بدر و خیبر تحلیل شرایط جنگ های بدر و خیبر و تطبیق آن با موقعیت کنونی نظام

مشخصات کتاب

بدر و خیبر

تحلیل شرایط جنگ های بدر و خیبر و تطبیق آن با موقعیت کنونی نظام با تکیه بر بیانات مقام معظم رهبری (دام ظله)

ناشر: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امورخیریه

چاپ: اسوه

قطع: پالتویی

نوبت چاپ: اول- زمستان 1390

شمارگان: 5000 نسخه

آدرس: تهران، خ نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امورخیریه، معاونت فرهنگی

تلفن: 64871161-021

نمابر: 64872604-021

سایت سازمان: www.awqaf.ir

سایت معاونت: www.mfso.ir

سایت مجتمع: www.mfpo.ir

آدرس مجتمع: قم، خیابان شهدا (صفاییه)، کوی ممتاز، کوچه 7 (فتحی)، پلاک 32 مجتمع فرهنگی پژوهشی معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امورخیریه

تلفن: 0251-7746431

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: حدیثه کریمی

اشاره

بدر و خیبر

تحلیل شرایط جنگ های بدر و خیبر و تطبیق آن با موقعیت کنونی نظام با تکیه بر بیانات مقام معظم رهبری

بدر و خیبر

تحلیل شرایط جنگ های بدر و خیبر و تطبیق آن با موقعیت کنونی نظام با تکیه بر بیانات مقام معظم رهبری (دام ظله)

ناشر: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امورخیریه

چاپ: اسوه

قطع: پالتویی

نوبت چاپ: اول- زمستان 1390

شمارگان: 5000 نسخه

آدرس: تهران، خ نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امورخیریه، معاونت فرهنگی

تلفن: 64871161-021

نمابر: 64872604-021

سایت سازمان: www.awqaf.ir

سایت معاونت: www.mfso.ir

سایت مجتمع: www.mfpo.ir

آدرس مجتمع: قم، خیابان شهدا (صفاییه)، کوی ممتاز، کوچه 7 (فتحی)، پلاک 32 مجتمع فرهنگی پژوهشی معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امورخیریه

تلفن: 0251-7746431

مقدمه

مقام معظم رهبری به عنوان دیده بان هوشیار و چشم بیدار نظام، در توصیف وضعیت کنونی نظام می فرمایند: «یک روز در صدر اسلام، دشمنان به نظرشان رسید که با شِعب ابی طالب و محاصره اقتصادی مسلمان ها، آن ها را از پا بیندازند؛ اما نتوانستند. این روسیاه های بدمحاسبه گر خیال می کنند ما امروز در شرائط شِعب ابی طالبیم. این جور نیست. ما امروز در شرائط شِعب ابی طالب نیستیم؛ ما در شرائط بدر و خیبریم. ما در شرائطی هستیم که ملت ما نشانه های پیروزی را به چشم دیده است؛ به آن ها نزدیک شده است؛ به بسیاری از مراحل پیروزی، با سرافرازی دست پیدا کرده است. امروز مردم ما را از محاصره اقتصادی می ترسانند؟ با این حرف ها، با این ترفندها می خواهند مردم را از صحنه بیرون کنند؟ مگر چنین چیزی ممکن است؟» ⁽¹⁾

برای تحلیل شرایط، در سه بخش و در ضمن 40 بند نگاهی داریم به «جنگ بدر در قرآن»، «حوادث جنگ بدر» و «حوادث جنگ خیبر» و در انتها هر بند، نتیجه ای مختصر بیان شده است.

بخش اول: جنگ بدر در قرآن

بخش عمده آیات سوره انفال درباره این غزوه و تحلیل آن نازل شده است. در این جا مروری بر چند آیه که درباره بدر است خواهیم داشت:

دندان پیامبر شکست؛ بدن مبارك آن حضرت مجروح شد؛ جبهه حق مغلوب شد؛ دشمن پیروز گردید و چقدر از بزرگان اسلام شهید شدند.» ⁽¹⁾

«آنچنان بود که پروردگارت تو را از خانه ات بیرون آورد، حال آن که گروهی از مؤمنان ناخشنود بودند؛ با آن که حقیقت آشکار شده با تو مجادله می کنند؛ چنان قدم بر می دارند که گویی می بینند که آن ها را به سوی مرگ می برند».

واقدی می گوید: کسانی با تصمیم جنگ مخالفت کردند و گفتند: ما اندک هستیم و رفتن به جنگ روا نیست ⁽²⁾.

به دست شما افتد». خداوند در ادامه از تصمیم خویش بر قطع دست مشرکان یاد می کند؛ تصمیمی که در جای جای این سوره، از آن یاد کرده و گفته است که بدر اصولاً عذابى الهي بوده که به مشركان وعده داده می شود: وَ یُریدُ اللَّه أَنْ یُحِقَّ الْحَقَّ بِکَلِماتِهِ وَ یَقْطَعَ دابِرَ الْکافِرین، «حال آن که خدا می خواست با کلمات خویش ⁽¹⁾حق را بر جای خود نشاند و ریشه کافران را قطع کند».

«و آن گاه که از پروردگارتان یاری خواستید و خدا بپذیرفت که من با هزار فرشته که از پی یکدیگر می آیند یاری تان می کنم؛ و آن کار را خدا جز برای شادمانی شما نکرد و تا دل هایتان بدان آرام گیرد و یاری تنها از سوی خداست که او پیروزمند حکیم است.» سپس در آیه دوازده کیفیت یاری رساندن ملائکه را بیان

می کند که خداوند خطاب به آنان فرمود: «و آن گاه که به فرشتگان وحی کرد: من با شمایم. شما مؤمنان را به پایداری وا دارید؛ من در دل های کافران بیم خواهم افکند، بر گردن های شان بزنید و انگشتانشان را قطع کنید.» ⁽¹⁾.

«و به یاد آر آن گاه که خدا چنان ایمنی تان داده بود که خوابی سبک شما را فرا گرفت و از آسمان برای تان باران بارید تا شست و شوی تان دهد و وسوسه شیطان را از شما دور کند و دل هایتان را قوی گرداند و قدم هایتان را استوار سازد.»

از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که لِيُثَبَّتَ بِهِ الأقْدام اشاره به نزول باران و سخت شدن زمین رملی در زیر پای آن هاست ⁽¹⁾.

خوشبختانه گوشه ای از آن- فقط گوشه ای از آن- نوشته شده است، با دقت بخوانید، ببینید چه اتفاق افتاد. ببینید جوان های ما مردان ما، که آوردن نام همه آن ها يك كتاب طولانی را به وجود خواهد آورد، چه کردند... [مردانی] که در این عملیات و در این رویاروئی بزرگ چه کردند؛ از چه نیروئی استفاده کردند. این جمله ای که از امام بزرگوار ما نقل شده است و شما شنیدید که فرمود «خرمشهر را خدا آزاد کرد»، دقیق ترین و حکیمانه ترین سخنی است که در این باب گفته شده است؛ عیناً همان «و ما رمیت اذ رمیت و لكن اللَّه رمى». قدرت خدای متعال در دل رزمندگان، در اراده و عزم پولادین رزمندگان، در صبر رزمندگان، در بازوی توانای رزمندگان، در قدرت ابتکار رزمندگان تجلی پیدا کرد. دشمن متکی به ماده بود. معلوم است که قدرت مادی توان ایستادگی و رویاروئی با یک چنین هفت جوش معنویت و انسانیت را ندارد. همیشه همین جور است، امروز هم همین جور است عزیزان من! امروز هم قدرت های مادی با همه توان شان- با پول شان، با صنعت شان، با فناوری پیشرفته شان، با پیشرفت های علمی شان- قدرت مقابله و رویاروئی با آن مجموعه انسانی که ایمان را، عزم را، همت را، فداکاری را شاخص و معیار کار خودگرفته، ندارند.» ⁽¹⁾

مُسْتَضْعَفُونَ فِى الْأَرْضِ تَخافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَ أَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيَّباتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ «و به یاد آورید آن هنگام را که اندک بودید و در شمار مستضعفان این سرزمین، بیم آن داشتید که مردم شما را از میان بردارند و خدا پناه تان داد و یاری کرد و پیروز گردانید و از چیزهای پاکیزه روزی داد، باشد که سپاس گویید.»

«کافران اموالشان را خرج می کنند تا مردم را از راه خدا باز دارند. اموالشان را خرج خواهند کرد و حسرت خواهند برد. سپس شکست می خورند.»

«در خواب، خدا شمارشان را به تو اندک نشان داد، اگر شمار آن ها را بسیار نشان داده بود از ترس ناتوان می شدید و در تصمیم به جنگ، به مناقشه (با یکدیگر) بر می خواستید، ولی خداوند شما را

از دشمنان در امان داشت، که او به آن چه در دل هاست آگاه است و آن گاه که چون به هم رسیدند آنان را در چشم شما اندک نمود و شما را نیز در چشم آنان اندک، تا آن کار که مقرر داشته بود واقع گردد. و همه کارها به خدا بر می گردد.» ⁽¹⁾

روشن است که خداوند تمام شرایط را برای تحقق آن چه خود مقرر کرده بوده، آماده ساخته است.

این ها هم قوّت قلب پیدا کردند. و عجیب تر این است که پس از آن که جنگ مغلوبه شد، ناگهان تصور کفار درست در جهت عکس شد. دیدند آن جمعیت، آن طور اندک نیستند، خیلی بیش ترند. بعد از آن، مسلمین را دو برابر تصور می کردند و همین، سبب شد که روحیه کفار شکست بخورد. خدا می گوید این یک سرّ الهی داشت، می خواستیم که این حقیقت ظهور کند و این درس برای همیشه در میان مردم بماند.» ⁽¹⁾

بخش دوم: جنگ بدر

ابوسفیان که خطر را درک می کرد شخصی را به مکه فرستاد تا قریش را به حمایت از اموالش فرا خواند. گفته شده که ابوسفیان، زمانی که در شام بود، خبر آمادگی مسلمانان را برای حمله به کاروان شنیده بود⁽²⁾، اما محتمل آن است که خبر دقیقی نداشته و لذا، در بازگشت تا نزدیکی های چاه های بدر نیز آمد. با رسیدن خبر به مکه، مکیان برای دفاع از اموال خویش ناچار به رفتن بودند و هر کس که خود نمی رفت، دیگری را به جای خود و با مخارجش می فرستاد.

استراتژی ها و تاکتیک های علمی و پیشرفته هیچ منافاتی با معنویت و توکل بر خداوند ندارد، و معنای توکل بر خدا به هیچ وجه عدم برنامه ریزی های سیاسی و نظامی و بی توجهی به این فاکتورها نیست، هم چنان که لازمه وجود عشق به شهادت در یک فرمانده نظامی، بی توجهی به حفظ جان خود و سربازانش و به اصطلاح «بی گدار به آب زدن» نیست.

ظاهری این ابر قدرت ها ترسی به دل راه داد، چرا که در ورای این قدرت نمایی ها و ژست های تبلیغاتی، ترسی عمیق از نظام اسلامی در دل های آن ها وجود دارد. به قول مقام معظم رهبری، امام خامنه ای: «آن کشور و آن ملتی که بتواند ثابت کند که آماده است برای استقلال خود، برای حفظ هویت خود، برای آرمان های خود، برای موجودیت خود، ایستادگی کند و مردانه دفاع کند، عزیز است. عزت آن ملت را حتّی دشمنان در اعماق وجود خودشان تصدیق می کنند؛ اگر چه از روی عناد حاضر نباشند بر زبان بیاورند.» ⁽¹⁾

«آن چنان بود که پروردگارت، تو را از خانه ات به حق بیرون آورد، حال آن که گروهی از مؤمنان ناخشنود بودند. با آن که حقیقت بر آنان آشکار شده، با تو مجادله می کنند. چنان قدم بر می دارند که گویی می بینند که آن ها را به سوی مرگ می برند.» ⁽³⁾این تمثیل برای نشان دادن اوج کراهت برخی از مؤمنان است که به کندی قدم بر می داشتند.

کاروان بازگشت و آن را از منطقه بدر به سوی ساحل دریا حرکت داد و بدین ترتیب کاملا از تیررس مسلمانان دور شد ⁽¹⁾.

هیمنه و اقتدار ظاهری، قابل تحلیل است. تکبر، خود برتربینی و غرور کاذب دشمن، سلاح بسیار کارآمدی است که می توان از آن بهره گرفت و در مواقع حساس با تحریک آن می توان دشمن را به واکنش های نسنجیده وادار کرد.

خود همراه کردند نمونه بسیار روشنی برای اثبات صحت این نظریه است. البته راه برای همه باز است و هر کس که اصول نظام اسلامی را بپذیرد می تواند همراه شود.

برخواست و گفت: یا رسول الله اینان قریش و متکبران شان هستند. و ما به تو ایمان آورده و تصدیقت کرده ایم و شهادت می دهیم آن چه از جانب خدا آورده ای حق است. اگر امر کنی که این صخره سخت را بشکافیم، می شکافیم و آن سخن بنی اسرائیل به موسی را به تو نخواهیم گفت که گفتند:

إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هاهُنَا قَاعِدُونَ؛ ⁽¹⁾ «و گفتند: ای موسی، تا وقتی که جباران در آنجایند، هرگز بدان شهر داخل نخواهیم شد. ما این جا می نشینم، تو و پروردگارت بروید و نبرد کنید.»

بلکه ما می گوییم: «تو و پرودگارت بجنگید و ما نیز همراه شما خواهیم جنگید»، صورت پیامبر از این سخنان روشن شد و او را دعا کرد ⁽²⁾. سپس حضرت رو به انصار کردند و از آنان مشورت خواستند. سعد بن معاذ برخواست و به نمایندگی از انصار سخنان حماسی در جنگ با مشرکان و تأیید سخنان مقداد گفت ⁽³⁾.

پس از سخنان سعد، رسول خدا (صلى الله علیه و آله) اعلام حرکت داده و فرمود که خداوند و عده نصرت بر یکی از دو گروه (کاروان و یا سپاه) را به وی داده است ⁽⁴⁾.

به اصطلاح خیر خواهانه آنان وقعی نهاد. چنان که پیامبر اکرم صلوات الله علیه در ضمن سفارشات خود به امیر المؤمنين عليه السلام فرمودند که: يا عَلىُّ لاتُشَاوِر جَباناً فَإِنَّهُ يُضَيَّقُ عَلَيكَ المَخرَجَ، «أي علی با ترسو مشورت مکن، زیرا او راه بیرون آمدن از مشکل را بر تو تنگ می کند». ⁽¹⁾و خود امیرالمؤمنین نیز در ضمن فرمانِ خود به مالک اشتر فرمودند که: وَ لا تُدْخِلَنَّ فى مَشْوَرَتِكَ... جَباناً يُضْعِفُكَ عَنِ اْلاُمُورِ، با افراد ترسو مشروت نکن، زیرا آن ها تو را از انجام کارهای مهم باز می دارند». ⁽²⁾

امیرالمؤمنین در جنگ صفین مکرر این جمله را می فرمود: وَ لَا يَحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ الَّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ ⁽¹⁾چه عبارت زیبایی هم هست؛ حروف بصر و صبر یکی است، ترکیبش دوتاست؛ و چه زیبا فقط اهل بصیرت و پایداری می توانند این پرچم را بردارند.» ⁽²⁾

اعتمادشان به شمشیرهای شان است.

شیعه، پرنده ای است که افق پروازش خیلی بالاتر از تیرهای ماست. پرنده ای که دو بال دارد: یک بال سبز و یک بال سرخ، فوکویاما بال سبز این پرنده را مهدویّت و عدالت خواهی و بال سرخ را شهادت طلبی که ریشه در کربلا دارد و شیعه را فنا ناپذیر کرده است، معرفی می کند.

رهبری، در این زمینه می فرمایند: «آمادگی شما، دشمن را بیمناک می کند؛ نه بیمناک از تجاوز شما- که شما اهل تجاوز نیستید- بیمناک از ایستادگی شما، بیمناک از فکر حمله به شما. در دنیائی که هنوز متأسفانه تکیه به قدرت سرنیزه و اسلحه مي تواند در ارتباط میان ملت ها و کشورها تعیین کننده باشد، در دنیائی که قلدرانی با داشتن مشت های پولادین بخواهند سرنوشت ملت ها را در دست بگیرند- در دنیای مادی- آن ملتی از آسیب محفوظ می ماند که ثابت کند آماده دفاع است... ما اهل تجاوز به هیچ ملتی و هیچ کشوری نیستیم؛ ما هرگز اقدام به جنگ خونين نمي کنیم- ملت ایران این را به اثبات رسانده است- اما ما ملتی هستیم که هر گونه تجاوز را، بلکه هر گونه تهدید را، با استواری و با قدرت کامل پاسخ خواهیم داد. ما ملتی نیستیم که بنشینیم تماشا کنیم قدرت های پوشالیِ مادی که از درون کرم خورده و موریانه خورده اند، ملت استوار و پولادین ایران را تهدید کنند. ما در مقابل تهدید، تهدید می کنیم. هر کسی فکر تجاوز به جمهوری اسلامی ایران در مخیله اش خطور کند، باید خود را آماده دریافت سیلی های محکم و مشت های پولادین کند؛ از سوی ملت مقتدر ایران، از سوی نیروهای مسلح؛ ارتش جمهوریاسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج مردمی، و پشت سر همه، ملت بزرگ ایران. و بدانند؛ هم آمریکا بداند، هم دست نشاندگانش بدانند، هم سگ نگهبانش رژیم صهیونیستی در این منطقه

بداند؛ پاسخ ملت ایران به هر گونه تعرضی، هر گونه تجاوزی، بلکه هر گونه تهدیدی، پاسخی خواهد بود که از درون، آن ها را از هم خواهد پاشید و متلاشی خواهد کرد.» ⁽¹⁾

الطاعة»، «من حقّه الطاعة». هر کس در هر میدان و در هر مقام، باید از آن که شایسته اطاعت است، اطاعت کند. سرپیچی و نافرمانی و «به ما ربطی ندارد» و این حرف ها، نیست. امّت اسلام، وقتی به وصیت پیغمبر عمل کرده که آن جا که اطاعت کردن، شرعاً بر گردن او گذاشته شده است، دیگر اطاعت کند. در مقابل «اطاعت»، «عصیان» است که در آیه شریفه هشدار دهنده ای که بنده بارها به مناسبت های مختلف آن را بیان کرده ام، به آن اشاره شده است.

آل عمران/ 152: وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اَللّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي اَلْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَرائكُمْ ما تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ اَلدُّنْيا وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ اَلْآخِرَةَ...، [همانا خدا راستی و درستی و عده خود را در مورد پیروزی شما به ثبوت رسانید، آن گاه که در ساعات نخستین نبرد، به اذن او کافران را می کشتید و ریشه کن می کردید و هم چنان پیش می رفتید، تا وقتی که در پاسداری از گذرگاه احد سستی کردید و در آن کار کشمکش نمودید و سرانجام دستور پیامبر را نافرمانی کردید و گذرگاه را رها ساختید، و این بعد از آن بود که خداوند آن چه را دوست می داشتید (غنیمت های جنگی) به شما نشان داده بود، آری، از میان شما کسانی اند که دنیا را می خواهند و از میان شما کسانی اند که سرای آخرت را می طلبند...] یکی از عواملی که موجب شکست شد- در جنگ اُحد- قضیه عصیان، یعنی اطاعت نکردن بود. یک کلمه پیغمبر را اطاعت نکردند؛ یک فاجعه به وجود آمد. در دوران جمهوری اسلامی، هر جا عدم اطاعت مشاهده شد، فاجعه به وجود آمد. هر جا اطاعت بود، کار به رشد و صلاح و خیر انجامید.» ⁽¹⁾

در دوران مسؤولیت ممتدی که از روزهای اول انقلاب داشتم، بارها به یاد این جمله امیرالمؤمنين عليه الصّلاة و السلام می افتادم که می فرماید: إِذَا اشْتَدَّ الْبَأْسُ وَ حَمِیَ الْوَطِیسُ اتَّقَیْنَا بِرَسُولِ اللَّهِ ⁽¹⁾، وقتی در جنگ ها کار بر ما سخت می شد و احساس می کردیم که در مقابل حادثه ضعیفیم، به رسول خدا پناه می بردیم. وقتی این جمله امیرالمؤمنین صلوات اللَّه علیه به یادم می آمد، می دیدم بر وضع ما نیز صادق است.

مکرّر اتفاق افتاد که سر قضایای مختلف، با برادران مسؤول می نشستیم و فکرهای مان را تبادل می کردیم و مشکل را در مجموعه ای می گذاشتیم و خدمت امام (رحمة الله) می بردیم و او بود که

با نظر صایب و اراده قوی و ایمان و توکل بی نظیر خود، مشکل را حل می کرد. خدا شاهد است که در مدت عمر خود، کسی را در این حد از توکل و حسن ظن به خدا ندیده و نشنیده ام. او مشکل را حل و گره را باز می کرد.» ⁽¹⁾

بخش سوم: جنگ خیبر

است که اسلام با کفر مقابله کرده و با یک اقدام حساب شده و سریع و غافلگیر کننده ریشه فتنه و توطئه را خنثی می کند.

یهودیانی که به خیبر رفتند، پایگاه کفر را مقابل اسلام تشکیل دادند، اما پیامبر (صلی الله علیه و آله) پیش از آن که آن پیمان شکنان، توطئه های خبیثانه خود را به مرحله اجرا بگذارند، بر آن ها یورش برده و دژهای آنان را با رشادت های مولای متقیان امیرمؤمنان (علیه السلام) در هم کوبید و عظمت اسلام را به رخ کشید.

در شرایط کنونی نیز اگر صهیونیست ها با حمایت آمریکا و به امید پشتیبانی آن ها، برای نظام اسلامی خط و نشان کشیده و بخواهند با همراهی بعضی همسایگان مزدور، برای ایران مشکلاتی ایجاد کنند، همان طور که پیامبر (صلی الله علیه و آله) به صهیونیست های پلید در خیبر مهلت نداد که بخواهند توطئه های خود را عملی کنند، نظام مقدس جمهوری اسلامی هم در برابر صهیونیسم به همان صورت برخورد خواهد کرد!

(صلى الله عليه و آله) را داشتند، اما حضرت فرمود: از شما تنها کسانی که نیتشان جهاد است با ما همراهی کنند ⁽¹⁾.

مزبور هجوم برد و یهودیان به سمت حصن نزار که در ناحیه دیگر از «شق» بود گریخته و در را محکم بستند ⁽¹⁾. اینان نیز پس از نبردی سخت شکست خوردند. این آخرین حصنی بود که با جنگ به دست مسلمانان افتاد. پس از سقوط نزار، سپاه اسلام به سراغ کتیبه، وطیح و سلالم رفتند. دو قلعه اخیر از آن بنی الحقیق و به همراه قلعه قموص در شمار قلعه های کتیبه بوده است ⁽²⁾. زمانی که سپاه اسلام آماده حمله به قلعه های مزبور شد و ساکنان مطمئن به شکست شدند، درخواست صلح کردند. آنان همه چیز خویش را تسلیم کرده و امنیت یافتند.