5) 17

89. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور احتجاج با مسیحیان برای ردّ ادّعای الوهیّت عیسی علیه السلام ، به مالکیّت مطلق خداوند بر همۀ هستی، از جمله عیسی و مریم علیهما السلام :

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ أَنْ یُهْلِکَ الْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً وَ لِلّٰهِ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا .... مائده (5) 17

90. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور احتجاج با مسیحیان، در ردّ الوهیّت عیسی علیه السلام ، با دعوت آنان به مباهله:

اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِینَ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (1)آل عمران (3) 60 و 61

91. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ مشرکان، به مالکیت خدا بر تمام هستی و آفرینش آسمانها و زمین به ارادۀ او:

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ ... وَ لَهُ مٰا سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ ... قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 12 -\14

92. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر مشرکان، به بی‌نیازی خدا و روزی‌دهندگی او:

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ ... قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ .... انعام (6) 12 و 14

93. برخوردار نبودن از گنجینه‌های الهی و علم غیب، فرشته نبودن و پیروی محض از وحی آسمانی، احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر انتظارهای بیجای مشرکان:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ ... (2)انعام (6) 50


1) 1) . آیات در مقام ردّ پندار نصارا از الوهیّت عیسی علیه السلام است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 3، جزء 3، ص 263)

2) 2) . از این آیه (به تلازم) فهمیده می‌شود که مشرکان چنان اموری را برای جایگاه پیامبری لازم می‌دیدند که پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور می‌شود تا چنین انتظارهایی را از نبوّت نادرست بخواند و تبیین کند که چنان شئونی، برای نبیّ لازم نیست

94. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به قدرت خداوند بر روزی دادن به انسانها، برای اثبات توحید و نفی شرک:

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ .... سبأ (34) 24

95. ناتوانی بتها از اعطای شنوایی، بینایی و قدرت درک و فهم به انسان و توانایی خدا بر عذاب، دلیل پیامبر صلی الله علیه و آله بر بطلان شرک و اثبات توحید:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ ... قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 46 و 47

96. ناتوانی بتها از رساندن هرگونه سود و زیانی به انسانها، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر نفی شرک و اثبات توحید:

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ .... انعام (6) 71

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ ... وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ .... یونس (10) 104 -\106

97. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به گمراهی خویش، در صورت پیروی از خواسته‌های مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً .... انعام (6) 56

98. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به بیان در دست داشتن دلایل روشن، هنگام احتجاج با مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ .... انعام (6) 56 و 57

99. انحصار نزول عذاب به ارادۀ خدا، حجت پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر درخواست عذاب، از سوی مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ ... قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِیَ الْأَمْرُ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... انعام (6) 56 -\58

100. توانایی خداوند بر گرفتن جانها، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر حقّانیّت پرستش او:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ ... وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً ...

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ .... یونس (10) 104 -\106

101. قدرت مطلق خداوند بر آفرینش انسان و تدبیر امور وی، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای اثبات معاد در برابر منکران آن:

قُلْ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِیلاً مٰا تَشْکُرُونَ قُلْ هُوَ الَّذِی ذَرَأَکُمْ فِی الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . ملک (67) 23 -\25

102. مالکیّت خدا بر زمین و انسانها، دلیل پیامبر صلی الله علیه و آله برای نفی شرک و اثبات توحید در برابر مشرکان:

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا ... سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ . (1)مؤمنون (23) 84 و 85

103. استدلال پیامبر صلی الله علیه و آله برای ربوبیّت خدا، به آسمانها و مجموعۀ هستی:

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ . مؤمنون (23) 86 و 87

104. استدلال پیامبر صلی الله علیه و آله برای ردّ شرک، به سلطه و حاکمیّت خدا بر تمام موجودات:

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 88 و 89

105. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ مشرکان، برای اثبات توحید به قدرت خدا، در عذاب کردن و نجات دادن انسانها:

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً ... قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ... قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ .... انعام (6) 63 -\65

106. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به جبرگرایی مشرکان، با ذکر استوار بودن باورهای آنان بر گمان و تخمین:

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ . انعام (6) 148

107. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به احتجاج با مشرکان و درخواست دلیل از آنان، به علّت تحریم بعضی اشیا و نسبت دادن آن به خدا:

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا .... انعام (6) 150

108. ناتوانی بتها در هدایت و اجابت پرستش‌کنندگان خود، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای ردّ شرک:

وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْهُدیٰ لاٰ یَتَّبِعُوکُمْ سَوٰاءٌ عَلَیْکُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صٰامِتُونَ إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ عِبٰادٌ أَمْثٰالُکُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْیَسْتَجِیبُوا ...

وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْهُدیٰ لاٰ یَسْمَعُوا وَ تَرٰاهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ ... (2)اعراف (7) 193 و 194 و 198


1) 1) . سیاق آیات، دربارۀ مشرکان است. (روح المعانی، ج 10، جزء 18، ص 85)

2) 2) . بنا بر اینکه خطاب«تدعوهم»متوجّه مشرکان باشد، ضمیر«هم»به خدایان برمی‌گردد. (مجمع البیان، ج 3-\4، ص 784 و 786)

109. ناتوانی بتها از هدایت پرستش‌کنندگان خویش، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله در ردّ شرک:

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ .... یونس (10) 35

110. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان برای اثبات توحید، به قدرت خدا بر جاودانه ساختن شب یا روز:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهٰارَ لِتَسْکُنُوا فِیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ . قصص (28) 71 -\73

111. ناتوانی بتها در برابر پروردگار تدبیر کنندۀ امور انسانها، احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ شرک و بت‌پرستی:

أَ فَمَنْ هُوَ قٰائِمٌ عَلیٰ کُلِّ نَفْسٍ بِمٰا کَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمٰا لاٰ یَعْلَمُ فِی الْأَرْضِ أَمْ بِظٰاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ .... رعد (13) 33

112. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان برای اثبات توحید، به گواهی خداوند بر یگانگی خود:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ .... انعام (6) 19

113. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر مشرکان، دربارۀ توحید ربوبی به رازقیّت، قدرت، مالکیّت و تدبیر مطلق خدا:

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ ... وَ لَهُ مٰا سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ ... قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ ... وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ بِخَیْرٍ فَهُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. انعام (6) 12 -\14 و 17

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ ... فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ .... یونس (10) 31 و 32

اَللّٰهُ الَّذِی خَلَقَکُمْ ثُمَّ رَزَقَکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَفْعَلُ مِنْ ذٰلِکُمْ مِنْ شَیْءٍ سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ . روم (30) 40

114. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور احتجاج با مشرکان، دربارۀ توحید ربوبی و ولایت خدا:

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ ... وَ لَهُ مٰا سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ ... قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ .... انعام (6) 12 -\14

115. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان، در ابطال شرک و بت‌پرستی، به انحصار نفع و ضرررسانی به

خداوند:

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ ... وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ بِخَیْرٍ فَهُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. انعام (6) 12 و 17

116. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به احتجاج با مشرکان، به ربوبیّت مطلق خداوند، برای ردّ اندیشۀ شرک‌آلودشان:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ .... انعام (6) 164

117. عدم اجازۀ خداوند به مشرکان، در تقسیم ارزاق به حلال و حرام، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر افترایی بودن آن:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً قُلْ آللّٰهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللّٰهِ تَفْتَرُونَ . یونس (10) 59

118. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان، برای حقّانیّت قرآن، به فرود آمدن عذاب الهی، در صورت افترا بستن به خدا:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً ... قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ .... احقاف (46) 8 و 9

119. ناتوانی معبودان باطل از دفع ضرر و جلب منفعت، در صورت ارادۀ خداوند برخلاف آنها، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ مشرکان:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ .... زمر (39) 38

120. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان، در اثبات نبوّت خویش به گواهی خداوند برآن :

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ ... (1)انعام (6) 19

121. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان، به داشتن دلیل برای اثبات حقانیّت رسالت خود:

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی .... انعام (6) 57

122. فقدان عقل و شعور و مالکیّت معبودان باطل، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله در ردّ اعتقاد مشرکان به شفاعت آنها:

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ شُفَعٰاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَمْلِکُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَعْقِلُونَ . زمر (39) 43

123. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ مشرکان، به قدرت خدا بر احیا و اماته و تدبیر امور هستی، برای اثبات توحید، و نفی شرک:

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ ... فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ .... یونس (10) 31 و 32

124. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور محاجّه با مشرکان، برای

1) 1) . اگر وحدانیّت خدا برای کسی ثابت شود، آن هم از طریق وحی، شکی نمی‌ماند که گواهی وی بهترین گواهی برای اثبات نبوّت است. (المیزان، ج 7، ص 37)

اثبات نبوّت خود، به گواهی خداوند و آگاهان اهل کتاب:

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . (1)رعد (13) 43

125. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان، برای اثبات ربوبیّت خدا و نفی ولایت معبودان و مشرکان:

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

126. آفرینش نخستین انسان با قدرت خداوند، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر امکان تحقّق معاد و ردّ منکران:

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... اسراء (17) 51

127. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور احتجاج با کافران، با طرح پرسش و پاسخ:

قُلْ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِیلاً مٰا تَشْکُرُونَ قُلْ هُوَ الَّذِی ذَرَأَکُمْ فِی الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ فَلَمّٰا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ قِیلَ هٰذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مٰاؤُکُمْ غَوْراً فَمَنْ یَأْتِیکُمْ بِمٰاءٍ مَعِینٍ . ملک (67) 23 -\30

128. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور محاجّه و گفت‌وگو با مشرکان، دربارۀ عقاید و معبودهایشان:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکٰاءَکُمُ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ أَمْ آتَیْنٰاهُمْ کِتٰاباً فَهُمْ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظّٰالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاّٰ غُرُوراً. فاطر (35) 40

129. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به مالکیت و ربوبیت و قدرت مطلق خدا بر تمام موجودات، برای اثبات معاد و ردّ منکران آن:

بَلْ قٰالُوا مِثْلَ مٰا قٰالَ الْأَوَّلُونَ قٰالُوا أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ کُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ لَقَدْ وُعِدْنٰا نَحْنُ وَ آبٰاؤُنٰا هٰذٰا مِنْ قَبْلُ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ ... قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ ...

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ ... سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ ... بَلْ أَتَیْنٰاهُمْ بِالْحَقِّ وَ إِنَّهُمْ


1) 1) . بنا بر اینکه مقصود از«من عنده علم الکتاب»مؤمنان از علمای اهل کتاب باشد. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 462)

لَکٰاذِبُونَ . مؤمنون (23) 81 -\90

130. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله به رها کردن یهود به حال خود، پس از احتجاج با آنان:

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرٰاطِیسَ تُبْدُونَهٰا وَ تُخْفُونَ کَثِیراً وَ عُلِّمْتُمْ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لاٰ آبٰاؤُکُمْ قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ . انعام (6) 91

131. نزول کتاب آسمانی بر موسی علیه السلام و آگاهی یهود از معارف آن، حجّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای اثبات نزول وحی بر بشر، در برابر یهودیان:

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرٰاطِیسَ تُبْدُونَهٰا وَ تُخْفُونَ کَثِیراً .... انعام (6) 91

132. ارائۀ دلیل از تورات، احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ضدّ یهود، در تحریم بعضی خوردنیها:

کُلُّ الطَّعٰامِ کٰانَ حِلاًّ لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ إِلاّٰ مٰا حَرَّمَ إِسْرٰائِیلُ عَلیٰ نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرٰاةِ فَاتْلُوهٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 93

133. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور احتجاج بر ضدّ یهود، با پیشنهاد درخواست تمنّای مرگ از سوی آنان:

قُلْ إِنْ کٰانَتْ لَکُمُ الدّٰارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خٰالِصَةً مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . (1)بقره (2) 94

قُلْ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ هٰادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیٰاءُ لِلّٰهِ مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . جمعه (62) 6

134. استقبال نکردن از مرگ، حجت پیامبر صلی الله علیه و آله بر ردّ ادّعاهای یهود، مبنی بر دوستی با خدا:

قُلْ إِنْ کٰانَتْ لَکُمُ الدّٰارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خٰالِصَةً مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ وَ لَنْ یَتَمَنَّوْهُ أَبَداً بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ ... (2)بقره (2) 94 و 95

قُلْ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ هٰادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیٰاءُ لِلّٰهِ مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ وَ لاٰ یَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ .... جمعه (62) 6 و 7

135. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با یهود، به نبودن عهدی میان آنان و خدا، در محدود بودن عذابشان:

وَ قٰالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النّٰارُ إِلاّٰ أَیّٰاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْداً فَلَنْ یُخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . بقره (2) 80

136. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به کشته شدن انبیای الهی به دست یهودیان، در برابر ادّعای ایمان آنان به آموزه‌های آسمانی و پیامبران خود:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ قٰالُوا نُؤْمِنُ بِمٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا ... قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیٰاءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ


1) 1) . مخاطب در آیه یهود است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 319)

2) 2) . مخاطب در آیه یهود است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 319)

مُؤْمِنِینَ . (1)بقره (2) 91

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 183

137. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به مالکیت خدا بر شرق و غرب، برای ردّ اعتراض یهود به تغییر قبله:

سَیَقُولُ السُّفَهٰاءُ مِنَ النّٰاسِ مٰا وَلاّٰهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کٰانُوا عَلَیْهٰا قُلْ لِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ ... (2)بقره (2) 142

تعلیم احتجاج به محمّد صلی الله علیه و آله

138. تعلیم روش احتجاج به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از جانب خداوند:

وَ قٰالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النّٰارُ إِلاّٰ أَیّٰاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْداً فَلَنْ یُخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . بقره (2) 80

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ قٰالُوا نُؤْمِنُ بِمٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ یَکْفُرُونَ بِمٰا وَرٰاءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیٰاءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ

قُلْ إِنْ کٰانَتْ لَکُمُ الدّٰارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خٰالِصَةً مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 91 و 94

وَ قٰالُوا لَنْ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ کٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تِلْکَ أَمٰانِیُّهُمْ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 111

سَیَقُولُ السُّفَهٰاءُ مِنَ النّٰاسِ مٰا وَلاّٰهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کٰانُوا عَلَیْهٰا قُلْ لِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . بقره (2) 142

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَإِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 19 و 20

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی


1) 1) . مخاطب در آیه، یهود است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 315)

2) 2) . مقصود از«سفهاء»در آیه، یهود است. (الکشّاف، ج 1، ص 198)

اَلْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 61

کُلُّ الطَّعٰامِ کٰانَ حِلاًّ لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ إِلاّٰ مٰا حَرَّمَ إِسْرٰائِیلُ عَلیٰ نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرٰاةِ فَاتْلُوهٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 93

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 183

وَ قٰالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصٰاریٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ قُلْ فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ یَغْفِرُ لِمَنْ یَشٰاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشٰاءُ وَ لِلّٰهِ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. مائده (5) 18

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ کَتَبَ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ وَ لَهُ مٰا سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ مَنْ یُصْرَفْ عَنْهُ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَ ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْمُبِینُ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ بِخَیْرٍ فَهُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَ هُوَ الْقٰاهِرُ فَوْقَ عِبٰادِهِ وَ هُوَ الْحَکِیمُ الْخَبِیرُ قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 12 -\19

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ أَوْ أَتَتْکُمُ السّٰاعَةُ أَ غَیْرَ اللّٰهِ تَدْعُونَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ بَلْ إِیّٰاهُ تَدْعُونَ فَیَکْشِفُ مٰا تَدْعُونَ إِلَیْهِ إِنْ شٰاءَ وَ تَنْسَوْنَ مٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 40 و 41

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ ثُمَّ هُمْ یَصْدِفُونَ قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 46 و 47

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ . انعام (6) 50

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِیَ الْأَمْرُ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِالظّٰالِمِینَ . انعام (6) 56 - 58

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ . انعام (6) 63 -\65

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ

بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرٰاطِیسَ تُبْدُونَهٰا وَ تُخْفُونَ کَثِیراً وَ عُلِّمْتُمْ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لاٰ آبٰاؤُکُمْ قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ . انعام (6) 91

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ قُلْ فَلِلّٰهِ الْحُجَّةُ الْبٰالِغَةُ فَلَوْ شٰاءَ لَهَدٰاکُمْ أَجْمَعِینَ قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا وَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ . انعام (6) 148 -\150

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ وَ لاٰ تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلاّٰ عَلَیْهٰا وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْریٰ ثُمَّ إِلیٰ رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . انعام (6) 164

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 187 و 188

أَ یُشْرِکُونَ مٰا لاٰ یَخْلُقُ شَیْئاً وَ هُمْ یُخْلَقُونَ وَ لاٰ یَسْتَطِیعُونَ لَهُمْ نَصْراً وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ یَنْصُرُونَ

أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ یَمْشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَیْدٍ یَبْطِشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَعْیُنٌ یُبْصِرُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ آذٰانٌ یَسْمَعُونَ بِهٰا قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ

وَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لاٰ یَسْتَطِیعُونَ نَصْرَکُمْ وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ یَنْصُرُونَ .

اعراف (7) 191 و 192 و 195 و 197

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 31 و 34 و 35

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً قُلْ آللّٰهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللّٰهِ تَفْتَرُونَ . یونس (10) 59

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 104 و 105

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ

أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

أَ فَمَنْ هُوَ قٰائِمٌ عَلیٰ کُلِّ نَفْسٍ بِمٰا کَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمٰا لاٰ یَعْلَمُ فِی الْأَرْضِ أَمْ بِظٰاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُیِّنَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مَکْرُهُمْ وَ صُدُّوا عَنِ السَّبِیلِ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ هٰادٍ. رعد (13) 33

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

قُلْ لَوْ کٰانَ مَعَهُ آلِهَةٌ کَمٰا یَقُولُونَ إِذاً لاَبْتَغَوْا إِلیٰ ذِی الْعَرْشِ سَبِیلاً سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یَقُولُونَ عُلُوًّا کَبِیراً. اسراء (17) 42 و 43

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا کُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِیداً قُلْ کُونُوا حِجٰارَةً أَوْ حَدِیداً أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 49 -\51

وَ لَقَدْ صَرَّفْنٰا لِلنّٰاسِ فِی هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً قُلْ لَوْ کٰانَ فِی الْأَرْضِ مَلاٰئِکَةٌ یَمْشُونَ مُطْمَئِنِّینَ لَنَزَّلْنٰا عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَکاً رَسُولاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً.

اسراء (17) 89 -\96

بَلْ قٰالُوا مِثْلَ مٰا قٰالَ الْأَوَّلُونَ قٰالُوا أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ کُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ لَقَدْ وُعِدْنٰا نَحْنُ وَ آبٰاؤُنٰا هٰذٰا مِنْ قَبْلُ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ بَلْ أَتَیْنٰاهُمْ بِالْحَقِّ وَ إِنَّهُمْ لَکٰاذِبُونَ . مؤمنون (23) 81 -\90

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهٰارَ لِتَسْکُنُوا فِیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ

وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ . قصص (28) 71 -\73

قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لاٰ یَمْلِکُونَ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ لاٰ فِی الْأَرْضِ وَ مٰا لَهُمْ فِیهِمٰا مِنْ شِرْکٍ وَ مٰا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِیرٍ وَ لاٰ تَنْفَعُ الشَّفٰاعَةُ عِنْدَهُ إِلاّٰ لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتّٰی إِذٰا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قٰالُوا مٰا ذٰا قٰالَ رَبُّکُمْ قٰالُوا الْحَقَّ وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْکَبِیرُ قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ وَ إِنّٰا أَوْ إِیّٰاکُمْ لَعَلیٰ هُدیً أَوْ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ قُلْ لاٰ تُسْئَلُونَ عَمّٰا أَجْرَمْنٰا وَ لاٰ نُسْئَلُ عَمّٰا تَعْمَلُونَ قُلْ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا رَبُّنٰا ثُمَّ یَفْتَحُ بَیْنَنٰا بِالْحَقِّ وَ هُوَ الْفَتّٰاحُ الْعَلِیمُ قُلْ أَرُونِیَ الَّذِینَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَکٰاءَ کَلاّٰ بَلْ هُوَ اللّٰهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . سبأ (34) 22 -\27

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکٰاءَکُمُ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ أَمْ آتَیْنٰاهُمْ کِتٰاباً فَهُمْ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظّٰالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاّٰ غُرُوراً. فاطر (35) 40

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ذٰلِکَ رَبُّ الْعٰالَمِینَ وَ جَعَلَ فِیهٰا رَوٰاسِیَ مِنْ فَوْقِهٰا وَ بٰارَکَ فِیهٰا وَ قَدَّرَ فِیهٰا أَقْوٰاتَهٰا فِی أَرْبَعَةِ أَیّٰامٍ سَوٰاءً لِلسّٰائِلِینَ

ثُمَّ اسْتَویٰ إِلَی السَّمٰاءِ وَ هِیَ دُخٰانٌ فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیٰا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قٰالَتٰا أَتَیْنٰا طٰائِعِینَ فَقَضٰاهُنَّ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ فِی یَوْمَیْنِ وَ أَوْحیٰ فِی کُلِّ سَمٰاءٍ أَمْرَهٰا وَ زَیَّنَّا السَّمٰاءَ الدُّنْیٰا بِمَصٰابِیحَ وَ حِفْظاً ذٰلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ . فصّلت (41) 9 -\12

قُلْ إِنْ کٰانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعٰابِدِینَ . زخرف (43) 81

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ ائْتُونِی بِکِتٰابٍ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا أَوْ أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . احقاف (46) 4 و 8 -\10

قُلْ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ هٰادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیٰاءُ لِلّٰهِ مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ وَ لاٰ یَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ بِالظّٰالِمِینَ . جمعه (62) 6 و 7

قُلْ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِیلاً مٰا تَشْکُرُونَ قُلْ هُوَ الَّذِی ذَرَأَکُمْ فِی الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ فَلَمّٰا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ قِیلَ هٰذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ

یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مٰاؤُکُمْ غَوْراً فَمَنْ یَأْتِیکُمْ بِمٰاءٍ مَعِینٍ . ملک (67) 23 -\30

احترام‌گذاری محمّد صلی الله علیه و آله

139. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به احترام و بزرگداشت مؤمنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . (1)انعام (6) 54

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 215

140. مؤمنان، مورد احترام پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (2)توبه (9) 61

احترام محمّد صلی الله علیه و آله

141. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، دارای احترام ویژه، در پیشگاه خداوند:

وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِیهِمْ .... انفال (8) 33

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ .... احزاب (33) 56

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. (3)بلد (90) 1 و 2

142. حفظ احترام محمّد صلی الله علیه و آله ، از وظایف مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا ... وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. احزاب (33) 53

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. احزاب (33) 56

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً.

فتح (48) 8 و 9

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ... إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ


1) 1) . سلام پیامبر صلی الله علیه و آله برای احترام مؤمنان است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 479)

2) 2) . استماع پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر سخنان مؤمنان، برای احترام آنان است. (المیزان، ج 9، ص 314)

3) 3) . مقصود از«البلد»شهر مکّه است و سوگند خداوند به مکّه، در حالی که پیامبر صلی الله علیه و آله مقیم آنجا است، بیانگر احترام خاصّ محمّد صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 9-\10، ص 747)

قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 1 -\3

143. لزوم حفظ احترام محمّد صلی الله علیه و آله ، با حرمت نگهداشتن همسرانش:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ .... احزاب (33) 6

... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. احزاب (33) 53

144. تکریم محمّد صلی الله علیه و آله ، همسان با ایمان به وی:

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ .... فتح (48) 8 و 9

145. حفظ احترام محمّد صلی الله علیه و آله ، نشانۀ پارسایی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 2 و 3

146. ضرورت حفظ حرمت پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام سخن گفتن با او:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا .... بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ .... نساء (4) 46

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً ... (1)نور (24) 63

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

147. احترام به پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب آمرزش و پاداش خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 3 - 5

148. احترام به محمّد صلی الله علیه و آله موجب رستگاری:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

149. نهی خداوند، از درشت‌گویی و بی‌احترامی به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ


1) 1) . از امام باقر علیه السلام روایت شده است: پیامبر صلی الله علیه و آله را هنگام صدا زدن، با احترام یاد کنید. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 628 ، ح 264)

فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ... إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 1 و 2 و 4

150. بی‌ادبی و بی‌احترامی نسبت به محمّد صلی الله علیه و آله ، گناهی نیازمند آمرزش الهی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 2 و 4 و 5

151. بی‌احترامی به محمّد صلی الله علیه و آله با به کارگیری کلمات اهانت‌آمیز، مورد نهی خداوند:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا ... (1)

بقره (2) 104

152. عهد و پیمان خدا با بنی اسرائیل، مبنی بر تعظیم و بزرگداشت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... وَ قٰالَ اللّٰهُ إِنِّی مَعَکُمْ لَئِنْ ... وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلِی وَ عَزَّرْتُمُوهُمْ ... (2)مائده (5) 12

153. فراخوانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، همانند فراخوانی دیگران، مورد نهی خداوند:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً .... نور (24) 63

154. بی‌احترامی به محمّد صلی الله علیه و آله ، شیوۀ بی‌خردان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ... إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 2 و 4

احسان به محمّد صلی الله علیه و آله

155. خیرخواهی برای خدا و رسول صلی الله علیه و آله ، از مصادیق احسان به محمّد صلی الله علیه و آله :

لَیْسَ عَلَی الضُّعَفٰاءِ وَ لاٰ عَلَی الْمَرْضیٰ وَ لاٰ عَلَی الَّذِینَ لاٰ یَجِدُونَ مٰا یُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذٰا نَصَحُوا لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مٰا عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ .... توبه (9) 91

156. احسان به محمّد صلی الله علیه و آله ، با مودّت اهل‌بیت وی:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهٰا حُسْناً ... (3)شوری (42) 23

157. احسان به محمّد صلی الله علیه و آله ، توجیه ناروای منافقان، برای عدم ارجاع داوری به وی:

... رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ .... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً. نساء (4) 60 و 62


1) 1) . از آنجا که کلمۀ«راعنا»نزد یهود، معنای ناروایی داشت، خداوند از به کارگیری آن در خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله نهی کرد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 343)

2) 2) . مقصود از«برسلی»تمامی رسولان الهی پس از موسی علیه السلام است که از جملۀ آنها پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می‌باشد.«تعزیر»به معنای نصرت همراه با تعظیم است. (المیزان، ج 5، ص 240)

3) 3) . بنا بر روایتی از امام مجتبی علیه السلام«من یقترف حسنة»به مودّت اهل‌بیت علیهم السلام تفسیر شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 44)

احسان محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، احسان

اختصاصات محمّد صلی الله علیه و آله

158. ختم نبوّت و رسالت، با پیامبری محمّد صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ .... احزاب (33) 40

159. وجوب تهجّد و نماز شب بر محمّد صلی الله علیه و آله ، از اختصاصات آن حضرت:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. (1)اسراء (17) 79

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. (2)ق (50) 40

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً. (3)مزمّل (73) 1 -\4

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طٰائِفَةٌ مِنَ الَّذِینَ مَعَکَ ... فَاقْرَؤُا مٰا تَیَسَّرَ مِنْهُ وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ ... (4)مزمّل (73) 20

160. مباح و روا شدن برخی محرّمات مکّه بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، در ساعتی از فتح مکّه، از اختصاصات آن حضرت:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. (5)بلد (90) 1 و 2

161. حرمت ابدی ازدواج با همسران محمّد، از ویژگیهای آن حضرت:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ ... (6)احزاب (33) 6

... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. احزاب (33) 53

162. مباح و حلال بودن ازدواج، به صورت هبه و بدون اجرای صیغه و مهریّه، از ویژگیهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ ... وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ ... (7)احزاب (33) 50


1) 1) .«نافلة لک»یعنی زیاده بر فرائض، زیرا نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و آله واجب بوده است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 670 -\671)

2) 2) . مقصود از«و من اللّیل»نماز شب است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 257)

3) 3) . مقصود از«قم اللّیل...»امر خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله است که هر شب برای نماز بیدار شود و آن را به جا آورد. (المیزان، ج 20، ص 71)

4) 4) . بنا بر اینکه نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و آله واجب بوده باشد. (المیزان، ج 20، ص 76)

5) 5) . در احتمالی«و انت حلٌّ»یعنی برای تو در فتح مکّه کشتن کافرانی که بخواهی حلال است، چنانکه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: برای کسی پیش از من و یا بعد از من کشتن فردی حلال نشده است و برای من فقط ساعتی از روز حلال شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 747؛ الکشاف، ج 4، ص 754)

6) 6) . از اینکه همسران پیامبر به منزلۀ مادران دانسته شده‌اند، حرمت ابدی ازدواج با آنان معلوم می‌شود. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 530)

7) 7) . بنا بر روایت امام صادق علیه السلام اگر زنی خود را به رسول خدا صلی الله علیه و آله هدیه می‌کرد و پیامبر صلی الله علیه و آله نیز وی را می‌خواست آن زن بدون مهریّه و بدون صیغۀ عقد بر پیامبر صلی الله علیه و آله مباح و حلال می‌شد. (تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 291، ح 177)

163. جهانشمولی رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، از اختصاصات آن حضرت:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ . انبیاء (21) 107

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 28

164. نازل نشدن عذاب استیصال بر مردم، به احترام پیامبر صلی الله علیه و آله ، از مختصّات آن حضرت:

وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِیهِمْ وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ . انفال (8) 33

165. امّی بودن، از ویژگیها و اختصاصات پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . (1)اعراف (7) 157

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

166. جامعیّت دین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و پاسخگویی به نیازهای هدایتی بشر، از ویژگی آن دین:

وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِهِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . (2)انعام (6) 115

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّتِی فَطَرَ النّٰاسَ عَلَیْهٰا لاٰ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ ذٰلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . روم (30) 30

167. جاودانه بودن دین پیامبر صلی الله علیه و آله تا قیامت، از اختصاصات آن حضرت:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ


1) 1) . امّی بودن، از صفات پیامبر صلی الله علیه و آله است که خداوند وی را به این صفت اختصاص داد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 5، جزء 9، ص 133)

2) 2) . لازمۀ تمام بودن قرآن و اسلام، توان پاسخگویی به همۀ نیازها است، به‌گونه‌ای که به بیرون از خود نیازی نداشته باشد، همان گونه که راغب در مفردات گوید: تمام و کمال بودن شیء، رسیدن آن به مرتبه‌ای است، که نیازی به بیرون از خود نداشته باشد. (مفردات، ص 168،«تمّ»)

وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّتِی فَطَرَ النّٰاسَ عَلَیْهٰا لاٰ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ ذٰلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . (1)روم (30) 30

رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ یَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً

وَ مٰا أُمِرُوا إِلاّٰ لِیَعْبُدُوا اللّٰهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ حُنَفٰاءَ وَ یُقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ یُؤْتُوا الزَّکٰاةَ وَ ذٰلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ . بیّنه (98) 2 و 5

168. پیروزی آیین پیامبر صلی الله علیه و آله و غلبۀ آن بر ادیان، از ویژگیهای دین اسلام:

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

169. روا بودن ازدواج با بیش از چهار زن، از اختصاصات پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. (2)احزاب (33) 28

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ رَقِیباً. احزاب (33) 50 و 52

170. گواهی و نظارت پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت، بر تمامی امّتها و شاهدان آنها، از اختصاصات آن حضرت:

فَکَیْفَ إِذٰا جِئْنٰا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً. نساء (4) 41

وَ یَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ وَ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ تِبْیٰاناً لِکُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً وَ بُشْریٰ لِلْمُسْلِمِینَ . نحل (16) 89

171. میثاق از انبیای پیشین برای تصدیق پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و بشارت به آن، از ویژگیهای آن حضرت:

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ


1) 1) .«قیّم»به معنای پایدار و ثابت است (مفردات، ص 691 ،«قوم») که مستلزم جاودانگی و ابدی بودن دین خواهد بود

2) 2) . براساس شأن نزول، همسران پیامبر در وقت نزول آیه، 9 نفر بودند. (جامع البیان، ج 11، جزء 21، ص 189)

بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . آل عمران (3) 81

172. نیل پیامبر صلی الله علیه و آله به قرب حق، در معراج و مشاهدۀ آیات الهی، از ویژگیهای منحصر به فرد آن حضرت:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. اسراء (17) 1

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 7 -\10

173. مشاهدۀ جبرئیل، به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، به صورت اصلی‌اش در معراج و در کنار سدرةالمنتهیٰ:

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ عِنْدَهٰا جَنَّةُ الْمَأْویٰ . (1)نجم (53) 13 -\15

174. مصونیّت کتابِ پیامبر (قرآن)، از هرگونه تحریفی، از مختصّات آن حضرت:

إِنّٰا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنّٰا لَهُ لَحٰافِظُونَ . حجر (15) 9

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِالذِّکْرِ لَمّٰا جٰاءَهُمْ وَ إِنَّهُ لَکِتٰابٌ عَزِیزٌ لاٰ یَأْتِیهِ الْبٰاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لاٰ مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ. فصّلت (41) 41 و 42

نیز ==> اسلام، ویژگی‌های اسلام

اختیارات محمّد صلی الله علیه و آله

175. صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، در امور حکومتی و اجتماعی:

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللّٰهَ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 53 و 54

وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . نور (24) 56

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

176. صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، در تقسیم فیء:

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ


1) 1) . مقصود از«رءاه نزلة أخری»رؤیت جبرئیل به شکل اصلی‌اش، به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله است. (التبیان، ج 9، ص 426)

رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ کَیْ لاٰ یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیٰاءِ مِنْکُمْ وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 6 و 7

177. اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله در گرفتن زکات و مصرف آن:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

178. صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله و اولویّت آن بر اختیارات افراد:

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

179. تغییر و تبدیل در آیات قرآن، خارج از قلمرو اختیارات پیامبر صلی الله علیه و آله و تابع وحی الهی:

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ....

یونس (10) 15

180. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای اختیار، در قضاوت بین یهود و یا اعراض از آنان:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ .... مائده (5) 41 و 42

نیز ==> اذن محمد صلی الله علیه و آله ، حقوق محمد صلی الله علیه و آله ، حکومت محمد صلی الله علیه و آله

اخلاص محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، اخلاص

ادب محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، ادب

اذن محمّد صلی الله علیه و آله

181. لزوم کسب اجازه از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای ورود به خانۀ آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ .... احزاب (33) 53

182. اجازه خواستن بادیه‌نشینان معذور، از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای شرکت نکردن در جهاد:

وَ جٰاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ لِیُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ الَّذِینَ کَذَبُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 90

183. اجازۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به منافقان، برای حضور نیافتن در جهاد، به بهانۀ ناتوانی، مورد عتاب خداوند:

... وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَوِ اسْتَطَعْنٰا لَخَرَجْنٰا مَعَکُمْ ...

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . (1)توبه (9) 42 و 43


1) 1) . مقصود از ضمیر«هم»در«لهم»منافقان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 51؛ الکشاف، ج 2، ص 274)

184. ترک صحنه‌های مهم اجتماعی و سیاسی، مشروط به اجازۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

185. اجازه گرفتن از محمّد صلی الله علیه و آله برای ترک کارهای اجتماعی، نشانۀ ایمان به خدا و رسولش:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

186. اجازه خواستن منافقان و بیماردلان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای حضور نیافتن در جبهه‌های جنگ:

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . (1)توبه (9) 43

إِنَّمٰا یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتٰابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ . (2)توبه (9) 45

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ ائْذَنْ لِی وَ لاٰ تَفْتِنِّی أَلاٰ فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا ... (3)توبه (9) 49

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . (4)توبه (9) 86

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . (5)توبه (9) 93

وَ إِذْ یَقُولُ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ...

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ


1) 1) . منظور از ضمیر«هم»در«لهم»منافقان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 51؛ الکشاف، ج 2، ص 274))

2) 2) . آیات، مربوط به احوال منافقان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 53؛ الکشاف، ج 2، ص 274))

3) 3) . مراد از ضمیر«هم»در«و منهم»منافقان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 57؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 6، جزء 10، ص 220)

4) 4) . آیات، مربوط به منافقان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 89؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 6، جزء 10، ص 287 و 288)

5) 5) . ثروتمندانی که اجازۀ حضور نیافتن در جبهه را می‌خواستند، به سبب نفاق و شکشان در وعده‌های خدا بود. (جامع البیان، ج 7، جزء 11، ص 3)

فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 12 و 13

187. داشتن عذر و مشکل، سبب اجازه‌خواهی مؤمنان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای ترک کارهای مهم اجتماعی:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

اذیّت به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

188. آزاررسانی بیماردلان به پیامبر صلی الله علیه و آله و تهدید آنان از ناحیۀ خدا:

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ ... لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ .... احزاب (33) 57 و 60

189. آزاررسانی اراذل و اوباش به پیامبر صلی الله علیه و آله و تهدید آنان، از سوی خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ ... وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ....

احزاب (33) 57 و 60

190. دلداری خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، در پی رنجیدگی وی، از سخنان آزاردهندۀ مشرکان:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا .... انعام (6) 33 و 34

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَمِیعاً ... (1)یونس (10) 65

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 97

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنّٰا نَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . (2)یس (36) 76

191. آزاررسانی کافران، به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ ... (3)طه (20) 130

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 58 و 60

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ .... احزاب (33) 48

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ص (38) 17

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... مزمّل (73) 10

192. آزاررسانی منافقان، به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ...

وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (4)توبه (9) 61

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ


1) 1) . مقصود از«و لا یحزنک قولهم»گفتارهای موذیانۀ آنان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 182)

2) 2) . مقصود از«قولهم»سخنان آزاردهنده است. (الکشّاف، ج 4، ص 29)

3) 3) . مقصود از«ما یقولون»سخنان آزاردهنده است. (مجمع البیان، ج 7-\8 ، ص 57؛ زاد المسیر، ج 5، ص 333)

4) 4) . برخی مفسّران، آیه را دربارۀ منافقان دانسته‌اند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 69؛ زاد المسیر، ج 3، ص 460)

أَذٰاهُمْ ... . احزاب (33) 48

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً مُهِیناً

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. احزاب (33) 57 و 60

193. آزاردهندگان پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشمول لعنت خدا در دنیا و آخرت:

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ .... احزاب (33) 57

194. اذیّت‌کنندگان محمّد صلی الله علیه و آله ، مشمول عذاب الهی:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ...

وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً مُهِیناً. احزاب (33) 57

195. اذیّت کردن پیامبر صلی الله علیه و آله ، حرام و گناهی بزرگ، در پیشگاه خداوند:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ...

وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

... وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ ... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ ... إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. احزاب (33) 53

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً مُهِیناً. احزاب (33) 57

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ مٰا أَغْنیٰ عَنْهُ مٰالُهُ وَ مٰا کَسَبَ سَیَصْلیٰ نٰاراً ذٰاتَ لَهَبٍ وَ امْرَأَتُهُ حَمّٰالَةَ الْحَطَبِ فِی جِیدِهٰا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ. مسد (111) 1 -\5

196. منع مسلمانان از همانندی با قوم بنی اسرائیل، در آزاررسانی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ آذَوْا مُوسیٰ فَبَرَّأَهُ اللّٰهُ مِمّٰا قٰالُوا وَ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ وَجِیهاً. احزاب (33) 69

197. آزار و ایذای محمّد صلی الله علیه و آله از جانب امّ جمیل (همسر ابو لهب):

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ ... سَیَصْلیٰ نٰاراً ذٰاتَ لَهَبٍ وَ امْرَأَتُهُ حَمّٰالَةَ الْحَطَبِ فِی جِیدِهٰا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ. (1)مسد (111) 1 و 3 -\5

198. هیزم‌کشی امّ جمیل برای ریختن خار و خاشاک، در راه پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ امْرَأَتُهُ حَمّٰالَةَ الْحَطَبِ فِی جِیدِهٰا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ. (2)مسد (111) 4 و 5

اذیّت‌کنندگان محمّد

برخوردهای محمّد صلی الله علیه و آله با اذیّت‌کنندگان

1.

بی‌اعتنایی

2.

بی‌اعتنایی به آزار کافران و منافقان، سفارش


1) 1) .«امّ جمیل»[اروی] خواهر ابو سفیان و همسر ابو لهب و از اذیّت‌کنندگان پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بود. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 15، جزء 30، ص 605)

2) 2) .«امّ جمیل»برای اذیّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر سر راه ایشان خار و خاشاک می‌ریخت. (المیزان، ج 20، ص 385)

الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... احزاب (33) 48

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 9 و 10

2.

توکّل

3.

توکّل بر خدا در برابر اذیّتهای مخالفان، سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 9 و 10

3.

ذکر

4.

پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ذکر و عبادت خدا، در برابر اذیّتهای مشرکان:

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... حجر (15) 97 و 98

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

4.

صبر

5.

صبر در برابر آزارهای کافران و مشرکان، سفارش خدا به محمّد صلی الله علیه و آله :

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا ... (1)انعام (6) 33 و 34

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 130

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 58 و 60

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ص (38) 17

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

موجبات اذیّت به محمّد صلی الله علیه و آله

1. ازدواج با همسران محمّد
203. ازدواج با زنان پیامبر، از اسباب اذیّت آن حضرت:

... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. (2)

احزاب (33) 53

2. استهزا
204. گفتارهای تمسخرآمیز مشرکان، مایۀ آزار

1) 1) . گزارش صبر پیامبران گذشته در برابر آزارهای اقوام آنان، تلویح به صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر آزارهای مشرکان است

2) 2) . ذکر جملۀ«و لا ان تنکحوا أزواجه من بعده أبداً»پس از نهی اذیّت پیامبر صلی الله علیه و آله به صورت عام، می‌تواند به یکی از موارد آزار حضرت اشاره داشته باشد

پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 95 و 97

3. افترا
205. نسبتهای ناروای منافقان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ آزار آن حضرت:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ ... وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

4. تکذیب
206. تکذیب مشرکان، سبب رنجش و آزار پیامبر صلی الله علیه و آله :

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

5. سخنان ناروا
207. سخنان ناروای مسلمانان در محضر پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب آزردگی آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ ... وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ ... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 53

208. سخنان ناروای کافران و مشرکان، باعث آزردگی محمّد صلی الله علیه و آله :

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ .... انعام (6) 33

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 97

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 130

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . (1)روم (30) 60

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنّٰا نَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . یس (36) 76

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ص (38) 17

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... مزمّل (73) 10

6 . گفتگو با همسران محمّد
209. گفتگوی بی‌پرده با همسران پیامبر، موجب اذیّت آن حضرت:

... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 53

7. نشستن بیجا در خانۀ محمّد صلی الله علیه و آله
210. نشستن بیجا در خانۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، از موجبات ایذای آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ .... احزاب (33) 53


1) 1) . مقصود از«فاصبر...»صبر بر آزار و اذیّت کافران است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 487)

ارادۀ محمّد صلی الله علیه و آله

211. نگهداری زنان هبه‌ای و یا ردّ آنان، منوط به ارادۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 50 و 51

212. قصد و ارادۀ محمّد صلی الله علیه و آله در ازدواج هبه‌ای، موجب حلال شدن آن زن بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 50

213. نهی خداوند از تمایل و ارادۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به رفاهمندان و بریدن از مؤمنان تهیدست:

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

214. ترک جبهه و صحنه‌های اجتماعی منوط به اجازه و ارادۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

ارحام محمّد

==> خویشاوندان محمّد

ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله

215. جواز ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله با کنیزان و حلال بودن آنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ ... وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ .... احزاب (33) 50

216. محدود شدن ازدواجهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، به تعدادی معیّن از جانب خدا:

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ .... احزاب (33) 52

217. جواز ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با دخترهای مهاجر عموها، عمّه‌ها، داییها و خاله‌های خود:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ ... وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ

خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ .... احزاب (33) 50

218. مجاز بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به ازدواج با زن هبه‌کنندۀ خویشتن به آن حضرت، و اختصاص این امر به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ ... وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ .... احزاب (33) 50

219. ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله با مطلّقۀ پسرخواندۀ خود، به فرمان خداوند، برای نقض سنّت جاهلی:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ ... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً ... (1)احزاب (33) 37

220. ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با زینب (همسر پسرخوانده)، امری ناروا از نظر عرب جاهلی:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

221. ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله با زینب، پس از متارکۀ وی با زید و کام‌گیری زید از وی:

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ ... (2)احزاب (33) 37

222. ترس پیامبر صلی الله علیه و آله از مردم، موجب کتمان کردن فرمان الهی دربارۀ ازدواج با زینب (مطلّقۀ پسرخوانده):

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

223. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای آشکار نمودن فرمانش، دربارۀ ازدواج آن حضرت با زینب و نترسیدن از مردم:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

224. تحقّق ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله با زینب، پس از فرمان الهی:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ


1) 1) .«وَطَر»کنایه از کام‌گیری و تمتّع تامّ است. (المیزان، ج 16، ص 323)

2) 2) . مطابق شأن نزول، پیامبر صلی الله علیه و آله پس از طلاق زینب با وی ازدواج کرد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 565)

عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

225. ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با زینب، در پی نبود رابطۀ نسبی میان پیامبر صلی الله علیه و آله با شوهر زینب:

مٰا جَعَلَ اللّٰهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ وَ مٰا جَعَلَ أَزْوٰاجَکُمُ اللاّٰئِی تُظٰاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهٰاتِکُمْ وَ مٰا جَعَلَ أَدْعِیٰاءَکُمْ أَبْنٰاءَکُمْ ذٰلِکُمْ قَوْلُکُمْ بِأَفْوٰاهِکُمْ وَ اللّٰهُ یَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ یَهْدِی السَّبِیلَ . (1)احزاب (33) 4

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کٰانَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. احزاب (33) 37 و 40

226. ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با زینب، به منظور برطرف کردن هرگونه حرج و سختی از مؤمنان در ازدواج با همسر پسرخوانده‌های‌شان:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

استثنای محمّد صلی الله علیه و آله

227. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به گفتن«ان‌شاءاللّه »، هنگام خبر دادن از انجام دادن هر کاری در آینده:

وَ لاٰ تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنِّی فٰاعِلٌ ذٰلِکَ غَداً

إِلاّٰ أَنْ یَشٰاءَ اللّٰهُ ... (2)کهف (18) 23 و 24

استعاذۀ محمّد صلی الله علیه و آله

228. خداوند، آموزندۀ استعاذه به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزٰاتِ الشَّیٰاطِینِ

وَ أَعُوذُ بِکَ رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونِ . مؤمنون (23) 97 و 98

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

مِنْ شَرِّ مٰا خَلَقَ

وَ مِنْ شَرِّ غٰاسِقٍ إِذٰا وَقَبَ

وَ مِنْ شَرِّ النَّفّٰاثٰاتِ فِی الْعُقَدِ

وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ. فلق (113) 1 -\5

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مَلِکِ النّٰاسِ

إِلٰهِ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ . ناس (114) 1 -\6

229. خداوند، یگانه ملجأ پناه‌جویی پیامبر صلی الله علیه و آله از هرگونه شرّ:

1) 1) . آیه دربارۀ«زید بن حارثه»پسرخواندۀ پیامبر و شوهر سابق زینب است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 527)

2) 2) . مقصود از استثنای«إلّا أن یشاء اللّه»، واگذاری امور بر مشیّت الهی است. (الکشّاف، ج 2، ص 714)

وَ اتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتٰابِ رَبِّکَ ... وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. کهف (18) 27

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 22

230. فرمان خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله برای پناه بردن به او، از شرّ مجادله‌کنندگان در آیات الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ مٰا هُمْ بِبٰالِغِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... غافر (40) 56

231. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور پناه بردن به خدا، از شرّ آفریدگان:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

مِنْ شَرِّ غٰاسِقٍ إِذٰا وَقَبَ . فلق (113) 1 و 3

232. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به پناه‌جویی به خدا، از وسوسه‌های شیطان:

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . اعراف (7) 200

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزٰاتِ الشَّیٰاطِینِ

وَ أَعُوذُ بِکَ رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونِ . مؤمنون (23) 97 و 98

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مَلِکِ النّٰاسِ

إِلٰهِ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ . ناس (114) 1 -\6

233. فرمان خداوند به استعاذۀ محمّد صلی الله علیه و آله از شرور شب:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

مِنْ شَرِّ مٰا خَلَقَ . فلق (113) 1 و 2

234. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به پناه بردن به خدا، از شرّ افسونگران:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

وَ مِنْ شَرِّ النَّفّٰاثٰاتِ فِی الْعُقَدِ.

فلق (113) 1 و 4

235. پناه بردن به خدا از شرّ حسادت حسودان، سفارش الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ. فلق (113) 1 و 5

236. پناه جستن به خدا از شرّ وسوسه‌گران جنّ و انس، از فرمانهای الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ . ناس (114) 1 و 4 - 6

237. پناه جستن محمّد صلی الله علیه و آله به خدا، هنگام تلاوت قرآن، فرمان الهی به او:

فَإِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّیْطٰانِ الرَّجِیمِ . نحل (16) 98

استعانت محمّد صلی الله علیه و آله

238. استعانت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از خدا، در برابر افتراها:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ

قٰالَ رَبِّ احْکُمْ بِالْحَقِّ وَ رَبُّنَا الرَّحْمٰنُ الْمُسْتَعٰانُ عَلیٰ مٰا تَصِفُونَ . (1)انبیاء (21) 107 و 112


1) 1) . مرجع ضمیر«قال»پیامبر صلی الله علیه و آله و مقصود از«علیٰ ما تصفون»اشاره به افترای مشرکان است. (المیزان، ج 14، ص 333)

239. استعانت پیامبر صلی الله علیه و آله از خداوند، جهت اعطای حجّتی روشن به وی و آسان شدن امور برای او:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

استغاثۀ محمّد صلی الله علیه و آله

240. فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای استغاثه به درگاه خدا:

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ .... اعراف (7) 205

241. استغاثۀ محمّد صلی الله علیه و آله به درگاه خداوند، به هنگام گرفتار آمدن در سختیها و مشکلات:

... مَثَلُ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِکُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسٰاءُ وَ الضَّرّٰاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتّٰی یَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ مَتیٰ نَصْرُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ نَصْرَ اللّٰهِ قَرِیبٌ . بقره (2) 214

استغفار محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، استغفار

استقامت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، استقامت

استهزای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

242. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب کافران:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (1)بقره (2) 104

وَ لَوْ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ کِتٰاباً فِی قِرْطٰاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَیْدِیهِمْ لَقٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ مَلَکٌ ... وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . (2)انعام (6) 7 و 8 و 10

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 2 و 6 و 7 و 11

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ


1) 1) . آیه، مربوط به گروهی از کفرپیشگان یهود است که با گفتن«راعنا»پیامبر صلی الله علیه و آله را مسخره می‌کردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 343)

2) 2) . یادآوری استهزای انبیای گذشته، برای تسلّای پیامبر صلی الله علیه و آله است که کافران با همان شیوه پیامبر صلی الله علیه و آله را مسخره می‌کردند

هُزُواً .... انبیاء (21) 36

243. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی مشرکان:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 6 و 7 و 11

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

اَلَّذِینَ یَجْعَلُونَ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ .... حجر (15) 95 و 96

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی یَذْکُرُ آلِهَتَکُمْ .... انبیاء (21) 36

وَ إِذٰا رَأَوْکَ إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی بَعَثَ اللّٰهُ رَسُولاً

إِنْ کٰادَ لَیُضِلُّنٰا عَنْ آلِهَتِنٰا لَوْ لاٰ أَنْ صَبَرْنٰا عَلَیْهٰا .... فرقان (25) 41 و 42

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ

وَ إِذٰا رَأَوْا آیَةً یَسْتَسْخِرُونَ . (1)صافّات (37) 12 و 14

244. نگرانی و دلتنگی پیامبر صلی الله علیه و آله ، براثر استهزای مشرکان:

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 94 و 95 و 97

245. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ منافقان:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا .... قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ . توبه (9) 64 و 65

246. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی یهودیان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا ... (2)

بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ .... نساء (4) 46

247. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، به‌وسیلۀ اسود بن عبد یغوث:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . (3)حجر (15) 95

248. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر استهزاهای اسود بن عبد یغوث:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . حجر (15) 95

249. تهدید استهزاگران پیامبر به عذاب شدید:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

اَلَّذِینَ یَجْعَلُونَ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 95 و 96

250. حرمت استهزای محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا ... (4)بقره (2) 104

251. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر استهزای مخالفان:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 95 و 97

252. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب عاص بن وائل:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . (5)حجر (15) 95

253. استهزای پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی ابو زمعه

1) 1) .«واو»در«و یسخرون»حالیّه و«سخریّه»به معنای استهزا است. معنای آیه چنین می‌شود: کار مشرکان، تعجّب‌آور است، آنان در حالی که سخنان تو را می‌خواهند بشنوند تو را مسخره می‌کنند. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 11، جزء 23، ص 97)

2) 2) . با توجّه به اینکه یهود، کلمۀ«راعنا»را از روی استهزا می‌گفتند، نهی مؤمنان را از گفتن این کلام می‌توان ناظر به همان جریان دانست. (المیزان، ج 1، ص 248)

3) 3) . مفسّران، وی را از جملۀ استهزاگران پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته‌اند. (جامع البیان، ج 8 ، جزء 14، ص 94)

4) 4) . نهی شدن مؤمنان، از گفتن کلمۀ«راعنا»، که یهودیان برای تمسخر آن را به کار می‌بردند، بیانگر حرمت تمسخر است

5) 5) . مفسّران، از جملۀ استهزاکنندگان را«عاص بن وائل»دانسته‌اند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 533)

(اسود بن مطلب):

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . (1)حجر (15) 95

کیفر استهزای محمّد صلی الله علیه و آله

254. استهزاگران پیامبر، مستحقّ عذابی دردناک:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (2)بقره (2) 104

255. منافقانِ استهزاکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، مستحقّ کیفری غیر قابل بخشش:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ

لاٰ تَعْتَذِرُوا قَدْ کَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمٰانِکُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طٰائِفَةٍ مِنْکُمْ نُعَذِّبْ طٰائِفَةً بِأَنَّهُمْ کٰانُوا مُجْرِمِینَ . توبه (9) 65 و 66

اسحاق علیه السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

256. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، موظّف به الگوگیری از هدایتهای الهی اسحاق علیه السلام :

وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ کُلاًّ هَدَیْنٰا وَ نُوحاً هَدَیْنٰا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دٰاوُدَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسیٰ وَ هٰارُونَ وَ کَذٰلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ

وَ مِنْ آبٰائِهِمْ وَ ذُرِّیّٰاتِهِمْ وَ إِخْوٰانِهِمْ وَ اجْتَبَیْنٰاهُمْ وَ هَدَیْنٰاهُمْ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 84 و 87 و 90

257. همسویی و هماهنگی آیین اسحاق علیه السلام با آیین پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ مٰا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . بقره (2) 135 و 136

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ عِیسیٰ وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هٰارُونَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ آتَیْنٰا دٰاوُدَ زَبُوراً

رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَزِیزاً حَکِیماً. نساء (4) 163 و 165

اسلام محمّد صلی الله علیه و آله

258. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، اوّلین مسلمان:

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

259. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام پیشگامی خود در اسلام:

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14


1) 1) . مفسّران، از جملۀ استهزاکنندگان را«ابو زمعه»دانسته‌اند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 533)

2) 2) . جملۀ«و للکافرین عذاب ألیم»ناظر به کسانی است که«راعنا»می‌گویند، هرکسی که این جمله را بگوید، خواه یهود و خواه مؤمنان. (المیزان، ج 1، ص 248)

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

اسماعیل علیه السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

260. برانگیخته شدن محمّد صلی الله علیه و آله به پیامبری، در پی دعای اسماعیل علیه السلام و پدرش (ابراهیم علیه السلام ):

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمٰاعِیلُ ...

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ ... (1)بقره (2) 127 و 129

261. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، موظّف به الگوگیری از هدایتهای الهی اسماعیل علیه السلام :

وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطاً وَ کلاًّ فَضَّلْنٰا عَلَی الْعٰالَمِینَ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 86 و 89 و 90

262. همسویی و هماهنگی آیین اسماعیل علیه السلام با آیین محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ مٰا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . بقره (2) 135 و 136

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ عِیسیٰ وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هٰارُونَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ آتَیْنٰا دٰاوُدَ زَبُوراً

رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَزِیزاً حَکِیماً. نساء (4) 163 و 165

اسوه بودن محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، اسوه بودن

اسوه‌های محمّد صلی الله علیه و آله

263. پیامبران پیشین، اسوه و الگوی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ تِلْکَ حُجَّتُنٰا آتَیْنٰاهٰا إِبْرٰاهِیمَ عَلیٰ قَوْمِهِ ...

وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ کُلاًّ هَدَیْنٰا وَ نُوحاً هَدَیْنٰا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دٰاوُدَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسیٰ وَ هٰارُونَ ... وَ زَکَرِیّٰا وَ یَحْییٰ وَ عِیسیٰ وَ إِلْیٰاسَ ... وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطاً ... أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ .... انعام (6) 83 -\86 و 90

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِبْرٰاهِیمَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 41

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مُوسیٰ إِنَّهُ کٰانَ مُخْلَصاً وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا. مریم (19) 51

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِسْمٰاعِیلَ إِنَّهُ کٰانَ صٰادِقَ الْوَعْدِ


1) 1) . مقصود از«رسولاً»پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من«حاصل»دعای پدرم ابراهیم علیه السلام هستم. (جامع البیان، ج 1، جزء 1، ص 773)

وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا. مریم (19) 54

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. (1)مریم (19) 56

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

264. ابراهیم علیه السلام و پیروانش، الگویی برای پیامبر صلی الله علیه و آله و یارانش، در توحید و برائت از مشرکان:

قَدْ کٰانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِی إِبْرٰاهِیمَ وَ الَّذِینَ مَعَهُ إِذْ قٰالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنّٰا بُرَآؤُا مِنْکُمْ وَ مِمّٰا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... ممتحنه (60) 4

265. الیاس علیه السلام ، از پیامبران اسوه و الگو برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ زَکَرِیّٰا وَ یَحْییٰ وَ عِیسیٰ وَ إِلْیٰاسَ کُلٌّ مِنَ الصّٰالِحِینَ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 85 و 90

266. الیسع علیه السلام ، اسوه‌ای شایسته برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطاً وَ کلاًّ فَضَّلْنٰا عَلَی الْعٰالَمِینَ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 86 و 90

267. پیامبران گذشته، الگویی برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در اخلاص و عدم درخواست پاداش از مردم:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً ... (2)انعام (6) 90

268. الگو بودن پیامبران گذشته برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در هدایت:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ .... انعام (6) 90

269. الگو و اسوه بودن پیامبران پیشین برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صبر و پایداری:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا .... انعام (6) 33 و 34

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

270. انبیای اولوالعزم، الگوی صبر و شکیبایی برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

271. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به الگوگیری از هدایتهای ایّوب علیه السلام :

... وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دٰاوُدَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ أَیُّوبَ ... أُولٰئِکَ


1) 1) . سفارش خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله برای یاد کردن انبیای مذکور و جملۀ تعلیلیّه در پایان، آیات می‌تواند اشاره به این امر باشد که پیامبران مذکور، اسوه و الگو هستند

2) 2) . جملۀ«فبهداهم اقتده»تعریض است به مشرکان، یعنی محمّد صلی الله علیه و آله نیامده مگر بر سنّت تمامی پیامبران و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مأمور است به سیرۀ پیامبران و فضایل آنان اقتدا کند. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 4، جزء 7، ص 356)

اَلَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 84 و 90

اشراف و محمّد صلی الله علیه و آله

272. شناخت کامل اشراف مکّه، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

حَتّٰی إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِیهِمْ بِالْعَذٰابِ إِذٰا هُمْ یَجْأَرُونَ

أَ فَلَمْ یَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ ... أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ .... مؤمنون (23) 64 و 68 و 69

273. توطئۀ اشرافی بزرگ مکّه، (ولید بن مغیره) بر ضدّ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، با نسبتهای ناروا به او:

ذَرْنِی وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِیداً

وَ جَعَلْتُ لَهُ مٰالاً مَمْدُوداً

وَ بَنِینَ شُهُوداً

وَ مَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِیداً

ثُمَّ یَطْمَعُ أَنْ أَزِیدَ

کَلاّٰ إِنَّهُ کٰانَ لِآیٰاتِنٰا عَنِیداً

سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً

إِنَّهُ فَکَّرَ وَ قَدَّرَ

فَقُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ

ثُمَّ قُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ

ثُمَّ نَظَرَ

إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ قَوْلُ الْبَشَرِ. (1)مدّثر (74) 11 -\21 و 25

274. متّهم شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به دروغ‌پردازی، از سوی اشراف:

وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَ اصْبِرُوا عَلیٰ آلِهَتِکُمْ ... مٰا سَمِعْنٰا بِهٰذٰا فِی الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ إِنْ هٰذٰا إِلاَّ اخْتِلاٰقٌ . ص (38) 6 و 7

275. اشراف صدر اسلام، تکذیب‌کنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، در رسالت وی:

حَتّٰی إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِیهِمْ بِالْعَذٰابِ إِذٰا هُمْ یَجْأَرُونَ

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 64 و 69

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ

أَنْ کٰانَ ذٰا مٰالٍ وَ بَنِینَ . قلم (68) 8 و 10 و 14

276. اشراف صدر اسلام، آرزومند انعطاف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای سازش با آنان:

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ

هَمّٰازٍ مَشّٰاءٍ بِنَمِیمٍ

مَنّٰاعٍ لِلْخَیْرِ مُعْتَدٍ أَثِیمٍ

عُتُلٍّ بَعْدَ ذٰلِکَ زَنِیمٍ

أَنْ کٰانَ ذٰا مٰالٍ وَ بَنِینَ . قلم (68) 8 -\14

277. درخواست گروهی از اشراف و ثروتمندان صدر اسلام از پیامبر صلی الله علیه و آله جهت طرد اصحاب صفّه از خود:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

نیز ==> تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

278. لزوم اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله و دستورات وی:

1) 1) . براساس شأن نزول، آیات مزبور در مورد«ولید بن مغیره»است. (جامع البیان، ج 14، جزء 29، ص 190 و 195؛ التبیان، ج 10، ص 176)

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . آل عمران (3) 132

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نساء (4) 59

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 92

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا .... انفال (8) 46

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ ... قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نور (24) 51 و 53 و 54

وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسّٰاعَةِ فَلاٰ تَمْتَرُنَّ بِهٰا وَ اتَّبِعُونِ هٰذٰا صِرٰاطٌ مُسْتَقِیمٌ . زخرف (43) 61

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

279. اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله ، خیر و پسندیده:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ...

ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

280. میسّر بودن اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله ، در سایۀ شکیبایی و صبر:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰابِرِینَ . انفال (8) 46

281. اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله ، همسنگ اطاعت از خدا:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . آل عمران (3) 132

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ . نساء (4) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نساء (4) 59

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً. نساء (4) 80

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰابِرِینَ . انفال (8) 46

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلاٰةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ

سَیَرْحَمُهُمُ اللّٰهُ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 71

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَخْشَ اللّٰهَ وَ یَتَّقْهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰائِزُونَ . نور (24) 52

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً. احزاب (33) 33

یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمٰالَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فٰازَ فَوْزاً عَظِیماً. احزاب (33) 71

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

لَیْسَ عَلَی الْأَعْمیٰ حَرَجٌ وَ لاٰ عَلَی الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لاٰ عَلَی الْمَرِیضِ حَرَجٌ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ مَنْ یَتَوَلَّ یُعَذِّبْهُ عَذٰاباً أَلِیماً. فتح (48) 17

أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقٰاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تٰابَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ فَأَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . مجادله (58) 13

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

آثار اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

282. نیل به تقوا، در گرو اطاعت از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ... وَ سٰارِعُوا إِلیٰ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ ... أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ . آل عمران (3) 132 و 133

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ . آل عمران (3) 172

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ ... وَ اتَّقُوا اللّٰهَ .... حشر (59) 7

283. دستیابی به توکّل و اعتماد به خدا، در گرو اطاعت از خدا و رسول صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ . آل عمران (3) 172 و 173

284. خروج از تاریکیها و گمراهیها و رهنمون شدن به نور، پیامد پیروی از فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ ...

یَهْدِی بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَهُ سُبُلَ السَّلاٰمِ وَ یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ .... مائده (5) 15 و 16

285. اطاعت و اجابت دعوت محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب خشنودی خدا:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ ... فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوٰانَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ ذُو فَضْلٍ عَظِیمٍ . آل عمران (3) 172 و 174

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ ...

یَهْدِی بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَهُ سُبُلَ

اَلسَّلاٰمِ .... مائده (5) 15 و 16

286. نیل به رحمت الهی، در گرو اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . آل عمران (3) 132

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ ... وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّٰهُ .... توبه (9) 71

... وَ إِنْ تُطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لاٰ یَلِتْکُمْ مِنْ أَعْمٰالِکُمْ شَیْئاً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 14

287. رستگاری مؤمنان، در گرو پیروی از دستورات رسول خدا صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَخْشَ اللّٰهَ وَ یَتَّقْهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰائِزُونَ . نور (24) 51 و 52

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فٰازَ فَوْزاً عَظِیماً. احزاب (33) 71

288. سعادتمندی و فرجام نیکو، ثمرۀ اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ .... نساء (4) 46

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ...

ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

289. اطاعت از دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب برخورداری از فضل بزرگ الهی:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ ...

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوٰانَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ ذُو فَضْلٍ عَظِیمٍ . آل عمران (3) 172 و 174

290. پیروی از پیامبر صلی الله علیه و آله ، عامل جلب محبّت خدا:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّٰهُ .... آل عمران (3) 31

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

291. پیروی از رسول خدا صلی الله علیه و آله ، موجب مصونیّت از آتش دوزخ:

وَ اتَّقُوا النّٰارَ الَّتِی أُعِدَّتْ لِلْکٰافِرِینَ

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . آل عمران (3) 131 و 132

یَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِی النّٰارِ یَقُولُونَ یٰا لَیْتَنٰا أَطَعْنَا اللّٰهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولاَ. احزاب (33) 66

292. پذیرش و اطاعت از فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله ، زمینۀ مغفرت الهی:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّٰهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ .... آل عمران (3) 31

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ... وَ سٰارِعُوا إِلیٰ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ .... آل عمران (3) 132 و 133

إِنَّ ... وَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ وَ الْقٰانِتِینَ وَ الْقٰانِتٰاتِ ...

أَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیماً. (1)احزاب (33) 35

... وَ إِنْ تُطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لاٰ یَلِتْکُمْ مِنْ أَعْمٰالِکُمْ شَیْئاً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 14


1) 1) .«قنوت»به معنای اطاعت خاضعانه است. (مفردات، ص 684 ،«قَنَتْ»)

293. اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله ، تضمین‌کنندۀ وحدت جامعۀ ایمانی:

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

294. بهره‌مندی از نعمتهای الهی، در پرتو اطاعت از فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 172 و 174

295. پیروی از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب هدایت به راههای راست:

... إِلاّٰ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ ... وَ إِنْ کٰانَتْ لَکَبِیرَةً إِلاّٰ عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ .... بقره (2) 143

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا ... یَهْدِی بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَهُ سُبُلَ السَّلاٰمِ ... وَ یَهْدِیهِمْ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . مائده (5) 15 و 16

... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

296. خیر و سعادت یهود، در گوش سپردن به سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله و اطاعت از او:

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

اطاعت‌کنندگان از محمّد صلی الله علیه و آله

1. انصار
297. اطاعت انصار، در وضعیّت سخت و بحرانی از پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ .... توبه (9) 117

298. اطاعت انصار از پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب رأفت خدا بر آنان:

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مٰا کٰادَ یَزِیغُ قُلُوبُ فَرِیقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تٰابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 117

299. پیروی انصار از پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب پذیرش توبۀ آنان:

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مٰا کٰادَ یَزِیغُ قُلُوبُ فَرِیقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تٰابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 117

2. اولو الألباب
300. اطاعت و استجابت اولو الألباب، در پذیرش ایمان از پیامبر صلی الله علیه و آله :

... لَآیٰاتٍ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ رَبَّنٰا إِنَّنٰا سَمِعْنٰا مُنٰادِیاً یُنٰادِی لِلْإِیمٰانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنّٰا ... (1)آل عمران (3) 190 و 193


1) 1) . مقصود از«منادیاً»پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 911؛ روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 254)

3. صحابه
301. برخی صحابه، آمادۀ عمل به (تکالیف سخت) ترک وطن و کشتن یکدیگر، در صورت فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ أَنّٰا کَتَبْنٰا عَلَیْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِیٰارِکُمْ مٰا فَعَلُوهُ إِلاّٰ قَلِیلٌ مِنْهُمْ ... (1)نساء (4) 66

4. مجاهدان
302. اطاعت مجاهدان مجروح احُد از فرمان محمّد صلی الله علیه و آله ، برای شرکت مجدّد در جهاد:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ ... (2)آل عمران (3) 172

5. مجروحان
303. اطاعت و اجابت مجروحان و جانبازان احُد، از فراخوانی دوبارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله برای جهاد:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ . آل عمران (3) 172

6 . مؤمنان
304. پیروی مؤمنان، از دستورات پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 64

7. مهاجران
305. اطاعت مهاجران، از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در شرایط سخت:

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ .... توبه (9) 117

پاداش اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

306. مصاحبت با پیامبران، صدّیقان، شهیدان و صالحان، پاداش اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولٰئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدٰاءِ وَ الصّٰالِحِینَ .... نساء (4) 69

307. اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب ورود به بهشت:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ

وَ سٰارِعُوا إِلیٰ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمٰاوٰاتُ وَ الْأَرْضُ .... آل عمران (3) 132 و 133

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... نساء (4) 13


1) 1) . مقصود از«قلیل منهم»عدّه‌ای از صحابه بودند که قسم یاد کردند که اگر محمّد صلی الله علیه و آله فرمان به ترک وطن و کشتن یکدیگر بدهد قبول خواهند کرد. (مجمع البیان، ج 3 -\4 ، ص 108)

2) 2) . آیه، دربارۀ غزوۀ احُد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 886)

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... فتح (48) 17

308. جاودانگی در بهشت، پاداش مطیعان خدا و رسول:

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ ... خٰالِدِینَ فِیهٰا .... نساء (4) 13

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ ...

وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَعَدَ اللّٰهُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا .... توبه (9) 71 و 72

309. برخورداری از جایگاهی نیکو در بهشت برین، پاداش اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ ... وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَعَدَ اللّٰهُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ مَسٰاکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنّٰاتِ عَدْنٍ .... توبه (9) 71 و 72

310. برخورداری همسران محمّد از پاداش دوچندان ، در صورت اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ .... وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ .... احزاب (33) 30 و 31

311. برخورداری از روزی کریمانه، ثمرۀ اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً. احزاب (33) 31

زمینه‌های اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

1. ایمان
312. ایمان، زمینۀ اطاعت از فرامین محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 20

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ .... انفال (8) 24

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 45 و 46

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ ... وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 71

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

2. صبر
313. میسّر بودن اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله ، در سایۀ صبر:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰابِرِینَ . انفال (8) 46

موانع اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

1. اطاعت از شیطان
314. پیروی از شیطان، از موانع اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ ... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 91 و 92

2. بیماردلی
315. بیماردلی، از موانع اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ... إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 48 و 50 و 51

3. شک
316. شک و تردید، از موانع اطاعت از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 48 و 50

4. ظلم
317. ظلم و ستمگری، از موانع اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ ... بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 48 و 50

نشانه‌های اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

318. آمادگی نظامی، نشانۀ اطاعت کامل از دستورات پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ... یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَکُمْ فَانْفِرُوا .... نساء (4) 69 و 71

319. دوری جستن از پلیدیها (شراب و قمار)، نشان‌دهندۀ اطاعت از خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْأَنْصٰابُ وَ الْأَزْلاٰمُ رِجْسٌ ... إِنَّمٰا یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ ...

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 90 -\92

320. رعایت حدود الهی، مقتضای اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَ ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ . نساء (4) 13

321. رعایت حدود الهی در احکام ارث، مقتضای اطاعت از رسول خدا:

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ ... (1)نساء (4) 13

322. اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله ، نشانۀ ایمان مؤمنان:

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ مَلاٰئِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا غُفْرٰانَکَ رَبَّنٰا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ. بقره (2) 285

اَلَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنٰا إِنَّنٰا آمَنّٰا فَاغْفِرْ لَنٰا ذُنُوبَنٰا وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ

اَلصّٰابِرِینَ وَ الصّٰادِقِینَ وَ الْقٰانِتِینَ وَ الْمُنْفِقِینَ وَ الْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحٰارِ. (2)آل عمران (3) 16 و 17

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ .... نساء (4) 59

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ


1) 1) .«تلک»اشاره به احکام ارث در آیات قبل است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 32؛ روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 363)

2) 2) .«قنوت»به معنای اطاعت خاضعانه است. (مفردات، ص 684 ،«قنت»)

فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلاٰةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّٰهُ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 71

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . نور (24) 51

اطاعت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، اطاعت

اطعام محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، اطعام

اعتدال محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، اعتدال

اعتصام به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

323. لزوم اعتصام و تمسّک به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی رَحْمَةٍ مِنْهُ وَ فَضْلٍ ... (1)نساء (4) 174 و 175

پاداش اعتصام به محمّد صلی الله علیه و آله

324. ورود به بهشت، پاداش اعتصام به محمّد صلی الله علیه و آله :

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی رَحْمَةٍ مِنْهُ ... وَ یَهْدِیهِمْ إِلَیْهِ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. (2)نساء (4) 175

325. هدایت به صراط مستقیم، از آثار اعتصام به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی رَحْمَةٍ مِنْهُ وَ فَضْلٍ وَ یَهْدِیهِمْ إِلَیْهِ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. نساء (4) 174 و 175

326. برخورداری از رحمت و فضل الهی، پاداش تمسّک و اعتصام به محمّد صلی الله علیه و آله :

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی رَحْمَةٍ مِنْهُ وَ فَضْلٍ وَ یَهْدِیهِمْ إِلَیْهِ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. نساء (4) 175

اعتصام محمّد صلی الله علیه و آله

327. اعتصام به وحی و قرآن، از وظایف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ .... زخرف (43) 43


1) 1) . بنا بر بازگشت ضمیر به برهان و با توجّه به روایتی از امام صادق علیه السلام که«برهان»را پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته است. (تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 285، ح 308؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 579، ح 700)

2) 2) . مقصود از«فی رحمة منه»بهشت است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 227؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر، ج 1، ص 606)

اعراض از محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

328. اعراض از دعوت محمّد صلی الله علیه و آله ، حرام و ناروا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

329. اعراض از راه پیامبر صلی الله علیه و آله موجب ندامت و پشیمانی در قیامت:

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ ... یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً. فرقان (25) 27

330. روی‌گردانی از پیامبر صلی الله علیه و آله و تعالیم آن حضرت، درپی‌دارندۀ اختلاف و دشمنی:

فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مٰا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا هُمْ فِی شِقٰاقٍ .... بقره (2) 137

331. روی‌گردانی از تعالیم پیامبر صلی الله علیه و آله باعث فسق و انحراف:

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 49

332. روی‌گردانی از پیامبر صلی الله علیه و آله موجب قرار گرفتن در زمرۀ بدترین جنبندگان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ

وَ لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ هُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لاٰ یَعْقِلُونَ . انفال (8) 20 -\22

333. روی‌گردانی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، موجب کفر:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

334. اعراض از محمّد صلی الله علیه و آله ، باعث محرومیّت از محبّت الهی:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

335. اعراض‌کنندگان از پیامبر، مورد تهدید خداوند:

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللّٰهَ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 53 و 54

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

336. اعراض از پیامبر صلی الله علیه و آله ، درپی‌دارندۀ عذابی چون عذاب عاد و ثمود:

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُکُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ

إِذْ جٰاءَتْهُمُ الرُّسُلُ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ قٰالُوا لَوْ شٰاءَ رَبُّنٰا لَأَنْزَلَ مَلاٰئِکَةً فَإِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ . فصّلت (41) 13 و 14

337. اعراض از پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب گمراهی:

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللّٰهَ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ

اَلْمُبِینُ . نور (24) 53 و 54

اعراض‌کنندگان از محمّد صلی الله علیه و آله

1. ابن صوریا
338. اعراض عبد اللّه بن صوریا، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُدْعَوْنَ إِلیٰ کِتٰابِ اللّٰهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . (1)آل عمران (3) 23

2. ابوجهل
339. تکذیب و اعراض ابوجهل، از محمّد صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ صَدَّقَ وَ لاٰ صَلّٰی

وَ لٰکِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . (2)قیامت (75) 31 و 32

فَأَنْذَرْتُکُمْ نٰاراً تَلَظّٰی

لاٰ یَصْلاٰهٰا إِلاَّ الْأَشْقَی

الَّذِی کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . (3)لیل (92) 14 -\16

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . (4)علق (96) 13

3. اصحاب لوا
340. مخالفت اصحاب لوا و اعراض آنان از فرمانها و دستورات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ عَلِمَ اللّٰهُ فِیهِمْ خَیْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . (5)انفال (8) 22 و 23

4. ظالمان
341. اعراض و روی‌گردانی ظالمان، از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ ... یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً. فرقان (25) 27

5 . کافران
342. روی‌گردانی کافران، از رسول خدا صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ

یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللّٰهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَهٰا وَ أَکْثَرُهُمُ الْکٰافِرُونَ . نحل (16) 82 و 83

6. مجرمان
343. اعراض مجرمان تبهکار و فرار آنان از تعالیم محمّد صلی الله علیه و آله ، همچون فرار گورخران از شیر:

... یَتَسٰاءَلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِینَ فَمٰا لَهُمْ عَنِ التَّذْکِرَةِ مُعْرِضِینَ کَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ . مدّثر (74) 40 و 41 و 49 -\51

7 . منافقان
344. روی‌گردانی و اعراض منافقان، از دعوت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ


1) 1) . بنا بر اینکه مقصود از«أ لم تر الَی الّذین...»، ابن صوریا باشد. (روح المعانی، ج 3، جزء 3، ص 178 -\179)

2) 2) . آیه، دربارۀ ابوجهل است. (جامع البیان، ج 14، جزء 29، ص 248)

3) 3) . مفسّران، آیه را دربارۀ ابوجهل می‌دانند. (الکشّاف، ج 4، ص 764)

4) 4) . مفسّران، آیه را دربارۀ ابوجهل دانسته‌اند. (جامع البیان، ج 15، جزء 30، ص 322)

5) 5) .«اصحاب لوا»پرچمداران سپاه شرک بودند. (المغازی، ج 1، ص 226 -\228) آنان می‌گفتند: نسبت به آنچه محمّد صلی الله علیه و آله ما را بدان می‌خواند، کر و لال هستیم. خداوند در آیات یادشده آنان را بدترین جنبندگان دانسته است. (جامع البیان، ج 6 ، جزء 9، ص 279)

رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. (1)نساء (4) 61

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ

رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طُبِعَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَفْقَهُونَ . توبه (9) 86 و 87

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . نور (24) 48

345. منافقان اعراض‌کننده از محمّد صلی الله علیه و آله ، مورد تهدید خداوند:

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللّٰهَ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 53 و 54

8. ولید بن مغیره
346. اعراض و روی‌گردانی ولید بن مغیره، از پیامبر صلی الله علیه و آله :

ذَرْنِی وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِیداً

ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اسْتَکْبَرَ. (2)مدّثر (74) 11 و 23

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از استهزاگران

347. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعراض از استهزاگران آیات خدا:

وَ إِذٰا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتّٰی یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمّٰا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطٰانُ فَلاٰ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْریٰ مَعَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ .

انعام (6) 68

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از افترازنندگان

348. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله موظّف به اعراض از افترازنندگان :

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 112

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از جاهلان

349. فرمان خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای اعراض از جاهلان:

1) 1) . مقصود از«یصدّون عنک»، اعراض است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 102)

2) 2) . آیات، دربارۀ«ولید بن مغیره»است. (جامع البیان، ج 14، جزء 29، ص 190 و 195؛ التبیان، ج 10، ص 176)

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِینَ . اعراف (7) 199

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از طغیانگران

350. فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله جهت اعراض از طغیانگران:

أَ تَوٰاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 53 و 54

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از کافران

351. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای اعراض از کافران:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

ذَرْهُمْ یَأْکُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا وَ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 2 و 3

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از مشرکان

352. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله جهت اعراض از مشرکان:

وَ إِذٰا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ .... انعام (6) 68

... لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

وَ کَذٰلِکَ زَیَّنَ لِکَثِیرٍ مِنَ الْمُشْرِکِینَ قَتْلَ أَوْلاٰدِهِمْ شُرَکٰاؤُهُمْ لِیُرْدُوهُمْ وَ لِیَلْبِسُوا عَلَیْهِمْ دِینَهُمْ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 137

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . حجر (15) 94

فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ انْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ . سجده (32) 30

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰی عَنْ ذِکْرِنٰا وَ لَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا. نجم (53) 29

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از منافقان

353. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور اعراض از منافقان:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ .... نساء (4) 63

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ .... نساء (4) 81

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از ولید بن مغیره

354. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور اعراض از ولید بن مغیره:

ذَرْنِی وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِیداً. (1)مدّثر (74) 11

اعراض محمّد صلی الله علیه و آله از یهود

355. تخییر پیامبر صلی الله علیه و آله در داوری بین یهود و اعراض از آنان:

... مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

356. وعدۀ الهی به محفوظ بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از زیان یهود، در صورت اعراض از آنان:

... مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

357. دروغ‌پردازی و افترا، از شیوه‌های تبلیغاتی دشمنان پیامبر اسلام:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 112

افترازنندگان به محمّد صلی الله علیه و آله

1. ابن زبعری

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، جادوگری

2. ابو الجواظ

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، تقسیم ناعادلانه


1) 1) . آیه در مورد ولید بن مغیره نازل شد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 583)

3. برخی بنی اسرائیل

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، جادوگری

4. کافران

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، جادوگری، دروغگویی

5. برخی مسلمانان

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، خیانت در غنایم

6 . مشرکان

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، افترا به خدا، جادوگری، جنون، دروغگویی، شاعر بودن، کهانت

7. منافقان

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، نسبت بدیها

کیفر افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

358. افترا به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، دارای فرجامی ناپسند:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ .... فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 38 و 39

359. افترای به محمّد صلی الله علیه و آله ، درپی‌دارندۀ عذاب آخرتی:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ مٰا ذٰا أَنْزَلَ رَبُّکُمْ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ

ثُمَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ یُخْزِیهِمْ وَ یَقُولُ أَیْنَ شُرَکٰائِیَ الَّذِینَ کُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فِیهِمْ قٰالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْیَ الْیَوْمَ وَ السُّوءَ عَلَی الْکٰافِرِینَ . نحل (16) 24 و 27

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلیٰ رَجُلٍ یُنَبِّئُکُمْ إِذٰا مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 7 و 8

360. جهنّم، جایگاه افترازنندگان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ثُمَّ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ یُظْلَمُونَ

أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ کَمَنْ بٰاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللّٰهِ وَ مَأْوٰاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. آل عمران (3) 161 و 162

361. افترازنندگان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد تهدید خداوند:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 112

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. اسراء (17) 47 و 48

موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

1. آموختن قرآن از بشر
362. آموختن قرآن از بشر، از افتراهای مشرکان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آیَةً مَکٰانَ آیَةٍ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُنَزِّلُ قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 101 و 103

363. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل افترای

مشرکان، مبنی بر آموختن قرآن از سوی بشر به آن حضرت:

وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آیَةً مَکٰانَ آیَةٍ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُنَزِّلُ قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 101 و 103

2. افترا به خدا
364. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، متّهم به افترا بستن به خدا از جانب دشمنان:

وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آیَةً مَکٰانَ آیَةٍ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُنَزِّلُ قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . نحل (16) 101

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً فَإِنْ یَشَإِ اللّٰهُ یَخْتِمْ عَلیٰ قَلْبِکَ وَ یَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. شوری (42) 24

365. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل اتّهام افترا زدن مشرکان به خدا:

وَ مٰا کٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَریٰ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصِیلَ الْکِتٰابِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 37 و 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

هود (11) 13

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرٰامِی وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تُجْرِمُونَ . هود (11) 35

لَقَدْ کٰانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ مٰا کٰانَ حَدِیثاً یُفْتَریٰ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصِیلَ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . یوسف (12) 111

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . انبیاء (21) 5

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً. فرقان (25) 4 و 5

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ . سجده (32) 3

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ وَ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ مُفْتَریً وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ

وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ مٰا بَلَغُوا مِعْشٰارَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. سبأ (34) 43 و 45

3. تقسیم ناعادلانه
366. متّهم شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی«ابو الجواظ» منافق، به تقسیم ناعادلانۀ زکات:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ

یَسْخَطُونَ . (1)توبه (9) 58

4. جادوزدگی
367. نسبت جادوزدگی از افتراهای کافران نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. اسراء (17) 47

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 7 و 8

5. جادوگری
368. نسبت سحر، از افتراهای کافران نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ کِتٰاباً فِی قِرْطٰاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَیْدِیهِمْ لَقٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . انعام (6) 7

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

لاٰهِیَةً قُلُوبُهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْوَی الَّذِینَ ظَلَمُوا هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ .

انبیاء (21) 3

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ وَ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ مُفْتَریً وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . سبأ (34) 43

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . صافّات (37) 15

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ وَ إِنّٰا بِهِ کٰافِرُونَ . زخرف (43) 30

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . احقاف (46) 7 و 8

أَ فَسِحْرٌ هٰذٰا أَمْ أَنْتُمْ لاٰ تُبْصِرُونَ . طور (52) 15

وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ


1) 1) . مطابق یک قول، آیه دربارۀ«ابو الجواظ»است. (روح المعانی، ج 6 ، جزء 10، ص 173)

مُسْتَمِرٌّ. قمر (54) 2

فَقٰالَ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ یُؤْثَرُ. مدّثر (74) 24

369. افترای کافران بنی اسرائیل به محمّد صلی الله علیه و آله ، با سحر قلمداد کردن معجزات وی:

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

370. افترای سحر و جادوگری به پیامبر صلی الله علیه و آله موجب خفّت و خواری در قیامت:

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ

أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ کُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ

قُلْ نَعَمْ وَ أَنْتُمْ دٰاخِرُونَ . صافّات (37) 15 و 16 و 18

371. سحر زده بودن، تهمتی از طرف«ابن زبعری»به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

... وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. (1)فرقان (25) 8

6. جنون
372. نسبت جنون به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از اتّهامات مشرکان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ . حجر (15) 6

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلیٰ رَجُلٍ یُنَبِّئُکُمْ إِذٰا مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 7 و 8

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . دخان (44) 13 و 14

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ . ذاریات (51) 52

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

373. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله با ردّ اتّهام جنون از آن حضرت:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلیٰ رَجُلٍ یُنَبِّئُکُمْ إِذٰا مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 7 و 8

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

إِنَّکُمْ لَذٰائِقُوا الْعَذٰابِ الْأَلِیمِ . صافّات (37) 36 و 38

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا


1) 1) . یکی از ظالمانی که پیامبر صلی الله علیه و آله را سحرزده معرّفی می‌کرد ابن زبعری بود. (الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 13، ص 6)

سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

أَ تَوٰاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ .

ذاریات (51) 52 و 53

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ

وَ إِنَّ لَکَ لَأَجْراً غَیْرَ مَمْنُونٍ

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . قلم (68) 2 -\4

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

7 . خیانت در غنایم
374. خیانت در غنایم جنگی، افترای برخی مسلمانان صدر اسلام به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ ... (1)آل عمران (3) 161

8. دروغگویی
375. نسبت دروغگویی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به‌وسیلۀ کافران حق‌ستیز:

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

376. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، با ردّ اتّهام دروغگویی از آن حضرت و وعدۀ عذاب به افترازنندگان:

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ

مٰا سَمِعْنٰا بِهٰذٰا فِی الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ إِنْ هٰذٰا إِلاَّ اخْتِلاٰقٌ

أَ أُنْزِلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ مِنْ بَیْنِنٰا بَلْ هُمْ فِی شَکٍّ مِنْ ذِکْرِی بَلْ لَمّٰا یَذُوقُوا عَذٰابِ . ص (38) 4 و 7 و 8

377. ردّ اتّهام دروغگویی از پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خدا، با یادآوری نظارت کامل برآن حضرت:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً فَإِنْ یَشَإِ اللّٰهُ یَخْتِمْ عَلیٰ قَلْبِکَ وَ یَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. شوری (42) 24

9 . ساختگی بودن قرآن
378. خوابهای پریشان دانسته شدن قرآن، از طرف مشرکان، افترایی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . انبیاء (21) 5

379. افترای کافران به محمّد صلی الله علیه و آله ، مبنی بر ساختن و آماده کردن قرآن، براساس افسانه‌های پیشینیان:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً. فرقان (25) 4 و 5

380. ساختگی دانستن قرآن، از افتراهای مشرکان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 23

وَ إِذٰا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآیَةٍ قٰالُوا لَوْ لاٰ اجْتَبَیْتَهٰا قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

وَ مٰا کٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَریٰ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ ... أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ


1) 1) . در شأن نزول آیه آورده‌اند: در غزوۀ بدر، قطیفۀ سرخی از غنایم گم شد. برخی گفتند: پیامبر صلی الله علیه و آله برداشته است، آیۀ یادشده نازل شد. (مجمع البیان، ج 1 -\2 ، ص 872)

فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ .... یونس (10) 37 و 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ .... هود (11) 13

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرٰامِی .... هود (11) 35

لَقَدْ کٰانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ مٰا کٰانَ حَدِیثاً یُفْتَریٰ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ .... یوسف (12) 111

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ .... انبیاء (21) 5

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً. فرقان (25) 4 و 5

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ .... سجده (32) 3

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا ... وَ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ مُفْتَریً وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . سبأ (34) 43

381. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد ساختگی بودن قرآن:

لَقَدْ کٰانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ مٰا کٰانَ حَدِیثاً یُفْتَریٰ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصِیلَ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . یوسف (12) 111

382. تحدّی خداوند به قرآن، نوعی دفاع از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل افترای ساختگی بودن آن:

وَ مٰا کٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَریٰ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصِیلَ الْکِتٰابِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 37 و 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

هود (11) 13

383. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای دفاع از خود، در برابر افترای اساطیرپردازی به وی، از سوی کافران:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً

قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِی یَعْلَمُ السِّرَّ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ کٰانَ غَفُوراً رَحِیماً. فرقان (25) 4 -\6

10. سحر بودن قرآن

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، موارد افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، جادوگری

11. شاعر بودن
384. نسبت ناروای شاعر بودن به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، از سوی مشرکان:

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ .... انبیاء (21) 5

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

أَمْ یَقُولُونَ شٰاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ . طور (52) 30

385. دفاع خداوند از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با ردّ نسبت شعر و شاعری به آن حضرت:

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . انبیاء (21) 5 و 7

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ .... یس (36) 69

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

أَمْ یَقُولُونَ شٰاعِرٌ ... قُلْ تَرَبَّصُوا .... طور (52) 30 و 31

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شٰاعِرٍ قَلِیلاً مٰا تُؤْمِنُونَ . حاقّه (69) 40 و 41

12. کهانت
386. اتّهام کهانت به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از جانب مشرکان مکّه:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

وَ لاٰ بِقَوْلِ کٰاهِنٍ قَلِیلاً مٰا تَذَکَّرُونَ . حاقّه (69) 42

387. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله با ردّ هرگونه کهانت از آن حضرت و تهدید افترازنندگان:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

وَ لاٰ بِقَوْلِ کٰاهِنٍ قَلِیلاً مٰا تَذَکَّرُونَ . حاقّه (69) 42

13. نسبت بدیها
388. نسبت دادن بدیها به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از سخنان افتراآمیز و جاهلانۀ منافقان:

... وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یَقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِکَ قُلْ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ لاٰ یَکٰادُونَ یَفْقَهُونَ حَدِیثاً. (1)نساء (4) 78

389. وابسته بودن همۀ امور به دست خدا، باعث ردّ ادّعای جاهلانۀ منافقان، در مورد نسبت بدیها به پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَیْنَمٰا تَکُونُوا یُدْرِکْکُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ کُنْتُمْ فِی بُرُوجٍ مُشَیَّدَةٍ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ یَقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یَقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِکَ قُلْ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ لاٰ یَکٰادُونَ یَفْقَهُونَ حَدِیثاً. نساء (4) 78

افشاگری محمّد صلی الله علیه و آله

390. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مأمور افشای سوابق ننگین اهل کتاب:

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنٰازِیرَ .... مائده (5) 60

اقرار به محمّد صلی الله علیه و آله

391. اقرار انبیای پیشین، به نبوّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ


1) 1) . بنا بر یک احتمال، آیه مربوط به منافقان است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 100)

بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . آل عمران (3) 81

اقرار محمّد صلی الله علیه و آله

392. اقرار پیامبر صلی الله علیه و آله به دسترسی نداشتن به خزاین خداوند و آگاه نبودن از سود و زیان خویش:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ .... انعام (6) 50

393. اقرار محمّد صلی الله علیه و آله به آگاه نبودن از غیب (بدون وحی الهی):

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ .... انعام (6) 50

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

الهام به محمّد صلی الله علیه و آله

394. الهام معارف و علوم دست نیافتنی به پیامبر صلی الله علیه و آله از ناحیۀ خدا:

... وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. (1)نساء (4) 113

امامت محمّد صلی الله علیه و آله

395. امامت محمّد صلی الله علیه و آله اجابت دعای ابراهیم علیه السلام در طلب امامت در ذریّۀ خویش:

وَ إِذِ ابْتَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمٰاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قٰالَ إِنِّی جٰاعِلُکَ لِلنّٰاسِ إِمٰاماً قٰالَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِی قٰالَ لاٰ یَنٰالُ عَهْدِی الظّٰالِمِینَ . (2)بقره (2) 124

396. اقامۀ نماز جمعه در صدر اسلام، به امامت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نُودِیَ لِلصَّلاٰةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلیٰ ذِکْرِ اللّٰهِ ... وَ إِذٰا رَأَوْا تِجٰارَةً ... وَ تَرَکُوکَ قٰائِماً .... جمعه (62) 9 و 11

397. اقامۀ نماز جماعت در میادین نبرد، به امامت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ فَلْتَقُمْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذٰا سَجَدُوا فَلْیَکُونُوا مِنْ وَرٰائِکُمْ وَ لْتَأْتِ طٰائِفَةٌ أُخْریٰ لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَکَ .... نساء (4) 102

امانتداری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمد صلی الله علیه و آله ، امانتداری

امان دادن محمّد صلی الله علیه و آله

398. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به پذیرش امان خواهی مشرکان و تأمین امنیت آنان، تا بازگشت به محلّ

1) 1) . مقصود از«علّمک ما لم تکن تعلم»الهام علوم به پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 5، ص 80)

2) 2) . از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده است: من اجابت‌شدۀ دعای پدرم ابراهیم علیه السلام هستم، پس امامت به من منتهی شد. (البرهان، ج 1، ص 325، ح 13)

امن خود:

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 6

399. شنیدن کلام خدا، فلسفۀ امان دادن محمّد صلی الله علیه و آله به مشرکان:

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 6

امّت محمّد صلی الله علیه و آله

400. امت محمّد صلی الله علیه و آله معتدل در میان امّتها:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً .... بقره (2) 143

401. امّت محمّد صلی الله علیه و آله برتر بر سایر امّتها:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً .... بقره (2) 143

402. گواهی امّت محمّد صلی الله علیه و آله در قیامت، نسبت به سایر امتها:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً .... بقره (2) 143

403. امت محمّد صلی الله علیه و آله ، مؤمن به خدا:

کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّٰاسِ ... وَ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ .... آل عمران (3) 110

404. امت محمّد صلی الله علیه و آله ، الگو و نمونه برای امتها:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً ... (1)بقره (2) 143

405. امّت محمّد صلی الله علیه و آله ، امرکنندۀ مردم به نیکیها و بازدارندۀ آنان از بدیها:

کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّٰاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ .... آل عمران (3) 110

406. امّت محمّد صلی الله علیه و آله ، حجّتی از سوی خدا بر دیگر امّتها:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ ... (2)بقره (2) 143

407. امّت محمّد صلی الله علیه و آله ، هدایتگر و حق‌طلب:

وَ مِمَّنْ خَلَقْنٰا أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ . (3)اعراف (7) 181

408. فرستاده شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به‌سوی امت اسلام، در راستای سنت الهی برای ارسال پیامبران:

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ فِی أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهٰا أُمَمٌ لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمٰنِ قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ . رعد (13) 30


1) 1) . مقصود از گواه بودن امّت اسلامی، صِرف ادای شهادت نیست، بلکه آنان باید شاهدی برای راستی و درستی باشند و این معنای اسوه بودن است

2) 2) . یکی از معانی«شهداء علی النّاس»حجّت بودن برای مردم است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 416)

3) 3) . طبق روایت، مقصود از«امّة یهدون...»امّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است. (تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 105، ح 382)

409. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، شاهد امّت خویش در قیامت:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً .... بقره (2) 143

امداد به محمّد صلی الله علیه و آله

امدادکنندگان به محمّد صلی الله علیه و آله

1. امام علی علیه السلام
410. امام علی علیه السلام امداددهندۀ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . (1)

انفال (8) 64

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً .... وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. (2)تحریم (66) 3 و 4

411. صالح المؤمنین، علی علیه السلام ، حامی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در برابر توطئۀ برخی همسران آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ .... وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ ... (3)تحریم (66) 3 و 4

2. انبیا
412. پیمان خداوند از پیامبران، مبنی بر امداد و یاری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . (4)آل عمران (3) 81

3. انصار
413. برخورداری رسول خدا صلی الله علیه و آله ، از امدادهای انصار:

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . (5)انفال (8) 62 و 64

وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ هٰاجَرُوا وَ جٰاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولٰئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ . انفال (8) 74

4. جبرئیل
414. جبرئیل، یاری‌دهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به فرمان خدا:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ


1) 1) . براساس روایت منقول از شیعه و سنّی، آیۀ مذکور در مورد علی علیه السلام نازل شده است. (البرهان، ج 2، ص 709، ح 1؛ الدّرّ المنثور، ج 4، ص 100)

2) 2) . براساس روایاتی منقول از شیعه و سنّی، مقصود از«صالح المؤمنین»علی علیه السلام است. (الدّرّ المنثور، ج 8 ، ص 224؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 370 -\371، ح 10 و 11 و 14)

3) 3) . در روایتی از امام باقر علیه السلام«صالح المؤمنین»به علیّ بن ابی طالب علیه السلام تفسیر شده است. (تفسیر قمّی، ج 2، ص 393؛ البرهان، ج 5، ص 420، ح 8)

4) 4) . از امام علی علیه السلام روایت شده که خداوند از انبیای پیشین میثاق گرفت که با معرّفی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به امّتهای خود به وی ایمان آورند و او را یاری رسانند. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 359، ح 217)

5) 5) . براساس گفتۀ بعضی مفسّران و روایت منقول از امام باقر علیه السلام ، مقصود از«المؤمنین»انصار است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 854 ؛ تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 165، ح 146)

وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

5. ملائکه
415. ملائکه، امدادکنندگان پیامبر صلی الله علیه و آله با اذن و فرمان الهی:

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْهٰا وَ عَذَّبَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ ذٰلِکَ جَزٰاءُ الْکٰافِرِینَ . توبه (9) 26

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

6. مؤمنان
416. مؤمنانِ صالح، امدادکنندگان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ .... اعراف (7) 157

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62 و 64

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

417. امدادهای الهی و مؤمنان، کافی برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 64

7 . مهاجران
418. امداد خداوند و ملائکه به پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام هجرت از مکّه:

لِلْفُقَرٰاءِ الْمُهٰاجِرِینَ الَّذِینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیٰارِهِمْ وَ أَمْوٰالِهِمْ یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً وَ یَنْصُرُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الصّٰادِقُونَ . حشر (59) 8

امدادهای خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

419. کفایت امدادهای خدا برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62 و 64

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ وَ کَفیٰ

بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً. فرقان (25) 31

... قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

420. امداد خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با اعطای پیروزی به آن حضرت:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

وَ یَنْصُرَکَ اللّٰهُ نَصْراً عَزِیزاً. فتح (48) 1 و 3

421. خداوند، امدادرسان پیامبر صلی الله علیه و آله در دنیا و آخرت:

مَنْ کٰانَ یَظُنُّ أَنْ لَنْ یَنْصُرَهُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ فَلْیَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَی السَّمٰاءِ ثُمَّ لْیَقْطَعْ فَلْیَنْظُرْ هَلْ یُذْهِبَنَّ کَیْدُهُ مٰا یَغِیظُ. حج (22) 15

422. هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در راه خدا، زمینۀ نزول امداد الهی برآن حضرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

423. شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر تجاوزهای دشمن، نیازمند توفیق الهی:

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

424. امداد خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به‌واسطۀ ملائکه:

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ ... وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 26

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً .... وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ ... وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

425. پیامبر صلی الله علیه و آله ، نیازمند امداد الهی، برای پایداری بر طریق وحی:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 74

426. پیامبر صلی الله علیه و آله نیازمند نزول امداد الهی، جهت ورود به کارها و خروج از آن، به شکل درست:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

427. پیامبر صلی الله علیه و آله نیازمند تقویت روحی و امداد الهی، در ادای مسئولیّت رسالت:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِیلاً. فرقان (25) 32

428. نوید خداوند به یاری پیامبر صلی الله علیه و آله در صورت پایداری و مقاومت:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا .... انعام (6) 34

429. امداد خداوند به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله با سرپرست قرار دادن برای وی، در کودکی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 6

430. نصرت خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله در غار ثور، با آرامش‌بخشی به او:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا ... (1)توبه (9) 40

431. امداد و نصرت خدا به محمّد صلی الله علیه و آله در غزوۀ حنین:

لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللّٰهُ فِی مَوٰاطِنَ کَثِیرَةٍ وَ یَوْمَ حُنَیْنٍ ...

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ .... توبه (9) 25 و 26

432. امداد و یاری محمّد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند، باعث بی‌اثر شدن نیرنگ کافران:

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62

433. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور تسبیح و استغفار، در برابر امدادهای الهی:

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ

وَ رَأَیْتَ النّٰاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللّٰهِ أَفْوٰاجاً

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کٰانَ تَوّٰاباً. نصر (110) 1 -\3

434. امداد خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با آشنا کردن وی به معارف دین:

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ . ضحی (93) 7

435. وعدۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد یاری او و پیروز شدن بر دشمنان:

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 60

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ . غافر (40) 77

436. امداد خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با بی‌نیاز ساختن آن حضرت:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 8

437. امداد خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در حدیبیّه، با نزول سکینه و آرامش برآن حضرت:

إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّةَ حَمِیَّةَ الْجٰاهِلِیَّةِ فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ ... (2)فتح (48) 26

438. امداد غیبی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام قرائت قرآن:

وَ إِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنٰا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجٰاباً مَسْتُوراً

وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً .... اسراء (17) 45 و 46

439. امداد خدا به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با نزول لشکریان الهی برای آن حضرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ ... فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

امربه‌معروف محمّد صلی الله علیه و آله

440. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از آمران به معروف:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی ... یَأْمُرُهُمْ


1) 1) . مقصود از«الغار»غار ثور است. (جامع البیان، ج 6 ، جزء 10، ص 375)

2) 2) . آیه، دربارۀ حدیبیّه است. (جامع البیان، ج 11، جزء 26، ص 364)

بِالْمَعْرُوفِ .... اعراف (7) 157

441. امربه‌معروف ، از نشانه‌های ذکر شده برای پیامبر صلی الله علیه و آله در تورات و انجیل:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ .... اعراف (7) 157

442. امربه‌معروف ، از وظایف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِینَ . اعراف (7) 199

امنیّت محمّد صلی الله علیه و آله

443. بشارت خداوند برای ورود پیامبر صلی الله علیه و آله به مسجد الحرام، با امنیّت کامل:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

اموال محمّد صلی الله علیه و آله

444. مالکیّت و اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به انفال و اموال عمومی:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... (1)انفال (8) 1

445. اختصاص سهمی از خمس (یک‌پنجم ) غنایم، به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ .... انفال (8) 41

446. اختصاص بخشی از فیء و اموال به دست آمده از دشمن، (بدون خونریزی) به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ

مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ .... حشر (59) 6 و 7

نیز ==> اختیارات محمّد صلی الله علیه و آله ، خانۀ محمّد صلی الله علیه و آله

امّی بودن محمّد صلی الله علیه و آله

447. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، فاقد پیشینۀ خواندن و نوشتن، پیش از بعثت:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

448. تعلیم کتاب، حکمت و تلاوت آیات بر مردم از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم امّی بودن آن حضرت:

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

449. امّی، از صفات پیامبر صلی الله علیه و آله در تورات و انجیل:

1) 1) .«انفال»یعنی کف درّه‌ها، بالای کوهها، جنگلها، معادن، زمینی که بدون جنگ از دشمن به دست آمده باشد. اراضی مواتی است که اهل آن کوچ کرده باشند و زمینهای خاصّی است که سلاطین به خود اختصاص داده باشند. (المیزان، ج 9، ص 14)

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... (1)اعراف (7) 157

450. امّی بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، علامتی روشن برای اهل کتاب:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

451. امّی بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، مانعی در برابر تردیدهای باطل‌اندیشان، در برابر قرآن:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

452. امّی بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، مانع تشکیک اهل باطل، در نبوّت آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

امیدبخشی محمّد صلی الله علیه و آله

453. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مسئول امیدوار ساختن گناهکاران، به آمرزش الهی:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

نَبِّئْ عِبٰادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . حجر (15) 49

قُلْ یٰا عِبٰادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلیٰ أَنْفُسِهِمْ لاٰ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً .... زمر (39) 53

امید به محمّد صلی الله علیه و آله

454. مؤمنان راستین، امیدوار به فضل خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 59

امیدواری محمّد صلی الله علیه و آله

455. امیدواری پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رحمت الهی و گشایش رزق و روزی:

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا ....

اسراء (17) 28

456. خداوند، امیدوارکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، به نصرت الهی و شکست کافران در کارزار:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. نساء (4) 84

457. امیدوار شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به برخورداری از مقام شفاعت، از سوی خدا:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ


1) 1) .«امّی»به کسی گفته می‌شود که نوشتن و خواندن را نمی‌داند. (مفردات، ص 87 ،«ام»)

مَقٰاماً مَحْمُوداً. (1)اسراء (17) 79

458. تهجّد و شب‌زنده‌داری پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینۀ امیدواری وی به برخورداری از مقام شفاعت:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

459. خداوند، امیدوارکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، به برخورداری وی از همسرانی بهتر، در صورت طلاق دادن همسران خود:

عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ مُسْلِمٰاتٍ مُؤْمِنٰاتٍ قٰانِتٰاتٍ تٰائِبٰاتٍ عٰابِدٰاتٍ سٰائِحٰاتٍ ثَیِّبٰاتٍ وَ أَبْکٰاراً. تحریم (66) 5

460. پیامبر صلی الله علیه و آله ، امیدوار به یافتن کوتاه‌ترین راه رشد و هدایت الهی:

إِلاّٰ أَنْ یَشٰاءَ اللّٰهُ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذٰا نَسِیتَ وَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَهْدِیَنِ رَبِّی لِأَقْرَبَ مِنْ هٰذٰا رَشَداً. کهف (18) 24

461. خداوند، امیدوارکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، به برخورداری از عطایای الهی:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

انابۀ محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، انابه

انتظار محمّد صلی الله علیه و آله

462. پیامبر صلی الله علیه و آله ، منتظر نزول وحی، جهت تغییر قبله:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا یَعْمَلُونَ . بقره (2) 144

463. پیامبر صلی الله علیه و آله ، در انتظار عذاب برای مشرکان:

... قُلِ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . انعام (6) 158

قٰالَ قَدْ وَقَعَ عَلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ رِجْسٌ وَ غَضَبٌ أَ تُجٰادِلُونَنِی فِی أَسْمٰاءٍ سَمَّیْتُمُوهٰا أَنْتُمْ وَ آبٰاؤُکُمْ مٰا نَزَّلَ اللّٰهُ بِهٰا مِنْ سُلْطٰانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . اعراف (7) 71

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 20

فَهَلْ یَنْتَظِرُونَ إِلاّٰ مِثْلَ أَیّٰامِ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ


1) 1) . در روایتی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مقام محمود به مقام شفاعت تفسیر شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 207، ح 397)

قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 102

464. پیامبر صلی الله علیه و آله ، و اهل ایمان، در انتظار نابودی کفرپیشگان:

قُلْ یَوْمَ الْفَتْحِ لاٰ یَنْفَعُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِیمٰانُهُمْ وَ لاٰ هُمْ یُنْظَرُونَ

فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ انْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ . سجده (32) 29 و 30

اندوه محمّد صلی الله علیه و آله

==> حزن محمّد صلی الله علیه و آله

انذارهای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

465. انذار انسانها، از وظایف و رسالتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لاٰ تُسْئَلُ عَنْ أَصْحٰابِ الْجَحِیمِ . بقره (2) 119

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

کِتٰابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ فَلاٰ یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . اعراف (7) 2

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 184 و 188

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ . هود (11) 12

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هٰادٍ. رعد (13) 7

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ الْعَذٰابُ فَیَقُولُ الَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ . ابراهیم (14) 44

وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 89

وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْنٰاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. اسراء (17) 105

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِی غَفْلَةٍ وَ هُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . مریم (19) 39

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنَّمٰا أَنَا لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ . حج (22) 49

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ تَعْرِفُ فِی وُجُوهِ الَّذِینَ کَفَرُوا الْمُنْکَرَ یَکٰادُونَ یَسْطُونَ بِالَّذِینَ یَتْلُونَ عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا قُلْ أَ فَأُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکُمُ النّٰارُ وَعَدَهَا اللّٰهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. حجّ (22) 72

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ . نمل (27) 92

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 46

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 28

إِنْ أَنْتَ إِلاّٰ نَذِیرٌ

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ. فاطر (35) 23 و 24

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا مُنْذِرٌ وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ إِلاّٰ أَنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ص (38) 65 و 70

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَی الْحَنٰاجِرِ کٰاظِمِینَ مٰا لِلظّٰالِمِینَ مِنْ حَمِیمٍ وَ لاٰ شَفِیعٍ یُطٰاعُ . غافر (40) 18

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ تُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ. شوری (42) 7

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ملک (67) 26

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

قُمْ فَأَنْذِرْ. مدّثر (74) 1 و 2

466. پیامبر صلی الله علیه و آله انذاردهندۀ مردم به‌وسیلۀ قرآن:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلیٰ صَلاٰتِهِمْ یُحٰافِظُونَ . انعام (6) 92

الر کِتٰابٌ أُحْکِمَتْ آیٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 1 و 2

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ وَ لَمْ یَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً

قَیِّماً لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ وَ یُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصّٰالِحٰاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً حَسَناً

وَ یُنْذِرَ الَّذِینَ قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً. کهف (18) 1 و 2 و 4

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ . شعراء (26) 193 و 194

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ تُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ. شوری (42) 7

467. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور انذار مردم، از عذاب استیصال:

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ الْعَذٰابُ فَیَقُولُ الَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ

وَ سَکَنْتُمْ فِی مَسٰاکِنِ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَ تَبَیَّنَ لَکُمْ کَیْفَ فَعَلْنٰا بِهِمْ وَ ضَرَبْنٰا لَکُمُ الْأَمْثٰالَ . (1)ابراهیم (14) 44 و 45


1) 1) . به قرینۀ«...اَخّرنا الیٰ اجل قریب...»مقصود از«العذاب»، عذاب استیصال است. (المیزان، ج 12، ص 82)

468. پیامبر صلی الله علیه و آله و انبیای پیش از او، انذاردهندگان مردم:

هٰذٰا نَذِیرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولیٰ . نجم (53) 56

469. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به یادآوری انذارهای هود علیه السلام برای قوم عاد، در سرزمین احقاف:

وَ اذْکُرْ أَخٰا عٰادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقٰافِ وَ قَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . احقاف (46) 21

انذارشدگان محمّد

1. اهل کتاب
470. انذار اهل کتاب، از مسئولیّتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ .... مائده (5) 19

ذٰلِکَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِی فِیهِ یَمْتَرُونَ

فَاخْتَلَفَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَیْنِهِمْ ...

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِی غَفْلَةٍ وَ هُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . مریم (19) 34 و 37 و 39

2. اهل مکّه
471. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور انذار مردم مکّه و اطراف آن، از عذاب قیامت:

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... انعام (6) 92

... لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ .... سجده (32) 3

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ تُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ. شوری (42) 7

3. بندگان خدا
472. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به انذار بندگان خدا، از عذاب الهی:

نَبِّئْ عِبٰادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ

وَ أَنَّ عَذٰابِی هُوَ الْعَذٰابُ الْأَلِیمُ . حجر (15) 49 و 50

4. پیروان قرآن
473. انذار پیروان قرآن، از مسئولیّتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ ... (1)یس (36) 11

5. توطئه‌گران
474. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به انذار توطئه‌گران بر ضدّ آیات الهی، از آتش دوزخ:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنَّمٰا أَنَا لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ

وَ الَّذِینَ سَعَوْا فِی آیٰاتِنٰا مُعٰاجِزِینَ أُولٰئِکَ أَصْحٰابُ الْجَحِیمِ . حجّ (22) 49 و 51


1) 1) . مقصود از«الذّکر»، قرآن است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 653؛ کشف الاسرار، ج 8، ص 203)

6 . خائفان
475. انذار خائفان قیامت، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ .... انعام (6) 51

476. تأثیرپذیری خداترسان در نهان، از انذارهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

... إِنَّمٰا تُنْذِرُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَیْبِ .... فاطر (35) 18

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ ....

یس (36) 11

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ یَخْشٰاهٰا. نازعات (79) 42 و 45

7. خویشاوندان
477. انذار خویشاوندان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . شعراء (26) 214

8 . دشمنان
478. انذار دشمنان ستیزه‌جو و لجوج، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

9. شقاوتمندان
479. هشدار پیامبر صلی الله علیه و آله به شقاوتمندان، از زبانه‌های آتش دوزخ:

فَأَنْذَرْتُکُمْ نٰاراً تَلَظّٰی

لاٰ یَصْلاٰهٰا إِلاَّ الْأَشْقَی . لیل (92) 14 و 15

10. ظالمان
480. انذار ستمگران، از وظایف و مسئولیّتهای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ الْعَذٰابُ فَیَقُولُ الَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ .... ابراهیم (14) 44

... لٰکِنِ الظّٰالِمُونَ الْیَوْمَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ .... مریم (19) 38 و 39

... لَهُمْ نٰارُ جَهَنَّمَ ... وَ هُمْ یَصْطَرِخُونَ فِیهٰا ... وَ جٰاءَکُمُ النَّذِیرُ فَذُوقُوا فَمٰا لِلظّٰالِمِینَ مِنْ نَصِیرٍ. فاطر (35) 36 و 37

... وَ هٰذٰا کِتٰابٌ مُصَدِّقٌ لِسٰاناً عَرَبِیًّا لِیُنْذِرَ الَّذِینَ ظَلَمُوا .... احقاف (46) 12

11. عاقلان
481. انذار صاحبان عقل و خرد، از رسالتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

لِیُنْذِرَ مَنْ کٰانَ حَیًّا وَ یَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَی الْکٰافِرِینَ . (1)یس (36) 70

12. کافران
482. انذارهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، به کافران صدر اسلام:

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . بقره (2) 6

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ .... انعام (6) 19

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ ... قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قٰالَ لِقَوْمِهِ یٰا قَوْمِ إِنْ کٰانَ کَبُرَ


1) 1) .«من کان حیّاً»یعنی عاقل و صاحب خرد باشد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 675؛ الکشاف، ج 4، ص 27)

عَلَیْکُمْ مَقٰامِی وَ تَذْکِیرِی بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَعَلَی اللّٰهِ تَوَکَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَکُمْ وَ شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ لاٰ یَکُنْ أَمْرُکُمْ عَلَیْکُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَیَّ وَ لاٰ تُنْظِرُونِ

فَکَذَّبُوهُ فَنَجَّیْنٰاهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ وَ جَعَلْنٰاهُمْ خَلاٰئِفَ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ

فَهَلْ یَنْتَظِرُونَ إِلاّٰ مِثْلَ أَیّٰامِ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 71 و 73 و 102

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 121 و 122

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ الْعَذٰابُ فَیَقُولُ الَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ

وَ سَکَنْتُمْ فِی مَسٰاکِنِ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَ تَبَیَّنَ لَکُمْ کَیْفَ فَعَلْنٰا بِهِمْ وَ ضَرَبْنٰا لَکُمُ الْأَمْثٰالَ . ابراهیم (14) 44 و 45

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

وَ مٰا أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ إِلاّٰ وَ لَهٰا کِتٰابٌ مَعْلُومٌ . حجر (15) 2 و 4

فَاخْتَلَفَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَیْنِهِمْ فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ یَوْمٍ عَظِیمٍ

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ .... مریم (19) 37 و 39

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 135

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ .... انبیاء (21) 36 و 45

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ تَعْرِفُ فِی وُجُوهِ الَّذِینَ کَفَرُوا الْمُنْکَرَ یَکٰادُونَ یَسْطُونَ بِالَّذِینَ یَتْلُونَ عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا قُلْ أَ فَأُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکُمُ النّٰارُ وَعَدَهَا اللّٰهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. حج (22) 72

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَ إِذٰا کُنّٰا تُرٰاباً وَ آبٰاؤُنٰا أَ إِنّٰا لَمُخْرَجُونَ

قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ رَدِفَ لَکُمْ بَعْضُ الَّذِی تَسْتَعْجِلُونَ . نمل (27) 67 و 72

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ . سجده (32) 3

لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أُنْذِرَ آبٰاؤُهُمْ فَهُمْ غٰافِلُونَ

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . یس (36) 6 و 10

فَکَفَرُوا بِهِ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

فَإِذٰا نَزَلَ بِسٰاحَتِهِمْ فَسٰاءَ صَبٰاحُ الْمُنْذَرِینَ . صافّات (37) 170 و 177

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُکُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ. فصّلت (41) 13

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ . ق (50) 2

اِقْتَرَبَتِ السّٰاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنَ الْأَنْبٰاءِ مٰا فِیهِ مُزْدَجَرٌ

حِکْمَةٌ بٰالِغَةٌ فَمٰا تُغْنِ النُّذُرُ. قمر (54) 1 و 4 و 5

إِنّٰا أَنْذَرْنٰاکُمْ عَذٰاباً قَرِیباً یَوْمَ یَنْظُرُ الْمَرْءُ مٰا قَدَّمَتْ یَدٰاهُ وَ یَقُولُ الْکٰافِرُ یٰا لَیْتَنِی کُنْتُ تُرٰاباً. نبأ (78) 40

فَأَنْذَرْتُکُمْ نٰاراً تَلَظّٰی

لاٰ یَصْلاٰهٰا إِلاَّ الْأَشْقَی

الَّذِی کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . لیل (92) 14 -\16

13. گناهکاران
483. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور هشدار دادن به گناهکاران، از عذاب قیامت:

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . (1)انعام (6) 15

14. متخلّفان از جهاد
484. پیامبر صلی الله علیه و آله ، انذاردهندۀ متخلّفان از جهاد، از عذاب جهنّم:

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلاٰفَ رَسُولِ اللّٰهِ وَ کَرِهُوا أَنْ یُجٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ قٰالُوا لاٰ تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ قُلْ نٰارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ کٰانُوا یَفْقَهُونَ . توبه (9) 81

15. مشرکان
485. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، موظّف به بیم دادن مشرکان زمان خویش:

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلیٰ صَلاٰتِهِمْ یُحٰافِظُونَ . انعام (6) 92

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ وَ لاٰ یَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعٰاءَ إِذٰا مٰا یُنْذَرُونَ . انبیاء (21) 45

486. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بیان سرگذشت نوح علیه السلام و قومش، برای هشدار به مشرکان:

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قٰالَ لِقَوْمِهِ یٰا قَوْمِ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکُمْ مَقٰامِی وَ تَذْکِیرِی بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَعَلَی اللّٰهِ تَوَکَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَکُمْ وَ شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ لاٰ یَکُنْ أَمْرُکُمْ عَلَیْکُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَیَّ وَ لاٰ تُنْظِرُونِ

فَکَذَّبُوهُ فَنَجَّیْنٰاهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ وَ جَعَلْنٰاهُمْ خَلاٰئِفَ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . یونس (10) 71 و 73

487. انذار مشرکان لجوج و رویگردان از توحید، از وظایف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109

488. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار انذار مشرکان، از عذاب روز بزرگ:

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ

وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتٰاعاً حَسَناً إِلیٰ أَجَلٍ مُسَمًّی وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ. هود (11) 2 و 3


1) 1) . مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله به بیان ترس از عذاب، در صورت نافرمانی خدا برای انذار گناهکاران است

489. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور انذار مشرکان، از گرفتار شدن به انواع عذابهای الهی:

قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ

لِکُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ وَ سَوْفَ تَعْلَمُونَ . انعام (6) 65 و 67

490. اثر نبخشیدن انذارهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، بر مشرکان صدر اسلام:

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . یس (36) 10

اِقْتَرَبَتِ السّٰاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ

وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنَ الْأَنْبٰاءِ مٰا فِیهِ مُزْدَجَرٌ

حِکْمَةٌ بٰالِغَةٌ فَمٰا تُغْنِ النُّذُرُ. قمر (54) 1 و 2 و 4 و 5

491. انذار مشرکان صدر اسلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به‌وسیلۀ قرآن:

... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ ... وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

الر کِتٰابٌ أُحْکِمَتْ آیٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 1 و 2

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ ... وَ یُنْذِرَ الَّذِینَ قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً. کهف (18) 1 و 4

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ وَ لاٰ یَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعٰاءَ إِذٰا مٰا یُنْذَرُونَ . انبیاء (21) 45

وَ لٰکِنّٰا أَنْشَأْنٰا قُرُوناً فَتَطٰاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ ... لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ .... قصص (28) 45 و 46

وَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ مِنْ کُتُبٍ یَدْرُسُونَهٰا وَ مٰا أَرْسَلْنٰا إِلَیْهِمْ قَبْلَکَ مِنْ نَذِیرٍ

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ ... مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 44 و 46

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ .... فاطر (35) 42

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ تُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ. شوری (42) 7

16. مکذّبان
492. پیامبر صلی الله علیه و آله انذاردهندۀ مکذّبان رسالت خود، از گرفتار شدن به عذاب الهی:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ رَبُّکُمْ ذُو رَحْمَةٍ وٰاسِعَةٍ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . انعام (6) 147

17. منافقان
493. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور انذار منافقان، از عذابی دردناک:

بَشِّرِ الْمُنٰافِقِینَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَلِیماً. نساء (4) 138

18. مؤمنان
494. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به انذار اهل ایمان:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

19. نمازگزاران
495. انذار نمازگزاران، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْریٰ وَ إِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلیٰ حِمْلِهٰا لاٰ یُحْمَلْ مِنْهُ شَیْءٌ وَ لَوْ کٰانَ ذٰا قُرْبیٰ إِنَّمٰا تُنْذِرُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَیْبِ وَ أَقٰامُوا الصَّلاٰةَ وَ مَنْ تَزَکّٰی فَإِنَّمٰا یَتَزَکّٰی لِنَفْسِهِ وَ إِلَی اللّٰهِ الْمَصِیرُ. فاطر (35) 18

انفاق محمّد صلی الله علیه و آله

496. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به انفاق مال به ذوی القربی و نیازمندان و درراه‌ماندگان:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ .... اسراء (17) 26

فَآتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ .... روم (30) 38

497. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به رعایت اعتدال در انفاق:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِیراً

وَ لاٰ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلیٰ عُنُقِکَ وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً. اسراء (17) 26 و 29

498. توصیۀ الهی به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای انفاق به مستمندان:

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ. ضحی (93) 10

اولوالعزمی محمّد صلی الله علیه و آله

499. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از پیامبران اولوالعزم و صاحب شریعت:

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ مٰا وَصَّیْنٰا بِهِ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ ... (1)شوری (42) 13

500. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور صبرپیشگی چون دیگر پیامبران اولوالعزم:

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

501. برتری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بر سایر انبیای اولوالعزم:

وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثٰاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ وَ أَخَذْنٰا مِنْهُمْ مِیثٰاقاً غَلِیظاً. (2)احزاب (33) 7

اهانت به محمّد صلی الله علیه و آله

502. برخورد توهین‌آمیز منافقان با پیامبر صلی الله علیه و آله با

1) 1) .«عزم»در لغت به معنای تصمیم است (مفردات، ص 565،«عزم») ولی براساس روایات و دیدگاه مفسّران، مقصود از پیامبران اولوالعزم، پنج پیامبر صاحب شریعت، از جمله پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است. (تفسیر الصّافی، ج 5، ص 18؛ المیزان، ج 18، ص 218)

2) 2) . ذکر اسم پیامبر صلی الله علیه و آله پیش از نام چهار پیامبر بزرگ، [در حالی که از نظر ترتیب تاریخی بعد از آنان است] حاکی از فضل و شرف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 531)

ذلیل خواندن آن حضرت:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ ... (1)منافقون (63) 8

503. اهانت منافقان به پیامبر صلی الله علیه و آله با نسبت ساده‌لوحی و خوش‌باوری به آن حضرت:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ... (2)توبه (9) 61

504. اهانت برخی یهودیان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا ... (3)

بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ .... نساء (4) 46

505. نهی خداوند، از کاربرد کلمات اهانت‌آمیز به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا .... بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ ... وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله

506. دوستی و مودّت اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، خواستۀ آن حضرت از مردم:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ ... (4)

شوری (42) 23

507. دوستی اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله ، پسندیده و ارزشمند:

وَ مَنْ یُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَی اللّٰهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقیٰ وَ إِلَی اللّٰهِ عٰاقِبَةُ الْأُمُورِ. لقمان (31) 22

ذٰلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللّٰهُ عِبٰادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهٰا حُسْناً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ شَکُورٌ. شوری (42) 23

508. دوستی اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب برخورداری از آمرزش الهی:

ذٰلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللّٰهُ عِبٰادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهٰا حُسْناً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ شَکُورٌ. شوری (42) 23


1) 1) .«عبد اللّه بن ابیّ»از سران منافق در بازگشت از غزوۀ بنی المصطلق گفت: محمّد صلی الله علیه و آله را از مدینه اخراج می‌کنیم، و او را ذلیل خواند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 442)

2) 2) . مقصود از«منهم»منافقان است. (المیزان، ج 9، ص 323)

3) 3) .«راعنا»در عربی به معنای طلب توجّه و مراقبت است، امّا یهودیان با گفتن این کلمه دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله کاربرد عبری آن را که نوعی توهین شمرده می‌شد، قصد می‌کردند. (الکشّاف، ج 1، ص 174)

4) 4) . مقصود از«القربیٰ»اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله [علی،فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام ] است. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 43؛ الدّرّ المنثور، ج 7، ص 348)

509. مؤمنان، موظّف به فرستادن صلوات بر اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. (1)احزاب (33) 56

510. اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، انسانهای معصوم و مبرّا از هرگونه آلودگی:

... إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً. احزاب (33) 33

511. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله ، از جملۀ راسخان در علم و عالمان به تأویل قرآن:

هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ ... وَ مٰا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللّٰهُ وَ الرّٰاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ ... (2)آل عمران (3) 7

512. شرکت اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله در کنار آن حضرت، در مباهله با نصارای نجران:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (3)آل عمران (3) 61

513. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله از صابران:

إِنَّ الْأَبْرٰارَ یَشْرَبُونَ مِنْ کَأْسٍ کٰانَ مِزٰاجُهٰا کٰافُوراً

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعٰامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً

وَ جَزٰاهُمْ بِمٰا صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِیراً. (4)انسان (76) 5 و 8 و 12

514. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله انسانهایی معتدل و گواهانی درست‌کردار، برای مردم:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً وَ مٰا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْهٰا إِلاّٰ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلیٰ عَقِبَیْهِ وَ إِنْ کٰانَتْ لَکَبِیرَةً إِلاّٰ عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُضِیعَ إِیمٰانَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ بِالنّٰاسِ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ . (5)بقره (2) 143

515. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله انسانهایی مخلص و فداکار:

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعٰامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً

إِنَّمٰا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللّٰهِ لاٰ نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزٰاءً وَ لاٰ شُکُوراً. انسان (76) 8 و 9

516. اطعام اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله به مستمند، یتیم و اسیر:

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعٰامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً


1) 1) . در روایات متعدّدی از امامیّه و اهل سنّت در تفسیر«صلّوا علیه»و کیفیّت صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله آمده است که بگویید: اللّهم صلّ علیٰ محمّد و آل محمّد. (الدّرّ المنثور، ج 6 ، ص 650 و 651؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 304، ح 232)

2) 2) . بنا بر روایات، مقصود از«راسخان»امامان معصوم [از نسل پیامبر صلی الله علیه و آله ] است. (الکافی، ج 1، ص 213، ح 1 -\3)

3) 3) . آیۀ یادشده دربارۀ مباهلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله همراه حضرت علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام با نصارای نجران است. (روح المعانی، ج 3، جزء 3، ص 303)

4) 4) . به اتّفاق مفسّران امامیّه و برخی مفسّران اهل سنّت، آیۀ مزبور، دربارۀ اهل‌بیت علیهم السلام نازل شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 611 ؛ روح المعانی، ج 16، جزء 29، ص 269 -\270)

5) 5) . مطابق روایات شیعه، مقصود از«امّةً وسطاً»و«شهداء»، امامان از اهل‌بیت علیهم السلام است. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 134، ح 402 و 406)

وَ أَسِیراً. انسان (76) 8

517. ایثار اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله از طعام خویش، به رغم نیاز به آن:

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعٰامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً. انسان (76) 8

518. اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، از نسل ابراهیم:

وَ جَعَلَهٰا کَلِمَةً بٰاقِیَةً فِی عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ . (1)زخرف (43) 28

519. توسّل آدم علیه السلام ، به اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله :

فَتَلَقّٰی آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمٰاتٍ فَتٰابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ . (2)بقره (2) 37

520. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله ، امّتی معتدل و میانه‌رو:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً ... (3)بقره (2) 143

521. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله ، انسانهایی نیکوکار و از ابرار:

إِنَّ الْأَبْرٰارَ یَشْرَبُونَ مِنْ کَأْسٍ کٰانَ مِزٰاجُهٰا کٰافُوراً

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعٰامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً. انسان (76) 5 و 8

522. اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله افرادی ترسناک از قیامت:

إِنَّ الْأَبْرٰارَ یَشْرَبُونَ مِنْ کَأْسٍ کٰانَ مِزٰاجُهٰا کٰافُوراً

یُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ یَخٰافُونَ یَوْماً کٰانَ شَرُّهُ مُسْتَطِیراً. انسان (76) 5 و 7

523. بهشت و نعمتهای الهی، پاداش اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعٰامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً

إِنَّمٰا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللّٰهِ لاٰ نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزٰاءً وَ لاٰ شُکُوراً

وَ جَزٰاهُمْ بِمٰا صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِیراً

مُتَّکِئِینَ فِیهٰا عَلَی الْأَرٰائِکِ لاٰ یَرَوْنَ فِیهٰا شَمْساً وَ لاٰ زَمْهَرِیراً. انسان (76) 8 و 9 و 12 و 13

نیز ==> اهل بیت علیهم السلام

اهل کتاب و محمّد صلی الله علیه و آله

524. شناخت دقیق عالمان اهل کتاب، نسبت به مشخصات پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ .... انعام (6) 20

525. پیروی اهل کتاب از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، نشانۀ

1) 1) . سلیم بن قیس می‌گوید: حضرت علی علیه السلام به‌سوی ما بیرون آمد و فرمود: علم در نسل ما است تا برپایی قیامت. سپس آیۀ«و جعلها کلمة باقیة فی عقبه»را تلاوت نمود و فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله از نسل ابراهیم علیه السلام است و ما اهل بیت از نسل ابراهیم علیه السلام و محمد صلی الله علیه و آله هستیم. (البرهان، ج 4، ص 139، ح 5)

2) 2) . مقصود از«کلمات»، که آدم علیه السلام از خدا دریافت نمود، و به آن توسّل جست پیامبر صلی الله علیه و آله ، علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام است. (الدّرّ المنثور، ج 1، ص 147؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 67 ، ح 143 و 145 و 147)

3) 3) . براساس روایات امامیّه، امّت وسط و میانه‌رو اهل‌بیت علیهم السلام هستند. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 134، ح 402)

ایمان آنان به آیات الهی:

... وَ الَّذِینَ هُمْ بِآیٰاتِنٰا یُؤْمِنُونَ اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... (1)اعراف (7) 156 و 157

526. کتمان نبوّت و نشانه‌های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از سوی گروهی از اهل کتاب:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ أُولٰئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاّٰعِنُونَ . (2)بقره (2) 159

527. ایمان گروهی از اهل کتاب به محمّد صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . (3)بقره (2) 146

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ ... فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ ... (4)نساء (4) 54 و 55

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ ... أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

528. آگاهی اهل کتاب به مطابقت ویژگیهای پیامبر موعود، در کتابهای آسمانی بر پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

529. جدال اهل کتاب با پیامبر صلی الله علیه و آله به رغم آگاهی آنان از نبوّت او:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ ...

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ .... آل عمران (3) 19 و 20

530. مقام پیامبری و اعطای قرآن، سبب حسادت اهل کتاب به پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ ... (5)نساء (4) 54

531. احتجاج بیهوده و بی‌منطق اهل کتاب با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مورد خداوند:

قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِی اللّٰهِ وَ هُوَ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ . (6)بقره (2) 139


1) 1) . بر این اساس که«الّذین یتّبعون الرّسول»عطف بیان برای«و الّذین هم بآیاتنا»باشد. (المیزان، ج 8 ، ص 278)

2) 2) . مقصود از«ما أنزلنا من البیّنات»نشانه‌های رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 441؛ الکشاف، ج 1، ص 209)

3) 3) . با توجّه به اینکه گروهی از اهل کتاب کتمان حق می‌کنند معلوم می‌شود برخی از آنان حق و رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله را قبول دارند

4) 4) . بنا بر روایتی از امام باقر علیه السلام مقصود از«النّاس»، پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 95)

5) 5) . مقصود از«النّاس»پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و منظور از«من فضله»نبوّت، و مراد از«حسودان»اهل کتاب است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 95)

6) 6) . مقصود از فاعل«تحاجّوننا»، اهل کتاب است. (المیزان، ج 1، ص 313)

532. احتجاج عالمان اهل کتاب با پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم آگاهی آنان از حقیقت نبوّت آن حضرت صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَإِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 19 و 20

533. احتجاج اهل کتاب با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ عیسی علیه السلام :

إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اللّٰهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرٰابٍ ثُمَّ قٰالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ

اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِینَ

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 59 -\61

534. درخواست بیهودۀ اهل کتاب از پیامبر صلی الله علیه و آله ، مبنی بر نزول کتاب و نوشته‌ای از آسمان بر آنان:

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسیٰ أَکْبَرَ مِنْ ذٰلِکَ .... نساء (4) 153

535. بهانه‌جویی و لجاجت اهل کتاب، ریشۀ درخواستهای گزاف آنان از پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسیٰ أَکْبَرَ مِنْ ذٰلِکَ فَقٰالُوا أَرِنَا اللّٰهَ جَهْرَةً ... (1)نساء (4) 153

536. انذار و اتمام‌حجّت خدا بر اهل کتاب، با فرستادن پیامبر صلی الله علیه و آله به‌سوی آنان:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ .... مائده (5) 19

537. اهل کتاب، در انتظار بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا .... بقره (2) 89

538. زیانکاری و تباه کردن عمر برخی اهل کتاب، مانع ایمان آنان به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

539. دشمنی اهل کتاب با پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه، سبب آوارگی آنان:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ... ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... حشر (59) 2 و 4

540. خبر دادن خداوند، از مخالفت اهل کتاب با قبلۀ جدید پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا


1) 1) . لحن سرزنش‌آمیز آیه، حاکی از آن است که این خواسته نه برای حق‌جویی، بلکه از سر بهانه‌جویی و لجاجت بوده است

قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ مٰا بَعْضُهُمْ بِتٰابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

541. ایمان اهل کتاب به خدا، پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن، مانع دوستی آنان با کافران:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لاٰ تَغْلُوا فِی دِینِکُمْ غَیْرَ الْحَقِّ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا أَهْوٰاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا کَثِیراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَوٰاءِ السَّبِیلِ

تَریٰ کَثِیراً مِنْهُمْ یَتَوَلَّوْنَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَبِئْسَ مٰا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ فِی الْعَذٰابِ هُمْ خٰالِدُونَ

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 77 و 80 و 81

542. همکاری اهل کتاب با کافران مکّه، در جنگ علیه پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان:

وَ رَدَّ اللّٰهُ الَّذِینَ کَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنٰالُوا خَیْراً وَ کَفَی اللّٰهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتٰالَ وَ کٰانَ اللّٰهُ قَوِیًّا عَزِیزاً

وَ أَنْزَلَ الَّذِینَ ظٰاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ صَیٰاصِیهِمْ وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ وَ تَأْسِرُونَ فَرِیقاً. احزاب (33) 25 و 26

543. بی‌اعتنایی اهل کتاب به بشارتهای کتابهای آسمانی، دربارۀ رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

544. روی‌گردانی اهل کتاب از ایمان به پیامبران و پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، سبب اختلاف همیشگی آنان:

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ مٰا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مٰا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا هُمْ فِی شِقٰاقٍ فَسَیَکْفِیکَهُمُ اللّٰهُ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . بقره (2) 136 و 137

545. تظاهر گروهی از اهل کتاب به ایمان، در محضر پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَکْثَرَکُمْ فٰاسِقُونَ

وَ إِذٰا جٰاؤُکُمْ قٰالُوا آمَنّٰا وَ قَدْ دَخَلُوا بِالْکُفْرِ وَ هُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا کٰانُوا یَکْتُمُونَ . مائده (5) 59 و 61

546. بشارت الهی به گسترش رحمت او بر اهل کتابِ پیروی‌کنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اکْتُبْ لَنٰا فِی هٰذِهِ الدُّنْیٰا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ إِنّٰا هُدْنٰا إِلَیْکَ قٰالَ عَذٰابِی أُصِیبُ بِهِ مَنْ أَشٰاءُ وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ فَسَأَکْتُبُهٰا لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ الَّذِینَ هُمْ بِآیٰاتِنٰا یُؤْمِنُونَ

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا

اَلنُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 156 و 157

547. مخالفت و عناد اهل کتاب با خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، عامل تبعید آنان:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مٰا ظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مٰانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللّٰهِ فَأَتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُمْ بِأَیْدِیهِمْ وَ أَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ فَاعْتَبِرُوا یٰا أُولِی الْأَبْصٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 2 و 4

548. پیمان خدا با اهل کتاب، در مورد اظهار نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، پس از بعثت او:

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّٰاسِ وَ لاٰ تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَبِئْسَ مٰا یَشْتَرُونَ . آل عمران (3) 187

549. اهل کتاب، در قلمرو رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله و موظّف به پذیرش آن:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

550. دعوت خدا از اهل کتاب، برای ایمان آوردن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

551. تلاش موذیانۀ اهل کتاب، برای بازداشتن پیامبر صلی الله علیه و آله از داوری براساس قرآن:

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ لِکُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ لٰکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مٰا آتٰاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرٰاتِ إِلَی اللّٰهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 48 و 49

552. تهدید اهل کتاب به عذاب خوارکننده، در صورت انکار پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ یُرِیدُونَ أَنْ یُفَرِّقُوا بَیْنَ اللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ یَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَکْفُرُ بِبَعْضٍ وَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَّخِذُوا بَیْنَ ذٰلِکَ سَبِیلاً

أُولٰئِکَ هُمُ الْکٰافِرُونَ حَقًّا وَ أَعْتَدْنٰا لِلْکٰافِرِینَ عَذٰاباً مُهِیناً. (1)نساء (4) 150 و 151

553. فروتنی گروهی از اهل کتاب، در برابر آیات قرآن و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لاٰ تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ


1) 1) . مقصود از«الّذین یکفرون...»اهل کتاب است. (المیزان، ج 5، ص 125)

قَبْلِهِ إِذٰا یُتْلیٰ عَلَیْهِمْ یَخِرُّونَ لِلْأَذْقٰانِ سُجَّداً

وَ یَقُولُونَ سُبْحٰانَ رَبِّنٰا إِنْ کٰانَ وَعْدُ رَبِّنٰا لَمَفْعُولاً. اسراء (17) 107 و 108

554. تردید اهل کتاب، دربارۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا تَفَرَّقُوا إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ إِلیٰ أَجَلٍ مُسَمًّی لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُورِثُوا الْکِتٰابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ . (1)شوری (42) 14

555. اعراض گروهی از اهل کتاب، از حاکمیّت کتاب خدا و داوری پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُدْعَوْنَ إِلیٰ کِتٰابِ اللّٰهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . آل عمران (3) 23

556. شهادت آگاهان به تورات و انجیل، بر حقّانیّت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً ... وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

557. بی‌اعتنایی علمای اهل کتاب به بشارتهای تورات، دربارۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، پس از بعثت آن حضرت:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ ... نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ .... بقره (2) 101

558. اطمینان عالمان اهل کتاب، به منطبق بودن ویژگیهای پیامبرِ وعده داده شده در تورات، بر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ ... نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

559. آگاهی عالمان اهل کتاب، از ظهور پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

أَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ آیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمٰاءُ بَنِی إِسْرٰائِیلَ . شعراء (26) 197

560. اعتراف برخی علمای اهل کتاب، به انطباق ویژگیهای پیامبر موعود، بر حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

ایثار برای محمّد صلی الله علیه و آله

561. ایثار جان برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، کاری بس ارزشمند:

1) 1) . ضمیر«منه»به محمّد صلی الله علیه و آله بازمی‌گردد . (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 38)

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ ... (1)

بقره (2) 207

562. ساکنان شهر مدینه، موظّف به ایثار جان خود، جهت حفظ پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ ... أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ .... توبه (9) 120

563. بادیه‌نشینان، موظّف به ایثار جان خود، برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ... (2)توبه (9) 120

564. ایثار جان در راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب برخورداری از پاداش نیکوکاران:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

565. تحمّل سختی و رنج، در جهت ایثار برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، عمل صالح و دارای اجر و پاداش:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

566. فداکاری و ایثارگری علی علیه السلام برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، با خوابیدن در خوابگاه وی:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبٰادِ. بقره (2) 207

ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

567. ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ارکان ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... نساء (4) 136

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ فَآمِنُوا خَیْراً لَکُمْ .... نساء (4) 170

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ ... مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ .... مائده (5) 81

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ ... أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... اعراف (7) 157 و 158

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی


1) 1) . در شأن نزول آیه آمده که امام علی علیه السلام جان خود را در راه پیامبر صلی الله علیه و آله به مخاطره افکند و در بستر رسول خدا صلی الله علیه و آله خوابید. (تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 101، ح 292؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 1، ص 125 و 126)

2) 2) . مقصود از«و لا یرغبوا»این است که آنان باید از جان خود برای حفظ پیامبر صلی الله علیه و آله مایه بگذارند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 123 -\124)

فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... فتح (48) 9

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... أُولٰئِکَ هُمُ الصّٰادِقُونَ . حجرات (49) 15

آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... حدید (57) 7

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ .... حدید (57) 28

... ذٰلِکَ لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... مجادله (58) 4

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... صفّ (61) 11

فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... تغابن (64) 8

568. کمال بودن ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، از دیدگاه اهل کتاب:

وَدَّ کَثِیرٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَوْ یَرُدُّونَکُمْ مِنْ بَعْدِ إِیمٰانِکُمْ کُفّٰاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ... (1)بقره (2) 109

569. ایمان گروهی از بنی اسرائیل به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ وَ کُفْرِهِمْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ قَتْلِهِمُ الْأَنْبِیٰاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنٰا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللّٰهُ عَلَیْهٰا بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 155

570. داشتن خانه‌ای از طلا برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، شرط مشرکان، جهت ایمان به آن حضرت:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 و 93

571. فسق بنی اسرائیل، مانع ایمان آنان به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ لِسٰانِ دٰاوُدَ وَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ ذٰلِکَ بِمٰا عَصَوْا وَ کٰانُوا یَعْتَدُونَ

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 78 و 81

572. رستگاری انصار، با ایمان آوردن به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ الَّذِینَ تَبَوَّؤُا الدّٰارَ وَ الْإِیمٰانَ مِنْ قَبْلِهِمْ یُحِبُّونَ مَنْ هٰاجَرَ إِلَیْهِمْ وَ لاٰ یَجِدُونَ فِی صُدُورِهِمْ حٰاجَةً مِمّٰا أُوتُوا وَ یُؤْثِرُونَ عَلیٰ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کٰانَ بِهِمْ خَصٰاصَةٌ وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . حشر (59) 9

573. پیشتازی انصار، در ایمان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ الَّذِینَ جٰاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنٰا وَ لِإِخْوٰانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونٰا بِالْإِیمٰانِ وَ لاٰ تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنٰا غِلاًّ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنٰا إِنَّکَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . حشر (59) 10

574. ایمان انصار به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، قبل از هجرت آن حضرت:

وَ الَّذِینَ تَبَوَّؤُا الدّٰارَ وَ الْإِیمٰانَ مِنْ قَبْلِهِمْ یُحِبُّونَ مَنْ


1) 1) . از حسادت اهل کتاب معلوم می‌شود که ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله نزد آنان کمال و ارزش بوده است، وگرنه حسد نمی‌ورزیدند

هٰاجَرَ إِلَیْهِمْ وَ لاٰ یَجِدُونَ فِی صُدُورِهِمْ حٰاجَةً مِمّٰا أُوتُوا وَ یُؤْثِرُونَ عَلیٰ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کٰانَ بِهِمْ خَصٰاصَةٌ وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . حشر (59) 9

575. اولو الألباب، پذیرای دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ایمان:

... لَآیٰاتٍ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ رَبَّنٰا إِنَّنٰا سَمِعْنٰا مُنٰادِیاً یُنٰادِی لِلْإِیمٰانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنّٰا ... (1)آل عمران (3) 190 و 193

576. ادّعای ایمان بنی اسد، در پیشگاه پیامبر صلی الله علیه و آله :

قٰالَتِ الْأَعْرٰابُ آمَنّٰا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لٰکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنٰا ... (2)حجرات (49) 14

آثار ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

1. اطاعت
577. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، مستلزم اطاعت از او:

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . نور (24) 51

2. بهره‌مندی از سعادت
578. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، مایۀ خیر و سعادت انسان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... ذٰلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ . صفّ (61) 10 و 11

3. ترجیح محبّت خدا
579. ترجیح محبّت خدا بر علایق خویشاوندی، پیامد ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنْ کٰانَ آبٰاؤُکُمْ وَ أَبْنٰاؤُکُمْ وَ إِخْوٰانُکُمْ وَ أَزْوٰاجُکُمْ وَ عَشِیرَتُکُمْ ... أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهٰادٍ فِی سَبِیلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتّٰی یَأْتِیَ اللّٰهُ بِأَمْرِهِ .... توبه (9) 24

4. پرداخت خمس
580. پرداخت خمس، برخاسته از ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ ... إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا .... انفال (8) 41

5. پیروزی
581. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، مایۀ پیروزی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ ...

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ یُدْخِلْکُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ مَسٰاکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنّٰاتِ عَدْنٍ ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ وَ أُخْریٰ تُحِبُّونَهٰا نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِیبٌ .... صفّ (61) 10 -\13


1) 1) . مقصود از«منادیاً»، پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 911)

2) 2) . بسیاری از مفسّران، آیۀ یادشده را در مورد اظهار ایمان«بنی اسد بن خُزیمه»به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دانسته‌اند. (جامع البیان، ج 13، جزء 26، ص 182؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 207)

6 . رستگاری
582. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب فلاح و رستگاری:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ ...

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ . صفّ (61) 10 -\12

7. صداقت
583. تجلّی صداقت و راستی، در پرتو ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... أُولٰئِکَ هُمُ الصّٰادِقُونَ . حجرات (49) 15

8 . قرار گرفتن در زمرۀ محسنان
584. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، عامل قرار گرفتن در زمرۀ محسنان:

وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ یَقُولُونَ رَبَّنٰا آمَنّٰا فَاکْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدِینَ

فَأَثٰابَهُمُ اللّٰهُ بِمٰا قٰالُوا جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ ذٰلِکَ جَزٰاءُ الْمُحْسِنِینَ . مائده (5) 83 و 85

9 . مغفرت
585. بخشش گناه و مغفرت، ثمرۀ ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ .... صفّ (61) 10 -\12

10. نجات از عذاب
586. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، سبب نجات از عذاب:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... صفّ (61) 10 و 11

11. هدایت
587. ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، زمینۀ هدایت و راهیابی انسان:

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا ... فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مٰا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا .... بقره (2) 136 و 137

ادّعای ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

588. ادّعای دروغین منافقان، در ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . (1)نور (24) 47

اظهار ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

589. اظهار مؤمنان، برای ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا .... بقره (2) 136

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

پاداش ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

590. مؤمنان به محمّد صلی الله علیه و آله ، برخوردار از پاداش الهی:

1) 1) . مقصود از فاعل«یقولون آمنّا...»منافقان است. (المیزان، ج 15، ص 145)

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَمَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ ... أُولٰئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ .... آل عمران (3) 199

لٰکِنِ الرّٰاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَ الْمُؤْمِنُونَ یُؤْمِنُونَ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ ... أُولٰئِکَ سَنُؤْتِیهِمْ أَجْراً عَظِیماً. نساء (4) 162

آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنْفِقُوا مِمّٰا جَعَلَکُمْ مُسْتَخْلَفِینَ فِیهِ فَالَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ أَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ کَبِیرٌ. حدید (57) 7

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ یُدْخِلْکُمْ جَنّٰاتٍ .... صفّ (61) 10 -\12

دعوت برای ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

591. دعوت خدا از مردم، برای ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْکِتٰابِ الَّذِی نَزَّلَ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ الْکِتٰابِ الَّذِی أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِاللّٰهِ وَ مَلاٰئِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً بَعِیداً. نساء (4) 136

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ فَآمِنُوا خَیْراً لَکُمْ وَ إِنْ تَکْفُرُوا فَإِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَکِیماً. نساء (4) 170

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... اعراف (7) 158

آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ مٰا لَکُمْ لاٰ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ لِتُؤْمِنُوا .... حدید (57) 7 و 8

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ یُؤْتِکُمْ کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حدید (57) 28

... ذٰلِکَ لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... مجادله (58) 4

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... صفّ (61) 10 و 11

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

592. دعوت محمّد صلی الله علیه و آله از اهل کتاب، برای ایمان به خویش:

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا ... قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا ... فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مٰا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا .... بقره (2) 135 -\137

593. خداوند، دعوت‌کنندۀ مؤمنان به محمّد صلی الله علیه و آله برای تقویت ایمان خود:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْکِتٰابِ الَّذِی نَزَّلَ عَلیٰ رَسُولِهِ .... نساء (4) 136

594. دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از مردم، برای ایمان به خویش:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ .... اعراف (7) 158

وَ مٰا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ إِلاّٰ وَ هُمْ مُشْرِکُونَ

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ .... یوسف (12) 106 و 108

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً.

فتح (48) 8 و 9

عوامل ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

595. شناخت حقایق قرآن، عامل ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ ... وَ مٰا لَنٰا لاٰ نُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا جٰاءَنٰا مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 83 و 84

نشانه‌های ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

1. اذن‌خواهی
596. اجازه گرفتن از پیامبر صلی الله علیه و آله برای ترک کارهای اجتماعی، نشانۀ ایمان واقعی به خدا و رسولش:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... نور (24) 62

2. رجوع به محمّد صلی الله علیه و آله
597. رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله برای حلّ اختلافها، از نشانه‌های ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ... فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ .... نساء (4) 59 و 65

ایمان محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

598. ایمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به خداوند:

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ مَلاٰئِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا غُفْرٰانَکَ رَبَّنٰا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ. بقره (2) 285

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 84

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَکْثَرَکُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 59

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ .... اعراف (7) 158

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . ملک (67) 29

599. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اظهار ایمان خویش:

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ

مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 84

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . ملک (67) 29

600. ایمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به کلمات الهی:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

601. ایمان پیامبر صلی الله علیه و آله به پروردگار رحمان:

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ .... ملک (67) 29

602. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اعلان ایمان خود به خداوند رحمان:

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ .... ملک (67) 29

603. ایمان به خدا، فرمان الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

604. آگاهی کامل پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ابعاد تفصیلی ایمان، در پرتو وحی:

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

605. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از ایمان‌آورندگان به کتابهای آسمانی:

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ مَلاٰئِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ .... بقره (2) 285

606. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مؤمن به ملائکۀ الهی:

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ مَلاٰئِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا غُفْرٰانَکَ رَبَّنٰا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ. (1)بقره (2) 285

607. محمّد صلی الله علیه و آله ، از ایمان‌آورندگان به قرآن:

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ .... بقره (2) 285

... وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ .... شوری (42) 15

608. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، موظّف به اعلام ایمان خویش به کتابهای آسمانی:

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ .... آل عمران (3) 84

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَکْثَرَکُمْ فٰاسِقُونَ .

مائده (5) 59

... وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ ... (2)شوری (42) 15


1) 1) . بر این اساس که«واو»در«و المؤمنون»جملۀ بعد را به«الرّسول»عطف نماید. (الکشّاف، ج 1، ص 331)

2) 2) . مقصود از«من کتاب»کتابهایی است که خداوند بر پیامبران نازل کرده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 38)

609. ستایش خدا از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب ایمان به خدا و تصدیق مؤمنان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ ... یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ .... توبه (9) 61

610. ایمان محمّد صلی الله علیه و آله به مؤمنان و تصدیق سخنان آنان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ .... توبه (9) 61

611. ایمان پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به تورات:

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ مٰا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . بقره (2) 136

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 84

612. ایمان پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به انجیل:

قُولُوا آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ مٰا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . بقره (2) 136

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 84

مؤمنان به محمّد صلی الله علیه و آله

1. اهل کتاب
613. ایمان گروهی از اهل کتاب به محمّد صلی الله علیه و آله :

لَیْسُوا سَوٰاءً مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ ... یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ .... آل عمران (3) 113 و 114

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ .... أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ ...

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ ... (1)نساء (4) 51 و 54 و 55

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسیٰ أَکْبَرَ مِنْ ذٰلِکَ فَقٰالُوا أَرِنَا اللّٰهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنٰاتُ فَعَفَوْنٰا عَنْ ذٰلِکَ وَ آتَیْنٰا مُوسیٰ سُلْطٰاناً مُبِیناً

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ وَ کُفْرِهِمْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ قَتْلِهِمُ الْأَنْبِیٰاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنٰا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللّٰهُ عَلَیْهٰا بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 153 و 155

وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ ... لٰکِنِ الرّٰاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَ الْمُؤْمِنُونَ یُؤْمِنُونَ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ .... نساء (4) 159 و 162

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157


1) 1) . مقصود از«النّاس»رسول خدا صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 95؛ الکشاف، ج 1، ص 522)

2. جنّیان
614. ایمان گروهی از جنّیان به محمّد صلی الله علیه و آله ، پس از استماع قرآن:

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ ... وَ أَنّٰا لَمّٰا سَمِعْنَا الْهُدیٰ آمَنّٰا بِهِ .... جنّ (72) 1 و 13

3. عبد اللّه بن سلام
615. ایمان عبد اللّه بن سلام به محمّد صلی الله علیه و آله و قرآن:

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ وَ کُفْرِهِمْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ قَتْلِهِمُ الْأَنْبِیٰاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنٰا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللّٰهُ عَلَیْهٰا بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. (1)نساء (4) 155

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . (2)احقاف (46) 10

4. مسلمانان
616. ایمان مسلمانان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ مَلاٰئِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ .... بقره (2) 285

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا .... مائده (5) 59

617. ایمان مسلمانان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب آوارگی آنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ .... ممتحنه (60) 1

5. مسیحیان حق‌طلب
618. ایمان مسیحیان حق‌طلب به رسول خدا صلی الله علیه و آله :

... وَ لَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قٰالُوا إِنّٰا نَصٰاریٰ ... وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 82 و 83

6 . یهودیان متعهّد به تورات
619. ایمان تعداد اندکی از یهودیان به محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ وَ کُلَّمٰا عٰاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 100 و 101

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ ...

وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

بادیه‌نشینان و محمّد صلی الله علیه و آله

620. عدم جواز تخلّف و سرپیچی بادیه‌نشینان، از همراهی و اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ


1) 1) . مقصود از«قلیلاً»،«عبد اللّه بن سلام»و... است. (روح المعانی، ج 4، جزء 6 ، ص 14)

2) 2) . مقصود از«شاهد»در«شهد شاهد من بنی اسرائیل»،«عبد اللّه بن سلام»است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 127)

نَفْسِهِ ... (1)توبه (9) 120

621. خداوند، ترغیب‌کنندۀ بادیه‌نشینان به اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله در جهاد، با ذکر پاداشهای الهی برای آنان:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ

وَ لاٰ یُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِیرَةً وَ لاٰ کَبِیرَةً وَ لاٰ یَقْطَعُونَ وٰادِیاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ لِیَجْزِیَهُمُ اللّٰهُ أَحْسَنَ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ . توبه (9) 120 و 121

622. بادیه‌نشینان اطراف مدینة النّبی، موظّف به ایثار جان خود، برای حفظ پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ .... توبه (9) 120

623. عدم تخلّف بادیه‌نشینان، از حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب قرار گرفتن آنان، در زمرۀ محسنان:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ... إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

624. دستور پیامبر صلی الله علیه و آله به بادیه‌نشینان، برای شرکت در سفر مکّه:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ نَفْعاً بَلْ کٰانَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً. (2)فتح (48) 11

625. ناشناخته ماندن برخی بادیه‌نشینان منافق عصر بعثت، برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ مَرَدُوا عَلَی النِّفٰاقِ لاٰ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ....


1) 1) . ظاهر آیه، به صورت خبری، امّا معنای آن، نهی از سرپیچی است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 123؛ روح المعانی، ج 7، جزء 11، ص 66)

2) 2) .«سیقول لک»پاسخ دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله در سال ششم هجری، همان سالی بود که سفر پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان در آن سال به مکّه، به صلح حدیبیّه منجر گردید که گروهی از بادیه‌نشینان منافق، از دستور پیامبر صلی الله علیه و آله برای عزیمت به مکّه تخلّف نمودند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 173)

توبه (9) 101

626. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور جلوگیری از شرکت بادیه‌نشینان متخلّف، از سفر مکّه، در جنگ خیبر:

سَیَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلیٰ مَغٰانِمَ لِتَأْخُذُوهٰا ذَرُونٰا نَتَّبِعْکُمْ یُرِیدُونَ أَنْ یُبَدِّلُوا کَلاٰمَ اللّٰهِ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونٰا کَذٰلِکُمْ قٰالَ اللّٰهُ مِنْ قَبْلُ فَسَیَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنٰا بَلْ کٰانُوا لاٰ یَفْقَهُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. (1)فتح (48) 15

627. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ تهدید خداوند به بادیه‌نشینان متخلّف، از سفر مکّه:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ نَفْعاً بَلْ کٰانَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً. فتح (48) 11

628. نزدیک بودن بادیه‌نشینان اطراف مدینة النّبی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، باعث ایجاد مسئولیت برای آنان در برابر آن حضرت:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ .... توبه (9) 120

629. وعدۀ خداوند به بادیه‌نشینان ، مبنی بر برخورداری آنان از پاداش و مغفرت الهی، در صورت اطاعت از خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

قٰالَتِ الْأَعْرٰابُ آمَنّٰا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لٰکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنٰا وَ لَمّٰا یَدْخُلِ الْإِیمٰانُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لاٰ یَلِتْکُمْ مِنْ أَعْمٰالِکُمْ شَیْئاً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 14

بدگمانی به محمّد صلی الله علیه و آله

630. عدم بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان از مکه در سال حدیبیه به‌سوی اهل خود، از گمانها و ظن اعراب متخلّف به آن حضرت:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ ... بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ یَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلیٰ أَهْلِیهِمْ أَبَداً وَ زُیِّنَ ذٰلِکَ فِی قُلُوبِکُمْ وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ .... فتح (48) 11 و 12

631. خبر دادن خداوند از سوءظن اعراب متخلّف نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ ... بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ یَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلیٰ أَهْلِیهِمْ أَبَداً وَ زُیِّنَ ذٰلِکَ فِی قُلُوبِکُمْ وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ .... فتح (48) 11 و 12

برتری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، برتری

برگزیدگی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، برگزیدگی

بزرگواری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، بزرگواری

بشارت به محمّد صلی الله علیه و آله

632. بشارت عیسی علیه السلام به آمدن پیامبری پس از وی، به نام احمد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ ... إِنِّی ... وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

633. بشارت به آمدن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، در انجیل و

1) 1) . با توجه به شأن نزول، مراد از«مغانم»غنائم جنگ خیبر می‌باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 189)

تورات:

... وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ... اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 144 و 146

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ آمِنُوا بِمٰا نَزَّلْنٰا مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ ... (1)نساء (4) 47

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

بشارتهای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

634. بشارت دادن به انسانها از اهداف رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 28

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

مخاطبان بشارتهای محمّد صلی الله علیه و آله

1. انسانها
635. بشارت دهی به انسانها، از وظایف محمّد صلی الله علیه و آله :

... إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 2

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً .... فرقان (25) 56

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً .... سبأ (34) 28

... فَبَشِّرْ عِبٰادِ. زمر (39) 17

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً .... فتح (48) 8

2. اهل کتاب
636. محمّد صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار ابلاغ بشارتهای الهی به اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ .... مائده (5) 19

3. پیروان حق
637. ابلاغ بشارت خداوند به گوش‌کنندگان سخنان دیگران و سپس پیروی از بهترین آن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَبَشِّرْ عِبٰادِ اَلَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ .... زمر (39) 17 و 18

4. پیروان قرآن
638. مأموریّت محمّد صلی الله علیه و آله برای بشارت آمرزش الهی به پیروان قرآن:

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ ... (2)یس (36) 11

639. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای ابلاغ بشارت آمرزش، به خداترسان پیرو قرآن:

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ .... یس (36) 11

5 . صابران
640. پیامبر صلی الله علیه و آله وظیفه‌دار اعلام بشارتهای الهی به

1) 1) . مقصود از«بما نزّلنا مصدّقاً...»وصف پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است، به آنچه در تورات و انجیل بیان شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 86)

2) 2) . مقصود از«ذکر»، قرآن است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 653؛ الکشاف، ج 4، ص 6)

صابران:

... وَ بَشِّرِ الصّٰابِرِینَ . بقره (2) 155

6. متّقین
641. بشارت به پرهیزکاران، از اهداف رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ .... مریم (19) 97

7 . محسنان
642. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای ابلاغ بشارت به محسنان و نیکوکاران:

... وَ بَشِّرِ الْمُحْسِنِینَ . حج (22) 37

8. مخبتان
643. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ بشارت الهی به مخبتان و خاضعان در برابر خدا:

... وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِینَ . حج (22) 34

9. مؤمنان
644. بشارت دهی به مؤمنان، از وظایف تبلیغی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا .... بقره (2) 25

... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . بقره (2) 223

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا ... إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . توبه (9) 112

... وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا .... یونس (10) 2

... وَ یُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ .... اسراء (17) 9

... أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ .... وَ یُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِینَ .... کهف (18) 1 و 2

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ ... مُبَشِّراً ... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ .... احزاب (33) 45 و 47

... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . صفّ (61) 13

نیز ==> وعده‌های محمّد صلی الله علیه و آله

بشر بودن محمّد صلی الله علیه و آله

645. محمّد صلی الله علیه و آله ، بشر و مردی صاحب مقام نبوّت و دریافت وحی، همانند پیامبران پیشین:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... یوسف (12) 109

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... نحل (16) 43

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... انبیاء (21) 7

646. بشر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، جدایی‌ناپذیر از نیازهای جسمی و زندگی عادی، همچون سایر پیامبران:

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنٰا لَهُمْ أَزْوٰاجاً وَ ذُرِّیَّةً وَ مٰا کٰانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلاّٰ بِإِذْنِ اللّٰهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتٰابٌ . رعد (13) 38

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

وَ مٰا جَعَلْنٰاهُمْ جَسَداً لاٰ یَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ مٰا کٰانُوا خٰالِدِینَ . انبیاء (21) 7 و 8

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنَ الْمُرْسَلِینَ إِلاّٰ إِنَّهُمْ لَیَأْکُلُونَ

اَلطَّعٰامَ وَ یَمْشُونَ فِی الْأَسْوٰاقِ وَ جَعَلْنٰا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ وَ کٰانَ رَبُّکَ بَصِیراً. فرقان (25) 7 و 20

647. خبر دادن خداوند از توطئۀ مخفیانۀ مشرکان، علیه حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، به بهانۀ بشر بودن وی:

لاٰهِیَةً قُلُوبُهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْوَی الَّذِینَ ظَلَمُوا هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ .... انبیاء (21) 3

648. بشر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ بهانه‌جویی یهود، در برابر دعوت الهی آن حضرت:

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ ... (1)انعام (6) 91

649. منافات نداشتن بشر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، با مقام نبوّت و دریافت وحی:

... قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 93 و 94

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... کهف (18) 110

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... فصّلت (41) 6

650. مقام رسالت و نبوت، بالاتر از شأن بشری همچون محمّد صلی الله علیه و آله ، از دیدگاه کافران:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ ... قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 94

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً. فرقان (25) 4 و 7

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ . ق (50) 2

651. بشر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، تنها دستاویز مشرکان کافر و مخالفان بهانه‌جو، برای ایمان نیاوردن به آن حضرت:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 - 94

652. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور یادآوری و تأکید بر بشر بودن خود، در مقابل تصوّرات و انتظارات بیجا و نامعقول مشرکان:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ


1) 1) . آیه، دربارۀ یهود است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 515؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 2، ص 142)

قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 -\93

653. بشر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، جدایی‌ناپذیر از مرگ و فنا در دنیا، همانند سایر انسانها:

وَ مٰا جَعَلْنٰا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخٰالِدُونَ

کُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَةً وَ إِلَیْنٰا تُرْجَعُونَ . انبیاء (21) 34 و 35

654. گزینش محمّد صلی الله علیه و آله به مقام پیامبری، انتخابی از جنس افراد بشر و مردم عصر خویش:

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... (1)بقره (2) 129

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... آل عمران (3) 164

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ .... توبه (9) 128

وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْیَةً کٰانَتْ آمِنَةً ... وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ ... (2)نحل (16) 112 و 113

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ .... جمعه (62) 2

655. انتخاب پیامبر صلی الله علیه و آله از جنس افراد بشر و مردم عصر خود، نعمتی الهی و شایستۀ سپاسگزاری:

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ .... وَ اشْکُرُوا لِی وَ لاٰ تَکْفُرُونِ . بقره (2) 151 و 152

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... آل عمران (3) 164

656. پیامبر صلی الله علیه و آله برانگیختۀ الهی از میان مردم و از جنس آنان:

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ .... بقره (2) 151

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... آل عمران (3) 164

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ .... توبه (9) 128

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا .... فرقان (25) 7 و 8

أَ أُنْزِلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ مِنْ بَیْنِنٰا .... ص (38) 8

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ . نجم (53) 2

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ .... جمعه (62) 2

657. امتنان الهی بر مردم، به سبب فرستادن پیامبری از خودشان به‌سوی آنان:

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... آل عمران (3) 164

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ .... توبه (9) 128

658. برگزیده شدن حضرت محمّد صلی الله علیه و آله از میان توده‌های عرب برای پیامبری، امری غیرممکن در

1) 1) . مورد دعای ابراهیم علیه السلام ، پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 1، ص 286)

2) 2) . براساس این قول که منظور از«قریه»، مکّه باشد. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 600؛ کشف الاسرار، ج 5، ص 464)

نظر کافران و مشرکان:

أَ أُنْزِلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ مِنْ بَیْنِنٰا .... ص (38) 8

نیز ==> سکونت محمّد صلی الله علیه و آله

بصیرت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، بصیرت

بعثت محمّد صلی الله علیه و آله

==> رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

بلاغت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، بلاغت

بندگی محمّد صلی الله علیه و آله

==> عبادت محمّد صلی الله علیه و آله ، عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله

بنی اسرائیل و محمّد صلی الله علیه و آله

659. ادّعای دروغ بنی اسرائیل، دربارۀ ساحر بودن محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . (1)صفّ (61) 6

660. کفر بسیاری از بنی اسرائیل به محمد صلی الله علیه و آله و روی‌گردانی آنان از ایمان به آن حضرت:

لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . (2)مائده (5) 78 و 81

661. عهد و پیمان بنی اسرائیل با خدا، دربارۀ ایمان آوردن به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ وَ کُلَّمٰا عٰاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . (3)بقره (2) 100 و 101

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... وَ قٰالَ اللّٰهُ إِنِّی مَعَکُمْ ... وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلِی ... (4)مائده (5) 12

662. وفا نکردن اکثر بنی اسرائیل به عهد خود با خدا، در مورد ایمان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

أَ وَ کُلَّمٰا عٰاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 100 و 101

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... وَ قٰالَ اللّٰهُ إِنِّی


1) 1) . بنا بر اینکه مشارالیه«هذا سحر مبین»،«احمد»و«سحر»به معنای ساحر باشد. (التّفسیر الکبیر، ج 10، ص 529)

2) 2) . مقصود از«النبیّ»، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 358)

3) 3) . سیاق آیات، دربارۀ بنی اسرائیل است

4) 4) . مقصود از«آمنتم برسلی»ایمان به همۀ رسولان پس از موسی علیه السلام از جمله پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 5، ص 240)

مَعَکُمْ ... وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلِی ... فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ ... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 12 و 13

663. اقلیّتی مؤمن به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در میان بنی اسرائیل:

أَ وَ کُلَّمٰا عٰاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 100 و 101

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... وَ قٰالَ اللّٰهُ إِنِّی مَعَکُمْ ... وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلِی .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ .... مائده (5) 12 و 13

لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ لِسٰانِ دٰاوُدَ وَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ ذٰلِکَ بِمٰا عَصَوْا وَ کٰانُوا یَعْتَدُونَ

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 78 و 81

664. افترای کافران بنی اسرائیل به محمّد صلی الله علیه و آله ، با سحر قلمداد کردن معجزات وی:

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

665. فسق اکثر بنی اسرائیل، مانع ایمان آوردن آنان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 81

666. برقراری روابط دوستانۀ بنی اسرائیل عصر بعثت با کافران، براثر کفر به پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ لِسٰانِ دٰاوُدَ وَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ ذٰلِکَ بِمٰا عَصَوْا وَ کٰانُوا یَعْتَدُونَ

تَریٰ کَثِیراً مِنْهُمْ یَتَوَلَّوْنَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَبِئْسَ مٰا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ ... وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 78 و 80 و 81

667. تلاش مستمرّ اکثر بنی اسرائیل عصر بعثت، برای خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 12 و 13

668. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سؤال از بنی اسرائیل، در مورد برخورد آنان با معجزات و آیات الهی:

سَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ کَمْ آتَیْنٰاهُمْ مِنْ آیَةٍ بَیِّنَةٍ وَ مَنْ یُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُ .... بقره (2) 211

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسیٰ تِسْعَ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ فَسْئَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِذْ جٰاءَهُمْ .... اسراء (17) 101

669. لزوم سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از بنی اسرائیل زمان خود، دربارۀ مردم«ایله»و تخلّف آنان از حرمت ماهیگیری در روز شنبه، برای توجّه دادن ایشان به

فرجام شوم گناه:

وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیَةِ الَّتِی کٰانَتْ حٰاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ یَعْدُونَ فِی السَّبْتِ إِذْ تَأْتِیهِمْ حِیتٰانُهُمْ یَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ یَوْمَ لاٰ یَسْبِتُونَ لاٰ تَأْتِیهِمْ کَذٰلِکَ نَبْلُوهُمْ بِمٰا کٰانُوا یَفْسُقُونَ . (1)اعراف (7) 163

670. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور عفو و گذشت از خطاهای بنی اسرائیل و ترک هرگونه تعرّض به آنان:

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 12 و 13

نیز ==> یهود و محمّد صلی الله علیه و آله

بنی امیّه و محمّد صلی الله علیه و آله

==> رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

بهداشت محمّد صلی الله علیه و آله

671. رعایت بهداشت و پاکیزگی لباس، دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ. (2)مدّثر (74) 4

بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

672. دعوت محمّد صلی الله علیه و آله از عشیره و خویشاوندان خود، برای بیعت با وی:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . (3)شعراء (26) 214

673. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به پذیرش بیعت زنان مؤمن و بیعت متقابل با وی:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ لاٰ یُشْرِکْنَ بِاللّٰهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَسْرِقْنَ وَ لاٰ یَزْنِینَ وَ لاٰ یَقْتُلْنَ أَوْلاٰدَهُنَّ وَ لاٰ یَأْتِینَ بِبُهْتٰانٍ یَفْتَرِینَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لاٰ یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

آثار بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله

1. آرامش
674. بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و آله در حدیبیّه، عامل نزول سکینه و آرامش بر آنان، از جانب خداوند:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّکِینَةَ عَلَیْهِمْ ... (4)فتح (48) 18

2. بهره‌مندی از رحمت خدا
675. بهره‌مندی زنان مؤمن از رحمت الهی، در پی بیعت با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ... وَ اسْتَغْفِرْ


1) 1) . گفته شده: مقصود از«قریه»،«ایله»است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 756؛ الکشاف، ج 2، ص 171)

2) 2) . از امام صادق علیه السلام نقل شده است:«و ثیابک فطهّر»یعنی جامۀ خود را کوتاه کن تا به زمین کشیده نشود و آلوده نگردد. (تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 453، ح 7)

3) 3) . گفته شده: پس از نزول آیۀ یادشده ، رسول خدا صلی الله علیه و آله عشیرۀ خود را جمع کرد و آنان را به بیعت دعوت نمود که در آن میان، فقط علی علیه السلام حاضر به بیعت شد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 323؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 7، ص 182)

4) 4) . منظور از آیه، بیعت مسلمانان در صلح حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 176؛ کشف الاسرار، ج 9، ص 221)

لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

3. بهره‌مندی از رضایت خدا
676. بیعت مؤمنان با محمّد صلی الله علیه و آله در سفر حدیبیّه، مایۀ خشنودی و رضایت خداوند:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ .... فتح (48) 18

4. بهره‌مندی از غنیمت
677. بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و آله در حدیبیّه، مایۀ بهره‌مندی آنان از غنایم فراوان:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ... وَ مَغٰانِمَ کَثِیرَةً یَأْخُذُونَهٰا ... وَ أُخْریٰ لَمْ تَقْدِرُوا عَلَیْهٰا ... (1)فتح (48) 18 و 19 و 21

5. بیعت با خدا
678. بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله ، مصداق بیعت با خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ یَدُ اللّٰهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ .... فتح (48) 10

6 . پیروزی
679. بیعت اهل ایمان با محمد صلی الله علیه و آله در حدیبیه، مایۀ دستیابی آنان به فتح و پیروزی در غزوۀ خیبر:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ... وَ أَثٰابَهُمْ فَتْحاً قَرِیباً. (2)فتح (48) 18

بیعت‌کنندگان با محمّد صلی الله علیه و آله

1. زنان مؤمن
680. بیعت زنان مؤمن با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد تشویق خداوند:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ... فَبٰایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

681. مأموریّت محمّد صلی الله علیه و آله ، برای پذیرش بیعت زنان مسلمان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ...

فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

682. پذیرش بیعت زنان از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشروط به پرهیز آنان از افترا و نسبت فرزند نامشروع به شوهرانشان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ ... لاٰ یَأْتِینَ بِبُهْتٰانٍ یَفْتَرِینَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ ... فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

683. پرهیز از زنا و فحشا، از شرایط بیعت زنان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ ... لاٰ یَزْنِینَ ... فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

684. پرهیز از سرقت، از شرایط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای پذیرش بیعت زنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ لاٰ ... وَ لاٰ یَسْرِقْنَ ... فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

685. پذیرش بیعت زنان از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشروط

1) 1) . مقصود از«مغانم کثیرة»، غنایم خیبر یا هوازن است و مراد از«اخری...»غنایم مکّه یا ایران و روم یا تمام فتوحات اسلامی است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 176 و 186)

2) 2) . بیشتر مفسّران گفته‌اند: مقصود از«فتحاً قریباً»، فتح خیبر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 176)

به پرهیز آنان از شرک:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ لاٰ یُشْرِکْنَ بِاللّٰهِ ... فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

686. اجتناب از فرزندکشی، از شرایط پذیرش بیعت زنان، از ناحیۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ ... لاٰ یَقْتُلْنَ أَوْلاٰدَهُنَّ ... فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

687. پرهیز از هرگونه مخالفت با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در امور خیر و نیک، از شرایط پذیرش بیعت زنان با آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ ...

لاٰ یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ فَبٰایِعْهُنَّ .... ممتحنه (60) 12

688. بیعت زنان مؤمن با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ آمرزش و مغفرت آنان، از سوی خداوند:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

2. علی علیه السلام
689. بیعت علی صلی الله علیه و آله با پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از دعوت شدن خویشاوندان به بیعت با آن حضرت:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . (1)شعراء (26) 214

3. مؤمنان
690. بیعت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و آله در سرزمین حدیبیّه، زیر درخت سمره:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ ... (2)فتح (48) 18

691. بیعت مؤمنان، حرکتی مؤثّر و سرنوشت‌ساز، در ماجرای حدیبیّه:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ... وَ أَثٰابَهُمْ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 18

692. آگاهی خداوند، به اخلاص و انگیزه‌های مؤمنان در بیعت رضوان:

لَقَدْ رَضِیَ اللّٰهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبٰایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ .... فتح (48) 18

693. مؤمنان، موظّف به یادآوری بیعت خود با پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ مِیثٰاقَهُ الَّذِی وٰاثَقَکُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا ... (3)مائده (5) 7

نقض بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله

694. نقض بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب ضرر و زیان:

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ ... فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّمٰا یَنْکُثُ عَلیٰ نَفْسِهِ .... فتح (48) 10

وفای به بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله

695. وفای به پیمان و بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله از سوی مؤمنان، مایۀ بهره‌مندی از پاداش بزرگ الهی:

1) 1) . گفته شده پس از نزول آیۀ مذکور رسول خدا صلی الله علیه و آله عشیرۀ خود را جمع کرد و آنان را دعوت به بیعت نمود که در آن میان، فقط علی علیه السلام حاضر به بیعت شد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 323؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 7، ص 182)

2) 2) . مقصود از«الشّجرة»، درخت خاصّی به نام«سمره»است. (الکشّاف، ج 4، ص 339)

3) 3) . طبق یک احتمال تفسیری، مقصود از«میثاقه الّذی واثقکم به»بیعت مؤمنان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 260)

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ ... وَ مَنْ أَوْفیٰ بِمٰا عٰاهَدَ عَلَیْهُ اللّٰهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 10

696. وفاداری در بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله ، مصداق وفای عهد با خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ ... وَ مَنْ أَوْفیٰ بِمٰا عٰاهَدَ عَلَیْهُ اللّٰهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 10

697. رعایت تقوای الهی، از عوامل وفاداری به بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ مِیثٰاقَهُ الَّذِی وٰاثَقَکُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. مائده (5) 7

698. توجّه و اعتقاد به آگاهی خداوند، از درون و نهان انسان، عامل وفاداری به بیعت با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ مِیثٰاقَهُ الَّذِی وٰاثَقَکُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. مائده (5) 7

نیز ==> بیعت، عهد با محمّد صلی الله علیه و آله

بینایی محمّد صلی الله علیه و آله

==> چشم محمّد صلی الله علیه و آله

بی‌نیازی محمّد صلی الله علیه و آله

699. ثروتمند شدن پیامبر صلی الله علیه و آله پس از فقر، از سوی خداوند:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . (1)ضحی (93) 8

پاداش محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

700. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از پاداش همیشگی و روزافزون، از جانب خداوند:

وَ إِنَّ لَکَ لَأَجْراً غَیْرَ مَمْنُونٍ . (2)قلم (68) 3

701. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مستحقّ بهره‌مندی از پاداشی بی‌منّت، از سوی خداوند:

وَ إِنَّ لَکَ لَأَجْراً غَیْرَ مَمْنُونٍ . (3)قلم (68) 3

702. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور به اعلام پاداش مادّی نخواستن از مردم، در قبال تبلیغ رسالت:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ .... سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . ص (38) 86

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهٰا حُسْناً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ شَکُورٌ. شوری (42) 23

موجبات پاداش محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1) 1) . طبق یک احتمال، منظور از«فأغنیٰ»ثروتمند شدن پیامبر صلی الله علیه و آله پس از ازدواج با خدیجه علیها السلام است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 767)

2) 2) . منظور از«غیر ممنون»، غیر مقطوع است. (الکشّاف، ج 4، ص 585)

3) 3) . مراد از«غیر ممنون»طبق یک احتمال، ثواب بدون منّت است، زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله مستحقّ چنین پاداشی است. (الکشّاف، ج 4، ص 585)

1. تبلیغ
703. هدایت مردم به راه خدا، پاداش تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

704. محبّت اهل‌بیت علیهم السلام ، پاداش تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله :

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ .... شوری (42) 23

2. تلاوت قرآن
705. تلاوت قرآن از ناحیۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب برخورداری از پاداش الهی:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ ... فَاقْرَؤُا مٰا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ... وَ مٰا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِکُمْ مِنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللّٰهِ هُوَ خَیْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً .... مزمّل (73) 20

3. تهجّد
706. تهجّد و شب‌زنده‌داری محمد صلی الله علیه و آله ، عامل برخورداری او از پاداش الهی:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ ... وَ مٰا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِکُمْ مِنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللّٰهِ هُوَ خَیْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً .... مزمّل (73) 20

4. صبر
707. صبر و تحمّل پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر تکذیب و مخالفت کافران، سبب برخورداری وی از پاداش آخرتی:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنِیرِ

کُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّمٰا تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النّٰارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فٰازَ وَ مَا الْحَیٰاةُ الدُّنْیٰا إِلاّٰ مَتٰاعُ الْغُرُورِ. آل عمران (3) 184 و 185

وعدۀ پاداش به محمّد صلی الله علیه و آله

708. وعدۀ پاداش به محمّد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند، در برابر تحمّل سختیهای تکالیف الهی:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

الَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . انشراح (94) 1 -\3 و 5 -\8

پاسخگویی محمّد صلی الله علیه و آله

709. پاسخگویی به سؤالات و نیازهای مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ وَ الْحَجِّ .... بقره (2) 189

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِیمٌ . بقره (2) 215

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ . بقره (2) 219

... وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ .... بقره (2) 220

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ .... بقره (2) 222

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ .... مائده (5) 4

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 187

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... انفال (8) 1

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 85

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً

إِنّٰا مَکَّنّٰا لَهُ فِی الْأَرْضِ وَ آتَیْنٰاهُ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ سَبَباً

فَأَتْبَعَ سَبَباً

حَتّٰی إِذٰا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهٰا تَغْرُبُ فِی عَیْنٍ حَمِئَةٍ وَ وَجَدَ عِنْدَهٰا قَوْماً قُلْنٰا یٰا ذَا الْقَرْنَیْنِ إِمّٰا أَنْ تُعَذِّبَ وَ إِمّٰا أَنْ تَتَّخِذَ فِیهِمْ حُسْناً

قٰالَ أَمّٰا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ یُرَدُّ إِلیٰ رَبِّهِ فَیُعَذِّبُهُ عَذٰاباً نُکْراً

وَ أَمّٰا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صٰالِحاً فَلَهُ جَزٰاءً الْحُسْنیٰ وَ سَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنٰا یُسْراً

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً

حَتّٰی إِذٰا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهٰا تَطْلُعُ عَلیٰ قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهٰا سِتْراً

کَذٰلِکَ وَ قَدْ أَحَطْنٰا بِمٰا لَدَیْهِ خُبْراً

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً

حَتّٰی إِذٰا بَلَغَ بَیْنَ السَّدَّیْنِ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمٰا قَوْماً لاٰ یَکٰادُونَ یَفْقَهُونَ قَوْلاً

قٰالُوا یٰا ذَا الْقَرْنَیْنِ إِنَّ یَأْجُوجَ وَ مَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَکَ خَرْجاً عَلیٰ أَنْ تَجْعَلَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَهُمْ سَدًّا

قٰالَ مٰا مَکَّنِّی فِیهِ رَبِّی خَیْرٌ فَأَعِینُونِی بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُمْ رَدْماً

آتُونِی زُبَرَ الْحَدِیدِ حَتّٰی إِذٰا سٰاویٰ بَیْنَ الصَّدَفَیْنِ قٰالَ انْفُخُوا حَتّٰی إِذٰا جَعَلَهُ نٰاراً قٰالَ آتُونِی أُفْرِغْ عَلَیْهِ قِطْراً. کهف (18) 83 -\96

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ تَکُونُ قَرِیباً. احزاب (33) 63

نیز ==> سؤال از محمّد صلی الله علیه و آله

پاسخهای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

710. پاسخ‌گویی پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسشها براساس وحی:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ .... بقره (2) 186

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ وَ الْحَجِّ .... بقره (2) 189

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ .... بقره (2) 215

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ کُفْرٌ بِهِ .... بقره (2) 217

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ . بقره (2) 219

... وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ .... بقره (2) 220

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ .... بقره (2) 222

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ .... نساء (4) 127

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ .... نساء (4) 176

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ .... مائده (5) 4

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 187

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... انفال (8) 1

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 20

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ مٰا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ . یونس (10) 53

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا کُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِیداً

قُلْ کُونُوا حِجٰارَةً أَوْ حَدِیداً

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 48 -\51

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 85

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبٰالِ فَقُلْ یَنْسِفُهٰا رَبِّی نَسْفاً. طه (20) 105

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِیلاً. فرقان (25) 32

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا

إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا. نازعات (79) 42 -\44

711. به زحمت افتادن مؤمنان، در صورت پاسخ‌گویی پیامبر صلی الله علیه و آله به برخی پرسشهای بیجای آنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیٰاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْهٰا حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهٰا .... مائده (5) 101

فلسفۀ پاسخهای محمّد صلی الله علیه و آله

1. تفکّر
712. تفکّر، فلسفۀ تبیین آیات الهی در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسشهای مردم:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ . بقره (2) 219

2. هدایت
713. هدایت‌پذیری مردم، فلسفۀ تبیین آیات الهی در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسشهای مردم:

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ . نساء (4) 176

موارد پاسخهای محمّد صلی الله علیه و آله

1. آمیزش
714. پرسش مردم از حیض و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر مشقّت‌بار بودن آمیزش در ایّام حیض برای زنان و حرمت آن:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ .... بقره (2) 222

715. پاکیزگی حکمت حرمت آمیزش در حال حیض در پاسخ محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ فَإِذٰا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّٰهُ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ التَّوّٰابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ . بقره (2) 222

2. ازدواج
716. ترغیب به ازدواج با زنان یتیم و حفظ حقوق آنان و استیفای کامل آن به صورت یک وظیفه، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم:

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ .... نساء (4) 127

3. انفاق
717. پرسش مردم از موارد انفاق، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به انفاق کردن از چیزهای پسندیده:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ .... بقره (2) 215

718. پرسش مردم از انفاق، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر انفاق به والدین، خویشاوندان، یتیمان، فقرا و درراه‌ماندگان:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ .... بقره (2) 215

719. تشویق مردم به انجام دادن کارهای خیر، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسش آنان دربارۀ انفاق:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِیمٌ . بقره (2) 215

720. پرسش مردم از مقدار انفاق، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به لزوم رعایت اعتدال در انفاق:

... وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ ... (1)بقره (2) 219

721. پرسش مردم از موارد انفاق، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به انفاق از ما زاد نیازمندی سال و خانواده:

... وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ ... (2)بقره (2) 219

4. انفال
722. پرسش مکرّر مردم از انفال، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر تعلّق انفال به خدا و رسول صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... انفال (8) 1

723. پذیرش پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ مالکیّت انفال، نشانۀ ایمان:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

5. تنزیه عیسی علیه السلام
724. بیان جایگاه مهم عیسی علیه السلام نزد خداوند و تنزیه ایشان از هرگونه مقایسه با بتها در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مشرکان:

وَ لَمّٰا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذٰا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ

وَ قٰالُوا أَ آلِهَتُنٰا خَیْرٌ أَمْ هُوَ مٰا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلاّٰ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ عَبْدٌ أَنْعَمْنٰا عَلَیْهِ وَ جَعَلْنٰاهُ مَثَلاً لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ . زخرف (43) 57 -\59

6 . جنگ در ماه حرام
725. پرسش مردم از ماههای حرام و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به حرمت جنگیدن در آنها و گناه بزرگ بودن آن:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ .... بقره (2) 217

726. مصداق کفر به خدا و جلوگیری از راه خدا بودن جنگ در ماههای حرام، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ کُفْرٌ بِهِ .... بقره (2) 217

7. حقوق زنان
727. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مسائل مربوط به زنان:

1) 1) . بنا بر قولی، مراد از«العفو»حد وسط [و اعتدال] به دور از اسراف و بخل است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 558)

2) 2) . بنا بر قولی، مراد از«العفو»ما زاد سالانه و مئونۀ خانواده است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 558؛ کشف الاسرار، ج 1، ص 589)

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ .... نساء (4) 127

8 . حقوق کودکان
728. لزوم رعایت حقوق کودکان مستضعف و اقامۀ قسط، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم:

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ .... نساء (4) 127

9. حلّیّت اشیا
729. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم دربارۀ حلّیّت طیّبات و اشیای پاکیزه:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ .... مائده (5) 4

10. خدا
730. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر نزدیک بودن خداوند به بندگان و اجابت دعای آنان، در صورت پرسش مردم دربارۀ خداوند:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ .... بقره (2) 186

731. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر لزوم اجابت دعوت خدا و ایمان به او برای رسیدن به رشد و هدایت، در صورت پرسش مردم دربارۀ خداوند:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَ لْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ . بقره (2) 186

11. ذو القرنین
732. خداوند، آموزندۀ شیوۀ پاسخ‌گویی به پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ ذو القرنین، در پی پرسش مردم:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

12. روح
733. پرسش مردم دربارۀ حقیقت روح، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر از جانب پروردگار بودن آن:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 85

734. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم، مبنی بر آگاهی اندک مردم، دربارۀ حقیقت روح:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 85

13. شراب
735. پرسش مردم از حکم شراب، و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر حرمت آن:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا ... (1)بقره (2) 219


1) 1) . گفته شده: آیه درصدد تحریم خمر (شراب) است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 558؛ المیزان، ج 2، ص 194)

736. زیان بزرگ‌ترِ شراب نسبت به منافع آن، دلیل حرمت آن در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا ... (1)بقره (2) 219

737. بزرگی گناه شرب خمر، علت حرمت آن در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا .... بقره (2) 219

738. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر رعایت مصالح و مفاسد در حکم خدا دربارۀ شراب، در پی سؤال مردم:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا .... بقره (2) 219

739. بازماندن از ثواب و خیر، فلسفۀ حرمت شراب در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا ... (2)بقره (2) 219

14. صید
740. جواز استفاده از حیوان صیدشده به‌وسیلۀ سگ معلم، پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسش مردم دربارۀ صید:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ .... مائده (5) 4

741. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر حرمت خوردن حیوان صیدشده به‌وسیلۀ سگ معلَّم، در صورت نبردن نام خدا:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ .... مائده (5) 4

742. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر جواز خوردن حیوان صیدشده به‌وسیلۀ سگ معلَّم، همراه با بردن نام خدا:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ


1) 1) . مراد از«اثم»به قرینۀ مقابل آن (منافع) می‌تواند به معنای زیان باشد

2) 2) .«اثم»اسم برای افعال و اعمالی است که بازدارندۀ از ثواب باشد. (مفردات، ص 63 ،«اثم»)

اَللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ .... مائده (5) 4

15. عذاب قیامت
743. استفاده و به کارگیری سوگند از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پاسخ مشرکان، نسبت به عذاب ظالمان در قیامت:

ثُمَّ قِیلَ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذٰابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاّٰ بِمٰا کُنْتُمْ تَکْسِبُونَ

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ مٰا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ . یونس (10) 52 و 53

16. قمار
744. حرمت قمار در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسش مردم، دربارۀ آن:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا ... (1)بقره (2) 219

745. گناه و زیان بزرگ‌تر قمار نسبت به منافع آن، فلسفۀ حرمت آن، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا .... بقره (2) 219

746. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر رعایت مصالح و مفاسد در حکم خدا، دربارۀ قمار، در پی سؤال مردم:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا .... بقره (2) 219

747. بازماندن از ثواب و خیر، دلیل حرمت قمار در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا .... بقره (2) 219

17. قیامت
748. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اظهار عدم آگاهی خویش در پاسخ پرسش مردم، دربارۀ زمان وقوع قیامت:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ .... اعراف (7) 187

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ .... احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا

إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا. نازعات (79) 42 -\44

749. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر منحصر بودن علم به زمان وقوع قیامت، به خداوند:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 187

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ تَکُونُ قَرِیباً. احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا

إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا. نازعات (79) 42 -\44

750. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم، مبنی بر حتمیّت قیامت و نزدیک بودن زمان وقوع آن:

1) 1) . آیه به طور قطعی بر حرمت قمار دلالت دارد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 558)

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا کُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِیداً ... وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 49 و 51

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ تَکُونُ قَرِیباً. احزاب (33) 63

18. کلاله
751. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله در بیان کلاله و ارث بردن او:

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ . نساء (4) 176

19. کوهها
752. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ وضعیت کوهها در آستانۀ قیامت و فروریختن آن و هموار شدن زمین:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبٰالِ فَقُلْ یَنْسِفُهٰا رَبِّی نَسْفاً

فَیَذَرُهٰا قٰاعاً صَفْصَفاً

لاٰ تَریٰ فِیهٰا عِوَجاً وَ لاٰ أَمْتاً. طه (20) 105 -\107

20. معاد
753. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسش منکران معاد دربارۀ زنده شدن مردگان، هرچند با تبدیل شدن به سنگ و آهن و هر چیز مورد تصوّر آنان:

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

قُلْ کُونُوا حِجٰارَةً أَوْ حَدِیداً

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 48 و 50 و 51

754. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به منکران معاد، مبنی بر زنده شدن مردگان، به فرمان آفرینندۀ آغازین آنان:

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... اسراء (17) 48 و 51

755. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به منکران معاد، مبنی بر قریب‌الوقوع بودن آن:

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ... وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 48 و 51

21. هلال ماه
756. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر تأثیرگذاری شکل‌گیری متفاوت ماه، در شناخت موسم و زمان حج، در پی پرسش مردم از راز متفاوت بودن آن:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ وَ الْحَجِّ .... بقره (2) 189

757. پرسش مردم از شکل‌گیری متفاوت ماه و پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر ایجاد تقویمی طبیعی و میزانی بر سنجش زمان، از اهداف آفرینش ماه و پیدایش

آن به صورتهای مختلف:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ .... بقره (2) 189

22. یتیمان
758. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به اصلاح در کار یتیمان و رفتار برادرگونه با آنان، در پی پرسش از کیفیّت برخورد با آنان:

... وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ .... بقره (2) 220

759. پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر آسان‌گیری اولیای یتیمان، در برخورد اخلاقی و اقتصادی با یتیمان:

فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَأَعْنَتَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . بقره (2) 220

760. تشویق و تهدید خداوند، دربارۀ اولیای یتیمان نسبت به وظایفشان دربارۀ آنان، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله به پرسش مردم:

... یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ .... بقره (2) 220

761. جواز ازدواج با دختران یتیم و رعایت عدالت دربارۀ حقوق آنان، در پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ .... نساء (4) 127

پدر محمّد صلی الله علیه و آله

762. فوت پدر محمّد صلی الله علیه و آله ، در آغاز تولّد:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . (1)ضحی (93) 6

پدری محمّد صلی الله علیه و آله

763. نفی پدری (نسبی) از محمّد صلی الله علیه و آله ، نسبت به مردان عصر خویش:

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کٰانَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. (2)احزاب (33) 40

پرسش از محمّد صلی الله علیه و آله

==> سؤال از محمّد صلی الله علیه و آله

پرسش محمّد صلی الله علیه و آله

==> سؤال محمّد صلی الله علیه و آله

پسرخواندۀ محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . گفته شده: پدر رسول خدا صلی الله علیه و آله قبل از ولادت آن حضرت و یا چند روز پس از ولادت وی از دنیا رفت. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 765)

2) 2) . نفی پدری از محمّد صلی الله علیه و آله نسبت به مردان عصر خویش، در مقابل اعتقاد واهی مردم جاهلی و عصر بعثت بوده که پسر خوانده را پسر می‌دانستند و به‌همین‌جهت، زید بن حارثه را فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله قلمداد کرده، ازدواج حضرت را با همسر مطلّقۀ او ازدواج با همسر فرزند خود تلقّی می‌کردند

764. زید بن حارثه، پسرخواندۀ رسول خدا صلی الله علیه و آله :

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ ... (1)احزاب (33) 37

765. زید، فرزندخواندۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، بهره‌مند از نعمت خاص خدا و رسول:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ ... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا ... (2)احزاب (33) 37

766. نفی ابوّت (پدر بودن) محمد صلی الله علیه و آله از پسرخوانده‌اش، زید بن حارثه:

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ .... احزاب (33) 40

767. دلیل ازدواج محمد صلی الله علیه و آله با مطلّقۀ فرزندخواندۀ خویش، شکستن سنّت جاهلی:

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ .... احزاب (33) 37

768. ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله با زینب زوجۀ مطلّقۀ زید، فرزندخواندۀ خود:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا .... احزاب (33) 37

نیز ==> زید

پناه محمد صلی الله علیه و آله

769. خداوند، پناهگاه محمّد صلی الله علیه و آله ، در صورت اجرای رسالت الهی خویش:

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً

إِلاّٰ بَلاٰغاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِسٰالاٰتِهِ .... جنّ (72) 22 و 23

770. غار ثور، پناهگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، هنگام هجرت از مکّه به مدینه:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا .... توبه (9) 40

771. خداوند، پناهگاه رسول اکرم صلی الله علیه و آله در دوران کودکی و خردسالی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 6

پناهندگی به محمّد صلی الله علیه و آله

772. لزوم پذیرش پناهندگی مشرکان محارب از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به منظور آشنایی آنان با معارف قرآن:

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ .... توبه (9) 6

773. تضمین امنیّت مشرکان پناهنده شده، از جانب پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

1) 1) .«زید بن حارثه»، بردۀ خدیجه علیها السلام بود و پس از بعثت، اسلام آورد و رسول خدا صلی الله علیه و آله او را آزاد فرمود، ولی چون از طایفۀ خود طرد شد پیامبر صلی الله علیه و آله او را فرزند خود نامید و ازآن‌پس به پسرخواندۀ محمّد صلی الله علیه و آله معروف شد. (المیزان، ج 16، ص 280 -\281؛ الاصابه، ج 2، ص 495 -\496)

2) 2) . زید، پسرخواندۀ محمّد صلی الله علیه و آله بود. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 563 -\565)

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ .... توبه (9) 6

پندهای محمّد صلی الله علیه و آله

==> موعظه‌های محمّد صلی الله علیه و آله

پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

774. پیروزی نهایی محمّد صلی الله علیه و آله بر تمام ادیان و مشرکان کافر، هدف خداوند، از بعثت و رسالت او:

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

775. پیروزی نهایی پیامبر صلی الله علیه و آله ، بر مخالفان و دشمنان خود:

إِنْ تُصِبْکَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ ... قُلْ لَنْ یُصِیبَنٰا إِلاّٰ مٰا کَتَبَ اللّٰهُ لَنٰا ... قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنٰا إِلاّٰ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ ... (1)توبه (9) 50 -\52

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآیٰاتِهِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ . یونس (10) 16 و 17

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . (2)یونس (10) 108 و 109

776. پیروزی درخشان پیامبر صلی الله علیه و آله در صلح حدیبیّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. فتح (48) 1 و 2

777. پیروزی رسول خدا صلی الله علیه و آله بر یهود بنی نضیر و به غنیمت گرفتن اموال آنان، بدون جنگ و درگیری:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مٰا ظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مٰانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللّٰهِ فَأَتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُمْ بِأَیْدِیهِمْ وَ أَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ فَاعْتَبِرُوا یٰا أُولِی الْأَبْصٰارِ

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. (3)حشر (59) 2 و 6

778. صلح حدیبیّه فتحی بزرگ برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . مقصود از«احدی الحسنیین»پیروزی یا شهادت است

2) 2) . مقصود از«حتی یحکم اللّٰه»وعدۀ پیروزی است. (المیزان، ج 10، ص 133)

3) 3) . با توجه به شأن نزول، مراد از«انّهم مانعتهم»یهود بنی نضیر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 388)

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. (1)فتح (48) 1

779. امتنان خدا بر پیامبر صلی الله علیه و آله به علت فتح بزرگ و نمایان برای آن حضرت:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. فتح (48) 1

780. محمّد صلی الله علیه و آله ، مشتاق آزادسازی و فتح مکّه:

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ . (2)نصر (110) 1

عوامل پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله

1. امداد غیبی
781. پیروزی نهایی محمّد صلی الله علیه و آله و مسلمانان، در جنگ حنین (پس از شکست نخست) با امداد غیبی خدا:

لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللّٰهُ فِی مَوٰاطِنَ کَثِیرَةٍ وَ یَوْمَ حُنَیْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْکُمْ شَیْئاً وَ ضٰاقَتْ عَلَیْکُمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّیْتُمْ مُدْبِرِینَ

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْهٰا وَ عَذَّبَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ ذٰلِکَ جَزٰاءُ الْکٰافِرِینَ . توبه (9) 25 و 26

782. امداد غیبی خدا به‌وسیلۀ فرشتگان و جنود نامرئی، عامل پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله بر مشرکان کافر توطئه‌گر:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

2. صلح حدیبیّه
783. صلح حدیبیّه، مایۀ پیروزیهای درخشان، برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

وَ یَنْصُرَکَ اللّٰهُ نَصْراً عَزِیزاً. (3)فتح (48) 1 و 3

منشأ پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله

784. خداوند، منشأ پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله بر کافران، هنگام هجرت آن حضرت از مکّه به مدینه:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40


1) 1) . نزد جمهور مفسّران، این آیه مربوط به صلح حدیبیّه است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 127)

2) 2) . مقصود از«نصر»در آیه، پیروزی پیامبر صلی الله علیه و آله بر قریش و فتح مکّه است. (روح المعانی، ج 16، جزء 30، ص 459)

3) 3) . مراد از«فتح مبین»صلح حدیبیّه است که سبب فتح مکّه و فتح خیبر شد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 166 -\167)

785. خداوند، منشأ پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله در جنگ بدر:

وَ إِذْ یَعِدُکُمُ اللّٰهُ إِحْدَی الطّٰائِفَتَیْنِ أَنَّهٰا لَکُمْ وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَیْرَ ذٰاتِ الشَّوْکَةِ تَکُونُ لَکُمْ وَ یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُحِقَّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ وَ یَقْطَعَ دٰابِرَ الْکٰافِرِینَ

فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ قَتَلَهُمْ وَ مٰا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ رَمیٰ وَ لِیُبْلِیَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْهُ بَلاٰءً حَسَناً إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (1)انفال (8) 7 و 17

786. خداوند، منشأ پیروزی پیامبر صلی الله علیه و آله بر بنی نضیر:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مٰا ظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مٰانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللّٰهِ فَأَتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُمْ بِأَیْدِیهِمْ وَ أَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ فَاعْتَبِرُوا یٰا أُولِی الْأَبْصٰارِ ... وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ ... (2)حشر (59) 2 و 6

787. خداوند، منشأ پیروزی پیامبر صلی الله علیه و آله در فتح مکّه:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. (3)فتح (48) 1

788. فتح خیبر، پیروزی آشکار برای رسول اکرم صلی الله علیه و آله به تقدیر الهی:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. (4)فتح (48) 1

وعدۀ پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله

789. وعدۀ الهی، به پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله بر دشمنانش، در فتح مکّه:

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ . (5)نصر (110) 1

790. وعدۀ الهی، به پیروزی درخشان پیامبر صلی الله علیه و آله ، در فتح خیبر:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. (6)فتح (48) 1

791. نوید و بشارت خداوند، به پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله بر کافران:

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الَّذِینَ کَفَرُوا فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لاٰ یَتَّقُونَ

فَإِمّٰا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ . (7)انفال (8) 55 -\57

نیز ==> وعده به محمّد صلی الله علیه و آله

پیشی گرفتن بر محمّد صلی الله علیه و آله

==> سبقت بر محمّد صلی الله علیه و آله

پیشی گرفتن محمّد صلی الله علیه و آله

==> سبقت محمّد صلی الله علیه و آله

پیشگویی محمّد صلی الله علیه و آله

792. پیشگویی محمّد صلی الله علیه و آله ، از پیروزی اسلام و شکست دشمنان:

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109


1) 1) . آیات مذکور، مربوط به جنگ بدر است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 802 و 814)

2) 2) . آیات، مربوط به پیروزی مسلمانان بر یهود بنی نضیر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 386 و 390؛ الکشاف، ج 4، ص 498)

3) 3) . مراد از«فتح مبین»می‌تواند فتح مکّه یا فتح خیبر باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 166 -\167)

4) 4) . مراد از«فتح مبین»می‌تواند فتح مکّه یا فتح خیبر باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 166 -\167)

5) 5) . مقصود از«الفتح»، فتح مکّه است که خداوند قبلاً وعدۀ آن را به پیامبر صلی الله علیه و آله داده بود. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 844)

6) 6) . بنابراین که مراد از«فتح»پیروزی در جنگ خیبر باشد. (مجمع البیان، ج 9 - 10، ص 167)

7) 7) .«ثقف»به معنای پیروزی و دستیابی است. (المصباح، ج 1 -\2، ص 82 ،«ثقفتُ»)

پیمان با محمّد صلی الله علیه و آله

==> عهد با محمّد صلی الله علیه و آله

پیمان محمّد صلی الله علیه و آله

==> عهدهای محمّد صلی الله علیه و آله

تبرّی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تبرّی

تبلیغات سوء علیه محمّد صلی الله علیه و آله

793. جوّسازی و تبلیغات سوء کفرپیشگان، علیه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ .... بقره (2) 118

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هٰادٍ. (1)رعد (13) 7

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ ... (2)

رعد (13) 27

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لاٰ تَسْمَعُوا لِهٰذَا الْقُرْآنِ وَ الْغَوْا فِیهِ لَعَلَّکُمْ تَغْلِبُونَ . فصّلت (41) 26

794. جوّسازی و تبلیغات سوء منافقان، علیه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ... (3)توبه (9) 61

نیز ==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

795. آگاهی خداوند، از انجام دادن مأموریّت تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. (4)آل عمران (3) 20

796. سعی و تلاش پیامبر صلی الله علیه و آله ، در امر دعوت و تبلیغ خود، برای جلوگیری از ضرر و هلاکت مردم:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ ... فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ ... (5)

توبه (9) 128 و 129

797. سخن گفتن پیامبر صلی الله علیه و آله به زبان مردم عرب، عاملی اساسی برای پذیرش دعوت وی:

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ


1) 1) . منظور از درخواست«آیه»، معجزۀ دیگری [غیر از قرآن] نظیر معجزات موسی و عیسی علیهما السلام و دیگران بود. اینکه می‌گفتند:«لو لا أنزل علیه آیة»در حقیقت، تعریض و توهین آنان نسبت به قرآن بود. (المیزان، ج 11، ص 304)

2) 2) . مقصود کفّار از این درخواست این است: که ما قرآن را آیت نمی‌دانیم. چرا آیتی نیامده که ما به‌وسیلۀ آن هدایت شویم؟! (المیزان، ج 11، ص 352)

3) 3) . آیۀ یادشده در سیاق آیات مربوط به منافقان است

4) 4) . گفته شده:«و اللّه بصیر بالعباد»یعنی خدا به چگونگی امر تبلیغ از سوی محمد صلی الله علیه و آله و برخورد مشرکان با آن عالم است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 719)

5) 5) .«عنت»به معنای ضرر و هلاکت است، بنابراین دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از روی خیرخواهی و جلوگیری از ضرر و هلاکت مردم بوده است. (لسان العرب، ج 9، ص 415،«عنت»؛ المیزان، ج 9، ص 411 -\412)

بِلِسٰانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ

وَ لَوْ نَزَّلْنٰاهُ عَلیٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِینَ

فَقَرَأَهُ عَلَیْهِمْ مٰا کٰانُوا بِهِ مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 192 -\195 و 198 و 199

798. پیروی از حق و بی‌توجهی به تمایلات نفسانی مردم، در هنگام تبلیغ، توصیۀ خدا به محمد صلی الله علیه و آله :

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ .... شوری (42) 15

799. تبلیغ دین و دعوت مردم به آن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ .... آل عمران (3) 20

... وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

... فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... مائده (5) 99

... فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ .... رعد (13) 40

هٰذٰا بَلاٰغٌ لِلنّٰاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ .... ابراهیم (14) 52

... فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 35

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ .... نحل (16) 125

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . (1)

ص (38) 86

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ .... شوری (42) 15

... فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ ....

شوری (42) 48

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً

إِلاّٰ بَلاٰغاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِسٰالاٰتِهِ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِدِینَ فِیهٰا أَبَداً. جنّ (72) 22 و 23

800. برنامۀ تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از نظارت و هدایت مستقیم خداوند:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا ... (2)طور (52) 48

801. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از طبع کریمانه و مدارا با مردم، در دعوت و تبلیغ آنان:

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . (3)قلم (68) 4

802. سختی امر دعوت و تبلیغ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً

إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً

إِنَّ لَکَ فِی النَّهٰارِ سَبْحاً


1) 1) .«تکلّف»به معنای این است که تبلیغ، وظیفه و مأموریّت الهی است، نه از طرف خود محمّد صلی الله علیه و آله . (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 759)

2) 2) . مراد از«لحکم ربّک»می‌تواند دعوت به حق باشد و«بأعیننا»یعنی حال و برنامۀ تو تحت نظر ما است و از آن غافل نیستیم. (المیزان، ج 19، ص 24)

3) 3) . بنا بر اینکه مقصود از«خلق عظیم»برخورد کریمانه و همراه با ملایمت و مدارا در دعوت مردم باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 500؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 10، ص 9)

طَوِیلاً. (1)مزمّل (73) 1 -\7

803. درخواستهای نابجای مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز محرومیّت آنان از برخی معارف الهی:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ .... هود (11) 12

804. اندیشۀ ترک ابلاغ وحی، مایۀ دلتنگی و ناراحتی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ .... هود (11) 12

805. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار ابلاغ همۀ معارف و احکام وحی شده به او:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ .... هود (11) 12

806. مبرّا بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از بخل‌ورزی در ابلاغ وحی:

وَ مٰا هُوَ عَلَی الْغَیْبِ بِضَنِینٍ . تکویر (81) 24

807. خداوند، نهی‌کنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از ترک ابلاغ وحی به علت درخواستهای نابجای مشرکان:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ . (2)هود (11) 12

ابزار تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

1. تلاوت آیات الهی
808. آیات الهی، وسیله‌ای برای تبلیغ مردم از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ ....

بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِنٰا .... بقره (2) 151

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ .... آل عمران (3) 164

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ .... سبأ (34) 43

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ .... جمعه (62) 2

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ .... طلاق (65) 11

2. سخنوری
809. سخنوری، راهی برای تبلیغ مردم از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ ... وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 61 و 63

810. بیان روشن و رسا، ابزاری برای تبلیغ دین از سوی محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ


1) 1) . مقصود از«قولاً ثقیلاً»امر دعوت و تبلیغ دین است. (المیزان، ج 20، ص 62)

2) 2) . کلمۀ«لعلّ»در آیه به معنای نهی است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 221)

مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

وَ إِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . عنکبوت (29) 18

بَلْ مَتَّعْتُ هٰؤُلاٰءِ وَ آبٰاءَهُمْ حَتّٰی جٰاءَهُمُ الْحَقُّ وَ رَسُولٌ مُبِینٌ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ وَ إِنّٰا بِهِ کٰافِرُونَ . زخرف (43) 29 و 30

3. قرآن
811. قرآن، وسیلۀ تبلیغ و دعوت مردم:

قُلْ ... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ .... انعام (6) 19

اخلاص در تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

812. اخلاص و عدم درخواست مزد، به هنگام تبلیغ از سوی محمّد صلی الله علیه و آله :

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ . یوسف (12) 103 و 104

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ. سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . ص (38) 86

ذٰلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللّٰهُ عِبٰادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهٰا حُسْناً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ شَکُورٌ. شوری (42) 23

استقامت در تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

813. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به استقامت در تبلیغ دین و گسترش توحید:

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ ... لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ .... شوری (42) 15

اهداف تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

1. اسلام
814. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دعوت‌کنندۀ مردم به دین اسلام:

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ... فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ ....

شوری (42) 13 و 15

... وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ ...

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ وَ هُوَ یُدْعیٰ إِلَی الْإِسْلاٰمِ .... صفّ (61) 6 و 7

815. دعوت مردم به اسلام با حکمت و موعظه، سفارش خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ... (1)

نحل (16) 125

816. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دعوت‌کنندۀ مردم به دین اسلام:

1) 1) . منظور از«سبیل ربّک»اسلام است. (روح المعانی،ج 8 ، جزء 14، ص 376)

فَمٰا یُکَذِّبُکَ بَعْدُ بِالدِّینِ . (1)تین (95) 7

2. ایمان
817. تبلیغ و فراخوانی منافقان از سوی محمّد صلی الله علیه و آله ، برای ایمان آوردن همانند ایمان دیگر مؤمنان:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا کَمٰا آمَنَ النّٰاسُ قٰالُوا أَ نُؤْمِنُ کَمٰا آمَنَ السُّفَهٰاءُ .... بقره (2) 13

818. دعوت انسانها، جهت ایمان به خدا، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا إِنَّنٰا سَمِعْنٰا مُنٰادِیاً یُنٰادِی لِلْإِیمٰانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنّٰا .... آل عمران (3) 193

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ .... اعراف (7) 158

819. ایمان آوردن مردم به رسول خدا صلی الله علیه و آله ، از پیامهای تبلیغی آن حضرت:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ .... اعراف (7) 158

3. بیان احکام
820. بیان احکام و حقایق کتب آسمانی، از اهداف تبلیغ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ أَلاّٰ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً وَ لاٰ تَقْتُلُوا أَوْلاٰدَکُمْ مِنْ إِمْلاٰقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیّٰاهُمْ وَ لاٰ تَقْرَبُوا الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ لاٰ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّٰهُ إِلاّٰ بِالْحَقِّ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ . انعام (6) 151

4. توحید
821. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دعوت‌کنندۀ به خدا و یکتاپرستی:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ


1) 1) . بر این اساس که مخاطب«یکذّبک»پیامبر صلی الله علیه و آله و مقصود از«الدّین»، دین اسلام باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 776 -\777)

تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 104 و 106

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

بَشِیراً وَ نَذِیراً فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ فَهُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا فِی أَکِنَّةٍ مِمّٰا تَدْعُونٰا إِلَیْهِ وَ فِی آذٰانِنٰا وَقْرٌ وَ مِنْ بَیْنِنٰا وَ بَیْنِکَ حِجٰابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ . فصّلت (41) 4 -\6

یٰا قَوْمَنٰا أَجِیبُوا دٰاعِیَ اللّٰهِ وَ آمِنُوا بِهِ یَغْفِرْ لَکُمْ مِنْ ذُنُوبِکُمْ وَ یُجِرْکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ . احقاف (46) 31

822. دعوت اهل کتاب به توحید از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّٰ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنٰا بَعْضاً أَرْبٰاباً مِنْ دُونِ اللّٰهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنّٰا مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 64

وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَفْرَحُونَ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مِنَ الْأَحْزٰابِ مَنْ یُنْکِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ مٰا وَصَّیْنٰا بِهِ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لاٰ تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مٰا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللّٰهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ

وَ مٰا تَفَرَّقُوا إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ إِلیٰ أَجَلٍ مُسَمًّی لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُورِثُوا الْکِتٰابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 13 -\15

823. دعوت خویشاوندان به توحید، از وظایف محمّد صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتَکُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِینَ

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . شعراء (26) 213 و 214

824. دعوت مشرکان به توحید، از جانب محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً وَ اللّٰهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . مائده (5) 76

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

وَ هُمْ یَنْهَوْنَ عَنْهُ وَ یَنْأَوْنَ عَنْهُ وَ إِنْ یُهْلِکُونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَشْعُرُونَ . انعام (6) 26

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ

عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ أَلاّٰ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً وَ لاٰ تَقْتُلُوا أَوْلاٰدَکُمْ مِنْ إِمْلاٰقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیّٰاهُمْ وَ لاٰ تَقْرَبُوا الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ لاٰ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّٰهُ إِلاّٰ بِالْحَقِّ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ . انعام (6) 151

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ وَ لاٰ تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلاّٰ عَلَیْهٰا وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْریٰ ثُمَّ إِلیٰ رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . انعام (6) 161 -\164

قُلْ إِنَّمٰا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِکُوا بِاللّٰهِ مٰا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطٰاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ .

اعراف (7) 33

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

الر کِتٰابٌ أُحْکِمَتْ آیٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 1 و 2

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ فِی أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهٰا أُمَمٌ لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمٰنِ قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ . رعد (13) 30

سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یَقُولُونَ عُلُوًّا کَبِیراً

وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً وَ إِذٰا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِی الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلیٰ أَدْبٰارِهِمْ نُفُوراً. اسراء (17) 43 و 46

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ شَرِیکٌ فِی الْمُلْکِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ کَبِّرْهُ تَکْبِیراً. اسراء (17) 111

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَمَنْ کٰانَ یَرْجُوا لِقٰاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صٰالِحاً وَ لاٰ یُشْرِکْ بِعِبٰادَةِ رَبِّهِ أَحَداً. کهف (18) 110

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ هٰذٰا ذِکْرُ مَنْ مَعِیَ وَ ذِکْرُ مَنْ قَبْلِی بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا

فَاعْبُدُونِ . انبیاء (21) 24 و 25

قُلْ إِنَّمٰا یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . انبیاء (21) 108

لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَکاً هُمْ نٰاسِکُوهُ فَلاٰ یُنٰازِعُنَّکَ فِی الْأَمْرِ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ إِنَّکَ لَعَلیٰ هُدیً مُسْتَقِیمٍ . حج (22) 67

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

وَ لاٰ یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیٰاتِ اللّٰهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . قصص (28) 87

قُلْ أَرُونِیَ الَّذِینَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَکٰاءَ کَلاّٰ بَلْ هُوَ اللّٰهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . سبأ (34) 27

إِنَّهُمْ کٰانُوا إِذٰا قِیلَ لَهُمْ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ یَسْتَکْبِرُونَ

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 35 و 36

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا مُنْذِرٌ وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. ص (38) 65

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ

بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39) 64 - 66

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ . فصّلت (41) 6

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ مٰا وَصَّیْنٰا بِهِ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لاٰ تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مٰا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللّٰهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ

وَ مٰا تَفَرَّقُوا إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ إِلیٰ أَجَلٍ مُسَمًّی لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُورِثُوا الْکِتٰابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 13 -\15

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ ائْتُونِی بِکِتٰابٍ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا أَوْ أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . احقاف (46) 4

قُلْ إِنَّمٰا أَدْعُوا رَبِّی وَ لاٰ أُشْرِکُ بِهِ أَحَداً

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 20 و 22

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ. کافرون (109) 1 -\5

قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ

اَللّٰهُ الصَّمَدُ

لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ

وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ. اخلاص (112) 1 -\4

5. رفع اختلاف
825. رفع اختلاف انسانها، از اهداف تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله براساس قرآن:

وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ إِلاّٰ لِتُبَیِّنَ لَهُمُ الَّذِی اخْتَلَفُوا فِیهِ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . نحل (16) 64

6 . عدالت
826. برپایی عدالت، یکی از اهداف دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ تَعٰالَوْا .... وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمِیزٰانَ بِالْقِسْطِ ... وَ إِذٰا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا .... انعام (6) 151 و 152

قُلْ أَمَرَ رَبِّی بِالْقِسْطِ .... اعراف (7) 29

... فَادْعُ ... وَ قُلْ ... وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ .... شوری (42) 15

7. هدایت
827. هدایت مردم به حیات واقعی خود، از اهداف دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

828. هدایت و دعوت به صراط مستقیم، از اهداف تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ .... انعام (6) 153

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

وَ إِنَّکَ لَتَدْعُوهُمْ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . مؤمنون (23) 73

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

بصیرت در تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

829. محمّد صلی الله علیه و آله ، دارای بصیرت در تبلیغ و دعوت خود به توحید و نفی شرک:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

پاداش تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

830. هدایت مردم به راه خدا، پاداش تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

تأثیر تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

موانع تأثیر تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

1.

ختم قلب

2.

ختم قلب و مسدود بودن ابزار شناخت، مانع اثرپذیری از تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

خَتَمَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ .... بقره (2) 6 و 7

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 52 و 53

بَشِیراً وَ نَذِیراً فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ فَهُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا فِی أَکِنَّةٍ مِمّٰا تَدْعُونٰا إِلَیْهِ وَ فِی آذٰانِنٰا وَقْرٌ وَ مِنْ بَیْنِنٰا وَ بَیْنِکَ حِجٰابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ . فصّلت (41) 4 و 5

2.

فقدان ابزار هدایت

3.

ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به هدایت افراد فاقد ابزار هدایت:

... أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ .... یونس (10) 42

... أَ فَأَنْتَ تَهْدِی الْعُمْیَ .... یونس (10) 43

... وَ أَنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکٰافِرِینَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصٰارِهِمْ .... نحل (16) 107 و 108

... إِنّٰا جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ تَدْعُهُمْ إِلَی الْهُدیٰ فَلَنْ یَهْتَدُوا إِذاً أَبَداً. کهف (18) 57

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ .... نمل (27) 80

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ .... نمل (27) 81

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 53

وَ مٰا یَسْتَوِی الْأَحْیٰاءُ وَ لاَ الْأَمْوٰاتُ إِنَّ اللّٰهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ. فاطر (35) 22

أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ مَنْ کٰانَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . زخرف (43) 40

3.

کفر

4.

کفرورزی، مانع تأثیرپذیری از تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

خَتَمَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ وَ عَلیٰ سَمْعِهِمْ وَ عَلیٰ أَبْصٰارِهِمْ غِشٰاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . بقره (2) 6 و 7

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 52 و 53

4.

طغیانگری

5.

طغیانگری، مانع اثرپذیری از هدایت و تبلیغ پیامبر صلی الله علیه و آله :

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

أَ تَوٰاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 52 -\54

5.

لجاجت

6.

روح لجاجت و حق‌ناپذیری، مانع تأثیر تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله :

لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلیٰ أَکْثَرِهِمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ جَعَلْنٰا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْنٰاهُمْ فَهُمْ لاٰ یُبْصِرُونَ

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . یس (36) 7 و 9 و 10

بَشِیراً وَ نَذِیراً فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ فَهُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا فِی أَکِنَّةٍ مِمّٰا تَدْعُونٰا إِلَیْهِ وَ فِی آذٰانِنٰا وَقْرٌ وَ مِنْ بَیْنِنٰا وَ بَیْنِکَ حِجٰابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ . فصّلت (41) 4 و 5

جهان‌شمولی تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

836. تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، فراگیر و جهان‌شمول :

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ .... انعام (6) 19

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً .... اعراف (7) 158

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ .

یوسف (12) 104

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 28

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ

وَ آخَرِینَ مِنْهُمْ لَمّٰا یَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . جمعه (62) 2 و 3

روشهای تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

1. اجتناب از اکراه
837. اجتناب پیامبر صلی الله علیه و آله از اکراه و اجبار مردم، در دعوتهای خود:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّٰ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنٰا بَعْضاً أَرْبٰاباً مِنْ دُونِ اللّٰهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنّٰا مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 64

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً. نساء (4) 80

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... مائده (5) 99

... قُلْ لَسْتُ عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 66

... قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ . انعام (6) 91

قَدْ جٰاءَکُمْ بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ. انعام (6) 104

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکُوا وَ مٰا جَعَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 107

وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ لَآمَنَ مَنْ فِی الْأَرْضِ کُلُّهُمْ جَمِیعاً أَ فَأَنْتَ تُکْرِهُ النّٰاسَ حَتّٰی یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . یونس (10) 99

... قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ ... وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ .

یونس (10) 108

... إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ . هود (11) 12

... فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ . رعد (13) 40

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

أَ رَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلٰهَهُ هَوٰاهُ أَ فَأَنْتَ تَکُونُ عَلَیْهِ وَکِیلاً. فرقان (25) 43

وَ إِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . عنکبوت (29) 18

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ اللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَقُولُونَ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبّٰارٍ فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخٰافُ وَعِیدِ. ق (50) 45

فَذَرْهُمْ حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی فِیهِ یُصْعَقُونَ . طور (52) 45

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . معارج (70) 42

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ

لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ. غاشیه (88) 21 و 22

2. استدلال

==> تبلیغ محمد صلی الله علیه و آله ، روشهای تبلیغ محمد صلی الله علیه و آله ، استفاده از برهان

3. استفاده از برهان
838. دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، استوار بر دلیل و برهان:

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ .... آل عمران (3) 86

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی ... (1)انعام (6) 57

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ .... هود (11) 17

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ ... (2)نحل (16) 125

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی .... غافر (40) 66

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ .... محمّد (47) 14

4. استفاده از حکمت
839. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به استفاده از حکمت، در دعوت به راه پروردگار:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ .... نحل (16) 125

5. استفاده از فطریات
840. بهره‌گیری پیامبر صلی الله علیه و آله از فطرت انسانها، در جلب منفعت و گریز از ضرر، برای تبلیغ توحید و معارف الهی:

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً .... مائده (5) 76

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا .... انعام (6) 71

إِنَّمٰا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَوْثٰاناً وَ تَخْلُقُونَ إِفْکاً إِنَّ


1) 1) .«بیّنه»به معنای دلیل روشن است. (مفردات، ص 157،«بین»)

2) 2) . مقصود از«حکمت»، حجّت و برهان است. (المیزان، ج 12، ص 371)

اَلَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لاٰ یَمْلِکُونَ لَکُمْ رِزْقاً فَابْتَغُوا عِنْدَ اللّٰهِ الرِّزْقَ وَ اعْبُدُوهُ وَ اشْکُرُوا لَهُ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ

وَ إِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . عنکبوت (29)17 و 18

6 . استفاده از موعظه
841. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به استفاده از موعظه، در دعوت به راه خدا:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

7. اعتدال
842. ملزم بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رعایت اعتدال و میانه‌روی، در تبلیغ و ارتباط با مردم:

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِینَ . (1)اعراف (7) 199

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ .... انبیاء (21) 109

8 . انذار
843. انذار از عذابهای خدا، از روشهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... بقره (2) 119

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ .... انعام (6) 19

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ . انعام (6) 51

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ ... وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... انعام (6) 92

کِتٰابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ فَلاٰ یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . اعراف (7) 2

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

قُلْ ... إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ .... یونس (10) 2

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 2

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا


1) 1) . در روایتی از امام صادق علیه السلام«عفو»به حد وسط تفسیر شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 111، ح 407)

أَنْتَ نَذِیرٌ .... هود (11) 12

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هٰادٍ. رعد (13) 7

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ الْعَذٰابُ فَیَقُولُ الَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ . ابراهیم (14) 44

هٰذٰا بَلاٰغٌ لِلنّٰاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ لِیَذَّکَّرَ أُولُوا الْأَلْبٰابِ . ابراهیم (14) 52

وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 89

یُنَزِّلُ الْمَلاٰئِکَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا فَاتَّقُونِ . نحل (16) 2

وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْنٰاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. اسراء (17) 105

قَیِّماً لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ ... وَ یُنْذِرَ الَّذِینَ قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً. کهف (18) 2 و 4

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ ... وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ وَ لاٰ یَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعٰاءَ إِذٰا مٰا یُنْذَرُونَ . انبیاء (21) 45

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنَّمٰا أَنَا لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ . حجّ (22) 49

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . شعراء (26) 115

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ . شعراء (26) 192 -\194

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . شعراء (26) 214

وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ . نمل (27) 92

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 46

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ . سجده (32) 3

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

إِنْ أَنْتَ إِلاّٰ نَذِیرٌ

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ. فاطر (35) 23 و 24

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً. فاطر (35) 42

تَنْزِیلَ الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ

لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أُنْذِرَ آبٰاؤُهُمْ فَهُمْ غٰافِلُونَ

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ

لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ .

یس (36) 5 و 6 و 10 و 11

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ .... ص (38) 4

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا مُنْذِرٌ .... ص (38) 65

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ إِلاّٰ أَنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ص (38) 70

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُکُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ. فصّلت (41) 13

وَ کَذٰلِکَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُقْتَدُونَ . زخرف (43) 23

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ . ق (50) 2

فَفِرُّوا إِلَی اللّٰهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ

وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ . ذاریات (51) 50 و 51

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ملک (67) 26

قُمْ فَأَنْذِرْ. مدّثر (74) 2

إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ یَخْشٰاهٰا. نازعات (79) 45

فَأَنْذَرْتُکُمْ نٰاراً تَلَظّٰی . لیل (92) 14

9. بشارت
844. بشارت به مخاطبان، از روشهای تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً .... بقره (2) 119

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ... رُسُلاً مُبَشِّرِینَ .... نساء (4) 163 و 165

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

قُلْ ... إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْنٰاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. اسراء (17) 105

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ .... مریم (19) 97

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... سبأ (34) 28

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً .... فاطر (35) 24

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ

فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ . یس (36) 11

بَشِیراً وَ نَذِیراً فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ فَهُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ . فصّلت (41) 4

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

وَ أُخْریٰ تُحِبُّونَهٰا نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِیبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . صفّ (61) 13

10. تأکید بر مشترکات
845. تکیه بر مشترکات پذیرفته شده، از روشهای تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّٰ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنٰا بَعْضاً أَرْبٰاباً .... آل عمران (3) 64

11. تنبیه
846. برانگیختن عقل و دعوت به تفکّر، در برابر سنّت‌گرایی و آیین تقلیدی مشرکان، از روشهای تبلیغی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ قٰالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مٰا أَلْفَیْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا أَ وَ لَوْ کٰانَ آبٰاؤُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَهْتَدُونَ . (1)بقره (2) 170

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ قٰالُوا حَسْبُنٰا مٰا وَجَدْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا أَ وَ لَوْ کٰانَ آبٰاؤُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَهْتَدُونَ . مائده (5) 104

قٰالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدیٰ مِمّٰا وَجَدْتُمْ عَلَیْهِ آبٰاءَکُمْ قٰالُوا إِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ . زخرف (43) 24

12. جدال احسن
847. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مأمور جدال احسن، در دعوت به راه خدا:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ ... وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ .... نحل (16) 125

13. ساده‌گویی
848. زبان گویا و ساده‌گویی پیامبر صلی الله علیه و آله ، از روشهای تبلیغی و دعوت آن حضرت:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . دخان (44) 58

14. شناخت مخاطبان
849. شناخت استعداد و قابلیّت مخاطب و برخورد متناسب با آنان، از مأموریّتهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و آله :

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰی عَنْ ذِکْرِنٰا وَ لَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا

ذٰلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدیٰ . نجم (53) 29 و 30

15. صبر
850. صبر و پایداری در برابر سختیها و ناملایمات، از ویژگیهای تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . آیه، دربارۀ تقلید کفّار و اعراض آنان از اجابت دعوت محمّد صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 461 -\462)

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . یونس (10) 109

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 130

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا .... طه (20) 132

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . ص (38) 17

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نٰادیٰ وَ هُوَ مَکْظُومٌ . قلم (68) 48

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

قُمْ فَأَنْذِرْ

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ. مدّثر (74) 1 و 2 و 7

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 24

16. صراحت
851. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ رسالت الهی خویش، به صورت صریح و آشکار:

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . (1)حجر (15) 94

852. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ روشن و صریح پیامهای الهی به مردم:

... وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... مائده (5) 99

هٰذٰا بَلاٰغٌ لِلنّٰاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ .... ابراهیم (14) 52

وَ قٰالَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا عَبَدْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ نَحْنُ وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ فَعَلَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 35

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

وَ إِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . عنکبوت (29) 18

وَ مٰا عَلَیْنٰا إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . یس (36) 17

... فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ ....

شوری (42) 48

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً

إِلاّٰ بَلاٰغاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِسٰالاٰتِهِ .... جنّ (72) 22 و 23


1) 1) .«صدع»به معنای اظهار و اعلان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 533)

17. نگرش یکسان
853. نگرش یکسان و پرهیز از تبعیض و تفاوت در دعوت مردم، از روشهای تبلیغی محمد صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ ... (1)انبیاء (21) 109

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ ... (2)شوری (42) 15

زمینه‌های تأثیر تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

1. ایمان
854. تصدیق و ایمان به آیات خدا، زمینه‌ساز تأثیرپذیری از تبلیغ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 53

855. برخورداری از روحیّۀ ایمان، زمینه‌ساز بهره‌مندی از هشدارها و تذکّرات محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ ذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْریٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِینَ . ذاریات (51) 55

2. حق‌پذیری
856. حق‌پذیری و داشتن روحیۀ تسلیم، زمینه‌ساز تأثیرپذیری از تبلیغ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 53

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ . یس (36) 10 و 11

3. خوف از خدا
857. ترس از خدا، زمینه‌ساز تأثیرپذیری از مواعظ محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

إِنَّمٰا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ . یس (36) 10 و 11

فَذَکِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّکْریٰ

سَیَذَّکَّرُ مَنْ یَخْشیٰ . اعلی (87) 9 و 10

مبنای تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

858. رسالت تبلیغی رسول خدا صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از وحی الهی:

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ... (3)انعام (6) 50

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... انعام (6) 106

... قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... یونس (10) 109

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ .... انبیاء (21) 45

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... احزاب (33) 2

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ .... زخرف (43) 43

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... احقاف (46) 9

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ


1) 1) . در برداشت یادشده ، مقصود از«آذنتکم»اعلام تبلیغی اموری اخذ شده که بیان آن بر پیامبر صلی الله علیه و آله واجب است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 107)

2) 2) . بنا بر اینکه«أمرت لاعدل بینکم»مربوط به چگونگی اجرای دعوت اقامۀ دین به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله باشد

3) 3) . جملۀ«إن أتّبع...»می‌رساند که رسول خدا صلی الله علیه و آله مأمور است مردم را فقط براساس وحی دعوت کند. (المیزان، ج 7، ص 97)

یُوحیٰ . نجم (53) 3 و 4

موارد تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

1. بدعت‌زدایی
859. مبارزه با بدعتها، از موارد تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

ثَمٰانِیَةَ أَزْوٰاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحٰامُ الْأُنْثَیَیْنِ نَبِّئُونِی بِعِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحٰامُ الْأُنْثَیَیْنِ أَمْ کُنْتُمْ شُهَدٰاءَ إِذْ وَصّٰاکُمُ اللّٰهُ بِهٰذٰا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً لِیُضِلَّ النّٰاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ

قُلْ لاٰ أَجِدُ فِی مٰا أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلیٰ طٰاعِمٍ یَطْعَمُهُ إِلاّٰ أَنْ یَکُونَ مَیْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِیرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَیْرِ اللّٰهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ بٰاغٍ وَ لاٰ عٰادٍ فَإِنَّ رَبَّکَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا وَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ . انعام (6) 143 -\145 و 148 و 150

2. تقوا
860. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دعوت‌کنندۀ مردم به تقوا:

قُلْ یٰا عِبٰادِ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّکُمْ .... زمر (39) 10

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْویٰ . علق (96) 10 و 12

3. جهاد
861. دعوت و ترغیب مسلمانان برای جنگ و جهاد، از تبلیغات پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ .... آل عمران (3) 172

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ ... وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ ... (1)نساء (4) 84

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ ... (2)انفال (8) 24

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ .... انفال (8) 65

4. عمل صالح
862. انجام دادن عمل شایسته، از دعوتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَمَنْ کٰانَ یَرْجُوا لِقٰاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صٰالِحاً وَ لاٰ یُشْرِکْ بِعِبٰادَةِ رَبِّهِ أَحَداً. کهف (18) 110

863. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای دعوت مردم به کارهای پسندیده:

... وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ .... اعراف (7) 199


1) 1) .«تحریض»به معنای تشویق و ترغیب در اجرای کاری است. (لسان العرب، ج 3، ص 126«حرض»)

2) 2) . مقصود از«لما یحییکم»دعوت به جهاد است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 820؛ کشف الاسرار، ج 4، ص 28)

5. ولایت علی علیه السلام
864. ابلاغ ولایت و خلافت علی علیه السلام به مسلمانان، از موارد تبلیغی محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ ... (1)

مائده (5) 67

نیز ==> اتمام‌حجّت محمّد صلی الله علیه و آله ، احتجاج محمّد صلی الله علیه و آله ، رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

تحدّی محمّد صلی الله علیه و آله

865. تحدّی محمّد صلی الله علیه و آله در برابر کافران، به آوردن معجزه‌ای همانند قرآن:

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . (2)بقره (2) 23

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

بَلْ کَذَّبُوا بِمٰا لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمّٰا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 38 و 39

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ وَ أَنْ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . هود (11) 13 و 14

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلیٰ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لاٰ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کٰانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً

وَ لَقَدْ صَرَّفْنٰا لِلنّٰاسِ فِی هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً. اسراء (17) 88 و 89

تحیّت بر محمّد صلی الله علیه و آله

866. نزول ملائکۀ الهی در شب قدر، برای ابلاغ تحیّت و سلام خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ

تَنَزَّلُ الْمَلاٰئِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیهٰا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ

سَلاٰمٌ هِیَ حَتّٰی مَطْلَعِ الْفَجْرِ. (3)قدر (97) 1 و 4 و 5

867. سلام و تحیّت اصحاب یمین بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَسَلاٰمٌ لَکَ مِنْ أَصْحٰابِ الْیَمِینِ . واقعه (56) 91

868. مؤمنان، موظّف به اهدای درود و تحیّت بر

1) 1) . براساس روایات شیعه و سنّی، آیۀ مزبور در مورد خلافت و ولایت علی علیه السلام و اعلان آن از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 646 ، ح 264 و ص 651 ، ح 290 -\292؛ الدّرّ المنثور، ج 3، ص 117؛ شواهد التّنزیل، ج 1، ص 249 -\257)

2) 2) . بر این اساس که ضمیر«مثله»به«عبدنا»برگردد، در این صورت بیانگر ناتوانی افرادی مثل محمد صلی الله علیه و آله ، که معلم ندیده‌اند، از آوردن مثل قرآن است. (المیزان، ج 1، ص 58)

3) 3) . در روایتی منقول از امام سجاد علیه السلام نزول ملائکه در شب قدر برای ابلاغ سلام الهی بر محمد صلی الله علیه و آله گفته شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 642، ح 115)

پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. (1)احزاب (33) 56

869. تحیّت تمسخرآمیز یهود به پیامبر صلی الله علیه و آله ، تحیّتی مردود از سوی خداوند و درپی‌دارندۀ جهنّم:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ .... مجادله (58) 8

تحیّت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تحیّت

تربیت محمّد صلی الله علیه و آله

870. محمّد صلی الله علیه و آله ، تحت تربیت خاصّ خداوند:

... رَبُّکَ .... بقره (2) 30

نیز ==> بقره (2) 139 و 147 و 149 و 198 و 285؛ آل عمران (3) 60؛ نساء (4) 65؛ مائده (5) 64 و 67 و 68؛ انعام(6) 83 و 106 و 112 و 114 و 115 و 117 و 119 و 126 و 128 و 131 و 132 و 133 و145 و 158 و 164 و 165؛ اعراف (7) 137 و 153 و 167 و 172 و 205 و 206؛ انفال (8) 5 و 12؛ یونس (10) 19 و 33 و 40 و 61 و 93 و 94 و 96 و 99؛ هود (11) 17 و 66 و 83 و 101 و 102 و 107 و 108 و 110 و 117 و 118 و 119 و 123؛ رعد (13) 1 و 6 و 19؛ حجر (15) 25 و 28 و 86 و 92 و 98 و 99؛ نحل (16) 33 و 68 و 102 و 110 و 119 و 124 و 125؛ اسراء (17) 17 و 20 و 23 و 28 و 30 و 38 و 39 و 46 و 55 و 57 و 60 و 65 و 79 و 87؛ کهف (18) 24 و 27 و 46 و 48 و 49 و 58؛ مریم (19) 2 و 64 و 68 و 71 و 76؛ طه (20) 129 -\131؛ انبیاء (21) 46؛ حج (22) 47 و 54 و 67؛ مؤمنون (23) 72 و 93 و 94 و 97 و 98 و 118؛ فرقان (25) 16 و 20 و 30 و 31 و 45 و 54؛ شعراء (26) 9 و 10 و 68 و 104 و 122 و 140 و 159 و 175 و 191؛ نمل (27) 73 و 74 و 78 و 93؛ قصص (28) 46 و 59 و 68 و 69 و 86 و 87؛ عنکبوت (29) 10؛ سجده (32) 3 و 25؛ احزاب (33) 2؛ سبأ (34) 6 و 21؛ صافّات (37) 149 و 180؛ ص (38) 9 و 71؛ غافر (40) 6 و 55؛ فصّلت (41) 38 و 43 و 45 و 46 و 53؛ شوری (42) 14؛ زخرف (43) 32 و 35 و 77؛ دخان (44) 6 و 57؛ جاثیه (45) 17؛ ق (50) 39؛ طور (52) 7 و 29 و 37 و 48؛ نجم (53) 30 و 32 و 42 و 55؛ الرّحمن (55) 27 و 78؛ واقعه (56) 74 و 96؛ قلم (68) 2 و 7 و 19 و 48؛ حاقّه (69) 17 و 52؛ مزمّل (73) 8 و 20؛ مدّثر (74) 3 و 7 و 31؛ قیامت (75) 12 و 30؛ انسان (76) 24 و 25؛ نبأ (78) 36؛ نازعات (79) 44؛ بروج (85) 12؛ اعلی (87) 1؛ فجر (89) 6 و 13 و 14 و 22؛ ضحی (93) 3 و 5 و 11؛ انشراح (94) 8؛ علق (96) 1 و 3 و 8؛ زلزال (99) 5؛ فیل (105) 1؛ کوثر (108) 2؛ نصر (110) 3

871. دستور نماز شب به محمّد صلی الله علیه و آله ، در جهت پرورش و تربیت او برای رسیدن به مقام محمود:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79


1) 1) . طبق یک احتمال مقصود از«سلام»درود و تحیت می‌باشد. (الکشف و البیان، ثعلبی، ج 8، ص 61؛ مجمع البیان، ج 7 -\8، ص 579)

872. دستور خداوند به عبادت شبانه و توجّه به خدا، در راستای تربیت و آماده شدن محمّد صلی الله علیه و آله برای دریافت وحی:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً

إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً. مزمّل (73) 1 -\6

ترس محمّد صلی الله علیه و آله

==> خوف محمّد صلی الله علیه و آله ، خوف از خدا

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

873. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور تسبیح و تنزیه پروردگار خویش، هم‌زمان با آغاز هر کار و تلاش:

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . (1)طور (52) 48

874. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به تسبیح و تنزیه خداوند:

قُلْ ... وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... حجر (15) 98

... قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی .... اسراء (17) 93

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ .... طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ .... فرقان (25) 58

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 39 و 40

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . طور (52) 48 و 49

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 74

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 96

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . حاقّه (69) 52

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 26

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی . اعلی (87) 1

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... نصر (110) 3

آثار تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله

1. آرامش
875. توصیۀ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله برای تسبیح و حمد خداوند، جهت رفع دلتنگی و ایجاد آرامش:

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 97 و 98

2. رضایت خاطر
876. پذیرش مقررات الهی از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله با رضایت و خشنودی، بازتاب شکیبایی و تسبیح آن حضرت:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ


1) 1) . مقصود از«حین تقوم»در احتمالی، هنگام برخاستن پیامبر صلی الله علیه و آله برای تلاش است. (المیزان، ج 19، ص 24)

فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

3. صبر
877. تسبیح‌گویی پروردگار به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ صبر و بردباری وی:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... طه (20) 130

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله با حمد

878. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تسبیح همراه با حمد و ستایش خداوند:

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... حجر (15) 98

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ .... فرقان (25) 58

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... ق (50) 39

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... نصر (110) 3

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله در روز

879. تسبیح خدا در آغاز و پایان روز، وظیفۀ الهی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله در شب

880. تسبیح‌گویی خداوند در بخشی از شب (سحرگاهان)، از وظایف الهی پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. (1)ق (50) 39 و 40

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . (2)طور (52) 49

881. تسبیح‌گویی خداوند در هنگام شب، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ ... وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ .... طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 26

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله در صبح

882. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به تسبیح خدا پیش از طلوع آفتاب و به هنگام صبح:

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ .... طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . (3)طور (52) 49

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله در عصر

883. تسبیح خدا در عصر و قبل از غروب آفتاب، توصیۀ الهی به محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ ... وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا .... طه (20) 130


1) 1) . طبق یک احتمال، مقصود از«أدبار السّجود»صلاة الوتر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 225)

2) 2) . مقصود از«ادبار النّجوم»آخر شب است. (الکشّاف، ج 4، ص 415)

3) 3) . بنا بر اینکه مقصود از«ادبار النّجوم»ذکر و تسبیح خدا در صبح باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 257)

تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله در نماز

884. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای تسبیح خداوند، در نماز صبح، مغرب، عشا و ظهر:

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (1)طه (20) 130

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

885. دستور الهی به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تسبیح در نمازهای نافله:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (2)طه (20) 130

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. (3)ق (50) 40

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . (4)طور (52) 49

زمینه‌های تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله

1. امدادهای خدا
886. امدادهای الهی، مقتضی تسبیح پیامبر صلی الله علیه و آله از خدا:

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ

وَ رَأَیْتَ النّٰاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللّٰهِ أَفْوٰاجاً

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کٰانَ تَوّٰاباً. نصر (110) 1 -\3

2. توجّه به آیات خدا
887. توجّه به آیات و نعمتهای الهی، زمینۀ تسبیح پیامبر صلی الله علیه و آله از خدا:

أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تُمْنُونَ

أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخٰالِقُونَ

نَحْنُ قَدَّرْنٰا بَیْنَکُمُ الْمَوْتَ وَ مٰا نَحْنُ بِمَسْبُوقِینَ

عَلیٰ أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثٰالَکُمْ وَ نُنْشِئَکُمْ فِی مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولیٰ فَلَوْ لاٰ تَذَکَّرُونَ

أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَحْرُثُونَ

أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزّٰارِعُونَ

لَوْ نَشٰاءُ لَجَعَلْنٰاهُ حُطٰاماً فَظَلْتُمْ تَفَکَّهُونَ

إِنّٰا لَمُغْرَمُونَ

بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ

أَ فَرَأَیْتُمُ الْمٰاءَ الَّذِی تَشْرَبُونَ

أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ

لَوْ نَشٰاءُ جَعَلْنٰاهُ أُجٰاجاً فَلَوْ لاٰ تَشْکُرُونَ

أَ فَرَأَیْتُمُ النّٰارَ الَّتِی تُورُونَ

أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهٰا أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ

نَحْنُ جَعَلْنٰاهٰا تَذْکِرَةً وَ مَتٰاعاً لِلْمُقْوِینَ

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 58 -\74

3. توجّه به خالقیّت خدا
888. توجّه به خالقیّت، هدایت، قدرت خدا، زمینۀ تسبیح و تنزیه محمّد صلی الله علیه و آله از خدا:

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی

اَلَّذِی خَلَقَ فَسَوّٰی . اعلی (87) 1 و 2


1) 1) . گفته شده: مقصود از«و من آناء اللّیل»نماز شب است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 58)

2) 2) . در روایتی منقول از علی علیه السلام«ادبار النّجوم»به نافلۀ صبح گفته شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 118، ح 57)

3) 3) . مقصود، تسبیح خدا در اوقات نمازهای واجب است. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 225؛ الکشاف، ج 4، ص 392)

4) 4) . مقصود، تسبیح خدا در اوقات نمازهای نافلۀ شب است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 13، جزء 27، ص 86)

4. توجّه به قدرت خدا
889. توجّه به قدرت الهی بر رویاندن گیاهان و به وجود آوردن چراگاهها، مقتضی تسبیح‌گویی پیامبر صلی الله علیه و آله از خداوند:

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی

وَ الَّذِی أَخْرَجَ الْمَرْعیٰ . اعلی (87) 1 و 4

5. توجّه به حقّانیّت قرآن
890. توجّه به حقّانیّت قرآن، زمینه‌ساز تسبیح پیامبر صلی الله علیه و آله از نام پروردگار:

إِنَّ هٰذٰا لَهُوَ حَقُّ الْیَقِینِ

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . (1)واقعه (56) 95 و 96

وَ إِنَّهُ لَحَقُّ الْیَقِینِ

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . (2)حاقّه (69) 51 و 52

6 . توجّه به هدایت الهی
891. توجّه به هدایتهای الهی، زمینۀ تسبیح‌گویی پیامبر صلی الله علیه و آله از خدا:

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی

وَ الَّذِی قَدَّرَ فَهَدیٰ . اعلی (87) 1 و 3

7. گرایش به دین
892. گرایش وسیع مردم به دین، مقتضی تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله از خدا:

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ

وَ رَأَیْتَ النّٰاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللّٰهِ أَفْوٰاجاً

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کٰانَ تَوّٰاباً. نصر (110) 1 -\3

تسلیم در برابر محمد صلی الله علیه و آله

893. تسلیم همه‌جانبه در برابر پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفۀ مسلمانان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ ... وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

894. تسلیم همه‌جانبه در برابر داوری پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ ایمان به آن حضرت:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ ... وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

تسلیم محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تسلیم

تشبیه محمّد صلی الله علیه و آله

895. تشبیه رشد و شکوفایی پیامبر صلی الله علیه و آله در انجیل، به جوانه زدن گیاه و مراحل رشد و استحکام یافتن آن:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ ... مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ .... فتح (48) 29

896. محمّد صلی الله علیه و آله ، مانند چراغ فروزان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ .... وَ سِرٰاجاً مُنِیراً. احزاب (33) 45 و 46


1) 1) . آیات، درصدد بیان حقّانیّت قرآن و معارف آن است و پیامبر صلی الله علیه و آله به‌همین‌جهت مأمور تسبیح خدا شده است. (المیزان، ج 19، ص 140 و 405)

2) 2) . آیات، درصدد بیان حقّانیّت قرآن و معارف آن است و پیامبر صلی الله علیه و آله به‌همین‌جهت مأمور تسبیح خدا شده است. (المیزان، ج 19، ص 140 و 405)

897. تشبیه پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران آن حضرت در انجیل، به زراعتی شکوفا، پرحاصل و شگفت‌انگیز:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ ... وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ .... فتح (48) 29

898. تشبیه محمّد صلی الله علیه و آله به نور، در هدایتگری:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . (1)مائده (5) 15

899. نهی خداوند از همسان شمردن پیامبر صلی الله علیه و آله با دیگران، در چگونگی سخن گفتن با آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

900. تشبیه تقرّب محمّد صلی الله علیه و آله به خدا به‌اندازۀ دو کمان یا کمتر از آن:

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ . نجم (53) 7 - 9

901. شناخت کامل اهل کتاب، از ویژگیهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، مانند شناخت آنان از فرزندان خود:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ .... انعام (6) 20

902. تشبیه وحی بر محمّد صلی الله علیه و آله به شیوۀ وحی بر پیامبران پیشین:

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ .... نساء (4) 163

903. ممنوع شدن پیامبر صلی الله علیه و آله ، از مشابهت با یونس علیه السلام ، در صبر و تحمّل نداشتن:

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نٰادیٰ وَ هُوَ مَکْظُومٌ . (2)قلم (68) 48

تصدیق محمّد صلی الله علیه و آله

904. پیمان گرفتن خداوند از انبیا، برای تصدیق محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ ... ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ ... (3)آل عمران (3) 81

تصدیقهای محمّد صلی الله علیه و آله

905. تصدیق انجیل، از ناحیۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . (4)بقره (2) 101


1) 1) . مقصود از«نور»محمّد صلی الله علیه و آله است. (جامع البیان، ج 4، جزء 6 ، ص 220)

2) 2) . مراد از«صاحب الحوت»یونس علیه السلام می‌باشد. (التبیان، ج 10، ص 90؛ التفسیر المنیر، ج 29، ص 75)

3) 3) . مقصود از«رسول»، محمّد صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 784؛ النکت و العیون، ماوردی، ج 1، ص 406)

4) 4) . مقصود از«مصدّق لما معهم»طبق یک احتمال، انجیل و تورات است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 329؛ النکت و العیون، ماوردی، ج 1، ص 406)

906. تصدیق تورات، از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ ... (1)بقره (2) 101

907. تصدیق مؤمنان به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد ستایش خداوند:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ ... یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ ... (2)توبه (9) 61

908. جبرئیل، آورندۀ قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله ، تصدیق‌کنندۀ آن:

وَ الَّذِی جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ . (3)زمر (39) 33

909. محمّد صلی الله علیه و آله ، آورندۀ قرآن و تصدیق‌کنندۀ آن:

وَ الَّذِی جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ .

زمر (39) 33

تضرّع محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تضرّع

تطیّر به محمّد صلی الله علیه و آله

910. تطیّر مسلمانان ضعیف الایمان، به وجود پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ یَقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یَقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِکَ قُلْ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ... (4)نساء (4) 78

تعالیم محمّد صلی الله علیه و آله

911. پیامبر صلی الله علیه و آله ، تعلیم‌دهندۀ علوم غیر قابل دسترسی برای مردم، به آنان:

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُعَلِّمُکُمْ مٰا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ . بقره (2) 151

912. تعلیم حکمت، حقایق و معارف قرآن به مردم، از اهداف رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . بقره (2) 129


1) 1) . مقصود از«مصدّق لما معهم»طبق یک احتمال، انجیل و تورات است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 329؛ النکت و العیون، ماوردی، ج 1، ص 406)

2) 2) . مقصود از ایمان محمّد صلی الله علیه و آله به مؤمنان، تصدیق آنان است. (المیزان، ج 9، ص 315)

3) 3) . طبق یک احتمال، مقصود از«جاء بالصّدق»جبرئیل و«صدّق به»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (جامع البیان، ج 12، جزء 24، ص 6)

4) 4) . نسبت دادن«سیّئات»به پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مسلمانان ضعیف الایمان به معنای تطیّر به آن حضرت است. (المیزان، ج 5، ص 7)

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِنٰا وَ یُزَکِّیکُمْ وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُعَلِّمُکُمْ مٰا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ . بقره (2) 151

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . آل عمران (3) 164

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

913. تعالیم پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم امّی بودن وی، مانعی در برابر تردید باطل‌اندیشان:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

914. تعلیم کتاب و حکمت به مردم، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم امّی بودن، نعمتی شایستۀ یادآوری:

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

نیز ==> رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، فلسفۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

تعاون با محمّد صلی الله علیه و آله

915. تعاون جبرئیل با رسول خدا صلی الله علیه و آله ، در مقابل تعاون برخی همسران آن حضرت، علیه وی:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ .... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ .... تحریم (66) 3 و 4

916. تعاون جمعی از غیر مسلمانان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در آوردن قرآن، تهمت ظالمانۀ کافران، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً. فرقان (25) 4

917. تعاون ملائکه با محمّد صلی الله علیه و آله ، در مقابل تعاون برخی همسران آن حضرت، علیه وی:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ .... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ ... وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

918. تعاون صالح المؤمنین (علی علیه السلام ) با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل توطئه و تبانی همسران آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ .... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ ... وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ ... (1)تحریم (66) 3 و 4

تعجّب محمّد صلی الله علیه و آله

919. شگفتی پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سخنان فریبندۀ منافقان:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلیٰ مٰا فِی قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ . (2)بقره (2) 204

920. تعجّب پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به برخورداری منافقان، از امکانات مادّی:

1) 1) . طبق روایتی منقول از امام باقر علیه السلام ، مقصود از«صالح المؤمنین»علیّ بن ابی طالب علیه السلام است. (تفسیر قمّی، ج 2، ص 393؛ البرهان، ج 5، ص 420، ح 8)

2) 2) . آیه شریفه در بیان حال منافقین می‌باشد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 534؛ الکشاف، ج 1، ص 250)

فَلاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . (1)توبه (9) 55

وَ لاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 85

921. تعجّب پیامبر صلی الله علیه و آله ، از حسن منظر و زیبایی منافقان:

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ .... وَ إِذٰا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسٰامُهُمْ وَ إِنْ یَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ .... منافقون (63) 1 و 4

922. تعجّب محمّد صلی الله علیه و آله ، از انکار معجزۀ خود، به‌وسیلۀ مشرکان:

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ

وَ إِذٰا رَأَوْا آیَةً یَسْتَسْخِرُونَ

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . صافّات (37) 12 و 14 و 15

923. قصّۀ داود علیه السلام ، شگفت‌آور برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ

وَ هَلْ أَتٰاکَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرٰابَ . (2)ص (38) 17 و 21

924. تعجّب پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، از انکار خود، به‌وسیلۀ مشرکان:

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . (3)صافّات (37) 12 و 15

925. تعجّب پیامبر صلی الله علیه و آله ، از مواضع انکارآمیز مشرکان، نسبت به یگانگی خداوند، به رغم مشاهدۀ عظمت آفرینش و قدرت خدا:

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ هُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمْ مَنْ خَلَقْنٰا إِنّٰا خَلَقْنٰاهُمْ مِنْ طِینٍ لاٰزِبٍ

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ . (4)صافّات (37) 11 و 12

926. مجاز نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله به انتخاب همسرانی مجدّد، هرچند زنانی که زیبایی‌شان مایۀ تعجّب و شگفتی وی باشد:

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ رَقِیباً. احزاب (33) 52

تعظیم محمّد صلی الله علیه و آله

==> احترام محمّد صلی الله علیه و آله

تعقل محمّد صلی الله علیه و آله

==> تفکر محمّد صلی الله علیه و آله

تعلیم به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

927. خداوند، تعلیم‌دهندۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

سَیَقُولُ السُّفَهٰاءُ مِنَ النّٰاسِ مٰا وَلاّٰهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کٰانُوا عَلَیْهٰا قُلْ لِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ یَهْدِی مَنْ


1) 1) . آیه شریفه در رابطه با منافقین می‌باشد. (التفسیر الکبیر، ج 6، ص 118)

2) 2) . استفهام در آیه برای به تعجّب آوردن است. (المیزان، ج 17، ص 191)

3) 3) . در برداشت مزبور«سحر»به معنای«ساحر»گرفته شده است که خود نوعی انکار است

4) 4) . آنچه باعث شگفتی پیامبر صلی الله علیه و آله گردیده بود، به قرینۀ آیات قبل، انکار توحید ربوبی از سوی مشرکان، به رغم مشاهدۀ آیات الهی در طبیعت و عظمت آفرینش بود

یَشٰاءُ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . (1)بقره (2) 142

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 103

اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَصِفُونَ .

مؤمنون (23) 96

وَ لاٰ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدٰاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ .

فصّلت (41) 34

928. مشرکان مکّه، مدّعی تأثیرپذیری و تعلیم دیدن محمّد صلی الله علیه و آله ، از عوامل مرموز:

أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . (2)دخان (44) 13 و 14

موارد تعلیم به محمّد صلی الله علیه و آله

1. احکام
929. خداوند، تعلیم‌دهندۀ احکام به محمّد صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِیمٌ

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ کُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ إِخْرٰاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَکْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَ لاٰ یَزٰالُونَ یُقٰاتِلُونَکُمْ حَتّٰی یَرُدُّوکُمْ عَنْ دِینِکُمْ إِنِ اسْتَطٰاعُوا وَ مَنْ یَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَیَمُتْ وَ هُوَ کٰافِرٌ فَأُولٰئِکَ حَبِطَتْ أَعْمٰالُهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولٰئِکَ أَصْحٰابُ النّٰارِ هُمْ فِیهٰا خٰالِدُونَ

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ

فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَأَعْنَتَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . بقره (2) 215 و 217 و 219 و 220

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِهِ عَلِیماً. نساء (4) 127

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا


1) 1) . خداوند، در این‌گونه آیات، نحوۀ برخورد با دیگران را به پیامبر صلی الله علیه و آله تعلیم داده است

2) 2) . واژۀ«مجنون»ممکن است به معنای جن‌زده و متأثّر از عوامل مرموز و ناپیدا باشد

اَلثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ . نساء (4) 176

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . مائده (5) 4

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

2. استعاذه
930. خداوند، تعلیم‌دهندۀ چگونگی استعاذه به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزٰاتِ الشَّیٰاطِینِ

وَ أَعُوذُ بِکَ رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونِ . مؤمنون (23) 97 و 98

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

مِنْ شَرِّ مٰا خَلَقَ

وَ مِنْ شَرِّ غٰاسِقٍ إِذٰا وَقَبَ

وَ مِنْ شَرِّ النَّفّٰاثٰاتِ فِی الْعُقَدِ

وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ. فلق (113) 1 -\5

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مَلِکِ النّٰاسِ

إِلٰهِ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ . ناس (114) 1 -\6

3. تسبیح
931. خداوند، تعلیم‌دهندۀ آداب و چگونگی تسبیح به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 98

... قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی .... اسراء (17) 93

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ .... فرقان (25) 58

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 39 و 40

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . طور (52) 48 و 49

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 74

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 96

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . حاقّه (69) 52

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 26

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی . اعلی (87) 1

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کٰانَ تَوّٰاباً. نصر (110) 3

4. حمد
932. خداوند، تعلیم‌دهندۀ شیوۀ حمد و ستایش الهی به محمّد صلی الله علیه و آله :

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 98

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ شَرِیکٌ فِی الْمُلْکِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ کَبِّرْهُ تَکْبِیراً. اسراء (17) 111

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ

تَرْضیٰ . طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ .... فرقان (25) 58

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... نمل (27) 59

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... نمل (27) 93

... قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... عنکبوت (29) 63

... قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... لقمان (31) 25

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... طور (52) 48

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... نصر (110) 3

5. دعا
933. خداوند، تعلیم‌دهندۀ خواستنیها و نیایش و دعا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَإِذٰا قَضَیْتُمْ مَنٰاسِکَکُمْ فَاذْکُرُوا اللّٰهَ کَذِکْرِکُمْ آبٰاءَکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ یَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِی الدُّنْیٰا وَ مٰا لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِی الدُّنْیٰا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ. بقره (2) 200 و 201

قُلِ اللّٰهُمَّ مٰالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشٰاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشٰاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشٰاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. آل عمران (3) 26

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

فَتَعٰالَی اللّٰهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 114

وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَیْرُ الرّٰاحِمِینَ . مؤمنون (23) 118

قُلِ اللّٰهُمَّ فٰاطِرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ عٰالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهٰادَةِ أَنْتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبٰادِکَ فِی مٰا کٰانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ . زمر (39) 46

6 . علم
934. خداوند، تعلیم‌دهندۀ علم لدنّی و معارف دست‌نایافتنی به محمّد صلی الله علیه و آله با الهام قلبی به وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. (1)نساء (4) 113

7. قرآن
935. جبرئیل، تعلیم‌دهندۀ قرآن به محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ . (2)نجم (53) 4 و 5

936. خداوند، تعلیم‌دهندۀ قرآن و معارف آن، به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی


1) 1) . جملۀ«و علّمک ما لم تکن تعلم»شامل تعالیم و الهامات قلبی و خفی هم می‌شود. (المیزان، ج 5، ص 79 -\80)

2) 2) . مراد از«شدید القویٰ»، جبرئیل است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 261)

یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . (1)نحل (16) 103

اَلرَّحْمٰنُ

عَلَّمَ الْقُرْآنَ . الرّحمن (55) 1 و 2

تفضّل به محمّد صلی الله علیه و آله

937. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، بهره‌مند از تفضّلات الهی:

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ ... (2)بقره (2) 90

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ ... وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 87

نیز ==> نعمتهای محمّد صلی الله علیه و آله

تفضّل محمّد صلی الله علیه و آله

938. مسلمانان، بهره‌مند از تفضّلات و عنایات پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ .... توبه (9) 74

تفکّر محمّد صلی الله علیه و آله

939. دعوت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله به تفکّر، در چگونگی احتجاج ابراهیم علیه السلام با نمرود:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِی حَاجَّ إِبْرٰاهِیمَ فِی رَبِّهِ أَنْ آتٰاهُ اللّٰهُ الْمُلْکَ إِذْ قٰالَ إِبْرٰاهِیمُ رَبِّیَ الَّذِی یُحْیِی وَ یُمِیتُ قٰالَ أَنَا أُحْیِی وَ أُمِیتُ قٰالَ إِبْرٰاهِیمُ فَإِنَّ اللّٰهَ یَأْتِی بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهٰا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِی کَفَرَ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . (3)بقره (2) 258

940. دعوت الهی از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در واقعۀ تاریخی قومی که مردند و دوباره زنده شدند:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیٰارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقٰالَ لَهُمُ اللّٰهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْیٰاهُمْ .... بقره (2) 243

941. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند، برای نگرشی ژرف و دقیق، در شگردهای تبلیغی مشرکان:

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. اسراء (17) 48

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. فرقان (25) 9


1) 1) . از اینکه خداوند در دفاع از پیامبرش فرموده، زبان آن کسی را که آموزگار محمّد صلی الله علیه و آله ذکر کرده‌اند غیر عربی و آنچه بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده عربی است، استفاده می‌شود که خداوند، تعلیم‌دهندۀ قرآن و معارف آن به محمّد صلی الله علیه و آله است

2) 2) . مقصود از«من عباده»پیامبر صلی الله علیه و آله است که از نبوّت بهره‌مند شد و همین، باعث حسادت یهود شد. (جامع البیان، ج 1، جزء 1، ص 585)

3) 3) .«رویّة»و«ترویة»تفکّر در چیزی است. واژۀ«رأی»وقتی به«الی»متعدّی شود به معنای نظر و دقّتی است که منجرّ به عبرت شود. (مفردات، ص 375،«رأی») گفتنی است مخاطب«أ لم تر»محمّد صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 635)

942. تفاوت مراتب مادّی و بهره‌های دنیایی انسانها، امری شایستۀ اندیشه و تفکّر، به‌وسیلۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

اُنْظُرْ کَیْفَ فَضَّلْنٰا بَعْضَهُمْ عَلیٰ بَعْضٍ وَ لَلْآخِرَةُ أَکْبَرُ دَرَجٰاتٍ وَ أَکْبَرُ تَفْضِیلاً. اسراء (17) 21

943. دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله برای اندیشه و تفکّر، در چگونگی گسترانیدن سایه‌ها:

أَ لَمْ تَرَ إِلیٰ رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شٰاءَ لَجَعَلَهُ سٰاکِناً ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَیْهِ دَلِیلاً. فرقان (25) 45

944. دعوت خدا از پیامبر صلی الله علیه و آله برای مطالعه و تفکّر، در چگونگی هلاکت اصحاب فیل:

أَ لَمْ تَرَ کَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِأَصْحٰابِ الْفِیلِ

أَ لَمْ یَجْعَلْ کَیْدَهُمْ فِی تَضْلِیلٍ

وَ أَرْسَلَ عَلَیْهِمْ طَیْراً أَبٰابِیلَ

تَرْمِیهِمْ بِحِجٰارَةٍ مِنْ سِجِّیلٍ

فَجَعَلَهُمْ کَعَصْفٍ مَأْکُولٍ . فیل (105) 1 -\5

945. فراخوانی خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، به اندیشه و تفکّر در فرجام هلاکت‌بار پیشینیان:

وَ أَمْطَرْنٰا عَلَیْهِمْ مَطَراً فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُجْرِمِینَ . اعراف (7) 84

ثُمَّ بَعَثْنٰا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسیٰ بِآیٰاتِنٰا إِلیٰ فِرْعَوْنَ وَ مَلاَئِهِ فَظَلَمُوا بِهٰا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُفْسِدِینَ . اعراف (7) 103

بَلْ کَذَّبُوا بِمٰا لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمّٰا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 39

فَکَذَّبُوهُ فَنَجَّیْنٰاهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ وَ جَعَلْنٰاهُمْ خَلاٰئِفَ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . یونس (10) 73

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دٰارَ الْبَوٰارِ. ابراهیم (14) 28

وَ جَحَدُوا بِهٰا وَ اسْتَیْقَنَتْهٰا أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُفْسِدِینَ . نمل (27) 14

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ مَکْرِهِمْ أَنّٰا دَمَّرْنٰاهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ . نمل (27) 51

فَأَخَذْنٰاهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْنٰاهُمْ فِی الْیَمِّ فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . قصص (28) 40

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . صافّات (37) 73

أَ لَمْ تَرَ کَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِعٰادٍ

إِرَمَ ذٰاتِ الْعِمٰادِ

اَلَّتِی لَمْ یُخْلَقْ مِثْلُهٰا فِی الْبِلاٰدِ

وَ ثَمُودَ الَّذِینَ جٰابُوا الصَّخْرَ بِالْوٰادِ

وَ فِرْعَوْنَ ذِی الْأَوْتٰادِ

اَلَّذِینَ طَغَوْا فِی الْبِلاٰدِ

فَأَکْثَرُوا فِیهَا الْفَسٰادَ

فَصَبَّ عَلَیْهِمْ رَبُّکَ سَوْطَ عَذٰابٍ . فجر (89) 6 - 13

946. دعوت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در چگونگی شکل‌گیری تگرگ و نزول آن از آسمان:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ یُزْجِی سَحٰاباً ثُمَّ یُؤَلِّفُ بَیْنَهُ ثُمَّ یَجْعَلُهُ رُکٰاماً فَتَرَی الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلاٰلِهِ وَ یُنَزِّلُ مِنَ السَّمٰاءِ مِنْ جِبٰالٍ فِیهٰا مِنْ بَرَدٍ .... نور (24) 43

947. خداوند، دعوت‌کنندۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، به تفکّر در ادّعای افتراآمیز برخی مسیحیان و یهودیان، برای پیراستگی خود از آلودگی:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یُزَکُّونَ أَنْفُسَهُمْ ... اُنْظُرْ کَیْفَ

یَفْتَرُونَ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ ... (1)نساء (4) 49 و 50

948. دعوت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در شرک‌ورزی عالمان اهل کتاب و برتر دانستن کافران بر مؤمنان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطّٰاغُوتِ وَ یَقُولُونَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا هٰؤُلاٰءِ أَهْدیٰ مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا سَبِیلاً. نساء (4) 51

949. دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، به تفکّر در آیات و براهین الهی، در ردّ عقیدۀ مسیحیان به ربوبیّت عیسی علیه السلام :

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ ... مَا الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَ أُمُّهُ صِدِّیقَةٌ کٰانٰا یَأْکُلاٰنِ الطَّعٰامَ انْظُرْ کَیْفَ نُبَیِّنُ لَهُمُ الْآیٰاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنّٰی یُؤْفَکُونَ . مائده (5) 72 و 75

950. افتراها و دروغ‌پردازیهای مشرکان، شایستۀ نظر و دقّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا أَیْنَ شُرَکٰاؤُکُمُ الَّذِینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ

ثُمَّ لَمْ تَکُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا وَ اللّٰهِ رَبِّنٰا مٰا کُنّٰا مُشْرِکِینَ

اُنْظُرْ کَیْفَ کَذَبُوا عَلیٰ أَنْفُسِهِمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ مٰا کٰانُوا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 22 -\24

951. دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، برای اندیشه و تفکّر، در چگونگی تبیین آیات برای کفّار:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ ثُمَّ هُمْ یَصْدِفُونَ . انعام (6) 46

قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ . انعام (6) 65

952. دعوت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای مطالعه و تفکّر، در چگونگی نزول باران:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً .... حجّ (22) 63

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً .... فاطر (35) 27

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً ... إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَذِکْریٰ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ . زمر (39) 21

953. دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در چگونگی سجده و خضوع موجودات:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ یَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ مَنْ فِی


1) 1) . مقصود از«الّذین یزکّون...»یهود و نصارا است. (الکشّاف، ج 1، ص 520)

اَلْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبٰالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ کَثِیرٌ مِنَ النّٰاسِ .... حج (22) 18

954. توصیۀ خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله برای تفکّر و اندیشه در پرواز پرندگان:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ یُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الطَّیْرُ صَافّٰاتٍ .... نور (24) 41

955. خداوند، فراخوان محمّد صلی الله علیه و آله ، به تفکّر و تأمّل، در تسبیح موجودات آسمانها:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ یُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الطَّیْرُ صَافّٰاتٍ کُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاٰتَهُ وَ تَسْبِیحَهُ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ بِمٰا یَفْعَلُونَ . نور (24) 41

956. حفظ آسمان از فروافتادن بر زمین، از جانب خداوند، شایستۀ مطالعه و تفکّر محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ ... وَ یُمْسِکُ السَّمٰاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ .... حج (22) 65

957. فراخوانی خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر و تأمّل، در وزش بادهای بشارت‌دهندۀ رحمت الهی:

أَ لَمْ تَرَ إِلیٰ رَبِّکَ ... وَ هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ الرِّیٰاحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ .... فرقان (25) 45 و 48

958. توصیۀ خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در چگونگی وسوسه‌های گمراه‌گر شیطان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً. نساء (4) 60

أَ لَمْ تَرَ أَنّٰا أَرْسَلْنَا الشَّیٰاطِینَ عَلَی الْکٰافِرِینَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا. (1)مریم (19) 83

959. توصیۀ خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در رعد و برق آسمان:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ یُزْجِی سَحٰاباً ... یَکٰادُ سَنٰا بَرْقِهِ یَذْهَبُ بِالْأَبْصٰارِ. نور (24) 43

960. دعوت الهی از محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکر در پوشش بودن شب:

أَ لَمْ تَرَ إِلیٰ رَبِّکَ کَیْفَ ... وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ لِبٰاساً .... فرقان (25) 45 و 47

961. مناسب قرار داده شدن روز برای کار و تلاش از جانب خداوند، شایستۀ تفکّر و تأمّل پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلیٰ رَبِّکَ کَیْفَ ... وَ هُوَ الَّذِی ... وَ جَعَلَ النَّهٰارَ نُشُوراً. فرقان (25) 45 و 47

962. دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تأمّل و تفکّر، در خواب آرامش‌بخش:

وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ لِبٰاساً وَ النَّوْمَ سُبٰاتاً .... فرقان (25) 47

963. دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر و تأمّل در نوسانات شب و روز:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهٰارِ وَ یُولِجُ النَّهٰارَ فِی اللَّیْلِ .... لقمان (31) 29

964. توصیۀ خداوند، به تفکّر محمّد صلی الله علیه و آله ، در قصّۀ عزیر علیه السلام و چگونگی میراندن و حیات بخشیدن به او، پس از صد سال:

أَ لَمْ تَرَ ... أَوْ کَالَّذِی مَرَّ عَلیٰ قَرْیَةٍ وَ هِیَ خٰاوِیَةٌ عَلیٰ عُرُوشِهٰا قٰالَ أَنّٰی یُحْیِی هٰذِهِ اللّٰهُ بَعْدَ مَوْتِهٰا فَأَمٰاتَهُ اللّٰهُ مِائَةَ عٰامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ .... بقره (2) 258 و 259

965. توصیۀ الهی به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تفکّر در چگونگی به حرکت در آمدن کشتیها بر روی آب دریا:

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ سَخَّرَ ... وَ الْفُلْکَ تَجْرِی فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ .... حجّ (22) 65

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْکَ تَجْرِی فِی الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللّٰهِ لِیُرِیَکُمْ


1) 1) .«أزّ»به معنای تهییج است و مقصود، تهییج کافران، به‌وسیلۀ شیطان، با تسویلات و وسوسه است. (الکشّاف، ج 3، ص 42)

مِنْ آیٰاتِهِ .... لقمان (31) 31

966. چگونگی انواع رنگهای کوهها، شایستۀ تفکّر و مطالعۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَخْرَجْنٰا بِهِ ثَمَرٰاتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوٰانُهٰا وَ مِنَ الْجِبٰالِ جُدَدٌ بِیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوٰانُهٰا وَ غَرٰابِیبُ سُودٌ. فاطر (35) 27

967. چگونگی رویش گیاهان متنوّع با بارش باران، شایستۀ تفکّر و اندیشۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللّٰهَ لَطِیفٌ خَبِیرٌ. حجّ (22) 63

968. پیدایش میوه‌های گوناگون با رنگهای مختلف، براثر بارش باران، شایستۀ تفکّر محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَخْرَجْنٰا بِهِ ثَمَرٰاتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوٰانُهٰا وَ مِنَ الْجِبٰالِ جُدَدٌ بِیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوٰانُهٰا وَ غَرٰابِیبُ سُودٌ. فاطر (35) 27

تقرّب محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تقرّب

تقوای محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تقوا

تکالیف محمّد صلی الله علیه و آله

==> وظایف محمّد صلی الله علیه و آله

تکبیر محمّد صلی الله علیه و آله

969. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای گفتن تکبیر در نماز:

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

وَ رَبَّکَ فَکَبِّرْ. (1)مدّثر (74) 1 و 3

970. بالا بردن دستها به هنگام تکبیر گفتن در نماز، سفارش خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. (2)کوثر (108) 2

تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

971. انکار و تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، مایۀ اندوه و حزن آن حضرت:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا .... انعام (6) 33 و 34

972. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله از سوی مشرکان، مایۀ تعجّب آن حضرت:

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ

وَ إِذٰا رَأَوْا آیَةً یَسْتَسْخِرُونَ

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . صافّات (37) 12 و 14 و 15

973. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، سبب قرار گرفتن در شمار ظالمان:

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَکَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ الْعَذٰابُ وَ هُمْ ظٰالِمُونَ . نحل (16) 113

974. تکذیب پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب کفر:

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ

وَ أَصْحٰابُ مَدْیَنَ وَ کُذِّبَ مُوسیٰ فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ .... حج (22) 42 و 44

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ... ثُمَّ


1) 1) . بنا بر اینکه مقصود از«فکبّر»گفتن اللّه اکبر در نماز باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 580)

2) 2) . مقصود از«و انحر»بالا بردن دستها هنگام تکبیر در نماز است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837)

أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا .... فاطر (35) 25 و 26

975. جرم و گناه، از آثار تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

روش برخورد با تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

1. اعراض
976. توصیۀ خداوند، برای اعراض از تکذیب‌کنندگان محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً. مزمّل (73) 11

2. تبرّی
977. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به تبرّی و اظهار بیزاری از تکذیب‌کنندگان خود:

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

3. تذکّر
978. یادآوری رحمت گستردۀ خدا در دنیا و حتمیّت کیفر مجرمان، برخوردی مناسب، در برابر تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ رَبُّکُمْ ذُو رَحْمَةٍ وٰاسِعَةٍ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . انعام (6) 147

4. صبر
979. صبر و تحمّل در برابر تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، روشی شایسته:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 33 و 34

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ

وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 133 -\135

زمینه‌های تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

1. رفاه
980. رفاه مادّی و فراوانی نعمت، زمینۀ تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب کافران مکّه:

وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْیَةً کٰانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یَأْتِیهٰا رِزْقُهٰا رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکٰانٍ ... وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَکَذَّبُوهُ .... نحل (16) 112 و 113

2. کفران نعمت
981. کفران نعمتهای الهی، زمینۀ تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی مردم مکّه:

وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْیَةً کٰانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یَأْتِیهٰا رِزْقُهٰا رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکٰانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللّٰهِ ...

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَکَذَّبُوهُ .... نحل (16) 112 و 113

کیفر تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

982. عذاب الهی، کیفر تکذیب‌کنندگان محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ رَبُّکُمْ ذُو رَحْمَةٍ وٰاسِعَةٍ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُهُ

عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . انعام (6) 147

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَکَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ الْعَذٰابُ .... نحل (16) 113

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ

وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 133 -\135

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ .... فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. حج (22) 42 و 44

قُلْ مٰا یَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّی لَوْ لاٰ دُعٰاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ یَکُونُ لِزٰاماً. فرقان (25) 77

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ ... ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 25 و 26

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ ... إِنْ کُلٌّ إِلاّٰ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ عِقٰابِ . ص (38) 4 و 12 و 14

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا ...

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ هَمَّتْ کُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیَأْخُذُوهُ وَ جٰادَلُوا بِالْبٰاطِلِ لِیُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . غافر (40) 4 و 5

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ .... کُلٌّ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ. ق (50) 2 و 12 و 14

وَ لَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. ملک (67) 18

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً

إِنَّ لَدَیْنٰا أَنْکٰالاً وَ جَحِیماً

وَ طَعٰاماً ذٰا غُصَّةٍ وَ عَذٰاباً أَلِیماً. مزمّل (73) 11 -\13

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی

کَلاّٰ لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنّٰاصِیَةِ

نٰاصِیَةٍ کٰاذِبَةٍ خٰاطِئَةٍ

فَلْیَدْعُ نٰادِیَهُ

سَنَدْعُ الزَّبٰانِیَةَ . علق (96) 9 و 10 و 13 و15 - 18

مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله

983. نهی خدا، از اطاعت مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله :

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ . قلم (68) 2 و 8

استدراج مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله

984. مهلت خداوند به مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله جهت کیفر و عذاب آنان:

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ

وَ قَوْمُ إِبْرٰاهِیمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ مَدْیَنَ وَ کُذِّبَ مُوسیٰ فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. حجّ (22) 42 - 44

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً. مزمّل (73) 11

تهدید مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله

985. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظف به تهدید مکذبان خود:

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ

وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ

لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 133 -\135

986. تهدید مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله به عذاب، از جانب خدا:

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ

وَ أَصْحٰابُ مَدْیَنَ وَ کُذِّبَ مُوسیٰ فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. حجّ (22) 42 و 44

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً

إِنَّ لَدَیْنٰا أَنْکٰالاً وَ جَحِیماً

وَ طَعٰاماً ذٰا غُصَّةٍ وَ عَذٰاباً أَلِیماً. مزمّل (73) 11 -\13

نیز ==> تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، کیفر تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله .

مصادیق مکذّبان محمّد

1. ابوجهل
987. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی ابوجهل:

وَ لٰکِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . (1)قیامت (75) 32

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . (2)علق (96) 9 و 10 و 13

2. ابو زمعه
988. تکذیب و انکار رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی ابو زمعه:

... وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ مٰا سَمِعْنٰا بِهٰذٰا فِی الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ إِنْ هٰذٰا إِلاَّ اخْتِلاٰقٌ أَ أُنْزِلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ مِنْ بَیْنِنٰا بَلْ هُمْ فِی شَکٍّ مِنْ ذِکْرِی بَلْ لَمّٰا یَذُوقُوا عَذٰابِ . (3)ص (38) 4 و 7 و 8

3. اشراف
989. اشراف صدر اسلام، تکذیب‌کنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، در رسالت وی:

حَتّٰی إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِیهِمْ بِالْعَذٰابِ إِذٰا هُمْ یَجْأَرُونَ

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 64 و 69

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ

أَنْ کٰانَ ذٰا مٰالٍ وَ بَنِینَ . قلم (68) 8 و 10 و 14

4. کافران
990. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ کافران:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 38 و 41

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَدٰارُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یوسف (12) 108 و 109


1) 1) . آیه در رابطه با ابوجهل می‌باشد. (زاد المسیر، ج 4، ص 372؛ الکشف و البیان، ج 10، ص 90)

2) 2) . مقصود از«الّذی ینهیٰ»ابوجهل و«عبداً إذا صلّی»محمّد صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 782)

3) 3) . مفسّران، از جملۀ این کافران را«ابو زمعه»می‌دانند. (الکشف و البیان، ج 8، ص 178

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً .... رعد (13) 43

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ

وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 133 -\135

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 69 و 70

قُلْ مٰا یَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّی لَوْ لاٰ دُعٰاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ یَکُونُ لِزٰاماً. فرقان (25) 77

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ

وَ کَذَّبُوا وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ وَ کُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ. قمر (54) 2 و 3

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً. مزمّل (73) 9 -\11

991. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله از جانب کافران، همچون تکذیب سایر پیامبران، در طول تاریخ:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا .... انعام (6) 33 و 34

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ

وَ قَوْمُ إِبْرٰاهِیمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ مَدْیَنَ وَ کُذِّبَ مُوسیٰ فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. حجّ (22) 42 - 44

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ .... فاطر (35) 4

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ

ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 25 و 26

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ

جُنْدٌ مٰا هُنٰالِکَ مَهْزُومٌ مِنَ الْأَحْزٰابِ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتٰادِ

وَ ثَمُودُ وَ قَوْمُ لُوطٍ وَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ أُولٰئِکَ الْأَحْزٰابُ

إِنْ کُلٌّ إِلاّٰ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ عِقٰابِ . ص (38) 4 و 11 -\14

کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ . زمر (39) 25

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا ...

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَعْدِهِمْ .... غافر (40) 4 و 5

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ أَصْحٰابُ الرَّسِّ وَ ثَمُودُ

وَ عٰادٌ وَ فِرْعَوْنُ وَ إِخْوٰانُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ وَ قَوْمُ تُبَّعٍ کُلٌّ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ. ق (50) 2 و 12 -\14

وَ لَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. ملک (67) 18

992. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی کافران مکّه:

وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْیَةً کٰانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً ... فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللّٰهِ ... وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَکَذَّبُوهُ ... (1)نحل (16) 112 و 113

5. مجرمان
993. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب مجرمان:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ رَبُّکُمْ ذُو رَحْمَةٍ وٰاسِعَةٍ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . انعام (6) 147

6. مشرکان

==> تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله ، مصادیق مکذّبان محمّد صلی الله علیه و آله ، کافران

7 . منافقان
994. تکذیب پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ منافقان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ وَ یَقُولُونَ فِی أَنْفُسِهِمْ لَوْ لاٰ یُعَذِّبُنَا اللّٰهُ بِمٰا نَقُولُ ... (2)مجادله (58) 8

8. یهود
995. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب یهودیان:

لَقَدْ سَمِعَ اللّٰهُ قَوْلَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ فَقِیرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِیٰاءُ ... فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. (3)آل عمران (3) 181 و 184

وَ عَلَی الَّذِینَ هٰادُوا ... فَإِنْ کَذَّبُوکَ .... انعام (6) 146 و 147

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ وَ هُوَ یُدْعیٰ إِلَی الْإِسْلاٰمِ .... صفّ (61) 6 و 7

نیز ==> اعراض از محمّد صلی الله علیه و آله ، افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، کفر به محمّد صلی الله علیه و آله

تکلّم با محمّد صلی الله علیه و آله

==> سخن با محمّد صلی الله علیه و آله

تکلّم محمّد صلی الله علیه و آله

==> سخنان محمّد صلی الله علیه و آله

تلاوت قرآن بر محمّد صلی الله علیه و آله

996. تلاوت آیات قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی خداوند:

تِلْکَ آیٰاتُ اللّٰهِ نَتْلُوهٰا عَلَیْکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّکَ لَمِنَ


1) 1) . مراد از«قریه»مکه می‌باشد. (روض الجنان، ج 12، ص 109؛ الجوهر الثمین، ج 3، ص 452)

2) 2) . مفاد جملۀ«و یقولون...لو لا یعذّبنا اللّه بما نقول»این است که اگر محمّد صلی الله علیه و آله پیامبر بود باید ما عذاب می‌شدیم و چون عذاب نشدیم معلوم می‌شود او پیامبر نیست. (المیزان، ج 19، ص 187) و سیاق آیه در رابطه با منافقین می‌باشد. (حجة التفاسیر، ج 6، ص 329)

3) 3) . قائلین به«ان الله...»یهود می‌باشند. (المیزان، ج 4، ص 82؛ الکشاف، ج 1، ص 446)

اَلْمُرْسَلِینَ . بقره (2) 252

ذٰلِکَ نَتْلُوهُ عَلَیْکَ مِنَ الْآیٰاتِ وَ الذِّکْرِ الْحَکِیمِ . آل عمران (3) 58

تِلْکَ آیٰاتُ اللّٰهِ نَتْلُوهٰا عَلَیْکَ بِالْحَقِّ .... آل عمران (3) 108

تِلْکَ آیٰاتُ اللّٰهِ نَتْلُوهٰا عَلَیْکَ بِالْحَقِّ .... جاثیه (45) 6

997. تلاوت همراه با ترتیل آیات قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، از جانب خداوند:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِیلاً. (1)فرقان (25) 32

تلاوتهای محمّد صلی الله علیه و آله

998. تلاوت آیات قرآن از طرف محمّد صلی الله علیه و آله ، برای هدایت اولو الألباب مؤمن:

... یٰا أُولِی الْأَلْبٰابِ الَّذِینَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا ... مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ .... طلاق (65) 10 و 11

999. تلاوت آیات قرآن، برای مردم عرب، به‌وسیلۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 151

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا ... قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ .... یونس (10) 15 و 16

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ فِی أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهٰا أُمَمٌ لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... رعد (13) 30

... أُمِرْتُ ... وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ .... نمل (27) 91 و 92

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ .... جمعه (62) 2

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ .... طلاق (65) 11

1000. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به تلاوت آیات بیان‌کنندۀ سرگذشت پسران آدم، بر اهل کتاب و بنی اسرائیل:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا ... وَ إِذْ قٰالَ مُوسیٰ لِقَوْمِهِ یٰا قَوْمِ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ إِذْ جَعَلَ فِیکُمْ أَنْبِیٰاءَ وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً وَ آتٰاکُمْ مٰا لَمْ یُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعٰالَمِینَ وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبٰا قُرْبٰاناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمٰا وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قٰالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قٰالَ إِنَّمٰا یَتَقَبَّلُ اللّٰهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ . مائده (5) 19 و 20 و 27

1001. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور خواندن سرگذشت بلعم باعورا، برای بنی اسرائیل:

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ الَّذِی آتَیْنٰاهُ آیٰاتِنٰا فَانْسَلَخَ مِنْهٰا فَأَتْبَعَهُ الشَّیْطٰانُ فَکٰانَ مِنَ الْغٰاوِینَ . (2)اعراف (7) 175

1002. تلاوت قرآن محمّد صلی الله علیه و آله برای جنّیان:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ .... احقاف (46) 29


1) 1) .«ترتیل»، تلاوت همراه با تأنّی و تأمّل است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 266)

2) 2) . مقصود از«الّذی آتیناه»بلعم باعورا است. (الکشّاف، ج 2، ص 178) و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور به خواندن آن برای بنی اسرائیل شده است. (التبیان، ج 5، ص 31)

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً. جنّ (72) 1

1003. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور آغاز تلاوت و قرائت قرآن با بسمله:

اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ . علق (96) 1

1004. تلاوت بسمله از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب پراکنده شدن مشرکان از اطراف وی:

... وَ إِذٰا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِی الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلیٰ أَدْبٰارِهِمْ نُفُوراً. (1)اسراء (17) 46

1005. آغاز رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، با تلاوت بسمله:

اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ . (2)علق (96) 1

1006. تلاوت آیات قرآن، برای اهل کتاب، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَمْ یَکُنِ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ ... رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ یَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً . بیّنه (98) 1 و 2

تنزیه محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تنزیه

تواضع محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تواضع

توبۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1007. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به استغفار و توبه در درگاه ربوبی:

وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتٰاعاً حَسَناً إِلیٰ أَجَلٍ مُسَمًّی وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ. هود (11) 3

نیز ==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، استغفار

توحید محمّد صلی الله علیه و آله

1008. محمّد صلی الله علیه و آله ، از خداپرستان موحّد:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا .... انعام (6) 71

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِی حَکَماً .... انعام (6) 114

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ .... انعام (6) 161 -\164

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ


1) 1) . در روایتی منقول از امام صادق علیه السلام مقصود از«إذا ذکرت...»قرائت«بسم اللّه الرحمن الرحیم»گفته شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 173، ح 245)

2) 2) . اکثر مفسّران برآنند که آیۀ مزبور، نخستین آیۀ نازل شده بر پیامبر صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ جبرئیل است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 780)

تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 104 و 105

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَفْرَحُونَ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مِنَ الْأَحْزٰابِ مَنْ یُنْکِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

فَلاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتَکُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِینَ . شعراء (26) 213

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

... وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ لاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ .... قصص (28) 87 و 88

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ

بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39) 64 - 66

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

قُلْ إِنَّمٰا أَدْعُوا رَبِّی وَ لاٰ أُشْرِکُ بِهِ أَحَداً

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 20 و 22

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ. کافرون (109) 1 -\5

1009. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام موضع سازش‌ناپذیر عقیدتی و توحیدی خود به مردم:

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ . زمر (39) 11

1010. محمّد صلی الله علیه و آله ، از گواهان بر توحید:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ .... انعام (6) 19

نیز ==> تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، اهداف تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، تنزیه محمّد صلی الله علیه و آله و توحید

توسّل به محمّد صلی الله علیه و آله

1011. توسّل به محمّد صلی الله علیه و آله از آداب توبه:

فَتَلَقّٰی آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمٰاتٍ فَتٰابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ . (1)بقره (2) 37


1) 1) . براساس بعضی احادیث منقول، مقصود از«کلمات»در آیه، پیامبر و اهل‌بیت علیهم السلام است. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 67 -\68 ، ح 143 -\148؛ الدّرّ المنثور، ج 1، ص 147)

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

1012. توسّل آدم علیه السلام به محمّد صلی الله علیه و آله و اهل‌بیت او:

فَتَلَقّٰی آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمٰاتٍ فَتٰابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ . بقره (2) 37

1013. توسّل اعراب متخلّف، از عمرۀ حدیبیّه به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای آمرزش‌خواهی از خداوند:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا ... (1)فتح (48) 11

1014. اعراض و استکبار منافقان از توسّل به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای طلب آمرزش از خداوند:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ .... منافقون (63) 5

1015. اثر نداشتن توسّل منافقان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت آمرزش‌خواهی از خدا:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ ... سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ .... منافقون (63) 5 و 6

1016. مشروعیّت توسّل به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای طلب آمرزش گناهان، از خدا:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ .... محمّد (47) 19

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ .... فتح (48) 11

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ... فَبٰایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ .... منافقون (63) 5

1017. توسّل به محمّد صلی الله علیه و آله ، سبب آمرزش گناهان و جلب رحمت خداوند:

فَتَلَقّٰی آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمٰاتٍ فَتٰابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ . بقره (2) 37

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ... فَبٰایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

توطئه علیه محمّد صلی الله علیه و آله

1018. توطئۀ یهود بر ضدّ پیامبر صلی الله علیه و آله ، با فرستادن جاسوسانی برای تحریف و تکذیب سخنان حضرت:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ


1) 1) . درخواست اعراب متخلّف از پیامبر صلی الله علیه و آله برای طلب آمرزش، از اعتقاد آنان به توسّل حکایت دارد

لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا .... مائده (5) 41

1019. افشای راز پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی برخی همسرانش، با نوعی توطئه و همدستی بر ضدّ آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ ... (1)تحریم (66) 3 و 4

1020. توطئه و تصمیم گروهی از منافقان ضدّ پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ اخراج وی و مسلمانان از مدینه:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ .... منافقون (63) 8

1021. توطئۀ عبد اللّه بن ابیّ و همدستان وی، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . (2)نور (24) 11

1022. توطئه‌های پی‌درپی مشرکان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ یَمْشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَیْدٍ یَبْطِشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَعْیُنٌ یُبْصِرُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ آذٰانٌ یَسْمَعُونَ بِهٰا قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ . اعراف (7) 195

أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنّٰا مُبْرِمُونَ

أَمْ یَحْسَبُونَ أَنّٰا لاٰ نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْوٰاهُمْ بَلیٰ وَ رُسُلُنٰا لَدَیْهِمْ یَکْتُبُونَ

قُلْ إِنْ کٰانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعٰابِدِینَ . زخرف (43) 79 -\81

1023. توطئۀ منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، با تشکیل جلسات سرّی و شبانه:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ .... نساء (4) 81

1024. خبر دادن غیبی و افشاگری خداوند، از توطئۀ مخفیانۀ منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ .... نساء (4) 81

1025. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار اعراض و بی‌اعتنایی به توطئه‌گران:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81


1) 1) . آیات یادشده ، دربارۀ توطئۀ برخی همسران پیامبر، علیه ایشان است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 471)

2) 2) . آیه، مربوط به توطئۀ عبد اللّه بن ابیّ، سرکردۀ منافقان و یارانش علیه محمّد صلی الله علیه و آله در غزوۀ بنی المصطلق است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 204 -\205)

1026. توطئۀ منافقان، برای بازداشتن مردم از انفاق به همراهان پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای پراکنده کردن آنان از اطراف آن حضرت:

هُمُ الَّذِینَ یَقُولُونَ لاٰ تُنْفِقُوا عَلیٰ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ حَتّٰی یَنْفَضُّوا ... (1)منافقون (63) 7

1027. توطئۀ مشرکان مکّه، علیه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، با نقض پیمان خود و تصمیم به اخراج آن حضرت:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... توبه (9) 13

1028. توطئۀ بنی نضیر، برای کشتن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ فَکَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنْکُمْ ... (2)مائده (5) 11

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ ...

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (3)حشر (59) 2 و 4

1029. توطئۀ گروهی از یهود، برای ترور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ فَکَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنْکُمْ ... (4)مائده (5) 11

1030. ناکامی یهود، در ترور پیامبر صلی الله علیه و آله ، نعمتی مهم و قابل یادآوری:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ فَکَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنْکُمْ ....

مائده (5) 11

1031. توطئۀ ترور پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مشرکان مکّه و ناکامی آنان در این امر، با افشای آن از جانب خداوند:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ ... وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . (5)انفال (8) 30

1032. توطئۀ ترور محمّد صلی الله علیه و آله از ناحیۀ منافقان، در عقبه، هنگام بازگشت از تبوک:

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ حَتّٰی جٰاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللّٰهِ وَ هُمْ کٰارِهُونَ . (6)توبه (9) 48

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا


1) 1) . در شأن نزول آیه آمده که منافقان به سرکردگی«عبد اللّه بن ابیّ»در غزوۀ بنی المصطلق تصمیم گرفتند پس از بازگشت به همراهان محمّد صلی الله علیه و آله انفاق نکنند تا آنان از اطراف آن حضرت پراکنده شوند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 442؛ الکشاف، ج 4، ص 542)

2) 2) . مقصود از«قوم»، بنی نضیر است که هنگام حضور رسول خدا صلی الله علیه و آله در میان آنان برای کشتن وی توطئه کردند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 262)

3) 3) . براساس شأن نزول آیۀ مزبور است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص386)

4) 4) . مقصود از«همَّ قوم»یهود بنی نضیر است که قصد ترور پیامبر صلی الله علیه و آله را داشتند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 262)

5) 5) . آیۀ مزبور، در مورد توطئۀ مشرکان در دار النّدوه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 826؛ الکشاف، ج 2، ص 215)

6) 6) . طبق یک احتمال، فتنۀ پیشین منافقان، توطئۀ ترور پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام بازگشت از تبوک بوده است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 55)

تَحْذَرُونَ . (1)توبه (9) 64

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاٰمِهِمْ وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا ... (2)توبه (9) 74

1033. نافرجام ماندن نقشۀ ترور پیامبر صلی الله علیه و آله ، به دست منافقان:

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ حَتّٰی جٰاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللّٰهِ وَ هُمْ کٰارِهُونَ . توبه (9) 48

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ .

توبه (9) 64

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاٰمِهِمْ وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا .... توبه (9) 74

1034. فاش شدن توطئۀ منافقان برای ترور پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی خداوند و ناکامی آنان در این امر:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ .... توبه (9) 64

1035. توطئۀ شورای دارالنّدوۀ کافران مکّه، به منظور حبس، قتل یا تبعید پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ ... (3)انفال (8) 30

توفیق محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، توفیق

توکّل محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1036. توصیۀ اکید خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای توکّل بر خدا در کارها و امور:

... وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... آل عمران (3) 159

... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... نساء (4) 81


1) 1) . آیه به جریان توطئۀ منافقان اشاره دارد که برای رم دادن شتر پیامبر صلی الله علیه و آله و به قتل رساندن وی، پس از مراجعت از تبوک تبانی کردند، ولی خداوند آن حضرت را مطّلع ساخت. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 70)

2) 2) . آیه به جریان توطئۀ منافقان اشاره دارد که برای رم دادن شتر پیامبر صلی الله علیه و آله و به قتل رساندن وی، پس از مراجعت از تبوک تبانی کردند، ولی خداوند آن حضرت را مطّلع ساخت. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 79)

3) 3) . در شأن نزول آمده، این آیۀ شریفه دربارۀ تصمیم مشرکان در دار الندوه بر کشتن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 826 ؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 7، ص 252)

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ ...

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 61 و 64

قُلْ لَنْ یُصِیبَنٰا إِلاّٰ مٰا کَتَبَ اللّٰهُ لَنٰا هُوَ مَوْلاٰنٰا وَ عَلَی اللّٰهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ . توبه (9) 51

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ .... توبه (9) 129

... وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ .... هود (11) 123

... قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ .... رعد (13) 30

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ .... فرقان (25) 58

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 214 و 216 و 217

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... نمل (27) 79

وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 3

... وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... احزاب (33) 48

... قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا .... ملک (67) 29

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً.

مزمّل (73) 9

1037. توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله بر خداوند، به دلیل ربوبیّت او:

... قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ .

رعد (13) 30

... ذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبِّی عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ أُنِیبُ . شوری (42) 10

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً.

مزمّل (73) 9

آثار توکّل محمّد صلی الله علیه و آله

1. استقامت
1038. توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله بر خدا، مایۀ استقامت او در برابر مخالفتها و سختیها:

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ .... هود (11) 121 -\123

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلِیماً حَکِیماً

وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 1 و 3

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

2. اعراض از مشرکان
1039. توکّل بر خدا، مستلزم اعراض شایسته از مشرکان و برخورد نیک با مخالفان توحید:

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 9 و 10

3. بهره‌مندی از امداد خدا
1040. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز برخورداری وی از امداد و حمایت خدا:

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ

وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62 و 64

4. پیروزی
1041. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله ، عامل پیروزی او در مقابله با دشمن:

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62 و 64

5. دفع مکر
1042. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله ، کفایت‌کنندۀ او از توطئه‌ها و نیرنگها:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 61 و 62

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 70 و 79

6 . شجاعت
1043. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خدا، سبب شهامت او در برابر دشمن:

... قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

7. صبر
1044. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خداوند، درپی‌دارندۀ صبر و مقاومت، در برابر اذیّتهای دشمنان:

... لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 9 و 10

8 . قبول تقدیر خدا
1045. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خداوند، مایۀ پذیرش تقدیرات الهی:

قُلْ لَنْ یُصِیبَنٰا إِلاّٰ مٰا کَتَبَ اللّٰهُ لَنٰا هُوَ مَوْلاٰنٰا وَ عَلَی اللّٰهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ . توبه (9) 51

9. کفایت امور
1046. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله ، مایۀ کفایت امور وی از سوی خداوند:

... وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62 و 64

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ .... توبه (9) 129

... وَ کٰانَ الْکٰافِرُ عَلیٰ رَبِّهِ ظَهِیراً وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ ... وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ .... فرقان (25) 55 و 56 و 58

وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 3

... وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

... قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

10. محبّت خدا
1047. توکّل و اعتماد محمّد صلی الله علیه و آله بر خداوند، عامل بهره‌مندی وی از محبّت خدا:

... فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

11. مصونیّت از شیطان
1048. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خداوند، موجب محفوظ ماندن از سلطه و ضرر شیطان:

... فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّیْطٰانِ الرَّجِیمِ إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطٰانٌ عَلَی الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلیٰ رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ . نحل (16) 98 و 99

عوامل توکّل محمّد صلی الله علیه و آله

1. اعتقاد به تقدیر خدا
1049. اعتقاد محمّد صلی الله علیه و آله به مقدرات الهی، عامل توکّل او به خدا:

قُلْ لَنْ یُصِیبَنٰا إِلاّٰ مٰا کَتَبَ اللّٰهُ لَنٰا هُوَ مَوْلاٰنٰا وَ عَلَی اللّٰهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ . توبه (9) 51

2. اعتقاد به توحید
1050. اعتقاد به یگانگی خدا، عامل توکل محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

... وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمٰنِ قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ . رعد (13) 30

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً.

مزمّل (73) 9

3. اعتقاد به جاودانگی خدا
1051. اعتقاد محمّد صلی الله علیه و آله به جاودانگی خدا، عامل توکّل او:

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَ کَفیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبٰادِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 58

4. اعتقاد به حاکمیّت خدا
1052. اعتقاد محمّد صلی الله علیه و آله به حاکمیّت انحصاری خدا، عامل توکّل او:

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

5. اعتقاد به حقّانیّت هدف
1053. اعتقاد به حقّانیّت راه و هدف، سبب توکّل محمّد صلی الله علیه و آله به خدا:

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 79

6. اعتقاد به خالقیّت خدا
1054. اعتقاد به خالقیّت خدا و سلطۀ او بر نظام هستی، عامل توکّل او:

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَ کَفیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبٰادِهِ خَبِیراً

اَلَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فِی سِتَّةِ أَیّٰامٍ .... فرقان (25) 58 و 59

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ

اَللّٰهِ ... قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

اَللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ . زمر (39) 62

7 . اعتقاد به ربوبیّت خدا
1055. اعتقاد به ربوبیّت خدا، عامل توکّل محمّد صلی الله علیه و آله به خدا:

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

... وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

... قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ . رعد (13) 30

إِنَّ عِبٰادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطٰانٌ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ وَکِیلاً. اسراء (17) 65

إِنَّ رَبَّکَ ... فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... نمل (27) 78 و 79

... ذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبِّی عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ أُنِیبُ . شوری (42) 10

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً.

مزمّل (73) 9

8. اعتقاد به رحمت خدا
1056. اعتقاد به رحمت خدا، عامل توکل محمّد صلی الله علیه و آله به خدا:

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 217

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا .... ملک (67) 28 و 29

9 . اعتقاد به عزّت خدا
1057. اعتقاد به عزّت و اقتدار خدا، عامل توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِذْ یَقُولُ ... وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ فَإِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . (1)انفال (8) 49

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 217

... وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 78 و 79

10. اعتقاد به علم خدا
1058. اعتقاد به علم مطلق الهی، عامل توکّل محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . انفال (8) 61

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ ... وَ کَفیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبٰادِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 58

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ

إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ .

شعراء (26) 217 و 220

إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُمْ بِحُکْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 78 و 79

11. اعتقاد به کفایت خدا

1) 1) .«عزیز»به معنای کسی است که غالب و قاهر است و مغلوب و مقهور نمی‌شود. (مفردات، ص 563،«عز»)

1059. اعتقاد به کفایت خدا در تمام امور، عامل توکل محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 61 و 62 و 64

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 3

... قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

12. اعتقاد به مالکیّت خدا
1060. اعتقاد محمّد صلی الله علیه و آله به انحصار مالکیّت خدا بر غیب هستی، سبب توکّل او:

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

13. اعتقاد به نظارت خدا
1061. اعتقاد به نظارت خدا، سبب توکل محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ . شعراء (26) 217 - 219

14. عبادت
1062. عبادت خدا، مقتضی توکّل محمّد صلی الله علیه و آله به خدا:

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

موارد توکّل محمّد صلی الله علیه و آله

1. اذیّت دشمنان
1063. توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله بر خدا، در برابر اذیّتها و آزارهای دشمنان، از توصیه‌های خدا:

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 9 و 10

2. تبلیغ
1064. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خدا در دعوت و تبلیغ خود، سفارش خدا به او:

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ

وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 121 -\123

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ فِی أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهٰا أُمَمٌ لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمٰنِ قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ . رعد (13) 30

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَ کَفیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبٰادِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 56 -\58

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 214 و 216 و 217

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ . نمل (27) 79 و 80

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . ملک (67) 28 و 29

3. تصمیم‌گیری
1065. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خدا، در تصمیم‌گیری و اعمال مدیریّت، از دستورهای الهی:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

4. توطئه دشمنان
1066. توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر توطئۀ دشمنان، از سفارشهای مؤکّد خداوند:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

5. جهاد
1067. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خداوند، در امر جهاد، مورد توصیۀ الهی:

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 61 و 62 و 64

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ .... فرقان (25) 52 و 58

6 . شرک‌ستیزی
1068. توکّل محمّد صلی الله علیه و آله بر خدا، در مبارزه با شرک، امری شایسته و لازم:

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ

وَ لِلّٰهِ ... فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ .... هود (11) 121 -\123

... وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمٰنِ قُلْ هُوَ رَبِّی لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ مَتٰابِ . رعد (13) 30

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 214 و 216 و 217

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ . (1)نمل (27) 79 و 80

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . ملک (67) 28 و 29

7. صلح
1069. توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله بر خدا، هنگام صلح با دشمن، امری لازم:

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . انفال (8) 61

8 . مبارزه
1070. لزوم توکل محمّد صلی الله علیه و آله بر خدا، در مبارزه با دشمنان:

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَ کَفیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبٰادِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 52 و 58

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

توهین به محمّد صلی الله علیه و آله

==> اهانت به محمّد صلی الله علیه و آله

تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1071. تهجد و شب‌زنده‌داری پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد توجه و آگاهی خداوند:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ .... مزمّل (73) 20

1072. بیدار شدن از خواب در دل شب، برای تهجّد و قرائت قرآن، توصیۀ خدا به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ


1) 1) . مقصود از«تسمع الموتیٰ»مشرکان و اهل کتاب است. (الکشّاف، ج 3، ص 383)

تَرْتِیلاً. مزمّل (73) 1 -\4

آثار تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

1. آمادگی دریافت وحی
1073. دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای تهجد و قیام در شب، به منظور مهیّا شدن، جهت دریافت وحی:

قُمِ اللَّیْلَ ... إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً. (1)مزمّل (73) 2 و 5

2. تمجید خدا
1074. تمجید خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به دلیل بیداری و اقامۀ نماز شب، در بخشی از شب:

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ . (2)

شعراء (26) 218 و 219

3. حضور قلب
1075. تهجّد و شب‌زنده‌داری محمّد صلی الله علیه و آله ، مایۀ زدودن اشتغالات دنیایی و ازدیاد صفای قلب وی:

إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً. (3)مزمّل (73) 6

4. مقام شفاعت
1076. تهجّد و شب‌زنده‌داری محمّد صلی الله علیه و آله ، عاملی برای نیل آن حضرت به مقام شفاعت:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ ... عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. (4)اسراء (17) 79

... وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ ... لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (5)طه (20) 130

آداب تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

1. استغفار
1077. تهجّد و شب‌زنده‌داری محمّد صلی الله علیه و آله ، همراه با استغفار به درگاه ربوبی:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ ... وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مزمّل (73) 20

2. تسبیح
1078. تهجّد و نماز شب پیامبر صلی الله علیه و آله ، همراه با تسبیح و تنزیه خدا:

... وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

إِنَّمٰا یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنَا الَّذِینَ إِذٰا ذُکِّرُوا بِهٰا خَرُّوا سُجَّداً وَ سَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ هُمْ لاٰ یَسْتَکْبِرُونَ

تَتَجٰافیٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضٰاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً .... سجده (32) 15 و 16


1) 1) . مقصود از«قولاً ثقیلاً»وحی است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 570)

2) 2) . منظور از«حین تقوم»قیام پیامبر صلی الله علیه و آله در شب، برای اقامۀ نماز شب است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 323؛ روح البیان، ج 6، ص 313)

3) 3) . مقصود از«ناشئة اللّیل»بنا بر روایتی نماز شب است و از مجموع«أشدّ وطئاً و أقوم قیلاً»استفاده می‌شود که شب، فرصتی مناسب برای انقطاع از اشتغالات دنیایی است که باعث پریشانی قلب می‌شود و نیز توجّه به خدا است که موجب حضور قلب می‌شود. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 570؛ الکشاف، ج 4، ص 639)

4) 4) . مراد از«مقام محمود»مقام شفاعت است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 671؛ الکشاف، ج 2، ص687)

5) 5) . جملۀ«لعلّک ترضیٰ»، به شفاعت تفسیر شده است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 58)

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. (1)ق (50) 39 و 40

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . (2)طور (52) 48 و 49

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. (3)انسان (76) 26

3. تلاوت قرآن
1079. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به تهجّد و شب‌زنده‌داری، همراه با تلاوت قرآن:

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ ... فَاقْرَؤُا مٰا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ .... مزمّل (73) 2 و 4 و 20

4. دعا
1080. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به تهجّد در دل شب، همراه با دعا و نیایش به درگاه الهی:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ ... وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 79 و 80

5. ذکر خدا
1081. تهجّد پیامبر صلی الله علیه و آله همراه با یاد و ذکر خدا، از توصیه‌های خداوند:

قُمِ اللَّیْلَ ... وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ .... مزمّل (73) 2 و 8

احکام تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

1082. وجوب تهجّد و نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، افزون بر واجبات دیگر:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ ... (4)هود (11) 114

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 40

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . طور (52) 49

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً. مزمّل (73) 1 و 2

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 26

زمان تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

1083. به پا داشتن نیمی از شب یا کمتر یا بیشتر از آن، برای تهجّد و عبادت، سفارش خدا به محمّد صلی الله علیه و آله :

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً . مزمّل (73) 2 -\4

تهدیدهای محمّد صلی الله علیه و آله

موارد تهدیدهای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1) 1) . مقصود از«ادبار السّجود»یک رکعت وتر است در آخر شب. (المیزان، ج 18، ص 360)

2) 2) . گفته شده: مقصود از«و من اللّیل فسبّحه»نماز شب است. (کشف الاسرار، ج 9، ص 342؛ المیزان، ج 19، ص 24)

3) 3) . منظور از«و سبّحه»نماز شب است. (المیزان، ج 20، ص 141)

4) 4) . مقصود از«زلفاً من اللّیل»تهجّد است که بر رسول خدا صلی الله علیه و آله واجب بوده است. (روح المعانی، ج 7، جزء 12، ص 234)

1. اغواگران
1084. اغواگران مردم از راه خدا، مورد تهدید پیامبر صلی الله علیه و آله ، با وعدۀ عذاب به آنان:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْتَرِی لَهْوَ الْحَدِیثِ لِیُضِلَّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ یَتَّخِذَهٰا هُزُواً أُولٰئِکَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِینٌ

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِ آیٰاتُنٰا وَلّٰی مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْهٰا کَأَنَّ فِی أُذُنَیْهِ وَقْراً فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . لقمان (31) 6 و 7

2. حرام‌خواران
1085. تهدید حرام‌خواران، به عذاب دردناک الهی، از جانب محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ کَثِیراً مِنَ الْأَحْبٰارِ وَ الرُّهْبٰانِ لَیَأْکُلُونَ أَمْوٰالَ النّٰاسِ بِالْبٰاطِلِ ... فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 34

3. دروغ‌گویان
1086. تهدید دروغ‌گویان به عذاب الهی، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَیْلٌ لِکُلِّ أَفّٰاکٍ أَثِیمٍ

یَسْمَعُ آیٰاتِ اللّٰهِ تُتْلیٰ عَلَیْهِ ثُمَّ یُصِرُّ مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْهٰا فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . جاثیه (45) 7 و 8

4. زراندوزان
1087. تهدید زراندوزان بخیل، به عذاب الهی، از ناحیۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ الَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لاٰ یُنْفِقُونَهٰا فِی سَبِیلِ اللّٰهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 34

5. قاتلان
1088. قاتلان انبیا، مورد تهدید به عذاب، از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ ... وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ ... فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . آل عمران (3) 21

1089. تهدید قاتلان دعوت‌کنندگان به قسط و عدل، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله به عذاب الهی:

إِنَّ الَّذِینَ ... وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ یَقْتُلُونَ الَّذِینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النّٰاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . آل عمران (3) 21

6 . کافران
1090. تهدید کافران، وظیفۀ الهی محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَ تُحْشَرُونَ إِلیٰ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمِهٰادُ. آل عمران (3) 12

إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ یَقْتُلُونَ الَّذِینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النّٰاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . آل عمران (3) 21

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

هَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ أَنْ تَأْتِیَهُمُ الْمَلاٰئِکَةُ أَوْ یَأْتِیَ رَبُّکَ أَوْ یَأْتِیَ بَعْضُ آیٰاتِ رَبِّکَ یَوْمَ یَأْتِی بَعْضُ آیٰاتِ رَبِّکَ لاٰ یَنْفَعُ نَفْساً إِیمٰانُهٰا لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمٰانِهٰا خَیْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . انعام (6) 158

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ مٰا قَدْ سَلَفَ وَ إِنْ یَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِینَ . انفال (8) 38

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّٰاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللّٰهِ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 3

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنٰا إِلاّٰ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِکُمْ أَنْ یُصِیبَکُمُ اللّٰهُ بِعَذٰابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَیْدِینٰا فَتَرَبَّصُوا إِنّٰا مَعَکُمْ مُتَرَبِّصُونَ . توبه (9) 52

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 20

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 121 و 122

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 96

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا أَیُّ الْفَرِیقَیْنِ خَیْرٌ مَقٰاماً وَ أَحْسَنُ نَدِیًّا

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثٰاثاً وَ رِءْیاً

قُلْ مَنْ کٰانَ فِی الضَّلاٰلَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمٰنُ مَدًّا حَتّٰی إِذٰا رَأَوْا مٰا یُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذٰابَ وَ إِمَّا السّٰاعَةَ فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً. مریم (19) 73 - 75

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 135

قُلْ إِنَّمٰا یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 108 و 109

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ شَهِیداً یَعْلَمُ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْبٰاطِلِ وَ کَفَرُوا بِاللّٰهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ

وَ یَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذٰابِ وَ لَوْ لاٰ أَجَلٌ مُسَمًّی لَجٰاءَهُمُ الْعَذٰابُ وَ لَیَأْتِیَنَّهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لاٰ یَشْعُرُونَ

یَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذٰابِ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْکٰافِرِینَ

یَوْمَ یَغْشٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَ یَقُولُ ذُوقُوا مٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . عنکبوت (29) 52 - 55

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ

اَلَّذِینَ لاٰ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کٰافِرُونَ . فصّلت (41) 6 و 7

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِینَ . طور (52) 31

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . ملک (67) 28 و 29

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . انشقاق (84) 22 و 24

7. گمراهان
1091. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، مأمور تهدید گمراهان، به کیفر خداوندی:

قُلْ مَنْ کٰانَ فِی الضَّلاٰلَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمٰنُ مَدًّا حَتّٰی إِذٰا رَأَوْا مٰا یُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذٰابَ وَ إِمَّا السّٰاعَةَ

فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً. مریم (19) 75

وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ سَیُرِیکُمْ آیٰاتِهِ فَتَعْرِفُونَهٰا وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . نمل (27) 92 و 93

8 . گناهکاران
1092. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به تهدید گناهکاران، با وعدۀ عذاب به آنان:

وَیْلٌ لِکُلِّ أَفّٰاکٍ أَثِیمٍ ... فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . جاثیه (45) 7 و 8

9. مانعان راه خدا
1093. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور تهدید عالمان بازدارندۀ مردم از راه حق، به عذاب الهی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ کَثِیراً مِنَ الْأَحْبٰارِ وَ الرُّهْبٰانِ ... وَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ ... فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 34

10. مانعان زکات
1094. تهدید مانعان زکات به کیفر و عذاب الهی، از جانب محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ الَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لاٰ یُنْفِقُونَهٰا فِی سَبِیلِ اللّٰهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . (1)توبه (9) 34

11. مروّجان لهو
1095. مروّجان لهو، مورد تهدید به عذاب الهی، از سوی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْتَرِی لَهْوَ الْحَدِیثِ لِیُضِلَّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ یَتَّخِذَهٰا هُزُواً أُولٰئِکَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِینٌ

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِ آیٰاتُنٰا وَلّٰی مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْهٰا کَأَنَّ فِی أُذُنَیْهِ وَقْراً فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . لقمان (31) 6 و 7

12 . مستکبران
1096. مستکبران در برابر آیات خدا، مورد تهدید پیامبر صلی الله علیه و آله به عذاب الهی:

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِ آیٰاتُنٰا وَلّٰی مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْهٰا کَأَنَّ فِی أُذُنَیْهِ وَقْراً فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . لقمان (31) 7

وَیْلٌ لِکُلِّ أَفّٰاکٍ أَثِیمٍ

یَسْمَعُ آیٰاتِ اللّٰهِ تُتْلیٰ عَلَیْهِ ثُمَّ یُصِرُّ مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْهٰا فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . جاثیه (45) 7 و 8

13. مشرکان
1097. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به تهدید مشرکان، از جانب خداوند:

قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ

قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ

وَ کَذَّبَ بِهِ قَوْمُکَ وَ هُوَ الْحَقُّ قُلْ لَسْتُ عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 64 -\66

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ


1) 1) . مقصود از«یکنزون الذّهب...»این است که زکات مالشان را نمی‌دهند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 40؛ کشف الاسرار، ج 4، ص 126)

لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 20

وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ سَیُرِیکُمْ آیٰاتِهِ فَتَعْرِفُونَهٰا وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . نمل (27) 92 و 93

فَاعْبُدُوا مٰا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخٰاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ أَلاٰ ذٰلِکَ هُوَ الْخُسْرٰانُ الْمُبِینُ

لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النّٰارِ وَ مِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ذٰلِکَ یُخَوِّفُ اللّٰهُ بِهِ عِبٰادَهُ یٰا عِبٰادِ فَاتَّقُونِ . زمر (39) 15 و 16

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ . فصّلت (41) 6

14 . منافقان
1098. تهدید منافقان به عذاب خداوندی، وظیفۀ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

بَشِّرِ الْمُنٰافِقِینَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَلِیماً. نساء (4) 138

1099. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور تهدید منافقان، به دلیل پذیرفتن ولایت و سرپرستی کافران:

بَشِّرِ الْمُنٰافِقِینَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَلِیماً

اَلَّذِینَ یَتَّخِذُونَ الْکٰافِرِینَ أَوْلِیٰاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ .... نساء (4) 138 و 139

نیز ==> تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، روشهای تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، انذار

تهلیل محمّد صلی الله علیه و آله

1100. دعوت خدا از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به تهلیل (گفتن لااله‌الاالله )، هنگام اعراض مشرکان، از پذیرش دعوت وی:

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ .... توبه (9) 129

1101. تکرار«لا اله إلاّ اللّه»پیش از طلوع و غروب خورشید، توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . (1)ق (50) 39

تهمت به محمّد صلی الله علیه و آله

==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

تیراندازی محمّد صلی الله علیه و آله

1102. تیراندازی پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ خیبر و کشته شدن فردی یهودی، امری الهی:

فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ قَتَلَهُمْ وَ مٰا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ رَمیٰ ... (2)انفال (8) 17

ثبات‌قدم محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، استقامت


1) 1) . در روایتی از امام صادق علیه السلام ، تسبیح در آیۀ مزبور به گفتن« لااله‌الاّاللّه »تفسیر شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 225)

2) 2) . مقصود از«إذ رمیت»تیراندازی محمّد صلی الله علیه و آله و کشته شدن فردی یهودی است. (روح المعانی، ج 6 ، جزء 9، ص 268)

جان محمّد صلی الله علیه و آله

1103. جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، عزیز و بسیار گرامی، در نزد خداوند:

فَلَمّٰا جٰاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ

لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِی سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ . (1)حجر (15) 61 و 72

1104. سوگند خداوند به جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ سرمست و متحیّر بودن قوم لوط:

فَلَمّٰا جٰاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ

لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِی سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ . حجر (15) 61 و 72

1105. حضرت علی علیه السلام به منزلۀ جان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و دارای مقامی والا و ارجمند:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ ... وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ... (2)آل عمران (3) 61

1106. اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطراف آن، موظّف به ایثار جان خود، برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ .... توبه (9) 120

1107. عدم تخلّف اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطراف آن، در حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب قرار گرفتن آنان در زمرۀ محسنان:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

جاودانگی محمّد صلی الله علیه و آله

1108. جاودانگی محمّد صلی الله علیه و آله در دنیا، پندار و توقّع نابجای برخی مسلمانان صدر اسلام:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ .... یَظُنُّونَ بِاللّٰهِ غَیْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجٰاهِلِیَّةِ ... (3)آل عمران (3) 144 و 154

1109. پندار نادرست جاودانگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، سبب ارتداد و واپسگرایی برخی مبارزان احُد:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ ... (4)آل عمران (3) 144

1110. پندار غلط جاودانگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، موجب ارتداد و واپسگرایی برخی مبارزان احُد و انکار

1) 1) . سوگند خداوند به جان پیامبر صلی الله علیه و آله از مقام والای آن حضرت، در نزد پروردگار حکایت می‌کند

2) 2) . مراد از«أنفسنا»حضرت علی علیه السلام است. (الدّرّ المنثور، ج 2، ص 231؛ معالم التّنزیل، بغوی، ج 1، ص 240؛ مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 764)

3) 3) . با توجّه به آیۀ 154 عدّه‌ای گمان می‌کردند پیامبر صلی الله علیه و آله کشته نمی‌شود و نمی‌میرد. (المیزان، ج 4، ص 37)

4) 4) . مراد از«انقلبتم علیٰ أعقابکم»برگشتن به کفر سابق است، نه فرار از جنگ. (المیزان، ج 4، ص 37)

رسالت آن حضرت، پس از شایعۀ قتل او:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلیٰ عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّٰهَ شَیْئاً .... آل عمران (3) 144

نیز ==> مرگ محمّد صلی الله علیه و آله

جبرئیل و محمّد صلی الله علیه و آله

1111. نزول قرآن به‌وسیلۀ جبرئیل بر قلب پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خدا:

... مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ .... بقره (2) 97

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ . (1)شعراء (26) 192 -\194

1112. جبرئیل، واسطۀ وحی الهی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

... لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ .... بقره (2) 97

وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آیَةً مَکٰانَ آیَةٍ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُنَزِّلُ ...

قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ .... نحل (16) 101 و 102

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ .... شعراء (26) 192 -\194

وَ الَّذِی جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ . (2)زمر (39) 33

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا ... (3)شوری (42) 52

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . (4)نجم (53) 2 و 5 و 10

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ . (5)حاقّه (69) 40

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ . (6)تکویر (81) 19

1113. شهود قلبی جبرئیل، به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 5 و 11 و 13

1114. سوگند خداوند به ستارگان، شب و سپیده، جهت تأکید بر مأموریت جبرئیل، در ابلاغ قرآن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ

اَلْجَوٰارِ الْکُنَّسِ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا عَسْعَسَ

وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ . تکویر (81) 15 -\19


1) 1) . مراد از روح الامین، جبرئیل است. (معالم التنزیل، بغوی، ج 3، ص 478؛ المیزان، ج 15، ص 316)

2) 2) . براساس یک احتمال مقصود از«الّذی...»جبرئیل و مراد از«صدّق به»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 777)

3) 3) . مقصود از«روحاً»، روح القدس است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 58)

4) 4) . مراد از«شدید القویٰ»جبرئیل است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 261) منظور از«صاحبکم و عبده»، پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 19، ص 27 و 29)

5) 5) . با توجّه به سیاق، مقصود از«رسول کریم»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (الکشاف، ج 4، ص 606؛ المیزان، ج 19، ص 404)

6) 6) . ضمیر در«إنّه»اشاره به قرآن و مراد از«رسول کریم»، جبرئیل است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 677؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 5، ص 217)

1115. بردن پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّه به بیت‌المقدّس، به‌واسطۀ جبرئیل:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. (1)اسراء (17) 1

1116. نزول وحی به‌وسیلۀ جبرئیل بر قلب پیامبر صلی الله علیه و آله ، با زبان عربی واضح:

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ ... بِلِسٰانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ . شعراء (26) 193 -\195

1117. جبرئیل، فرشته‌ای امین در ابلاغ وحی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ .... شعراء (26) 192 -\194

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ . (2)تکویر (81) 19 و 21

1118. نزول وحی، به‌واسطۀ جبرئیل بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به فرمان و مشیّت خداوند:

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ .... بقره (2) 97

وَ مٰا کٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ یُکَلِّمَهُ اللّٰهُ إِلاّٰ وَحْیاً أَوْ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ أَوْ یُرْسِلَ رَسُولاً فَیُوحِیَ بِإِذْنِهِ مٰا یَشٰاءُ إِنَّهُ عَلِیٌّ حَکِیمٌ

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا ... جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا ... (3)

شوری (42) 51 و 52

1119. جبرئیل، مأمور قرائت قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله و آن حضرت، مأمور پیروی از او:

فَإِذٰا قَرَأْنٰاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . (4)قیامت (75) 18

1120. جبرئیل، به دور از هرگونه نقص و ناتوانی در ابلاغ پیام خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ

وَ مٰا هُوَ عَلَی الْغَیْبِ بِضَنِینٍ . (5)تکویر (81) 19 و 22 و 24

1121. تعلیم قرآن به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ جبرئیل:

1) 1) . از امام صادق علیه السلام روایت شده است: مردی خدمت امیر مؤمنان علیه السلام رسید. حضرت به او فرمود: خدای - عزّ و جلّ - در کتاب خود می‌فرماید:«سبحان الّذی أسریٰ بعبده...لنریه من آیاتنا»یکی از آیاتی که خدای - عزّ و جلّ - به [حضرت]محمّد صلی الله علیه و آله نشان داد، این بود که جبرئیل به نزد آن حضرت آمد و او را از مکّه حمل کرد و در پاسی از شب به بیت‌المقدّس رساند. سپس براق را برای آن حضرت آورد و او را به سمت آسمان و سپس به بیت المعمور برد .(بحار الانوار، ج 26، ص 286، ح 45) روایت دیگری قریب به همین مضمون از امام صادق علیه السلام دراین‌باره وارد شده است. (الأمالی، صدوق، ص 363، ح 1، مجلس 69 ؛ بحار الانوار، ج 18، ص 336، ح 37)

2) 2) . مقصود از«رسول کریم»، جبرئیل است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 677؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 5، ص 217)

3) 3) .«کذلک»می‌تواند اشاره به مفاد آیۀ پیشین باشد که راهها و اقسام وحی را معیّن کرده، و از جملۀ آنها وحی با واسطۀ جبرئیل است. (المیزان، ج 18، ص 75)

4) 4) .«فإذا قرأناه»یعنی هنگامی که جبرئیل به امر ما بر تو تلاوت کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 600)

5) 5) . مقصود از مرجع ضمیر«هو»پیامبر صلی الله علیه و آله است و«الغیب»اموری است که به‌واسطۀ جبرئیل بر پیامبر صلی الله علیه و آله وحی می‌شد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 15، جزء 30، ص 162) معلوم می‌شود جبرئیل تمام مطالب را که از جانب خداوند می‌آورده فقط بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل می‌کرده است

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . (1)نجم (53) 4 و 5 و 10

1122. قرار داشتن جبرئیل در افق اعلا، هنگام ابلاغ وحی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . (2)نجم (53) 5 و 7 و 10

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . تکویر (81) 19 و 23

1123. رؤیت جبرئیل به صورت اصلی‌اش در افق اعلا، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ . (3)نجم (53) 5 -\7 و 13 و 14

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ

مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . (4)تکویر (81) 19 -\21 و 23

1124. مشاهدۀ جبرئیل، در کنار جنّة المأوی، به‌وسیلۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، هنگام وحی به او:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

عِنْدَهٰا جَنَّةُ الْمَأْویٰ . نجم (53) 5 و 10 و 13 -\15

1125. مشاهدۀ جبرئیل، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در کنار سدرةالمنتهیٰ:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ . (5)نجم (53) 5 و 13 و 14

1126. فاصلۀ جبرئیل با پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام وحی به آن حضرت، به‌اندازۀ فاصلۀ دو کمان یا کمتر از آن:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 5 و 7 -\10

1127. عزیمت جبرئیل از بالاترین افق هستی، به‌سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت ابلاغ قرآن به آن حضرت:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ . نجم (53) 5 و 7

1128. وحی حقایق عظیمی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام نزدیک شدن جبرئیل به آن حضرت:

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . (6)نجم (53) 4 و 5 و 8 -\10


1) 1) . مقصود از«شدید القویٰ»، جبرئیل است (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 261) و ضمیر«علّمه»طبق یک احتمال قرآن است. (المیزان، ج 19، ص 27)

2) 2) . مقصود از«شدید القویٰ»، جبرئیل و مراد از«افق اعلیٰ»، افق مشرق (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 261 -\262) و منظور از«عبده»، پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 263)

3) 3) . پیامبر صلی الله علیه و آله جبرئیل را دو بار به صورت اصلی‌اش دید: یک‌بار در زمین، و بار دیگر در آسمان؛ امّا در زمین در افق اعلا یعنی از جانب مشرق بوده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 262؛ المیزان، ج 19، ص 31)

4) 4) . مقصود از«افق المبین»در این آیه افق اعلا است که در سورۀ نجم آمده است. (کشف الاسرار، ج 10، ص 398؛ المیزان، ج 20، ص 219)

5) 5) .«سدرةالمنتهیٰ»آسمان هفتم است. (تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 155، ح 42)

6) 6) . عبارت«ما أوحیٰ»بر تفخیم و تکریم دلالت دارد. (روح المعانی، ج 15، جزء 27، ص 83)

1129. راه نیافتن هیچ‌گونه خطا و انحراف، در مشاهدات قلبی پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام دیدن جبرئیل در«سدرةالمنتهیٰ»:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

إِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مٰا یَغْشیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . نجم (53) 5 و 13 و 16 و 17

1130. رؤیت جبرئیل، در افقی روشن با چشم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . تکویر (81) 19 و 23

1131. نزول قرآن بر قلب مبارک پیامبر صلی الله علیه و آله به‌واسطۀ جبرئیل، موجب دشمنی و ایمان نیاوردن یهود به آن حضرت:

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ ... (1)بقره (2) 97

1132. عصمت و امانتداری جبرئیل، در رساندن قرآن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ .... شعراء (26) 192 - 194

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ . تکویر (81) 19 و 21

1133. امداد و حمایت جبرئیل از محمّد صلی الله علیه و آله ، در صورت توطئۀ برخی همسرانش علیه آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً .... وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ .... تحریم (66) 3 و 4

1134. نزدیک و نزدیک‌تر شدن جبرئیل به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای ابلاغ وحی به آن حضرت:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 5 و 7 و 8 و 10

1135. تأثیر حضور جبرئیل بر«سدرةالمنتهیٰ»، هنگام نشان دادن خود به پیامبر صلی الله علیه و آله :

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

إِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مٰا یَغْشیٰ . نجم (53) 5 و 13 و 14 و 16

1136. همراهی فرشتگانی فرمان‌پذیر با جبرئیل،

1) 1) . در شأن نزول آیۀ شریفه آمده است: روزی ابن صوریا [یکی از علمای یهود] با جمعی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و سؤالاتی کردند. از جمله گفتند: اگر این سؤال را جواب دهی به تو ایمان می‌آوریم و آن اینکه نام فرشته‌ای که بر تو نازل می‌شود، چیست؟ حضرت فرمود: جبرئیل. ابن صوریا گفت: او دشمن ماست. اگر فرشتۀ وحی تو میکائیل بود به تو ایمان می‌آوردیم. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 325؛ معالم التنزیل، بغوی، ج1، ص 145)

هنگام ابلاغ قرآن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ

مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ . تکویر (81) 19 -\21

1137. جایگاه ظهور جبرئیل برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، روشن و بدون ابهام:

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . تکویر (81) 19 و 22 و 23

جدال با محمّد صلی الله علیه و آله

1138. مجادلۀ مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ مشاهدات آن حضرت، در معراج:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ . نجم (53) 5 و 10 - 12

1139. سرزنش خداوند از جدال مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ وحی و مشاهدات قلبی وی:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ . نجم (53) 5 و 10 -\12

1140. مجادلۀ مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقایسۀ معبودهای خویش با عیسی علیه السلام :

وَ لَمّٰا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذٰا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ

وَ قٰالُوا أَ آلِهَتُنٰا خَیْرٌ أَمْ هُوَ مٰا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلاّٰ جَدَلاً .... زخرف (43) 57 و 58

1141. جدال مشرکان، از سر لجاجت و عناد با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ قرآن و رسالت آن حضرت:

... وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَةٍ لاٰ یُؤْمِنُوا بِهٰا حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 25

1142. خودبرتربینی، عامل جدال و ستیزه‌جویی مشرکان با آیات الهی و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ ... (1)غافر (40) 56

1143. مجادلۀ عالمان اهل کتاب با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، به‌رغم آگاهی آنان به حقّانیّت آن حضرت:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ ... فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ .... آل عمران (3) 19 و 20

1144. مجادلۀ گروهی از مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای به تأخیر انداختن جنگ بدر، به رغم وضوح حقّانیّت آن:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکٰارِهُونَ

یُجٰادِلُونَکَ فِی الْحَقِّ بَعْدَ مٰا تَبَیَّنَ ... (2)انفال (8) 5 و 6

1145. جدال مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ قرآن و اسطوره قلمداد کردن آن:

... قٰالُوا وَ اللّٰهِ رَبِّنٰا مٰا کُنّٰا مُشْرِکِینَ ... حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 23 و 25

1146. مجادلۀ کافران با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ قرآن، هنگام حضور در نزد وی:

... حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . (3)انعام (6) 25

1147. مجادلۀ خوله با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ ظهار وی، از

1) 1) . براساس یک احتمال، مقصود از«الّذین»مشرکان است. (فتح القدیر، ج 4، ص 570)

2) 2) . مراد از«بیتک»خانۀ آن حضرت در مدینه یا خود مدینه است. (روح المعانی، ج 6 ، جزء 9، ص 245) ضمناً آیۀ یادشده ، مربوط به غزوۀ بدر است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 801)

3) 3) . مشرکان، هنگام استماع قرآن می‌گفتند:«إن هذا الأساطیر الأوّلین». (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 443)

طرف همسرش:

قَدْ سَمِعَ اللّٰهُ قَوْلَ الَّتِی تُجٰادِلُکَ فِی زَوْجِهٰا ... (1)مجادله (58) 1

1148. جدال امّیین با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ تعالیم اسلام:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

1149. جدال مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ قرآن:

ثُمَّ لَمْ تَکُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا وَ اللّٰهِ رَبِّنٰا مٰا کُنّٰا مُشْرِکِینَ

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَةٍ لاٰ یُؤْمِنُوا بِهٰا حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 23 و 25

1150. جدال مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ اختلاف مناسک شریعت پیامبر صلی الله علیه و آله با شرایع پیشین:

لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَکاً هُمْ نٰاسِکُوهُ ... وَ إِنْ جٰادَلُوکَ فَقُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا تَعْمَلُونَ . حج (22) 67 و 68

1151. جدال یهود، از سر عناد و لجاجت با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، دربارۀ قرآن و رسالت آن حضرت:

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ مٰا هُمْ بِبٰالِغِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. (2)غافر (40) 56

1152. جدال بُشر بن سفیان با پیامبر صلی الله علیه و آله در ذبح قربانی:

لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَکاً هُمْ نٰاسِکُوهُ فَلاٰ یُنٰازِعُنَّکَ فِی الْأَمْرِ ... (3)حج (22) 67

1153. مجادلۀ مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله در عینی‌ترین حقایق مورد شهود آن حضرت، امری نکوهیده و سرزنش‌بار:

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ . نجم (53) 12

1154. تهدید خداوند، به مجادله‌گران با پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ جٰادَلُوکَ فَقُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا تَعْمَلُونَ . حج (22) 68

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَلاٰ یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلاٰدِ. (4)غافر (40) 4

1155. خداوند، تعلیم‌دهندۀ روش پاسخگویی به مجادلۀ کافران با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ جٰادَلُوکَ فَقُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا تَعْمَلُونَ . حج (22) 68

1156. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به فریب خوردن از تحرّکات سیاسی و اقتصادی مجادله‌گران

1) 1) . این آیۀ شریفه دربارۀ«خوله بنت خویلد»یا«بنت ثعلبه»نازل شده است که در مورد ظهار خود از سوی همسرش نزد پیامبر صلی الله علیه و آله شکایت کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 371؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 5، ص 39)

2) 2) . براساس احتمالی، مقصود از«الّذین...»یهود است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 822؛ فتح القدیر، ج 4، ص 570)

3) 3) . گفته شده آیۀ مزبور در خصوص نزاع«بُشر»و دو تن دیگر با پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد ذبح حیوانات است. (معالم التّنزیل، بغوی، ج 3، ص 250؛ غرر التّبیان، ص 354)

4) 4) . در«فلا یغررک تقبلهم فی البلاد»غایتِ تهدید است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 800)

با وی:

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَلاٰ یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلاٰدِ. (1)غافر (40) 4

1157. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور مجادله و مناظره با کافران و مشرکان، با بهترین نوع و روش:

... وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ .... نحل (16) 125

1158. بیان صریح عقاید توحیدی از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان، در مجادلۀ آنان با اهل کتاب:

وَ لاٰ تُجٰادِلُوا أَهْلَ الْکِتٰابِ إِلاّٰ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنّٰا بِالَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ إِلٰهُنٰا وَ إِلٰهُکُمْ وٰاحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . عنکبوت (29) 46

1159. مجادلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان و کافران، در قیامت:

ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ عِنْدَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ . زمر (39) 31

1160. بهانه‌جویی مشرکان مکه، در برابر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ ...

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ .... اسراء (17) 90 -\93

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 7 و 8

جدال محمّد صلی الله علیه و آله

1161. جدال پیامبر صلی الله علیه و آله و مخالفان او، نزد خدا، در صحنۀ قیامت:

إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ

ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ عِنْدَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ . زمر (39) 30 و 31

1162. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به استفاده از روش جدال احسن در دعوت به راه پروردگار:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ .... نحل (16) 125

1163. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به مجادلۀ روشن، دربارۀ اصحاب کهف:

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ .... قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. کهف (18) 9 و 22

1164. نهی خداوند، از مجادلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ تعداد اصحاب کهف:

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ .... قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً .... کهف (18) 9 و 22

1165. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله از مجادلۀ بی‌اثر با جاهلان، دربارۀ تعداد اصحاب کهف:

1) 1) .«یجادلونک فی الحق»یعنی با تو مجادله می‌کنند دربارۀ آنچه آنها را بدان فرامی‌خوانی . (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 800)

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ .... قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. کهف (18) 9 و 22

1166. موظّف نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان، به جدال احسن، با ظالمان اهل کتاب:

وَ لاٰ تُجٰادِلُوا أَهْلَ الْکِتٰابِ إِلاّٰ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ .... عنکبوت (29) 46

1167. رهنمود خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای ترک مجادله با عالمان جدالگر اهل کتاب:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ ... فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ .... آل عمران (3) 19 و 20

1168. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور مجادله و مناظره با مشرکان، با بهترین روش:

... وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ ... (1)نحل (16) 125

1169. موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان، به تبیین اعتقادات خویش، هنگام جدال با اهل کتاب:

وَ لاٰ تُجٰادِلُوا أَهْلَ الْکِتٰابِ إِلاّٰ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنّٰا بِالَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ إِلٰهُنٰا وَ إِلٰهُکُمْ وٰاحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . عنکبوت (29) 46

1170. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به استفاده از جدال احسن، در روش تربیتی‌اش:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

1171. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ جدال و دفاع از خائنان:

... وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً وَ لاٰ تُجٰادِلْ عَنِ الَّذِینَ یَخْتٰانُونَ أَنْفُسَهُمْ .... نساء (4) 105 و 107

جنگ با محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1172. مشرکان صدر اسلام، آغازگر جنگ با پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان:

کَیْفَ یَکُونُ لِلْمُشْرِکِینَ ... أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... توبه (9) 7 و 13

1173. گناه محاربه با پیامبر صلی الله علیه و آله ، همسان با گناه محاربه با خدا:

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسٰاداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاٰفٍ .... مائده (5) 33

1174. رباخواران، در موضع جنگ با خدا و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَ ذَرُوا مٰا بَقِیَ مِنَ الرِّبٰا ... فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... بقره (2) 278 و 279

کیفر جنگ با محمّد صلی الله علیه و آله

1175. عذاب بزرگ آخرتی، پیامد کیفر محاربه با خدا و

1) 1) . مراد از ضمیر«هم»مشرکان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 605)

رسول صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسٰاداً ... ذٰلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 33

1176. کیفر سنگین دنیایی، برای محاربان با رسول اکرم صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسٰاداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاٰفٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذٰلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیٰا .... مائده (5) 33

1177. هشدار خداوند، به فرجام شوم جنگ‌افروزان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاٰفٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذٰلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 33

جنگ محمّد صلی الله علیه و آله

1178. فرماندهی جنگ احُد، با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (1)آل عمران (3) 121

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ ... (2)آل عمران (3) 153

1179. تلاش پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ احُد، برای جلوگیری از فرار لشکر و شکست مسلمانان:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ .... آل عمران (3) 153

1180. فرماندهی جنگ و نیروهای رزمنده، از مسئولیّتهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ ائْذَنْ لِی وَ لاٰ تَفْتِنِّی ... (3)توبه (9) 49

1181. شرکت و عدم شرکت مسلمانان در جنگ، منوط به اذن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

1182. پذیرش صلح و متارکۀ جنگ، در حیطۀ قدرت و مسئولیّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... انفال (8) 61

1183. تصمیم‌گیری و فرماندهی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در غزوۀ احزاب:

1) 1) . بنا بر یک قول، این آیۀ شریفه دربارۀ جنگ احُد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 823؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 1، ص 499)

2) 2) . آیه اشاره به فرار مسلمانان در جنگ احُد دارد که پیامبر صلی الله علیه و آله از پشت سر آنان را صدا می‌زد تا با دشمن بجنگند ولی آنان اعتنا نکردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 861؛ المیزان، ج 4، ص 44)

3) 3) . اجازه گرفتن از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای نرفتن به میدان جنگ، نشانۀ فرماندهی آن حضرت در این امر است

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ ... (1)احزاب (33) 13

1184. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای شخصیتی محوری و تصمیم‌گیرنده، در جریان جنگ احزاب:

أَشِحَّةً عَلَیْکُمْ فَإِذٰا جٰاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ کَالَّذِی یُغْشیٰ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ ...

یَحْسَبُونَ الْأَحْزٰابَ لَمْ یَذْهَبُوا ... (2)احزاب (33) 19 و 20

1185. نگرانی پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان در جنگ حنین، از فرار مسلمانان و شکست جبهۀ اسلام:

لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللّٰهُ فِی مَوٰاطِنَ کَثِیرَةٍ وَ یَوْمَ حُنَیْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْکُمْ شَیْئاً وَ ضٰاقَتْ عَلَیْکُمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّیْتُمْ مُدْبِرِینَ

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْهٰا وَ عَذَّبَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ ذٰلِکَ جَزٰاءُ الْکٰافِرِینَ . توبه (9) 25 و 26

نیز ==> جهاد محمّد صلی الله علیه و آله

جنّ و محمّد صلی الله علیه و آله

1186. برانگیخته شدن محمّد صلی الله علیه و آله برای جنّیان، همانند انسانها:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ ... فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ یٰا قَوْمَنٰا أَجِیبُوا دٰاعِیَ اللّٰهِ وَ آمِنُوا بِهِ .... احقاف (46) 29 و 31

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً

یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنّٰا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِکَ بِرَبِّنٰا أَحَداً. جنّ (72) 1 و 2

1187. حضور و ازدحام عدّه‌ای از جنّیان، نزد پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، برای شنیدن قرآن:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ . احقاف (46) 29

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. (3)جنّ (72) 19

1188. انذار شدن جن از سوی مؤمنان آنان، پس از دیدار با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ . احقاف (46) 29

1189. پی بردن جنّیان به حقّانیّت رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، با استماع کلام وحی:

1) 1) . آیۀ 9«یا أیّها الّذین آمنوا اذکروا نعمة اللّه...إذ جاءتکم جنود»مربوط به غزوۀ احزاب است. (التّبیان، ج 8 ، ص 319؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 3، ص 611) آیات بعدی نیز عطف همان آیه و مربوط به جنگ احزاب است

2) 2) . آیات یادشده در سیاق آیات مربوط به غزوۀ احزاب است. منافقان ازاین‌جهت به پیامبر صلی الله علیه و آله نگاه می‌کردند تا رخصتی برای ترک جهاد به دست آورند و این مطلب از موقعیت محوری حضرت حکایت دارد

3) 3) . طبق یک تفسیر، معنای«و أنّه لمّا»این است: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله برای یاد خدا و قرائت قرآن قیام نمودند، جنّیان برای استماع قرآن به طرف او هجوم آوردند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 561)

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ . احقاف (46) 29

1190. دعوت گروهی از جنّیان از همنوعانشان، برای گرویدن به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، پس از شنیدن قرآن:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ ... فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ قٰالُوا یٰا قَوْمَنٰا إِنّٰا سَمِعْنٰا کِتٰاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسیٰ ... یٰا قَوْمَنٰا أَجِیبُوا دٰاعِیَ اللّٰهِ وَ آمِنُوا بِهِ .... احقاف (46) 29 -\31

1191. رویکرد گروهی از جنّیان به‌سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای استماع قرآن، با تدبیر الهی:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ . احقاف (46) 29

1192. ازدحام جنّ در اطراف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای مشاهدۀ عبادت و نماز آن حضرت:

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ ... وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. (1)جنّ (72) 1 و 19

1193. آگاهی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به حضور اجنّه، برای استماع قرآن، از طریق وحی:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا .... احقاف (46) 29

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً. جنّ (72) 1

1194. گروه جنّیان، مجذوب پیام وحی، با استماع آن از زبان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ . احقاف (46) 29

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً. جنّ (72) 1

جهاد محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1195. پیامبر صلی الله علیه و آله ، اسوه‌ای شایسته برای جهادکنندگان در راه خداوند:

... إِذْ جٰاءَتْکُمْ جُنُودٌ ... قَدْ یَعْلَمُ اللّٰهُ الْمُعَوِّقِینَ مِنْکُمْ ... یَحْسَبُونَ الْأَحْزٰابَ لَمْ یَذْهَبُوا ... لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ .... احزاب (33) 9 و 18 و 20 و 21

1196. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به جهاد با کافران و منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... توبه (9) 73

1197. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، موظّف به جهاد با کافران:

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ .... تحریم (66) 9

1198. حضور پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، در عرصۀ جهاد:

1) 1) . ضمیر جمع در«کادوا»و«یکونون»به جنّ برمی‌گردد. جنّیان در اطراف آن حضرت اجتماع کرده بودند و با تعجّب به او نگاه می‌کردند. (روح المعانی، ج 16، جزء 29، ص 158)

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ ... (1)آل عمران (3) 153

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ .... آل عمران (3) 172

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً .... توبه (9) 83

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ .... توبه (9) 88

1199. حضور رسول اکرم صلی الله علیه و آله با عنوان فرمانده، در عرصۀ جهاد:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . آل عمران (3) 121

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ .... آل عمران (3) 153

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا لَقِیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا ...

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَنٰازَعُوا .... انفال (8) 45 و 46

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ .... توبه (9) 117

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ .... نور (24) 53

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

قُلْ لِلْمُخَلَّفِینَ مِنَ الْأَعْرٰابِ سَتُدْعَوْنَ إِلیٰ قَوْمٍ أُولِی بَأْسٍ شَدِیدٍ تُقٰاتِلُونَهُمْ أَوْ یُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِیعُوا .... فتح (48) 16

1200. تخلّف از فرمان جهاد پیامبر صلی الله علیه و آله ، درپی‌دارندۀ بی‌آبرویی در جامعه:

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ ... اَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فِی سٰاعَةِ الْعُسْرَةِ ... وَ عَلَی الثَّلاٰثَةِ الَّذِینَ خُلِّفُوا حَتّٰی إِذٰا ضٰاقَتْ عَلَیْهِمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ وَ ضٰاقَتْ عَلَیْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَ ظَنُّوا أَنْ لاٰ مَلْجَأَ مِنَ اللّٰهِ إِلاّٰ إِلَیْهِ .... توبه (9) 117 و 118

1201. فرمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به جهاد با مشرکان در بدر، اقدامی بحق و تحت تدبیر و ربوبیّت خداوند:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکٰارِهُونَ . (2)انفال (8) 5

1202. خروج پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در صبحگاهان، از میان خانوادۀ خویش، برای جهاد با دشمنان:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ .... آل عمران (3) 121

1203. حضور رسول اکرم صلی الله علیه و آله در جهاد با مشرکان قریش، در غزوۀ احُد، تا آخرین لحظات:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ


1) 1) . آیات، دربارۀ جنگ احُد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 861)

2) 2) . آیه اشاره به خروج پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مدینه به‌سوی بدر است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 801؛ کشف الاسرار، ج 4، ص 6)

فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ ... (1)آل عمران (3) 153

1204. حضور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در صحنه‌های جهاد، پیشاپیش مؤمنان و در کنار آنان:

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ

لٰکِنِ الرَّسُولُ ... جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ .... توبه (9) 86 و 88

1205. جلوگیری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در مکّه، از تعجیل در جهاد با مشرکان، به رغم علاقۀ مسلمانان به آن:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ ... فَلَمّٰا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتٰالُ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ یَخْشَوْنَ النّٰاسَ کَخَشْیَةِ اللّٰهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْیَةً ... (2)نساء (4) 77

1206. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به تنهایی مأمور جهاد با دشمنان:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ ... (3)نساء (4) 84

1207. فرماندهی عملیّات نظامی، بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، در جهاد با دشمنان:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ ... (4)آل عمران (3) 121

1208. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، مأمور تشویق مؤمنان، برای جهاد با دشمنان:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا .... نساء (4) 84

1209. اهتمام ویژۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به آماده‌سازی سپاه اسلام، برای جهاد در غزوۀ احُد:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (5)آل عمران (3) 121

1210. اقدام مشرکان به اخراج پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، انگیزه‌ای برای جهاد آن حضرت با آنها:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ .... توبه (9) 13

پاداش جهاد محمّد صلی الله علیه و آله

1211. بهشت جاوید، پاداش جهاد مالی و جانی

1) 1) . آیۀ شریفه، دربارۀ جنگ احُد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 861)

2) 2) . آیۀ شریفه، دربارۀ بعضی مسلمانان است که در مکّه [قبل از هجرت] مورد آزار و اذیّت مشرکان قرار گرفته بودند و از پیامبر صلی الله علیه و آله تقاضا کردند که با مشرکان به مقاتله برخیزند ولی پیامبر صلی الله علیه و آله به آنان اجازه نداد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 119؛ المیزان، ج 5، ص 6)

3) 3) . در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: خدای - عزّ و جلّ - به رسول گرامی خود تکلیفی کرد که به احدی از خلقش چنان تکلیفی نکرد و آن این بود که بعد از فرمان به جهاد و تساهل ورزیدن مردم از اجابت آن، آن جناب را مُکلّف کرد که به تنهایی به جنگ دشمن برود. سپس حضرت آیۀ مذکور را تلاوت فرمود. (الکافی، ج 2، ص 17، ح 1؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص523، ح 434 -\435)

4) 4) .«تبوّئ»از«بوأ»، [مصدر آن]«تبوئة»و به معنای آماده کردن جایی برای دیگری است. (مفردات، ص 158«باء»؛ مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 823)

5) 5) . بنا بر قولی این آیه دربارۀ غزوۀ احُد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 823)

پیامبر صلی الله علیه و آله :

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ ... أَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا .... توبه (9) 88 و 89

جهاد فرهنگی محمّد صلی الله علیه و آله

1212. جهاد فرهنگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با کفر و شرک، دستور خداوند به آن حضرت:

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. (1)فرقان (25) 52

1213. جهاد فرهنگی با کفر و شرک، هدف کلّی قرآن و محور اصلی دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

1214. جهاد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشئت یافته از درک صحیح و بینش عمیق آن حضرت، نسبت به ارزش آن:

رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طُبِعَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَفْقَهُونَ

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ .... توبه (9) 87 و 88

جهاد مالی محمّد صلی الله علیه و آله

1215. جهاد مالی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، با دشمنان دین:

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ .... توبه (9) 88

1216. پیشتازی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در جهاد با مال و جان:

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ .... توبه (9) 88

نیز ==> احُد، احزاب، بدر، بنی قریظه، بنی قینقاع، بنی مصطلق، بنی نضیر، تبوک، حمراء الاسد، حنین، خیبر، ذات الرقاع، ذات السلاسل، جنگ محمّد صلی الله علیه و آله

چشم‌زخم به محمّد صلی الله علیه و آله

1217. کافران، در تلاش برای چشم‌زخم زدن به پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از شنیدن (آیات) قرآن:

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ ... (2)قلم (68) 51

1218. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در معرض چشم‌زخم کافران، به سبب بیان فصیح و تلاوت قرآن:

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ . قلم (68) 51

چشم محمّد صلی الله علیه و آله

1219. خارج نشدن تعادل حرکت چشمان پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ادراک حقایق، در شب معراج:

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . نجم (53) 11 و 13 و 14 و 17


1) 1) . ضمیر«به»اشاره به قرآن است. این آیه دلالت دارد که از بزرگ‌ترین جهادها نزد خداوند، جهاد متکلّمان در حلّ شبهات اهل باطل و دشمنان دین است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 273)

2) 2) . مقصود از«ذکر»، قرآن است. (الکشاف، ج 4، ص 597؛ المیزان، ج 19، ص 388)

1220. رؤیت جبرئیل به صورت اصلی‌اش، در افق اعلیٰ، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . (1)نجم (53) 5 و 7 و 13 و 14 و 17

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ

مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . تکویر (81) 19 -\21 و 23

1221. مشاهدات بصری پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد جبرئیل، مورد تصدیق قلبی آن حضرت:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ . نجم (53) 5 و 11 و 12 و 13

1222. مشاهدۀ جبرئیل از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در کنار سدرةالمنتهیٰ:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ . نجم (53) 5 و 11 و 13 و 14

حافظۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1223. وعدۀ خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، جهت اعطای حافظه‌ای نیرومند و فراموش نکردن وحی:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . (2)اعلی (87) 6

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... بقره (2) 151

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ ... وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... آل عمران (3) 164

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنٰا آلَ إِبْرٰاهِیمَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ ... (3)نساء (4) 54

... وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... نساء (4) 113

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ .... نحل (16) 125

ذٰلِکَ مِمّٰا أَوْحیٰ إِلَیْکَ رَبُّکَ مِنَ الْحِکْمَةِ .... اسراء (17) 39

وَ إِنَّکَ لَتُلَقَّی الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ عَلِیمٍ . نمل (27) 6

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً ... وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... جمعه (62) 2

حامیان محمّد صلی الله علیه و آله

==> امداد به محمّد صلی الله علیه و آله ، امدادکنندگان به محمّد صلی الله علیه و آله

حجّت بودن محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . پیامبر صلی الله علیه و آله جبرئیل را دو بار به صورت اصلی‌اش با چشمان خود دید: یک‌بار در زمین که پیامبر صلی الله علیه و آله در غار حرا بود و جبرئیل در افق اعلا و یک‌بار هم در آسمان، نزد«سدرةالمنتهیٰ». (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 262)

2) 2) . حذف مفعول از فعلهای«نقرأُ»و«لا تنسیٰ»ممکن است برای افادۀ عموم باشد؛ یعنی تو را بر قرائت، توانا می‌سازیم و تو خوانده‌های خویش را از یاد نخواهی برد

3) 3) . مقصود از«النّاس»پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان‌اند. وقتی خداوند به اسلاف پیامبر صلی الله علیه و آله [آل ابراهیم] کتاب و حکمت عطا کرده باشد، اعطای حکمت به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله امر جدیدی نیست [و تعجّبی ندارد]. (الکشّاف، ج 1، ص 522)

1224. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، حجّت خدا بر مسلمانان و امّت اسلامی:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً ... (1)بقره (2) 143

... هُوَ سَمّٰاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ وَ فِی هٰذٰا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ .... حج (22) 78

1225. محمّد صلی الله علیه و آله و قرآن، حجّت و برهان الهی:

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً. (2)نساء (4) 174

نیز ==> حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

حجّ محمّد صلی الله علیه و آله

1226. فراخوانی پیامبر صلی الله علیه و آله از مردم، برای سفر به حج، در آخرین سفر زیارتی خویش به مکّه:

وَ أَذِّنْ فِی النّٰاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجٰالاً ... (3)حج (22) 27

1227. تحقّق رؤیای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، جهت ورود آن حضرت به مسجد الحرام، همراه با مسلمانان، برای انجام دادن حج عمره:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ ... (4)فتح (48) 27

حزن محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1228. نگرانی و دلتنگی محمّد صلی الله علیه و آله ، براثر استهزای مخالفان:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 95 و 97

1229. کفرورزی اهل کتاب، اسفبار و حزن‌انگیز برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ ... فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ .

مائده (5) 68

1230. اندوه و تأسف شدید پیامبر صلی الله علیه و آله ، از شتاب برخی مردم در کفر:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ .... آل عمران (3) 176

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ .... مائده (5) 41


1) 1) . یکی از معانی«شهداء علی النّاس»حجّت بر مردم است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 416)

2) 2) . مراد از«برهان»، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 226؛ معالم التّنزیل، بغوی، ج 1، ص 401)

3) 3) . برخی احتمال داده‌اند که مخاطب آیه، پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله باشد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 128؛ روح المعانی، ج 10، جزء 17، ص 213) براساس روایتی از امام صادق علیه السلام ، پیامبر صلی الله علیه و آله پس از اقامت ده‌ساله در مدینه و پس از نزول آیۀ«و أذن فی النّاس بالحجّ...»منادیان را فرمان داد که اعلام کنند پیامبر صلی الله علیه و آله امسال به حج خواهد رفت. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 487، ح 72)

4) 4) . نقل شده که بین رؤیای آن حضرت و تحقّق آن، یک سال فاصله شد، ضمناً جملۀ«محلّقین»کنایه از ورود به مسجد الحرام با حال احرام و اجرای حلق و تقصیر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 190)

1231. حزن و اندوه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از اندیشۀ ترک ابلاغ برخی آیات قرآن:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ .... هود (11) 12

1232. حزن محمّد صلی الله علیه و آله ، براثر پیشنهادهای نابه جای مشرکان و معجزه‌های درخواستی آنان:

فَلَعَلَّکَ ... وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ .... هود (11) 12

1233. اندوه و رنجش خاطر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، براثر تبلیغات سوء و سخنان ناروای مشرکان:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ .... یونس (10) 65

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

1234. ناشناخته ماندن رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله در آغاز بعثت، مایۀ سیطرۀ اندوهی سنگین برآن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ . (1)انشراح (94) 1 و 2

1235. حزن و اندوه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از عصیان و نافرمانی مسلمانان و فرارشان از کارزار احُد:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ ... (2)آل عمران (3) 153

1236. اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ احُد، سبب اندوه مسلمانان:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . (3)آل عمران (3) 153

1237. حزن و اندوه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از سخنان ناروا و تهمتهای دشمنان او:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ ... (4)

مائده (5) 67

1238. خداوند، برحذردارندۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از حزن

1) 1) . مراد از«وزر»با توجّه به آیۀ«و رفعنا لک ذکرک»می‌تواند نقطۀ مقابل«بلندآوازه بودن»باشد؛ یعنی ناشناخته ماندن رسول اکرم صلی الله علیه و آله سبب شده بود که رسالتها و تعالیم او مهجور بماند و غمی سنگین برای آن حضرت به وجود آید. تناسب دو فعل«وضعنا»[فرونهادیم ] و«رفعنا»[بالا بردیم] مؤیّد این احتمال است

2) 2) . برخی برآنند که باء در«بغمّ»سببی است و مراد از«غم»[غم دوم] غم و اندوهی است که مسلمانان در آن کارزار به سبب عصیان از دستور پیامبر صلی الله علیه و آله و به شکست کشاندن لشکر اسلام برای پیامبر صلی الله علیه و آله به وجود آوردند (الکشّاف، ج 1، ص 427) و مقصود از«غمّاً»شکست مسلمانان است

3) 3) . مراد از«غماً»اندوه مسلمانان و«بغم»یعنی به سبب اندوه محمّد صلی الله علیه و آله . (الکشاف، ج 1، ص 427)

4) 4) . از آیه استفاده می‌شود که پیامبر صلی الله علیه و آله از ابلاغ موضوعی نگرانی داشته است. نگرانی آن حضرت مطمئناً برای جان خود نبوده است، بلکه نگرانی و ترس وی از تهمتهایی بوده که مانع توفیق او در انجام دادن ابلاغ وحی به خصوص مسئله مهمی باشد که در آیۀ یادشده به آن اشاره شده است. (المیزان، ج 6 ، ص 43 و 48) روایات متعدّدی که از طریق شیعه و اهل سنّت وارد شده آیه را مربوط به ابلاغ امامت امام علی علیه السلام می‌داند که در واقعۀ غدیر از سوی آن حضرت انجام شد. (المیزان، ج 6 ، ص 53 -\62)

و اندوه بر کفرورزی برخی مردم:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً .... آل عمران (3) 176

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ .... مائده (5) 41

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ ... (1)حجر (15) 88

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ .... لقمان (31) 23

1239. حزن و نگرانی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از آسیب یافتن دین خدا به‌واسطۀ تلاشهای کفرآمیز عدّه‌ای:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً .... آل عمران (3) 176

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ ... وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً .... مائده (5) 41

1240. حزن و اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت تکذیب آن حضرت، از سوی یهود:

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی ... فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ ... (2)

آل عمران (3) 183 و 184

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ ... (3)مائده (5) 41

1241. طرح تأخیر عذاب و نازل نشدن آن بر کافران، موجب حزن و اندوه رسول خدا صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَکٰانَ لِزٰاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّی

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 129 و 130

1242. حزن و ناراحتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در برابر تبلیغات سوء و استهزای مشرکان:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 95 و 97

1243. حزن و اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب تکذیب شدنش از سوی کافران و مشرکان لجوج صدر اسلام:

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ... ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 25 و 26

1244. حزن و اندوه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به جهت تکذیب آن حضرت از سوی منافقان:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا .... مائده (5) 41

1245. حزن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به علت کفر کافران:

1) 1) . مقصود از آیه این است که برای ایمان نیاوردن قریش اندوهگین نباش. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 531)

2) 2) . مقصود از موصول«الّذین»در آیۀ 183 گروهی از یهودیان‌اند. (روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 225) مراد از ضمیر فاعلی«کذّبوک»یهودیان‌اند

3) 3) . با توجّه به شأن نزول، آیۀ شریفه اشاره به یهودیانی دارد که به قصد داوری بین زن و مرد زناکار نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و گفتند: اگر پیامبر صلی الله علیه و آله حکم به شلاّق داد بپذیرید و اگر حکم به رجم و سنگسار داد، ردّ کنید. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 299 و 301؛ کشف الاسرار، ج 3، ص 117)

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... حجر (15) 88

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 3

... فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِمٰا یَصْنَعُونَ . فاطر (35) 8

1246. جاسوسی منافقان برای یهود، مایۀ حزن پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 41

1247. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای اجتناب از حزن بر کفّار:

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

1248. خداوند، برطرف‌سازندۀ حزن پیامبر صلی الله علیه و آله ، از مهجور ماندن رسالت خویش:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ . (1)انشراح (94) 1 و 2

1249. کفرورزی اهل کتاب، اسفبار و حزن‌انگیز برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لَسْتُمْ عَلیٰ شَیْءٍ حَتّٰی تُقِیمُوا التَّوْرٰاةَ وَ الْإِنْجِیلَ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ وَ لَیَزِیدَنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیٰاناً وَ کُفْراً فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . (2)مائده (5) 68

1250. حزن و اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله بر کافران، به رغم مکر و توطئۀ آنان علیه حضرت:

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

1251. رنج و اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله از مشکلات مسلمانان:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ .... توبه (9) 128

رفع حزن محمّد صلی الله علیه و آله

1252. توجّه به بازگشت حتمی کافران به‌سوی خداوند، زدایندۀ اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ إِلَیْنٰا مَرْجِعُهُمْ .... لقمان (31) 23


1) 1) . مراد از«وزر»با توجّه به آیۀ«و رفعنا لک ذکرک»می‌تواند نقطۀ مقابل«بلندآوازه بودن»باشد یعنی ناشناخته ماندن رسول اکرم صلی الله علیه و آله سبب شده بود که رسالتها و تعالیم او مهجور بماند و غمی سنگین برای آن حضرت به وجود آید. تناسب دو فعل«وضعنا»[فرونهادیم ] و«رفعنا»[بالا بردیم] مؤیّد این احتمال است

2) 2) .«لا تأس»به«لا تحزن»تفسیر شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 345؛ معالم التّنزیل، بغوی، ج 2، ص 43)

1253. خداوند، برطرف‌کنندۀ حزن پیامبر صلی الله علیه و آله ، از مهجور ماندن رسالت خویش:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ . انشراح (94) 1 و 2

حسادت به محمّد صلی الله علیه و آله

1254. حسادت اهل کتاب بر پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان، سبب هدایت‌یافته‌تر دانستن مشرکان از مسلمانان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ ...

وَ یَقُولُونَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا هٰؤُلاٰءِ أَهْدیٰ مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا سَبِیلاً

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ .... نساء (4) 51 و 54

1255. حسادت برخی یهودیان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز اعراض آنان از ایمان به او:

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ ... فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ ....

نساء (4) 54 و 55

1256. حسادت یهود به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت مقام رسالت و نزول قرآن بر او:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ... بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ ... (1)بقره (2) 89 و 90

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ ... أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ ... (2)نساء (4) 51 و 54

1257. حسادت یهودیان بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به سبب نزول وحی برآن حضرت:

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ .... بقره (2) 90

1258. حسادت بنی اسرائیل به پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن، مایۀ کفر آنان:

وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ .... بقره (2) 83 و 90

1259. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، از فضل خدا، موجب حسادت منافقان به آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ ... یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاٰمِهِمْ وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ .... توبه (9) 73 و 74

1260. حسادت یهود به پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب همسویی آنان با کافران و تصدیق عقاید آنان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطّٰاغُوتِ وَ یَقُولُونَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا هٰؤُلاٰءِ أَهْدیٰ مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا سَبِیلاً

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ


1) 1) .«بغیاً»به حسد تفسیر شده است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 314؛ زاد المسیر، ج 1، ص 87)

2) 2) . این آیه، دربارۀ یهود است. (الکشّاف، ج 1، ص 521) مراد از«فضل»نبوّت است که خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله داد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 95)

عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ ... (1)نساء (4) 51 و 54

1261. بی‌نتیجه بودن حسادت اهل کتاب (یهود)، نسبت به تفضّلات الهی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ ...

أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ وَ مَنْ یَلْعَنِ اللّٰهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِیراً

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ .... نساء (4) 51 و 52 و 54

1262. پیامبر صلی الله علیه و آله در معرض حسادت و شر آفرینی برخی حسودان:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ. فلق (113) 1 و 5

1263. حسادت (برخی) اهل کتاب به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علت حکومت عطا شده به آن حضرت، از جانب خداوند:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ ... أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنٰا آلَ إِبْرٰاهِیمَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْنٰاهُمْ مُلْکاً عَظِیماً. نساء (4) 51 و 54

1264. حسد اهل کتاب به محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب ازدیاد کفر و طغیان آنان:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لَسْتُمْ عَلیٰ شَیْءٍ حَتّٰی تُقِیمُوا التَّوْرٰاةَ وَ الْإِنْجِیلَ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ وَ لَیَزِیدَنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیٰاناً وَ کُفْراً ... (2)مائده (5) 68

1265. حسادت عالمان اهل کتاب به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، سبب جدال آنان با آن حضرت و انکار رسالت او:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ ...

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ .... آل عمران (3) 19 و 20

1266. حسادت یهودیان به پیامبر صلی الله علیه و آله و منزلت وی، مایۀ گرایش آنان به کفر و شرک:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطّٰاغُوتِ ... أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ .... نساء (4) 51 و 54

حسرت محمّد صلی الله علیه و آله

1267. حسرت و تأسف شدید پیامبر صلی الله علیه و آله ، بر ایمان نیاوردن کافران:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

اَلَّذِینَ کَفَرُوا .... فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ .... فاطر (35) 7 و 8

1268. حسرت و اندوه شدید همه‌جانبۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، بر انحراف و گمراهی مردم کافر:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

اَلَّذِینَ کَفَرُوا .... فَإِنَّ اللّٰهَ یُضِلُّ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی


1) 1) . این آیه، دربارۀ یهود است. (الکشّاف، ج 1، ص 521) مراد از«فضل»، نبوّت است که خداوند به پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله داد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 95)

2) 2) . منشأ طغیان و کفر یهود، در برابر نزول قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، حسادت آنان بوده است. (المیزان، ج 6 ، ص 34)

مَنْ یَشٰاءُ فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِمٰا یَصْنَعُونَ . فاطر (35) 7 و 8

1269. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حسرت نخوردن بر گمراهی کافران:

اَلَّذِینَ کَفَرُوا .... فَإِنَّ اللّٰهَ یُضِلُّ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ .... فاطر (35) 7 و 8

1270. علم همه‌جانبۀ خداوند بر احوال کافران، دلیل توصیۀ او به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای حسرت نخوردن از انحراف و گمراهی آنان:

اَلَّذِینَ کَفَرُوا لَهُمْ عَذٰابٌ شَدِیدٌ .... فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِمٰا یَصْنَعُونَ . فاطر (35) 7 و 8

1271. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای حسرت نخوردن، بر ایمان نیاوردن کافران:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

أَ فَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللّٰهَ یُضِلُّ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِمٰا یَصْنَعُونَ . فاطر (35) 8

نیز ==> حزن محمّد صلی الله علیه و آله

حسن بن علی علیهما السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

1272. امام حسن علیه السلام ، فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (1)آل عمران (3) 61

حسن خلق محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، حسن خلق

حسین بن علی علیه السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

1273. امام حسین علیه السلام ، فرزند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 61

حضور محمّد صلی الله علیه و آله

1274. اهمّیّت حضور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در میان مردم:

وَ اعْلَمُوا أَنَّ فِیکُمْ رَسُولَ اللّٰهِ لَوْ یُطِیعُکُمْ فِی کَثِیرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ ... (2)حجرات (49) 7


1) 1) . این آیه دربارۀ مباهلۀ رسول خدا صلی الله علیه و آله با مسیحیان نجران است و طبق تاریخ مسلّم، پیامبر صلی الله علیه و آله ، امام حسن و امام حسین علیهما السلام را در جایگاه پسران خود [أبناءنا] در مباهله شرکت دادند. (التّفسیر الکبیر، ج 3، ص 248 ؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 4، ص 67 ؛ اسباب النّزول، واحدی، ص 90 -\91)

2) 2) . تقدّم«فیکم»بر«رسول اللّه»حصر را می‌رساند (المیزان، ج 18، ص 313) و تذکّر به این موضوع، خود نوعی امتنان و بیانگر توجّه و اهمّیّت حضور پیامبر صلی الله علیه و آله در میان مسلمانان است

حفاظت از محمّد صلی الله علیه و آله

1275. تحمّل سختی و رنج در جهت ایثار برای حفاظت از محمّد صلی الله علیه و آله ، عمل صالح و دارای پاداش:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

1276. خداوند، حفظکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از خطرهای احتمالیِ ابلاغ پیام ویژۀ الهی، دربارۀ ولایت و امامت علی علیه السلام :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکٰافِرِینَ . (1)مائده (5) 67

1277. اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطراف آن، موظّف به ایثار جان خود برای حفظ پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ .... توبه (9) 120

1278. عدم تخلّف اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطراف آن از حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب قرار گرفتن آنان در زمرۀ محسنان:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

1279. فداکاری و ایثارگری علی علیه السلام در خفتن به جای پیامبر صلی الله علیه و آله برای حفظ جان وی:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبٰادِ. بقره (2) 207

1280. کسب خشنودی خدا، هدف علی علیه السلام از ایثار جان خود برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبٰادِ. (2)بقره (2) 207

1281. ایثار جان برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، امری ارزشمند:

1) 1) . از آیه استفاده می‌شود که پیامبر صلی الله علیه و آله از ابلاغ موضوعی نگرانی داشته است. نگرانی آن حضرت مطمئناً برای جان خود نبوده است، بلکه نگرانی و ترس وی از تهمتهایی بوده است که مانع توفیق او در انجام دادن ابلاغ وحی، به خصوص مسئله مهمی باشد که در آیۀ یادشده به آن اشاره شده است. (المیزان، ج 6 ، ص 43 و 48) روایات متعدّدی که از طریق شیعه و اهل سنّت وارد شده آیه را مربوط به ابلاغ امامت امام علی علیه السلام می‌دانند که در واقعۀ غدیر از سوی آن حضرت انجام شد. (المیزان، ج 6 ، ص 53 -\62)

2) 2) . در شأن نزول آیه وارد شده که امیر مؤمنان علی علیه السلام برای حفظ جان رسول‌اللّه صلی الله علیه و آله در بستر وی خوابید، بااینکه خطری جدّی جان او را تهدید می‌کرد. (تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 101، ح 292؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 1، ص 125 و 126)

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبٰادِ. بقره (2) 207

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

1282. ایثار جان برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب برخورداری از پاداش نیکوکاران:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

1283. محفوظ ماندن پیغمبر صلی الله علیه و آله از ضرر توطئه‌گران، عنایت خداوند:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ .... نساء (4) 113

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . مائده (5) 42

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً

اِسْتِکْبٰاراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لاٰ یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ سُنَّتَ الْأَوَّلِینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَبْدِیلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَحْوِیلاً. فاطر (35) 42 و 43

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ . (1)طور (52) 42

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً

وَ أَکِیدُ کَیْداً

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً . طارق (86) 15 -\17

1284. حفاظت از پیامبر صلی الله علیه و آله ، با امدادهای غیبی:

1) 1) . برخی از مفسّران، آیۀ یادشده را دربارۀ توطئۀ مشرکان در دار الندوه، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته‌اند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 256؛ کشف الاسرار، ج 9، ص 340)

... وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ ... (1)مائده (5) 67

1285. وعدۀ خداوند، برای حفظ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

... وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ .... مائده (5) 67

1286. خداوند، نگهدار پیامبر صلی الله علیه و آله در تبلیغ دین:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 73 و 74

1287. نعمت الهی، مقتضی حفظ پیامبر صلی الله علیه و آله از مرض جنون:

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

1288. حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله در عرصۀ جهاد، وظیفۀ همۀ مجاهدان و مقدّم بر حفظ جان خود:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

1289. خداوند، حفظکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از (آسیب‌رسانی) استهزاگران:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . حجر (15) 95

1290. محافظت از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل کید کافران و مشرکان:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

... ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ إِنَّ وَلِیِّیَ اللّٰهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتٰابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصّٰالِحِینَ . اعراف (7) 195 و 196

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ


1) 1) . مقصود از«یعصمک»مانع شدن خداوند از آسیب‌رسانی به پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی دشمنانش است (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 344) و مطلق آوردن«یعصمک»بدون اینکه بیان کند ازچه چیزی او را حفظ می‌کند مفید تعمیم است و نشان می‌دهد که آن حضرت را از هر اذیّت و مکر در امان می‌دارد. (المیزان، ج 6 ، ص 50)

اَلْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ .... انفال (8) 62

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 64

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

اَلَّذِینَ یَجْعَلُونَ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 94 -\96

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ

إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ . نحل (16) 127 و 128

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 67 و 70

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ ... فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً اِسْتِکْبٰاراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لاٰ یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ .... فاطر (35) 42 و 43

... وَ یُخَوِّفُونَکَ .... قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ .... زمر (39) 36 و 38

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ . طور (52) 42

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً

إِنَّ لَدَیْنٰا أَنْکٰالاً وَ جَحِیماً

وَ طَعٰاماً ذٰا غُصَّةٍ وَ عَذٰاباً أَلِیماً. مزمّل (73) 10 -\13

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً

وَ أَکِیدُ کَیْداً

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 15 -\17

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . ضحی (93) 1 -\3

1291. محافظت از جان محمّد صلی الله علیه و آله ، در غزوۀ حنین:

لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللّٰهُ فِی مَوٰاطِنَ کَثِیرَةٍ وَ یَوْمَ حُنَیْنٍ ...

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ .... توبه (9) 25 و 26

1292. حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله ، از گزند مشرکان، هنگام هجرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ .... قصص (28) 85

1293. محافظت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر توطئه‌های یهود و نصارا:

... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا هُمْ فِی شِقٰاقٍ فَسَیَکْفِیکَهُمُ اللّٰهُ ... (1)

بقره (2) 137

... وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ


1) 1) . خداوند به پیامبرش وعدۀ نصرت و کفایت داده است، نسبت به دشمنانش که یهود و نصارا باشند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 406؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 1، ص 173)

شَیْئاً ... (1)مائده (5) 42

1294. محافظت خداوند نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله از دوران خردسالی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 6

نیز ==> امداد به محمّد صلی الله علیه و آله

حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1295. حقّانیّت اسلام و رسالت پیغمبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . یونس (10) 108

بَلْ کَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ. ق (50) 5

1296. تأکید خداوند، بر حقّانیّت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

ق وَ الْقُرْآنِ الْمَجِیدِ

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ

بَلْ کَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ. ق (50) 1 و 2 و 5

1297. مخالفت با رسول خدا صلی الله علیه و آله ، پس از آگاهی به حقانیت آن حضرت، موجب گرفتار شدن به عذاب جهنم:

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

1298. بیان حقایق کتمان شده از تورات و انجیل، از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشانی بر حقّانیّت آن حضرت:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

1299. اتمام‌حجّت خداوند، بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لاٰ تُسْئَلُ عَنْ أَصْحٰابِ الْجَحِیمِ . بقره (2) 119

1300. کفرورزی، موجب انکار هرگونه معجزه و گواه بر حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ کِتٰاباً فِی قِرْطٰاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَیْدِیهِمْ لَقٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . انعام (6) 7

1301. قسمهای الهی به ستاره‌ها، شب و صبح، برای

1) 1) . مقصود، یهود است که دربارۀ حدّ زنا از پیامبر صلی الله علیه و آله درخواست قضاوت کردند و در احتمالی، مراد بنی قریظه و بنی نضیر است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 304)

حقّانیّت قرآن و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ

اَلْجَوٰارِ الْکُنَّسِ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا عَسْعَسَ

وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ . تکویر (81) 15 -\20

1302. تأیید حقّانیّت و روشنی راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی خداوند:

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 79

1303. منافع قوم یهود، برتر از اعتراف به حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، در دیدگاه عالمان و پیشوایان آنان:

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . (1)بقره (2) 76

1304. انکار حقّانیّت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در حکم کفر به خداوند:

وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ یَقُولُونَ رَبَّنٰا آمَنّٰا فَاکْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدِینَ

وَ مٰا لَنٰا لاٰ نُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا جٰاءَنٰا مِنَ الْحَقِّ ... وَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا أُولٰئِکَ أَصْحٰابُ الْجَحِیمِ . مائده (5) 83 و 84 و 86

1305. سوگند خداوند به قرآن حکیم، برای اثبات حقّانیّت رسالت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . یس (36) 2 و 3

1306. سوگند خداوند به دیدنیها و نادیدنیها، برای اثبات حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ أُقْسِمُ بِمٰا تُبْصِرُونَ

وَ مٰا لاٰ تُبْصِرُونَ

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ . (2)حاقّه (69) 38 -\40

1307. اطمینان پیامبر صلی الله علیه و آله به حقانیت راه خود، مقتضی توکل او به خدا:

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 79

1308. تغییر قبله از بیت‌المقدّس به کعبه، اتمام حجّتی از سوی خدا، جهت اثبات حقّانیّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

سَیَقُولُ السُّفَهٰاءُ مِنَ النّٰاسِ مٰا وَلاّٰهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کٰانُوا عَلَیْهٰا ... وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً وَ مٰا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْهٰا إِلاّٰ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلیٰ عَقِبَیْهِ وَ إِنْ کٰانَتْ لَکَبِیرَةً إِلاّٰ عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُضِیعَ إِیمٰانَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ بِالنّٰاسِ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ . (3)بقره (2) 142 و 143

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ .... بقره (2) 150

1309. شهادت علمای اهل کتاب در عصر بعثت، بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . (4)رعد (13) 43

1310. استفاده نکردن از غذا، راه نرفتن در بازارها، داشتن گنج و باغ، نشانه‌های صدق و حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از دیدگاه مشرکان:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً


1) 1) . بنا بر روایتی از امام باقر علیه السلام این آیه دربارۀ قومی از یهود است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 286)

2) 2) . بنا بر یک احتمال،«رسول کریم»پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 525؛ کشف الاسرار، ج 10، ص 215)

3) 3) . این آیۀ شریفه دربارۀ تغییر قبله از بیت‌المقدّس به‌سوی کعبه است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 412)

4) 4) . بنا بر اینکه مراد از«من عنده علم الکتاب»علمای اهل کتاب باشد. (الکشّاف، ج 2، ص 536)

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً

قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِی یَعْلَمُ السِّرَّ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ کٰانَ غَفُوراً رَحِیماً

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 4 -\8

1311. تلاش پیشوایان بنی قریظه، برای کتمان حقّانیّت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . (1)بقره (2) 76

1312. نقش مؤثّر اندیشه و خردمندی، در ره‌یابی به حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

... وَ أَسَرُّوا النَّجْوَی الَّذِینَ ظَلَمُوا هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ ... بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ ... وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ لَقَدْ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکُمْ کِتٰاباً فِیهِ ذِکْرُکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . (2)انبیاء (21) 3 و 5 و 7 و 10

1313. یهود و نصارا، خواهان سخن گفتن خداوند با آنان، دربارۀ حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ کَذٰلِکَ قٰالَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَیَّنَّا الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ . (3)بقره (2) 118

1314. بیان حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، امانتی الهی در دست اهل کتاب:

إِنَّ اللّٰهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمٰانٰاتِ إِلیٰ أَهْلِهٰا ... (4)نساء (4) 58

1315. کفرپیشگان عصر بعثت، خواستار معجزه‌ای جز قرآن، بر حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... انعام (6) 37

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... یونس (10) 20

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... رعد (13) 7


1) 1) . بنا بر قولی، آیۀ شریفه دربارۀ یهود بنی قریظه است. (مجمع البیان، ج 1 -\2 ، ص 286)

2) 2) . آیۀ شریفه، می‌تواند پاسخی باشد به درخواست بهانه‌جویانۀ مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر آوردن معجزه‌ای برای اثبات حقّانیّت خویش، یعنی اگر آنان تعقّل کنند خواهند فهمید که قرآن معجزۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. گفتنی است تأکید شدن این حقیقت با«لام»قسم و حرف تحقیق«لقد»مؤیّد همین برداشت است

3) 3) . در آیۀ 113، مشرکان با تعبیر«الّذین لا یعلمون»در قبال یهود و نصارا مطرح شده‌اند و در آیۀ مورد بحث، مشرکان با همان تعبیر در برابر«الّذین من قبلهم»قرار گرفته‌اند. از این مقایسه معلوم می‌شود مقصود از«الّذین من قبلهم»یهود و نصارا است

4) 4) . منظور از امانت، تنها امانتهای مالی نیست، بلکه شامل امانتهای معنوی از قبیل علوم و معارف حقّه که باید به اهلش برسد نیز می‌شود. یهود وقتی امانتهای الهی به دستشان سپرده شد خیانت کردند و با علم به اینکه دین خدا، توحید است و همانی است که پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله به آن دعوت می‌کند و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله همان است که تورات و انجیل بشارت او را داده با این حال او را کتمان کردند. (المیزان، ج 4، ص 378)

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ .... طه (20) 133

1316. گواه‌طلبی مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در تأیید حقّانیّت آن حضرت:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... انعام (6) 19

1317. ارائۀ معجزه‌ای محسوس و قابل رؤیت، توقّع مشرکان از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله جهت اثبات درستی ادّعای نبوّت و حقّانیّت آن حضرت:

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 8

1318. حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله و ارتباط او با وحی، امری ثابت شده برای منافقان:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ .... توبه (9) 64

1319. نازل نشدن عذاب الهی، به علت اهانتهای منافقان و یهودیان به آنان، دلیل عدم حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در نظر آنان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ وَ یَقُولُونَ فِی أَنْفُسِهِمْ لَوْ لاٰ یُعَذِّبُنَا اللّٰهُ بِمٰا نَقُولُ .... مجادله (58) 8

1320. اطمینان یهودیان عصر بعثت، به حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و انطباق علایم پیامبر موجود در کتاب آسمانی آنان، برآن حضرت:

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . بقره (2) 76

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ أُولٰئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاّٰعِنُونَ . بقره (2) 159

آگاهان به حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره
1321. لجاجت کفّار و مقابلۀ آنها با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در عین آگاهی از حقّانیّت آن حضرت:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

1. احبار
1322. آگاهی علمای بنی اسرائیل، از حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ آیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمٰاءُ بَنِی إِسْرٰائِیلَ . (1)شعراء (26) 197

2. عالمان اهل کتاب
1323. آگاهی اهل کتاب، از حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146


1) 1) . معنای آیه این است که آیا در آگاهی دانشمندان بنی اسرائیل به مطابقت نشانه‌های پیامبر بشارت داده شده با محمّد صلی الله علیه و آله ، دلیل و نشانه‌ای کافی برای شناخت صدق محمّد صلی الله علیه و آله نمی‌باشد. (التبیان، ج 8، ص 62 و 63)

... وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ ... (1)آل عمران (3) 19

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 70 و 71

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ .... آل عمران (3) 86

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

... وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . انعام (6) 114

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

وَ مٰا تَفَرَّقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنَةُ . بیّنه (98) 4

1324. مجادلۀ عالمان اهل کتاب با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به رغم آگاهی آنان به حقّانیّت آن حضرت:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ ... فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ .... آل عمران (3) 19 و 20

3. جنّ
1325. آگاهی جنّیان به حقّانیّت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، با استماع کلام وحی:

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ

قٰالُوا یٰا قَوْمَنٰا إِنّٰا سَمِعْنٰا کِتٰاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسیٰ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ وَ إِلیٰ طَرِیقٍ مُسْتَقِیمٍ . احقاف (46) 29 و 30

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً

یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنّٰا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِکَ بِرَبِّنٰا أَحَداً

وَ أَنَّهُ تَعٰالیٰ جَدُّ رَبِّنٰا مَا اتَّخَذَ صٰاحِبَةً وَ لاٰ وَلَداً. جنّ (72) 1 -\3

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. (2)جنّ (72) 19

4. مرتدّان
1326. آگاهی اهل ارتداد بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ .... آل عمران (3) 86

اعتراف به حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . یهود و نصارا در صدق نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با آنچه در کتابشان در صفت و زمان خروج آن حضرت آمده بود، پس از آنکه بیّنه و حقّانیّت او را دیدند به علّت حسادت و اختلاف، کتمان کردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 718؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 1، ص 422)

2) 2) . مرجع ضمیر فاعلی«کادوا...»طبق یک احتمال، جنّ است و مقصود از عبد اللّه، پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 20، ص 50)

1327. اعتراف بنی قریظه، به حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ ... (1)بقره (2) 76

1328. اعتراف نصارا به حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، سبب برخورداری آنان از بهشت جاودان:

... وَ لَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قٰالُوا إِنّٰا نَصٰاریٰ ... یَقُولُونَ رَبَّنٰا آمَنّٰا ... وَ مٰا لَنٰا لاٰ نُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا جٰاءَنٰا مِنَ الْحَقِّ ... فَأَثٰابَهُمُ اللّٰهُ بِمٰا قٰالُوا جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ ذٰلِکَ جَزٰاءُ الْمُحْسِنِینَ . مائده (5) 82 -\85

1329. اعتراف عوام یهود در حضور مسلمانان به حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله و انطباق نشانه‌های پیامبر موعود برآن حضرت:

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . (2)بقره (2) 76

1330. اقرار یهود به حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . بقره (2) 76

انکار حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1331. انکار حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی (برخی) اهل کتاب، درپی‌دارندۀ لعنت خدا، فرشتگان و تمامی مردم:

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ ... أُولٰئِکَ جَزٰاؤُهُمْ أَنَّ عَلَیْهِمْ لَعْنَةَ اللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ وَ النّٰاسِ أَجْمَعِینَ . (3)آل عمران (3) 86 و 87

1332. انکار رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از سوی اهل کتاب، با وجود دلایل روشن بر حقّانیّت آن حضرت، عامل محرومیّت آنان از هدایت الهی:

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . آل عمران (3) 86

1333. توبیخ خداوند از مشرکان، به علّت انکار دلایل حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

وَ إِنَّهُ لَفِی زُبُرِ الْأَوَّلِینَ

أَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ آیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمٰاءُ بَنِی إِسْرٰائِیلَ . شعراء (26) 192 و 193 و 196 و 197

1334. انکار حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مشرکان، با وجود دلیل روشن برآن :

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا


1) 1) . طبق شأن نزول ذکر شده، آیۀ مزبور مربوط به بنی قریظه است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 286) همچنین مقصود از«بما فتح اللّه علیکم»اطّلاع آنان از اوصاف پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ تورات و تطبیق آنها برآن حضرت است. (روح المعانی، ج 1، جزء 1، ص 472؛ المیزان، ج 1، ص 214)

2) 2) . آیات، دربارۀ یهود است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 286)

3) 3) . بنا بر قولی، آیۀ شریفه دربارۀ اهل کتاب است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 789)

تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ . (1)انعام (6) 57

1335. مشرکان، منکر حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به علت جهل، لجاجت و نادیده گرفتن معجزات آن حضرت:

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ کَذٰلِکَ قٰالَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَیَّنَّا الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ . بقره (2) 118

تردید در حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1336. شکستها و حوادث ناگوار، موجب تردید مسلمانان سست‌اندیشه، در مورد حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَیْکُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعٰاساً یَغْشیٰ طٰائِفَةً مِنْکُمْ وَ طٰائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ یَظُنُّونَ بِاللّٰهِ غَیْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجٰاهِلِیَّةِ یَقُولُونَ هَلْ لَنٰا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَیْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ کُلَّهُ لِلّٰهِ یُخْفُونَ فِی أَنْفُسِهِمْ مٰا لاٰ یُبْدُونَ لَکَ یَقُولُونَ لَوْ کٰانَ لَنٰا مِنَ الْأَمْرِ شَیْءٌ مٰا قُتِلْنٰا هٰاهُنٰا .... آل عمران (3) 154

1337. تردید در حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشئت‌یافته از ناباوری به رسالت بشر از طرف خدا:

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ

بَلْ کَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ. (2)ق (50) 2 و 5

1338. شک و تردید منافقان صدر اسلام، نسبت به حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ ... (3)نور (24) 50

حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله در تورات

1339. تورات، حاوی شواهد و نشانه‌هایی بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ فَتَطْمَعُونَ أَنْ یُؤْمِنُوا لَکُمْ وَ قَدْ کٰانَ فَرِیقٌ مِنْهُمْ یَسْمَعُونَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ یُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مٰا عَقَلُوهُ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . (4)بقره (2) 75 و 76

فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتٰابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هٰذٰا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ لِیَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَوَیْلٌ لَهُمْ مِمّٰا کَتَبَتْ أَیْدِیهِمْ وَ وَیْلٌ لَهُمْ مِمّٰا یَکْسِبُونَ . (5)بقره (2) 79

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ


1) 1) . بنا بر یک قول، مقصود از«بیّنه»قرآن است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 479)

2) 2) . کفّار، گمان می‌کردند که فقط به فرشته وحی می‌شود و از اینکه به پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله با عنوان رسول در قالب بشر به او وحی شد و به‌سوی آنان برانگیخته گردید، تعجّب کرده، او را انکار نمودند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 211)

3) 3) . به گفتۀ برخی از مفسّران، آیات یادشده دربارۀ منافقان نازل شده است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 236؛ الکشّاف، ج 3، ص 249)

4) 4) . این آیات، دربارۀ یهود است. (التّبیان، ج 1، ص 314 -\315؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 1، ص 222)

5) 5) . در روایتی از امام باقر علیه السلام آیۀ شریفه دربارۀ احبار یهود است. (التّبیان، ج 1، ص 322)

نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ ... (1)بقره (2) 159

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ .... آل عمران (3) 86

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَمَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ خٰاشِعِینَ لِلّٰهِ لاٰ یَشْتَرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . آل عمران (3) 199

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ ... یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ نَسُوا حَظًّا مِمّٰا ذُکِّرُوا بِهِ ... (2)مائده (5) 13

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ .... انعام (6) 20

... وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ .... انعام (6) 114

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ ... فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ .... هود (11) 17

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ .... فتح (48) 29

حقّانیّت محمد صلی الله علیه و آله در کتابهای آسمانی

1340. بیان صفات پیامبر صلی الله علیه و آله در کتابهای آسمانی پیشین، دلیل بر حقّانیّت آن حضرت:

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . (3)یونس (10) 94

نیز ==> حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله در تورات

دلایل حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1341. اقامه شدن برهان بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای مشرکان و اهل کتاب:

لَمْ یَکُنِ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ وَ الْمُشْرِکِینَ مُنْفَکِّینَ حَتّٰی تَأْتِیَهُمُ الْبَیِّنَةُ

رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ یَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً

وَ مٰا تَفَرَّقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنَةُ . بیّنه (98) 1 و 2 و 4

1342. قرآن، دلیل روشن و گواه حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی ... (4)انعام (6) 57

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ ... (5)هود (11) 17


1) 1) . بنا بر اینکه مراد از«الکتب»تورات باشد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 2، جزء 2، ص 66)

2) 2) . آیۀ یادشده ، مربوط به یهود است که مطالب مربوط به اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله را که در تورات آمده بود رها کردند. (روح المعانی، ج 4، جزء 6 ، ص 131 -\132)

3) 3) . مقصود از«فسئل»سؤال کردن از صفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است که در کتابهای آسمانی‌شان آمده بود

4) 4) . مراد از«بیّنة»قرآن است. (المیزان، ج 7، ص 114)

5) 5) . مقصود از«شاهد منه»قرآن است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 6 ، جزء 12، ص 28)

1343. تعیین کعبه به صورت قبلۀ مسلمانان، موجب روشن شدن حقّانیّت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله برای گروهی از مخالفان:

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِی وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . بقره (2) 150

1344. آگاهی و اطّلاع عالمان بنی اسرائیل از آمدن قرآن، دلیل حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ آیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمٰاءُ بَنِی إِسْرٰائِیلَ . شعراء (26) 197

1345. زندگی و شخصیّت پیش از بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله ، دلیلی روشن برای حقّانیّت رسالت آن حضرت:

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

1346. تبیین ماجرای نزول تورات بر موسی علیه السلام از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به رغم عدم حضور او در آنجا، گواهی بر حقّانیّت رسالت آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 44 و 46

1347. قرآن، معجزه‌ای کافی برای اثبات حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النّٰارَ الَّتِی وَقُودُهَا النّٰاسُ وَ الْحِجٰارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکٰافِرِینَ . بقره (2) 23 و 24

وَ لَقَدْ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ وَ مٰا یَکْفُرُ بِهٰا إِلاَّ الْفٰاسِقُونَ . بقره (2) 99

أَ فَلاٰ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلاٰفاً کَثِیراً. نساء (4) 82

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ . انعام (6) 57

أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِی حَکَماً وَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ إِلَیْکُمُ الْکِتٰابَ مُفَصَّلاً وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ

وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِهِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . انعام (6) 114 و 115

وَ إِذٰا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآیَةٍ قٰالُوا لَوْ لاٰ اجْتَبَیْتَهٰا قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی هٰذٰا بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ وَ هُدیً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 203

وَ مٰا کٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَریٰ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ

تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصِیلَ الْکِتٰابِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . یونس (10) 37

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ وَ أَنْ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . هود (11) 13 و 14

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ . طه (20) 133

لَقَدْ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکُمْ کِتٰاباً فِیهِ ذِکْرُکُمْ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . انبیاء (21) 10

أَ وَ لَمْ یَکْفِهِمْ أَنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ یُتْلیٰ عَلَیْهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَرَحْمَةً وَ ذِکْریٰ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . عنکبوت (29) 51

وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . یس (36) 2 و 3

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ وَ مَنْ یُؤْمِنْ بِاللّٰهِ وَ یَعْمَلْ صٰالِحاً یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا أَبَداً قَدْ أَحْسَنَ اللّٰهُ لَهُ رِزْقاً. طلاق (65) 11

1348. وجود دلایل حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، در تورات و انجیل:

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَمَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ خٰاشِعِینَ لِلّٰهِ لاٰ یَشْتَرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . آل عمران (3) 199

... وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ .... انعام (6) 114

1349. نازل شدن گنج بر پیامبر صلی الله علیه و آله و داشتن مال فراوان، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت، در نظر مشرکان:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ .... هود (11) 12

1350. درخواست بهانه‌جویانۀ مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای احضار فرشتگان، جهت اثبات حقّانیّت خود:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ . حجر (15) 6 و 7

1351. مشرکان، خواهان نشانه و معجزه‌ای بر حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ ... أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ .... بقره (2) 118

1352. درخواست مشرکان برای نزول نامۀ سرگشاده از سوی خداوند، در تأیید حقانیت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و بر درستی قرآن، نابجا و غیر منطقی:

بَلْ یُرِیدُ کُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ یُؤْتیٰ صُحُفاً مُنَشَّرَةً

کَلاّٰ بَلْ لاٰ یَخٰافُونَ الْآخِرَةَ

کَلاّٰ إِنَّهُ تَذْکِرَةٌ . مدّثر (74) 52 -\54

1353. ادّعای مشرکان، بر نبود آیه و معجزه‌ای برای حقانیت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا

آیَةٌ .... بقره (2) 118

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللّٰهَ قٰادِرٌ عَلیٰ أَنْ یُنَزِّلَ آیَةً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . انعام (6) 37

کتمان حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1354. کتمان حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم آگاهی به آن، موجب کیفر لعن الهی و ملائکه و مردم و خلود در جهنم:

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ

أُولٰئِکَ جَزٰاؤُهُمْ أَنَّ عَلَیْهِمْ لَعْنَةَ اللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ وَ النّٰاسِ أَجْمَعِینَ

خٰالِدِینَ فِیهٰا لاٰ یُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذٰابُ وَ لاٰ هُمْ یُنْظَرُونَ . آل عمران (3) 86 -\88

1355. کتمان حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، مصداق بارز تکذیب آیات الهی و از بزرگ‌ترین ظلمها:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآیٰاتِهِ .... انعام (6) 20 و 21

1356. پی بردن کتمان‌کنندگان پیامبر صلی الله علیه و آله به حقّانیّت آن حضرت، در قیامت:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآیٰاتِهِ ... وَ لَوْ تَریٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَی النّٰارِ فَقٰالُوا یٰا لَیْتَنٰا نُرَدُّ وَ لاٰ نُکَذِّبَ بِآیٰاتِ رَبِّنٰا وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انعام (6) 20 و 21 و 27

1357. تلاش پیشوایان بنی قریظه، برای کتمان حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ ... (1)بقره (2) 76

1358. اهل کتاب، مورد توبیخ خداوند، به جهت کتمان حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله و ایمان نیاوردن به او:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآیٰاتِهِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 20 و 21

1359. کتمان شواهد و نشانه‌های حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از جانب عالمان یهود و نصارا، به‌رغم آگاهی بدان:

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ .... بقره (2) 159

1360. کتمان حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی عالمان اهل کتاب:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ


1) 1) . بنا بر اینکه مراد از ضمیر«بعضهم»پیشوایان بنی قریظه باشد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 182)

بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ .... بقره (2) 159

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

1361. شرمساری و پشیمانی کافران در قیامت، از کتمان حقانیّت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لاٰ یَکْتُمُونَ اللّٰهَ حَدِیثاً. نساء (4) 42

گواهان بر حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1. انبیا
1362. به گواه گرفتن انبیا بر حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از طرف خداوند و گواهی خداوند، همراه آنان بر این حقانیت:

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . آل عمران (3) 81

2. جبرئیل
1363. گواهی جبرئیل، بر حقّانیّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ ... (1)هود (11) 17

3. خدا
1364. خداوند، گواهی‌دهنده بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ

اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ .

بقره (2) 146 و 147

... وَ أَرْسَلْنٰاکَ لِلنّٰاسِ رَسُولاً وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. نساء (4) 79

لٰکِنِ اللّٰهُ یَشْهَدُ بِمٰا أَنْزَلَ إِلَیْکَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ .... نساء (4) 166

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ فَآمِنُوا خَیْراً لَکُمْ وَ إِنْ تَکْفُرُوا فَإِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَکِیماً. (2)نساء (4) 170

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ ... اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 19 و 20

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . یونس (10) 108

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... رعد (13) 43

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... اسراء (17) 96

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 79

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ ... قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ شَهِیداً .... عنکبوت (29) 50 و 52


1) 1) . مقصود از«شاهد منه»به گفتۀ برخی مفسّران، جبرئیل است. (المیزان، ج 10، ص 185)

2) 2) .«قد جاءکم الرّسول»تکرار شهادت است که [در آیۀ 166] آمده است. (روح المعانی، ج 4، جزء 6 ، ص 35)

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ. سبأ (34) 47

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ ... قُلْ ... کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... احقاف (46) 7 و 8

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لَکٰاذِبُونَ . منافقون (63) 1

1365. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سؤال از مشرکان، دربارۀ برترین گواه بودنِ خدا، بر حقّانیّت خود:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

1366. کفایت گواهی خدا، بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا أَصٰابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَ مٰا أَصٰابَکَ مِنْ سَیِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِکَ وَ أَرْسَلْنٰاکَ لِلنّٰاسِ رَسُولاً وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. نساء (4) 79

لٰکِنِ اللّٰهُ یَشْهَدُ بِمٰا أَنْزَلَ إِلَیْکَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلاٰئِکَةُ یَشْهَدُونَ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. نساء (4) 166

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 96

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ شَهِیداً یَعْلَمُ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْبٰاطِلِ وَ کَفَرُوا بِاللّٰهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ . عنکبوت (29) 50 و 52

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . احقاف (46) 7 و 8

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

1367. احاطۀ علمی خداوند بر موجودات جهان، دلیل کفایت گواهی او بر حقّانیّت نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ شَهِیداً یَعْلَمُ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ .... عنکبوت (29) 52

1368. خدا، بزرگ‌ترین شاهد و گواه بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ ... (1)انعام (6) 19


1) 1) . آیۀ شریفه هم دلالت دارد بر شهادت خدا نسبت به هر چیز و هم شهادتش نسبت به نبوّت رسول خدا صلی الله علیه و آله . (المیزان، ج 7، ص 38)

4. علمای اهل کتاب
1369. گواهی برخی کشیشان و راهبان غیر مستکبر، بر حقّانیّت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

... ذٰلِکَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّیسِینَ وَ رُهْبٰاناً وَ أَنَّهُمْ لاٰ یَسْتَکْبِرُونَ وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ یَقُولُونَ رَبَّنٰا آمَنّٰا فَاکْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدِینَ . مائده (5) 82 و 83

1370. ایمان و گواهی بعضی علمای یهود به حقّانیّت قرآن، سندی بر حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ .... احقاف (46) 10

1371. عناد و لجاجت علمای اهل کتاب در مخالفت با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در عین آگاهی کامل از حقّانیّت آن حضرت:

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ ... (1)آل عمران (3) 86

1372. گواهی بعضی علمای اهل کتاب، بر حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

1373. گواهی آگاهان به تورات و انجیل در عصر بعثت، بر حقّانیّت رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . (2)رعد (13) 43

5. ملائکه
1374. ملائکه، گواهی‌دهنده بر حقانیت محمد صلی الله علیه و آله :

لٰکِنِ اللّٰهُ یَشْهَدُ بِمٰا أَنْزَلَ إِلَیْکَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلاٰئِکَةُ یَشْهَدُونَ ... . نساء (4) 166

6. نصارا
1375. یهود و نصارا، از گواهان صحت و حقّانیّت راه پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . (3)نحل (16) 43

7 . یهود
1376. یهود و نصارا، از گواهان صحت و حقّانیّت راه

1) 1) . آیه در صدد بیان کتمان علمای اهل کتاب نسبت به حقانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (التبیان، ج 2، ص 21)

2) 2) . بنا بر اینکه مراد از«من عنده علم الکتاب»علمای اهل کتاب باشد. (الکشّاف، ج 2، ص 536)

3) 3) . بنا بر اینکه مقصود از«اهل الذّکر»پیروان ادیان سابق [اهل کتاب از یهود و نصارا و صابئان] باشد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 7، جزء 14، ص 161)

پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . (1)نحل (16) 43

نشانه‌های حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1377. گسترش دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با توجه به سنت خداوند بر محو باطل، نشان‌دهندۀ حقانیت آن حضرت:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً فَإِنْ یَشَإِ اللّٰهُ یَخْتِمْ عَلیٰ قَلْبِکَ وَ یَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ .... شوری (42) 24

1378. تغییر یافتن قبله از بیت‌المقدّس به مسجد الحرام، از نشانه‌های بیان شده در ادیان پیشین برای حقّانیّت پیامبر موعود صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ ... (2)بقره (2) 150

1379. امّی بودن (درس نخواندن و خط ننوشتن) پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

1380. خبر غیبی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از زندگی حضرت مریم علیها السلام ، نشانۀ حقانیت آن حضرت:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

1381. تأیید راه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در تورات، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ إِمٰاماً وَ رَحْمَةً .... هود (11) 17

1382. از پیش خود نیاوردن قرآن به‌وسیلۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

وَ إِذٰا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآیَةٍ قٰالُوا لَوْ لاٰ اجْتَبَیْتَهٰا قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی هٰذٰا بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ .... اعراف (7) 203

1383. تصدیق و تأیید پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به‌واسطۀ رسولان پیشین نشانۀ درستی رسالت آن حضرت و حقانیت قرآن:

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 37

1384. گواهی شاهدی از بنی اسرائیل برحق بودن قرآن، نشانۀ حقانیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . احقاف (46) 10

1385. تصدیق تورات از سوی قرآن، نشانۀ حقانیت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ إِمٰاماً وَ رَحْمَةً وَ هٰذٰا کِتٰابٌ مُصَدِّقٌ لِسٰاناً عَرَبِیًّا .... احقاف (46) 12

1386. هماهنگی محتوای قرآن با تعالیم پیامبران پیشین، نشانۀ آسمانی بودن آن و حقانیت پیامبر

1) 1) . بنا بر اینکه مقصود از«اهل الذّکر»پیروان ادیان سابق [اهل کتاب از یهود و نصارا و صابئان] باشد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 7، جزء 14، ص 161)

2) 2) . تعلیل«لئلّا یکون...»گویای این است که استمرار مسلمانان بر قبلۀ سابق [بیت‌المقدّس] موجب می‌شد که مخالفان اسلام علیه حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان احتجاج کنند، بنابراین باید تغییر قبله از نشانه‌های مطرح شده در کتابهای آسمانی پیشین به صورت نشانه‌ای بر حقّانیّت پیامبر موعود شمرده شده باشد

اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

1387. دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مردم، برای تسلیم و انقیاد در برابر خداوند، نشانۀ حقانیت آن حضرت:

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ وَ هُوَ یُدْعیٰ إِلَی الْإِسْلاٰمِ .... صفّ (61) 7

1388. بشارت عیسی علیه السلام به آمدن پیامبری به نام احمد صلی الله علیه و آله بعد از او، نشانۀ حقّانیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

1389. زنده ماندن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از تهدید آن حضرت از سوی خدا، در صورت داخل کردن سخنان خود در کلام وحی، نشانۀ حقانیت آن حضرت:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْیَمِینِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ

فَمٰا مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حٰاجِزِینَ . حاقّه (69) 44 -\47

1390. تحقّق جنگ بدر و پیروزی مسلمانان، نشانۀ حقّانیّت رسول اکرم صلی الله علیه و آله :

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْیٰا وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْویٰ وَ الرَّکْبُ أَسْفَلَ مِنْکُمْ وَ لَوْ تَوٰاعَدْتُمْ لاَخْتَلَفْتُمْ فِی الْمِیعٰادِ وَ لٰکِنْ لِیَقْضِیَ اللّٰهُ أَمْراً کٰانَ مَفْعُولاً لِیَهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَیِّنَةٍ وَ یَحْییٰ مَنْ حَیَّ عَنْ بَیِّنَةٍ وَ إِنَّ اللّٰهَ لَسَمِیعٌ عَلِیمٌ . (1)انفال (8) 42

1391. دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله به مباهله با نصارا، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (2)آل عمران (3) 61

1392. به مبارزه طلبیدن مشرکان، از جانب رسول اکرم صلی الله علیه و آله ، نسبت به آوردن همانندی برای قرآن، نشانۀ حقانیت آن حضرت:

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النّٰارَ الَّتِی وَقُودُهَا النّٰاسُ وَ الْحِجٰارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکٰافِرِینَ . بقره (2) 23 و 24

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ


1) 1) . آیۀ شریفه، اشاره به جنگ بدر است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 839؛ الکشف و البیان، ثعلبی، ج 4، ص 361)

2) 2) . آیۀ شریفه، دربارۀ حضور علمای نصارای نجران است که نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آمدند و آن حضرت، ایشان را به مباهله دعوت کردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 762)

وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ وَ أَنْ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . هود (11) 13 و 14

قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ یَسْتَجِیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یَتَّبِعُونَ أَهْوٰاءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوٰاهُ بِغَیْرِ هُدیً مِنَ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . قصص (28) 49 و 50

أَمْ یَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَلْیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ إِنْ کٰانُوا صٰادِقِینَ . طور (52) 33 و 34

1393. اطّلاع دقیق پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از جریان بعثت موسی علیه السلام و سخن گفتن خداوند با وی، به رغم حضور نداشتن او در آن زمان، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 44 و 46

1394. در اختیار قرار دادن نشانه‌های بسیاری برای اثبات حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند:

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ کَذٰلِکَ قٰالَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَیَّنَّا الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ . بقره (2) 118

1395. دروغین بودن ادّعای نبود نشانه‌ای بر حقّانیّت رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ کَذٰلِکَ قٰالَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَیَّنَّا الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ . بقره (2) 118

1396. بیان سرگذشت اهل مدین از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله برای مردم (با توجه به عدم حضور آن حضرت در میان مدینیان) نشانۀ حقانیت آن حضرت:

وَ لٰکِنّٰا أَنْشَأْنٰا قُرُوناً فَتَطٰاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 45 و 46

1397. تبیین ماجرای نزول تورات بر موسی علیه السلام از زبان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله (با توجه به عدم حضور آن حضرت در وادی طور) گواهی روشن بر حقانیت آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 44 و 46

1398. بیان بحق تاریخ گذشتگان، از زبان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشانه‌ای بر حقّانیّت آن حضرت:

فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ قَتَلَ دٰاوُدُ جٰالُوتَ وَ آتٰاهُ اللّٰهُ الْمُلْکَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَهُ مِمّٰا یَشٰاءُ وَ لَوْ لاٰ دَفْعُ اللّٰهِ النّٰاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ ذُو فَضْلٍ عَلَی الْعٰالَمِینَ

تِلْکَ آیٰاتُ اللّٰهِ نَتْلُوهٰا

عَلَیْکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . بقره (2) 251 و 252

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغٰافِلِینَ . یوسف (12) 3

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ . یوسف (12) 102

1399. نداشتن چشم‌داشت مادّی از مردم، در امر رسالت و بی‌تکلّف بودن پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ. (1)سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . (2)

ص (38) 86

1400. غلبه و نصرت قریب‌الوقوع پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان بر کافران، از نشانه‌های برجستۀ حقّانیّت آن حضرت:

سَنُرِیهِمْ آیٰاتِنٰا فِی الْآفٰاقِ وَ فِی أَنْفُسِهِمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ .... فصّلت (41) 53

1401. ذکر مشخصات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در انجیل، نشانۀ حقّانیّت آن حضرت:

... وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ... (3)بقره (2) 144

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ ... (4)بقره (2) 159

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ .... بقره (2) 174

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُدْعَوْنَ


1) 1) .«قل ما سألتکم من أجر...»کنایه از طلب نکردن مزد برای انجام دادن دعوت است. وقتی فرموده: هر مزدی خواسته‌ام مال خودتان، در واقع هیچ مزدی از آنان نخواسته و لازمۀ آن طلب نکردن مزد است. این سخن برای این است که خیال آنان را راحت کرده باشد که مبادا او را مورد اتّهام قرار دهند که دعوت خود را وسیله‌ای برای رسیدن به مال و جاه قرار داده است. در ادامۀ آیه که فرموده:«ان اجری إلاّ علی اللّه...»به منزلۀ تتمّۀ گفتار پیشین است، چون ممکن است، این سخن که من هیچ مزدی طلب نمی‌کنم ادّعای درستی نباشد، زیرا هر انسانی کاری را که انجام می‌دهد هدفی از اجرای، آن دارد، حضرت خواسته بفرماید مزد عمل من بر عهدۀ خداوند است. (المیزان، ج 16، ص 388 -\389) این سخن بیانگر حقّانیّت آن حضرت است

2) 2) . از آیۀ بعد که قرآن را تنها مایۀ ذکر برای جهانیان معرّفی می‌کند (ان هو إلاّ ذکر للعالمین) استفاده می‌شود که آیۀ مورد بحث، با طرح مسئلۀ نداشتن چشم‌داشت مادّی و بی‌تکلّف بودن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله درصدد اثبات رسالت و راستی آن حضرت است

3) 3) . مراد از«الذین اوتوا الکتاب»بنا بر قولی، علمای یهود و نصارا است. و«لیعلمون انّه الحق من ربّهم»یعنی آنان [علمای یهود و نصارا] می‌دانستند که تحویل قبله به‌سوی کعبه، حق است که از طرف خدا مأمور شده و در بشارت از انبیای گذشته دیده بودند که از صفات پیامبر آخرالزّمان صلی الله علیه و آله این است که به‌سوی دو قبله نماز می‌خواند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 420)

4) 4) . در شأن نزول آمده که آیۀ شریفه دربارۀ یهود و نصارا است که امر نبوّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله را کتمان می‌کردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 441)

إِلیٰ کِتٰابِ اللّٰهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . آل عمران (3) 23

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 71

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . (1)آل عمران (3) 86

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّٰاسِ وَ لاٰ تَکْتُمُونَهُ .... آل عمران (3) 187

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَمَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ خٰاشِعِینَ لِلّٰهِ لاٰ یَشْتَرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . آل عمران (3) 199

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ ...

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ آمِنُوا بِمٰا نَزَّلْنٰا مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ .... نساء (4) 46 و 47

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ لَعَنّٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰا قُلُوبَهُمْ قٰاسِیَةً یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ نَسُوا حَظًّا مِمّٰا ذُکِّرُوا بِهِ .... مائده (5) 13

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِهِ هُمْ بِهِ یُؤْمِنُونَ

وَ إِذٰا یُتْلیٰ عَلَیْهِمْ قٰالُوا آمَنّٰا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنٰا إِنّٰا کُنّٰا مِنْ قَبْلِهِ مُسْلِمِینَ . قصص (28) 52 و 53

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفّٰارَ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 29

نیز ==> دلایل حقانیت محمّد صلی الله علیه و آله

حقوق محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1402. تقدّم و برتری حقوق پیامبر صلی الله علیه و آله بر حقوق مسلمانان:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ... (2)احزاب (33) 6

1403. مقام نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، سبب پیدایش حقوق خاصّ برای وی:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ... (3)احزاب (33) 6


1) 1) . آیۀ شریفه، دربارۀ اهل کتاب از یهود و نصارا است که به رغم اینکه صفات پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در کتابشان دیدند، وقتی که آن حضرت به مقام نبوّت مبعوث شدند، او را انکار کردند. (روح المعانی، ج 3، جزء 3، ص 347)

2) 2) . مقصود از اولویّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر مؤمنان، ترجیح جانب پیامبر صلی الله علیه و آله در تمامی امور، بر جانب مؤمنان است. اگر مسئلۀ حفظ جان باشد و امر دائر باشد بین حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله و حفظ جان مؤمنان، حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله مقدم است و اگر امر دائر شد بین احترام و تکریم مؤمن و احترام پیامبر صلی الله علیه و آله ، تکریم پیامبر صلی الله علیه و آله مقدّم است. اگر نفس مؤمن چیزی را خواهش کرد و پیامبر صلی الله علیه و آله دستور دیگری داشت، امر پیامبر صلی الله علیه و آله و خواستۀ آن حضرت بر خواستۀ نفس مؤمن مقدّم است. خلاصه پیامبر صلی الله علیه و آله در تمامی امور دنیا و آخرت بر مؤمنان مقدّم است. (الکشّاف، ج 3، ص 523؛ المیزان، ج 16، ص 276)

3) 3) . اولویّت آن حضرت بر نبوّت تعلیق شده و حاکی از دخالت مقام نبوّت آن حضرت در ایجاد این حق است

1404. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای حقوقی بر مردم و آنان، وظیفه‌دار رعایت آنها دربارۀ آن حضرت:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ ... فَاعْفُ عَنْهُمْ ... (1)آل عمران (3) 159

1405. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، موظّف به گذشت از حقوق شخصی خویش برای مردم:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ ... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ ... (2)آل عمران (3) 159

موارد حقوق محمّد صلی الله علیه و آله

1. احترام
1406. رعایت ادب و احترام در مجلس پیامبر صلی الله علیه و آله ، از حقوق آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا .... بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ .... نساء (4) 46

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً. (3)فتح (48) 8 و 9

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 2 و 3

1407. رعایت نکردن ادب و احترام، هنگام معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ بی‌خردی:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 4

1408. رعایت ادب و احترام، هنگام نام بردن و صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و آله ، از حقوق آن حضرت:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً .... نور (24) 63

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 2 -\5


1) 1) .«فاعف عنهم»اشاره به اموری است که بین پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان وجود دارد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 869) روشن است که دستور به عفو در جایی معنا دارد که حقّی از شخصی بر عهدۀ دیگران باشد

2) 2) .«فاعف عنهم»عفو و گذشت پیامبر صلی الله علیه و آله از مردم، نسبت به حقوق شخصی خود است. (روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 166)

3) 3) .«توقّروه»یعنی او را بزرگ شمرده، با عظمت یاد کنید. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 171؛ فتح القدیر، ج 5، ص 47)

نیز ==> احترام محمّد صلی الله علیه و آله

2. اذن
1409. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای حق اجازه به افراد، برای ترک صحنه‌های مهم اجتماعی:

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ

لاٰ یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ أَنْ یُجٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ ... إِنَّمٰا یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتٰابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ . توبه (9) 43 -\45

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

وَ جٰاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ لِیُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ الَّذِینَ کَذَبُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 90

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ .... توبه (9) 93

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ .... نور (24) 62

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 13

3. انفال
1410. بخشی از انفال، حق پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... انفال (8) 1

4. تصمیم‌گیری در بیت‌المال
1411. حق تصمیم‌گیری در چگونگی تقسیم و صرف بیت‌المال، از آنِ رسول خدا صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ ... وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ .... توبه (9) 58 و 59

1412. تأیید صریح خدا نسبت به عملکرد پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد نحوۀ تقسیم صدقات میان مسلمانان:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ ... وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 58 و 59

5 . حکمیّت
1413. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای حق داوری و حکمیّت، میان یهود و یا ردّ آن، در صورت مراجعۀ آنان به حضرت، برای حلّ اختلاف:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ...

فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ...

... وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ .... مائده (5) 41 و 42 و 43

6. حکومت

==> حکومت محمّد صلی الله علیه و آله

7 . خمس
1414. بخشی از خمس (درآمدها)، از آنِ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ .... انفال (8) 41

8. دوستی با اهل‌بیت علیهم السلام
1415. مودّت اهل‌بیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، حق آن حضرت بر عهدۀ مسلمانان، در برابر رسالتش:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ .... شوری (42) 23

9. فیء
1416. بخشی از فیء، حق پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و در اختیار آن حضرت:

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ ... مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ .... حشر (59) 6 و 7

10. قضاوت

==> قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

11. ولایت

==> حکومت محمّد صلی الله علیه و آله

حکمت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، حکمت

حکومت محمّد صلی الله علیه و آله

1417. پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه، دارای حکومتی مستقلّ:

إِلاَّ الَّذِینَ یَصِلُونَ إِلیٰ قَوْمٍ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُمْ مِیثٰاقٌ أَوْ جٰاؤُکُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ یُقٰاتِلُوکُمْ أَوْ یُقٰاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَیْکُمْ فَلَقٰاتَلُوکُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوکُمْ فَلَمْ یُقٰاتِلُوکُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَیْکُمُ السَّلَمَ فَمٰا جَعَلَ اللّٰهُ لَکُمْ عَلَیْهِمْ سَبِیلاً. (1)نساء (4) 90

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . مائده (5) 41 و 42

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . انفال (8) 61

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ

لاٰ یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ أَنْ یُجٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ بِالْمُتَّقِینَ

إِنَّمٰا یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتٰابَتْ


1) 1) . با توجّه به مدنی بودن آیات و اینکه بیانگر قدرت و حاکمیّت حضرت است، برداشت شده است

قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ . توبه (9) 43 -\45

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

وَ جٰاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ لِیُؤْذَنَ لَهُمْ .... توبه (9) 90

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ .... توبه (9) 93

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ .... نور (24) 62

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ .... احزاب (33) 13

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. (1)احزاب (33) 60

وَ إِنْ طٰائِفَتٰانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمٰا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدٰاهُمٰا عَلَی الْأُخْریٰ فَقٰاتِلُوا الَّتِی تَبْغِی حَتّٰی تَفِیءَ إِلیٰ أَمْرِ اللّٰهِ فَإِنْ فٰاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمٰا بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . حجرات (49) 9

1418. سرزمین مکّه، در قلمرو حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله :

بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی الَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

فَسِیحُوا فِی الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللّٰهِ وَ أَنَّ اللّٰهَ مُخْزِی الْکٰافِرِینَ . (2)توبه (9) 1 و 2

کَیْفَ وَ إِنْ یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ لاٰ یَرْقُبُوا فِیکُمْ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً .... توبه (9) 8

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِکُونَ نَجَسٌ فَلاٰ یَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ بَعْدَ عٰامِهِمْ هٰذٰا ... (3)توبه (9) 28

1419. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای حق ولایت و حکومت بر مسلمانان:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّٰهُ ...


1) 1) . آیۀ شریفه، دربارۀ منافقان و یهودیانی است که در مدینه و اطراف آن سکونت داشتند و خبرهای دروغ و شایعات را انتشار می‌دادند و بدین‌وسیله ، موجب تزلزل و اضطراب مؤمنان می‌شدند. (روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 130)«لنغرینّک»یعنی تو را مأمور می‌کنیم تا رفتاری با آنان بنمایی که بر آنان سخت و گران آید. (الکشّاف، ج 3، ص 561) این تهدید در صورتی معنا دارد که پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله از حاکمیّت و اقتدار لازم برخوردار باشد

2) 2) . با توجّه به تعیین ضرب‌الاجل برای مشرکان معلوم می‌شود که سرزمین مکّه در قلمرو پیامبر صلی الله علیه و آله قرار گرفته بود

3) 3) . مقصود از«عامهم»، سال نهم هجری است (روح المعانی، ج 6 ، جزء 10، ص 112) و حکم به عدم جواز دخول به مسجد الحرام، بیانگر توسعۀ قلمرو حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله تا سرزمین مکّه است

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 31 و 32 و 132

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ ... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً .... نساء (4) 13 و 14

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... (1)

نساء (4) 59

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ .... نساء (4) 60

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولٰئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ .... نساء (4) 69

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ .... نساء (4) 80

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا .... مائده (5) 92

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ .... انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ

إِنَّمٰا یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتٰابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ . توبه (9) 43 و 45

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ ...

وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 71

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

وَ جٰاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ لِیُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ الَّذِینَ کَذَبُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 90

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 93

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ .... توبه (9) 120

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَخْشَ اللّٰهَ وَ یَتَّقْهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰائِزُونَ . نور (24) 52

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نور (24) 54

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . نور (24) 56


1) 1) . تکرار کلمۀ«أطیعوا»دلالت دارد که مراد از«اوامر رسول خدا صلی الله علیه و آله»آن نیست که از طریق وحی خداوند ابلاغ شده، بلکه دستوراتی است که از ناحیۀ رسول خدا صلی الله علیه و آله صادر می‌شده که همان اوامر حکومتی و ولایتی آن حضرت است. (المیزان، ج 4، ص 388)

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ .... نور (24) 62

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... احزاب (33) 6

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 13

وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 33

... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

یَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِی النّٰارِ یَقُولُونَ یٰا لَیْتَنٰا أَطَعْنَا اللّٰهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولاَ. احزاب (33) 66

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فٰازَ فَوْزاً عَظِیماً. احزاب (33) 71

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... فتح (48) 17

... وَ إِنْ تُطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لاٰ یَلِتْکُمْ مِنْ أَعْمٰالِکُمْ شَیْئاً .... حجرات (49) 14

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا .... حشر (59) 7

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ .... ممتحنه (60) 12

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

1420. صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، در امور حکومتی و اجتماعی:

... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... آل عمران (3) 159

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... نساء (4) 59

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ .... مائده (5) 55

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا .... توبه (9) 103

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ .... نور (24) 53

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا .... نور (24) 54

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . نور (24) 56

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ .... نور (24) 62

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... احزاب (33) 6

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

1421. حق رأی و مخالفت نداشتن مردم، در حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از تصمیم آن حضرت بر چیزی:

... وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... آل عمران (3) 159

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ... (1)احزاب (33) 6

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

1422. پذیرش حاکمیّت قضایی پیامبر صلی الله علیه و آله در مشاجرات و التزام قلبی به حکم آن حضرت، از علایم ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1423. پیروان دیگر ادیان آسمانی، در قلمرو حکومت و ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ...

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 41 و 42

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48

قٰاتِلُوا الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ لاٰ بِالْیَوْمِ الْآخِرِ وَ لاٰ یُحَرِّمُونَ مٰا حَرَّمَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ لاٰ یَدِینُونَ دِینَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ حَتّٰی یُعْطُوا الْجِزْیَةَ عَنْ یَدٍ وَ هُمْ صٰاغِرُونَ . توبه (9) 29

1424. یهود مدینه، در قلمرو حکومت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ ... (2)نساء (4) 60


1) 1) . بنا بر قولی، آیۀ شریفه اشاره دارد که حکم پیامبر صلی الله علیه و آله بر حکم مؤمنان نافذ است و برتری دارد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 530)

2) 2) . بنا بر قولی، آیۀ شریفه دربارۀ خصومت و دعوای مردی از منافقان با یکی از یهودیان است که آن منافق خواستار مراجعه به کعب بن اشرف یهودی برای حکمیّت بود. (التّبیان، ج 7، ص 450؛ مجمع البیان، ج 3 -\4 ، ص 102)

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 41 و 42

1425. منافقان، درصدد براندازی حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. احزاب (33) 60

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ ... یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ .... منافقون (63) 1 و 8

1426. پذیرش حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله و قوانین الهی، مایۀ اعتلای جامعه:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ ... (1)نساء (4) 60 و 61

1427. حق حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله ناشی از مقام رسالت آن حضرت:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی ... قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ .

آل عمران (3) 31 و 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 132

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ ... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً .... نساء (4) 13 و 14

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ .... نساء (4) 59 و 60

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولٰئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ .... نساء (4) 69

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ .... نساء (4) 80

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ


1) 1) . مراد از«تعالوا»به قرینۀ آیۀ پیشین، مراجعه به آن حضرت برای قضاوت و داوری است. اعتلابخشی حاکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله به جامعه از کلمۀ [تعالوا] استفاده شده است.«تعالوا»دعوت به علوّ و رفعت منزلت است

وَ احْذَرُوا .... مائده (5) 92

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ .... انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ ... وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 71

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ .... توبه (9) 120

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَخْشَ اللّٰهَ وَ یَتَّقْهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰائِزُونَ . نور (24) 52

نیز ==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله

حیات محمّد صلی الله علیه و آله

1428. زنده ماندن پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از تهدید به مرگ از سوی خداوند در صورت داخل کردن سخنان خود در وحی الهی، دلیل صدق رسالت و درستی ادّعای آن حضرت:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ . حاقّه (69) 44 و 46

1429. سوگند خداوند به حیات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مبنی بر غوطه‌ور بودن قوم لوط در فحشا و منکرات:

فَلَمّٰا جٰاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ

قٰالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ مُنْکَرُونَ

لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِی سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ . (1)حجر (15) 61 و 62 و 72

1430. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور داشتن اخلاص، در طول زندگانی خود:

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 162

حیای محمّد صلی الله علیه و آله

1431. پیامبر صلی الله علیه و آله ، شخصیتی با شرم و حیا:

... إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ ... . احزاب (33) 53

1432. حیای پیامبر صلی الله علیه و آله ، مانع اخراج مهمانان از خانه‌اش:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا ... إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ ... . احزاب (33) 53

خائنان به محمّد صلی الله علیه و آله

==> خیانت به محمّد صلی الله علیه و آله ، خائنان به محمّد صلی الله علیه و آله

خانوادۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1433. ضرورت پاک بودن زنان و خانوادۀ پیامبر از آلودگیها:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ .... احزاب (33) 30

1434. خروج پیامبر صلی الله علیه و آله در صبحگاهان از میان خانوادۀ خویش، به منظور برپانمودن پایگاههای جنگی برای مؤمنان، در مصاف با کافران، در غزوۀ احُد:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ


1) 1) . خطاب«لعمرک»به پیامبر صلی الله علیه و آله است و مقصود از«سکرة»غفلت و غوطه‌ور بودن قوم لوط در فحشا و منکرات است. (المیزان، ج 12، ص 185)

لِلْقِتٰالِ ... (1)آل عمران (3) 121

1435. اخبار خداوند از افشای اسرار خانوادگی پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی برخی همسران وی:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ. تحریم (66) 3

1436. افشای اسرار خانوادگی پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب برخی همسران وی، گناه و نیازمند توبه:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا .... تحریم (66) 3 و 4

1437. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای فرمان دادن خانواده‌اش به نماز:

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا .... طه (20) 132

1438. خانوادۀ پیامبر، دارای مسئولیّت سنگین‌تری نسبت به دیگران، در امور شخصی و رعایت مسائل دینی:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً

وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً

وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً

وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیٰاتِ اللّٰهِ وَ الْحِکْمَةِ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ لَطِیفاً خَبِیراً. احزاب (33) 28 -\34

1439. حضور پیامبر صلی الله علیه و آله با اهل‌بیت علیهم السلام خود، برای مباهله با نصارای نجران، دربارۀ عیسی علیه السلام :

إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اللّٰهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرٰابٍ ... اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ ... فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (2)آل عمران (3) 59 -\61


1) 1) . آیه، مربوط به غزوۀ احُد است که رسول خدا صلی الله علیه و آله از خانۀ عائشه خارج شده و مسلمانان را برای جنگ آماده می‌کرد. (الکشّاف، ج 1، ص 408 و 409)

2) 2) . این آیات، دربارۀ مباهلۀ رسول خدا صلی الله علیه و آله با مسیحیان نجران است و طبق تاریخ مسلّم، پیامبر صلی الله علیه و آله ، امام حسن و امام حسین علیهما السلام را پسران خود [ابناءنا] و امام علی علیه السلام را نفس خود [انفسنا] و حضرت فاطمه علیها السلام را در جایگاه زن [نساءنا] در مباهله شرکت دادند. (التّفسیر الکبیر، ج 3، ص 246 -\248؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 4، ص 67 ؛ اسباب النّزول، واحدی، ص 74)

1440. خانوادۀ پیامبر، موظّف به رعایت حجاب، در برابر مردان بیگانه:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ ... لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ ... یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 53 و 55 و 59

1441. همدستی و تشکّل برخی منافقان در عصر بعثت، برای تهمت زدن و شایعه‌سازی، علیه خانوادۀ پیامبر:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . (1)نور (24) 11

1442. افشای توطئۀ بدخواهان و منافقان علیه خانوادۀ پیامبر:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11

نیز ==> اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله ، خانۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، همسران محمّد

خانۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1443. خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله دارای حجره‌های متعدّد:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ ... وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ ... وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ .... احزاب (33) 32 -\34

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ .... احزاب (33) 53

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ .... حجرات (49) 4

1444. خانه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله دارای پوشش و حفاظ:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ .... احزاب (33) 53

1445. اجازۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از آداب ورود به خانۀ آن

1) 1) . براساس برخی شأن نزولها، آیۀ یادشده دربارۀ افترای برخی منافقان به عائشه است. (الکشّاف، ج 3، ص 217)

حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ .... احزاب (33) 53

1446. جایز نبودن ورود مؤمنان به خانه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله بدون اجازه:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ .... احزاب (33) 53

1447. ادب معاشرت در ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مقتضی صدا نزدن آن حضرت و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ .... حجرات (49) 4 و 5

1448. ورود به خانه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله دارای آدابی خاصّ و متفاوت با خانه‌های دیگران:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ .... احزاب (33) 53

1449. حضور مؤمنان در خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله برای صرف غذا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ .... احزاب (33) 53

1450. ممنوعیّت انتظار کشیدن مؤمنان، در صورت ورود به خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله برای صرف غذا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ .... احزاب (33) 53

1451. مؤمنان، موظّف به پراکنده شدن از خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله پس از مهمانی و صرف غذا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ .... احزاب (33) 53

1452. ممنوعیّت نشستن طولانی مهمانان در خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از صرف غذا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ .... احزاب (33) 53

1453. فرمان خداوند به زود پراکنده شدن مؤمنان از خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله پس از صرف غذا، به جهت رفع زحمت و اذیّت از آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ .... احزاب (33) 53

1454. وارد شدن بدون اجازه به خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و به انتظار غذا نشستن بدون دعوت قبلی، مایۀ اذیّت آن حضرت و درپی‌دارندۀ لعن خدا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ ... إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ ... إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ .... احزاب (33) 53 و 57

1455. اقامت طولانی و آزاردهنده در خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، باعث دوری از رحمت حق و مشمول لعن خدا شدن در دنیا و آخرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ ... إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ ... وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ .... احزاب (33) 53 و 57

1456. مراعات نکردن حال پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مؤمنان در ورود به خانۀ ایشان و طولانی کردن مهمانی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ ... فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ .... احزاب (33) 53

1457. خانه‌ای از طلا داشتن پیامبر صلی الله علیه و آله به صورت معجزه، شرط مشرکان، برای ایمان به آن حضرت:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی ... أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ .... اسراء (17) 90 و 93

1458. اذن خداوند در رفعت و منزلت والای خانه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله :

فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللّٰهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ یُسَبِّحُ لَهُ فِیهٰا بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ . (1)نور (24) 36

1459. خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله مرکز نور خدا به سبب ذکر و تسبیح پیوستۀ خداوند در آن:

... مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکٰاةٍ ... یَهْدِی اللّٰهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشٰاءُ ... فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللّٰهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ یُسَبِّحُ لَهُ فِیهٰا بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ . (2)نور (24) 35 و 36

1460. حرکت پیامبر صلی الله علیه و آله از خانۀ خود به فرمان خدا برای جنگ بدر:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکٰارِهُونَ . (3)انفال (8) 5

خدیجه علیها السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

1461. مال خدیجه علیها السلام وسیلۀ غنای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . (4)ضحی (93) 8

خطابات خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

1. خطاب امتنانی

1462. امتنان خداوند بر محمّد صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ خطابهای بیان‌کنندۀ نعمت به آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . (5)عنکبوت (29) 48

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ


1) 1) . ابو بصیر نقل کرده است: از امام صادق علیه السلام دربارۀ این آیه پرسیدم، حضرت فرمود: مقصود خانه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله است. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 608 ، ح 185)

2) 2) . احتمال دارد«فی بیوت»به«یهدی اللّه لنوره...»متعلّق باشد

3) 3) . براساس یک احتمال، مقصود از«بیتک»خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله است، خانه‌ای که آن حضرت برای شرکت در جنگ بدر از آن خارج شد. (الکشّاف، ج 2، ص 197)

4) 4) .«فأغنیٰ»به معنای«فأغناک»است؛ یعنی با مال خدیجه تو را بی‌نیاز کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 767)

5) 5) . تقسیمات خطاب به محمد صلی الله علیه و آله به صورت کلی است که با استفاده از کتابهای علوم قرآنی مانند الاتقان و البرهان در موضوع خطابات قرآن بیان شده است و در اینجا آیات مربوط به آن آمده است

صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً

وَ یَنْصُرَکَ اللّٰهُ نَصْراً عَزِیزاً. فتح (48) 1 -\3

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 3 -\11

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

الَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 1 -\4

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

2. خطاب تحریضی

1463. تشویق محمد صلی الله علیه و آله به جهاد، در خطاب تحریضی خداوند به آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

3. خطاب تسلّابخش

1464. آرامش بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله با خطاب تسلّی‌بخش:

... اُنْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ ثُمَّ هُمْ یَصْدِفُونَ . انعام (6) 46

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ .... یونس (10) 65

وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ لَآمَنَ مَنْ فِی الْأَرْضِ .... یونس (10) 99

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا .... هود (11) 12

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 3

... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... حجر (15) 88

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ .... انبیاء (21) 41

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ .... قصص (28) 85

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ .... لقمان (31) 23

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ .... فاطر (35) 25

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ .... یس (36) 76

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ . غافر (40) 77

فَإِمّٰا نَذْهَبَنَّ بِکَ فَإِنّٰا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ

أَوْ نُرِیَنَّکَ الَّذِی وَعَدْنٰاهُمْ فَإِنّٰا عَلَیْهِمْ مُقْتَدِرُونَ

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . زخرف (43) 41 -\43

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 89

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا .... طور (52) 48

فَسَتُبْصِرُ وَ یُبْصِرُونَ

بِأَیِّکُمُ الْمَفْتُونُ . قلم (68) 5 و 6

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... مزمّل (73) 10

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... انسان (76) 24

4. خطاب تشجیعی

1465. تشجیع محمّد صلی الله علیه و آله به ادای رسالت تبلیغی با تضمین حفظ آن حضرت از سوی خداوند:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ... وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ .... مائده (5) 67

5. خطاب تشریفی

اقسام خطاب تشریفی

5/1. ضمیر خطاب«انت»

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ .... بقره (2) 145

نیز ==> انعام (6) 107؛ انفال (8) 33؛ یونس (10) 42 و 43 و 99؛ هود (11) 12 و 49؛ رعد (13) 7: نحل (16) 101؛ فرقان (25) 43؛ نمل (27) 81؛ روم (30) 53؛ فاطر (35) 22 و 23؛ زمر (39) 19 و 41؛ شوری (42) 6؛ زخرف (43) 40؛ ق (50) 45؛ ذاریات (51) 54؛ طور (52) 29؛ قلم (68) 2؛ نازعات (79) 43 و 45؛ عبس (80) 6 و 10؛ غاشیه (88) 21؛ بلد (90) 2

5/2. ضمیر خطاب«ت»

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ .... بقره (2) 6

نیز ==> بقره (2) 120 و 143 و 145 و 149 و 150؛ آل عمران (3) 21 و 44 و 75 و 159؛ نساء (4) 61 و 65 و 102؛ مائده (5) 42 و 67؛ انعام (6) 35 و 40 و 47 و 159؛ اعراف (7) 188 و 203؛ انفال (8) 17 و 63؛ توبه (9) 43 و 65 و 92؛ یونس (10) 94؛ هود (11) 7 و 49 و 112؛ یوسف (12) 102 و 103؛ رعد (13) 37؛ اسراء (17) 45 و 46 و 74 و 93؛ کهف (18) 9 و 18 و 24؛ مریم (19) 77؛ نور (24) 53 و 62؛ فرقان (25) 43؛ شعراء (26) 205؛ قصص (28) 44 و 45 و 46 و 86؛ عنکبوت (29) 48 و 61 و 63؛ روم (30) 58؛ لقمان (31) 25؛ احزاب (33) 19 و 50 و 51؛ یس (36) 10؛ صافات (37) 12؛ زمر (39) 38 و 65؛ شوری (42) 52؛ زخرف (43) 9 و 87؛ جاثیه (45) 23؛ احقاف (46) 9؛ محمد (47) 20 و 30؛ نجم (53) 33؛ منافقون (63) 4 و 5 و 6؛ انسان (76) 19 و 20؛ غاشیه (88) 22؛ انشراح (94) 7؛ علق (96) 9 و 11 و 13؛ ماعون (107) 1؛ نصر (110) 2

5/3. ضمیر خطاب همراه با قَسَم

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ .... نساء (4) 65

لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِی سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ . حجر (15) 72

فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ . حجر (15) 92

فَوَ رَبِّکَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ .... مریم (19) 68

زَعَمَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنْ لَنْ یُبْعَثُوا قُلْ بَلیٰ وَ رَبِّی لَتُبْعَثُنَّ .... تغابن (64) 7

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 1 و 2

5/4. ضمیر متصل«کاف مخاطب»

وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ ....

بقره (2) 4

نیز ==> بقره (2) 30 و 99 و 119 و 120 و 144 و 145 و 186 و 189 و 204 و 215 و 217 و 219 و 220 و 222 و 252 و 272؛ آل عمران (3) 3 و 7 و 20 و 44 و 58 و 61 و 75 و 108 و 128 و 154 و 176 و 184 و 196؛ نساء (4) 60 و 62 و 64 و 65 و 79 و 80 و 105 و 113 و 153 و 162 و 163 و 164 و 166؛ مائده (5) 4 و 41 و 42 و 43 و 48 و 49 و 64 و 67 و 68 و 100؛ انعام (6) 7 و

17 و 25 و 33 و 34 و 35 و 52 و 54 و 68 و 106 و 107 و 116 و 147؛ اعراف (7) 2 و 101 و 187 و 198 و 200؛ انفال (8) 1 و 5 و 6 و 30 و 43 و 62 و 64؛ توبه (9) 6 و 42 و 43 و 44 و 45 و 48 و 50 و 55 و 58 و 62 و 83 و 86 و 92 و 93؛ یونس (10) 41 و 42 و 43 و 46 و 53 و 65 و 94 و 106 و 107 و 109 و هود (11) 12 و 49 و 100 و 120؛ یوسف (12) 3 و 102؛ رعد (13) 1 و 6 و 19 و 30 و 36 و 37 و 40؛ ابراهیم (14) 1؛ حجر (15) 10 و 72 و 87 و 92 و 95 و 99؛ نحل (16) 43 و 44 و 63؛ اسراء (17) 36 و 39 و 47 و 48 و 51 و 54 و 60 و 73 و 74 و 75 و 76 و 77 و 79 و 85 و 86 و 90 و 91 و 93 و 105؛کهف (18) 27 و 83؛ مریم (19) 68؛ طه (20) 2 و 9 و 37 و 99 و 105 و 114 و 132؛ انبیاء (21) 5 و 7 و 34 و 36 و 41 و 107؛ حج (22) 42 و 47 و 52 و 67 و 68؛ مؤمنون (23) 95؛ نور (24) 62؛ فرقان (25) 9 و 10 و 20 و 32 و 33 و 41 و 56؛ شعراء (26) 215 و 216 و 218؛ قصص (28) 3 و 48 و 50 و 85 و 86 و 87؛ عنکبوت (29) 47 و 51 و 53 و 54؛ روم (30) 47 و 60؛ لقمان (31) 23؛ سجده (32) 3؛ احزاب (33) 2 و 7 و 19 و 37 و 45 و 50 و 51 و 52 و 60 و 63؛ سبأ (34) 6 و 28 و 44؛ فاطر (35) 4 و 24 و 25 و 31؛ یس (36) 3؛ ص (38) 21 و 29؛ زمر (39) 2 و 36 و 41 و 65؛ غافر (40) 4 و 77 و 78؛ فصلت (41) 36 و 43؛ شوری (42) 3 و 7 و 13 و 17 و 48 و 52؛ زخرف (43) 23 و 42 و 43 و 44 و 45؛ جاثیه (45) 6 و 18؛ احقاف (46) 29؛ محمد (47) 13 و 16 و 20 و 30؛ فتح (48) 1 و 2 و 3 و 8 و 10 و 11 و 18؛ حجرات (49) 4 و 17؛ ذاریات (51) 24؛ واقعه (56) 91؛ مجادله (58) 1 و 8؛ ممتحنه (60) 12؛ جمعه (62) 11؛ منافقون (63) 1 و 4؛ تحریم (66) 1؛ ملک (67) 4؛ قلم (68) 3 و 51؛ حاقه (69) 3؛ مزمل (73) 5 و 7؛ مدثر (74) 27؛ انسان (76) 23؛ مرسلات (77) 14؛ نازعات (79) 15 و 42؛ عبس (80) 3 و 7 و 8؛ انفطار (82) 17 و 18؛ مطففین (83) 8 و 19؛ بروج (85) 17؛ طارق (86) 2؛ اعلی (87) 6 و 8؛ غاشیه (88) 1؛ بلد (90) 12؛ ضحی (93) 3 و 4 و 5 و 6 و 7؛ انشراح (94) 1 و 4؛ قدر (97) 2؛ قارعه (101) 3 و 10؛ همزه (104) 5؛ کوثر (108) 1

5/5. فعل امر

اقسام امر در خطاب به محمّد صلی الله علیه و آله

1.«آتِ»

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ .... اسراء (17) 26

2.«اءمُر»

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ .... اعراف (7) 199

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ .... طه (20) 132

3. ابلِغ»

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ .... توبه (9) 6

4.«اتّبِع»

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ .... انعام (6) 106

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... یونس (10) 109

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ .... نحل (16) 123

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... احزاب (33) 2

ثُمَّ جَعَلْنٰاکَ عَلیٰ شَرِیعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهٰا .... جاثیه (45) 18

فَإِذٰا قَرَأْنٰاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . قیامت (75) 18

5.«اتَّخِذ»

رَبُّ ... فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً. مزمّل (73) 9

6 .«اتَّقِ»

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 1

7.«اتلُ»

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ .... مائده (5) 27

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ الَّذِی آتَیْنٰاهُ آیٰاتِنٰا .... اعراف (7) 175

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ .... یونس (10) 71

وَ اتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ .... کهف (18) 27

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ إِبْرٰاهِیمَ . شعراء (26) 69

اُتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتٰابِ .... عنکبوت (29) 45

8 .«اجِره»

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ .... توبه (9) 6

9.«اخفِض»

... وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 215

10.«احکُم»

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 42

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 49

11.«ادعُ»

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ .... نحل (16) 125

... وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ .... حجّ (22) 67

... وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ .... قصص (28) 87

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ .... شوری (42) 15

12.«اذکُر»

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ .... اعراف (7) 205

نیز ==> کهف (18) 24؛ مریم (19) 16 و 41 و 51 و 54 و 56؛ ص (38) 17 و 41 و 45 و 48؛ احقاف (46) 21؛ مزمل (73) 8؛ انسان (76) 25

13.«ارجِعِ»

... مٰا تَریٰ فِی خَلْقِ الرَّحْمٰنِ مِنْ تَفٰاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ ... ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ .... ملک (67) 3 و 4

14.«ارغَب»

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . انشراح (94) 8

15.«اسأل»

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ .... یونس (10) 94

... فَسْئَلْ بِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 59

16.«استَعِذ»

... فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... اعراف (7) 200

... فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... نحل (16) 98

... فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... غافر (40) 56

... فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... فصّلت (41) 36

17.«استَغفِر»

... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ .... آل عمران (3) 159

وَ اسْتَغْفِرِ اللّٰهَ .... نساء (4) 106

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ .... توبه (9) 80

... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ .... نور (24) 62

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ .... غافر (40) 55

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ .... محمّد (47) 19

... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ .... ممتحنه (60) 12

... وَ اسْتَغْفِرْهُ .... نصر (110) 3

18.«استفتِ»

فَاسْتَفْتِهِمْ .... صافّات (37) 11

فَاسْتَفْتِهِمْ .... صافّات (37) 149

19.«استَقِم»

فَاسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ .... هود (11) 112

... وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ .... شوری (42) 15

20.«استَمسِک»

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ .... زخرف (43) 43

21.«اسجُد»

... فَاسْجُدْ لَهُ .... انسان (76) 26

... وَ اسْجُدْ .... علق (96) 19

22.«اصبر»

... وَ اصْبِرْ .... یونس (10) 109

نیز ==> هود (11) 49 و 115؛ نحل (16) 127؛ کهف (18) 28؛ طه (20) 130؛ روم (30) 60؛ لقمان (31) 17؛ ص (38) 17؛ غافر (40) 55 و 77؛ احقاف (46) 35؛ ق (50) 39؛ طور (52) 48؛ قلم (68) 48؛ معارج (70) 5؛ مزمل (73) 10؛ مدثر (74) 7؛ انسان (76) 24

23.«اصدَع»

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ .... حجر (15) 94

24.«اصطَبِر»

... وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ .... مریم (19) 65

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا ... وَ الْعٰاقِبَةُ لِلتَّقْویٰ . طه (20) 132

25.«اضرِب»

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً .... کهف (18) 32

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا .... کهف (18) 45

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً .... یس (36) 13

26.«اعبُد»

... فَاعْبُدْهُ .... هود (11) 123

وَ اعْبُدْ رَبَّکَ .... حجر (15) 99

... فَاعْبُدْهُ .... مریم (19) 65

... فَاعْبُدِ اللّٰهَ .... زمر (39) 2

بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ .... زمر (39) 66

27.«اعرِض»

... وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

... وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . حجر (15) 94

28.«اغلُظ»

... جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ .... تحریم (66) 9

29.«اقتَد»

... فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ .... انعام (6) 90

30.«اقتَرِب»

... وَ اقْتَرِبْ . علق (96) 19

31.«اقرَأ»

اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ . علق (96) 1

اِقْرَأْ وَ رَبُّکَ الْأَکْرَمُ . علق (96) 3

32.«اقصُص»

... فَاقْصُصِ الْقَصَصَ .... اعراف (7) 176

33.«اقِم»

وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ .... یونس (10) 105

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... اسراء (17) 78

... وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... عنکبوت (29) 45

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ .... روم (30) 30

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ .... روم (30) 43

34.«انحَر»

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 2

35.«انذِر»

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ .... انعام (6) 51

... أَنْذِرِ النّٰاسَ .... یونس (10) 2

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ .... مریم (19) 39

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . شعراء (26) 214

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْآزِفَةِ .... غافر (40) 18

... فَأَنْذِرْ. مدّثر (74) 2

36.«انصَب»

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ . انشراح (94) 7

37.«انظُر»

اُنْظُرْ کَیْفَ یَفْتَرُونَ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ .... نساء (4) 50

نیز ==> مائده (5) 75؛ انعام (6) 24 و 46 و 65؛ اعراف (7) 84 و 103؛ یونس (10) 39 و 73؛ اسراء (17) 21 و 48؛ فرقان (25) 9؛ نمل (27) 14 و 51 و 52؛ قصص (28) 40؛ روم (30) 50؛ صافات (37) 73؛ زخرف (43) 25

38.«اهجُر»

وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ. مدّثر (74) 5

39.«بَشِّر»

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا .... بقره (2) 25

نیز ==> بقره (2) 155 و 223؛ آل عمران (3) 21؛ نساء (4) 138؛ توبه (9) 3 و 34 و 112؛ یونس (10) 2 و 87؛ حج (22) 34 و 37؛ لقمان (31) 7؛ احزاب (33) 47؛ یس (36) 11؛ زمر (39) 17؛ جاثیه (45) 8؛ صف (61) 13؛ انشقاق (84) 24

40.«بَلِّغ»

... بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ .... مائده (5) 67

41.«توکَّل»

... فَتَوَکَّلْ .... آل عمران (3) 159

نیز ==> نساء (4) 81؛ انفال (8) 61؛ هود (11) 123؛ فرقان (25) 58؛ شعراء (26) 217؛ احزاب (33) 3 و 48

42.«تَوَلَّ»

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتّٰی حِینٍ . صافّات (37) 174

وَ تَوَلَّ عَنْهُمْ حَتّٰی حِینٍ . صافّات (37) 178

43.«تَهَجَّد»

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ .... اسراء (17) 79

44.«جادِل»

... جٰادِلْهُمْ .... نحل (16) 125

45.«جاهِدِ»

... جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... توبه (9) 73

... وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

... جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... تحریم (66) 9

46.«حَدِّث»

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 11

47.«حَرِّضِ»

... وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ .... نساء (4) 84

... حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ .... انفال (8) 65

48.«خُذ»

خُذِ الْعَفْوَ .... اعراف (7) 199

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً .... توبه (9) 103

49.«دَع»

... وَ دَعْ أَذٰاهُمْ .... احزاب (33) 48

50.«ذَر»

وَ ذَرِ الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَهُمْ لَعِباً .... انعام (6) 70

نیز ==> انعام (6) 91 و 112 و 137؛ حجر (15) 3؛ مؤمنون (23) 54؛ زخرف (43) 83؛ طور (52) 45؛ قلم (68) 44؛ معارج (70) 42؛ مزمل (73) 11؛ مدثر(74) 11

51.«رَتِّلِ»

... وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً. مزمّل (73) 4

52.«زِد»

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ .... مزمّل (73) 4

53.«سَبِّح»

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... حجر (15) 98

نیز ==> طه (20) 130؛ فرقان (25) 58؛ غافر (40) 55؛ ق (50) 39 و 40؛ طور (52) 48 و 49؛ واقعه (56) 74 و 96؛ حاقه (69) 52؛ انسان (76) 36؛ اعلی (87) 1؛ نصر (110) 3

54.«صَلِّ»

... وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 103

فَصَلِّ لِرَبِّکَ .... کوثر (108) 2

55.«طَهِّر»

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ. مدّثر (74) 4

56.«کُن»

... وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39) 66

57.«قٰاتِل»

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ .... نساء (4) 84

58.«قُل»

... قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْداً ... (1)بقره (2) 80

نیز ==> بقره (2) 91 و 93 و 94 و 97 و 111 و 120 و 135 و 139 و 140 و 142 و 189 و 215 و 217 و 219 و 220 و 222؛ آل عمران (3) 12 و 15 و 20 و 26 و 29 و 31 و 32 و 61 و 64 و 73 و 84 و 93 و 95 و 98 و 99 و 119 و 154 و 165 و 168 و 183؛ نساء (4) 63 و 77 و 78 و 127 و 176؛ مائده (5) 4 و 17 و 18 و 59 و 60 و 68 و 76 و 77 و 100؛ انعام (6) 11 و 12 و 14و 15 و 19 و 37 و 40 و 46 و 47 و 50 و 54 و 56 و 57 و 58 و 63 و 64 و 65 و 66 و 71 و 90 و 91 و 109 و 135 و 143 و 144 و 145 و 147 و 148 و 149 و 150 و 151 و 158 و 161 و 162 و 164؛ اعراف (7) 28 و 29 و 32 و 33 و 158 و 187 و 188 و 195 و 203؛ انفال (8) 1 و 38 و 70؛ توبه (9) 24 و 51 و 52 و 53 و 61 و 64 و 65 و 81 و 83 و 94 و 105 و 129؛ یونس (10) 15 و 16 و 18 و 20 و 21 و 31 و 34 و 35 و 38 و 41 و 49 و 50 و 53 و 58 و 59 و 69 و 101 و 102 و 104 و 108؛ هود (11) 13 و 35 و 121؛ یوسف (12) 108؛ رعد (13) 16 و 27 و 30 و 33 و 36 و 43؛ ابراهیم (14) 30 و 31؛ حجر(15) 89؛ نحل (16) 102؛ اسراء (17) 23 و 24 و 28 و 42 و 50 و 51 و 53 و 56 و 80 و 81 و 84 و


1) 1) . براساس مطلبی است که در الاتقان آمده که هرچه در قرآن با خطاب«قل»آمده است، خطاب تشریف است. (الاتقان، ج 2، ص 74)

85 و 88 و 93 و 95 و 96 و 100 و 107 و 110 و 111؛ کهف (18) 22 و 24 و 26 و 29 و 83 و 103 و 109 و 110؛ مریم (19) 75؛ طه (20) 105 و 114 و 135؛ انبیاء (21) 24 و 42 و 45 و108 و 109؛ حج (22) 49 و 68 و 72؛ مؤمنون (23) 28 و 29 و 84 و 85 و 86 و 87 و 88 و 89 و 93 و 97 و 118؛ نور (24) 30 و 31 و 53 و 54؛ فرقان (25) 6 و 15 و 57 و 77؛ شعراء (26) 216؛ نمل (27) 59 و 64 و 65 و 69 و 72 و 92 و 93؛ قصص (28) 49 و 71 و 72 و 85؛ عنکبوت (29) 20 و 50 و 52 و 63؛ روم (30) 42؛ لقمان (31) 25؛ سجده (32) 11 و 29؛ احزاب (33) 16 و 17 و 28 و 59 و 63؛ سبأ (34) 3 و 22 و 24 و 25 و 26 و 27 و 30 و 36 و 39 و 46 و 47 و 48 و 49 و 50؛ فاطر (35) 40؛ یس (36) 79؛ صافات (37) 18؛ ص (38) 65 و 67 و 86؛ زمر (39) 8 و 9 و 10 و 11 و 13 و 14 و 15 و 38 و 39 و 43 و 44 و 46 و 53 و 64؛ غافر (40) 66؛ فصلت (41) 6 و 9 و 13 و 44 و 52؛ شوری (42) 15 و 23؛ زخرف (43) 81 و 89؛ جاثیه (45) 14 و 26؛احقاف (46) 4 و 8 و 9 و 10؛ فتح (48) 11 و 15 و 16؛ حجرات (49) 14 و 16 و 17؛ طور (52) 31؛ واقعه (56) 49؛ جمعه (62) 6 و 8 و 11؛ تغابن (64) 7؛ ملک (67) 23 و 24 و 26 و 28 و 29 و 30؛ جن (72) 1 و 20 و 21 و 22 و 25؛ نازعات (79) 18؛ کافرون (109) 1؛ اخلاص (112) 1؛فلق (113) 1؛ ناس (114) 1

59.«قُمِ»

قُمِ اللَّیْلَ .... مزمّل (73) 2

قُمْ فَأَنْذِرْ. مدّثر (74) 2

60 .«نَبِّئ»

نَبِّئْ عِبٰادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . حجر (15) 49

وَ نَبِّئْهُمْ عَنْ ضَیْفِ إِبْرٰاهِیمَ . حجر (15) 51

61 .«وَلِّ»

... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 144

... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 149

... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 150

5/6. فعل مخاطب جحد

1.«أَ لَم تَعلَم»

... لَمْ تُنْذِرْهُمْ .... بقره (2) 6

... أَ لَمْ تَعْلَمْ .... بقره (2) 106

أَ لَمْ تَعْلَمْ .... بقره (2) 107

... مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ .... نساء (4) 113

أَ لَمْ تَعْلَمْ .... مائده (5) 40

... أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ .... یس (36) 10

2.«أَ لَم تَرَ»

نیز ==> بقره (2) 243 و 246 و 258: آل عمران (3) 23؛ نساء (4) 44 و 49 و 51 و 60 و 77: ابراهیم (14) 19 و 24 و 28؛ مریم (19)83؛ حج (22) 18 و 65؛ نور (24) 41 و 43؛ فرقان (25) 45؛ شعراء (26) 225؛ لقمان (31) 29 و 31؛ فاطر (35) 27؛ زمر (39) 21؛ غافر (40) 69؛ مجادله (58) 7 و 8 و 14؛ حشر (59) 14؛ فجر (89) 6؛ فیل (105) 1

5/7. فعل مخاطب مضارع

اقسام مضارع در خطاب به محمّد صلی الله علیه و آله

1.«تَأمَن»

... تَأْمَنْهُ بِقِنْطٰارٍ ... تَأْمَنْهُ بِدِینٰارٍ .... آل عمران (3) 75

2.«تَبتَغی»

... تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ .... تحریم (66) 1

3.«تُبَشِّرَ»

... لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ .... مریم (19) 97

4.«تُبَیِّن»

... لِتُبَیِّنَ لِلنّٰاسِ مٰا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ .... نحل (16) 44

... لِتُبَیِّنَ لَهُمُ .... نحل (16) 64

5.«تَتَّبِع»

... حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ .... بقره (2) 120

6 .«تَتلوا»

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ .... عنکبوت (29) 48

7 .«تَجِدَنَّ»

وَ لَتَجِدَنَّهُمْ .... بقره (2) 96

لَتَجِدَنَّ ... وَ لَتَجِدَنَّ .... مائده (5) 82

8.«تَحرِص»

إِنْ تَحْرِصْ .... نحل (16) 37

9.«تُحِسُّ»

... هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ .... مریم (19) 98

10.«تَحسَبُ»

وَ تَحْسَبُهُمْ أَیْقٰاظاً .... کهف (18) 18

أَمْ تَحْسَبُ .... فرقان (25) 44

... تَحْسَبُهُمْ جَمِیعاً .... حشر (59) 14

11.«تَحکُم»

... لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ .... نساء (4) 105

12.«تَخافَنَّ»

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ .... انفال (8) 58

13.«تَخرُجَ»

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ .... حجرات (49) 5

14.«تُخرِجُ»

... لِتُخْرِجَ النّٰاسَ .... ابراهیم (14) 1

15.«تَخشی»

... وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ .... احزاب (33) 37

16.«تُخفِی»

... وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ .... احزاب (33) 37

17.«تدع»

... وَ إِنْ تَدْعُهُمْ إِلَی الْهُدیٰ فَلَنْ یَهْتَدُوا .... کهف (18) 57

18.«تُدهِنُ»

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ .... قلم (68) 9

19.«تَرجُو»

... رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا .... اسراء (17) 28

وَ مٰا کُنْتَ تَرْجُوا .... قصص (28) 86

20.«تُرجِی»

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ .... احزاب (33) 51

21.«تَرَی»

فَتَرَی الَّذِینَ .... مائده (5) 52

نیز ==> مائده (5) 62 و 80 و 83؛ انعام (6) 27 و 30 و 93؛ اعراف (7) 198؛ انفال (8) 50؛ ابراهیم (14) 49؛ نحل (16) 14؛ کهف (18) 17 و 47 و 49؛ طه (20) 107؛ حج (22) 2؛ و 5؛ نور (24) 43؛ نمل (27) 88؛ روم (30) 48؛ سجده (32) 12؛ سبأ (34) 31؛ و 51؛ فاطر (35) 12؛ زمر (39) 21؛ و 60 و 75؛ فصلت (41) 39؛ شوری (42) 22 و 44 و 45؛ جاثیه (45) 28؛ فتح (48) 29؛ حدید (57) 12؛ و 20؛ ملک (67) 3؛ حاقه (69) 7 و 8

22.«تُزَکّی»

... وَ تُزَکِّیهِمْ .... توبه (9) 103

23.«تَسأل»

أَمْ تَسْأَلُهُمْ .... مؤمنون (23) 72

24.«تَستَکثِرُ»

... تَسْتَکْثِرُ. مدّثر (74) 6

25.«تَسمَعُ»

... أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِکْزاً. مریم (19) 98

... فَلاٰ تَسْمَعُ إِلاّٰ هَمْساً. طه (20) 108

... تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ .... منافقون (63) 4

26.«تُسمِعُ»

... أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ .... یونس (10) 42

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ .... نمل (27) 80

... إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا .... نمل (27) 81

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ .... روم (30) 52

... إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا .... روم (30) 53

أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ .... زخرف (43) 40

27.«تَشاءُ»

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ .... احزاب (33) 51

28.«تَشقی»

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . طه (20) 2

29.«تَصَدّی»

فَأَنْتَ لَهُ تَصَدّٰی . عبس (80) 6

30.«تُطَهِّر»

... تُطَهِّرُهُمْ .... توبه (9) 103

31.«تُطِع»

وَ إِنْ تُطِعْ .... انعام (6) 116

32.«تَظُنُّ»

تَظُنُّ أَنْ یُفْعَلَ بِهٰا فٰاقِرَةٌ . قیامت (75) 25

33.«تَعجَلَ»

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ . قیامت (75) 16

34.«تُعرِضَنَّ»

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ .... اسراء (17) 28

35.«تَعلَم»

... وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . توبه (9) 43

... هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا. مریم (19) 65

36.«تفتری»

... لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ .... اسراء (17) 73

37.«تقرأ»

وَ قُرْآناً ... لِتَقْرَأَهُ عَلَی النّٰاسِ .... اسراء (17) 106

38.«تَقعُدَ»

... فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَخْذُولاً. اسراء (17) 22

... فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً. اسراء (17) 29

39.«تَقولُ»

إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِینَ .... آل عمران (3) 124

... تَقُولُ .... نساء (4) 81

وَ إِذْ تَقُولُ .... احزاب (33) 37

40.«تَقومَ»

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ . شعراء (26) 218

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ .... مزمّل (73) 20

41.«تَکونَ»

... فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

... لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ . شعراء (26) 194

42.«تُلقیٰ»

... وَ لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتُلْقیٰ فِی جَهَنَّمَ ....

اسراء (17) 39

43.«تُلَقَّی»

وَ إِنَّکَ لَتُلَقَّی الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ عَلِیمٍ . نمل (27) 6

44.«تَهدی»

... وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

45.«تُنذِرَ»

... تُنْذِرْهُمْ .... بقره (2) 6

... وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ .... انعام (6) 92

... لِتُنْذِرَ بِهِ .... اعراف (7) 2

... وَ تُنْذِرَ بِهِ .... مریم (19) 97

... لِتُنْذِرَ قَوْماً .... سجده (32) 3

... إِنَّمٰا تُنْذِرُ .... فاطر (35) 18

لِتُنْذِرَ قَوْماً .... یس (36) 6

إِنَّمٰا تُنْذِرُ .... یس (36) 11

... لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ ... وَ تُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ .... شوری (42) 7

46.«تُؤمَرُ»

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ .... حجر (15) 94

47.«تُؤوی»

... وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ .... احزاب (33) 51

5/8. فعل مخاطب نفی

اقسام فعل نفی در خطاب به محمّد صلی الله علیه و آله

1.«لَن تَبلُغَ»

... وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبٰالَ طُولاً. اسراء (17) 37

2.«لَن تَجِدَ»

... وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. کهف (18) 27

3.«لَن تَخرِقَ»

... لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ .... اسراء (17) 37

4.«لن تَملِکَ»

... فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً .... مائده (5) 41

5.«ما تَدری»

... مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ .... شوری (42) 52

5/9. فعل مخاطب نهی

اقسام فعل نهی در خطاب به محمّد صلی الله علیه و آله

1.«لا تَأسَ»

... فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 68

2.«لا تَبسُط»

... وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا کُلَّ الْبَسْطِ .... اسراء (17) 29

3.«لا تَتَّبِع»

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... مائده (5) 48

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... مائده (5) 49

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ .... انعام (6) 150

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... شوری (42) 15

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ .... جاثیه (45) 18

4.«لا تَجعَل»

وَ لاٰ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً .... اسراء (17) 29

ذٰلِکَ مِمّٰا أَوْحیٰ إِلَیْکَ رَبُّکَ مِنَ الْحِکْمَةِ وَ لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتُلْقیٰ فِی جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً. اسراء (17) 39

5 .«لا تُحَرِّک»

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ . قیامت (75) 16

6 .«لا تَحزَن»

... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... حجر (15) 88

... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... نحل (16) 127

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... نمل (27) 70

7.«لا تَحسَبَنَّ»

وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ .... آل عمران (3) 169

لاٰ تَحْسَبَنَّ .... آل عمران (3) 188

وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ .... ابراهیم (14) 42

فَلاٰ تَحْسَبَنَّ .... ابراهیم (14) 47

لاٰ تَحْسَبَنَّ .... نور (24) 57

9.«لا تَدعُ»

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... یونس (10) 106

فَلاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ .... شعراء (26) 213

وَ لاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ .... قصص (28) 88

10.«لا تَستَفتِ»

... وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. کهف (18) 22

11.«لا تُصَلِ‌ّ»

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ .... توبه (9) 84

12.«لا تَطرُدِ»

وَ لاٰ تَطْرُدِ .... انعام (6) 52

13.«لا تُطِع»

... وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ .... کهف (18) 28

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... فرقان (25) 52

... وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... احزاب (33) 1

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ . قلم (68) 8

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ . قلم (68) 10

... وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 24

کَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ .... علق (96) 19

14.«لا تَعجَل»

فَلاٰ تَعْجَلْ عَلَیْهِمْ .... مریم (19) 84

... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ .... طه (20) 114

15.«لا تَقعُد»

... فَلاٰ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْریٰ مَعَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 68

16.«لا تَقفُ»

وَ لاٰ تَقْفُ مٰا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ .... اسراء (17) 36

17.«لا تَقُل»

... فَلاٰ تَقُلْ لَهُمٰا أُفٍّ .... اسراء (17) 23

18.«لا تَقولَنَّ»

وَ لاٰ تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ .... کهف (18) 23

19.«لا تَقهَر»

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ. ضحی (93) 9

20.«لا تَقُم»

... وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ .... توبه (9) 84

لاٰ تَقُمْ فِیهِ أَبَداً .... توبه (9) 108

21.«لا تَکُ»

... فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ .... هود (11) 17

فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ .... هود (11) 109

... وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ .... نحل (16) 127

22.«لا تکن»

... وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً. نساء (4) 105

... وَ لاٰ تَکُنْ مِنَ الْغٰافِلِینَ . اعراف (7) 205

... وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

... وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ .... قلم (68) 48

23.«لا تَکونَنَّ»

... وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 105

... فَلاٰ تَکُونَنَّ ظَهِیراً لِلْکٰافِرِینَ . قصص (28) 86

24.«لا تُمارِ»

... فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ .... کهف (18) 22

25.«لا تَمُدَّنَّ»

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ .... حجر (15) 88

26.«لا تَمشِ»

وَ لاٰ تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحاً .... اسراء (17) 37

27.«لا تَمنُن»

وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَکْثِرُ. مدّثر (74) 6

28.«لا تَنهَر»

... وَ لاٰ تَنْهَرْهُمٰا .... اسراء (17) 23

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ. ضحی (93) 10

5/10. لفظ جمع

یٰا أَیُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّیِّبٰاتِ ... (1)مؤمنون (23) 51

6 . خطاب تکریمی

1466. مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند با خطاب تکریمی«یا ایها الرسول»:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ ... (2)مائده (5) 41

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ .... مائده (5) 67

1467. پیامبر صلی الله علیه و آله مورد خطاب تکریمی خداوند با خطاب«یا ایها المدثر»:

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ. مدّثر (74) 1

1468. محمد صلی الله علیه و آله مورد خطاب تکریمی خداوند با خطاب«یا ایها المزمل»:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ . مزمّل (73) 1

1469. تکریم پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند با خطاب «یا ایها النبی»:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 64

نیز ==> انفال (8) 65 و 70؛ توبه (9) 73؛ احزاب (33) 1 و 28 و 45 و 50 و 59؛ ممتحنه (60) 12؛ طلاق (65) 1؛ تحریم (66) 1 و 9

7. خطاب خاص با مراد خاص

1470. خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و آله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و آله ):

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ .... بقره (2) 119


1) 1) . در احتمالی منظور«الرسل»محمد صلی الله علیه و آله است و طبق قاعده‌ای در مخاطبات عرب است که می‌توان فرد را با لفظ جمع خطاب کنند. (مجمع البیان، ج 8 -\7، ص 174)

2) 2) . خداوند، جهت تکریم، پیامبر صلی الله علیه و آله را با اسم مخاطب قرار نداده بلکه با اسم جنس، مثل«النبی»و«الرسول»مخاطب قرار داده است. (الاتقان، ج 2، ص 71)

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ .... بقره (2) 144

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ .... بقره (2) 145

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

فَمَنْ حَاجَّکَ ... فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ ... ثُمَّ نَبْتَهِلْ .... آل عمران (3) 61

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ .... آل عمران (3) 184

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ ... وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ ... وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ .... مائده (5) 67

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ .... انعام (6) 33

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ . انعام (6) 35

وَ إِذٰا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآیَةٍ قٰالُوا لَوْ لاٰ اجْتَبَیْتَهٰا قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ .... انفال (8) 30

وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِیهِمْ .... انفال (8) 33

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . توبه (9) 43

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ یَسْخَطُونَ . توبه (9) 58

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی .... یونس (10) 53

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

فَاسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ مَنْ تٰابَ مَعَکَ وَ لاٰ تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ. هود (11) 112

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ . یوسف (12) 102

... إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرٌ .... رعد (13) 7

وَ لَقَدْ آتَیْنٰاکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثٰانِی وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ . حجر (15) 87

وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 89

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ ... إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . حجر (15) 94 و 95

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا

یَقُولُونَ . حجر (15) 97

وَ إِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنٰا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجٰاباً مَسْتُوراً. اسراء (17) 45

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا ...

خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 76

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 93

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... کهف (18) 110

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ .... انبیاء (21) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ . انبیاء (21) 107

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ .... حجّ (22) 42

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللّٰهَ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . نور (24) 53

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ .... فرقان (25) 32

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ

وَ لٰکِنّٰا أَنْشَأْنٰا قُرُوناً فَتَطٰاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ .

قصص (28) 44 -\46

وَ مٰا کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقیٰ إِلَیْکَ الْکِتٰابُ إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ ظَهِیراً لِلْکٰافِرِینَ . قصص (28) 86

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

وَ لَقَدْ ضَرَبْنٰا لِلنّٰاسِ فِی هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ . روم (30) 58

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ ... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا .... احزاب (33) 37

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ ... وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ .... احزاب (33) 50

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ .... احزاب (33) 51

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ .... احزاب (33) 52

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ ... لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ .... احزاب (33) 60

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 63

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... سبأ (34) 28

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ .... فاطر (35) 4

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... فاطر (35) 24

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ .... فاطر (35) 25

وَ سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . یس (36) 10

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ . صافّات (37) 12

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 65

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... فصّلت (41) 6

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ .... شوری (42) 23

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 9

وَ لَوْ نَشٰاءُ لَأَرَیْنٰاکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِیمٰاهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 30

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً

وَ یَنْصُرَکَ اللّٰهُ نَصْراً عَزِیزاً . فتح (48) 1 و 2 و 3

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ وَ رَأَیْتَهُمْ یَصُدُّونَ وَ هُمْ مُسْتَکْبِرُونَ

سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . منافقون (63) 5 و 6

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ .... تحریم (66) 1

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً. مزمّل (73) 1 و 5

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

قُمْ فَأَنْذِرْ. مدّثر (74) 1 و 2

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ. غاشیه (88) 21

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 2

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 3 -\8

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

الَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 1 -\4

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

أَ رَأَیْتَ إِنْ کٰانَ عَلَی الْهُدیٰ

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . علق (96) 9 و 11 و 13

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یُکَذِّبُ بِالدِّینِ . ماعون (107) 1

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

نیز ==> خطابات خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، خطاب تشریفی، اقسام خطاب تشریف، فعل امر،«قل»

نیز ==> اختصاصات محمد صلی الله علیه و آله

8 . خطاب خاص با مراد عام

1471. خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند:

... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 144

إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ یَقْتُلُونَ الَّذِینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النّٰاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . آل عمران (3) 21

وَ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطٰارٍ یُؤَدِّهِ إِلَیْکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِینٰارٍ لاٰ یُؤَدِّهِ إِلَیْکَ إِلاّٰ مٰا دُمْتَ عَلَیْهِ قٰائِماً ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قٰالُوا لَیْسَ عَلَیْنٰا فِی الْأُمِّیِّینَ سَبِیلٌ وَ یَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 75

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 61

فَلاٰ وَ رَبِّکَ ... . نساء (4) 65

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. نساء (4) 84

وَ إِذٰا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ فَلْتَقُمْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذٰا سَجَدُوا فَلْیَکُونُوا مِنْ وَرٰائِکُمْ وَ لْتَأْتِ طٰائِفَةٌ أُخْریٰ لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَ أَمْتِعَتِکُمْ فَیَمِیلُونَ عَلَیْکُمْ مَیْلَةً وٰاحِدَةً وَ لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکُمْ إِنْ کٰانَ بِکُمْ أَذیً مِنْ مَطَرٍ أَوْ کُنْتُمْ مَرْضیٰ أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَکُمْ وَ خُذُوا حِذْرَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰاباً مُهِیناً. نساء (4) 102

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً. نساء (4) 105

وَ اسْتَغْفِرِ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ غَفُوراً رَحِیماً. نساء (4) 106

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 41

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . مائده (5) 42

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ لِکُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ لٰکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مٰا آتٰاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرٰاتِ إِلَی اللّٰهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 49

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ . انعام (6) 51

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ إِذٰا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتّٰی یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمّٰا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطٰانُ فَلاٰ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْریٰ مَعَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ .

انعام (6) 68

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا ... . انعام (6) 150

إِنَّ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ کٰانُوا شِیَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِی شَیْءٍ إِنَّمٰا أَمْرُهُمْ إِلَی اللّٰهِ ثُمَّ یُنَبِّئُهُمْ بِمٰا کٰانُوا یَفْعَلُونَ . انعام (6) 159

وَ لَوْ شِئْنٰا لَرَفَعْنٰاهُ بِهٰا وَ لٰکِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَی الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ الْکَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَیْهِ یَلْهَثْ أَوْ تَتْرُکْهُ یَلْهَثْ ذٰلِکَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ . اعراف (7) 176

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ ... .

اعراف (7) 188

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِینَ . اعراف (7) 199

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ

سَمِیعٌ عَلِیمٌ . اعراف (7) 200

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ وَ لاٰ تَکُنْ مِنَ الْغٰافِلِینَ . اعراف (7) 205

فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ قَتَلَهُمْ وَ مٰا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ رَمیٰ وَ لِیُبْلِیَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْهُ بَلاٰءً حَسَناً إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . انفال (8) 17

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْخٰائِنِینَ . انفال (8) 58

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . انفال (8) 61

وَ أَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مٰا فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً مٰا أَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ أَلَّفَ بَیْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 63

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 6

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ . توبه (9) 65

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

وَ لاٰ عَلَی الَّذِینَ إِذٰا مٰا أَتَوْکَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاٰ أَجِدُ مٰا أَحْمِلُکُمْ عَلَیْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْیُنُهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلاّٰ یَجِدُوا مٰا یُنْفِقُونَ . توبه (9) 92

لاٰ تَقُمْ فِیهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْویٰ مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِیهِ فِیهِ رِجٰالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا وَ اللّٰهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِینَ . توبه (9) 108

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَعْقِلُونَ . یونس (10) 42

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . یونس (10) 94

وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 105

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 106

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . یونس (10) 109

وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیّٰامٍ وَ کٰانَ عَرْشُهُ عَلَی الْمٰاءِ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ لَئِنْ قُلْتَ إِنَّکُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . هود (11) 7

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ إِمٰاماً وَ رَحْمَةً أُولٰئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزٰابِ فَالنّٰارُ مَوْعِدُهُ فَلاٰ تَکُ فِی

مِرْیَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یُؤْمِنُونَ . هود (11) 17

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِمّٰا یَعْبُدُ هٰؤُلاٰءِ مٰا یَعْبُدُونَ إِلاّٰ کَمٰا یَعْبُدُ آبٰاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَ إِنّٰا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِیبَهُمْ غَیْرَ مَنْقُوصٍ . هود (11) 109

فَاسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ مَنْ تٰابَ مَعَکَ وَ لاٰ تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ. هود (11) 112

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَنٰاتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئٰاتِ ذٰلِکَ ذِکْریٰ لِلذّٰاکِرِینَ . هود (11) 114

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ حُکْماً عَرَبِیًّا وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ وٰاقٍ . رعد (13) 37

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 98

وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتّٰی یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ . حجر (15) 99

فَإِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّیْطٰانِ الرَّجِیمِ . نحل (16) 98

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . نحل (16) 123

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَخْذُولاً. اسراء (17) 22

وَ قَضیٰ رَبُّکَ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاّٰ إِیّٰاهُ وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً إِمّٰا یَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمٰا أَوْ کِلاٰهُمٰا فَلاٰ تَقُلْ لَهُمٰا أُفٍّ وَ لاٰ تَنْهَرْهُمٰا وَ قُلْ لَهُمٰا قَوْلاً کَرِیماً. اسراء (17) 23

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِیراً. اسراء (17) 26

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً. اسراء (17) 28

وَ لاٰ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلیٰ عُنُقِکَ وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً. اسراء (17) 29

وَ لاٰ تَقْفُ مٰا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ .... اسراء (17) 36

وَ لاٰ تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّکَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبٰالَ طُولاً. اسراء (17) 37

... وَ لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتُلْقیٰ فِی جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً. اسراء (17) 39

وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً وَ إِذٰا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِی الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلیٰ أَدْبٰارِهِمْ نُفُوراً. اسراء (17) 46

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. اسراء (17) 78

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ وَ الرَّقِیمِ کٰانُوا مِنْ آیٰاتِنٰا عَجَباً. کهف (18) 9

وَ تَحْسَبُهُمْ أَیْقٰاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ وَ نُقَلِّبُهُمْ ذٰاتَ الْیَمِینِ وَ ذٰاتَ الشِّمٰالِ وَ کَلْبُهُمْ بٰاسِطٌ ذِرٰاعَیْهِ بِالْوَصِیدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَیْهِمْ لَوَلَّیْتَ مِنْهُمْ فِرٰاراً وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً. کهف (18) 18

سَیَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ رٰابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَ یَقُولُونَ خَمْسَةٌ سٰادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَیْبِ وَ یَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثٰامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً

وَ لاٰ تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنِّی فٰاعِلٌ ذٰلِکَ غَداً

إِلاّٰ أَنْ یَشٰاءَ اللّٰهُ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذٰا نَسِیتَ وَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَهْدِیَنِ رَبِّی لِأَقْرَبَ مِنْ هٰذٰا رَشَداً. کهف (18) 22 -\24

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مَرْیَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهٰا مَکٰاناً شَرْقِیًّا. مریم (19) 16

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِی غَفْلَةٍ وَ هُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . مریم (19) 39

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِبْرٰاهِیمَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 41

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مُوسیٰ إِنَّهُ کٰانَ مُخْلَصاً وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا. مریم (19) 51

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِسْمٰاعِیلَ إِنَّهُ کٰانَ صٰادِقَ الْوَعْدِ وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا. مریم (19) 54

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 56

رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا. مریم (19) 65

أَ فَرَأَیْتَ الَّذِی کَفَرَ بِآیٰاتِنٰا وَ قٰالَ لَأُوتَیَنَّ مٰالاً وَ وَلَداً.

مریم (19) 77

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِکْزاً. مریم (19) 98

یَوْمَئِذٍ یَتَّبِعُونَ الدّٰاعِیَ لاٰ عِوَجَ لَهُ وَ خَشَعَتِ الْأَصْوٰاتُ لِلرَّحْمٰنِ فَلاٰ تَسْمَعُ إِلاّٰ هَمْساً. طه (20) 108

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا لاٰ نَسْئَلُکَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُکَ وَ الْعٰاقِبَةُ لِلتَّقْویٰ . طه (20) 132

لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَکاً هُمْ نٰاسِکُوهُ فَلاٰ یُنٰازِعُنَّکَ فِی الْأَمْرِ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ إِنَّکَ لَعَلیٰ هُدیً مُسْتَقِیمٍ . حجّ (22) 67

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

أَ رَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلٰهَهُ هَوٰاهُ أَ فَأَنْتَ تَکُونُ عَلَیْهِ وَکِیلاً. فرقان (25) 43

أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَکْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلاّٰ کَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 44

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَ کَفیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبٰادِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 58

أَ فَرَأَیْتَ إِنْ مَتَّعْنٰاهُمْ سِنِینَ . شعراء (26) 205

فَلاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتَکُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِینَ . شعراء (26) 213

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . شعراء (26) 214

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 217

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 79

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ . نمل (27) 80

إِنَّکَ لاٰ تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قصص (28) 56

وَ لاٰ یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیٰاتِ اللّٰهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . قصص (28) 87

وَ لاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ کُلُّ شَیْءٍ هٰالِکٌ إِلاّٰ وَجْهَهُ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ . قصص (28) 88

اُتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ إِنَّ الصَّلاٰةَ تَنْهیٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللّٰهِ أَکْبَرُ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا تَصْنَعُونَ . عنکبوت (29) 45

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ فَأَنّٰی یُؤْفَکُونَ . عنکبوت (29) 61

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَحْیٰا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهٰا لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . عنکبوت (29) 63

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّتِی فَطَرَ النّٰاسَ عَلَیْهٰا لاٰ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ ذٰلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . روم (30) 30

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ الْقَیِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَ یَوْمٌ لاٰ مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللّٰهِ یَوْمَئِذٍ یَصَّدَّعُونَ . روم (30) 43

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ . روم (30) 52

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 53

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 60

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . لقمان (31) 25

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلِیماً حَکِیماً. احزاب (33) 1

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً. احزاب (33) 2

وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 3

أَشِحَّةً عَلَیْکُمْ فَإِذٰا جٰاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ کَالَّذِی یُغْشیٰ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذٰا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوکُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدٰادٍ أَشِحَّةً عَلَی الْخَیْرِ أُولٰئِکَ لَمْ یُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللّٰهُ أَعْمٰالَهُمْ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً. احزاب (33) 19

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ ... لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 50

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ هُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمْ مَنْ خَلَقْنٰا إِنّٰا خَلَقْنٰاهُمْ مِنْ طِینٍ لاٰزِبٍ . صافّات (37) 11

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّکَ الْبَنٰاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ . صافّات (37) 149

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . ص (38) 17

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الشَّیْطٰانُ بِنُصْبٍ وَ عَذٰابٍ . ص (38) 41

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ. ص (38) 45

وَ اذْکُرْ إِسْمٰاعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ ذَا الْکِفْلِ وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 48

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ . زمر (39) 2

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39) 66

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَی الْحَنٰاجِرِ کٰاظِمِینَ مٰا لِلظّٰالِمِینَ مِنْ حَمِیمٍ وَ لاٰ شَفِیعٍ یُطٰاعُ . غافر (40) 18

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ مٰا هُمْ بِبٰالِغِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. غافر (40) 56

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ . غافر (40) 77

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . فصّلت (41) 36

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ

لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ . زخرف (43) 9

أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ مَنْ کٰانَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . زخرف (43) 40

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . زخرف (43) 43

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ فَأَنّٰی یُؤْفَکُونَ . زخرف (43) 87

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 89

ثُمَّ جَعَلْنٰاکَ عَلیٰ شَرِیعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهٰا وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . جاثیه (45) 18

أَ فَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلٰهَهُ هَوٰاهُ وَ أَضَلَّهُ اللّٰهُ عَلیٰ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلیٰ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلیٰ بَصَرِهِ غِشٰاوَةً فَمَنْ یَهْدِیهِ مِنْ بَعْدِ اللّٰهِ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ . جاثیه (45) 23

وَ اذْکُرْ أَخٰا عٰادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقٰافِ وَ قَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . احقاف (46) 21

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مُتَقَلَّبَکُمْ وَ مَثْوٰاکُمْ . محمّد (47) 19

وَ یَقُولُ الَّذِینَ آمَنُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْکَمَةٌ وَ ذُکِرَ فِیهَا الْقِتٰالُ رَأَیْتَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ نَظَرَ الْمَغْشِیِّ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلیٰ لَهُمْ . محمّد (47) 20

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 40

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . طور (52) 49

أَ فَرَأَیْتَ الَّذِی تَوَلّٰی . نجم (53) 33

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 74

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 96

لاٰ یُقٰاتِلُونَکُمْ جَمِیعاً إِلاّٰ فِی قُریً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرٰاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَیْنَهُمْ شَدِیدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِیعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتّٰی ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَعْقِلُونَ . حشر (59) 14

وَ إِذٰا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسٰامُهُمْ وَ إِنْ یَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ یَحْسَبُونَ کُلَّ صَیْحَةٍ عَلَیْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قٰاتَلَهُمُ اللّٰهُ أَنّٰی یُؤْفَکُونَ .

منافقون (63) 4

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا طَلَّقْتُمُ النِّسٰاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ رَبَّکُمْ لاٰ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُیُوتِهِنَّ وَ لاٰ یَخْرُجْنَ إِلاّٰ أَنْ یَأْتِینَ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ وَ تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یَتَعَدَّ حُدُودَ اللّٰهِ فَقَدْ ظَلَمَ

نَفْسَهُ لاٰ تَدْرِی لَعَلَّ اللّٰهَ یُحْدِثُ بَعْدَ ذٰلِکَ أَمْراً. طلاق (65) 1

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

اَلَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ طِبٰاقاً مٰا تَریٰ فِی خَلْقِ الرَّحْمٰنِ مِنْ تَفٰاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَریٰ مِنْ فُطُورٍ. ملک (67) 3

ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ کَرَّتَیْنِ یَنْقَلِبْ إِلَیْکَ الْبَصَرُ خٰاسِئاً وَ هُوَ حَسِیرٌ. ملک (67) 4

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ . قلم (68) 8

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ . قلم (68) 10

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نٰادیٰ وَ هُوَ مَکْظُومٌ . قلم (68) 48

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . حاقّه (69) 52

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً. معارج (70) 5

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً. مزمّل (73) 4

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلاً. مزمّل (73) 8

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً.

مزمّل (73) 9

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

قُمْ فَأَنْذِرْ. مدّثر (74) 2

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ. مدّثر (74) 4

وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ. مدّثر (74) 5

وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَکْثِرُ. مدّثر (74) 6

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ. مدّثر (74) 7

وَ یَطُوفُ عَلَیْهِمْ وِلْدٰانٌ مُخَلَّدُونَ إِذٰا رَأَیْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤاً مَنْثُوراً. انسان (76) 19

وَ إِذٰا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیماً وَ مُلْکاً کَبِیراً. انسان (76) 20

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 24

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً. انسان (76) 25

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 26

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی . اعلی (87) 1

لاٰ تَسْمَعُ فِیهٰا لاٰغِیَةً . غاشیه (88) 11

لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ. غاشیه (88) 22

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ. ضحی (93) 9

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ. ضحی (93) 10

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 11

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ . انشراح (94) 7

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . انشراح (94) 8

اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ . علق (96) 1

اِقْرَأْ وَ رَبُّکَ الْأَکْرَمُ . علق (96) 3

إِنَّ إِلیٰ رَبِّکَ الرُّجْعیٰ . علق (96) 8

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی . علق (96) 13

کَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ . علق (96) 19

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 2

وَ رَأَیْتَ النّٰاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللّٰهِ أَفْوٰاجاً. نصر (110) 2

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کٰانَ

تَوّٰاباً. نصر (110) 3

نیز ==> وظایف محمد صلی الله علیه و آله

9. خطاب عبرت‌آموز

1472. توجّه دادن محمّد صلی الله علیه و آله به عبرت‌آموزی، در خطاب الهی:

... فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 39

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِکْزاً. مریم (19) 98

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ مَکْرِهِمْ .... نمل (27) 51

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . صافّات (37) 73

10. خطاب مهرجویانه

1473. مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و آله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی .... بقره (2) 186

إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِینَ .... آل عمران (3) 124

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا ... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... آل عمران (3) 159

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ .... آل عمران (3) 184

وَ اسْتَغْفِرِ اللّٰهَ .... نساء (4) 106

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ .... انفال (8) 30

وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِیهِمْ .... انفال (8) 33

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ .... هود (11) 12

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 102 و 103

... قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... رعد (13) 43

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 97

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً. اسراء (17) 28

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 76

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 87

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

طه

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . طه (20) 1 و 2

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ . انبیاء (21) 107

... إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ

شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ .... نور (24) 62

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ .... فرقان (25) 32

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ .... فتح (48) 10

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ .... قلم (68) 48

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ .... قلم (68) 51

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً. مزمّل (73) 1 و 5

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

قُمْ فَأَنْذِرْ

وَ رَبَّکَ فَکَبِّرْ

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ

وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ

وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَکْثِرُ

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ . مدّثر (74) 1 -\7

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 1 و 2

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 3 -\11

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

الَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 1 -\4

وَ رَأَیْتَ النّٰاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللّٰهِ أَفْوٰاجاً. نصر (110) 2

نیز ==> خطاب تسلّی‌بخش

11. خطاب هشدارآمیز

1474. خطاب هشدارآمیز خداوند به محمد صلی الله علیه و آله :

... فَلاٰ تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . آل عمران (3) 60

... وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً. نساء (4) 105

وَ لاٰ تُجٰادِلْ عَنِ الَّذِینَ یَخْتٰانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ مَنْ کٰانَ خَوّٰاناً أَثِیماً. نساء (4) 107

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 48

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ .... مائده (5) 67

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ إِذٰا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتّٰی یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمّٰا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطٰانُ فَلاٰ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْریٰ مَعَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ .

انعام (6) 68

وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ .... انعام (6) 116

فَلاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 55

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

وَ لاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 85

وَ مٰا تَکُونُ فِی شَأْنٍ وَ مٰا تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ ... إِلاّٰ کُنّٰا عَلَیْکُمْ شُهُوداً ... وَ مٰا یَعْزُبُ عَنْ رَبِّکَ مِنْ مِثْقٰالِ ذَرَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لاٰ فِی السَّمٰاءِ .... یونس (10) 61

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . یونس (10) 94

وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَتَکُونَ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . یونس (10) 95

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 106

فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِمّٰا یَعْبُدُ هٰؤُلاٰءِ مٰا یَعْبُدُونَ إِلاّٰ کَمٰا یَعْبُدُ آبٰاؤُهُمْ .... هود (11) 109

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ .... حجر (15) 88

لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَخْذُولاً. اسراء (17) 22

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً

إِذاً لَأَذَقْنٰاکَ ضِعْفَ الْحَیٰاةِ وَ ضِعْفَ الْمَمٰاتِ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ عَلَیْنٰا نَصِیراً. اسراء (17) 73 -\75

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً. اسراء (17) 86

وَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 131

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... فرقان (25) 52

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلِیماً حَکِیماً. احزاب (33) 1

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 65

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

فَانْتَقَمْنٰا مِنْهُمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ . زخرف (43) 25

... فَاحْذَرْهُمْ قٰاتَلَهُمُ اللّٰهُ أَنّٰی یُؤْفَکُونَ . منافقون (63) 4

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ . قلم (68) 8 -\10

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ ...

لَوْ لاٰ أَنْ تَدٰارَکَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرٰاءِ وَ هُوَ مَذْمُومٌ .

قلم (68) 48 و 49

نیز ==> خطابات خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، خطاب تشریفی،

اقسام خطاب تشریفی، فعل نهی

خُلق عظیم محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، خُلق عظیم

خلیفۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1475. اعلام جانشینی امام علی علیه السلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله در حجّةالوداع (و در غدیر خم):

... اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ ... اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاٰمَ دِیناً ... (1)مائده (5) 3

1476. نصب امام علی علیه السلام به جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله ، باعث ناامیدی دشمنان اسلام:

... اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ ... أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاٰمَ دِیناً .... مائده (5) 3

1477. رضایت پروردگار از تعیین جانشینی امام علی علیه السلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله در حجّةالوداع:

... اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ ... اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاٰمَ دِیناً .... مائده (5) 3

1478. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند، برای اعلان ولایت و جانشینی امام علی علیه السلام :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکٰافِرِینَ . (2)مائده (5) 67

1479. علی علیه السلام ولیّ مؤمنان (و جانشین بی‌واسطه) پس از پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاٰةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ هُمْ رٰاکِعُونَ . (3)مائده (5) 55

1480. ائمّۀ معصومین علیهم السلام جانشین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ ... (4)نساء (4) 59


1) 1) . از امام باقر و امام صادق علیهما السلام نقل شده است نزول آیۀ یادشده پس از نصب امام علی علیه السلام به امامت امّت [اسلام] در روز غدیر خم، هنگام بازگشت از حجّةالوداع است. (التّبیان، ج 3، ص 435) از طریق اهل سنّت نیز همین معنا نقل شده است. (ر.ک: الدّرّ المنثور، ج 3، ص 19)

2) 2) . طبق روایاتی که از فریقین نقل شده، آیۀ یادشده مربوط به اعلان ولایت علی علیه السلام از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله در غدیر خم است. (الدّرّ المنثور، ج 3، ص 117؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 652 -\658، ح 291 و 298 و 299 و 301؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص 252)

3) 3) . براساس روایاتی از فریقین، آیۀ یادشده دربارۀ حضرت علی علیه السلام است. آن حضرت در حال رکوع، انگشتر خود را به فقیری صدقه داد، پس از آن این آیه نازل شد. (الدّرّ المنثور، ج 3، ص 104 -\106؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 643 -\647 ، ح 257 -\264 و 269)

4) 4) . براساس روایات متعدّد، مقصود از«اولی‌الامر»امامان معصوم شیعۀ اثنی‌عشری است، از جمله در روایتی که از جابر نقل شده، آمده است: قلت: یا رسول اللّه، عرفنا اللّه و رسوله فمن اولوالأمر الذین قرن اللّه طاعتهم بطاعتک؟ فقال: هم خلفائی یا جابر، و ائمّة المسلمین من بعدی؛ اولهم علی بن ابی طالب ثم الحسن ثم الحسین ثم علی بن الحسین ثم محمد بن علی المعروف فی التوراة بالباقر و ستدرکه یا جابر فاذا لقیته فاقرأ منی السلام، ثم الصادق جعفر بن محمد ثم موسی بن جعفر ثم علی بن موسی ثم محمد بن علی ثم علی بن محمد ثم الحسن بن علی ثم سمیی و کنیتی حجّة اللّه فی ارضه و بقیّته فی عباده ابن الحسن بن علی . (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 499، ح 331)

خوابگاه محمّد صلی الله علیه و آله

1481. خوابیدن علی علیه السلام در بستر پیامبر صلی الله علیه و آله و ایثار نمودن جان خود برای حفظ ایشان:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبٰادِ. (1)بقره (2) 207

خواب محمّد صلی الله علیه و آله

1482. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای خوابیدن کوتاه در شب و استفاده از فراغت روزانه برای خواب و استراحت:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

إِنَّ لَکَ فِی النَّهٰارِ سَبْحاً طَوِیلاً. (2)مزمّل (73) 1 -\3 و 7

1483. آگاهی یافتن پیامبر صلی الله علیه و آله از برخی امور با خواب:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً .... انفال (8) 43

1484. توصیۀ خداوند به خوابیدن کوتاه پیامبر صلی الله علیه و آله در شب:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً. مزمّل (73) 1 -\3

نیز ==> رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

خواندن محمّد صلی الله علیه و آله

1485. پیامبر صلی الله علیه و آله فاقد پیشینۀ خواندن (نوشته) قبل از بعثت:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ .... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ ... (3)اعراف (7) 157 و 158

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . (4)عنکبوت (29) 48

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ .... جمعه (62) 2


1) 1) . امام باقر علیه السلام دربارۀ آیۀ مزبور فرمود: دربارۀ علی علیه السلام است که در بستر پیامبر صلی الله علیه و آله خوابید، هنگامی که کفّار قریش آن حضرت را تعقیب می‌کردند. (تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 101، ح 292؛ الکشف و البیان، ج ثعلبی، ج 2، ص 126)

2) 2) . از امام باقر علیه السلام نقل شده که در تفسیر«انّ لک فی النّهار سبحاً طویلاً»فرمود:«فراغاً طویلاً لنومک و حاجتک؛ در روز فراغت طولانی برای خواب و برآوردن نیازهایت داری». (تفسیر قمّی، ج 2، ص 392؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 449، ح 20)

3) 3) . امّی بودن پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله یا ازاین‌رو است که سواد خواندن و نوشتن نداشت، یا ازاین‌جهت است که به امّتی منسوب بود که خواندن و نوشتن نمی‌دانستند و یا بدین سبب است که به امّ‌القریٰ [مکّه] نسبت داشت. (مفردات، ص 87 ،«ام») برداشت براساس احتمال اوّل است

4) 4) . ظاهر تعبیر«ما کنت تتلوا»نفی عادت خواندن است نه نفی قدرت. (المیزان، ج 16، ص 139)

1486. قدرت نداشتن پیامبر صلی الله علیه و آله بر خواندن و نوشتن پیش از بعثت، دلیلی انکارناپذیر بر معجزه بودن قرآن کریم:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ

بَلْ هُوَ آیٰاتٌ بَیِّنٰاتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ مٰا یَجْحَدُ بِآیٰاتِنٰا إِلاَّ الظّٰالِمُونَ . عنکبوت (29) 48 و 49

1487. عدم پیشینۀ خواندن پیامبر صلی الله علیه و آله ، مقتضی عدم تردید، در رسالت آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ ... إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

1488. امّی بودن (درس نخواندن و خط ننوشتن) پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ صداقت در ادّعای رسالت:

وَ نٰادیٰ أَصْحٰابُ الْأَعْرٰافِ رِجٰالاً یَعْرِفُونَهُمْ بِسِیمٰاهُمْ قٰالُوا مٰا أَغْنیٰ عَنْکُمْ جَمْعُکُمْ وَ مٰا کُنْتُمْ تَسْتَکْبِرُونَ . اعراف (7) 48

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ .... اعراف (7) 158

1489. تردید باطل‌اندیشان دربارۀ نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله در صورت خواندن و نوشتن آن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

1490. نهی شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از شتاب کردن در خواندن آیات، پیش از پایان یافتن وحی آن:

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ

إِنَّ عَلَیْنٰا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . قیامت (75) 16 و 17

1491. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله به خواندن آرام و با تأنّی بخشهای قرآن بر مردم:

وَ قُرْآناً فَرَقْنٰاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَی النّٰاسِ عَلیٰ مُکْثٍ .... اسراء (17) 106

1492. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور خواندن قرآن، با نام خدا:

اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ . علق (96) 1

نیز ==> تلاوت محمّد صلی الله علیه و آله

خوشنامی محمّد صلی الله علیه و آله

==> شخصیّت محمّد صلی الله علیه و آله

خوف محمّد صلی الله علیه و آله

خوف از خائنان

1493. مأمور بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به لغو پیمانهای بسته شده، در صورت ترس از خیانت طرف مقابل:

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ ....

انفال (8) 58

خوف از خدا

1494. شایسته بودن خوف پیامبر صلی الله علیه و آله از خدا، نه از مردم، در ماجرای ازدواج با همسر پسرخواندۀ خود (زید):

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

1495. یاد خدا با تضرّع و خوف، از فرمانهای خدا به

پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً .... اعراف (7) 205

خوف از فرجام مشرکان

1496. ترس پیامبر صلی الله علیه و آله از گرفتار شدن مشرکان به عذاب آخرت، در صورت توبه نکردن از شرک خود:

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ ... وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ ... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ.

هود (11) 2 و 3

1497. ترسانیدن پیامبر صلی الله علیه و آله از ضربات دشمنان، از روشهای مبارزاتی مشرکان و کافران:

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ .... زمر (39) 36

خوف از قیامت

1498. ترس پیامبر صلی الله علیه و آله از عذاب آخرت، در صورت نافرمانی از دستورهای پروردگار:

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . انعام (6) 15

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . یونس (10) 15

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . زمر (39) 13

1499. ترس پیامبر صلی الله علیه و آله از عذاب آخرت، عامل بازدارندۀ او از هر نافرمانی و گناه:

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . انعام (6) 15

... إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . یونس (10) 15

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . زمر (39) 13

خوف از مردم

1500. ترس پیامبر صلی الله علیه و آله از عکس‌العمل مردم، در مقابل اعلان حکم ازدواج با همسر مطلّقۀ پسرخواندۀ خود:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. (1)احزاب (33) 37

خویشاوندان محمّد

1501. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به ادای حقوق خویشاوندان:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ ... وَ لاٰ تُبَذِّرْ


1) 1) . آیۀ یادشده به ازدواج زید بن حارثه [پسرخواندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ] با زینب بنت جحش مربوط است که پس از ناسازگاری آنان و طلاق دادن زینب از سوی زید، پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به منظور لغو سنّت جاهلی در حرام دانستن ازدواج با همسر پسرخوانده، از جانب خداوند به ازدواج با زینب مأمور شد. (التّبیان، ج 8 ، ص 344)

تَبْذِیراً. اسراء (17) 26

فَآتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ .... روم (30) 38

1502. راه نداشتن کمترین سازش، در دعوت تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله ، حتّی نسبت به خویشاوندان:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . شعراء (26) 214 و 216

1503. موضعگیری پیامبر صلی الله علیه و آله در قبال کفرورزی و نافرمانی خویشاوندان، دارای پیامدهای دشوار و نگران‌کننده:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 214 -\217

1504. دوستی با ذوی‌القربای (خویشاوندانِ) محمّد صلی الله علیه و آله ، از موارد احسان:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً .... شوری (42) 23

1505. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به رعایت اعتدال، در پرداخت حقوق خویشاوندان:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِیراً. اسراء (17) 26

1506. جواز ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با خویشاوندان خود (دختر عمو، دختر عمّه، دختر دایی و دختر خاله):

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ ... وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ .... احزاب (33) 50

1507. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای انذار خویشاوندان و اخطار به آنها، دربارۀ عواقب شرک‌ورزی و مخالفت با خدا:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . شعراء (26) 214 و 216

1508. بنی عبد مناف، از بستگان پیامبر صلی الله علیه و آله و حضرت مأمور به دعوت و انذار آنان:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . (1)شعراء (26) 214

1509. بنی هاشم، از ذی القربیٰ و خویشانِ پیامبر صلی الله علیه و آله و صاحب سهم (خمس) از غنایم و فیء:

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ ... (2)انفال (8) 41

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . (3)شعراء (26) 214

مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ ... وَ لِذِی


1) 1) . بنا بر روایاتی، مقصود از«عشیرتک الأقربین»بنی عبد مناف است که پیامبر صلی الله علیه و آله در آغاز، به دعوت آنان مأمور شد. (جامع البیان، ج 11، جزء 19، ص 146 ؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 13، ص 96) گفتنی است بنی عبد مناف عبارت‌اند از: هاشم، عبد شمس، مطلّب و نوفل. (المفصل فی تاریخ العرب، ج 7، ص 302)

2) 2) . برخی مفسّران، مقصود از«ذی القربیٰ»را بنی هاشم دانسته‌اند که خداوند بخشی از غنایم و فیء را به آنان اختصاص داد که بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله در اختیار امام معصوم علیه السلام است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 836 و ج 9 -\10، ص 391)

3) 3) . مقصود از«اقربین»طبق گفتۀ برخی مفسّران، بنی عبد المطلب و بنی هاشم است. (جامع البیان، ج 11، جزء 19، ص 148؛ مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 322)

اَلْقُرْبیٰ ... (1)حشر (59) 7

1510. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به برخورد مناسب با خویشاوندان، با بیانی نرم و دلپذیر، در صورت خودداری از کمک به آنان، به علّت ناتوانی مالی:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِیراً

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً. اسراء (17) 26 و 28

خویشاوندی با محمّد صلی الله علیه و آله

1511. مانع نبودن خویشاوندی مخالفان اسلام با پیامبر صلی الله علیه و آله ، از نکوهش خداوند دربارۀ آنان:

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ . (2)مسد (111) 1

1512. مانع نبودن خویشاوندی با پیامبر صلی الله علیه و آله از عذاب قیامت، به سبب شرک آنان:

مٰا کٰانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا أَنْ یَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِکِینَ وَ لَوْ کٰانُوا أُولِی قُرْبیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ الْجَحِیمِ . توبه (9) 113

خیانت به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1513. خیانت به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، حرام و به دور از شأن اهل ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . انفال (8) 27

1514. کفر بودن خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

1515. خیانت به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، در حکم خیانت به خویشتن:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . انفال (8) 27

1516. خیانت به محمّد صلی الله علیه و آله درپی‌دارندۀ شکست:

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ .... انفال (8) 71

1517. خیانت آگاهانۀ برخی مسلمانان صدر اسلام به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علت حفظ مال و فرزند

1) 1) . برخی مفسّران، مقصود از«ذی القربیٰ»را بنی هاشم دانسته‌اند که خداوند بخشی از غنایم و فیء را به آنان اختصاص داد که بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله در اختیار امام معصوم علیهم السلام است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 836 و ج 9 -\10، ص 391)

2) 2) . ابو لهب [عبد العزی بن عبد المطلب]، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله و از دشمنان سرسخت آن حضرت بود. (البدء و التّاریخ، ج 4، ص 155)

خویش:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا أَمْوٰالُکُمْ وَ أَوْلاٰدُکُمْ فِتْنَةٌ ... (1)انفال (8) 27 و 28

1518. زشتی خیانت به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، خلافی روشن و بی‌نیاز از برهان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . (2)انفال (8) 27

1519. خائن به پیامبر صلی الله علیه و آله ، آگاه به کیفر خیانت خویش:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . انفال (8) 27

1520. پرهیز از خیانت آگاهانه به پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای پاداشی بزرگ:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا أَمْوٰالُکُمْ وَ أَوْلاٰدُکُمْ فِتْنَةٌ .... انفال (8) 27 و 28

1521. خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله از راه ترک سنّت و شرایع او، از مصادیق خیانت در امانت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ .... انفال (8) 27

1522. علم و حکمت گستردۀ پروردگار، پشتوانۀ وعدۀ الهی به ناکامی خائنان به پیامبر صلی الله علیه و آله و دین خدا:

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 71

1523. علم و حکمت خدا، منشأ شکست و ناکامی خیانتکاران به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 71

1524. ترغیب خداوند به اسیران جنگ بدر در اجتناب از خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با وعدۀ بهره‌مندی آنان از خیر و آمرزش خویش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ إِنْ یَعْلَمِ اللّٰهُ فِی قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 70 و 71

1525. خبر دادن خداوند از شکست و ناکامی اسیران جنگ، در صورت ادامۀ خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ إِنْ یَعْلَمِ اللّٰهُ فِی قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 70 و 71

1526. هشدار خداوند به اسیران مشرک، در صورت ارادۀ خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . در شأن نزول آیه وارده شده است: پس از محاصرۀ بنی قریظه از سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله ، آنان درخواست کردند ابو لبابه را برای مشورت نزد آنان بفرستد. از آنجا که خانواده و اموال این شخص نزد آنان بود، به قصد خیرخواهی برای آنان در پاسخ به این پرسش که آیا به حکمیّت«سعد بن معاذ»تن در دهند یا خیر، با اشاره به حلقوم خود به آنان فهماند که اگر به حکمیّت وی تن دهید، همگی کشته خواهید شد. ابو لبابه می‌گوید: هنوز برنگشته بودم که احساس کردم به خدا و رسول او خیانت کرده‌ام. (روح المعانی، ج 6 ، جزء 9، ص 283)

2) 2) . قید«و أنتم تعلمون»اشاره دارد که زشتی خیانت و پیامدها و حرمت آن، امر روشنی بوده است

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ إِنْ یَعْلَمِ اللّٰهُ فِی قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 70 و 71

1527. مشرکان اسیر شده در جنگ بدر، دارای سابقۀ خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ إِنْ یَعْلَمِ اللّٰهُ فِی قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . (1)انفال (8) 70 و 71

1528. نسبت خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز غضب و خشم الهی:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ثُمَّ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ یُظْلَمُونَ

أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ کَمَنْ بٰاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 161 و 162

1529. ناتوانی کافران در جلوگیری از ادامۀ رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، با نقض پیمان و خیانت به آن حضرت:

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً ... وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لاٰ یُعْجِزُونَ . انفال (8) 58 و 59

1530. مأمور بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به لغو پیمانهای بسته شده، در صورت ترس از خیانت طرف مقابل:

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ ....

انفال (8) 58

خائنان به محمّد صلی الله علیه و آله

1. ابو لبابه
1531. خیانت ابو لبابه به محمّد صلی الله علیه و آله ، هنگام محاصرۀ یهود بنی قریظه:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَمٰانٰاتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . (2)انفال (8) 27

2. کافران
1532. شکست کافران مکّه در توطئه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، عبرتی برای همۀ خائنان به خدا و آن حضرت صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ...

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . (3)انفال (8) 27 و 30

1533. ناتوانی نقض‌کنندگان پیمان و خائنان به پیامبر صلی الله علیه و آله در بازداشتن آن حضرت از ادامۀ رسالت با نقض پیمان و خیانت‌پیشگی:

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لاٰ یَتَّقُونَ

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْخٰائِنِینَ

وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لاٰ یُعْجِزُونَ . انفال (8) 56 و 58 و 59

3. منافقان
1534. حرکت خیانت‌آمیز منافقان علیه پیامبر صلی الله علیه و آله با وجود برخورداری از تفضّلات خدا و آن حضرت:

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاٰمِهِمْ وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ ... (4)توبه (9) 74


1) 1) . مقصود از«اسریٰ»اسیران جنگ بدر است. (الکشّاف، ج 2، ص 238)

2) 2) . آیه دربارۀ خیانت«ابو لبابه»است. (جامع البیان، ج 6، جزء 9 ، ص 292)

3) 3) . یادآوری شکست توطئۀ کافران مکّه پس از اشاره به خیانت برخی مسلمانان، برای تفهیم این حقیقت است که خائنان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، هرچند اظهار اسلام کنند - همان گونه که کافران موفّق نشدند - آنان نیز موفّق نمی‌شوند

4) 4) . سیاق آیه می‌فهماند که منافقان، افزون بر کار زشتی که مرتکب شده بودند، سخن ناروایی را نیز گفته بودند و در پاسخ به سرزنش پیامبر صلی الله علیه و آله ، سوگند یاد کردند که چنین سخنی نگفته‌اند. (المیزان، ج 9، ص 340)

1535. کیفر سخت دنیایی و اخروی منافقان، به سبب حرکتهای خیانت‌آمیز علیه اسلام و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با وجود برخورداری از تفضّلات خدا و آن حضرت:

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاٰمِهِمْ وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ یَتُوبُوا یَکُ خَیْراً لَهُمْ وَ إِنْ یَتَوَلَّوْا یُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ عَذٰاباً أَلِیماً فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ .... توبه (9) 74

1536. خیانت منافقان به پیامبر صلی الله علیه و آله با تصمیم بر ترور آن حضرت در عقبه:

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ حَتّٰی جٰاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللّٰهِ وَ هُمْ کٰارِهُونَ . (1)توبه (9) 48

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ . (2)توبه (9) 64

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاٰمِهِمْ وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ یَتُوبُوا یَکُ خَیْراً لَهُمْ وَ إِنْ یَتَوَلَّوْا یُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ عَذٰاباً أَلِیماً فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ مٰا لَهُمْ فِی الْأَرْضِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. (3)توبه (9) 74

نیز ==> منافقان و محمّد صلی الله علیه و آله

4. یهود
1537. تلاش پیوستۀ اکثر یهود در عصر بعثت، برای خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ ... (4)مائده (5) 12 و 13

نیز ==> مکر با محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . در اینکه فتنۀ پیشین منافقان [الفتنة من قبل] چیست، دو احتمال وجود دارد: نخست فتنه‌انگیزی در جنگ احُد، و دیگر فتنۀ آنان در ترور پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله در بازگشت از تبوک. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 55؛ الکشاف، ج 2، ص 277) برداشت براساس احتمال دوم است

2) 2) . گروهی از منافقان در جلسه‌ای سرّی برای قتل پیامبر صلی الله علیه و آله چنین توطئه کردند که در هنگام بازگشت از جنگ تبوک، در یکی از گردنه‌های سر راه به صورت ناشناس کمین کرده شتر پیامبر صلی الله علیه و آله را رم دهند و حضرت را به قتل برسانند. خداوند پیامبرش را از این توطئه آگاه کرد. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 70؛ زاد المسیر، ج 2، ص 274)

3) 3) . براساس احتمالی، منظور از«هموا بما لم ینالوا»تصمیم منافقان به کشتن پیامبر صلی الله علیه و آله و رم دادن ناقۀ آن حضرت است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 79)

4) 4) . از آنجا که آیۀ مزبور در بیان خیانت‌کاری بنی اسرائیل، پیامبر صلی الله علیه و آله را مخاطب قرار داده (و لا تزال تطلع...) معلوم می‌شود این خیانت دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان صورت می‌گرفته است

خیرخواهی برای محمّد صلی الله علیه و آله

1538. خیرخواهی برای پیامبر صلی الله علیه و آله از ویژگیهای محسنان:

لَیْسَ عَلَی الضُّعَفٰاءِ وَ لاٰ عَلَی الْمَرْضیٰ وَ لاٰ عَلَی الَّذِینَ لاٰ یَجِدُونَ مٰا یُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذٰا نَصَحُوا لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مٰا عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ .... توبه (9) 91

1539. خیرخواهی برای پیامبر صلی الله علیه و آله در پشت جبهه، وظیفۀ معاف‌شدگان از جنگ:

لَیْسَ عَلَی الضُّعَفٰاءِ وَ لاٰ عَلَی الْمَرْضیٰ وَ لاٰ عَلَی الَّذِینَ لاٰ یَجِدُونَ مٰا یُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذٰا نَصَحُوا لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مٰا عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ .... توبه (9) 91

نیز ==> حفاظت از محمّد صلی الله علیه و آله

خیرخواهی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، خیرخواهی

دادخواهی از محمّد صلی الله علیه و آله

1540. مسلمانان، موظّف به رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله برای دادخواهی و حلّ اختلافات:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ .... نساء (4) 59

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

وَ إِنْ یَکُنْ لَهُمُ الْحَقُّ یَأْتُوا إِلَیْهِ مُذْعِنِینَ . نور (24) 48 و 49

1541. دادخواهی از محمّد صلی الله علیه و آله در اختلافات، پسندیده و دارای بهترین فرجام:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

1542. دادخواهی یهودیان از پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ .... مائده (5) 41 -\43

1543. مختار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله برای قضاوت، در صورت دادخواهی یهود از وی:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

1544. دادخواهی از پیامبر صلی الله علیه و آله از نشانه‌های ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ .... نساء (4) 59

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

دادخواهی محمّد صلی الله علیه و آله

==> شکایت محمّد صلی الله علیه و آله

دختران محمّد

اشاره

1545. همراهی دختر محمّد (فاطمه علیها السلام ) در جریان مباهلۀ آن حضرت با نصارا:

إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اللّٰهِ کَمَثَلِ آدَمَ ... فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ ... وَ نِسٰاءَنٰا ... ثُمَّ نَبْتَهِلْ ... (1)آل عمران (3) 59 و 61

1546. اذیّت‌کنندگان دختران پیامبر مورد تهدید خداوند:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ ... وَ بَنٰاتِکَ ... یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ... فَلاٰ یُؤْذَیْنَ ... لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ ... لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً مَلْعُونِینَ أَیْنَمٰا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتِیلاً. احزاب (33) 59 -\61

1547. عنایت ویژۀ خداوند به حفظ حریم دختران پیامبر از تعرّض مزاحمان و اذیّت‌کنندگان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ ... وَ بَنٰاتِکَ ... یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ .... احزاب (33) 59

1548. مصون ماندن دختران پیامبر از آزار و اذیّت نامحرمان، فلسفۀ فرمان حجاب به آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ ... وَ بَنٰاتِکَ ... یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ... فَلاٰ یُؤْذَیْنَ .... احزاب (33) 59

حجاب دختران محمّد

1549. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به آموزش و فرمان حجاب به دختران خود:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ ... وَ بَنٰاتِکَ ... یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ .... احزاب (33) 59

1550. دختران پیامبر اکرم، موظّف به پوشش و حفظ حجاب خویش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ .... احزاب (33) 59

1551. مقدّم بودن دختران پیامبر، در حفظ حجاب، نسبت به دیگر زنان مؤمن:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ ... وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ ... (2)احزاب (33) 59

درخواست از محمّد صلی الله علیه و آله

1552. مشرکان، خواهان نزول ملائکه بر آنان به صورت معجزۀ پیامبر صلی الله علیه و آله برای آنان:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ ... لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ . (3)حجر (15) 6 و 7


1) 1) . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از سوی خداوند مأمور شد با نصارای نجران دربارۀ حضرت عیسی علیه السلام مباهله کند و در این مباهله زنان، پسران و کسانی را که نفس آن حضرت محسوب می‌شوند، شرکت دهد. پیامبر صلی الله علیه و آله حسن و حسین علیهما السلام را پسران خود، علی علیه السلام را نفس خود و فاطمه علیها السلام را [در جایگاه بهترین زن و] برای عمل به«نساءنا»در مباهله شرکت داد. (الکشّاف، ج 1، ص 368 -\369)

2) 2) . تقدیم«بناتک»بر«نساء المؤمنین»مطلب یادشده را می‌فهماند.

3) 3) . گفتۀ مشرکان که چرا ملائکه را همراه خود نداری؟ نظیر این آیه است:«لو لا انزل الیه ملک فیکون معه نذیراً». (المیزان، ج 12، ص 98)

1553. درخواست اهل کتاب از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای نزول کتاب و نوشته‌ای از آسمان بر آنان:

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ .... نساء (4) 153

1554. درخواست اهل کتاب از پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله برای نزول کتابی از آسمان بر آنان، برخاسته از ظلم، لجاجت و بهانه‌جویی ایشان:

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ ... فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ... مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنٰاتُ .... نساء (4) 153

1555. درخواست کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله برای آوردن معجزه‌ای، جهت دلیل صدق خود:

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . (1)انبیاء (21) 5

1556. درخواست عجولانۀ کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله برای نزول عذاب:

سَأَلَ سٰائِلٌ بِعَذٰابٍ وٰاقِعٍ

لِلْکٰافِرینَ لَیْسَ لَهُ دٰافِعٌ . (2)معارج (70) 1 و2

1557. درخواست کافران از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای ایجاد چشمۀ آب در زمین، به صورت خارق‌العاده:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً. اسراء (17) 90

1558. درخواست کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله برای ایجاد باغهای خرما و انگور، همراه با نهرهای جاری در آن:

... فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً. (3)اسراء (17) 89 -\91

1559. درخواست کافران از پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله برای عروج آن حضرت به آسمان و آوردن نامه‌ای خصوصی برای آنان:

... فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی .... أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ .... اسراء (17) 89 و 90 و 93


1) 1) . قرآن کریم از مشرکان نقل کرده که گاهی آن را خوابهای پریشان و گاهی ساخته و پرداختۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و گاهی شعر می‌دانستند، زیرا واقعاً متحیّر بودند چه کنند، و پس از همۀ اینها، معجزه‌ای دیگر همانند معجزات دیگر انبیا را درخواست کردند. (التّبیان، ج 7، ص 231)

2) 2) . براساس یک قول، درخواست‌کنندۀ عذاب، شخصی به نام«نضر بن حارث»بوده که در قرآن از او چنین نقل شده است:«...ان کان هذا هو الحق من عندک فامطر علینا حجارة من السّماء او ائتنا بعذاب الیم». (الکشّاف، ج 4، ص 608)

3) 3) . مخاطب کافران در این گفته‌ها پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بوده است. (التّبیان، ج 6، ص 517)

1560. مشرکان، خواهان نامه‌های سرگشاده و جداگانه برای خود، جهت ایمان آوردن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

بَلْ یُرِیدُ کُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ یُؤْتیٰ صُحُفاً مُنَشَّرَةً ... (1)

مدّثر (74) 52

1561. درخواست کافران از محمّد صلی الله علیه و آله برای فرود آوردن آسمان، به صورت قطعه قطعه:

... فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی ... أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً .... اسراء (17) 89 و 90 و 92

1562. احضار خدا و فرشتگان در نزد کافران، از جمله درخواستهای آنان از پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی .... أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً. اسراء (17) 89 و 90 و 92

1563. داشتن خانه‌ای از طلا، از جمله درخواستهای مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی ... أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ .... اسراء (17) 89 و 90 و 93

1564. درخواست کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله برای تغییر و دست‌کاری در آیات قرآن:

... قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ .... یونس (10) 15

1565. درخواست کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله برای آوردن قرآنی غیر از قرآن فعلی و پاسخ آن حضرت مبنی بر خارج بودن درخواست آنان از قلمرو اختیارات وی:

... قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . یونس (10) 15

1566. ناامیدی از لقای خدا، سبب درخواستهای نامعقول و درخواست تحریف قرآن از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ .... یونس (10) 15

1567. امید به لقای الهی، مانع استکبار و درخواستهای تحکّمی و نامعقول از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . یونس (10) 15

1568. درخواست برخی مسلمانان از پیامبر صلی الله علیه و آله برای بهره‌مند ساختن آنان از انفال و غنایم جنگ بدر:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ ... (2)انفال (8) 1


1) 1) . از امام باقر علیه السلام دربارۀ سخن خداوند:«بل یرید کلّ امرئ منهم ان یؤتیٰ صحفاً منشّرة»روایت شده که مشرکان [به رسول خدا صلی الله علیه و آله ] گفتند: ای محمّد، به ما خبر رسیده که هر فردی از بنی اسرائیل که گناهی مرتکب می‌شد صبحگاهان پس از برخاستن از خواب مشاهده می‌کرد که گناهش و کفّارۀ آن به صورت نوشته‌ای بالای سرش قرار دارد. سپس جبرئیل بر رسول خدا صلی الله علیه و آله نازل شد و فرمود: قومت از تو می‌خواهند همان سنّت بنی اسرائیل در مورد گناهان، دربارۀ آنان جاری شود، اگر آنان بخواهند ما دربارۀ آنان انجام می‌دهیم و آنان را به همان عذابی که بنی اسرائیل را گرفتار کردیم، گرفتار می‌کنیم. (تفسیر قمی، ج 2، ص 396؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 460، ح 35)

2) 2) . براساس یک قول، مراد از«انفال»غنایمی است که پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ بدر به دست آورد و مسلمانان از آن حضرت پرسیدند: این غنایم مال چه کسی است؟ قول دیگر این است که یکی از صحابه قبل از تقسیم غنایم درخواست کرد مقداری از آنها را به او بدهند. (التّبیان، ج5، ص 71 و 73) برداشت براساس شأن نزول دوم است

1569. درخواست کفرپیشگان بهانه‌جو از پیامبر صلی الله علیه و آله برای نزول فرشته‌ای همراه آن حضرت:

وَ لَوْ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ ... لَقٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ مَلَکٌ ... (1)انعام (6) 7 و 8

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ . هود (11) 12

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا .... لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً. فرقان (25) 4 و 7

1570. درخواست دروغین از پیامبر صلی الله علیه و آله برای آمرزش، از سوی بادیه‌نشینان متخلّف از سفر حدیبیّه:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ ... فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ ... (2)فتح (48) 11

1571. درخواست گروهی از اشراف و ثروتمندان صدر اسلام از پیامبر صلی الله علیه و آله برای طرد اصحاب فقیر از خود:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ ... وَ کَذٰلِکَ فَتَنّٰا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِیَقُولُوا أَ هٰؤُلاٰءِ مَنَّ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْنِنٰا ... (3)انعام (6) 52 و 53

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا ... (4)کهف (18) 28

1572. یهودیان، خواستار داوری پیامبر صلی الله علیه و آله براساس قوانین جاهلیت:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ


1) 1) . طبق نقلی، رسول خدا صلی الله علیه و آله قوم خود را به اسلام دعوت کرد. گروهی از آنان گفتند: ای محمّد، ای‌کاش فرشته‌ای با تو بود که [دربارۀ نبوّت تو] با مردم گفتگو می‌کرد و آن فرشته دیده می‌شد. خداوند این آیه را در پاسخ به آنان نازل فرمود. (روح المعانی، ج 5، جزء 7، ص 140؛ انوار التنزیل، ج 2، ص 155)

2) 2) . آیۀ شریفه متعرّض حال عربهایی از قبایل اطراف مدینه است که از یاری رسول خدا صلی الله علیه و آله بازنشستند و در سفر حدیبیّه شرکت نکردند. (المیزان، ج 18، ص 277)

3) 3) . در شأن نزول آیه نقل شده که گروهی از اشراف قریش گذرشان بر حضرت رسول صلی الله علیه و آله افتاد، در حالی که صهیب، خباب، بلال، عمّار و برخی دیگر از صحابۀ فقیر نزد ایشان بودند. اشراف خطاب به حضرت - با اشاره به افرادی که اطراف حضرت بودند - گفتند: آیا به این افراد راضی شده‌ای؟! ما بیاییم پیرو چنین افرادی باشیم؟! اینان را از خود طرد کن شاید پیرو تو شدیم! (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 472؛ الکشف و البیان، ج 4، ص 150)

4) 4) . گروهی از سران کفر به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله گفتند: این موالی [اشاره به صهیب، عمّار و سایر مسلمانان فقیر] را از خود دور کن تا با تو همنشین شویم. آیۀ یادشده نازل شد و پیامبر صلی الله علیه و آله را از اجابت خواستۀ آنان نهی کرد. (الکشّاف، ج 2، ص 717؛ تفسیر قمی، ج 2، ص 35؛ روض الجنان، ج 12، ص 346)

هٰادُوا ... یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ... وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ...

أَ فَحُکْمَ الْجٰاهِلِیَّةِ یَبْغُونَ .... مائده (5) 41 و 43 و 49 و 50

1573. نازل شدن گنج و مال فراوان بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از پیشنهادها و درخواستهای مشرکان برای باور کردن حقّانیّت رسالت آن حضرت:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ ... (1)هود (11) 12

1574. درخواست کافران از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای پرستش غیر خدا:

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ . زمر (39) 64

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ . (2)کافرون (109) 1 و 2

1575. درخواست سردمداران مجرم از پیامبر صلی الله علیه و آله برای آوردن معجزه‌ای همانند معجزات رسولان پیشین:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا فِی کُلِّ قَرْیَةٍ أَکٰابِرَ مُجْرِمِیهٰا ... وَ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتّٰی نُؤْتیٰ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ .... انعام (6) 123 و 124

1576. درخواست مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله برای آوردن معجزاتی همانند معجزات پیامبران پیشین:

وَ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتّٰی نُؤْتیٰ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ اللّٰهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسٰالَتَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُوا صَغٰارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عَذٰابٌ شَدِیدٌ بِمٰا کٰانُوا یَمْکُرُونَ . انعام (6) 124

بَلْ قٰالُوا ... فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . انبیاء (21) 5

1577. درخواست مشرکان از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای آوردن معجزه‌ای غیر از قرآن:

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ .... بقره (2) 118

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ آیَةٌ ... (3)انعام (6) 37

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... یونس (10) 20

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... رعد (13) 7

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... رعد (13) 27

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ .... طه (20) 133

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ قٰالُوا سِحْرٰانِ تَظٰاهَرٰا وَ قٰالُوا إِنّٰا بِکُلٍّ کٰافِرُونَ . قصص (28) 48

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ


1) 1) . نقل شده گروهی از مشرکان مکّه به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتند: اگر تو فرستادۀ خدا هستی، کوههای مکّه را برای ما [با اعجاز] به طلا تبدیل کن یا ملائکه را حاضر کن تا بر نبوّت تو گواهی دهند. (روح المعانی، ج 7، جزء 12، ص 29؛ بحار، ج9، ص 103)

2) 2) . در شأن نزول آیات، وارد شده است که گروهی از مشرکان مکّه طیّ ملاقاتی با رسول خدا صلی الله علیه و آله گفتند: ای محمّد، بیا [سازش کنیم] ما معبود تو را می‌پرستیم و تو هم معبودان ما را پرستش کن. خداوند این سوره را [در پاسخ آنان] نازل کرد. (المیزان، ج 20، ص 375)

3) 3) . با وجود نزول آیات و معجزات گوناگون بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، مشرکان درخواست نزول آیه‌ای دیگر را داشتند و این نبود مگر به سبب بی‌اعتنایی به آیات نازل شده و دشمنی آنان با آن حضرت. (الکشّاف، ج 2، ص 20)

رَبِّهِ .... عنکبوت (29) 50

1578. زندگی دوبارۀ نیاکان اولیّه با اعجاز، خواستۀ مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله برای اثبات حقّانیّت خود:

وَ قٰالُوا مٰا هِیَ إِلاّٰ حَیٰاتُنَا الدُّنْیٰا ... وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ مٰا کٰانَ حُجَّتَهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا ائْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . جاثیه (45) 24 و 25

1579. مجاهدان درخواست‌کنندۀ وسایل حمل و نقل از پیامبر صلی الله علیه و آله برای حضور در جهاد:

وَ لاٰ عَلَی الَّذِینَ إِذٰا مٰا أَتَوْکَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاٰ أَجِدُ مٰا أَحْمِلُکُمْ عَلَیْهِ ... (1)توبه (9) 92

1580. درخواست بهانه‌جویانۀ مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر احضار ملائکه، جهت اثبات حقّانیّت خود:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ . حجر (15) 6 و 7

1581. آوردن قربانی و سوزاندن آن با آتشی از آسمان، درخواست یهود از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای ایمان آوردن به آن حضرت:

لَقَدْ سَمِعَ اللّٰهُ قَوْلَ الَّذِینَ ... اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ ... (2)آل عمران (3) 181 و 183

درخواست محمّد صلی الله علیه و آله

1582. دوستی و مودّت اهل‌بیت علیهم السلام ، خواست پیامبر صلی الله علیه و آله از مردم، به جای پاداش رسالت خویش:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ ... (3)

شوری (42) 23

1583. درخواست مودّت اهل‌بیت علیهم السلام از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای مزد رسالت، در راستای منافع خود مردم:

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ. (4)سبأ (34) 47

1584. درخواست پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از خداوند، در مورد عذاب مشرکان:

1) 1) . مراد از«و لا علی الذین اذا ما اتوک لتحملهم»کسانی است که از پیامبر صلی الله علیه و آله درخواست مرکب کرده بودند تا با آن حضرت برای جهاد خارج شوند. (مجمع البیان، ج 5 -\6، ص 92؛ التفسیر المنیر، ج 10، ص 351)

2) 2) . قائلون در آیه شریفه، یهوداند. (المیزان، ج 4، ص 82؛ جامع البیان، ج 3، جزء 4، ص 263)

3) 3) . در روایتی از ابن عباس آمده است: وقتی آیه شریفه«لا أسألکم علیه...»نازل شد، سؤال کردند: ای رسول خدا، خویشاوندان شما چه کسانی‌اند که خداوند مودّت آنان را بر ما واجب کرده است؟ حضرت فرمود: علی و فاطمه و دو فرزندانشانند. (الکشف و البیان، ج 8، ص 310) و در حدیث دیگر از ام سلمه آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله به فاطمه علیها السلام فرمود: با شوهر و دو فرزندت نزد من بیایید. وقتی آمدند آن حضرت عبا و جامۀ خود را بر آنان افکند و سپس دستان خود را بر سر آنان قرار داد و فرمود: بار خدایا، اینها آل محمدند، پس درود و برکات خود را بر آل محمّد صلی الله علیه و آله قرار بده که همانا ستوده شدی و بزرگواری. (مسند احمد، ج 6، ص 323؛ الکشف و البیان، ج 8، ص 311)

4) 4) . از امام باقر علیه السلام نقل شده است که دربارۀ این سخن خدا«قل ما سألتکم من أجر فهو لکم»فرمود: مودّتی که من از شما غیر از آن را به پاداش نخواستم، به نفع خود شما است، زیرا به‌وسیلۀ آن هدایت می‌شوید و از عذاب روز قیامت نجات می‌یابید . (الکافی، ج 8 ، ص 379، ح 574؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 342، ح 91)

أَ لَمْ تَرَ أَنّٰا أَرْسَلْنَا الشَّیٰاطِینَ عَلَی الْکٰافِرِینَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا

فَلاٰ تَعْجَلْ عَلَیْهِمْ إِنَّمٰا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا. مریم (19) 83 و 84

1585. اجابت خداوند به عذاب کردن مشرکان، در صورت درخواست پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از او:

فَلاٰ تَعْجَلْ عَلَیْهِمْ إِنَّمٰا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا

یَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِینَ إِلَی الرَّحْمٰنِ وَفْداً. (1)مریم (19) 84 و 85

1586. درخواست پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از کافران، برای آوردن کتابی هدایتگرتر از قرآن و تورات:

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ ... قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . (2)قصص (28) 48 و 49

1587. درخواست محمّد صلی الله علیه و آله از پروردگار، دربارۀ داوری میان او و کافران حق‌ناپذیر:

قٰالَ رَبِّ احْکُمْ بِالْحَقِّ .... انبیاء (21) 112

نیز ==> تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، دعوت محمّد صلی الله علیه و آله

دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1588. حرمت دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ

ذٰلِکُمْ فَذُوقُوهُ وَ أَنَّ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابَ النّٰارِ. انفال (8) 13 و 14

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا ذٰلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ . توبه (9) 63

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً

اَلَّذِینَ یُحْشَرُونَ عَلیٰ وُجُوهِهِمْ إِلیٰ جَهَنَّمَ أُوْلٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 31 و 34

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمٰالَهُمْ . محمّد (47) 32

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ... وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ . مجادله (58) 5

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ وَ یَقُولُونَ فِی أَنْفُسِهِمْ لَوْ لاٰ یُعَذِّبُنَا اللّٰهُ بِمٰا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ یَصْلَوْنَهٰا فَبِئْسَ الْمَصِیرُ. مجادله (58) 8

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ .

مجادله (58) 20

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 4

1589. دشمنی و مخالفت با پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله در حکم دشمنی با خدا:

1) 1) . اگر تعجیل پیامبر صلی الله علیه و آله و درخواست عذاب آنان در دنیا اثر نداشت، نهی«فلا تعجل»معنا نداشت

2) 2) . مراد از«منهما»قرآن و تورات است. (مجمع البیان، 6 -\7، ص 332)

... وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 13

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا .... توبه (9) 63

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمٰالَهُمْ . محمّد (47) 32

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ... . مجادله (58) 5

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ .

مجادله (58) 20

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 4

آثار دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله

1. حبط عمل

1590. دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله ، از عوامل حبط عمل:

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمٰالَهُمْ . محمّد (47) 32

2. خسران

1591. دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله ، از عوامل خسران حزب شیطان:

اِسْتَحْوَذَ عَلَیْهِمُ الشَّیْطٰانُ ... أُولٰئِکَ حِزْبُ الشَّیْطٰانِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ الشَّیْطٰانِ هُمُ الْخٰاسِرُونَ إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 19 و 20

3. خواری

1592. دشمنی با پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب قرار گرفتن در زمرۀ خوارشدگان:

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ... وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ . مجادله (58) 5

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ .

مجادله (58) 20

4. سلطۀ گمراهان

1593. رها شدن در ورطۀ ولایت و حکومت گمراهان، از آثار دشمنی با رسول خدا صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

دشمنان محمّد

1594. تأثیر نگرفتن پیامبر صلی الله علیه و آله از ترسانیدن و تهدیدهای دشمنان در ادامه دادن رسالت خویش:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

1595. امکان تأثیرپذیری پیامبر صلی الله علیه و آله از توطئه‌های دشمنان:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ ... وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 73 و 74

1596. رویارویی با گفته‌های نابجا و تبلیغات سوء دشمنان، در آغاز رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ

قَلِیلاً. (1)مزمّل (73) 10 و 11

1597. تبلیغات سوء و استهزای آزاردهنده، حربۀ همیشگی دشمنان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 94 و 95 و 97

1598. دشمنی یهود و منافقان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در نجوا کردن برای گناه و توطئه علیه آن حضرت:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ ... (2)

مجادله (58) 8

1599. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مورد تهدید دسیسه‌ها و نیرنگهای پنهانی دشمن:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

وَ مِنْ شَرِّ غٰاسِقٍ إِذٰا وَقَبَ . فلق (113) 1 و 3

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ . ناس (114) 1 و 4 و 5

1600. تشویق و تشجیع مسلمانان صدر اسلام به جنگ با مشرکان پیمان‌شکن و توطئه‌گر، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ... قٰاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ بِأَیْدِیکُمْ وَ یُخْزِهِمْ وَ یَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 13 و 14

1601. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد هجوم وسوسه‌های پیگیر دشمنان مخفی‌کار:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ .

ناس (114) 1 و 4

1602. دشمنان و مخالفان رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از صاحبان زر و زور:

حَتّٰی إِذٰا رَأَوْا مٰا یُوعَدُونَ فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ نٰاصِراً وَ أَقَلُّ عَدَداً. جنّ (72) 24

عَلَی الْکٰافِرِینَ غَیْرُ یَسِیرٍ

ذَرْنِی وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِیداً

وَ جَعَلْتُ لَهُ مٰالاً مَمْدُوداً

وَ بَنِینَ شُهُوداً

وَ مَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِیداً

ثُمَّ یَطْمَعُ أَنْ أَزِیدَ. مدّثر (74) 10 -\15

1603. خداوند، واگذارکنندۀ دشمنان رسول خدا، به حال خود:

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ ... نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی .... نساء (4) 115

1604. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله همانند پیامبران دیگر، دارای دشمنانی از مجرمان:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ ... وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ


1) 1) .«و اصبر علیٰ ما یقولون و اهجرهم هجراً جمیلاً»عطف بر مدخول«فا»در«فاتّخذه وکیلاً»است و مقصود این است که خدا را وکیل خود قرار بده، و لازمۀ آن این است که بر گفته‌های آنان که مشتمل بر اذیّت، استهزا و افترا است، صبر نمایی. (المیزان، ج 20، ص 66)

2) 2) . نقل شده پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله یهود را از نجوا [درگوشی سخن گفتن] نهی کرد، زیرا نجواهای آنان علیه مسلمانان بود. برخی گفته‌اند: آیه دربارۀ یهود و منافقان نازل شده و از نجوا کردن علیه مسلمانان نهی شده‌اند. (التّبیان، ج 9، ص 548)

اَلْمُجْرِمِینَ .... فرقان (25) 30 و 31

1605. زخم زبان و ابتر خواندن پیامبر صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ دشمنان آن حضرت:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (1)کوثر (108) 1 و 3

1606. دشمن پیامبر، دور و جدا شده از همۀ خوبیها:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 و 3

1607. مهجور ماندن نام دشمنان پیامبر اکرم در تاریخ، بشارت خداوند به آن حضرت:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (2)کوثر (108) 3

1608. برملا شدن پوچی پندار دشمنان پیامبر در مورد قطع نسل او، با تداوم نسل آن حضرت از طریق فاطمه علیها السلام :

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (3)کوثر (108) 1 و 3

1609. دشمنان محمّد، محروم از خوش‌نامی در تاریخ:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 3

1610. هشدار خداوند به دشمنان و جبهۀ مخالف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به شکست حتمی و ذلّت‌بار:

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ

کَتَبَ اللّٰهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللّٰهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ. مجادله (58) 20 و 21

1611. ابتر (مقطوع‌النّسل) شدن دشمنان پیامبر اکرم:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (4)کوثر (108) 1 و 3

1612. وعدۀ الهی به پیروزی پیامبر صلی الله علیه و آله بر دشمنانش در فتح مکّه:

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ . (5)نصر (110) 1

1613. دوستی نکردن با دشمنان پیامبر، از ویژگیهای

1) 1) .«شانئ»به معنای کینه‌ورز و دشمن است.«ابتَر»یعنی منقطع از هر خیر. (التّبیان، ج 10، ص 418؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837) روایات به صورت مستفیض دلالت دارد که سورۀ کوثر دربارۀ کسی نازل گردیده است که پس از وفات پسر پیامبر صلی الله علیه و آله به نام عبد اللّه، آن حضرت را«ابتر»خوانده بود، زیرا به کسی که پسر نداشته بود ابتر می‌گفتند. نام این شخص را«عاص بن وائل»ذکر کرده‌اند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

2) 2) . امام حسن علیه السلام [در مجلس مباحثه با معاویه و یاران او] سخن گفت و فرمود: عاص بن وائل گفت: محمد صلی الله علیه و آله مردی ابتر است که برای او فرزندی نیست و اگر بمیرد [نام و] یاد او تمام می‌شود، پس خدای -\تبارک و تعالی -[خطاب به رسول خدا صلی الله علیه و آله این آیه را] نازل فرمود:«إنّ شانئک هو الأبتر». (الاحتجاج، ج 2، ص 35؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 684، ح 23)

3) 3) . هرچند در شأن نزولها و روایات، سخنی از تطبیق«کوثر»بر«فاطمه علیها السلام»به میان نیامده است، ولی از آخرین آیه استفاده می‌شود که نتیجۀ عطای«کوثر»،«ابتر»[نسل بریده] نماندن پیامبر صلی الله علیه و آله است، بنابراین، فاطمه علیها السلام که نسل پیامبر صلی الله علیه و آله از او است، مصداق«کوثر»است.

4) 4) . برخی مفسّران گفته‌اند: این سوره از جهات مختلف بر صدق پیامبر صلی الله علیه و آله و صحّت نبوّت آن حضرت دلالت دارد، از جمله اینکه خداوند به آن حضرت وعدۀ پیروزی بر دشمنان و خبر از سقوط و قطع دین یا نسل آنان داده است و این خبر نیز محقّق شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 838)

5) 5) . مفسّران، این سوره را ناظر به فتح مکّه می‌دانند. مژدۀ پیشاپیش آن به رسول اکرم صلی الله علیه و آله نشان‌دهندۀ اشتیاق آن حضرت به تحقّق آن است. (التّبیان، ج 10، ص 424)

حزب‌اللّه:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ .... مجادله (58) 22

1614. ایمان به خدا و روز بازپسین ، ناسازگار با دوستی ورزیدن با دشمنان پیامبر:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 22

1615. منافقان، طاغوت و شیطان، در یک صف، در دشمنی با پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

1616. امکان شناخت دشمنان پیامبر و قرآن در قیامت براساس نشانۀ موجود بر روی بینی آنها:

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ

إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِ آیٰاتُنٰا قٰالَ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ

سَنَسِمُهُ عَلَی الْخُرْطُومِ . (1)قلم (68) 10 و 15 و 16

1617. علامت‌گذاری خداوند بر روی بینی دشمنان پیامبر و قرآن به منظور اهانت به آنان و تحقیرشان در قیامت:

مَنّٰاعٍ لِلْخَیْرِ مُعْتَدٍ أَثِیمٍ

إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِ آیٰاتُنٰا قٰالَ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ

سَنَسِمُهُ عَلَی الْخُرْطُومِ . قلم (68) 12 و 15 و 16

1618. دروغ‌پردازی و افترا، از شیوه‌های تبلیغاتی دشمنان پیامبر اسلام:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً .... انعام (6) 112

1619. دشمنان محمّد، از حزب شیطان و در زمرۀ خاسران:

اِسْتَحْوَذَ عَلَیْهِمُ الشَّیْطٰانُ ... أُولٰئِکَ حِزْبُ الشَّیْطٰانِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ الشَّیْطٰانِ هُمُ الْخٰاسِرُونَ إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 19 و 20

1620. شکست دشمنان محمّد، برخاسته از قدرت و عزّت خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ

کَتَبَ اللّٰهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللّٰهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ. مجادله (58) 20 و 21

آرزوی دشمنان محمّد

1621. دشمنان پیامبر اکرم، در آرزوی مرگ آن حضرت:

وَ مٰا جَعَلْنٰا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخٰالِدُونَ . (2)انبیاء (21) 34


1) 1) .«نَسم»از«وسم»به معنای اثر گذاشتن (مفردات، ص 871 ،«وسم») و«خرطوم»به معنای بینی فیل است. تعبیر از«انف»به خرطوم برای اهانت و تحقیر است. (مفردات، ص 279،«خرط»؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 14، جزء 29، ص 77) براساس ظاهر آیه، این علامت‌گذاری در قیامت است نه دنیا. (المیزان، ج 19، ص 372)

2) 2) . بنا بر اینکه مراد از«فهم الخالدون»به معنای آرزوی مرگ پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی دشمنان آن حضرت باشد. (مجمع البیان، ج 7 -\8، ص 65)

فَإِمّٰا نَذْهَبَنَّ بِکَ فَإِنّٰا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ . زخرف (43) 41

أَمْ یَقُولُونَ شٰاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِینَ . طور (52) 30 و 31

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ . ملک (67) 28

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ . (1)قلم (68) 51

انذار دشمنان محمّد

1622. انذار دشمنان متعصّب پیامبر، از اهداف قرآن و از وظایف محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

تبرّی از دشمنان محمّد

1623. رضایت از خدا و رضای او، اجر مؤمن برائت جوینده از دشمنان خدا و رسول:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... أُولٰئِکَ ... رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ .... مجادله (58) 22

1624. تبرّی از دشمنان پیامبر اکرم، نشانۀ مؤیّد بودن انسان به روحی از جانب خداوند:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... أُولٰئِکَ ... وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ .... مجادله (58) 22

1625. تبرّی از دشمنان رسول خدا، از نشانه‌های ایمان راستین:

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَکُوا وَ لَمّٰا یَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذِینَ جٰاهَدُوا مِنْکُمْ وَ لَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لاٰ رَسُولِهِ وَ لاَ الْمُؤْمِنِینَ وَلِیجَةً .... توبه (9) 16

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ .... مجادله (58) 22

1626. بهشت خلد و تأیید الهی، اجر مؤمن متبرّی از دشمنان خدا و رسول:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... أُولٰئِکَ ... وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا .... مجادله (58) 22

تهدید دشمنان محمّد


1) 1) .«زلق»به معنای لغزاندن است.«ازلاق»به معنای صرع [افکندن و لغزاندن] آمده که کنایه از قتل و به هلاکت رساندن است. مقصود از«ازلاق به ابصار»چشم زخم زدن است. (المیزان، ج 19، ص388)

1627. تهدید خداوند به دشمنان توطئه‌گر علیه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به هلاکت در حال وحشت و هراس:

أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئٰاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللّٰهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ یَأْتِیَهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ

أَوْ یَأْخُذَهُمْ عَلیٰ تَخَوُّفٍ .... نحل (16) 45 و 47

1628. خداوند، تهدیدکنندۀ دشمنان پیامبر اکرم به فروبردن در زمین:

أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئٰاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللّٰهُ بِهِمُ الْأَرْضَ ... (1)نحل (16) 45

1629. خداوند، تهدیدکنندۀ دشمنان توطئه‌گر پیامبر، به عذابی ناگهانی:

أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئٰاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللّٰهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ یَأْتِیَهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ

أَوْ یَأْخُذَهُمْ فِی تَقَلُّبِهِمْ فَمٰا هُمْ بِمُعْجِزِینَ . نحل (16) 45 و 46

1630. تهدید شدن دشمنان پیامبر به بازخواستی سخت، در صورت تداوم بر مخالفت و دشمنی با آن حضرت:

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی

أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللّٰهَ یَریٰ

کَلاّٰ لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنّٰاصِیَةِ

نٰاصِیَةٍ کٰاذِبَةٍ خٰاطِئَةٍ . (2)علق (96) 9 و 10 و 13 -\16

1631. هشدار خداوند به دشمنان توطئه‌گر علیه پیامبر صلی الله علیه و آله از گرفتار شدن به انواع عذابهای نابودکننده:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ ...

أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئٰاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللّٰهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ یَأْتِیَهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ

أَوْ یَأْخُذَهُمْ فِی تَقَلُّبِهِمْ فَمٰا هُمْ بِمُعْجِزِینَ

أَوْ یَأْخُذَهُمْ عَلیٰ تَخَوُّفٍ ... (3)نحل (16) 43 و 45 و 46 و 47

حشر دشمنان محمّد

1632. حشر دشمنان و مخالفان پیامبر، در نهایت ذلّت و خواری:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ یٰا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ ... اَلَّذِینَ یُحْشَرُونَ عَلیٰ وُجُوهِهِمْ إِلیٰ جَهَنَّمَ أُوْلٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 30 و 31 و 34

دوستی با دشمنان محمّد

1633. دوستی با دشمنان پیامبر، نشانۀ نفاق مسلمانان:

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (4)مجادله (58) 20 و 22

1634. به دوستی برنگزیدن دشمنان پیامبر به رغم پدر، مادر، فرزند و عشیره بودن آنان، نشانۀ ایمان راستین:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ


1) 1) .«ا فَأمن...»استفهام انکاری است. خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان می‌فرماید: دشمنان و توطئه‌گران جز این نباید انتظار داشته باشند که یا به فرورفتن در زمین به طور ناگهانی هلاک شوند، یا به صورت جمعی و یا یکی یکی هلاک گردند. (التّبیان، ج 6 ، ص 385)

2) 2) . براساس یک قول، آیات یادشده دربارۀ ابوجهل نازل شده و مراد از«عبد»در آیه پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است. (التّبیان، ج 10، ص 381؛ جامع البیان، ج 15، جزء 30، ص 321)

3) 3) . مقصود از«مکروا السّیّئات»مکر اهل مکّه علیه رسول خدا صلی الله علیه و آله است. (الکشّاف، ج 2، ص 608)

4) 4) . مراد از«الّذین یحادّون»با توجّه به آیات سابق، منافقان است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 382)

مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ .... مجادله (58) 22

1635. ناسازگاری دوستی با دشمنان محمد با ایمان به خدا:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . مجادله (58) 22

1636. ناسازگاری دوستی با دشمنان پیامبر با ایمان به آخرت:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . مجادله (58) 22

1637. اجتناب از دوستی با دشمنان پیامبر، نشانۀ ایمان راستین:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . مجادله (58) 22

1638. اجتناب از دوستی با دشمنان محمد، موجب برخورداری از حمایت روحی از جانب خدا:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . مجادله (58) 22

1639. قطع رابطۀ دوستی با دشمنان پیامبر، از عوامل رستگاری:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . مجادله (58) 22

1640. قطع رابطۀ دوستانه با دشمنان محمد، از اوصاف حزب‌اللّه:

لاٰ تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کٰانُوا آبٰاءَهُمْ أَوْ أَبْنٰاءَهُمْ أَوْ

إِخْوٰانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولٰئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمٰانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولٰئِکَ حِزْبُ اللّٰهِ أَلاٰ إِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . مجادله (58) 22

کیفر دشمنان محمّد

1641. عقوبت شدید، کیفر الهی برای دشمنان محمّد:

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 13

وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابُ النّٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ .

حشر (59) 3 و 4

1642. تبعید دشمنان محمّد، نمونه‌ای از کیفر آنان:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابُ النّٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ .

حشر (59) 3 و 4

1643. کافرانِ دشمن با پیامبر صلی الله علیه و آله دارای شوم‌ترین جایگاه و بی‌راهه‌ترین مسیر، در قیامت:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ ... وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ ... وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا .... أُوْلٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 30 و 31 و 32 و 34

1644. گرفتن موهای بالای پیشانی دشمنان پیامبر اکرم در قیامت، به سبب دشمنی آنان با آن حضرت و نماز:

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

کَلاّٰ لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنّٰاصِیَةِ . علق (96) 9 و 10 و 15

1645. آواره شدن بنی نضیر از کاشانۀ خود، کیفر دشمنی آنان با خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ ... وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ ...

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (1)حشر (59) 2 -\4

1646. کیفر دیدن همسر ابو لهب در آخرت، براثر دشمنی با پیامبر صلی الله علیه و آله :

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ

وَ امْرَأَتُهُ حَمّٰالَةَ الْحَطَبِ

فِی جِیدِهٰا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ. مسد (111) 1 و 4 و 5

1647. دشمنی ابو لهب با پیامبر صلی الله علیه و آله سبب دوزخی شدن وی:

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ

سَیَصْلیٰ نٰاراً ذٰاتَ لَهَبٍ . مسد (111) 1 و 3

مصادیق دشمنان محمّد

1.

ابوجهل

2.

ابوجهل، از دشمنان پیامبر و مخالف با نماز خواندن حضرت:

إِنَّ إِلیٰ رَبِّکَ الرُّجْعیٰ

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی . (2)علق (96) 8 -\10


1) 1) . با توجه به شأن نزول، آیه در مورد بنی نضیر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 386)

2) 2) . براساس یک قول، آیات یادشده دربارۀ ابوجهل نازل شده و مراد از«عبد»در آیه پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است. (التّبیان، ج 10، ص 381؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 782)

2.

ابو لهب

3.

ابو لهب، از دشمنان پیامبر و ناکام در دشمنی خود با آن حضرت:

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ . (1)مسد (111) 1

3.

اخنس بن شریق

4.

خداوند، فاش‌کنندۀ دشمنی درونی «اخنس بن شریق»منافق با پیامبر صلی الله علیه و آله به رغم اظهار علاقه‌اش به آن حضرت:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلیٰ مٰا فِی قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ . (2)بقره (2) 204

1651. اصرار منافقان بر نجوا و دشمنی با پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ .... مجادله (58) 8

4.

بنی نضیر مصادیق دشمنان محمّد صلی الله علیه و آله ، یهود

5.

حزب شیطان

6.

حزب شیطان، از دشمنان رسول اکرم:

... أُولٰئِکَ حِزْبُ الشَّیْطٰانِ ... إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (3)مجادله (58) 19 و 20

6.

عاص بن وائل

7.

ابتر خوانده شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی عاص بن وائل:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (4)کوثر (108) 3

7 . کافران

1654. کافران، از دشمنان محمّد:

إِذْ یُوحِی رَبُّکَ إِلَی الْمَلاٰئِکَةِ أَنِّی مَعَکُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِینَ آمَنُوا سَأُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنٰاقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ کُلَّ بَنٰانٍ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 12 و 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ


1) 1) . بی‌اثر بودن کوششهای ابو لهب، از جملۀ«تبّت یدا ابی لهب»برمی‌آید که خبر از تباهی اعمال او می‌دهد، چنان که شأن نزول آیه بیانگر تلاشهای او بر ضدّ پیامبر صلی الله علیه و آله و اهداف الهی حضرت است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 852)

2) 2) . برخی مفسّران، نزول آیۀ مزبور را دربارۀ سوزاندن مزارع و پی کردن چهارپایان مسلمانان به‌وسیلۀ اخنس بن شریق دانسته‌اند. (جامع البیان، ج 2، جزء 2، ص 425؛ اسباب النّزول، واحدی، ص 39)

3) 3) .«إنّ الّذین یحادّون...»جملۀ استینافی و بیانگر خسرانی است که در آیۀ پیشین مطرح شده، و از طرفی بیان می‌کند کسانی که در آیات پیشین از آنان یاد شده، یعنی منافقان، دشمنان خدا و رسول صلی الله علیه و آله هستند. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 13، جزء 28، ص 56) به عبارتی، منافقان از حزب شیطان و زیانکاران قلمداد شده‌اند و زیانکاران، از دشمنان خدا و رسول خدا، نتیجه اینکه حزب شیطان از دشمنان رسول خدا می‌باشند

4) 4) .«شانئ»به معنای کینه‌ورز و دشمن است.«ابتَر»یعنی منقطع از هر خیر. (التّبیان، ج 10، ص 418؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837) روایات به صورت مستفیض دلالت دارد که سورۀ کوثر دربارۀ کسی نازل گردیده که پس از وفات پسر پیامبر صلی الله علیه و آله به نام عبد اللّه، آن حضرت را«ابتر»خوانده بود. نام این شخص را«عاص بن وائل»ذکر کرده‌اند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

رَبِّکُمْ إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهٰاداً فِی سَبِیلِی وَ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِی تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمٰا أَخْفَیْتُمْ وَ مٰا أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوٰاءَ السَّبِیلِ .

ممتحنه (60) 1

1655. کافران شرکت‌کننده در غزوۀ بدر، از دشمنان خدا و رسول:

وَ إِذْ یَعِدُکُمُ اللّٰهُ إِحْدَی الطّٰائِفَتَیْنِ ... إِذْ یُوحِی رَبُّکَ ... سَأُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ ...

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (1)انفال (8) 7 و 12 و 13

8.

مشرکان

9.

مشرکان، از دشمنان محمّد:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمٰنِ قٰالُوا وَ مَا الرَّحْمٰنُ أَ نَسْجُدُ لِمٰا تَأْمُرُنٰا وَ زٰادَهُمْ نُفُوراً. فرقان (25) 60

وَ قٰالُوا أَ آلِهَتُنٰا خَیْرٌ أَمْ هُوَ مٰا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلاّٰ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ . زخرف (43) 58

9 . مفسدان

1657. مفسدان کفرپیشه، از دشمنان محمّد:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلیٰ مٰا فِی قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ

وَ إِذٰا تَوَلّٰی سَعیٰ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فِیهٰا وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللّٰهُ لاٰ یُحِبُّ الْفَسٰادَ. (2)بقره (2) 204 و 205

وَ مِنْهُمْ مَنْ یُؤْمِنُ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لاٰ یُؤْمِنُ بِهِ وَ رَبُّکَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِینَ . (3)یونس (10) 40

10.

منافقان

11.

دشمنی کینه‌توزانۀ منافقان، با اسلام و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلیٰ مٰا فِی قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ . (4)بقره (2) 204

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ وَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کٰانُوا مُؤْمِنِینَ

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ . توبه (9) 62 و 64

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ ... یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ ... وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ ... (5)توبه (9) 73 و 74

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ تَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مٰا هُمْ مِنْکُمْ وَ لاٰ مِنْهُمْ وَ یَحْلِفُونَ عَلَی الْکَذِبِ وَ هُمْ


1) 1) . آیات دربارۀ غزوۀ بدر است. (التّبیان، ج 5، ص 80 -\81)

2) 2) . بنا بر احتمالی، مراد از«و من النّاس»منافقان است. (الجوهر الثّمین، ج 1، ص 208)

3) 3) . امام باقر علیه السلام دربارۀ«و منهم من لا یؤمن»فرمود: آنان دشمنان محمّد و آل محمّد علیهم‌السلام‌اند. (تفسیر قمی، ج 1، ص 312)

4) 4) . بنا بر احتمالی، مراد از«و من النّاس»منافقان است. (الجوهر الثّمین، ج 1، ص 208)

5) 5) . طبق یک نقل، آیات یادشده دربارۀ اهل عقبه نازل شده است. آنان با مشورت و برنامه‌ریزی تصمیم گرفتند پیامبر صلی الله علیه و آله را در مسیر عبور از عقبه، هنگام بازگشت از تبوک، ترور کنند. خداوند آن حضرت را از این توطئه باخبر ساخت. (التّبیان، ج 5، ص 260؛ روح المعانی، ج 6، جزء 10، ص 202)

یَعْلَمُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ

کَتَبَ اللّٰهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللّٰهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ. مجادله (58) 14 و 20 و 21

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ ... وَ إِذٰا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسٰامُهُمْ وَ إِنْ یَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ یَحْسَبُونَ کُلَّ صَیْحَةٍ عَلَیْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قٰاتَلَهُمُ اللّٰهُ أَنّٰی یُؤْفَکُونَ . منافقون (63) 1 و 4

1659. منافقان، کتمان‌کنندۀ دشمنی خود با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ ... یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ ... أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ .... توبه (9) 61 -\64

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ ... یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ ... وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ .... توبه (9) 73 و 74

1660. هشدار خداوند به منافقان، دربارۀ افشای دشمنی آنان با محمد صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ ... یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ ... أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ .... توبه (9) 61 -\64

1661. تلاش عدّه‌ای از منافقان، برای به گمراهی کشانیدن پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ ... (1)نساء (4) 113

11.

ولید بن مغیره

12.

اندیشۀ عمیق و مداوم ولید بن مغیره، علیه قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّهُ فَکَّرَ وَ قَدَّرَ

فَقُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ

ثُمَّ قُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ

ثُمَّ قُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ

ثُمَّ نَظَرَ

ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ

ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اسْتَکْبَرَ. (2)مدّثر (74) 18 -\23

1663. روی‌گردانی کامل ولید بن مغیره (از دشمنان پیامبر اکرم) از آیات الهی و دعوت آن حضرت:

إِنَّهُ فَکَّرَ وَ قَدَّرَ

فَقُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ

ثُمَّ نَظَرَ

ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ

ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اسْتَکْبَرَ. مدّثر (74) 18 -\23

12.

همسر ابو لهب

13.

سخن‌چینی و آتش‌افروزی همسر ابی لهب، بین مردم و بر ضدّ پیامبر صلی الله علیه و آله :

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ

وَ امْرَأَتُهُ حَمّٰالَةَ الْحَطَبِ

فِی جِیدِهٰا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ. مسد (111) 1 و 4 و 5

1665. آزار رسانیدن همسر ابو لهب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

تَبَّتْ یَدٰا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ

وَ امْرَأَتُهُ حَمّٰالَةَ


1) 1) . براساس یک احتمال، مقصود از«طائفة منهم»منافقان است که برای به قتل رساندن پیامبر صلی الله علیه و آله اقدام کردند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 168؛ روح المعانی، ج 4، جزء 5، ص 210)

2) 2) . به گفتۀ برخی، شأن نزول آیات یادشده ولید بن مغیرۀ مخزومی است که صاحب مال و پسران زیادی بود. (التّبیان، ج 10، ص 176؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 583)

اَلْحَطَبِ . (1)مسد (111) 1 و 4

13.

یهود

14.

دشمنی یهود بنی نضیر با رسول خدا صلی الله علیه و آله موجب تبعید آنان:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیٰا ... ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (2)حشر (59) 2 و 3 و 4

1667. عذاب اخروی یهود، کیفر دشمنی آنان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابُ النّٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ .

حشر (59) 3 و 4

نیز ==> اذیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، کافران و محمّد صلی الله علیه و آله ، مشرکان و محمّد صلی الله علیه و آله ، مکر علیه محمّد صلی الله علیه و آله ، منافقان و محمّد صلی الله علیه و آله

مهلت به دشمنان محمّد

1668. مهلت خداوند به دشمنان محمّد:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 112

کیفر دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله

1669. دشمنی با پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، سبب عذابی رسواگر:

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا ذٰلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ . توبه (9) 63

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ قَدْ أَنْزَلْنٰا آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ . مجادله (58) 5

1670. مخالفت و دشمنی با رسول خدا صلی الله علیه و آله موجب عذاب جهنّم:

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

... وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ ذٰلِکُمْ فَذُوقُوهُ وَ أَنَّ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابَ النّٰارِ. انفال (8) 13 و 14


1) 1) . در شأن نزول آیه نقل شده است: امّ جمیل برای آزار رساندن به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در راه ایشان خار و خاشاک می‌ریخت. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 852)

2) 2) . مقصود از«الّذین کفروا...»یهود بنی نضیر است. (التّبیان، ج 9، ص 559)

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا ذٰلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ . توبه (9) 63

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً

اَلَّذِینَ یُحْشَرُونَ عَلیٰ وُجُوهِهِمْ إِلیٰ جَهَنَّمَ أُوْلٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 31 و 34

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ... وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ . مجادله (58) 5

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ... وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ ... حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ .... مجادله (58) 8

وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابُ النّٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ .

حشر (59) 3 و 4

إِلاّٰ بَلاٰغاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِسٰالاٰتِهِ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِدِینَ فِیهٰا أَبَداً. جنّ (72) 23

1671. دشمنی با پیامبر صلی الله علیه و آله از اسباب خلود در دوزخ:

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا .... توبه (9) 63

1672. دشمنی یهود بنی نضیر با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله موجب عذاب اخروی آنان:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ ...

وَ لَوْ لاٰ أَنْ کَتَبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابُ النّٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ .

حشر (59) 2 -\4

نیز ==> دشمنان محمّد صلی الله علیه و آله ، کیفر دشمنان محمّد

دشنام به محمّد صلی الله علیه و آله

1673. دشنام یهود به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (1)بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ ... وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

1674. دشنام به پیامبر صلی الله علیه و آله موجب کفر دشنام‌دهندگان :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ ... وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

1675. مترفان کافر، دشنام‌دهندۀ به پیامبر صلی الله علیه و آله در محفلهای شبانۀ خود:

حَتّٰی إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِیهِمْ بِالْعَذٰابِ إِذٰا هُمْ یَجْأَرُونَ

مُسْتَکْبِرِینَ بِهِ سٰامِراً تَهْجُرُونَ

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . (2)مؤمنون (23) 64 و 67 و 69 و 70


1) 1) . در سبب نزول آیه نقل شده است که وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله احکام و شریعت را برای مسلمانان بیان می‌کرد، برخی از حضرت درخواست اعاده می‌کردند تا مطالب را خوب بفهمند. برای این منظور می‌گفتند:«راعنا یا رسول‌اللّه ای پیامبر صلی الله علیه و آله مراعات ما را بکن.»از طرفی، منافقان یهودی مدینه در خلوت و به صورت پنهانی پیامبر صلی الله علیه و آله را دشنام می‌دادند و برای دشنام از واژه‌ای شبیه به«راعنا»[که در عبری به معنای سبّ و دشنام بود] استفاده می‌کردند، ازاین‌رو، خداوند مؤمنان را از به کار بردن این لفظ [راعنا] نهی کرد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 1، جزء 1، ص 650؛ روح البیان، ج 1، ص 249)

2) 2) . برخی«هجر»در آیه را به سخن زشت تفسیر کرده‌اند و«سامر»به کسی گفته می‌شود که در شب سخن بگوید. (التّبیان، ج 7، ص 380) در ضمن برخی مفسّران مرجع ضمیر«به»را پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دانسته‌اند. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 9، جزء 18، ص 86)

1676. خداوند، رسواکنندۀ سوگندهای دروغ منافقان دربارۀ دشنام ندادن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ ... یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مٰا قٰالُوا وَ لَقَدْ قٰالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا ... وَ هَمُّوا بِمٰا لَمْ یَنٰالُوا وَ مٰا نَقَمُوا إِلاّٰ أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ ... (1)توبه (9) 73 و 74

1677. ناسزاگویان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، محروم از امدادهای الهی، در برابر عذاب قیامت:

لاٰ تَجْأَرُوا الْیَوْمَ إِنَّکُمْ مِنّٰا لاٰ تُنْصَرُونَ

مُسْتَکْبِرِینَ بِهِ سٰامِراً تَهْجُرُونَ

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 65 و 67 و 69

دعا برای محمّد صلی الله علیه و آله

1678. دعا برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، امر خداوند به مؤمنان:

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. (2)احزاب (33) 56

1679. دعای فرشتگان برای محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ ... (3)احزاب (33) 56

1680. دعای ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام برای بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله جهت تلاوت آیات خدا، تعلیم کتاب و حکمت و تزکیۀ مردم:

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمٰاعِیلُ ...

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ ... (4)بقره (2) 127 و 129

1681. عزیز و حکیم بودن خداوند، سبب دعای ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام برای مبعوث شدن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در میان مردم مکّه:

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمٰاعِیلُ ...

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ


1) 1) . سیاق آیات می‌فهماند که منافقان افزون بر کار زشتی که مرتکب شده بودند، سخن ناروایی را نیز بر زبان آورده بودند و در پاسخ به سرزنش پیامبر صلی الله علیه و آله ، سوگند یاد کردند که چنین سخنی نگفته‌اند. (المیزان، ج 9، ص 340)

2) 2) . از امام صادق علیه السلام منقول است که فرمود: صلوات مردم، دعا است. (تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 302، ح 225)

3) 3) . مقصود از صلوات ملائکه، دعا است. (مجمع البیان، ج 7 - 8، ص 578؛ جامع البیان، ج 12، جزء 22، ص 53)

4) 4) . رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:«انا دعوة ابراهیم، قال و هو یرفع القواعد من البیت: ربّنا و ابعث فیهم رسولاً منهم...؛ من اجابت‌شدۀ دعای ابراهیم علیه السلام هستم. ابراهیم علیه السلام در حالی که پایه‌های خانۀ کعبه را بالا می‌برد، گفت: پروردگارا، در میان آنان پیامبری از خودشان مبعوث کن». (الدّرّ المنثور، ج 1، ص 334)

اَلْحَکِیمُ . (1)بقره (2) 127 و 129

دعای محمّد صلی الله علیه و آله

1682. خداوند، آموزش‌دهندۀ روش دعا کردن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلِ اللّٰهُمَّ مٰالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشٰاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشٰاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشٰاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. آل عمران (3) 26

... وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمٰا کَمٰا رَبَّیٰانِی صَغِیراً. اسراء (17) 24

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

... وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 114

قُلْ رَبِّ إِمّٰا تُرِیَنِّی مٰا یُوعَدُونَ

رَبِّ فَلاٰ تَجْعَلْنِی فِی الْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ . مؤمنون (23) 93 و 94

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزٰاتِ الشَّیٰاطِینِ

أَعُوذُ بِکَ رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونِ . مؤمنون (23) 97 و 98

وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَیْرُ الرّٰاحِمِینَ . مؤمنون (23) 118

قُلِ اللّٰهُمَّ فٰاطِرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ عٰالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهٰادَةِ أَنْتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبٰادِکَ فِی مٰا کٰانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ . زمر (39) 46

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

مِنْ شَرِّ مٰا خَلَقَ

وَ مِنْ شَرِّ غٰاسِقٍ إِذٰا وَقَبَ

وَ مِنْ شَرِّ النَّفّٰاثٰاتِ فِی الْعُقَدِ

وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ. فلق (113) 1 -\5

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مَلِکِ النّٰاسِ

إِلٰهِ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ . ناس (114) 1 -\6

1683. انفاقهای خالصانۀ مؤمنان، موجب دعای پیامبر صلی الله علیه و آله بر آنان:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ ... وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 99

1684. دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای بادیه‌نشینان انفاقگر مؤمن، مهم و ارزشمند از دیدگاه آنان:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 99

1685. درخواست امداد الهی برای پیروزی در برابر کافران، از دعاهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

آمَنَ الرَّسُولُ .... رَبَّنٰا ... أَنْتَ مَوْلاٰنٰا فَانْصُرْنٰا عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . بقره (2) 285 و 286

1686. توصیۀ خداوند به دعا کردن پیامبر صلی الله علیه و آله برای زکات‌دهنده به هنگام دریافت آن:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ ... (2)توبه (9) 103

1687. دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای زکات‌دهندگان، موجب آرامش روحی آنان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ


1) 1) . جملۀ«انّک انت...»برای تقریب اجابت است، بدین معنا که به علّت عزیز [مغلوب کسی نشدن گرچه بسیار عظیم] بودن و مخفی نماندن چیزی از علم و حکمت تو [دعای ما را اجابت کن]. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 1، جزء 1، ص 719)

2) 2) . مراد از«خُذ من أموالهم صدقة»دستور به گرفتن زکات مال از کسانی است که مشمول نصاب زکات باشند. (التّبیان، ج 5، ص 292)

عَلِیمٌ . توبه (9) 103

1688. دعای پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت، موجب مغفرت و آمرزش اهل ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَی اللّٰهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسیٰ رَبُّکُمْ أَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّئٰاتِکُمْ ... یَوْمَ لاٰ یُخْزِی اللّٰهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ ... یَقُولُونَ رَبَّنٰا أَتْمِمْ لَنٰا نُورَنٰا وَ اغْفِرْ لَنٰا .... تحریم (66) 8

1689. بهره‌مندی از نورانیّت کامل، از دعاهای پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان در بهشت:

... یَوْمَ لاٰ یُخْزِی اللّٰهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ یَسْعیٰ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ ... یَقُولُونَ رَبَّنٰا أَتْمِمْ لَنٰا نُورَنٰا .... تحریم (66) 8

1690. مؤمنان راستین، در پی جلب دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای خویش:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ ... وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ .... توبه (9) 99

1691. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به درخواست حجّت و دلیل لازم از درگاه خداوند، برای اجرای پیروزمندانۀ رسالت خویش:

وَ قُلْ رَبِّ ... وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

1692. مستجاب شدن دعای پیامبر صلی الله علیه و آله در حق مؤمنان:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ ... (1)آل عمران (3) 159

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ ... فَأَعْقَبَهُمْ نِفٰاقاً فِی قُلُوبِهِمْ ... اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاٰ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . (2)توبه (9) 73 و 77 و 80

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . (3)توبه (9) 84


1) 1) . درخواست استغفار از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله همواره از جانب خداوند به اجابت می‌رسد زیرا به دستور خداوند است. (المیزان، ج 4، ص 56؛ التفسیر الکبیر، ج 3، ص408)

2) 2) . آیات یادشده در مقام بیان اوصاف منافقان است.«ذٰلک»به امتناع مغفرت برای آنان اشاره دارد و«بأنّهم»در مقام بیان سبب منع مغفرت است، یعنی ممنوع شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از استغفار برای منافقان ازاین‌جهت نیست که به استغفار آن حضرت اعتنا ندارد، بلکه از جهت قابلیّت نداشتن منافقان [برای بهره‌مندی از استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله ] است، زیرا کفر آنان از حدّ گذشته است، چنان‌که وصف آنان به فسق به همین معنا اشاره دارد:«و اللّه لا یهدی القوم الفاسقین». (روح المعانی، ج 6 ، جزء 10، ص 218) از مفهوم آیه می‌توان استفاده کرد که استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله در حق مؤمنان به اجابت می‌رسد

3) 3) . آیه در مقام نهی از دعا و حاضر شدن بر سر قبر منافقان است که از دنیا رفته‌اند و این نهی به کفر و فسق آنان در حال مرگ تعلیل شده است، و در آیۀ پیشین [استغفر لهم او لا تستغفر لهم...] نیز علّت لغو بودن استغفار برای آنان کفر آنان بیان شده است؛ و نیز در آیۀ 6 سورۀ منافقون، کفر و فسق آنان علّت قبول نشدن استغفار حضرت دربارۀ آنان بیان شده است؛ بنابراین، از مجموع آیات استفاده می‌شود که هرکس به علت استیلای کفر بر قلب او فاقد ایمان باشد، به نجات و هدایت راهی ندارد و آیات یادشده کاشف از لغو بودن طلب استغفار برای منافقان و دعا کردن سر قبر آنان است، و آیۀ مزبور اشاره دارد که پیامبر صلی الله علیه و آله بر مردگان مسلمان دعا می‌کرده و سر قبر آنان برای دعا حاضر می‌شده است. (المیزان، ج 9، ص 360) از مطالب یادشده ، استفاده می‌شود که استغفار آن حضرت دربارۀ مؤمنان به اجابت می‌رسد

... وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ .... محمّد (47) 19

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ .... فتح (48) 11

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ .... ممتحنه (60) 12

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ .... منافقون (63) 5

1693. نهی شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از دعا کردن برای منافقان، پس از جنگ تبوک:

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلاٰفَ رَسُولِ اللّٰهِ ...

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ ... (1)توبه (9) 81 و 84

1694. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور دعا و نیایش به درگاه خدا، برای کسب قدرت و توان در اجرای پیروزمندانۀ رسالت خویش:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

1695. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور دعا برای طلب علم:

وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 114

1696. اجرای عمل به انگیزۀ جلب دعای پیامبر صلی الله علیه و آله ، عملی در راستای تقرّب به خداوند:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 99

1697. دعای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مایۀ تقرّب انسان به خدا و زمینه‌ساز جلب رحمت و غفران الهی:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 99

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

نیز ==> استغفار محمّد صلی الله علیه و آله

دعوت محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . آیات، مربوط به تخلّف گروهی از منافقان از شرکت در غزوۀ تبوک است. (التّبیان، ج 5، ص 268)

1698. پذیرش دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله مایۀ نیل جامعه به حیات معنوی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

1699. وجوب اجابت دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً .... نور (24) 63

1700. قبول دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مؤمنان راستین:

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

1701. پذیرش دعوت محمّد صلی الله علیه و آله از جانب مؤمنان راستین، مایۀ رستگاری آنان:

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . نور (24) 51

1702. اجابت دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله باعث برخورداری از نعمتها و فضل خداوند و در امان ماندن از بدیهای جنگ:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوٰانَ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 172 و 174

1703. مؤمنان تقواپیشه، اجابت‌کنندگان دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای شرکت در غزوۀ حمراء الاسد یا بدر صغرا:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ

الَّذِینَ قٰالَ لَهُمُ النّٰاسُ إِنَّ النّٰاسَ قَدْ جَمَعُوا لَکُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزٰادَهُمْ إِیمٰاناً ... (1)آل عمران (3) 172 و 173

1704. اجابت دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای شرکت در جهاد، سبب جلب رضایت الهی:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ ... فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوٰانَ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 172 و 174

1705. دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از زید بن حارثه، برای رعایت تقوای الهی، دربارۀ همسرش زینب:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ

فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً ... (2)احزاب (33) 37

1706. دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از زید بن حارثه، برای نگاهداری همسرش (زینب) و طلاق ندادن وی:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ ... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً .... احزاب (33) 37

1707. بی‌اعتنایی مسلمانان در غزوۀ احد به دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله موجب شکست آنان:

1) 1) . با توجه به شأن نزول، آیه مربوط به غزوۀ حمراء الاسد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 680)

2) 2) . مقصود از«الّذی أنعم اللّه علیه و أنعمت علیه»زید بن حارثه و مراد از«زوجک»زینب بنت جحش است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 563؛ الکشاف، ج 3، ص 540)

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ ... (1)آل عمران (3) 153

1708. بی‌اعتنایی منافقان به دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله برای حضور در پیکار، علیه کافران:

وَ لِیَعْلَمَ الَّذِینَ نٰافَقُوا وَ قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا قٰاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّٰهِ أَوِ ادْفَعُوا قٰالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتٰالاً لاَتَّبَعْنٰاکُمْ ....

آل عمران (3) 167

نیز ==> تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

دفاع از محمّد صلی الله علیه و آله

1709. بیان حکم فرزند نبودن پسرخوانده از طرف خدا و جواز ازدواج با همسر مطلّقۀ او، به منظور دفاع و حفظ شخصیت پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ اللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ ... (2)احزاب (33) 37 و 38 و 40

1710. اهتمام خداوند به دفاع از پیامبر صلی الله علیه و آله و حفظ شخصیت اجتماعی آن حضرت:

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ .... احزاب (33) 38

1711. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر اتّهام انتساب آموخته‌های خود از بشر به خدا:

... قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 101 و 103

1712. دفاع خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، در برابر اتّهام کهانت به آن حضرت:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ .... طور (52) 29

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ لاٰ بِقَوْلِ کٰاهِنٍ .... حاقّه (69) 40 و 42

1713. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر متّهم ساختن وی به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان آن حضرت:

... قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . نحل (16) 101

تَنْزِیلُ الْکِتٰابِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ . سجده (32) 2 و 3

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلیٰ رَجُلٍ یُنَبِّئُکُمْ إِذٰا


1) 1) . آیۀ مزبور، دربارۀ شکست‌خوردگان غزوۀ احُد است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 861)

2) 2) . آیۀ 37 همین سوره دربارۀ ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با همسر پسرخواندۀ خود [زید] است. این آیه از این واقعیّت حکایت می‌کند که وقتی به عملکرد یا شخصیّت آن حضرت بی‌اعتنایی می‌شد، خداوند از وی دفاع می‌کرد

مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ ... (1)سبأ (34) 7 و 8

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً فَإِنْ یَشَإِ اللّٰهُ یَخْتِمْ عَلیٰ قَلْبِکَ وَ یَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. شوری (42) 24

1714. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر گمان باطل برخی مسلمانان صدر اسلام، مبنی بر خیانت پیامبر صلی الله علیه و آله در غنایم جنگی:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ... (2)آل عمران (3) 161

1715. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر اتّهام جنون به آن حضرت، از ناحیۀ مشرکان:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 6 و 11

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 8

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ

إِنّٰا کٰاشِفُوا الْعَذٰابِ قَلِیلاً إِنَّکُمْ عٰائِدُونَ . دخان (44) 13 -\15

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

أَ تَوٰاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ .

ذاریات (51) 52 و 53

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

ن وَ الْقَلَمِ وَ مٰا یَسْطُرُونَ

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ

فَسَتُبْصِرُ وَ یُبْصِرُونَ

بِأَیِّکُمُ الْمَفْتُونُ

إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قلم (68) 1 و 2 و 5 -\7

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ

وَ مٰا هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ . قلم (68) 51 و 52

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

1716. دفاع خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، در برابر جوّسازی و تبلیغات منافقان، در معرّفی آن حضرت به فردی ساده و خوش‌باور:

1) 1) .«بل»برای اضراب و ردّ است برآن چیزی که کافران دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله مطرح کردند، یعنی آنچه کافران می‌گویند، هیچ‌یک درست نیست

2) 2) . در شأن نزول آیه نقل شده است که غنیمتی از غنایم جنگ بدر گم شد و عدّه‌ای چنین پنداشتند که پیامبر صلی الله علیه و آله آن را تصاحب کرده است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 872)

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

1717. دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، از اتّهام شاعری به آن حضرت:

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شٰاعِرٍ .... حاقّه (69) 40 و 41

1718. دفاع حضرت علی علیه السلام از جان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در لیلة المبیت:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ ... (1)

بقره (2) 207

1719. دفاع خداوند از پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، در مقابل زخم زبان دشمنان:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 3

دفاع محمّد صلی الله علیه و آله

==> جهاد محمّد صلی الله علیه و آله ، غزوات محمّد صلی الله علیه و آله

دلجویی از محمّد صلی الله علیه و آله

==> دلداری به محمّد صلی الله علیه و آله

دلداری به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1720. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری نظارت همیشگی خویش بر قیام و راز و نیازهای شبانۀ وی:

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ . شعراء (26) 216 -\219

1721. خداوند، آرامش‌بخش پیامبر صلی الله علیه و آله با نزول سکینه بر وی و مؤمنان:

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ ....

توبه (9) 26

... فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ ... . فتح (48) 26

1722. خدا، آرامش‌بخش پیامبر صلی الله علیه و آله با نزول سکینه برآن حضرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ ... فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ .... توبه (9) 40

1723. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله با وعدۀ ورود به مسجد الحرام، با آرامش و امنیّت:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ .... فتح (48) 27

1724. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله با بیان عدم تأثیر کفر کافران و محروم بودن آنان از بهره‌های آخرت:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً یُرِیدُ اللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . آل عمران (3) 176


1) 1) . از امام باقر علیه السلام نقل شده که آیه در شأن علی علیه السلام است، هنگامی که در بستر پیامبر صلی الله علیه و آله خوابید. (تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 101، ح 292) همچنین در منابع اهل سنت است که آیۀ شریفه دربارۀ علی علیه السلام می‌باشد. (التفسیر الکبیر، ج 2، ص 350)

1725. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با بیان بازگشت کافران به‌سوی خدا و گرفتاری آنان به عذاب:

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ إِلَیْنٰا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُمْ بِمٰا عَمِلُوا إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ

نُمَتِّعُهُمْ قَلِیلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلیٰ عَذٰابٍ غَلِیظٍ. لقمان (31)23و 24

1726. آرامش‌بخشی به پیامبر صلی الله علیه و آله با بیان آگاهی خداوند به اعمال و رفتار کافران:

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنّٰا نَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . یس (36) 76

1727. سفارش خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد حفظ آرامش، در مقابل توطئۀ کافران:

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

1728. توصیۀ خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مورد حفظ آرامش خود و اندوهگین نشدن از دارایی کافران:

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

1729. خداوند، آرامش‌بخش پیامبر صلی الله علیه و آله ، با نزول لشگرهای نامرئی برآن حضرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ ... فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

1730. خدا تسلّادهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان انحصار عزّت به خدا و شنوایی و دانایی مطلق خدا:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَمِیعاً هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . یونس (10) 65

1731. آرامش‌بخشی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با تبیین بازگشت تکذیب آن حضرت به تکذیب آیات الهی:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

1732. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر منکران، با یادآوری آگاهی خداوند به اندوه آن حضرت:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَمِیعاً هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . یونس (10) 65

1733. خداوند، آرامش‌بخش دل پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری ترک نکردن آن حضرت:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . ضحی (93) 3

1734. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی آواره شدن وی، به دست مشرکان:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

1735. آرامش‌بخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری خیر بودن آخرت بر دنیا:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ . ضحی (93)3و 4

1736. آرامش‌بخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری در

پناه خدا بودنِ آن حضرت، در دوران کودکی و یتیمی:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ .

ضحی (93)3و 6

1737. آرامش‌بخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری هدایت آن حضرت:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ . ضحی (93)3و 7

1738. آرامش‌بخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری بی‌نیاز نمودن آن حضرت از فقر:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93)3و 8

1739. دلداری خدا به پیامبرش صلی الله علیه و آله ، با یادآوری اعطای شرح صدر به آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . انشراح (94) 1

1740. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، یادآوری بر داشتن مشکلات کمرشکن از دوش آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ . انشراح (94)1و 2

1741. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یادآوری پرآوازه کردن نام آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 1 و 4

1742. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با یاد جایگزینی آسانی به جای سختیها برای آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً. انشراح (94) 1 و 5 و 6

1743. نزول قرآن به صورت تدریجی، باعث آرامش روحی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِیلاً. فرقان (25) 32

زمینه‌های دلداری به محمّد صلی الله علیه و آله

1. ابتر خواندن محمّد صلی الله علیه و آله

1744. تسلّای خاطر بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، با اعطای کوثر کثرت نسل و ذریّه، در برابر ابتر خواندن آن حضرت از زبان دشمنان:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (1)کوثر (108) 1 و 3

2. اخراج محمّد صلی الله علیه و آله

1745. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در قبال ستم مشرکان و ناگزیری آن حضرت به ترک سرزمین خویش:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

3. اذیّت دشمنان

1746. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مبنی بر یاری خداوند به وی، در برابر آزار و ارعاب دشمنان:

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ .... زمر (39) 36


1) 1) . از معانی«کوثر»، کثرت نسل و ذریّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

1747. تسلاّ و دلجویی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی اذیّت منافقان، با بیان چگونگی جان کندن کافران:

إِذْ یَقُولُ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هٰؤُلاٰءِ دِینُهُمْ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ فَإِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ

وَ لَوْ تَریٰ إِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلاٰئِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبٰارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذٰابَ الْحَرِیقِ . (1)انفال (8) 49 و 50

4. ارتداد منافقان

1748. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، به دنبال ارتداد جمعی از منافقان:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً یُرِیدُ اللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الْکُفْرَ بِالْإِیْمٰانِ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ

وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّمٰا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمٰا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدٰادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِینٌ . (2)آل عمران (3) 176 -\178

5. استهزای کافران

1749. دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، از استهزای کافران نسبت به وی با یادآوری استهزای انبیای گذشته و سرنوشت شوم استهزاکنندگان:

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انعام (6) 10

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَمْلَیْتُ لِلَّذِینَ کَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . رعد (13) 32

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انبیاء (21) 41

فَقَدْ کَذَّبُوا فَسَیَأْتِیهِمْ أَنْبٰؤُا مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . شعراء (26) 6

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

فَأَهْلَکْنٰا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً وَ مَضیٰ مَثَلُ الْأَوَّلِینَ . زخرف (43) 7 و 8

1750. دلداری خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از استهزای کافران نسبت به وی، با بیان همانندی کافران با چهارپایان:

وَ إِذٰا رَأَوْکَ إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی بَعَثَ اللّٰهُ رَسُولاً

أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَکْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلاّٰ کَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 41 و 44

1751. دلداری خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، با بیان حمایت از وی در برابر استهزای مشرکان:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

اَلَّذِینَ یَجْعَلُونَ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 95 -\97

6 . اعراض مشرکان


1) 1) . با توجّه به آیۀ قبل که دربارۀ اذیّتها و رفتارهای ناراحت‌کنندۀ منافقان است، این آیه تسلّای خاطری برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است

2) 2) .«الّذین یسارعون...»منافقان و قومی از عرب‌اند که مرتد شدند و پیامبر صلی الله علیه و آله از این امر بسیار ناراحت بودند و گمان می‌کردند که در جهت تبلیغ دین کم‌کاری کرده‌اند که آنان دست از ایمان کشیدند و مرتد شدند، لذا خداوند او را دلداری داده که چنین نیست. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 891)

1752. دلداری و تسلاّی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به روی‌گردانی کافران از دعوت او:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ ... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. (1)آل عمران (3) 20

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً. (2)نساء (4) 80

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکُوا وَ مٰا جَعَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . (3)انعام (6) 107

وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ لَآمَنَ مَنْ فِی الْأَرْضِ کُلُّهُمْ جَمِیعاً أَ فَأَنْتَ تُکْرِهُ النّٰاسَ حَتّٰی یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . یونس (10) 99

وَ إِنْ مٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ . رعد (13) 40

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

رَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِکُمْ إِنْ یَشَأْ یَرْحَمْکُمْ أَوْ إِنْ یَشَأْ یُعَذِّبْکُمْ وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ وَکِیلاً. اسراء (17) 54

أَ رَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلٰهَهُ هَوٰاهُ أَ فَأَنْتَ تَکُونُ عَلَیْهِ وَکِیلاً. فرقان (25) 43

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . نمل (27) 80 و 81

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 52 و 53

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ لِلنّٰاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . زمر (39) 41

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ اللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَقُولُونَ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبّٰارٍ فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخٰافُ وَعِیدِ. ق (50) 45

1753. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر انکار و اعراض کافران به حمایت و یاری وی در دنیا و آخرت:

إِنّٰا لَنَنْصُرُ رُسُلَنٰا وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهٰادُ

یَوْمَ لاٰ یَنْفَعُ الظّٰالِمِینَ مَعْذِرَتُهُمْ وَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدّٰارِ. غافر (40) 51 و 52

7. اعراض منافقان

1754. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، به

1) 1) .«امیین»مشرکان‌اند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 719؛ الکشاف، ج 1، ص 347)

2) 2) . آیۀ شریفه در مقام تسلیت و دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله است. می‌فرماید: ما شما را نفرستادیم که آنان [مشرکان] را از ارتکاب معصیت حفظ کنی. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 124؛ التفسیر الکبیر، ج 4، ص 150)

3) 3) . آیۀ شریفه در مقام تسلیت و دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله است، به اینکه اگر زحماتش در هدایت مشرکان به جایی نمی‌رسد، اندوهگین نشود. (المیزان، ج 7، ص 314)

دنبال ارتداد جمعی از منافقان:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً یُرِیدُ اللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الْکُفْرَ بِالْإِیْمٰانِ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ

وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّمٰا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمٰا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدٰادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِینٌ . (1)آل عمران (3) 176 -\178

1755. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در قبال حق‌ستیزی و روی‌گردانی منافقان:

وَ إِذٰا مٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ هَلْ یَرٰاکُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَفْقَهُونَ

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . (2)توبه (9) 127 -\129

8 . افترا به پیامبر صلی الله علیه و آله

1756. دلداری و تقویت روحیّۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از جانب خداوند، نسبت به اتّهامات واهی کافران، علیه آن حضرت:

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ ... وَ مٰا جَعَلْنٰاهُمْ جَسَداً لاٰ یَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ مٰا کٰانُوا خٰالِدِینَ ثُمَّ صَدَقْنٰاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْنٰاهُمْ وَ مَنْ نَشٰاءُ وَ أَهْلَکْنَا الْمُسْرِفِینَ . انبیاء (21) 5 و 7 -\9

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 58 -\60

1757. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در مقابل اتّهام جنون به او:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 6 و 11

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 8

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ


1) 1) .«الّذین یسارعون...»منافقان و قومی از عرب‌اند که مرتد شدند و پیامبر صلی الله علیه و آله از این امر بسیار ناراحت بودند و گمان می‌کردند که در جهت تبلیغ دین کم‌کاری کرده‌اند که آنان دست از ایمان کشیدند و مرتد شدند، لذا خداوند او را دلداری داده که چنین نیست. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 891)

2) 2) . آیات، دربارۀ منافقان است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 129؛ التفسیر المنیر، ج 11، ص 84)

جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ

إِنّٰا کٰاشِفُوا الْعَذٰابِ قَلِیلاً إِنَّکُمْ عٰائِدُونَ . دخان (44) 13 -\15

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 52 و 54

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

ن وَ الْقَلَمِ وَ مٰا یَسْطُرُونَ

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ

وَ إِنَّ لَکَ لَأَجْراً غَیْرَ مَمْنُونٍ

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ

فَسَتُبْصِرُ وَ یُبْصِرُونَ

بِأَیِّکُمُ الْمَفْتُونُ

إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قلم (68) 1 -\7

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . تکویر (81) 22 و 23

1758. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در قبال سخنان ناروای دشمنان، با بیان آگاهی خدا به سخن آنان:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 33 و 34

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَمِیعاً هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . (1)یونس (10) 65

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 97

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنّٰا نَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . یس (36) 76

مٰا یُقٰالُ لَکَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِیلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ إِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقٰابٍ أَلِیمٍ . فصّلت (41) 43

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَقُولُونَ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبّٰارٍ فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخٰافُ وَعِیدِ. ق (50) 45

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً. مزمّل (73) 10 و 11

9. پیش‌بینی غصب حکومت

1759. دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مورد نگرانی آن حضرت از پیش‌بینی به‌دست گرفتن حکومت اسلامی از سوی بنی امیّه:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً


1) 1) . آیۀ یادشده در مقام تعزیت و تسلیت به پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر طعنه‌های مشرکان به دین پیامبر صلی الله علیه و آله و افتخار ورزیدن به معبودانشان است. (المیزان، ج 10، ص 93؛ التفسیر المنیر، ج 11، ص 216)

کَبِیراً. (1)اسراء (17) 60

10. تکذیب کافران

1760. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با وعدۀ نصرت در دنیا و پاداش در آخرت، در مقابل اذیّت و تکذیب کافران:

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ ... (2)غافر (40) 55

1761. تسلاّ و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ . انعام (6) 33 -\35

وَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا صُمٌّ وَ بُکْمٌ فِی الظُّلُمٰاتِ مَنْ یَشَأِ اللّٰهُ یُضْلِلْهُ وَ مَنْ یَشَأْ یَجْعَلْهُ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْنٰاهُمْ بِالْبَأْسٰاءِ وَ الضَّرّٰاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ . انعام (6) 39 و 42

وَ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتّٰی نُؤْتیٰ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ اللّٰهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسٰالَتَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُوا صَغٰارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عَذٰابٌ شَدِیدٌ بِمٰا کٰانُوا یَمْکُرُونَ . انعام (6) 124

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ


1) 1) . از حضرت علی علیه السلام روایت شده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله بر منبر بود که لحظه‌ای خواب، چشم او را ربود. در خواب، مردانی را دید که چون بوزینگان بر منبر آن حضرت می‌جهند و مردم را به روش گذشتگان [دوران جاهلیّت] بازمی‌گردانند. پیامبر صلی الله علیه و آله در حالی که نشسته بود به خود آمد و آثار حزن و اندوه در چهره‌اش نمایان شد. جبرئیل این آیه را برای حضرت آورد:«و ما جعلنا الرّؤیا الّتی أریناک إلّا فتنة للنّاس و الشّجرة الملعونة فی القرآن...»یعنی بنی امیّه. (بحار الانوار، ج 55، ص 350؛ فتح القدیر، ج 3، ص 342؛ شرح ابن ابی الحدید، ج 9، ص 320 و ج 15، ص 175؛ الدّرّ المنثور، ج 4، ص 191) در نقل دیگر از ابن عباس آمده است:«شجرۀ ملعونه»بنی امیّه یعنی«حکم بن ابی العاص»است که پیامبر صلی الله علیه و آله در خواب دید فرزندان مروان بن حکم بر منبر پیامبر صلی الله علیه و آله بالا می‌روند. (التّفسیر الکبیر، ج 7، ص 361؛ انوار التنزیل، بیضاوی، ج 3، ص 454؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، ج 10، ص 245)

2) 2) . مراد از«صبر»، مقاومت در مقابل اذیّت و تحمّل مشقّت در برابر تکذیب پیامبر صلی الله علیه و آله است. مقصود از«وعد اللّه»وعدۀ نصرت به آن حضرت در دنیا و پاداش در آخرت است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 821)

مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْظُرُ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یُبْصِرُونَ . یونس (10) 41 -\43

وَ کُلاًّ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الرُّسُلِ مٰا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ جٰاءَکَ فِی هٰذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةٌ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 120 و 122

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَدٰارُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یوسف (12) 109

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنٰا لَهُمْ أَزْوٰاجاً وَ ذُرِّیَّةً وَ مٰا کٰانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلاّٰ بِإِذْنِ اللّٰهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتٰابٌ

وَ إِنْ مٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ . رعد (13) 38 و 40

... فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ الْخَلاّٰقُ الْعَلِیمُ . (1)حجر (15) 85 و 86

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 94 و 95 و 97 و 98

تَاللّٰهِ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَزَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطٰانُ أَعْمٰالَهُمْ فَهُوَ وَلِیُّهُمُ الْیَوْمَ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . نحل (16) 63

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . (2)نحل (16) 82

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ هٰذٰا ذِکْرُ مَنْ مَعِیَ وَ ذِکْرُ مَنْ قَبْلِی بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا فَاعْبُدُونِ . انبیاء (21) 24 و 25

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

أَ فَرَأَیْتَ إِنْ مَتَّعْنٰاهُمْ سِنِینَ

ثُمَّ جٰاءَهُمْ مٰا کٰانُوا یُوعَدُونَ

مٰا أَغْنیٰ عَنْهُمْ مٰا کٰانُوا یُمَتَّعُونَ . (3)شعراء (26) 205 -\207

إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُمْ بِحُکْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ

إِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ . نمل (27) 78 -\80

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ سَیُرِیکُمْ آیٰاتِهِ فَتَعْرِفُونَهٰا وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . (4)نمل (27) 93


1) 1) . در روایتی از امام رضا علیه السلام«صفح»به معنای«عفو بدون عتاب»است. (البرهان، ج 3، ص 385، ح 1) آیۀ شریفه در مقام تسلیت و دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله است که آن حضرت را در آنچه از قومش از آزارها و توهینها و استهزاها دید، تسلاّ دهد. (المیزان، ج 12، ص 190)

2) 2) . آیۀ شریفه در مقام دلداری و تسلاّی پیامبر صلی الله علیه و آله است که اگر از دعوت تو اعراض کردند و قبول ننمودند محزون نباش که بر تو عتاب و ملامتی نیست. وظیفۀ تو فقط ابلاغ رسالت است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 583)

3) 3) . خطاب در آیه، متوجّه پیامبر صلی الله علیه و آله است. آیه نیز در مقام دلجویی از آن حضرت و بالتّبع از مؤمنان است، یعنی هرچند که ما کافران را به رغم سرکشیهایشان مهلت می‌دهیم و آنها را چند صباحی از متاع دنیا برخوردار می‌کنیم، هرچند سالیانی طول بکشد، ولی پس از رسیدن عذاب حتمی، سودی به حالشان نخواهد داشت

4) 4) . آیۀ شریفه در مقام دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله است. خداوند اعمال [مشرکان] را برمی‌شمارد و آنان را مجازات می‌کند. [تو ای پیامبر] از نصرت خداوند مأیوس نباش. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 10، جزء 20، ص 59)

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ رُسُلاً إِلیٰ قَوْمِهِمْ فَجٰاؤُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ فَانْتَقَمْنٰا مِنَ الَّذِینَ أَجْرَمُوا وَ کٰانَ حَقًّا عَلَیْنٰا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ . روم (30) 47

کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 59 و 60

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ إِلَیْنٰا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُمْ بِمٰا عَمِلُوا إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ

نُمَتِّعُهُمْ قَلِیلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلیٰ عَذٰابٍ غَلِیظٍ. لقمان (31) 23 و 24

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ فَلاٰ تَکُنْ فِی مِرْیَةٍ مِنْ لِقٰائِهِ وَ جَعَلْنٰاهُ هُدیً لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ

وَ جَعَلْنٰا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا لَمّٰا صَبَرُوا وَ کٰانُوا بِآیٰاتِنٰا یُوقِنُونَ

إِنَّ رَبَّکَ هُوَ یَفْصِلُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ فِیمٰا کٰانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ . (1)سجده (32) 23 -\25

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ وَ إِلَی اللّٰهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ. فاطر (35) 4

اَلَّذِینَ کَفَرُوا لَهُمْ عَذٰابٌ شَدِیدٌ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ کَبِیرٌ

أَ فَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللّٰهَ یُضِلُّ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِمٰا یَصْنَعُونَ . فاطر (35) 7 و 8

وَ مٰا یَسْتَوِی الْأَحْیٰاءُ وَ لاَ الْأَمْوٰاتُ إِنَّ اللّٰهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ

إِنْ أَنْتَ إِلاّٰ نَذِیرٌ

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. فاطر (35) 22 و 23 و 25

فَهُمْ عَلیٰ آثٰارِهِمْ یُهْرَعُونَ

وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَکْثَرُ الْأَوَّلِینَ

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا فِیهِمْ مُنْذِرِینَ

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . صافّات (37) 70 -\73

وَ تَوَلَّ عَنْهُمْ حَتّٰی حِینٍ

وَ أَبْصِرْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ . صافّات (37) 178 و 179

کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ

فَأَذٰاقَهُمُ اللّٰهُ الْخِزْیَ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لَعَذٰابُ الْآخِرَةِ أَکْبَرُ لَوْ کٰانُوا یَعْلَمُونَ . زمر (39) 25 و 26

إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ

ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ عِنْدَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَذَبَ عَلَی اللّٰهِ


1) 1) . ارتباط بین آیات موسی علیه السلام و ماقبلش این است که خطاب به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و برای تسلاّی آن حضرت و بیم به دشمنانش است و اینکه، ای پیامبر، همان‌طور که قرآنِ تو را انکار می‌نمایند، پیش از این به تورات موسی نیز انکار می‌ورزیدند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 521)

وَ کَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جٰاءَهُ أَ لَیْسَ فِی جَهَنَّمَ مَثْویً لِلْکٰافِرِینَ . زمر (39) 30 -\32

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ لِلنّٰاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . زمر (39) 41

وَ إِذٰا ذُکِرَ اللّٰهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذٰا ذُکِرَ الَّذِینَ مِنْ دُونِهِ إِذٰا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ

قُلِ اللّٰهُمَّ فٰاطِرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ عٰالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهٰادَةِ أَنْتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبٰادِکَ فِی مٰا کٰانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ . (1)زمر (39) 45 و 46

مٰا یُجٰادِلُ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ إِلاَّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَلاٰ یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلاٰدِ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ هَمَّتْ کُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیَأْخُذُوهُ وَ جٰادَلُوا بِالْبٰاطِلِ لِیُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ

وَ کَذٰلِکَ حَقَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ النّٰارِ. غافر (40) 4 -\6

قٰالُوا أَ وَ لَمْ تَکُ تَأْتِیکُمْ رُسُلُکُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا بَلیٰ قٰالُوا فَادْعُوا وَ مٰا دُعٰاءُ الْکٰافِرِینَ إِلاّٰ فِی ضَلاٰلٍ . غافر (40) 50

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ مٰا هُمْ بِبٰالِغِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. غافر (40) 56

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنٰا عَلَیْکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَیْکَ وَ مٰا کٰانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلاّٰ بِإِذْنِ اللّٰهِ فَإِذٰا جٰاءَ أَمْرُ اللّٰهِ قُضِیَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنٰالِکَ الْمُبْطِلُونَ . غافر (40) 77 و 78

لاٰ یَأْتِیهِ الْبٰاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لاٰ مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ

مٰا یُقٰالُ لَکَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِیلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ إِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقٰابٍ أَلِیمٍ . فصّلت (41) 42 و 43

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ اللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 88 و 89

بَلْ هُمْ فِی شَکٍّ یَلْعَبُونَ

فَارْتَقِبْ یَوْمَ تَأْتِی السَّمٰاءُ بِدُخٰانٍ مُبِینٍ . دخان (44) 8 -\10

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ

فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ . دخان (44) 58 و 59

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ أَصْحٰابُ الرَّسِّ وَ ثَمُودُ ... کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ. (2)ق (50) 12 و 14

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَقُولُونَ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبّٰارٍ فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخٰافُ وَعِیدِ. (3)ق (50) 45

فَذَرْنِی وَ مَنْ یُکَذِّبُ بِهٰذَا الْحَدِیثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَعْلَمُونَ . (4)قلم (68) 44

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً

إِنَّهُمْ یَرَوْنَهُ بَعِیداً

وَ نَرٰاهُ قَرِیباً. معارج (70) 5 -\7

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً


1) 1) . مقصود از امر به دعا [قل اللّهم...] وعید به کافران و تسلیت به حبیب خود، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (روح المعانی، ج 13، جزء 24، ص 17)

2) 2) . خداوند با ذکر تکذیب‌گران امّتهای گذشته، پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله را دلداری می‌دهد و کفّار را تهدید می‌کند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 215)

3) 3) . آیۀ شریفه در تسلیت و دلداری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از تکذیب و انکار نبوّت او به‌وسیلۀ کافران است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 226)

4) 4) . در این آیۀ شریفه، نوعی دلداری برای پیامبر صلی الله علیه و آله و تهدید برای مشرکان است. (المیزان، ج 19، ص 386)

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً. (1)مزمّل (73) 10 و 11

إِنّٰا نَحْنُ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِیلاً

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 23 و 24

1762. دلداری خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، در قبال کفر و حق‌ستیزی دشمنان، با بیان سرگذشت قوم نوح:

وَ قَوْمَ نُوحٍ لَمّٰا کَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰاهُمْ لِلنّٰاسِ آیَةً وَ أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ عَذٰاباً أَلِیماً. فرقان (25) 37

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَکَذَّبُوا عَبْدَنٰا وَ قٰالُوا مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ

فَدَعٰا رَبَّهُ أَنِّی مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ

فَفَتَحْنٰا أَبْوٰابَ السَّمٰاءِ بِمٰاءٍ مُنْهَمِرٍ

وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُیُوناً فَالْتَقَی الْمٰاءُ عَلیٰ أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ

وَ حَمَلْنٰاهُ عَلیٰ ذٰاتِ أَلْوٰاحٍ وَ دُسُرٍ

تَجْرِی بِأَعْیُنِنٰا جَزٰاءً لِمَنْ کٰانَ کُفِرَ. قمر (54) 9 -\14

1763. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر آزارهای کفار، با بیان نزدیکی قیامت و فرارسیدن زمان عذاب آنان:

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً

إِنَّهُمْ یَرَوْنَهُ بَعِیداً

وَ نَرٰاهُ قَرِیباً. (2)معارج (70) 5 -\7

11. تکذیب یهود

1764. دلداری خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، به جهت تکذیب آن حضرت، از طرف یهود:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. (3)آل عمران (3) 184

کُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّمٰا تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النّٰارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فٰازَ وَ مَا الْحَیٰاةُ الدُّنْیٰا إِلاّٰ مَتٰاعُ الْغُرُورِ. (4)آل عمران (3) 185

1765. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای زدودن آزردگی وی، در برابر انکار و تکذیب رسالت آن حضرت، از سوی یهود:

لٰکِنِ اللّٰهُ یَشْهَدُ بِمٰا أَنْزَلَ إِلَیْکَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلاٰئِکَةُ یَشْهَدُونَ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. (5)نساء (4) 166

12. توطئۀ کافران


1) 1) . منظور از«یقولون»تکذیب و اذیّت و نسبت سحر و کهانت دادن به پیامبر صلی الله علیه و آله است که در آیۀ بعدی پیامبر صلی الله علیه و آله را در مقابل این تکذیب‌گران دلداری می‌دهد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 571)

2) 2) . آیات شریفه اشاره به تکذیب کفّار است و اینکه با نزدیک شدن قیامت، زمان عقاب آنان هم فرامی‌رسد . (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 531)

3) 3) . آیۀ شریفه در بیان تسلیت و دلداری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از اذیت و تکذیب یهود و مشرکان نسبت به آن جناب است که تکذیب آنان مختص به شما نیست، بلکه انبیای گذشته را نیز تکذیب می‌کردند. (التّفسیر الکبیر، ج 3، ص 451؛ التّبیان، ج 3، ص 69)

4) 4) . آیۀ شریفه در جهت تسلیت و دلداری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است، به اینکه بعد از این عالم، هر نیکوکار، پاداش و جزای عمل خود را می‌بیند. (التّفسیر الکبیر، ج 3، ص 451)

5) 5) . در شأن نزول آمده است: جماعتی از یهود، نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند. حضرت به آنان فرمود: به خدا سوگند! می‌دانم که شما می‌دانید که من رسول خدا هستم. یهودیان گفتند: این مسئله را ما نمی‌دانستیم. پس خداوند این آیۀ شریفه را برای تسلیت و دلداری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل کرد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 219؛ الدّرّ المنثور، ج 2، ص 750)

1766. اطمینان‌بخشی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به عدم تأثیر و کارایی توطئه‌های کافران، علیه رسالت وی:

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . نمل (27) 70 و 71

أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنّٰا مُبْرِمُونَ

أَمْ یَحْسَبُونَ أَنّٰا لاٰ نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْوٰاهُمْ بَلیٰ وَ رُسُلُنٰا لَدَیْهِمْ یَکْتُبُونَ . زخرف (43) 79 و 80

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ . طور (52) 42

13. توطئۀ همسران

1767. دلداری خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در برابر توطئۀ بعضی همسران آن حضرت در افشای اسرار وی:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ ... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ مُسْلِمٰاتٍ مُؤْمِنٰاتٍ قٰانِتٰاتٍ تٰائِبٰاتٍ عٰابِدٰاتٍ سٰائِحٰاتٍ ثَیِّبٰاتٍ وَ أَبْکٰاراً (1)تحریم (66) 3 - 5

14. خیانت اسیران

1768. تسلّابخشی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به تسلّط مجدّد پیامبر صلی الله علیه و آله بر اسیران آزاد شده، در صورت خیانت آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ ... وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . (2)انفال (8) 70 و 71

15. دشمنی کافران

1769. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، با امر به صبر در برابر دشمنیهای کافران با آن حضرت:

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 59 و 60

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ . غافر (40) 77

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ

فَارْتَقِبْ


1) 1) .«ان تتوبا الی اللّه...»خطاب به عائشه و حفصه است. (الجوهر الثّمین، ج 6 ، ص 242)

2) 2) . آیۀ شریفه به این مطلب اشاره دارد که اگر اسیران پس از آزادی بخواهند به تو خیانت کنند و یار دشمنان تو باشند، بار دیگر گرفتار می‌شوند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 560)

إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ . دخان (44) 58 و 59

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً

إِنَّهُمْ یَرَوْنَهُ بَعِیداً

وَ نَرٰاهُ قَرِیباً. (1)معارج (70) 5 -\7

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً

وَ ذَرْنِی وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِیلاً. مزمّل (73) 10 و 11

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ. مدّثر (74) 7

1770. خداوند، تسلاّدهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از دشمنی کافران با او:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

تِلْکَ الْقُریٰ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰائِهٰا وَ لَقَدْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ فَمٰا کٰانُوا لِیُؤْمِنُوا بِمٰا کَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ الْکٰافِرِینَ . اعراف (7) 101

وَ لَوْ تَریٰ إِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلاٰئِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبٰارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذٰابَ الْحَرِیقِ

ذٰلِکَ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیکُمْ وَ أَنَّ اللّٰهَ لَیْسَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِیدِ

کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَفَرُوا بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَأَخَذَهُمُ اللّٰهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللّٰهَ قَوِیٌّ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 50 -\52

بَلْ کَذَّبُوا بِمٰا لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمّٰا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 39

وَ قٰالَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا عَبَدْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ نَحْنُ وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ فَعَلَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ

وَ لَقَدْ بَعَثْنٰا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ وَ اجْتَنِبُوا الطّٰاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَی اللّٰهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَیْهِ الضَّلاٰلَةُ فَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ . نحل (16) 35 و 36

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ ... فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (2)طه (20) 128 و 130


1) 1) . آیۀ شریفه در مقام دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله است که اگر کافران، قیامت و عذاب آن را بعید می‌شمرند، ما آن را ممکن و قریب‌الوقوع می‌دانیم و به حساب آنان خواهیم رسید

2) 2) . مراد از«مساکنهم»مساکن قوم عاد و ثمود است که به هنگام سفر تجارتی به‌سوی شام از آن دیار عبور می‌کردند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 57) آیه در مقام دلداری از پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 14، ص 232) مراد از«صبر»، مقاومت در مقابل گفتار کفرآمیز مشرکان و انکار نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (التّبیان، ج 7، ص 222)

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ

وَ قَوْمُ إِبْرٰاهِیمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ مَدْیَنَ وَ کُذِّبَ مُوسیٰ فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ

فَکَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ أَهْلَکْنٰاهٰا وَ هِیَ ظٰالِمَةٌ فَهِیَ خٰاوِیَةٌ عَلیٰ عُرُوشِهٰا وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِیدٍ. حج (22) 42 -\45

لاٰ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ وَ مَأْوٰاهُمُ النّٰارُ وَ لَبِئْسَ الْمَصِیرُ. نور (24) 57

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ جَعَلْنٰا مَعَهُ أَخٰاهُ هٰارُونَ وَزِیراً

فَقُلْنَا اذْهَبٰا إِلَی الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَدَمَّرْنٰاهُمْ تَدْمِیراً

وَ قَوْمَ نُوحٍ لَمّٰا کَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰاهُمْ لِلنّٰاسِ آیَةً وَ أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ عَذٰاباً أَلِیماً

وَ عٰاداً وَ ثَمُودَ وَ أَصْحٰابَ الرَّسِّ وَ قُرُوناً بَیْنَ ذٰلِکَ کَثِیراً. (1)فرقان (25) 35 -\38

أَ فَبِعَذٰابِنٰا یَسْتَعْجِلُونَ

أَ فَرَأَیْتَ إِنْ مَتَّعْنٰاهُمْ سِنِینَ

ثُمَّ جٰاءَهُمْ مٰا کٰانُوا یُوعَدُونَ

مٰا أَغْنیٰ عَنْهُمْ مٰا کٰانُوا یُمَتَّعُونَ

وَ مٰا أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ إِلاّٰ لَهٰا مُنْذِرُونَ . شعراء (26) 204 -\208

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ رُسُلاً إِلیٰ قَوْمِهِمْ فَجٰاؤُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ فَانْتَقَمْنٰا مِنَ الَّذِینَ أَجْرَمُوا وَ کٰانَ حَقًّا عَلَیْنٰا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ . روم (30) 47

وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ مٰا بَلَغُوا مِعْشٰارَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. سبأ (34) 45

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ

ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 25 و 26

إِنَّهُمْ کٰانُوا إِذٰا قِیلَ لَهُمْ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ یَسْتَکْبِرُونَ

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ

إِنَّکُمْ لَذٰائِقُوا الْعَذٰابِ الْأَلِیمِ . صافّات (37) 35 -\38

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتٰادِ

وَ ثَمُودُ وَ قَوْمُ لُوطٍ وَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ أُولٰئِکَ الْأَحْزٰابُ

إِنْ کُلٌّ إِلاّٰ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ عِقٰابِ . ص (38) 12 -\14

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ هَمَّتْ کُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیَأْخُذُوهُ وَ جٰادَلُوا بِالْبٰاطِلِ لِیُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ

وَ کَذٰلِکَ حَقَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ النّٰارِ. (2)غافر (40) 5 و 6

وَ تَریٰ کُلَّ أُمَّةٍ جٰاثِیَةً کُلُّ أُمَّةٍ تُدْعیٰ إِلیٰ کِتٰابِهَا الْیَوْمَ تُجْزَوْنَ مٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

وَ أَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا أَ فَلَمْ تَکُنْ آیٰاتِی تُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فَاسْتَکْبَرْتُمْ وَ کُنْتُمْ قَوْماً


1) 1) . تسلیت و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با سرگذشت گروهی از پیغمبران که به دشمنانشان گرفتار شدند و خدای متعال دشمنان ایشان را به نسبت دشمنی‌شان هلاک و تباه ساخت، در این آیۀ شریفه بیان گردیده است

2) 2) . آیۀ شریفه در مقام این معنا است که گروهها و اقوام گذشته، پیامبران را تکذیب و قصد کشتن آنان را کرده، مجادلۀ باطل می‌کردند، به اینکه خداوند اگر می‌خواست رسولی را بفرستد، فرشتگانی را می‌فرستاد. ما هم به علّت همین [تکذیبشان] آنان را به عذابمان گرفتار کردیم. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 800)

مُجْرِمِینَ . جاثیه (45) 28 و 31

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

... وَ الَّذِینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَ یَأْکُلُونَ کَمٰا تَأْکُلُ الْأَنْعٰامُ وَ النّٰارُ مَثْویً لَهُمْ وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 12 و 13

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ

بَلْ کَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ أَصْحٰابُ الرَّسِّ وَ ثَمُودُ

وَ عٰادٌ وَ فِرْعَوْنُ وَ إِخْوٰانُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ وَ قَوْمُ تُبَّعٍ کُلٌّ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ. ق (50) 2 و 5 و 12-\14

هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ الْجُنُودِ

فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی تَکْذِیبٍ

وَ اللّٰهُ مِنْ وَرٰائِهِمْ مُحِیطٌ. بروج (85) 17 -\20

16. دشمنی ولید بن مغیره

1771. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر مخالفتهای کافران عنود، قدرت‌طلب و افزون‌خواه (همچون ولید بن مغیره):

ذَرْنِی وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِیداً

وَ جَعَلْتُ لَهُ مٰالاً مَمْدُوداً

وَ بَنِینَ شُهُوداً

وَ مَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِیداً

ثُمَّ یَطْمَعُ أَنْ أَزِیدَ

کَلاّٰ إِنَّهُ کٰانَ لِآیٰاتِنٰا عَنِیداً. (1)مدّثر (74) 11 -\16

17. دوری از وطن

1772. دلداری خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در بازگشت دوبارۀ آن حضرت به مکّه:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ ... (2)قصص (28) 85

18. رفاه منافقان

1773. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت نگرانی حضرت از زیادی اموال و اولاد منافقان و تأثیر منفی آن در اعتقادات مسلمانان، با بیان حکمت آن:

فَلاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 55

وَ لاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 85

19. سرزنش دشمنان

1774. دلداری و آرامش‌بخشی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در غار ثور، از ترس دشمن:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا


1) 1) . در شأن نزول آمده که این آیات دربارۀ ولید بن مغیره نازل شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 583؛ تفسیر قمی، ج 2، ص 416 -\417)

2) 2) . برخی مفسرین گفته‌اند: مقصود از«معاد»در آیه، مکّه است. نکره آوردن«معاد»، بیانگر اهمّیّت آن است، زیرا با بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله به مکّه، عزّت اسلام و مسلمانان آشکار شد. خداوند با این آیه به پیامبر صلی الله علیه و آله آن هم در حالی که در مکّه مورد تهدید و اذیّت بوده، وعدۀ نصرت داده است. (الکشّاف، ج 3، ص 436)

ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

20. ظلم ظالمان

1775. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر ستم ظالمان و انتقام از آنان:

وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ غٰافِلاً عَمّٰا یَعْمَلُ الظّٰالِمُونَ إِنَّمٰا یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْمٍ تَشْخَصُ فِیهِ الْأَبْصٰارُ. ابراهیم (14) 42

21. کفر اهل کتاب

1776. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر کفرورزی اهل کتاب و سرنوشت شوم آنان:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ ... وَ لَیَزِیدَنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیٰاناً وَ کُفْراً فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 68

22. کفر منافقان

1777. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی محزون شدن آن حضرت، از شتاب برخی مردم در کفر:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً ... (1)آل عمران (3) 176

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ .... مائده (5) 41

23. کفر یهود

1778. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به ایمان نیاوردن یهود:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ .... مائده (5) 41

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . (2)مائده (5) 49

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لَسْتُمْ عَلیٰ شَیْءٍ حَتّٰی تُقِیمُوا التَّوْرٰاةَ ... فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 68

24. لجاجت اهل کتاب

1779. دلجویی و حمایت خداوند از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، در برابر بهانه‌جوییها و گزافه‌گوییهای اهل کتاب:

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسیٰ أَکْبَرَ مِنْ ذٰلِکَ فَقٰالُوا أَرِنَا اللّٰهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنٰاتُ فَعَفَوْنٰا عَنْ ذٰلِکَ .... نساء (4) 153

25. لجاجت کافران

1780. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله از نگرانی آن حضرت، به علت ایمان نیاوردن کافران:

... وَ لَیَزِیدَنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیٰاناً


1) 1) .«الّذین»منافقان‌اند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 891)

2) 2) . آیۀ شریفه دربارۀ یهود نازل شده است. (الکشّاف، ج 1، ص 640) و«ان کثیراً من النّاس لفاسقون»برای دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله در ایمان نیاوردن اکثر مردم است. (التّبیان، ج 3، ص 548)

وَ کُفْراً فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 68

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی مَنْ یُضِلُّ وَ مٰا لَهُمْ مِنْ نٰاصِرِینَ . (1)نحل (16) 37

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ

إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ آیَةً فَظَلَّتْ أَعْنٰاقُهُمْ لَهٰا خٰاضِعِینَ . شعراء (26) 3 و 4

إِنَّهُمْ کٰانُوا إِذٰا قِیلَ لَهُمْ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ یَسْتَکْبِرُونَ

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 35 -\37

1781. خداوند، تسلّادهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت اندوه حضرت از کفرورزی کافران، با بشارت به پدیدار شدن مؤمنان پایدار:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ . (2)انعام (6) 89

26. لجاجت مشرکان

1782. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در قبال بهانه‌جوییهای مشرکان:

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ کَذٰلِکَ قٰالَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَیَّنَّا الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لاٰ تُسْئَلُ عَنْ أَصْحٰابِ الْجَحِیمِ . بقره (2) 118 و 119

وَ لَوْ أَنَّنٰا نَزَّلْنٰا إِلَیْهِمُ الْمَلاٰئِکَةَ وَ کَلَّمَهُمُ الْمَوْتیٰ وَ حَشَرْنٰا عَلَیْهِمْ کُلَّ شَیْءٍ قُبُلاً مٰا کٰانُوا لِیُؤْمِنُوا إِلاّٰ أَنْ یَشٰاءَ اللّٰهُ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَهُمْ یَجْهَلُونَ

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 111 و 112

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . هود (11) 12 و 13

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً

قُلْ لَوْ کٰانَ فِی الْأَرْضِ مَلاٰئِکَةٌ یَمْشُونَ مُطْمَئِنِّینَ لَنَزَّلْنٰا عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَکاً رَسُولاً

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ ... (3)اسراء (17) 94 -\96


1) 1) . خداوند در این آیۀ شریفه، پیامبر صلی الله علیه و آله را تسلیت و دلداری داده به اینکه نسبت به هدایت آنان حرص نورزد که آنان چنان در کفر خود غوطه‌ور شده‌اند که هرگز ایمان نمی‌آورند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 554؛ المیزان، ج 12، ص 245)

2) 2) .«هؤلاء»اشاره به کفّاری است که نبوّت انبیا را تکذیب می‌کردند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 513)

3) 3) . آیۀ شریفه نوعی تسلاّ و دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله و تهدیدی علیه مشرکان است. (التّفسیر المنیر، ج 15، ص 169)

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنَ الْمُرْسَلِینَ إِلاّٰ إِنَّهُمْ لَیَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ یَمْشُونَ فِی الْأَسْوٰاقِ وَ جَعَلْنٰا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ وَ کٰانَ رَبُّکَ بَصِیراً

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنٰا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْنَا الْمَلاٰئِکَةُ أَوْ نَریٰ رَبَّنٰا لَقَدِ اسْتَکْبَرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ وَ عَتَوْا عُتُوًّا کَبِیراً

یَوْمَ یَرَوْنَ الْمَلاٰئِکَةَ لاٰ بُشْریٰ یَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِینَ وَ یَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً. فرقان (25) 20 -\22

وَ کَذٰلِکَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُقْتَدُونَ

قٰالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدیٰ مِمّٰا وَجَدْتُمْ عَلَیْهِ آبٰاءَکُمْ قٰالُوا إِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ . زخرف (43) 23 و 24

27. مخالفت خویشاوندان

1783. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت امتناع خویشاوندان آن حضرت، از گرایش به وی:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ

إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . شعراء (26) 214 -\220

28. مکر مشرکان

1784. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل مکر و نقشۀ مشرکان:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا فِی کُلِّ قَرْیَةٍ أَکٰابِرَ مُجْرِمِیهٰا لِیَمْکُرُوا فِیهٰا وَ مٰا یَمْکُرُونَ إِلاّٰ بِأَنْفُسِهِمْ وَ مٰا یَشْعُرُونَ

وَ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتّٰی نُؤْتیٰ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ اللّٰهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسٰالَتَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُوا صَغٰارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عَذٰابٌ شَدِیدٌ بِمٰا کٰانُوا یَمْکُرُونَ . انعام (6) 123 و 124

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

وَ إِنْ مٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ

وَ قَدْ مَکَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلّٰهِ الْمَکْرُ جَمِیعاً یَعْلَمُ مٰا تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ وَ سَیَعْلَمُ الْکُفّٰارُ لِمَنْ عُقْبَی الدّٰارِ. رعد (13) 40 و 42

وَ قَدْ مَکَرُوا مَکْرَهُمْ وَ عِنْدَ اللّٰهِ مَکْرُهُمْ وَ إِنْ کٰانَ مَکْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبٰالُ

فَلاٰ تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ .... ابراهیم (14) 46 و 47

قَدْ مَکَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَی اللّٰهُ بُنْیٰانَهُمْ مِنَ الْقَوٰاعِدِ فَخَرَّ عَلَیْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ أَتٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ . نحل (16) 26

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ

إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ . نحل (16) 127 و 128

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

وَ قٰالَ الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا بَلْ مَکْرُ اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ إِذْ تَأْمُرُونَنٰا أَنْ نَکْفُرَ بِاللّٰهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْدٰاداً وَ أَسَرُّوا النَّدٰامَةَ لَمّٰا رَأَوُا الْعَذٰابَ وَ جَعَلْنَا الْأَغْلاٰلَ فِی أَعْنٰاقِ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ یُجْزَوْنَ إِلاّٰ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ .

سبأ (34) 33

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً

اِسْتِکْبٰاراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لاٰ یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ سُنَّتَ الْأَوَّلِینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَبْدِیلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَحْوِیلاً. فاطر (35) 42 و 43

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً فَإِنْ یَشَإِ اللّٰهُ یَخْتِمْ عَلیٰ قَلْبِکَ وَ یَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. (1)شوری (42) 24

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ . طور (52) 42

29. مکر یهود

1785. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از خیانت یهود، در پیمان و عهدنامه با مسلمانان:

وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لاٰ یُعْجِزُونَ

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . (2)انفال (8) 59 و 62 و 64

1786. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقابل مکر یهودیان:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . (3)

مائده (5) 41

30. منکران معاد

1787. خداوند، تسلاّبخش پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر مخالفتهای کافران و انکار معاد:

وَ قٰالُوا إِنْ هِیَ إِلاّٰ حَیٰاتُنَا الدُّنْیٰا وَ مٰا نَحْنُ بِمَبْعُوثِینَ

وَ لَوْ تَریٰ إِذْ وُقِفُوا عَلیٰ رَبِّهِمْ قٰالَ أَ لَیْسَ هٰذٰا بِالْحَقِّ قٰالُوا بَلیٰ وَ رَبِّنٰا قٰالَ فَذُوقُوا الْعَذٰابَ بِمٰا کُنْتُمْ تَکْفُرُونَ . انعام (6) 29 و 30

31. منکران نزول وحی

1788. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی انکار یهود، نسبت به نزول کتب آسمانی از جانب خداوند:

1) 1) .«افتریٰ علی اللّه کذباً»یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله به دروغ، ادّعای رسالت از طرف خداوند می‌کند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 44)

2) 2) . آیۀ شریفه، دربارۀ طوائف یهود است که پیامبر صلی الله علیه و آله پس از هجرتش به مدینه با آنان معاهده‌ای بست، بر اینکه آنان در مقام مکر و فریب درنیایند و با دشمنان بر علیه پیامبر صلی الله علیه و آله همکاری نکنند. در عوض جانشان از ناحیۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در امان بوده، بر دینشان باقی بمانند. ولی یهودیان بارها این پیمان را نقض کردند و خداوند در آیۀ«و لا یحسبنّ الّذین کفروا...»پیامبر صلی الله علیه و آله را دلداری داده که آنان نمی‌توانند خداوند را عاجز سازند. (المیزان، ج 9، ص 111 و 114)

3) 3) . آیۀ شریفه در مقام تسلیت و تعزیت پیامبر در مقابل مکر و نقشۀ یهودیان است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 301)

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ ... (1)انعام (6) 91

موارد دلداری‌دهنده به محمّد صلی الله علیه و آله

1. اعطای کوثر

1789. تسلّای خاطر بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، با اعطای کوثر کثرت نسل و ذریّه، در برابر ابتر خواندن آن حضرت از زبان دشمنان:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (2)کوثر (108) 1 و 3

2. ایمان اهل کتاب

1790. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان ایمان گروهی از اهل کتاب، در برابر دشمنی گروهی دیگر:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنِیرِ

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَمَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ خٰاشِعِینَ لِلّٰهِ لاٰ یَشْتَرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . (3)آل عمران (3) 184 و 199

3. بیان تاریخ انبیا

1791. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز همچون سایر انبیا، نیازمند تقویت روحیّه و دلداری در برابر مشکلات برخاسته از رسالت الهی خویش:

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی شِیَعِ الْأَوَّلِینَ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 10 و 11

1792. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان عاقبت نیک و پیروزی انبیا در برابر مخالفتها و تکذیبهای مشرکان:

فَکَذَّبُوهُ فَنَجَّیْنٰاهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ وَ جَعَلْنٰاهُمْ خَلاٰئِفَ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . یونس (10) 73

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

ثُمَّ صَدَقْنٰاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْنٰاهُمْ وَ مَنْ نَشٰاءُ وَ أَهْلَکْنَا الْمُسْرِفِینَ . انبیاء (21) 5 و 7 و 9

فَکَفَرُوا بِهِ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنٰا لِعِبٰادِنَا الْمُرْسَلِینَ

إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ

وَ إِنَّ جُنْدَنٰا لَهُمُ الْغٰالِبُونَ

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتّٰی حِینٍ

وَ أَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ . صافّات (37) 170 -\175

1793. بیان سرگذشت پیامبران و برخورد ناروای امّتها با آنان، به جهت تسلاّ بخشیدن و دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . در یکی از شأن نزولها آمده است: شخصی یهودی از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کرد: ای محمّد صلی الله علیه و آله آیا خداوند کتابی را بر تو نازل کرده؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: بلی. یهودی گفت: به خدا سوگند! خداوند از آسمان کتابی نازل نکرده است. آنگاه این آیۀ شریفه بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 515)

2) 2) . از معانی«کوثر»، کثرت نسل و ذریّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

3) 3) . با توجّه به ارتباط این آیه با آیات 180 تا 187 که از کارشکنیها و آزار و اذیّتهای فراوان اهل کتاب سخن گفته، مطلب یادشده قابل استفاده است

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. آل عمران (3) 184

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انعام (6) 10

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْنٰاهُمْ بِالْبَأْسٰاءِ وَ الضَّرّٰاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ

فَلَوْ لاٰ إِذْ جٰاءَهُمْ بَأْسُنٰا تَضَرَّعُوا وَ لٰکِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطٰانُ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ . انعام (6) 42 و 43

وَ کُلاًّ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الرُّسُلِ مٰا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ جٰاءَکَ فِی هٰذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةٌ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 120 و 122

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَدٰارُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ

حَتّٰی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُوا جٰاءَهُمْ نَصْرُنٰا فَنُجِّیَ مَنْ نَشٰاءُ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُنٰا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . یوسف (12) 109 و 110

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَمْلَیْتُ لِلَّذِینَ کَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . رعد (13) 32

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی شِیَعِ الْأَوَّلِینَ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

کَذٰلِکَ نَسْلُکُهُ فِی قُلُوبِ الْمُجْرِمِینَ

لاٰ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ قَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِینَ حجر (15) 10 -\13

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنْ رُسُلِنٰا وَ لاٰ تَجِدُ لِسُنَّتِنٰا تَحْوِیلاً. اسراء (17) 76 و 77

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انبیاء (21) 41

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ. حج (22) 42

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِیلاً

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ جَعَلْنٰا مَعَهُ أَخٰاهُ هٰارُونَ وَزِیراً

فَقُلْنَا اذْهَبٰا إِلَی الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَدَمَّرْنٰاهُمْ تَدْمِیراً

وَ قَوْمَ نُوحٍ لَمّٰا کَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰاهُمْ لِلنّٰاسِ آیَةً وَ أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ عَذٰاباً أَلِیماً

وَ عٰاداً وَ ثَمُودَ وَ أَصْحٰابَ الرَّسِّ وَ قُرُوناً بَیْنَ ذٰلِکَ کَثِیراً. فرقان (25) 31 و 32 و 35-\38

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ ذِکْرٍ مِنَ الرَّحْمٰنِ مُحْدَثٍ إِلاّٰ کٰانُوا عَنْهُ مُعْرِضِینَ

فَقَدْ کَذَّبُوا فَسَیَأْتِیهِمْ أَنْبٰؤُا مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . شعراء (26) 5 و 6

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ

وَ قٰالُوا نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوٰالاً وَ أَوْلاٰداً وَ مٰا نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ . سبأ (34) 34 و 35

وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ مٰا بَلَغُوا مِعْشٰارَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. سبأ (34) 45

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ وَ إِلَی اللّٰهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ. فاطر (35) 4

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ

ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 25 و 26

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ هَمَّتْ کُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیَأْخُذُوهُ وَ جٰادَلُوا بِالْبٰاطِلِ لِیُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . غافر (40) 5

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنٰا عَلَیْکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَیْکَ وَ مٰا کٰانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلاّٰ بِإِذْنِ اللّٰهِ فَإِذٰا جٰاءَ أَمْرُ اللّٰهِ قُضِیَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنٰالِکَ الْمُبْطِلُونَ . غافر (40) 78

وَ کَمْ أَرْسَلْنٰا مِنْ نَبِیٍّ فِی الْأَوَّلِینَ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

فَأَهْلَکْنٰا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً وَ مَضیٰ مَثَلُ الْأَوَّلِینَ . زخرف (43) 6 -\8

وَ کَذٰلِکَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُقْتَدُونَ . زخرف (43) 23

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

4. بیان فلسفۀ رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله

1794. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله در تشبیه ماهیّت بنی امیّه به شجرۀ ملعونه، برای دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً کَبِیراً. (1)اسراء (17) 60

5 . بیان قصّۀ اصحاب کهف

1795. دلداری به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و تسکین اندوه آن حضرت، از اهداف بیان سرگذشت اصحاب کهف:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ وَ الرَّقِیمِ کٰانُوا مِنْ آیٰاتِنٰا عَجَباً. کهف (18) 6 و 9

6. بیان قصّۀ الیاس علیه السلام

1796. سرگذشت الیاس پیامبر علیه السلام ، درس‌آموز و تسلاّبخش، برای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و مؤمنان:

وَ إِنَّ إِلْیٰاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ

إِذْ قٰالَ لِقَوْمِهِ أَ لاٰ تَتَّقُونَ

أَ تَدْعُونَ بَعْلاً وَ تَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخٰالِقِینَ

فَکَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ


1) 1) . براساس احتمالی، مقصود از رؤیای ذکر شده در آیه رؤیایی است که پیامبر صلی الله علیه و آله مردانی را به شکل بوزینگانی دید که بر منبر آن حضرت بالا می‌روند و مردم را به روش گذشتگانشان بر می‌گردانند، پس از بیداری آثار حزن و اندوه در چهره‌اش نمایان شد، پس جبرئیل این آیه را برای حضرت نازل نمود«و ما جعلنا الرّؤیا...»و شجره ملعونه بنی امیه است. (بحار الانوار، ج 55، ص 350 و نیز ر. ک: الدر المنثور، ج 4، ص 191؛ التفسیر الکبیر، ج 17، ص 188)

لَمُحْضَرُونَ . صافّات (37) 123 -\125 و 127

7 . بیان قصّۀ موسی علیه السلام

1797. یادآوری رسالت دشوار موسی علیه السلام ، تسلّابخش پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر تکذیب و انکار مشرکان:

فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِمّٰا یَعْبُدُ هٰؤُلاٰءِ مٰا یَعْبُدُونَ إِلاّٰ کَمٰا یَعْبُدُ آبٰاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَ إِنّٰا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِیبَهُمْ غَیْرَ مَنْقُوصٍ

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ فَاخْتُلِفَ فِیهِ وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ . (1)هود (11) 109 و 110

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُکِّرَ بِآیٰاتِ رَبِّهِ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْهٰا إِنّٰا مِنَ الْمُجْرِمِینَ مُنْتَقِمُونَ

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ فَلاٰ تَکُنْ فِی مِرْیَةٍ مِنْ لِقٰائِهِ وَ جَعَلْنٰاهُ هُدیً لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ . سجده (32) 22 و 23

8. بیان قصّۀ نوح علیه السلام

1798. دلداری خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، در قبال کفر و حق‌ستیزی دشمنان، با بیان سرگذشت قوم نوح:

وَ قَوْمَ نُوحٍ لَمّٰا کَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰاهُمْ لِلنّٰاسِ آیَةً وَ أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ عَذٰاباً أَلِیماً. فرقان (25) 37

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَکَذَّبُوا عَبْدَنٰا وَ قٰالُوا مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ

فَدَعٰا رَبَّهُ أَنِّی مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ

فَفَتَحْنٰا أَبْوٰابَ السَّمٰاءِ بِمٰاءٍ مُنْهَمِرٍ

وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُیُوناً فَالْتَقَی الْمٰاءُ عَلیٰ أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ

وَ حَمَلْنٰاهُ عَلیٰ ذٰاتِ أَلْوٰاحٍ وَ دُسُرٍ

تَجْرِی بِأَعْیُنِنٰا جَزٰاءً لِمَنْ کٰانَ کُفِرَ. قمر (54) 9 -\14

9. بیان قصّۀ یوسف علیه السلام

1799. خداوند با بیان مکر برادران یوسف علیه وی، تسلاّدهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله بر مخالفت مردم با وی:

فَلَمّٰا دَخَلُوا عَلیٰ یُوسُفَ آویٰ إِلَیْهِ أَبَوَیْهِ وَ قٰالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . (2)یوسف (12) 99 و 102 و 103

10. بیان گمراهی پیشینیان

1800. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان گمراهی اکثر پیشینیان:

إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبٰاءَهُمْ ضٰالِّینَ

فَهُمْ عَلیٰ آثٰارِهِمْ یُهْرَعُونَ

وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَکْثَرُ الْأَوَّلِینَ

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا فِیهِمْ مُنْذِرِینَ

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . صافّات (37) 69 -\73

11. بیان نعمتهای خدا

1801. بیان دوران سخت زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله و حمایتهای الهی از آن حضرت، آرامش‌بخش و مایۀ

1) 1) . غرض از داستان موسی علیه السلام تسلیت و دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به تکذیب و انکار قوم او است که قوم موسی هم نسبت به او چنین بودند. (فتح القدیر، ج 2، ص 528؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 6 ، جزء 12، ص 169)

2) 2) . برداشت یادشده مقتضای ارتباط میان«ما أکثر النّاس...»با خصوص مکر برادران یوسف، علیه وی [و هم یمکرون] است و به این نکته اشاره دارد که ای پیامبر! آنان که فرزندان یعقوب پیامبر بودند با پدر و برادرشان آن‌گونه رفتار کردند، پس مبادا از ایمان نیاوردن مردم اندوهگین باشی و خود را مقصّر پنداری، چرا که اکثر مردم حق‌ناپذیرند

تسلاّی ایشان در برابر سخنان ناروای مشرکان:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . (1)ضحی (93) 1 -\8

12. فرجام استهزاکنندگان

1802. دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، با یادآوری استهزای انبیای گذشته و سرنوشت شوم استهزاکنندگان:

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انعام (6) 10

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَمْلَیْتُ لِلَّذِینَ کَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . رعد (13) 32

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انبیاء (21) 41

فَقَدْ کَذَّبُوا فَسَیَأْتِیهِمْ أَنْبٰؤُا مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . شعراء (26) 6

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

فَأَهْلَکْنٰا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً وَ مَضیٰ مَثَلُ الْأَوَّلِینَ . زخرف (43) 7 و 8

1803. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ رویارویی مشرکان با آن حضرت، با ذکر برخوردهای اقوام گذشته با پیامبرانشان:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کٰافِرُونَ

وَ قٰالُوا نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوٰالاً وَ أَوْلاٰداً وَ مٰا نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ

قُلْ إِنَّ رَبِّی یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشٰاءُ وَ یَقْدِرُ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 34 -\36

13. فرجام تکذیب‌گران

1804. خداوند، تسلاّدهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، با تبیین فرجام تکذیب‌کنندگان و منکران رسالت آن حضرت:

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انعام (6) 10

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْنٰاهُمْ بِالْبَأْسٰاءِ وَ الضَّرّٰاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ

فَلَوْ لاٰ إِذْ جٰاءَهُمْ بَأْسُنٰا تَضَرَّعُوا وَ لٰکِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطٰانُ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ

فَلَمّٰا نَسُوا مٰا ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنٰا عَلَیْهِمْ أَبْوٰابَ کُلِّ شَیْءٍ حَتّٰی إِذٰا فَرِحُوا بِمٰا أُوتُوا أَخَذْنٰاهُمْ بَغْتَةً فَإِذٰا هُمْ مُبْلِسُونَ . انعام (6) 42 -\44

إِنَّ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا وَ اسْتَکْبَرُوا عَنْهٰا ... وَ لاٰ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ... لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهٰادٌ وَ مِنْ فَوْقِهِمْ غَوٰاشٍ وَ کَذٰلِکَ نَجْزِی الظّٰالِمِینَ . اعراف (7) 40 و 41

تِلْکَ الْقُریٰ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰائِهٰا وَ لَقَدْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ فَمٰا کٰانُوا لِیُؤْمِنُوا بِمٰا کَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ


1) 1) . چند روزی وحی بر پیامبر صلی الله علیه و آله قطع شد. مشرکان گفتند: پروردگارش او [محمّد صلی الله علیه و آله ] را رها کرده است. این آیات برای تسلاّ دادن به آن حضرت نازل شد. (المیزان، ج 20، ص 310)

اَلْکٰافِرِینَ . اعراف (7) 101

وَ لَوْ تَریٰ إِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلاٰئِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبٰارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذٰابَ الْحَرِیقِ

ذٰلِکَ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیکُمْ وَ أَنَّ اللّٰهَ لَیْسَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِیدِ

کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَفَرُوا بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَأَخَذَهُمُ اللّٰهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللّٰهَ قَوِیٌّ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 50 -\52

بَلْ کَذَّبُوا بِمٰا لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمّٰا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 39

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَمْلَیْتُ لِلَّذِینَ کَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . رعد (13) 32

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ مٰا ذٰا أَنْزَلَ رَبُّکُمْ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ

قَدْ مَکَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَی اللّٰهُ بُنْیٰانَهُمْ مِنَ الْقَوٰاعِدِ فَخَرَّ عَلَیْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ أَتٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ . نحل (16) 24 و 26

وَ قٰالَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا عَبَدْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ نَحْنُ وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ فَعَلَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ

وَ لَقَدْ بَعَثْنٰا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ وَ اجْتَنِبُوا الطّٰاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَی اللّٰهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَیْهِ الضَّلاٰلَةُ فَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ . نحل (16) 35 و 36

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ ... فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (1)طه (20) 128 و 130

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انبیاء (21) 41

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ ثَمُودُ

وَ قَوْمُ إِبْرٰاهِیمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ مَدْیَنَ وَ کُذِّبَ مُوسیٰ فَأَمْلَیْتُ لِلْکٰافِرِینَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ

فَکَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ أَهْلَکْنٰاهٰا وَ هِیَ ظٰالِمَةٌ فَهِیَ خٰاوِیَةٌ عَلیٰ عُرُوشِهٰا وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِیدٍ. حج (22) 42 -\45

لاٰ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ وَ مَأْوٰاهُمُ النّٰارُ وَ لَبِئْسَ الْمَصِیرُ. نور (24) 57

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ جَعَلْنٰا مَعَهُ أَخٰاهُ هٰارُونَ وَزِیراً

فَقُلْنَا اذْهَبٰا إِلَی الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَدَمَّرْنٰاهُمْ تَدْمِیراً

وَ قَوْمَ نُوحٍ لَمّٰا کَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰاهُمْ لِلنّٰاسِ آیَةً وَ أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ عَذٰاباً أَلِیماً

وَ عٰاداً وَ ثَمُودَ وَ أَصْحٰابَ الرَّسِّ وَ قُرُوناً بَیْنَ ذٰلِکَ


1) 1) . مراد از«مساکنهم»مساکن قوم عاد و ثمود است که به هنگام سفر تجارتی به‌سوی شام از آن دیار عبور می‌کردند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 57) آیه در مقام دلداری از پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 14، ص 232) مراد از«صبر»، مقاومت در مقابل گفتار کفرآمیز مشرکان و انکار نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (التّبیان، ج 7، ص 222)

کَثِیراً. (1)فرقان (25) 35 -\38

فَقَدْ کَذَّبُوا فَسَیَأْتِیهِمْ أَنْبٰؤُا مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . شعراء (26) 6

أَ فَبِعَذٰابِنٰا یَسْتَعْجِلُونَ

أَ فَرَأَیْتَ إِنْ مَتَّعْنٰاهُمْ سِنِینَ

ثُمَّ جٰاءَهُمْ مٰا کٰانُوا یُوعَدُونَ

مٰا أَغْنیٰ عَنْهُمْ مٰا کٰانُوا یُمَتَّعُونَ

وَ مٰا أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ إِلاّٰ لَهٰا مُنْذِرُونَ . شعراء (26) 204 -\208

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ رُسُلاً إِلیٰ قَوْمِهِمْ فَجٰاؤُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ فَانْتَقَمْنٰا مِنَ الَّذِینَ أَجْرَمُوا وَ کٰانَ حَقًّا عَلَیْنٰا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ . روم (30) 47

وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ مٰا بَلَغُوا مِعْشٰارَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. سبأ (34) 45

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ

ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کٰانَ نَکِیرِ. فاطر (35) 25 و 26

إِنَّهُمْ کٰانُوا إِذٰا قِیلَ لَهُمْ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ یَسْتَکْبِرُونَ

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ

إِنَّکُمْ لَذٰائِقُوا الْعَذٰابِ الْأَلِیمِ . صافّات (37) 35 -\38

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عٰادٌ وَ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتٰادِ

وَ ثَمُودُ وَ قَوْمُ لُوطٍ وَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ أُولٰئِکَ الْأَحْزٰابُ

إِنْ کُلٌّ إِلاّٰ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ عِقٰابِ . ص (38) 12 -\14

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ الْأَحْزٰابُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ هَمَّتْ کُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیَأْخُذُوهُ وَ جٰادَلُوا بِالْبٰاطِلِ لِیُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ

وَ کَذٰلِکَ حَقَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ النّٰارِ. (2)غافر (40) 5 و 6

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

فَأَهْلَکْنٰا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً وَ مَضیٰ مَثَلُ الْأَوَّلِینَ . زخرف (43) 7 و 8

وَ تَریٰ کُلَّ أُمَّةٍ جٰاثِیَةً کُلُّ أُمَّةٍ تُدْعیٰ إِلیٰ کِتٰابِهَا الْیَوْمَ تُجْزَوْنَ مٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

وَ أَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا أَ فَلَمْ تَکُنْ آیٰاتِی تُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فَاسْتَکْبَرْتُمْ وَ کُنْتُمْ قَوْماً مُجْرِمِینَ . جاثیه (45) 28 و 31

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

... وَ الَّذِینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَ یَأْکُلُونَ کَمٰا تَأْکُلُ الْأَنْعٰامُ وَ النّٰارُ مَثْویً لَهُمْ وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 12 و 13


1) 1) . تسلیت و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با سرگذشت گروهی از پیغمبران که به دشمنانشان گرفتار شدند و خدای متعال دشمنان ایشان را به نسبت دشمنی‌شان هلاک و تباه ساخت، در این آیۀ شریفه بیان گردیده است

2) 2) . آیۀ شریفه در مقام این معنا است که گروهها و اقوام گذشته، پیامبران را تکذیب و قصد کشتن آنان را کرده، مجادلۀ باطل می‌کردند، به اینکه خداوند اگر می‌خواست رسولی را بفرستد، فرشتگانی را می‌فرستاد. ما هم به علّت همین [تکذیبشان] آنان را به عذابمان گرفتار کردیم. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 800)

بَلْ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا شَیْءٌ عَجِیبٌ

بَلْ کَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ

کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ أَصْحٰابُ الرَّسِّ وَ ثَمُودُ

وَ عٰادٌ وَ فِرْعَوْنُ وَ إِخْوٰانُ لُوطٍ

وَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ وَ قَوْمُ تُبَّعٍ کُلٌّ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ. ق (50) 2 و 5 و 12-\14

هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ الْجُنُودِ

فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی تَکْذِیبٍ

وَ اللّٰهُ مِنْ وَرٰائِهِمْ مُحِیطٌ. بروج (85) 17 -\20

1805. تسلاّ و دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی اذیّت منافقان، با بیان چگونگی جان کندن کافران:

إِذْ یَقُولُ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هٰؤُلاٰءِ دِینُهُمْ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ فَإِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ

وَ لَوْ تَریٰ إِذْ یَتَوَفَّی الَّذِینَ کَفَرُوا الْمَلاٰئِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبٰارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذٰابَ الْحَرِیقِ . انفال (8) 49 و 50

1806. بیان هلاکت اقوام حق‌ناپذیر انبیای گذشته و نجات انبیا و مؤمنان به آنان از سوی خداوند، برای تسلّا و دلداری به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ ... ثُمَّ صَدَقْنٰاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْنٰاهُمْ وَ مَنْ نَشٰاءُ وَ أَهْلَکْنَا الْمُسْرِفِینَ . (1)انبیاء (21) 7 و 9

1807. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان عاقبت نیک و پیروزی انبیا در برابر مخالفتها و تکذیبهای مشرکان:

فَکَذَّبُوهُ فَنَجَّیْنٰاهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ وَ جَعَلْنٰاهُمْ خَلاٰئِفَ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُنْذَرِینَ . یونس (10) 73

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

ثُمَّ صَدَقْنٰاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْنٰاهُمْ وَ مَنْ نَشٰاءُ وَ أَهْلَکْنَا الْمُسْرِفِینَ . انبیاء (21) 5 و 7 و 9

فَکَفَرُوا بِهِ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنٰا لِعِبٰادِنَا الْمُرْسَلِینَ

إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ

وَ إِنَّ جُنْدَنٰا لَهُمُ الْغٰالِبُونَ . صافّات (37) 170 -\173

14. فلسفۀ مهلت به کافران

1808. بیان فلسفۀ مهلت دادن خدا به کافران، موجب تسلّای خاطر و صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر فشارهای تبلیغاتی کافران:

وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ غٰافِلاً عَمّٰا یَعْمَلُ الظّٰالِمُونَ إِنَّمٰا یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْمٍ تَشْخَصُ فِیهِ الْأَبْصٰارُ

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ یَوْمَ یَأْتِیهِمُ الْعَذٰابُ فَیَقُولُ الَّذِینَ ظَلَمُوا رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلیٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَ وَ لَمْ تَکُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مٰا لَکُمْ مِنْ زَوٰالٍ . ابراهیم (14) 42 و 44

وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَکٰانَ لِزٰاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّی

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ


1) 1) .«مَن نشاء»مؤمنان به رسولانند. (مجمع البیان، ج 7-\8 ، ص 65)

تَرْضیٰ . طه (20) 129 و 130

15. محرومیّت آخرتی کافران

1809. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان تأثیر نداشتن کفر کافران و محروم بودن آنان، از هر بهره‌ای در آخرت:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ ... یُرِیدُ اللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْآخِرَةِ .... آل عمران (3) 176

16. مقام شفاعت

1810. دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خدا به اعطای شفاعت در قیامت به آن حضرت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (1)ضحی (93) 5

17. نزول قرآن

1811. دلداری خداوند، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، با نزول آیات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقّت وحی:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. (2)ضحی (93) 3 -\7 و 11

18. نزول ملائکه

1812. دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ بدر، با وعدۀ امداد ملائکه، پس از تنگنای به وجود آمده برای مسلمانان:

إِذْ تَسْتَغِیثُونَ رَبَّکُمْ فَاسْتَجٰابَ لَکُمْ أَنِّی مُمِدُّکُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلاٰئِکَةِ مُرْدِفِینَ . (3)انفال (8) 9

19. وعدۀ امداد

1813. دلداری خداوند با وعدۀ بر نصرت و راهبری پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، در برابر دشمنانشان:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً. فرقان (25) 31

1814. دلداری خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در بازگشت دوبارۀ آن حضرت به مکّه:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ ... (4)قصص (28) 85

1815. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر مشکلات رسالت و وعدۀ نصرت و پیروزی به آن حضرت:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ


1) 1) . بنابراین مراد از عطای خدا در آیه مقام شفاعت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله باشد. (الدر المنثور، ج 8، ص 543؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 765)

2) 2) . در شأن نزول سورۀ ضحیٰ از ابن عبّاس آمده که وحی به مدّت پانزده روز بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل نشد. مشرکان بر حضرتش خرده گرفته، می‌گفتند: خداوند، او را واگذاشته و دشمن داشته است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 764)

3) 3) . آیه، دربارۀ جنگ بدر است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 5، جزء 9، ص 274)

4) 4) . برخی گفته‌اند: مقصود از«معاد»در آیه؛ مکّه است. نکره آوردن«معاد»، بیانگر اهمّیّت آن است، زیرا با بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله به مکّه، عزّت اسلام و مسلمانان آشکار شد. خداوند با این آیه به پیامبر صلی الله علیه و آله آن هم در حالی که در مکّه مورد تهدید و اذیّت بوده، وعدۀ نصرت داده است. (الکشّاف، ج 3، ص 436)

اَلْحٰاکِمِینَ . (1)یونس (10) 108 و 109

20. وعدۀ انتقام از کافران

1816. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با وعدۀ انتقام از کافران مکّه:

فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِمّٰا یَعْبُدُ هٰؤُلاٰءِ مٰا یَعْبُدُونَ إِلاّٰ کَمٰا یَعْبُدُ آبٰاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَ إِنّٰا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِیبَهُمْ غَیْرَ مَنْقُوصٍ . هود (11) 109

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

1817. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر ستم ظالمان و انتقام از آنان:

وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ غٰافِلاً عَمّٰا یَعْمَلُ الظّٰالِمُونَ إِنَّمٰا یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْمٍ تَشْخَصُ فِیهِ الْأَبْصٰارُ. ابراهیم (14) 42

1818. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با تذکّر آخرت و انتقام الهی از کافران:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ ... وَ اسْتَمِعْ یَوْمَ یُنٰادِ الْمُنٰادِ مِنْ مَکٰانٍ قَرِیبٍ یَوْمَ یَسْمَعُونَ الصَّیْحَةَ بِالْحَقِّ ذٰلِکَ یَوْمُ الْخُرُوجِ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَقُولُونَ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبّٰارٍ .... ق (50) 39 و 41 و 42 و 45

21. وعدۀ بخشش

1819. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با وعدۀ قطعی به بخشش پیاپی به آن حضرت، تا حدّ رضایت کامل در آخرت:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 3 -\5

22. وعدۀ پاداش

1820. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با وعدۀ نصرت در دنیا و پاداش در آخرت، در مقابل اذیّت و تکذیب کافران:

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ ... (2)غافر (40) 55

23. وعدۀ پیروزی

1821. بشارت و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با پیروزی وی بر کافران:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . یونس (10) 108 و 109

وَ لَقَدْ ضَرَبْنٰا لِلنّٰاسِ فِی هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . (3)روم (30) 58 و 60

وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنٰا لِعِبٰادِنَا الْمُرْسَلِینَ

إِنَّهُمْ لَهُمُ


1) 1) . آیۀ شریفۀ«و اتّبع ما یوحیٰ الیک...»در تعزیت و دلداری به پیامبر صلی الله علیه و آله است که در دعوت خود نسبت به اذیّت و مخالفت مردم صبر کند تا خداوند او را یاری کند و بر آنان غلبه نماید. (التّفسیر المنیر، ج 11، ص 287؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 6 ، جزء 11، ص 310)

2) 2) . مقصود از«صبر»مقاومت در مقابل اذیّت و تحمّل مشقّت در برابر تکذیب پیامبر صلی الله علیه و آله است. مراد از«وعد اللّه»وعدۀ نصرت به آن حضرت در دنیا و پاداش در آخرت است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 821)

3) 3) . منظور از وعدۀ خدا، عذاب دشمنان و یاری پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 487)

اَلْمَنْصُورُونَ

وَ إِنَّ جُنْدَنٰا لَهُمُ الْغٰالِبُونَ . صافّات (37) 171 -\173

وَ تَوَلَّ عَنْهُمْ حَتّٰی حِینٍ

وَ أَبْصِرْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ . (1)

صافّات (37) 178 و 179

24. وعدۀ ذلّت کافران

1822. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با بیان وعدۀ ذلّت دنیایی کافران:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ ... أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ .... مائده (5) 41

25. وعدۀ نابودی باطل

1823. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به تثبیت دعوت وی و نابودی مخالفانش:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً ... وَ یَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. (2)شوری (42) 24

26. وعدۀ هلاکت دشمنان

1824. دلداری و تقویت روحیّۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از جانب خداوند، به سبب اتّهامات واهی کافران، علیه آن حضرت:

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ ... وَ مٰا جَعَلْنٰاهُمْ جَسَداً لاٰ یَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ مٰا کٰانُوا خٰالِدِینَ ثُمَّ صَدَقْنٰاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْنٰاهُمْ وَ مَنْ نَشٰاءُ وَ أَهْلَکْنَا الْمُسْرِفِینَ . انبیاء (21) 5 و 7 -\9

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 58 -\60

دلداری محمّد صلی الله علیه و آله

1825. دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله به ابو بکر در غار (ثور)، با بیان همراهی خداوند با آنان:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا ... (3)توبه (9) 40

1826. دستور خداوند به دلجویی کردن پیامبر صلی الله علیه و آله از گناهکاران نادم، با قبول صدقه شان و دعا برای آنان:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ ... خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً ... وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ ... (4)توبه (9) 102 و 103


1) 1) . ضمیر در«عنهم»اشاره به کفّار است. (مجمع البیان،ج 7 -\8 ، ص 721)

2) 2) .«افتریٰ علی اللّه کذباً»یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله به دروغ، ادّعای رسالت از طرف خداوند می‌کند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 44؛ التفسیر المنیر، ج 25، ص 59)

3) 3) . مراد از«ثانی اثنین»ابو بکر است. (مجمع البیان، ج 5 - 6، ص 48؛ الکشاف، ج 2، ص 272)

4) 4) . طبق شأن نزول، آیۀ شریفه دربارۀ سه نفر از متخلّفان از فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله در رفتن به جنگ تبوک است که خداوند دادن صدقه از اموالشان را برای کفّارۀ این عملشان بر آنان تکلیف کرده است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 100 و 102)

1827. نگرانی ابو بکر به هنگام هجرت از مکّه به مدینه و دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله به وی:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا .... توبه (9) 40

دلسوزی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، دلسوزی

دوران محمّد صلی الله علیه و آله

1828. طرد و منع جنّیان، از شنود اخبار آسمانی، از زمان بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ ... وَ أَنّٰا لَمَسْنَا السَّمٰاءَ فَوَجَدْنٰاهٰا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِیداً وَ شُهُباً وَ أَنّٰا کُنّٰا نَقْعُدُ مِنْهٰا مَقٰاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ یَسْتَمِعِ الْآنَ یَجِدْ لَهُ شِهٰاباً رَصَداً. (1)جنّ (72) 1 و 8 و 9

1829. باقی ماندن ویرانه‌های قوم عاد تا عصر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیٰاتٍ لِأُولِی النُّهیٰ . (2)طه (20) 128

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعِیشَتَهٰا فَتِلْکَ مَسٰاکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاّٰ قَلِیلاً وَ کُنّٰا نَحْنُ الْوٰارِثِینَ . (3)قصص (28) 58

وَ عٰاداً وَ ثَمُودَ وَ قَدْ تَبَیَّنَ لَکُمْ مِنْ مَسٰاکِنِهِمْ .... عنکبوت (29) 38

1830. باقی ماندن ویرانه‌هایی از قوم لوط، تا عصر پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلَمّٰا جٰاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ

فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَةُ مُشْرِقِینَ

فَجَعَلْنٰا عٰالِیَهٰا سٰافِلَهٰا وَ أَمْطَرْنٰا عَلَیْهِمْ حِجٰارَةً مِنْ سِجِّیلٍ

إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیٰاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ

وَ إِنَّهٰا لَبِسَبِیلٍ مُقِیمٍ

إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیَةً لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 61 و 73 -\77

وَ لَقَدْ أَتَوْا عَلَی الْقَرْیَةِ الَّتِی أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ أَ فَلَمْ یَکُونُوا یَرَوْنَهٰا بَلْ کٰانُوا لاٰ یَرْجُونَ نُشُوراً. (4)فرقان (25) 40

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعِیشَتَهٰا فَتِلْکَ مَسٰاکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاّٰ قَلِیلاً وَ کُنّٰا نَحْنُ الْوٰارِثِینَ . (5)قصص (28) 58

وَ لَمّٰا أَنْ جٰاءَتْ رُسُلُنٰا لُوطاً سِیءَ بِهِمْ وَ ضٰاقَ


1) 1) . وقتی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به رسالت مبعوث شد، جنّیان به سبب تیر شهاب‌سنگها، از صعود بر آسمان ممنوع شدند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 556؛ التسهیل لعلوم التنزیل، ج 2، ص 418)

2) 2) . مراد از«مساکنهم»مساکن عاد، ثمود و لوط است که در سفر تجارتی از مکّه به شام از آن دیار عبور می‌کردند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 57)

3) 3) . مقصود از«قریه»، دیار عاد، ثمود و لوط است که به هنگام سفر تجارتی به شام از آن دیار عبور می‌کردند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 407)

4) 4) . منظور از«القریة»، قریۀ قوم لوط است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 267؛ تفسیر ابن کثیر، ج 6، ص 102)

5) 5) . مراد از«قریه»، دیار عاد، ثمود، قوم لوط است که به هنگام سفر تجارتی به شام از آن دیار عبور می‌کردند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 407)

بِهِمْ ... إِنّٰا مُنْزِلُونَ عَلیٰ أَهْلِ هٰذِهِ الْقَرْیَةِ رِجْزاً مِنَ السَّمٰاءِ ... وَ لَقَدْ تَرَکْنٰا مِنْهٰا آیَةً بَیِّنَةً لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ .

عنکبوت (29) 33 -\35

وَ إِنَّ لُوطاً لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِینَ

وَ إِنَّکُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَیْهِمْ مُصْبِحِینَ . صافّات (37) 133 و 136 و 137

قٰالُوا إِنّٰا أُرْسِلْنٰا إِلیٰ قَوْمٍ مُجْرِمِینَ

لِنُرْسِلَ عَلَیْهِمْ حِجٰارَةً مِنْ طِینٍ

فَمٰا وَجَدْنٰا فِیهٰا غَیْرَ بَیْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ

وَ تَرَکْنٰا فِیهٰا آیَةً لِلَّذِینَ یَخٰافُونَ الْعَذٰابَ الْأَلِیمَ . ذاریات (51) 32 و 33 و 36 و 37

1831. باقی ماندن ویرانه‌های خانه‌های قوم ثمود، تا عصر پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیٰاتٍ لِأُولِی النُّهیٰ . (1)طه (20) 128

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ ثَمُودَ أَخٰاهُمْ صٰالِحاً أَنِ ...

فَتِلْکَ بُیُوتُهُمْ خٰاوِیَةً بِمٰا ظَلَمُوا إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیَةً لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . نمل (27) 45 و 52

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعِیشَتَهٰا فَتِلْکَ مَسٰاکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاّٰ قَلِیلاً وَ کُنّٰا نَحْنُ الْوٰارِثِینَ . قصص (28) 58

وَ عٰاداً وَ ثَمُودَ وَ قَدْ تَبَیَّنَ لَکُمْ مِنْ مَسٰاکِنِهِمْ .... عنکبوت (29) 38

1832. باقی ماندن سرزمین اصحاب ایکه، تا عصر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کٰانَ أَصْحٰابُ الْأَیْکَةِ لَظٰالِمِینَ

فَانْتَقَمْنٰا مِنْهُمْ وَ إِنَّهُمٰا لَبِإِمٰامٍ مُبِینٍ . (2)حجر (15) 78 و 79

1833. باقی ماندن آثار آبادیها و شهرهای برخی امّتهای پیشین، تا عصر پیامبر صلی الله علیه و آله :

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْقُریٰ نَقُصُّهُ عَلَیْکَ مِنْهٰا قٰائِمٌ وَ حَصِیدٌ.

هود (11) 100

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ .... طه (20) 128

فَکَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ أَهْلَکْنٰاهٰا وَ هِیَ ظٰالِمَةٌ فَهِیَ خٰاوِیَةٌ عَلیٰ عُرُوشِهٰا وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِیدٍ

أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ .... حجّ (22) 45 و 46

فَتِلْکَ بُیُوتُهُمْ خٰاوِیَةً بِمٰا ظَلَمُوا .... نمل (27) 52

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُجْرِمِینَ . نمل (27) 69

وَ کَمْ أَهْلَکْنٰا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعِیشَتَهٰا فَتِلْکَ مَسٰاکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاّٰ قَلِیلاً .... قصص (28) 58

أَ وَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کٰانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ أَثٰارُوا الْأَرْضَ وَ عَمَرُوهٰا أَکْثَرَ مِمّٰا عَمَرُوهٰا وَ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ .... روم (30) 9

أَ وَ لَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ .... سجده (32) 26


1) 1) . بنا بر اینکه مرجع ضمیر«...لهم»به قوم ثمود برگردد

2) 2) .«و انّهما لبإمام مبین»یعنی منزلگاه قوم لوط و قوم ایکه، هر دو بر سر بزرگ راهی قرار داشت که مدینه را به شام وصل می‌کرد [و مردم در سفر تجارتی‌شان از آن محل عبور می‌کردند]. (المیزان، ج 12، ص 185)

أَ وَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ کٰانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً .... فاطر (35) 44

1834. عصر پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای عظمتی در خور سوگند خداوند:

وَ الْعَصْرِ. (1)عصر (103) 1

1835. قسم خدا به عصر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ الْعَصْرِ. (2)عصر (103) 1

دوستی با محمّد صلی الله علیه و آله

1836. ترجیح دوستی پدران، برادران، فرزندان و همسران بر دوستی پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب فسق و محرومیّت از هدایت الهی:

قُلْ إِنْ کٰانَ آبٰاؤُکُمْ وَ أَبْنٰاؤُکُمْ وَ إِخْوٰانُکُمْ وَ أَزْوٰاجُکُمْ وَ عَشِیرَتُکُمْ ... أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 24

1837. ترجیح دوستی اموال بر دوستی پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب فسق آدمی:

قُلْ إِنْ کٰانَ ... وَ أَمْوٰالٌ اقْتَرَفْتُمُوهٰا ... أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 24

1838. ترجیح دوستی تجارت بر دوستی پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ فسق:

قُلْ إِنْ کٰانَ ... وَ تِجٰارَةٌ تَخْشَوْنَ کَسٰادَهٰا ... أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 24

1839. ترجیح محبّت مسکن بر دوستی پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ فسق:

قُلْ إِنْ کٰانَ ... وَ مَسٰاکِنُ تَرْضَوْنَهٰا أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 24

1840. دوستی با پیامبر صلی الله علیه و آله ، از موجبات حسرت نخوردن انسان در آخرت:

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ عَلیٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً

یٰا وَیْلَتیٰ لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاٰناً خَلِیلاً. فرقان (25) 27 و 28

1841. دوستی با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از نشانه‌های ایمان راستین:

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَکُوا وَ لَمّٰا یَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذِینَ جٰاهَدُوا مِنْکُمْ وَ لَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لاٰ رَسُولِهِ وَ لاَ الْمُؤْمِنِینَ وَلِیجَةً ... (3)توبه (9) 16

1842. دوستی کافران با پیامبر صلی الله علیه و آله ، منوط به انحراف وی، از تعالیم وحیانی و عقب‌نشینی از مواضع اصولی خویش:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً. اسراء (17) 73


1) 1) . بنا بر یک قول، مراد از«عصر»، زمان ظهور و نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (الصّافی، ج 5، ص 372)

2) 2) . در مورد«عصر»نظراتی از مفسّران رسیده است: یکی از آنها عصر محمّد صلی الله علیه و آله است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 15، جزء 30، ص 529-\530)

3) 3) .«ولیجة»کسی را گویند که انسان به او اعتماد کند و از اهل او نباشد. (مفردات، ص 883 ،«ولج»)

دین محمّد صلی الله علیه و آله

1843. اسلام، نام رسمی دین پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله :

... اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ ... وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاٰمَ دِیناً .... مائده (5) 3

أَ فَمَنْ شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلاٰمِ فَهُوَ عَلیٰ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ .... زمر (39) 22

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ ... وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... وَ هُوَ یُدْعیٰ إِلَی الْإِسْلاٰمِ .... صفّ (61) 6 و 7

نیز ==> شریعت محمّد صلی الله علیه و آله

ذرّیّۀ محمّد

1844. درراه‌ماندگان از ذریّۀ پیامبر، برخوردار از حق فیء:

مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ .... حشر (59) 7

1845. درراه‌ماندگان از ذریّۀ پیامبر (سادات)، صاحب حق واجب از خمس درآمدها:

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ ... وَ ابْنِ السَّبِیلِ .... انفال (8) 41

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ .... اسراء (17) 26

فَآتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ .... روم (30) 38

1846. ادای حق«ابن سبیل»از ذریّۀ پیامبر از فِیء، مصداق تقواپیشگی:

مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ ... وَ اتَّقُوا اللّٰهَ .... حشر (59) 7

1847. لزوم تأمین درراه‌ماندگان از ذریّۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با پرداخت خمس به آنان:

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ ... وَ ابْنِ السَّبِیلِ ... (1)انفال (8) 41

ذکر محمّد صلی الله علیه و آله

==> استثنای محمّد صلی الله علیه و آله ، فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، تسبیح

ذوی القربای محمّد صلی الله علیه و آله

==> همین مدخل، خویشاوندان محمّد صلی الله علیه و آله

رازداری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، رازداری

راز محمّد صلی الله علیه و آله

==> سرّ محمّد صلی الله علیه و آله

راستگویی محمّد صلی الله علیه و آله

==> صداقت محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . امیر مؤمنان علی علیه السلام«ابن سبیل»را به درراه‌ماندگان از ذریّۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله تفسیر کردند. (تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 155، ح 97)

ظ

رأفت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، مهربانی

راه محمّد صلی الله علیه و آله

1848. ابلاغ توحید و بیزاری جستن از شرک، راه پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

1849. دعوت به خدا از روی بصیرت، راه پیامبر صلی الله علیه و آله و پیروان آن حضرت:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی .... یوسف (12) 108

1850. راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، مستقیم و به دور از هرگونه انحراف و کجی:

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ... (1)انعام (6) 153

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ

عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . یس (36) 3 و 4

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . زخرف (43) 43

وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسّٰاعَةِ فَلاٰ تَمْتَرُنَّ بِهٰا وَ اتَّبِعُونِ هٰذٰا صِرٰاطٌ مُسْتَقِیمٌ . زخرف (43) 61

1851. راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، آمیخته با بصیرت و بینایی:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

1852. راه محمّد صلی الله علیه و آله ، مبتنی بر دعوت خداوند یگانه و پیراسته از هرگونه شرک:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی .... یوسف (12) 108

1853. راه روشن پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از ربوبیّت خداوند:

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 14

1854. راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، متکی به دلیل و منطق روشن:

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . (2)محمّد (47) 14

1855. مردم، موظّف به پیمودن راه پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ .... انعام (6) 153

1856. پیروان پیامبر، دعوت‌کننده و فراخوان مردم به راه آن حضرت:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی .... یوسف (12) 108

1857. اجتناب از همۀ راهها غیر از راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد سفارش خداوند:

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا


1) 1) . مقتضای ظاهر سیاق آیه این است که مراد از«صراطی»صراط [راه] پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 7، ص 378)

2) 2) . مراد از«أ فمن کان علیٰ بیّنة»حضرت محمّد صلی الله علیه و آله است. (التّبیان، ج 9، ص 296)

اَلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ .... انعام (6) 153

1858. اطاعت و پیروی از راه پیامبر صلی الله علیه و آله و گریز از راههای دیگر، زمینه‌ساز تقواپیشگی:

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ . انعام (6) 153

1859. اجتناب از شرک، فرزندکشی، کردارهای شنیع ظاهری و پنهانی، کشتن بی‌گناهان، تجاوز به دارایی یتیمان و احسان به والدین، از راههای پیامبر صلی الله علیه و آله و مسیری برای حرکت به‌سوی خداوند:

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ أَلاّٰ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً وَ لاٰ تَقْتُلُوا أَوْلاٰدَکُمْ مِنْ إِمْلاٰقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیّٰاهُمْ وَ لاٰ تَقْرَبُوا الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ لاٰ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّٰهُ إِلاّٰ بِالْحَقِّ ذٰلِکُمْ ... وَ لاٰ تَقْرَبُوا مٰالَ الْیَتِیمِ إِلاّٰ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتّٰی یَبْلُغَ أَشُدَّهُ ... وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ . انعام (6) 151 -\153

1860. عدالت در دادوستد، پایبند بودن به پیمانهای الهی و به عدل سخن گفتن، از راههای پیامبر صلی الله علیه و آله و حرکت به‌سوی پروردگار:

... وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمِیزٰانَ بِالْقِسْطِ لاٰ نُکَلِّفُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا وَ إِذٰا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَ لَوْ کٰانَ ذٰا قُرْبیٰ وَ بِعَهْدِ اللّٰهِ أَوْفُوا ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ . انعام (6) 152 و 153

1861. راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، عمل به قوانین و احکام الهی:

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ أَلاّٰ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً وَ لاٰ تَقْتُلُوا أَوْلاٰدَکُمْ مِنْ إِمْلاٰقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیّٰاهُمْ وَ لاٰ تَقْرَبُوا الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ لاٰ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّٰهُ إِلاّٰ بِالْحَقِّ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ . انعام (6) 151 و 153

1862. عداوت و دشمنی شیطان با انسان، عامل بازدارندگی وی از پیمودن راه پیامبر صلی الله علیه و آله و صراط مستقیم:

وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسّٰاعَةِ فَلاٰ تَمْتَرُنَّ بِهٰا وَ اتَّبِعُونِ هٰذٰا صِرٰاطٌ مُسْتَقِیمٌ

وَ لاٰ یَصُدَّنَّکُمُ الشَّیْطٰانُ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ . زخرف (43) 61 و 62

1863. توجّه به دشمنی دیرین شیطان، عامل دوری گزیدن از وی و پیروی از راه پیامبر صلی الله علیه و آله و صراط مستقیم:

وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسّٰاعَةِ فَلاٰ تَمْتَرُنَّ بِهٰا وَ اتَّبِعُونِ هٰذٰا صِرٰاطٌ مُسْتَقِیمٌ

وَ لاٰ یَصُدَّنَّکُمُ الشَّیْطٰانُ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ . (1)زخرف (43) 61 و 62


1) 1) . بنا بر قولی«و اتّبعون هذا صراط مستقیم»سخن پیامبر صلی الله علیه و آله به امر خداوند است. (المیزان، ج 18، ص 118)

1864. پیروی از شیطان، عامل انحراف از راه پیامبر صلی الله علیه و آله و صراط مستقیم:

وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسّٰاعَةِ فَلاٰ تَمْتَرُنَّ بِهٰا وَ اتَّبِعُونِ هٰذٰا صِرٰاطٌ مُسْتَقِیمٌ

وَ لاٰ یَصُدَّنَّکُمُ الشَّیْطٰانُ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ . زخرف (43) 61 و 62

1865. پیروی از غیر راه پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب دور ماندن از راه خدا و نرسیدن به مقام قرب او:

وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ . انعام (6) 153

1866. تأکید خداوند بر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صراط مستقیم:

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ

عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . یس (36) 3 و 4

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . زخرف (43) 43

1867. پیامبر صلی الله علیه و آله در پیمودن راه خدا و اجرای رسالت، نیازمند اطمینان و تأیید خداوند:

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ

عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . یس (36) 3 و 4

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . زخرف (43) 43

1868. بودن پیامبر صلی الله علیه و آله در راه مستقیم، مقتضی تمسّک حضرت به وحی:

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . زخرف (43) 43

نیز ==> سنّت محمّد صلی الله علیه و آله و سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

رأی محمّد صلی الله علیه و آله

==> قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

رجعت محمّد صلی الله علیه و آله

1869. رجعت و بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم السلام به دنیا، در آخرالزّمان:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جٰاءَ بِالْهُدیٰ وَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . (1)قصص (28) 85

رجوع به محمّد صلی الله علیه و آله

1870. لزوم مراجعه به پیامبر صلی الله علیه و آله برای حلّ اختلافات و منازعات:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... نساء (4) 59

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1871. رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام اختلافات و منازعات برای حلّ آن، از نشانه‌های ایمان به خدا و آخرت:

1) 1) . امام سجّاد علیه السلام دربارۀ«إنّ الّذی...»فرمود: پیامبر شما و امیر مؤمنان و ائمّه علیهم السلام به‌سوی شما بازخواهندگشت . (تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 144، ح 126)

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

1872. مراجعه به پیامبر صلی الله علیه و آله برای حلّ اختلافات و منازعات، از نشانه‌های ایمان واقعی:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1873. لزوم تسلیم قلبی در برابر حکم پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی افراد مراجعه‌کننده برای حلّ اختلافات خود، در نزد آن حضرت:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1874. تأکید و سوگند خداوند بر بی‌ایمانی افراد مراجعه‌کننده به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت نپذیرفتن حکم و قضاوت آن حضرت، در منازعاتشان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1875. رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله در نزاعها و کشمکشها، امری بس خیر و پسندیده برای افراد:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ .... نساء (4) 59

1876. رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله برای حلّ اختلافات و منازعات، دارای بهترین فرجام، برای مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

1877. توجّه به عاقبت و فرجام نیک در کارها، زمینه‌ای برای مراجعه به پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام اختلافات:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

1878. لزوم اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به حکم صادره از ایشان، پس از مراجعه به آن حضرت، برای حلّ اختلافات:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ....

نساء (4) 59

1879. رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله برای حلّ اختلافات و اطاعت از حکم صادره از آن حضرت، مصداق ادای امانت و واگذاری مقام به اهل آن:

إِنَّ اللّٰهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمٰانٰاتِ إِلیٰ أَهْلِهٰا وَ إِذٰا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النّٰاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ ... یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی

اَلْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ .... نساء (4) 58 و 59

1880. رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله و اطاعت از آن حضرت، در ردیف اطاعت و فرمانبرداری از خداوند:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ....

نساء (4) 59

1881. لزوم رجوع مردم به پیامبر صلی الله علیه و آله برای فهمیدن احکام و مسائل مورد وحی به آن حضرت:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّٰاسِ مٰا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ .... نحل (16) 43 و 44

1882. بهره‌مندی حضرت محمّد صلی الله علیه و آله از مقام رسالت و وحی الهی، فلسفۀ رجوع مردم به آن حضرت:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّٰاسِ مٰا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ . نحل (16) 43 و 44

1883. لزوم مراجعه به پیامبر صلی الله علیه و آله جهت دادن اخبار امنیّتی و تحلیل آن از سوی آن حضرت، قبل از انتشارش از سوی افراد:

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطٰانَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 83

1884. نکوهش خداوند از افشاکنندگان اخبار امنیّتی، قبل از رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطٰانَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 83

1885. انتشار اخبار امنیّتی در جامعه، قبل از رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله برای تحلیل و بررسی حضرت، زمینۀ گمراهی انبوه مردم و پیروی آنان از شیطان:

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطٰانَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 83

1886. فضل و رحمت خداوند، مانع پیروی افشاکنندگان اخبار امنیّتی، بدون مراجعه به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از شیطان:

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطٰانَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 83

1887. لزوم رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در تعیین اولوالأمر:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ

ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. (1)نساء (4) 59

نیز ==> دادخواهی از محمّد صلی الله علیه و آله ، سنّت محمّد صلی الله علیه و آله ، سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، شریعت محمّد صلی الله علیه و آله و قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

رحمت خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1888. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از رحمت الهی:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ .... آل عمران (3) 159

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ ... (2)نساء (4) 113

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ ... إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 117

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ .... اسراء (17) 86 و 87

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ ... (3)احزاب (33) 56

1889. امیدواری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به رحمت الهی:

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا ....

اسراء (17) 28

1890. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور درخواست رحمت خدا، با وصف خیر الرّاحمین:

وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَیْرُ الرّٰاحِمِینَ . مؤمنون (23) 118

1891. نیازمندی پیامبر صلی الله علیه و آله به دعا و نیایش، برای جلب رحمت الهی:

قٰالَ رَبِّ احْکُمْ بِالْحَقِّ وَ رَبُّنَا الرَّحْمٰنُ الْمُسْتَعٰانُ عَلیٰ مٰا تَصِفُونَ . (4)انبیاء (21) 112

وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ .... مؤمنون (23) 118

1892. رحمت بس عظیم خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ ... (5)آل عمران (3) 159

1893. رحمت خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از فضل بزرگ الهی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ ... وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 86 و 87

1894. فقدان هر نوع امداد به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت تعلّق مشیّت خداوند بر محروم کردن آن حضرت از رحمت خویش:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ


1) 1) . با توجّه به اینکه«اولوالأمر»در آیه، مرجع حلّ اختلاف قرار نگرفته، از مصادیق مهم«تنازع»و اختلاف، مفهوم اولوالأمر و تعیین آنان است

2) 2) . مقصود از کاف خطاب در«علیک»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 5، ص 77)

3) 3) . بنا بر روایت نقل شده از امام صادق علیه السلام مراد از صلوات خدا [در آیه] رحمت است. (معانی الاخبار، ص 368؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 302، ح 325)

4) 4) . فرمان خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر درخواست رحمت از او بیانگر نیازمندی حضرت است

5) 5) . تنوین«رحمةٍ»برای تفخیم است. (روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 165)

لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 86 و 87

آثار رحمت خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

1. خوش‌خلقی

1895. برخورد نرم و خوش‌خلقی پیامبر صلی الله علیه و آله با مردم، برخاسته از بهره‌مندی ایشان از رحمت پروردگار:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

2. مانع بازستانی تعالیم وحی

1896. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از رحمت الهی، مانع بازستانی مجموعه تعالیم وحی شده به آن حضرت از جانب خداوند:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ .... اسراء (17) 86 و 87

3. مصونیّت از ضرر

1897. مصونیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از ضرر و زیان دشمنان، در سایۀ رحمت خاصّ خداوند:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ .... نساء (4) 113

4 . مصونیّت از گمراهی

1898. رحمت خاصّ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب مصونیّت حضرت از توطئۀ توطئه‌گران، برای گمراه کردن آن حضرت:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ .... نساء (4) 113

جلوۀ رحمت خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

1899. نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، جلوۀ رحمت پروردگار به آن حضرت:

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ عَلیٰ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ

أَ هُمْ یَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّکَ نَحْنُ قَسَمْنٰا بَیْنَهُمْ مَعِیشَتَهُمْ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ رَفَعْنٰا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجٰاتٍ لِیَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِیًّا وَ رَحْمَتُ رَبِّکَ خَیْرٌ مِمّٰا یَجْمَعُونَ . (1)زخرف (43) 31 و 32

1900. عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله ، از جلوه‌های رحمت خاصّ خداوند به آن حضرت:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. (2)نساء (4) 113

1901. تثبیت مفاهیم قرآنی و جاودانگی آنها در قلب پیامبر صلی الله علیه و آله ، جلوه‌ای از برخورداری آن حضرت از رحمت خاصّ پروردگار:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ


1) 1) . مراد از«رحمة ربّک»نبوّت است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 71؛ التفسیر المنیر، ج 25، ص 141)

2) 2) . بنا بر قولی، مراد از«رحمته»عصمت است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 167)

لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 86 و 87

1902. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از مال و امکانات، جلوه‌ای از رحمت خداوند به آن حضرت:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِیراً

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً. اسراء (17) 26 و 28

نیز ==> صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله

رحمت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، رحمت

رزق محمّد صلی الله علیه و آله

1903. تضمین روزی پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند:

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا لاٰ نَسْئَلُکَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُکَ .... طه (20) 132

1904. تضمین روزی پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند، مستلزم پرداختن او به نماز و تبلیغ و صبرورزی برآن :

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا لاٰ نَسْئَلُکَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُکَ .... طه (20) 132

1905. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از روزی خاصّ خداوند، دلیل روا نبودن چشم دوختن او به زرق و برق دنیایی:

وَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 131

1906. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از رزقی ویژه در آخرت، از جانب خداوند:

... وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . (1)طه (20) 131

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . (2)مؤمنون (23) 72

1907. رزق ویژۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در آخرت، پرتویی از ربوبیّت او به آن حضرت:

... وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 131

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . مؤمنون (23) 72

1908. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله ، از روزی نیکوی خداوند در دنیا:

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . (3)مؤمنون (23) 72

1909. خیر الرّازقین بودن خداوند، منشأ تأمین بهترین روزی برای پیامبر صلی الله علیه و آله در دنیا:

1) 1) . مقصود از«و رزق ربّک...»روزی آخرتی است که خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله وعده داده است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 59)

2) 2) . طبق قولی، مقصود از«...فخراج ربّک...»اجر آخرتی است (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 181) و ذکر«خیر الرّازقین»در پایان بیانگر این است که پاداش آخرتی نوعی روزی برای حضرت است

3) 3) . بنا بر قولی، مقصود از«فخراج ربّک»روزی پروردگار به پیامبر صلی الله علیه و آله در دنیا است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 181)

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . مؤمنون (23) 72

1910. روا نبودن درخواست روزی و مزد از مردم، از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . مؤمنون (23) 72

1911. برخورداری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از روزی نیکوی پروردگار، دلیل عدم مطالبۀ مزد در قبال رسالتش، از مردم:

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . مؤمنون (23) 72

نیز ==> زندگی محمّد صلی الله علیه و آله

فهرست منابع پروژۀ«محمّد صلی الله علیه و آله»

ردیف نام منبع مؤلف در پانوشت تاریخ وفات انتشارات

1 الاتقان فی علوم القرآن جلال الدین عبد الرحمن السّیوطی الاتقان 911 ق دار الکتب العلمیه، بیروت.

2 اسباب النزول علی بن احمد بن محمّد بن علی الواحدی اسباب النزول، واحدی 468 ق دار الحدیث، قاهره.

3 الاصابة فی تمییز الصّحابة احمد بن علی بن حجر العسقلانی الاصابه 852 ق دار الکتب العلمیة، بیروت، 1415 ق.

4 بحار الانوار محمدباقر مجلسی 1110 ق دار احیاء التراث العربی، 1403 ق.

5 البدء و التاریخ احمد بن سهل البلخی 355 ق دار صادر، بیروت.

6 البرهان فی تفسیر القرآن السید هاشم الحسینی البحرانی البرهان 1107 ق مؤسسة البعثة، قم.

7 انوار التنزیل و اسرار التأویل عبد اللّه ابی عمر بن محمّد الشیرازی، البیضاوی انوار التنزیل، بیضاوی 791 ق دار الفکر، بیروت 1416 ق.

8 التبیان فی تفسیر القرآن محمّد بن الحسن الطوسی التّبیان 460 ق دار احیاء التراث العربی، بیروت.

9 التفسیر محمد بن مسعود بن عیّاش السّلمی السمرقندی تفسیر عیّاشی 320 ق المکتبة العلمیة الاسلامیّة، تهران.

10 التسهیل لعلوم التنزیل ابن جزی غرناطی محمد بن احمد التسهیل شرکت دار الارقم بن ابی الارقم، بیروت، 1416 ق.

11 تفسیر التّحریر و التنویر الطاهر بن عاشور 1393 ق مؤسّسة التّونسیّة.

12 تفسیر الصّافی محمّد محسن الفیض الکاشانی 1091 ق مؤسّسة الاعلمی، بیروت.

13 تفسیر القرآن العظیم اسماعیل بن کثیر تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر 774 ق دار المعرفة، بیروت، 1409 ق.

14 تفسیر القمی علی بن ابراهیم قمّی تفسیر قمی 307 ق دار الشرور، بیروت، 1415 ق.

15 تفسیر نور الثقلین عبد علی بن جمعة الحویزی 1112 ق اسماعیلیان، 1373 ش.

16 حجة التفاسیر و بلاغ الاکسیر سید عبد الحجة بلاغی حجة التفاسیر قم، چاپ حکمت، 1386 ق.

17 جامع البیان عن تأویل آی القرآن ابو جعفر محمد بن جریر الطّبری جامع البیان 310 ق دار الفکر، بیروت، 1415 ق.

18 الجامع لأحکام القرآن محمد بن احمد الأنصاری القرطبی الجامع لاحکام القرآن، قرطبی 671 ق دار الکتب العلمیة، بیروت، 1417 ق.

19 الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین سیّد عبد اللّه شبّر الجوهر الثّمین 1242 ق مکتبة الألفین، الکویت، 1407 ق.

20 الدّرّ المنثور فی التفسیر المأثور جلال الدّین السّیوطی الدّرّ المنثور 911 ق دار الفکر، بیروت، 1403 ق.

21 روض الجنان و روح الجنان حسین بن علی بن محمد بن احمد روض الجنان 554 ق بنیاد پژوهشهای اسلامی قدس رضوی، 1367 ش.

الخزاعی مشهور به ابو الفتوح رازی

22 روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم محمود الآلوسی روح المعانی 70-\1263 ق دار الفکر، بیروت، 1414 ق.

23 زاد المسیر فی علم التفسیر عبد الرحمن بن علی بن محمّد زاد المسیر 508 ق دار الکتب الاسلامی 7 بیروت، 1407 ق.

24 شرح نهج البلاغه (ابن ابی الحدید) ابن ابی الحدید شرح ابن ابی الحدید 652 ق دار احیاء الکتب العربیة

25 علل الشرائع محمد بن علی بن الحسین الصّدوق 381 ق مکتبة الحیدریّة، نجف، 1386 ق.

26 فتح القدیر محمد بن علی بن محمّد الشّوکانی 1250 ق دار المعرفة، بیروت.

27 الکافی محمد بن یعقوب کلینی 329 ق دار الکتب الاسلامیه، 1375 ش.

28 الکشّاف محمود بن عمر الزّمخشری 538 ق انتشارات البلاغة.

29 کشف الاسرار و عدّة الابرار رشید الدین میبدی کشف الاسرار 520 ق انتشارات امیر کبیر، تهران، 1361 ش.

30 الکشف و البیان ابو اسحاق احمد، الثعلبی الکشف و البیان، ثعلبی 427 ق دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1422 ق.

31 لسان العرب محمد بن مکرّم المشهور بابن منظور 711 ق مؤسسة التاریخ العربی، بیروت، 1413 ق.

32 مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن الحسن الطبرسی مجمع البیان 548 ق انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1376 ش.

33 مسند احمد الامام احمد بن حنبل مسند احمد 241 دار صادر، بیروت، لبنان

34 معالم التنزیل الحسین بن مسعود الفرّاء البغوی معالم التنزیل، بغوی 516 ق دار الکتب العلمیة، بیروت، 1414 ق.

35 المغازی محمّد بن عمر بن واقد 207 ق مؤسّسة الأعلمی، بیروت، 1409 ق.

36 مفاتیح الغیب المعروف بالتفسیر الکبیر محمد بن عمر الرّازی الملقب بفخر الدین التفسیر الکبیر 606 ق دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1415 ق.

37 مفردات الفاظ القرآن الرّاغب الاصفهانی مفردات 425 ق دار القلم، دمشق، 1412 ق.

38 المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام جواد علی المفصل فی تاریخ العرب دار العلم للملایین، بیروت، 1969 ق.

39 المیزان فی تفسیر القرآن سید محمدحسین طباطبایی المیزان 1402 ق جامعه مدرّسین، قم، 1393 ق.

40 النکت و العیون علی بن محمد بن حبیب الماوردی النکت و العیون، ماوردی 450 ق دار الکتب العلمیه، بیروت، 1412 ق.

محمّد(صلّی‌اللّٰه علیه و آله)50

ظ آبروی محمّد529

ظ آرامش‌بخشی به محمّد9 دلداری به محمّد539

ظ آرامش محمّد539

ظ آرزوی محمّد539

ظ آزادی محمّد539

ظ آزار به محمّد9 اذیّت به محمّد549

ظ آسان‌گیری بر محمّد549

ظ آشامیدنی محمّد559

ظ آل محمّد9 اهل‌بیت:55

ظ آمادگی نظامی محمّد559

ظ آمال محمّد9 آرزوی محمّد569

ظ آموزش محمّد9 تعلیم به محمّد569

ظ آوارگی محمّد569

ظ ابراهیم7 و محمّد579

ظ اتمام‌حجّت بر محمّد589

ظ اتمام‌حجّت محمّد589

روشهای اتمام‌حجّت محمّد609

1.

انذار60

2.

بشارت61

موارد اتمام‌حجّت محمّد619

1.

انسانها61

2.

اهل کتاب61

3.

کافران صدر اسلام اتمام‌حجّت محمّد9، موارد اتمام‌حجّت محمّد9، اهل کتاب و مشرکان62

4.

مشرکان62

5.

منافقان63

موانع تأثیر اتمام‌حجّت محمّد639

ظ اجرت محمّد649

ظ احبار و محمّد649

ظ احتجاج محمّد669

تعلیم احتجاج به محمّد759

ظ احترام‌گذاری محمّد799

ظ احترام محمّد809

ظ احسان به محمّد829

ظ احسان محمّد9 فضایل محمّد9، احسان82

ظ اختصاصات محمّد829

ظ اختیارات محمّد859

ظ اخلاص محمّد9 فضایل محمّد9، اخلاص86

ظ ادب محمّد9 فضایل محمّد9، ادب86

ظ اذن محمّد869

ظ اذیّت به محمّد879

اذیّت‌کنندگان محمّد89

برخوردهای محمّد9 با اذیّت‌کنندگان89

1.

بی‌اعتنایی89

2.

توکّل89

3.

ذکر89

4.

صبر89

موجبات اذیّت به محمّد899

1.

ازدواج با همسران محمّد89

2.

استهزا90

3.

افترا90

4.

تکذیب90

5.

سخنان ناروا90

6 . گفتگو با همسران محمّد90

7. نشستن بیجا در خانۀ محمّد909

ظ ارادۀ محمّد919

ظ ارحام محمّد خویشاوندان محمّد91

ظ ازدواج محمّد919

ظ استثنای محمّد939

ظ استعاذۀ محمّد939

ظ استعانت محمّد949

ظ استغاثۀ محمّد949

ظ استغفار محمّد9 فضایل محمّد9، استغفار95

ظ استقامت محمّد9 فضایل محمّد9، استقامت95

ظ استهزای محمّد959

کیفر استهزای محمّد969

ظ اسحاق7 و محمّد969

ظ اسلام محمّد979

ظ اسماعیل7 و محمّد979

ظ اسوه بودن محمّد9 فضایل محمّد9، اسوه بودن97

ظ اسوه‌های محمّد979

ظ اشراف و محمّد999

ظ اطاعت از محمّد999

آثار اطاعت از محمّد1019

اطاعت‌کنندگان از محمّد1039

1.

انصار103

2.

اولو الألباب103

3.

صحابه103

4.

مجاهدان103

5. مجروحان103

6 . مؤمنان103

7. مهاجران104

پاداش اطاعت از محمّد1049

زمینه‌های اطاعت از محمّد1049

1.

ایمان104

2.

صبر105

موانع اطاعت از محمّد1059

1.

اطاعت از شیطان105

2.

بیماردلی105

3.

شک105

4.

ظلم105

نشانه‌های اطاعت از محمّد1059

ظ اطاعت محمّد9 فضایل محمّد9، اطاعت106

ظ اطعام محمّد9 فضایل محمّد9، اطعام106

ظ اعتدال محمّد9 فضایل محمّد9، اعتدال106

ظ اعتصام به محمّد1069

پاداش اعتصام به محمّد1069

ظ اعتصام محمّد1079

ظ اعراض از محمّد1079

اعراض‌کنندگان از محمّد1089

1.

ابن صوریا108

2.

ابوجهل108

3.

اصحاب لوا108

4.

ظالمان108

5 . کافران108

6. مجرمان108

7 . منافقان108

8. ولید بن مغیره109

ظ اعراض محمّد1099

اعراض محمّد9 از استهزاگران109

اعراض محمّد9 از افترازنندگان 109

اعراض محمّد9 از جاهلان109

اعراض محمّد9 از طغیانگران109

اعراض محمّد9 از کافران109

اعراض محمّد9 از مشرکان109

اعراض محمّد9 از منافقان110

اعراض محمّد9از ولید بن مغیره110

اعراض محمّد9 از یهود110

ظ افترا به محمّد1109

افترازنندگان به محمّد1109

1.

ابن زبعری افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، جادوگری110

2.

ابو الجواظ افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، تقسیم ناعادلانه110

3.

بنی اسرائیل افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، جادوگری110

4.

کافران افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، جادوگری، دروغگویی110

5.

مسلمانان افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، خیانت در غنایم110

6 . مشرکان افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، افترا به خدا، جادوگری، جنون، دروغگویی، شاعر بودن، کهانت110

7. منافقان افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، نسبت بدیها110

کیفر افترا به محمّد1109

موارد افترا به محمّد1119

1.

آموختن قرآن از بشر111

2.

افترا به خدا111

3.

تقسیم ناعادلانه112

4.

جادوگری112

5.

جنون113

6 . خیانت در غنایم114

7. دروغگویی114

8 . ساختگی بودن قرآن114

9.

سحر بودن قرآن افترا به محمّد9، موارد افترا به محمّد9، جادوگری115

10.

شاعر بودن115

11.

کهانت116

12.

نسبت بدیها116

ظ افشاگری محمّد1169

ظ اقرار به محمّد1169

ظ اقرار محمّد1169

ظ الهام به محمّد1179

ظ امامت محمّد1179

ظ امانتداری محمّد9 فضایل محمد9، امانتداری117

ظ امان دادن محمّد1179

ظ امّت محمّد1179

ظ امداد به محمّد1189

امدادکنندگان به محمّد1189

1.

امام علی1187

2.

انبیا118

3.

انصار118

4.

جبرئیل119

5.

علی1197

6.

ملائکه119

7.

مؤمنان119

8 . مهاجران120

ظ امدادهای خدا به محمّد1209

ظ امربه‌معروف محمّد1229

ظ امنیّت محمّد1229

ظ اموال محمّد1229

ظ امّی بودن محمّد1229

ظ امیدبخشی محمّد1239

ظ امید به محمّد1239

ظ امیدواری محمّد1239

ظ انابۀ محمّد9 فضایل محمّد9، انابه124

ظ انتظار محمّد1249

ظ اندوه محمّد9 حزن محمّد1249

ظ انذارهای محمّد1249

انذارشدگان محمّد126

1.

اهل کتاب126

2.

اهل مکّه126

3.

بندگان خدا127

4.

پیروان قرآن127

5.

توطئه‌گران127

6 . خائفان127

7. خویشاوندان127

8 . دشمنان127

9.

شقاوتمندان127

10.

ظالمان127

11.

عاقلان128

12.

کافران128

13.

گناهکاران129

14.

متخلّفان از جهاد129

15.

مشرکان129

16.

مکذّبان130

17.

منافقان131

18.

مؤمنان131

19. نمازگزاران131

ظ انفاق محمّد1319

ظ اولوالعزمی محمّد1319

ظ اهانت به محمّد1319

ظ اهل‌بیت محمّد1329

ظ اهل کتاب و محمّد1349

ظ ایثار برای محمّد1389

ظ ایمان به محمّد1399

آثار ایمان به محمّد1409

1.

اطاعت140

2.

بهره‌مندی از سعادت140

3.

ترجیح محبّت خدا141

4.

پرداخت خمس141

5.

پیروزی141

6 . رستگاری141

7. صداقت141

8 . قرار گرفتن در زمرۀ محسنان141

9 . مغفرت141

10.

نجات از عذاب141

11.

هدایت142

ادّعای ایمان به محمّد1429

اظهار ایمان به محمّد1429

پاداش ایمان به محمّد1429

دعوت برای ایمان به محمّد1429

عوامل ایمان به محمّد1439

نشانه‌های ایمان به محمّد1439

1.

اذن‌خواهی143

2.

رجوع به محمّد1439

ظ ایمان محمّد1439

مؤمنان به محمّد1459

1.

اهل کتاب145

2.

جنّیان146

3.

عبد اللّه بن سلام146

4.

مسلمانان146

5.

مسیحیان حق‌طلب 146

6 . یهودیان متعهّد به تورات146

ظ بادیه‌نشینان و محمّد1469

ظ بدگمانی به محمّد1489

ظ برتری محمّد9 فضایل محمّد9، برتری148

ظ برگزیدگی محمّد9 فضایل محمّد9، برگزیدگی148

ظ بزرگواری محمّد9 فضایل محمّد9، بزرگواری148

ظ بشارت به محمّد1489

ظ بشارتهای محمّد1489

مخاطبان بشارتهای محمّد1489

1.

انسانها148

2.

اهل کتاب149

3.

پیروان حق149

4.

پیروان قرآن149

5 . صابران149

6. متّقین149

7 . محسنان149

8.

مخبتان149

9.

مؤمنان149

ظ بشر بودن محمّد1509

ظ بصیرت محمّد9 فضایل محمّد9، بصیرت152

ظ بعثت محمّد9 رسالت محمّد1529

ظ بلاغت محمّد9 فضایل محمّد9، بلاغت152

ظ بندگی محمّد9 عبادت محمّد9، عبودیّت محمّد1529

ظ بنی اسرائیل و محمّد1529

ظ بنی امیّه و محمّد9 رؤیای محمّد1549

ظ بهداشت محمّد1549

ظ بیعت با محمّد1549

آثار بیعت با محمّد1549

1.

آرامش154

2.

بهره‌مندی از رحمت خدا154

3.

بهره‌مندی از رضایت خدا154

4.

بهره‌مندی از غنیمت154

5.

بیعت با خدا155

6 . پیروزی155

بیعت‌کنندگان با محمّد1559

1.

زنان مؤمن155

2.

علی1557

3.

مؤمنان156

نقض بیعت با محمّد1569

وفای به بیعت با محمّد1569

ظ بیعت محمّد9 بیعت با محمّد1569

ظ بینایی محمّد9 چشم محمّد1569

ظ بی‌نیازی محمّد1569

ظ پاداش محمّد1579

موجبات پاداش محمّد1579

1.

تبلیغ157

2.

تلاوت قرآن157

3.

تهجّد157

4.

صبر157

وعدۀ پاداش به محمّد1579

ظ پاسخگویی محمّد1589

ظ پاسخهای محمّد1599

فلسفۀ پاسخهای محمّد1609

1.

تفکّر160

2.

هدایت160

موارد پاسخهای محمّد1609

1.

آمیزش160

2.

ازدواج160

3.

انفاق161

4.

انفال161

5.

تنزیه عیسی1617

6 . جنگ در ماه حرام161

7. حقوق زنان161

8 . حقوق کودکان162

9.

حلّیّت اشیا162

10.

خدا162

11.

ذو القرنین162

12.

روح162

13.

شراب162

14.

صید163

15.

عذاب قیامت163

16.

قمار163

17.

قیامت164

18.

کلاله164

19.

کوهها164

20.

معاد165

21.

هلال ماه165

22.

یتیمان165

ظ پدر محمّد1669

ظ پدری محمّد1669

ظ پرسش از محمّد9 سؤال از محمّد1669

ظ پرسش محمّد9 سؤال محمّد1669

ظ پسرخواندۀ محمّد1669

ظ پناه محمد1669

ظ پناهندگی به محمّد1679

ظ پندهای محمّد9 موعظه‌های محمّد1679

ظ پیروزی محمّد1679

عوامل پیروزی محمّد1689

1.

امداد غیبی168

2.

صلح حدیبیّه168

منشأ پیروزی محمّد1689

وعدۀ پیروزی محمّد1699

ظ پیشی گرفتن بر محمّد9 سبقت بر محمّد1699

ظ پیشی گرفتن محمّد9 سبقت محمّد1699

ظ پیشگویی محمّد1699

ظ پیمان با محمّد9 عهد با محمّد1699

ظ پیمان محمّد9 عهدهای محمّد1699

ظ تبرّی محمّد9 فضایل محمّد9، تبرّی169

ظ تبلیغات سوء علیه محمّد1699

ظ تبلیغ محمّد1709

ابزار تبلیغ محمّد1719

1.

تلاوت آیات الهی171

2.

سخنوری172

3.

قرآن172

اخلاص در تبلیغ محمّد1729

استقامت در تبلیغ محمّد1729

اهداف تبلیغ محمّد1729

1.

اسلام173

2.

ایمان173

3.

بیان احکام173

4.

توحید173

5.

رفع اختلاف176

6 . عدالت177

7. هدایت177

بصیرت در تبلیغ محمّد1779

پاداش تبلیغ محمّد1779

تأثیر تبلیغ محمّد1779

موانع تأثیر تبلیغ محمّد1779

1.

ختم قلب177

2.

فقدان ابزار هدایت177

3.

کفر178

4.

طغیانگری178

5.

لجاجت178

جهان‌شمولی تبلیغ محمّد1789

روشهای تبلیغ محمّد1799

1.

اجتناب از اکراه179

2.

استدلال تبلیغ محمد9، روشهای تبلیغ محمد9، استفاده از برهان180

3.

استفاده از برهان180

4.

استفاده از حکمت180

5.

استفاده از فطریات180

6 . استفاده از موعظه180

7. اعتدال180

8 . انذار181

9.

بشارت182

10.

تأکید بر مشترکات183

11.

تنبیه183

12.

جدال احسن183

13.

ساده‌گویی183

14.

شناخت مخاطبان184

15.

صبر184

16.

صراحت184

17.

نگرش یکسان185

زمینه‌های تأثیر تبلیغ محمّد1859

1.

ایمان185

2.

حق‌پذیری185

3.

خوف از خدا185

مبنای تبلیغ محمّد1859

موارد تبلیغ محمّد1869

1.

بدعت‌زدایی186

2.

تقوا186

3.

جهاد186

4.

عمل صالح186

5.

ولایت علی1867

ظ تحدّی محمّد1879

ظ تحیّت بر محمّد1879

ظ تحیّت محمّد9 فضایل محمّد9، تحیّت187

ظ تربیت محمّد1879

ظ ترس محمّد9 خوف محمّد9، خوف از خدا188

ظ تسبیح محمّد1889

آثار تسبیح محمّد1899

1.

آرامش189

2.

رضایت خاطر189

3.

صبر189

تسبیح محمّد9 با حمد189

تسبیح محمّد9 در روز189

تسبیح محمّد9 در شب189

تسبیح محمّد9 در صبح190

تسبیح محمّد9 در عصر190

تسبیح محمّد9 در نماز190

زمینه‌های تسبیح محمّد1909

1.

امدادهای خدا190

2.

توجّه به آیات خدا190

3.

توجّه به خالقیّت خدا191

4.

توجّه به قدرت خدا191

5.

توجّه به حقّانیّت قرآن191

6 . توجّه به هدایت الهی191

7. گرایش به دین191

ظ تسلیم در برابر محمد1919

ظ تسلیم محمّد9 فضایل محمّد9، تسلیم191

ظ تشبیه محمّد1919

ظ تصدیق محمّد1929

ظ تصدیقهای محمّد1929

ظ تضرّع محمّد9 فضایل محمّد9، تضرّع193

ظ تطیّر به محمّد1939

ظ تعالیم محمّد1939

ظ تعاون با محمّد1949

ظ تعجّب محمّد1949

ظ تعظیم محمّد9 احترام محمّد1959

ظ تعقل محمّد9 تفکر محمّد1959

ظ تعلیم به محمّد1959

موارد تعلیم به محمّد1959

1.

احکام195

2.

استعاذه196

3.

تسبیح196

4.

حمد197

5.

دعا197

6 . علم197

7. قرآن198

ظ تفضّل به محمّد1989

ظ تفضّل محمّد1989

ظ تفکّر محمّد1989

ظ تقرّب محمّد9 فضایل محمّد9، تقرّب202

ظ تقوای محمّد9 فضایل محمّد9، تقوا202

ظ تکالیف محمّد9 وظایف محمّد2029

ظ تکبیر محمّد2029

ظ تکذیب محمّد2029

روش برخورد با تکذیب محمّد2029

1.

اعراض202

2.

تبرّی202

3.

تذکّر202

4.

صبر203

زمینه‌های تکذیب محمّد2039

1.

رفاه203

2.

کفران نعمت203

کیفر تکذیب محمّد2039

مکذّبان محمّد2049

استدراج مکذّبان محمّد2049

تهدید مکذّبان محمّد2049

مصادیق مکذّبان محمّد204

1.

ابوجهل204

2.

ابو زمعه204

3.

اشراف205

4.

کافران205

5.

مجرمان206

6.

مشرکان تکذیب محمّد9، مکذّبان محمّد9، مصادیق مکذّبان محمّد9، کافران206

7 . منافقان206

8. یهود206

ظ تکلّم با محمّد9 سخن با محمّد2079

ظ تکلّم محمّد9 سخنان محمّد2079

ظ تلاوت قرآن بر محمّد2079

ظ تلاوتهای محمّد2079

ظ تنزیه محمّد9 فضایل محمّد9، تنزیه208

ظ تواضع محمّد2089

ظ توبۀ محمّد2089

ظ توحید محمّد2089

ظ توسّل به محمّد2099

ظ توطئه علیه محمّد2109

ظ توفیق محمّد9 فضایل محمّد9، توفیق213

ظ توکّل محمّد2139

آثار توکّل محمّد2139

1.

استقامت213

2.

اعراض از مشرکان214

3.

بهره‌مندی از امداد خدا214

4.

پیروزی214

5.

دفع مکر214

6 . شجاعت214

7. صبر214

8 . قبول تقدیر خدا214

9.

کفایت امور214

10.

محبّت خدا215

11.

مصونیّت از شیطان215

عوامل توکّل محمّد2159

1.

اعتقاد به تقدیر خدا215

2.

اعتقاد به توحید215

3.

اعتقاد به جاودانگی خدا215

4.

اعتقاد به حاکمیّت خدا215

5.

اعتقاد به حقّانیّت هدف215

6.

اعتقاد به خالقیّت خدا215

7 . اعتقاد به ربوبیّت خدا216

8. اعتقاد به رحمت خدا216

9 . اعتقاد به عزّت خدا216

10.

اعتقاد به علم خدا216

11.

اعتقاد به کفایت خدا217

12.

اعتقاد به مالکیّت خدا217

13.

اعتقاد به نظارت خدا217

14.

عبادت217

موارد توکّل محمّد2179

1.

اذیّت دشمنان217

2.

تبلیغ217

3.

تصمیم‌گیری218

4.

توطئه دشمنان218

5.

جهاد218

6 . شرک‌ستیزی218

7. صلح219

8 . مبارزه219

ظ توهین به محمّد9 اهانت به محمّد2199

ظ تهجّد محمّد2199

آثار تهجّد محمّد2199

1.

آمادگی دریافت وحی219

2.

تمجید خدا219

3.

حضور قلب220

4.

مقام شفاعت220

آداب تهجّد محمّد2209

1.

استغفار220

2.

تسبیح220

3.

تلاوت قرآن220

4.

دعا220

5.

ذکر خدا220

احکام تهجّد محمّد2219

زمان تهجّد محمّد2219

ظ تهدیدهای محمّد2219

موارد تهدیدهای محمّد2219

1.

اغواگران221

2.

حرام‌خواران221

3.

دروغ‌گویان221

4.

زراندوزان221

5.

قاتلان221

6 . کافران222

7. گمراهان223

8 . گناهکاران223

9.

مانعان راه خدا223

10.

مانعان زکات223

11.

مروّجان لهو223

12 . مستکبران223

13. مشرکان224

14 . منافقان224

ظ تهلیل محمّد2249

ظ تهمت به محمّد9 افترا به محمّد2249

ظ تیراندازی محمّد2249

ظ ثبات‌قدم محمّد9 فضایل محمّد9، استقامت225

ظ جان محمّد2259

ظ جاودانگی محمّد2259

ظ جبرئیل و محمّد2259

ظ جدال با محمّد2299

ظ جدال محمّد2319

ظ جنگ با محمّد2329

کیفر جنگ با محمّد2329

ظ جنگ محمّد2329

ظ جنّ و محمّد2339

ظ جهاد محمّد2349

پاداش جهاد محمّد2369

جهاد فرهنگی محمّد2369

جهاد مالی محمّد2379

ظ چشم‌زخم به محمّد2379

ظ چشم محمّد2379

ظ حافظۀ محمّد2379

ظ حامیان محمّد9 امداد به محمّد9، امدادکنندگان به محمّد2389

ظ حجّت بودن محمّد2389

ظ حجّ محمّد2389

ظ حزن محمّد2389

رفع حزن محمّد2419

ظ حسادت به محمّد2419

ظ حسرت محمّد2439

ظ حسن بن علی8 و محمّد2439

ظ حسن خلق محمّد9 فضایل محمّد9، حسن خلق243

ظ حسین بن علی7 و محمّد2439

ظ حضور محمّد2449

ظ حفاظت از محمّد2449

ظ حقّانیّت محمّد2479

آگاهان به حقّانیّت محمّد2509

1.

احبار250

2.

عالمان اهل کتاب250

3.

جنّ251

4.

مرتدّان251

اعتراف به حقّانیّت محمّد2519

انکار حقّانیّت محمّد2529

تردید در حقّانیّت محمّد2529

حقّانیّت محمّد9 در تورات253

حقّانیّت محمد9 در کتابهای آسمانی253

دلایل حقّانیّت محمّد2539

کتمان حقّانیّت محمّد2569

گواهان بر حقّانیّت محمّد2579

1.

انبیا257

2.

جبرئیل257

3.

خدا257

4.

علمای اهل کتاب258

5.

ملائکه259

6.

نصارا259

7 . یهود259

نشانه‌های حقّانیّت محمّد2599

ظ حقوق محمّد2639

موارد حقوق محمّد2639

1.

احترام263

2.

اذن264

3.

انفال265

4.

تصمیم‌گیری در بیت‌المال265

5 . حکمیّت265

6. حکومت حکومت محمّد2659

7 . خمس265

8.

دوستی با اهل‌بیت:265

9.

فیء265

10.

قضاوت قضاوت محمّد2659

11.

ولایت حکومت محمّد2659

ظ حکمت محمّد9 فضایل محمّد9، حکمت265

ظ حکومت محمّد2659

ظ حیات محمّد2709

ظ حیای محمّد2719

ظ خائنان به محمّد9 خیانت به محمّد9، خائنان به محمّد2719

ظ خانوادۀ محمّد2719

ظ خانۀ محمّد2729

ظ خدیجه3 و محمّد2749

ظ خطابات خدا به محمّد2749

1.

خطاب امتنانی274

2.

خطاب تحریضی275

3.

خطاب تسلّابخش275

4.

خطاب تشجیعی275

5.

خطاب تشریفی276

اقسام خطاب تشریفی276

4/1. ضمیر خطاب«انت»276

4/2. ضمیر خطاب«ت»276

4/3. ضمیر خطاب همراه با قَسَم276

4/4. ضمیر متصل«کاف مخاطب»276

4/5. فعل امر277

4/6. فعل مخاطب جحد281

4/7. فعل مخاطب مضارع282

4/8. فعل مخاطب نفی284

4/9. فعل مخاطب نهی285

4/10. لفظ جمع286

6 . خطاب تکریمی286

7. خطاب خاص با مراد خاص287

8 . خطاب خاص با مراد عام290

9.

خطاب عبرت‌آموز299

10.

خطاب مهرجویانه299

11.

خطاب هشدارآمیز300

ظ خُلق عظیم محمّد9 فضایل محمّد9، خُلق عظیم301

ظ خلیفۀ محمّد3019

ظ خوابگاه محمّد3029

ظ خواب محمّد3029

ظ خواندن محمّد3029

ظ خوشنامی محمّد9 شخصیّت محمّد3039

ظ خوف محمّد3039

خوف از خائنان303

خوف از خدا303

خوف از فرجام مشرکان304

خوف از قیامت304

خوف از مردم304

ظ خویشاوندان محمّد304

ظ خویشاوندی با محمّد3059

ظ خیانت به محمّد3069

خائنان به محمّد3079

1.

ابو لبابه307

2.

کافران307

3.

منافقان308

4.

یهود308

ظ خیرخواهی برای محمّد3089

ظ خیرخواهی محمّد9 فضایل محمّد9، خیرخواهی309

ظ دادخواهی از محمّد3099

ظ دادخواهی محمّد9 شکایت محمّد3099

ظ دختران محمّد309

حجاب دختران محمّد310

ظ درخواست از محمّد3109

ظ درخواست محمّد3149

ظ دشمنی با محمّد3149

آثار دشمنی با محمّد3159

1.

حبط عمل315

2.

خسران315

3.

خواری315

4.

سلطۀ گمراهان315

دشمنان محمّد315

آرزوی دشمنان محمّد318

انذار دشمنان محمّد318

تبرّی از دشمنان محمّد318

تهدید دشمنان محمّد319

حشر دشمنان محمّد319

دوستی با دشمنان محمّد320

کیفر دشمنان محمّد321

مصادیق دشمنان محمّد321

1.

ابوجهل321

2.

ابو لهب322

3.

اخنس بن شریق322

4.

بنی نضیر مصادیق دشمنان محمّد9، یهود322

5.

حزب شیطان322

6.

عاص بن وائل322

7 . کافران322

8. مشرکان322

9 . مفسدان323

10.

منافقان323

11.

ولید بن مغیره324

12.

همسر ابو لهب324

13.

یهود324

مهلت به دشمنان محمّد324

کیفر دشمنی با محمّد3249

ظ دشنام به محمّد3259

ظ دعا برای محمّد3269

ظ دعای محمّد3269

ظ دعوت محمّد3299

ظ دفاع از محمّد3309

ظ دفاع محمّد9 جهاد محمّد9، غزوات محمّد3329

ظ دلجویی از محمّد9 دلداری به محمّد3329

ظ دلداری به محمّد3329

زمینه‌های دلداری به محمّد3349

1.

ابتر خواندن محمّد3349

2.

اخراج محمّد3349

3.

اذیّت دشمنان334

4.

ارتداد منافقان334

5.

استهزای کافران334

6 . اعراض مشرکان335

7. اعراض منافقان336

8 . افترا به پیامبر3369

9. پیش‌بینی غصب حکومت337
10.

تکذیب کافران337

11.

تکذیب یهود341

12.

توطئۀ کافران341

13.

توطئۀ همسران341

14.

خیانت اسیران342

15.

دشمنی کافران342

16.

دشمنی ولید بن مغیره344

17.

دوری از وطن344

18.

رفاه منافقان344

19.

سرزنش دشمنان344

20.

ظلم ظالمان345

21.

کفر اهل کتاب345

22.

کفر منافقان345

23.

کفر یهود345

24.

لجاجت اهل کتاب345

25.

لجاجت کافران345

26.

لجاجت مشرکان346

27.

مخالفت خویشاوندان346

28.

مکر مشرکان347

29.

مکر یهود347

30.

منکران معاد348

31.

منکران نزول وحی348

موارد دلداری‌دهنده به محمّد3489

1.

اعطای کوثر348

2.

ایمان اهل کتاب348

3.

بیان تاریخ انبیا348

4.

بیان فلسفۀ رؤیای پیامبر3509

5 . بیان قصّۀ اصحاب کهف350

6. بیان قصّۀ الیاس3507

7 . بیان قصّۀ موسی3517

8.

بیان قصّۀ نوح3517

9.

بیان قصّۀ یوسف3517

10.

بیان گمراهی پیشینیان351

11.

بیان نعمتهای خدا351

12.

فرجام استهزاکنندگان352

13.

فرجام تکذیب‌گران352

14.

فلسفۀ مهلت به کافران355

15.

محرومیّت آخرتی کافران355

16.

مقام شفاعت355

17.

نزول قرآن355

18.

نزول ملائکه355

19.

وعدۀ امداد355

20.

وعدۀ انتقام از کافران356

21.

وعدۀ بخشش356

22.

وعدۀ پاداش356

23.

وعدۀ پیروزی356

24.

وعدۀ ذلّت کافران357

25.

وعدۀ نابودی باطل357

26.

وعدۀ هلاکت دشمنان357

ظ دلداری محمّد3579

ظ دلسوزی محمّد9 فضایل محمّد9، دلسوزی357

ظ دوران محمّد3579

ظ دوستی با محمّد3599

ظ دین محمّد3609

ظ ذرّیّۀ محمّد360

ظ ذکر محمّد9 استثنای محمّد9، فضایل محمّد9، تسبیح361

ظ ذوی القربای محمّد9 همین مدخل، خویشاوندان محمّد3619

ظ رازداری محمّد9 فضایل محمّد9، رازداری361

ظ راز محمّد9 سرّ محمّد3619

ظ راستگویی محمّد9 صداقت محمّد3619

ظ رأفت محمّد9 فضایل محمّد9، مهربانی361

ظ راه محمّد3619

ظ رأی محمّد9 قضاوت محمّد3639

ظ رجعت محمّد3639

ظ رجوع به محمّد3639

ظ رحمت خدا به محمّد3659

آثار رحمت خدا به محمّد3669

1.

خوش‌خلقی366

2.

مانع بازستانی تعالیم وحی366

3.

مصونیّت از ضرر366

4 . مصونیّت از گمراهی366

جلوۀ رحمت خدا به محمّد3679

ظ رحمت محمّد9 فضایل محمّد9، رحمت367

ظ رزق محمّد3679