ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 18

مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل ‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30‌ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء‌التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

اشارة

تفصیل وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل‌الشریعه‬‬‏‫

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی

تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی‬

بسم الله الرحمن الرحیم

[تتمة کِتَابُ التِّجَارَةِ]

أَبْوَابُ الْخِیَارِ

1- بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الْمَجْلِسِ لِلْبَائِعِ وَ الْمُشْتَرِی مَا لَمْ یَتَفَرَّقَا

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الْمَجْلِسِ لِلْبَائِعِ وَ الْمُشْتَرِی مَا لَمْ یَتَفَرَّقَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23011 - رقم الحدیث الباب: 1]

23011- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَیِّعَانِ بِالْخِیَارِ حَتَّی یَفْتَرِقَا وَ صَاحِبُ الْحَیَوَانِ بِالْخِیَارِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از ابی عبدالله: رسول الله (ص) گفت: فروشنده و خریدار تا زمانی که از هم جدا نشوند، اختیار دارند و صاحب حیوان تا سه روز اختیار دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23012 - رقم الحدیث الباب: 2]

23012- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَیِّعَانِ بِالْخِیَارِ حَتَّی یَفْتَرِقَا الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از زراره از ابی عبدالله: شنیدم او گفت: رسول الله (ص) گفت: فروشنده و خریدار تا زمانی که از هم جدا نشوند، اختیار دارند.

[رقم الحدیث الکلی: 23013 - رقم الحدیث الباب: 3]

23013- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا الشَّرْطُ فِی غَیْرِ الْحَیَوَانِ قَالَ الْبَیِّعَانِ بِالْخِیَارِ مَا لَمْ یَفْتَرِقَا فَإِذَا افْتَرَقَا فَلَا خِیَارَ بَعْدَ الرِّضَا مِنْهُمَا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از جمیل از فضیل از ابی عبدالله: در حدیثی گفت: به او گفتم: شرط در غیر حیوان چیست؟ گفت: فروشنده و خریدار تا زمانی که از هم جدا نشوند، اختیار دارند. اگر جدا شوند، بعد از رضایت از بین آنها، دیگر اختیاری نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23014 - رقم الحدیث الباب: 4]

23014- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَیُّمَا رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ بَیْعاً فَهُمَا بِالْخِیَارِ حَتَّی یَفْتَرِقَا فَإِذَا افْتَرَقَا وَجَبَ الْبَیْعُ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله: او گفت: هر مردی که از مردی دیگر خرید کند، هر دو تا زمانی که از هم جدا نشده‌اند اختیار دارند. اگر از هم جدا شدند، خرید واجب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23015 - رقم الحدیث الباب: 5]

23015- 5- ⁽⁷⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْخِیَارُ فِی الْحَیَوَانِ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی وَ فِی غَیْرِ الْحَیَوَانِ أَنْ یَفْتَرِقَا

الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از علی بن اسباط از ابی الحسن الرضا (ع): شنیدم او می‌گفت: اختیار در حیوان سه روز برای خریدار است و در غیر حیوان تا زمانی که از هم جدا شوند.

[رقم الحدیث الکلی: 23016 - رقم الحدیث الباب: 6]

23016- 6- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا التَّاجِرَانِ صَدَقَا ⁽²⁾بُورِکَ لَهُمَا فَإِذَا کَذَبَا وَ خَانَا لَمْ یُبَارَکْ لَهُمَا وَ هُمَا بِالْخِیَارِ مَا لَمْ یَفْتَرِقَا فَإِنِ اخْتَلَفَا فَالْقَوْلُ قَوْلُ رَبِّ السِّلْعَةِ أَوْ یَتَتَارَکَا ⁽³⁾.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ رَفَعَهُ إِلَی الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِیهِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از حسین بن عمر بن یزید از پدرش از ابی عبدالله: رسول الله (ص) گفت: اگر دو تاجر راستگو باشند، برایشان برکت است؛ و اگر دروغ بگویند و خیانت کنند، برکتی برایشان نیست. و آنها تا زمانی که از هم جدا نشوند، اختیار دارند. اگر اختلاف پیدا کنند، قول صاحب کالا معتبر است یا معامله لغو می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23017 - رقم الحدیث الباب: 7]

23017- 7- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا صَفَقَ الرَّجُلُ عَلَی الْبَیْعِ فَقَدْ وَجَبَ وَ إِنْ لَمْ یَفْتَرِقَا.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی إِفَادَةِ الْمِلْکِ قَبْلَ الِافْتِرَاقِ وَ إِنْ جَازَ الْفَسْخُ قَبْلَهُ وَ جَوَّزَ حَمْلَ الِافْتِرَاقِ عَلَی الْبَعِیدِ لِمَا مَرَّ ⁽⁷⁾وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی اشْتِرَاطِ السُّقُوطِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از غیاث بن ابراهیم از جعفر از پدرش از علی (ع): علی (ع) گفت: هرگاه مردی برای معامله با هم دست بدهند ، معامله واجب می‌شود حتی اگر از هم جدا نشده باشند.

می‌گویم: شیخ آن را به معنای انتقال مالکیت قبل از جدا شدن حمل کرده است، اگرچه فسخ قبل از جدا شدن امکان‌پذیر است و همچنین ممکن است جدا شدن ازهمدیگر ازدورباشد وممکن است اشاره به شرط سقوط داشته باشد و شواهدی در این باره نیز وجود دارد.

2- بَابُ سُقُوطِ خِیَارِ الْمَجْلِسِ بِالافْتِرَاقِ بِالْأَبْدَانِ وَ لَوْ بِقَصْدِ سُقُوطِهِ‌

اشارة

⁽¹⁾2 بَابُ سُقُوطِ خِیَارِ الْمَجْلِسِ بِالافْتِرَاقِ بِالْأَبْدَانِ وَ لَوْ بِقَصْدِ سُقُوطِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23018 - رقم الحدیث الباب: 1]

23018- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ أَبِی ع اشْتَرَی أَرْضاً یُقَالُ لَهَا الْعُرَیْضُ- فَلَمَّا اسْتَوْجَبَهَا قَامَ فَمَضَی فَقُلْتُ لَهُ یَا أَبَهْ عَجَّلْتَ الْقِیَامَ فَقَالَ یَا بُنَیَّ أَرَدْتُ أَنْ یَجِبَ الْبَیْعُ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله: او گفت: پدرم زمینی را که به آن «عرَیض» می‌گفتند، خرید. پس از اینکه آن را مالک شد، برخواست و رفت. به او گفتم: پدرجان، شتاب در رفتن کردی. او گفت: پسرم، می‌خواستم خرید قطعی شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23019 - رقم الحدیث الباب: 2]

23019- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ ⁽⁴⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنِّی ابْتَعْتُ أَرْضاً فَلَمَّا اسْتَوْجَبْتُهَا قُمْتُ فَمَشَیْتُ خُطًا ثُمَّ رَجَعْتُ فَأَرَدْتُ أَنْ یَجِبَ الْبَیْعُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَرَدْتُ أَنْ یَجِبَ الْبَیْعُ حِینَ افْتَرَقْنَا ⁽⁵⁾⁽⁶⁾

ترجمه:

از محمد بن مسلم: شنیدم ابا جعفر (ع) گفت: زمینی خریدم و وقتی مالک آن شدم، برخواستم و چند قدم راه رفتم، سپس برگشتم تا خرید قطعی شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23020 - رقم الحدیث الباب: 3]

23020- 3- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ بَایَعْتُ رَجُلًا فَلَمَّا بَایَعْتُهُ قُمْتُ فَمَشَیْتُ خُطًا ثُمَّ رَجَعْتُ

إِلَی مَجْلِسِی لِیَجِبَ الْبَیْعُ حِینَ افْتَرَقْنَا.

ترجمه:

از محمد بن مسلم: شنیدم ابا جعفر (ع) گفت: با مردی معامله کردم و بعد از معامله برخواستم و چند قدم راه رفتم، سپس به مجلس خودم برگشتم تا معامله در هنگام جدا شدن قطعی شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23021 - رقم الحدیث الباب: 4]

23021- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: أَیُّمَا رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ بَیْعاً فَهُمَا بِالْخِیَارِ حَتَّی یَفْتَرِقَا فَإِذَا افْتَرَقَا وَجَبَ الْبَیْعُ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَبِی اشْتَرَی أَرْضاً یُقَالُ لَهَا الْعُرَیْضُ- فَابْتَاعَهَا مِنْ صَاحِبِهَا بِدَنَانِیرَ فَقَالَ أُعْطِیکَ وَرِقاً بِکُلِّ دِینَارٍ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ فَبَاعَهُ بِهَا فَقَامَ أَبِی فَاتَّبَعْتُهُ فَقُلْتُ یَا أَبَهْ لِمَ قُمْتَ سَرِیعاً قَالَ أَرَدْتُ أَنْ یَجِبَ الْبَیْعُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله: او گفت: هر مردی که از مردی دیگر خرید کند، هر دو تا زمانی که از هم جدا نشده‌اند اختیار دارند. اگر از هم جدا شوند، خرید واجب می‌شود. ابوعبدالله (ع) گفت: پدرم زمینی را که به آن «عُرَیض» می‌گفتند، خرید و از صاحبش با دینار خریداری کرد. او گفت: به ازای هر دینار، ده درهم می‌دهم. پس پدرم آن را خرید و بلند شد. او را دنبال کردم و گفتم: پدرجان، چرا سریع بلند شدی؟ او گفت: می‌خواستم معامله واجب شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23022 - رقم الحدیث الباب: 5]

23022- 5- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی جَارِیَةً بِثَمَنٍ مُسَمًّی ثُمَّ افْتَرَقَا فَقَالَ وَجَبَ الْبَیْعُ وَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یَطَأَهَا وَ هِیَ عِنْدَ صَاحِبِهَا الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از عمار بن موسی از ابی عبدالله: در مورد مردی که یک جاریه (کنیز) را به قیمتی معین خریداری کرد و سپس از هم جدا شدند. او گفت: معامله واجب شده است و او (خریدار) حق ندارد تا زمانی که جاریه نزد صاحبش است، با او نزدیکی کند.

3- بَابُ ثُبُوتِ الْخِیَارِ فِی الْحَیَوَانِ کُلِّهِ مِنَ الرَّقِیقِ وَ غَیْرِهِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی خَاصَّةً وَ إِنْ لَمْ یَشْتَرِطْ

اشارة

⁽¹⁾3 بَابُ ثُبُوتِ الْخِیَارِ فِی الْحَیَوَانِ کُلِّهِ مِنَ الرَّقِیقِ وَ غَیْرِهِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی خَاصَّةً وَ إِنْ لَمْ یَشْتَرِطْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23023 - رقم الحدیث الباب: 1]

23023- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی الْحَیَوَانِ کُلِّهِ شَرْطُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی وَ هُوَ بِالْخِیَارِ فِیهَا إِنْ شَرَطَ أَوْ لَمْ یَشْتَرِطْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله: او گفت: در همه حیوانات شرط سه روز برای خریدار وجود دارد و او در این مدت اختیار دارد، چه شرط کرده باشد یا نه.

[رقم الحدیث الکلی: 23024 - رقم الحدیث الباب: 2]

23024- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا ع یَقُولُ صَاحِبُ الْحَیَوَانِ الْمُشْتَرِی بِالْخِیَارِ بِثَلَاثَةِ أَیَّامٍ.

ترجمه:

از حسن بن علی بن فضال: شنیدم ابوالحسن علی بن موسی الرضا (ع) می‌گفت: صاحب حیوان، خریدار، سه روز اختیار دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23025 - رقم الحدیث الباب: 3]

23025- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُتَبَایِعَانِ بِالْخِیَارِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الْحَیَوَانِ وَ فِیمَا سِوَی ذَلِکَ مِنْ بَیْعٍ حَتَّی یَفْتَرِقَا.

أَقُولُ: حَمَلَهُ أَکْثَرُ الْأَصْحَابِ عَلَی بَیْعِ حَیَوَانٍ بِحَیَوَانٍ ⁽⁶⁾وَ إِلَّا لَمْ یَکُنْ لِلْبَائِعِ خِیَارٌ لِمَا مَضَی ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی ⁽⁸⁾وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی التَّقِیَّةِ وَ عَلَی الشَّرْطِ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از ابی عبدالله: او گفت: خریداروفروشنده تا سه روز در حیوان و در سایر معاملات تا زمانی که از هم جدا نشده‌اند، اختیار دارند.

می‌گویم: اکثر اصحاب آن را به معنای فروش حیوان به حیوان حمل کرده‌اند و اگرنه برای فروشنده اختیاری نخواهد بود همانطور که گذشته و خواهد آمد و احتمال دارد به تقیه و شرط (داشتن خیار)حمل شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23026 - رقم الحدیث الباب: 4]

23026- 4- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ وَ قَالَ: فِی الْحَیَوَانِ کُلِّهِ شَرْطُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی وَ هُوَ بِالْخِیَارِ فِیهَا اشْتَرَطَ أَوْ لَمْ یَشْتَرِطْ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله: او گفت: در همه حیوانات شرط سه روز برای خریدار وجود دارد و او در این مدت اختیار دارد، چه شرط کرده باشد یا نه.

[رقم الحدیث الکلی: 23027 - رقم الحدیث الباب: 5]

23027- 5- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا الشَّرْطُ فِی الْحَیَوَانِ قَالَ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از فضیل از ابی عبدالله: ایشان گفتم: شرط در حیوان چیست؟ گفتند : سه روز برای خریدار.

[رقم الحدیث الکلی: 23028 - رقم الحدیث الباب: 6]

23028- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَیِّعَانِ بِالْخِیَارِ حَتَّی یَتَفَرَّقَا وَ صَاحِبُ الْحَیَوَانِ ثَلَاثٌ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁶⁾

أَقُولُ: الْمُرَادُ بِصَاحِبِ الْحَیَوَانِ الْمُشْتَرِی لِمَا مَرَّ فِی حَدِیثِ ابْنِ

فَضَّالٍ ⁽¹⁾وَ غَیْرِهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

از زراره از ابی جعفر: شنیدم او گفت: رسول الله (ص) گفت: فروشنده و خریدار تا زمانی که از هم جدا نشوند، اختیار دارند و صاحب حیوان سه روز.

می گویم : منظورازصاحب حیوان مشتری است .

[رقم الحدیث الکلی: 23029 - رقم الحدیث الباب: 7]

23029- 7- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عُهْدَةُ الْبَیْعِ فِی الرَّقِیقِ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ إِنْ کَانَ بِهَا حَبَلٌ أَوْ بَرَصٌ أَوْ نَحْوُ هَذَا وَ عُهْدَتُهُ سَنَةٌ مِنَ الْجُنُونِ فَمَا بَعْدَ السَّنَةِ فَلَیْسَ بِشَیْ‌ءٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از ابی عبدالله: او گفت: مسئولیت معامله در بردگان سه روز است اگر آنها حاملگی، برص یا چیزی مشابه داشته باشند و مسئولیت آن از جنون یک سال است و پس از یک سال مسئولیتی نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23030 - رقم الحدیث الباب: 8]

23030- 8- ⁽⁵⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْخِیَارُ فِی الْحَیَوَانِ ثَلَاثَةٌ لِلْمُشْتَرِی الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از علی بن اسباط از ابی الحسن الرضا (ع): شنیدم او می‌گفت: اختیار در حیوان سه روز برای خریدار است.

[رقم الحدیث الکلی: 23031 - رقم الحدیث الباب: 9]

23031- 9- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی جَارِیَةً لِمَنِ الْخِیَارُ لِلْمُشْتَرِی أَوْ لِلْبَائِعِ أَوْ لَهُمَا کِلَیْهِمَا فَقَالَ الْخِیَارُ لِمَنِ اشْتَرَی ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ نَظِرَةً فَإِذَا مَضَتْ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ فَقَدْ وَجَبَ الشِّرَاءُ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از علی بن ریاب: او گفت: از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که جاریه (کنیز) خریداری کرده، پرسیدم. اختیار برای چه کسی است؟ برای خریدار یا فروشنده یا هر دو؟ او گفت: اختیار برای خریدار است، سه روزفرصت. اگر سه روز گذشت، خرید قطعی می‌شود.

4- بَابُ سُقُوطِ خِیَارِ الْمُشْتَرِی بِتَصَرُّفِهِ فِی الْحَیَوَانِ وَ إِحْدَاثِهِ فِیهِ‌

اشارة

⁽¹⁾4 بَابُ سُقُوطِ خِیَارِ الْمُشْتَرِی بِتَصَرُّفِهِ فِی الْحَیَوَانِ وَ إِحْدَاثِهِ فِیهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23032 - رقم الحدیث الباب: 1]

23032- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الشَّرْطُ فِی الْحَیَوَانِ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ لِلْمُشْتَرِی اشْتَرَطَ أَمْ لَمْ یَشْتَرِطْ فَإِنْ أَحْدَثَ الْمُشْتَرِی فِیمَا اشْتَرَی حَدَثاً قَبْلَ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ فَذَلِکَ رِضًا مِنْهُ فَلَا شَرْطَ قِیلَ لَهُ وَ مَا الْحَدَثُ قَالَ إِنْ لَامَسَ أَوْ قَبَّلَ أَوْ نَظَرَ مِنْهَا إِلَی مَا کَانَ یَحْرُمُ عَلَیْهِ قَبْلَ الشِّرَاءِ الْحَدِیثَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از علی بن ریاب از ابی عبدالله (ع): که ایشان گفتند:خیار در حیوان سه روز برای خریدار است، چه شرط کند یا نکند. اگر خریدار در آنچه خریده پیش از سه روز تغییر ایجاد کند، این نشانه رضایت اوست و دیگر خیاری وجود ندارد. از او پرسیده شد: تغییر چیست؟ گفت: اگر لمس کند یا ببوسد یا به گونه ای که قبل از خرید حرام بود، نگاه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 23033 - رقم الحدیث الباب: 2]

23033- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع فِی الرَّجُلِ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ دَابَّةً فَأَحْدَثَ فِیهَا حَدَثاً مِنْ أَخْذِ الْحَافِرِ أَوْ أَنْعَلَهَا أَوْ رَکِبَ ظَهْرَهَا فَرَاسِخَ أَ لَهُ أَنْ یَرُدَّهَا فِی الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ الَّتِی لَهُ فِیهَا الْخِیَارُ بَعْدَ الْحَدَثِ الَّذِی یُحْدِثُ فِیهَا أَوِ الرُّکُوبِ الَّذِی یَرْکَبُهَا فَرَاسِخَ فَوَقَّعَ ع إِذَا أَحْدَثَ فِیهَا حَدَثاً فَقَدْ وَجَبَ الشِّرَاءُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

ترجمه:

از محمد بن حسن صفار: او گفت: به ابی محمد (ع) در مورد مردی که از مردی دیگر دابّه (حیوان) خریداری کرده و در آن تغییر ایجاد کرده؛ مانند گرفتن نعل یا نعله کردن یا سوار شدن بر آن تا فرسنگ‌ها، نامه نوشتم. آیا می‌تواند آن را در سه روز اختیار خود پس از این تغییرات یا سواری که بر آن کرده، بازگرداند؟ او نوشت: اگر در آن تغییر ایجاد کند، خرید قطعی می‌شود، ان شاء الله.

[رقم الحدیث الکلی: 23034 - رقم الحدیث الباب: 3]

23034- 3- ⁽⁵⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ بِالسَّنَدِ السَّابِقِ عَنْ

عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ ⁽¹⁾قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی جَارِیَةً لِمَنِ الْخِیَارُ ⁽²⁾فَقَالَ الْخِیَارُ لِمَنِ اشْتَرَی إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ لَهُ أَ رَأَیْتَ إِنْ قَبَّلَهَا الْمُشْتَرِی أَوْ لَامَسَ قَالَ فَقَالَ إِذَا قَبَّلَ أَوْ لَامَسَ أَوْ نَظَرَ مِنْهَا إِلَی مَا یَحْرُمُ عَلَی غَیْرِهِ فَقَدِ انْقَضَی الشَّرْطُ وَ لَزِمَتْهُ.

ترجمه:

از علی بن ریاب: او گفت: از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که جاریه (کنیز) خریداری کرده، پرسیدم. اختیار برای چه کسی است؟ او گفت: اختیار برای خریدار است تا وقتی که او را ببیند، گفتم: اگر خریدار او را بوسید یا لمس کرد چه؟ او گفت: اگر بوسید یا لمس کرد یا به آنچه که برای دیگران حرام است، نگاه کرد، شرط پایان می‌یابد و بر او لازم می‌شود.

5- بَابُ أَنَّ الْحَیَوَانَ إِذَا تَلِفَ أَوْ حَدَثَ فِیهِ عَیْبٌ فِی الثَّلَاثَةِ کَانَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ وَ یُسْتَحْلَفُ الْمُشْتَرِی عَلَی عَدَمِ الرِّضَا إِنِ ادُّعِیَ عَلَیْهِ‌

اشارة

⁽³⁾5 بَابُ أَنَّ الْحَیَوَانَ إِذَا تَلِفَ أَوْ حَدَثَ فِیهِ عَیْبٌ فِی الثَّلَاثَةِ کَانَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ وَ یُسْتَحْلَفُ الْمُشْتَرِی عَلَی عَدَمِ الرِّضَا إِنِ ادُّعِیَ عَلَیْهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23035 - رقم الحدیث الباب: 1]

23035- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی أَمَةً بِشَرْطٍ مِنْ رَجُلٍ یَوْماً أَوْ یَوْمَیْنِ فَمَاتَتْ عِنْدَهُ وَ قَدْ قَطَعَ الثَّمَنَ عَلَی مَنْ یَکُونُ الضَّمَانُ فَقَالَ لَیْسَ عَلَی الَّذِی اشْتَرَی ضَمَانٌ حَتَّی یَمْضِیَ شَرْطُهُ ⁽⁵⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن ابی عبدالله: او گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره مردی که کنیزی را به شرط یک یا دو روز از مردی دیگر خریداری کرده پرسیدم و کنیز نزد او مرد. و بهای آن را به فروشنده پرداخت کرده بود. ضمان بر عهده کیست؟ او گفت: بر خریدار ضمان نیست تا وقتی که شرط او تمام شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23036 - رقم الحدیث الباب: 2]

23036- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الدَّابَّةَ أَوِ الْعَبْدَ وَ یَشْتَرِطُ إِلَی یَوْمٍ أَوْ

یَوْمَیْنِ فَیَمُوتُ الْعَبْدُ وَ الدَّابَّةُ أَوْ یَحْدُثُ فِیهِ حَدَثٌ عَلَی مَنْ ضَمَانُ ذَلِکَ فَقَالَ عَلَی الْبَائِعِ حَتَّی یَنْقَضِیَ الشَّرْطُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ یَصِیرَ الْمَبِیعُ لِلْمُشْتَرِی.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: لَا ضَمَانَ عَلَی الْمُبْتَاعِ حَتَّی یَنْقَضِیَ الشَّرْطُ وَ یَصِیرَ الْبَیْعُ لَهُ ⁽¹⁾

ترجمه:

از ابن سنان، یعنی عبدالله: او گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره مردی که دابّه (حیوان) یا عبد (برده) خریداری کرده و شرط یک یا دو روز گذاشته پرسیدم. اگر عبد یا دابّه بمیرد یا در آن اتفاقی بیافتد، ضمان بر عهده کیست؟ او گفت: بر عهده فروشنده است تا شرط سه روز تمام شود و مبیع برای خریدار شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23037 - رقم الحدیث الباب: 3]

23037- 3- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ یَصِیرَ الْمَبِیعُ لِلْمُشْتَرِی شَرَطَ الْبَائِعُ أَوْ لَمْ یَشْتَرِطْهُ.

ترجمه:

روایت حسن بن محبوب مانند حدیث قبلی است، با این تفاوت که او گفت: و مبیع برای خریدار می‌شود، چه فروشنده شرط کرده باشد یا نه.

[رقم الحدیث الکلی: 23038 - رقم الحدیث الباب: 4]

23038- 4- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی الْحَسَنِ الْفَارِسِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی رَجُلٍ اشْتَرَی عَبْداً بِشَرْطِ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فَمَاتَ الْعَبْدُ فِی الشَّرْطِ قَالَ یُسْتَحْلَفُ بِاللَّهِ مَا رَضِیَهُ ثُمَّ هُوَ بَرِی‌ءٌ مِنَ الضَّمَانِ.

ترجمه:

از عبدالله بن حسن بن زید بن علی بن حسین از پدرش از جعفر بن محمد (ع): او گفت: رسول الله (ص) درباره مردی که برده‌ای را به شرط سه روز خریداری کرده و برده در این مدت مرده است، گفت: او باید به خدا قسم بخورد که راضی نبوده است و سپس از ضمان بری می‌شود

[رقم الحدیث الکلی: 23039 - رقم الحدیث الباب: 5]

23039- 5- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ رِبَاطٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ حَدَثَ بِالْحَیَوَانِ قَبْلَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فَهُوَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ زُرَارَةَ ⁽⁵⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حسن بن علی بن ربااط از کسی که آن را روایت کرده از ابی عبدالله (ع): او گفت: اگر در حیوان قبل از سه روز حادثه‌ای رخ دهد، از مال فروشنده است.

6- بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الشَّرْطِ بِحَسَبِ مَا یَشْتَرِطَانِهِ وَ کَذَا کُلُّ شَرْطٍ إِذَا لَمْ یُخَالِفْ کِتَابَ اللَّهِ‌

اشارة

⁽¹⁾6 بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الشَّرْطِ بِحَسَبِ مَا یَشْتَرِطَانِهِ وَ کَذَا کُلُّ شَرْطٍ إِذَا لَمْ یُخَالِفْ کِتَابَ اللَّهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23040 - رقم الحدیث الباب: 1]

23040- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطاً مُخَالِفاً لِکِتَابِ اللَّهِ- فَلَا یَجُوزُ لَهُ وَ لَا یَجُوزُ عَلَی الَّذِی اشْتُرِطَ عَلَیْهِ وَ الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ مِمَّا وَافَقَ کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از ابی عبدالله (ع): شنیدم او می‌گفت: هر کس شرطی مخالف کتاب خدا بگذارد، نه برای او جایز است و نه برای کسی که بر او شرط شده است و مسلمانان به شروط خود پایبندند، به شرطی که با کتاب خدا عزوجل موافق باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 23041 - رقم الحدیث الباب: 2]

23041- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ إِلَّا کُلَّ شَرْطٍ خَالَفَ کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَا یَجُوزُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از ابی عبدالله (ع): او گفت: مسلمانان به شروط خود پایبندند، مگر هر شرطی که مخالف کتاب خدا عزوجل باشد، جایز نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23042 - رقم الحدیث الباب: 3]

23042- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الشَّرْطِ فِی الْإِمَاءِ لَا تُبَاعُ وَ لَا تُوهَبُ قَالَ یَجُوزُ ذَلِکَ غَیْرَ الْمِیرَاثِ فَإِنَّهَا تُورَثُ لِأَنَّ کُلَّ شَرْطٍ خَالَفَ الْکِتَابَ بَاطِلٌ.

ترجمه:

از ابن سنان: او گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره شرطی که در مورد کنیزان وجود دارد پرسیدم که نمی‌توانند فروخته یا بخشیده شوند. او گفت: این شرط جایز است، به جز در مورد میراث، زیرا هر شرطی که مخالف کتاب خدا باشد، باطل است.

[رقم الحدیث الکلی: 23043 - رقم الحدیث الباب: 4]

23043- 4- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلَیْنِ اشْتَرَکَا فِی مَالٍ وَ رَبِحَا فِیهِ رِبْحاً وَ کَانَ الْمَالُ دَیْناً عَلَیْهِمَا فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ أَعْطِنِی رَأْسَ الْمَالِ وَ الرِّبْحُ لَکَ وَ مَا تَوِیَ ⁽²⁾فَعَلَیْکَ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا اشْتَرَطَ عَلَیْهِ وَ إِنْ کَانَ شَرْطاً یُخَالِفُ کِتَابَ اللَّهِ- فَهُوَ رَدٌّ إِلَی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله: درباره دو مردی که در مالی شریک بودند و در آن سود بردند و مال به صورت قرض بر عهده آنها بود. یکی از آنها به دیگری گفت: اصل مال را به من بده و سود برای تو باشد و هرچه خسارت شد، بر عهده تو است. او گفت: اگر شرط کنند که مخالف کتاب خدا نباشد، اشکالی ندارد و اگر شرطی باشد که مخالف کتاب خدا عزوجل باشد، رد به کتاب خدا است

[رقم الحدیث الکلی: 23044 - رقم الحدیث الباب: 5]

23044- 5- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع کَانَ یَقُولُ مَنْ شَرَطَ لِامْرَأَتِهِ شَرْطاً فَلْیَفِ لَهَا بِهِ فَإِنَّ الْمُسْلِمِینَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ إِلَّا شَرْطاً حَرَّمَ حَلَالًا أَوْ أَحَلَّ حَرَاماً.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽⁵⁾وَ فِی أَحْکَامِ الْعُقُودِ ⁽⁶⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار از جعفر از پدرش: او گفت: علی بن ابی طالب (ع) می‌گفت: هر که برای همسرش شرطی بگذارد، باید به آن وفا کند، زیرا مسلمانان به شروط خود پایبندند، مگر شرطی که حلال را حرام یا حرام را حلال کند.

7- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَشْتَرِطَ الْبَائِعُ مُدَّةً مُعَیَّنَةً یَرُدُّ فِیهَا الثَّمَنَ وَ یَرْتَجِعُ الْمَبِیعَ فَلَهُ الْخِیَارُ فِیهَا وَ یَلْزَمُ الْبَیْعُ بَعْدَهَا

اشارة

⁽¹⁾7 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَشْتَرِطَ الْبَائِعُ مُدَّةً مُعَیَّنَةً یَرُدُّ فِیهَا الثَّمَنَ وَ یَرْتَجِعُ الْمَبِیعَ فَلَهُ الْخِیَارُ فِیهَا وَ یَلْزَمُ الْبَیْعُ بَعْدَهَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23045 - رقم الحدیث الباب: 1]

23045- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نُخَالِطُ أُنَاساً مِنْ أَهْلِ السَّوَادِ وَ غَیْرِهِمْ فَنَبِیعُهُمْ وَ نَرْبَحُ عَلَیْهِمْ لِلْعَشَرَةِ اثْنَیْ عَشَرَ وَ الْعَشَرَةِ ثَلَاثَةَ عَشَرَ وَ نُؤَخِّرُ ⁽³⁾ذَلِکَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ السَّنَةِ وَ نَحْوِهَا وَ یَکْتُبُ لَنَا الرَّجُلُ عَلَی دَارِهِ أَوْ عَلَی أَرْضِهِ بِذَلِکَ الْمَالِ الَّذِی فِیهِ الْفَضْلُ الَّذِی أَخَذَ مِنَّا شِرَاءً ⁽⁴⁾قَدْ بَاعَ وَ قَبَضَ الثَّمَنَ مِنْهُ فَنَعِدُهُ ⁽⁵⁾إِنْ هُوَ جَاءَ بِالْمَالِ إِلَی وَقْتٍ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ أَنْ نَرُدَّ عَلَیْهِ الشِّرَاءَ فَإِنْ جَاءَ الْوَقْتُ وَ لَمْ یَأْتِنَا بِالدَّرَاهِمِ فَهُوَ لَنَا فَمَا تَرَی فِی الشِّرَاءِ فَقَالَ أَرَی أَنَّهُ لَکَ إِنْ لَمْ یَفْعَلْ وَ إِنْ جَاءَ بِالْمَالِ لِلْوَقْتِ فَرُدَّ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ وَ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی جَمِیعاً عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ نَحْوَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از سعید بن یسار: او گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: ما با برخی از اهل سواد و غیره معامله می‌کنیم و به آنها می‌فروشیم و سود می‌بریم، برای هر ده واحد، دوازده و برای هر ده واحد، سیزده و این را بین خودمان به مدت یک سال یا کمتر یا بیشتر به تعویق می‌اندازیم و مرد برای ما بر خانه یا زمین خود می‌نویسد که این مال با افزایش ارزش از ما خریداری شده و او فروخته و ثمن را از او دریافت کرده است. به او وعده می‌دهیم که اگر تا زمانی که بین ما و او تعیین شده، پول را بیاورد، معامله را به او بازگردانیم. اگر وقت برسد و او پول را نیاورد، مال برای ماست. نظرتان در این باره چیست؟ او گفت: می‌بینم که این مال برای شماست اگر او انجام ندهد و اگر به موقع پول را بیاورد، به او بازگردانید.

[رقم الحدیث الکلی: 23046 - رقم الحدیث الباب: 2]

23046- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی

الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع ⁽¹⁾قَالَ: إِنْ بِعْتَ رَجُلًا عَلَی شَرْطٍ فَإِنْ أَتَاکَ بِمَالِکَ وَ إِلَّا فَالْبَیْعُ لَکَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از ابی الجارود از ابی جعفر (ع): او گفت: اگر به مردی با شرط بفروشی و او مالت را برای تو بیاورد، وگرنه معامله برای تو است.

8- بَابُ أَنَّ الْمَبِیعَ إِذَا حَصَلَ لَهُ نَمَاءٌ فِی مُدَّةِ الْخِیَارِ فَلِلْمُشْتَرِی وَ إِنْ تَلِفَ فِیهَا فَمِنْ مَالِهِ إِنْ کَانَ الْخِیَارُ لِلْبَائِعِ وَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ إِنْ کَانَ الْخِیَارُ لِلْمُشْتَرِی‌

اشارة

⁽⁴⁾8 بَابُ أَنَّ الْمَبِیعَ إِذَا حَصَلَ لَهُ نَمَاءٌ فِی مُدَّةِ الْخِیَارِ فَلِلْمُشْتَرِی وَ إِنْ تَلِفَ فِیهَا فَمِنْ مَالِهِ إِنْ کَانَ الْخِیَارُ لِلْبَائِعِ وَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ إِنْ کَانَ الْخِیَارُ لِلْمُشْتَرِی

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23047 - رقم الحدیث الباب: 1]

23047- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِی مَنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ: رَجُلٌ مُسْلِمٌ احْتَاجَ إِلَی بَیْعِ دَارِهِ فَجَاءَ إِلَی أَخِیهِ فَقَالَ أَبِیعُکَ دَارِی هَذِهِ وَ تَکُونُ لَکَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ تَکُونَ لِغَیْرِکَ عَلَی أَنْ تَشْتَرِطَ لِی إِنْ أَنَا جِئْتُکَ بِثَمَنِهَا إِلَی سَنَةٍ أَنْ تَرُدَّ عَلَیَّ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهَذَا إِنْ جَاءَ بِثَمَنِهَا إِلَی سَنَةٍ رَدَّهَا عَلَیْهِ قُلْتُ فَإِنَّهَا کَانَتْ فِیهَا غَلَّةٌ کَثِیرَةٌ فَأَخَذَ الْغَلَّةَ لِمَنْ تَکُونُ الْغَلَّةُ فَقَالَ الْغَلَّةُ لِلْمُشْتَرِی أَ لَا تَرَی أَنَّهُ لَوِ احْتَرَقَتْ لَکَانَتْ مِنْ مَالِهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلَهُ رَجُلٌ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار: او گفت: کسی که ازابی عبدالله (ع) را شنیده بود به من گفت، و مردی که همراهش بود، پرسید: مرد مسلمانی که نیاز به فروش خانه‌اش دارد، نزد برادرش آمد و گفت: این خانه را به تو می‌فروشم و برای تو بهتر است تا به دیگری برسد، به شرطی که اگر من تا یک سال به تو بهای آن را بیاورم، آن را به من بازگردانی. ایشان گفتند: اشکالی ندارد، اگر تا یک سال بهای آن را بیاورد، به او بازگرداند. گفتم: اگر در این مدت غلّه زیادی حاصل شد و او غلّه را گرفت، غلّه برای کیست؟ او گفت: غلّه برای خریدار است. آیا نمی‌بینی که اگر خانه سوخت، از مال او بود؟

[رقم الحدیث الکلی: 23048 - رقم الحدیث الباب: 2]

23048- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ کَانَ بَیْنَهُمَا شَرْطٌ أَیَّاماً مَعْدُودَةً فَهَلَکَ فِی یَدِ الْمُشْتَرِی قَبْلَ أَنْ یَمْضِیَ الشَّرْطُ فَهُوَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ.

ترجمه:

از ابن سنان از ابی عبدالله (ع) در حدیث: او گفت: و اگر بین آنها شرط روزهای معدود باشد و در دست خریدار قبل از اینکه شرط تمام شود، از بین برود، از مال فروشنده است.

[رقم الحدیث الکلی: 23049 - رقم الحدیث الباب: 3]

23049- 3- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی بِشْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ مَیْسَرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْجَارُودِ یَسْأَلُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنْ رَجُلٍ بَاعَ دَاراً لَهُ مِنْ رَجُلٍ وَ کَانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الرَّجُلِ الَّذِی اشْتَرَی مِنْهُ الدَّارَ حَاصِرٌ فَشَرَطَ إِنَّکَ إِنْ أَتَیْتَنِی بِمَالِی مَا بَیْنَ ثَلَاثِ سِنِینَ فَالدَّارُ دَارُکَ فَأَتَاهُ بِمَالِهِ قَالَ لَهُ شَرْطُهُ قَالَ لَهُ أَبُو الْجَارُودِ فَإِنَّ ذَلِکَ الرَّجُلَ قَدْ أَصَابَ فِی ذَلِکَ الْمَالِ فِی ثَلَاثِ سِنِینَ قَالَ هُوَ مَالُهُ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّ الدَّارَ احْتَرَقَتْ مِنْ مَالِ مَنْ کَانَتْ تَکُونُ الدَّارُ دَارَ الْمُشْتَرِی.

أَقُولُ: وَجْهُ الْجَمْعِ مَا أَشَرْنَا إِلَیْهِ فِی عُنْوَانِ الْبَابِ ذَکَرَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ ⁽⁴⁾وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از معاویه بن میسره: او گفت: شنیدم ابو جارود از ابی عبدالله (ع) پرسید: مردی خانه‌ای به مردی دیگر فروخت و بین او و مردی که خانه را از او خرید، شرطی بود. شرط کرد اگر طی سه سال مالم را بیاوری، خانه برای تو است. او پول را آورد. او گفت: شرط او(باید به شرط عمل کند وخانه مال اوست). ابو جارود گفت: اگر در آن مال در سه سال سود برد، او گفت: مال او(فروشنده ) ست. ابی عبدالله (ع) گفت: اگر خانه سوخت، مال چه کسی بود؟ خانه برای خریدار است.

9- بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ وَ لَمْ یَقْبِضِ الثَّمَنَ وَ لَا قَبَّضَ الْمَبِیعَ وَ لَا اشْتَرَطَ التَّأْخِیرَ فَالْبَیْعُ لَازِمٌ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ لِلْبَائِعِ الْخِیَارُ بَعْدَهَا وَ أَنَّهُ لَا خِیَارَ لِلْمُشْتَرِی وَ إِنْ لَمْ یَدْفَعِ الثَّمَنَ و

اشارة

⁽¹⁾9 بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ وَ لَمْ یَقْبِضِ الثَّمَنَ وَ لَا قَبَّضَ الْمَبِیعَ وَ لَا اشْتَرَطَ التَّأْخِیرَ فَالْبَیْعُ لَازِمٌ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ لِلْبَائِعِ الْخِیَارُ بَعْدَهَا وَ أَنَّهُ لَا خِیَارَ لِلْمُشْتَرِی وَ إِنْ لَمْ یَدْفَعِ الثَّمَنَ وَ حُکْمِ خِیَارِ التَّأْخِیرِ فِی الْجَارِیَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23050 - رقم الحدیث الباب: 1]

23050- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَشْتَرِی مِنَ الرَّجُلِ الْمَتَاعَ ثُمَّ یَدَعُهُ عِنْدَهُ فَیَقُولُ حَتَّی آتِیَکَ بِثَمَنِهِ قَالَ إِنْ جَاءَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَ إِلَّا فَلَا بَیْعَ لَهُ.

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ فِی حَدِیثٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ جَمِیلٍ ⁽⁴⁾عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ ⁽⁵⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از زراره از ابی جعفر (ع): او گفت: به او گفتم مردی از مردی دیگر کالا می‌خرد و آن را نزد او می‌گذارد و می‌گوید تا بهای آن را بیاورم. او گفت: اگر بین سه روز بیاورد، معامله معتبر است وگرنه معامله‌ای نیست

[رقم الحدیث الکلی: 23051 - رقم الحدیث الباب: 2]

23051- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ

عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: اشْتَرَیْتُ مَحْمِلًا فَأَعْطَیْتُ بَعْضَ ثَمَنِهِ وَ تَرَکْتُهُ عِنْدَ صَاحِبِهِ ثُمَّ احْتُبِسْتُ أَیَّاماً ثُمَّ جِئْتُ إِلَی بَائِعِ الْمَحْمِلِ لآِخُذَهُ فَقَالَ قَدْ بِعْتُهُ فَضَحِکْتُ ثُمَّ قُلْتُ لَا وَ اللَّهِ لَا أَدَعُکَ أَوْ أُقَاضِیَکَ فَقَالَ لِی تَرْضَی بِأَبِی بَکْرِ بْنِ عَیَّاشٍ- قُلْتُ نَعَمْ فَأَتَیْتُهُ فَقَصَصْنَا عَلَیْهِ قِصَّتَنَا فَقَالَ أَبُو بَکْرٍ بِقَوْلِ مَنْ تُرِیدُ أَنْ أَقْضِیَ بَیْنَکُمَا أَ بِقَوْلِ صَاحِبِکَ أَوْ غَیْرِهِ قَالَ قُلْتُ: بِقَوْلِ صَاحِبِی قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنِ اشْتَرَی شَیْئاً فَجَاءَ بِالثَّمَنِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَ إِلَّا فَلَا بَیْعَ لَهُ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن حجاج: او گفت: محملی خریدم و بخشی از بهای آن را پرداخت کردم و آن را نزد صاحبش گذاشتم. بعد از چند روز برگشتم تا محمل را بگیرم، فروشنده گفت که آن را فروخته است. خندیدم و گفتم: نه به خدا، نمی‌گذارم یا با تو دعوی می‌کنم. او گفت: آیا به ابوبکر بن عیاش راضی هستی؟ گفتم: بله. پس نزد او رفتیم و قصه خود را برای او بازگو کردیم. ابوبکر گفت: به نظر چه کسی می‌خواهی بین شما داوری کنم؟ به نظر دوستت(امام صادق &) یا غیر او؟ گفتم: به نظر دوستم. او گفت: شنیدم که می‌گفت: هر کس چیزی بخرد و بین خود و سه روز با پول بیاید، معامله معتبر است، وگرنه معامله‌ای نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23052 - رقم الحدیث الباب: 3]

23052- 3- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ الْبَیْعَ وَ لَا یَقْبِضُهُ صَاحِبُهُ وَ لَا یَقْبِضُ الثَّمَنَ قَالَ فَإِنَّ الْأَجَلَ بَیْنَهُمَا ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ فَإِنْ قَبَضَ بَیْعَهُ وَ إِلَّا فَلَا بَیْعَ بَیْنَهُمَا.

ترجمه:

از علی بن یقطین: او گفت: از ابا الحسن (ع) درباره مردی که معامله‌ای می‌کند و طرف مقابل کالا یا پول را دریافت نمی‌کند، پرسیدم. او گفت: مدت بین آنها سه روز است، اگر معامله‌اش را دریافت کرد وگرنه معامله‌ای بین آنها نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23053 - رقم الحدیث الباب: 4]

23053- 4- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَبْدٍ صَالِحٍ ع قَالَ: مَنِ اشْتَرَی بَیْعاً فَمَضَتْ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ وَ لَمْ یَجِئْ فَلَا بَیْعَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار از عبد صالح (ع): او گفت: کسی که خریدی انجام دهد و سه روز بگذرد و نیاید، معامله‌ای برای او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23054 - رقم الحدیث الباب: 5]

23054- 5- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ هُذَیْلِ بْنِ صَدَقَةَ الطَّحَّانِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْمَتَاعَ أَوِ الثَّوْبَ فَیَنْطَلِقُ بِهِ إِلَی مَنْزِلِهِ وَ لَمْ

یَنْقُدْ شَیْئاً فَیَبْدُو لَهُ فَیَرُدُّهُ هَلْ یَنْبَغِی ذَلِکَ لَهُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطِیبَ نَفْسُ صَاحِبِهِ.

ترجمه:

از هذیل بن صدقه الطحان: او گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره مردی که کالا یا لباسی خریداری کرده و آن را به خانه خود برده و چیزی پرداخت نکرده، پرسیدم. سپس تصمیم گرفت آن را برگرداند. آیا باید این کار را انجام دهد؟ او گفت: خیر، مگر اینکه صاحب کالا رضایت دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 23055 - رقم الحدیث الباب: 6]

23055- 6- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی جَارِیَةً وَ قَالَ أَجِیئُکَ بِالثَّمَنِ فَقَالَ إِنْ جَاءَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ شَهْرٍ وَ إِلَّا فَلَا بَیْعَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ زُرَارَةَ ⁽²⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽³⁾

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ بِالنِّسْبَةِ إِلَی الْبَائِعِ لِأَنَّ الْمُعْتَبَرَ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ أَوْ مَخْصُوصٌ بِالْجَارِیَةِ ذَکَرَهُمَا الشَّیْخُ لِمَا مَضَی ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از علی بن یقطین: او گفت: از ابا الحسن (ع) درباره مردی که جاریه‌ای خریداری کرده و گفته که بهای آن را می‌آورد، پرسیدم. او گفت: اگر بین او و ماه بهای آن را بیاورد، وگرنه معامله‌ای برای او نیست. می‌گویم: این حکم به استحباب نسبت به فروشنده حمل می‌شود زیرا مهلت معتبر سه روز است یا خاص جاریه است که شیخ آن‌ها را ذکر کرده است.

10- بَابُ أَنَّ الْمَبِیعَ إِذَا تَلِفَ قَبْلَ الْقَبْضِ تَلِفَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ‌

اشارة

⁽⁶⁾10 بَابُ أَنَّ الْمَبِیعَ إِذَا تَلِفَ قَبْلَ الْقَبْضِ تَلِفَ مِنْ مَالِ الْبَائِعِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23056 - رقم الحدیث الباب: 1]

23056- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی

عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی مَتَاعاً مِنْ رَجُلٍ وَ أَوْجَبَهُ غَیْرَ أَنَّهُ تَرَکَ الْمَتَاعَ عِنْدَهُ وَ لَمْ یَقْبِضْهُ قَالَ آتِیکَ غَداً إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَسُرِقَ الْمَتَاعُ مِنْ مَالِ مَنْ یَکُونُ قَالَ مِنْ مَالِ صَاحِبِ الْمَتَاعِ الَّذِی هُوَ فِی بَیْتِهِ حَتَّی یُقَبِّضَ الْمَتَاعَ وَ یُخْرِجَهُ مِنْ بَیْتِهِ فَإِذَا أَخْرَجَهُ مِنْ بَیْتِهِ فَالْمُبْتَاعُ ضَامِنٌ لِحَقِّهِ حَتَّی یَرُدَّ مَالَهُ إِلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽¹⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ ⁽²⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾

و یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 2 من الباب 13 من أبواب السلف.

ترجمه:

از عقبة بن خالد از ابی عبدالله (ع): او گفت: درباره مردی که از مردی دیگر کالایی خریده و آن را واجب(قطعی) کرده، اما کالا را نزد او گذاشته و قبض نکرده است. او گفت: فردا نزدت می‌آیم، ان شاء الله. کالا دزدیده شد، از مال چه کسی است؟ او گفت: از مال صاحب کالا که آن را در خانه‌اش نگه داشته تا کالا را قبض کرده و از خانه‌اش خارج کند. پس هنگامی که آن را از خانه‌اش خارج کرد، خریدار ضامن حق اوست تا ماله را به او بازگرداند.

11- بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی مَا یَفْسُدُ مِنْ یَوْمِهِ فَالْبَیْعُ لَازِمٌ إِلَی اللَّیْلِ ثُمَّ لِلْبَائِعِ الْفَسْخُ‌

اشارة

⁽⁴⁾11 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی مَا یَفْسُدُ مِنْ یَوْمِهِ فَالْبَیْعُ لَازِمٌ إِلَی اللَّیْلِ ثُمَّ لِلْبَائِعِ الْفَسْخُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23057 - رقم الحدیث الباب: 1]

23057- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ أَوْ غَیْرِهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ⁽⁶⁾وَ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَشْتَرِی الشَّیْ‌ءَ الَّذِی یَفْسُدُ مِنْ یَوْمِهِ وَ یَتْرُکُهُ حَتَّی یَأْتِیَهُ بِالثَّمَنِ قَالَ إِنْ جَاءَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّیْلِ بِالثَّمَنِ وَ إِلَّا فَلَا بَیْعَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از محمد بن ابی حمزه یا غیر او از کسی که آن را روایت کرده، از ابی عبدالله و ابا الحسن (ع): او گفت: درباره مردی که چیزی خریداری می‌کند که همان روز خراب می‌شود و آن را می‌گذارد تا بهای آن را بیاورد. او گفت: اگر تا شب بهای آن را بیاورد، وگرنه معامله‌ای برای او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23058 - رقم الحدیث الباب: 2]

23058- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ رِبَاطٍ عَنْ زُرَارَةَ ⁽²⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْعُهْدَةُ فِیمَا یَفْسُدُ مِنْ یَوْمِهِ مِثْلِ الْبُقُولِ وَ الْبِطِّیخِ وَ الْفَوَاکِهِ یَوْمٌ إِلَی اللَّیْلِ.

ترجمه:

از زراره از ابی عبدالله (ع) در حدیث: او گفت: مسئولیت آنچه که در روزش فاسد می‌شود، مانند سبزیجات، هندوانه و میوه‌ها، تا پایان همان روز است.

12- بَابُ أَنَّ صَاحِبَ الْخِیَارِ إِذَا أَوْجَبَ الْبَیْعَ عَلَی نَفْسِهِ وَ رَضِیَ بِهِ سَقَطَ خِیَارُهُ وَ أَنَّهُ یَنْبَغِی أَنْ یُوجِبَ الْمُشْتَرِی الْبَیْعَ قَبْلَ أَنْ یَبِیعَ‌

اشارة

⁽³⁾12 بَابُ أَنَّ صَاحِبَ الْخِیَارِ إِذَا أَوْجَبَ الْبَیْعَ عَلَی نَفْسِهِ وَ رَضِیَ بِهِ سَقَطَ خِیَارُهُ وَ أَنَّهُ یَنْبَغِی أَنْ یُوجِبَ الْمُشْتَرِی الْبَیْعَ قَبْلَ أَنْ یَبِیعَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23059 - رقم الحدیث الباب: 1]

23059- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَضَی فِی رَجُلٍ اشْتَرَی ثَوْباً بِشَرْطٍ إِلَی نِصْفِ النَّهَارِ فَعَرَضَ لَهُ رِبْحٌ فَأَرَادَ بَیْعَهُ قَالَ لِیُشْهِدْ أَنَّهُ قَدْ رَضِیَهُ فَاسْتَوْجَبَهُ ثُمَّ لْیَبِعْهُ إِنْ شَاءَ فَإِنْ أَقَامَهُ فِی السُّوقِ وَ لَمْ یَبِعْ فَقَدْ وَجَبَ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از سکونی از ابی عبدالله (ع): امیرالمؤمنین (ع) درباره مردی که لباسی را به شرط تا نیمه روز خریداری کرده و سود برد و خواست آن را بفروشد، قضاوت کرد و گفت: باید شهادت دهد که آن را قبول کرده و مستحق شده است، سپس اگر خواست آن را بفروشد. اگر آن را در بازار نگه داشت و نفروخت، بر او واجب شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 23060 - رقم الحدیث الباب: 2]

23060- 2- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَبْتَاعُ الثَّوْبَ مِنَ السُّوقِ لِأَهْلِهِ وَ یَأْخُذُهُ بِشَرْطٍ فَیُعْطَی الرِّبْحَ فِی أَهْلِهِ قَالَ إِنْ رَغِبَ فِی الرِّبْحِ فَلْیُوجِبِ الثَّوْبَ عَلَی نَفْسِهِ وَ لَا یَجْعَلْ فِی نَفْسِهِ أَنْ یَرُدَّ الثَّوْبَ عَلَی صَاحِبِهِ إِنْ رُدَّ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ ⁽¹⁾. أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): او پرسید درباره مردی که لباسی از بازار برای خانواده‌اش خریداری کرده و به شرط آن را گرفته است، وبا سودی به خانواده‌اش می‌دهد. او گفت: اگر به سود علاقه دارد، باید لباس را برای خود واجب کند و قصد برگرداندن آنرا به صاحبش نداشته باشد اگر خانواده اش نخواستند .

13- بَابُ حُکْمِ نَمَاءِ الْحَیَوَانِ کَالشَّاةِ الْمُصَرَّاةِ وَ النَّاقَةِ وَ الْبَقَرَةِ فِی مُدَّةِ الْخِیَارِ إِذَا فَسَخَ الْمُشْتَرِی‌

اشارة

⁽⁴⁾13 بَابُ حُکْمِ نَمَاءِ الْحَیَوَانِ کَالشَّاةِ الْمُصَرَّاةِ وَ النَّاقَةِ وَ الْبَقَرَةِ فِی مُدَّةِ الْخِیَارِ إِذَا فَسَخَ الْمُشْتَرِی

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23061 - رقم الحدیث الباب: 1]

23061- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی شَاةً فَأَمْسَکَهَا ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ ثُمَّ رَدَّهَا فَقَالَ إِنْ کَانَ فِی تِلْکَ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ یَشْرَبُ لَبَنَهَا رَدَّ مَعَهَا ثَلَاثَةَ أَمْدَادٍ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهَا لَبَنٌ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ ا 33 لْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): درباره مردی که گوسفندی خرید و آن را سه روز نگه داشت و سپس برگرداند. او گفت: اگر در آن سه روز شیر آن را نوشیده باشد، باید سه مد با آن برگرداند و اگر شیر نداشته باشد، چیزی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 23062 - رقم الحدیث الباب: 2]

23062- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ الزَّنْجَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سَلَّامٍ بِإِسْنَادٍ مُتَّصِلٍ إِلَی النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: لَا تُصَرُّوا ⁽²⁾الْإِبِلَ وَ الْبَقَرَ وَ الْغَنَمَ مَنِ اشْتَرَی مُصَرًّی فَهُوَ بِآخِرِ النَّظَرَیْنِ إِنْ شَاءَ رَدَّهَا وَ رَدَّ مَعَهَا صَاعاً مِنْ تَمْرٍ الْمُصَرَّاةُ یَعْنِی النَّاقَةَ أَوِ الْبَقَرَةَ أَوِ الشَّاةَ قَدْ صُرِّیَ اللَّبَنُ فِی ضَرْعِهَا یَعْنِی حُبِسَ وَ جُمِعَ وَ لَمْ یُحْلَبْ أَیَّاماً.

ترجمه:

رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله فرمود:شير را در پستان شتر و گوسفند نگاه نداريد كه در آن جمع گردد(براى فروش)هر كس حيوان ماده‌اى را كه ندوشيده‌اند تا شير در پستانش جمع شود بخرد و بعد از دوشيدن بفهمد(كه براى پربهايى اين كار را كرده‌اند و شيرش آنقدر نيست)اختيار دارد،اگر خواست(آن را نگهدارد)نگه مى‌دارد و اگر نخواست آن را به فروشنده‌اش بر مى‌گرداند و يك صاع(حدود سه كيلو)خرما هم با آن بدهد«مصراة»يعنى شتر ماده يا ماده گاو يا گوسفندى كه شير در پستان او نگهدارى شده و جمع شده و چند روز دوشيده نشده باشد،تا به بهاى بيشترى آن را بفروشد و معنى اصلى«تصريه»حبس كردن آب و جمع كردن آن است،گفته مى‌شود از آن است«صريت الماء و صريته»و گفته مى‌شود«ماء صرى»بدون مد و گفته مى‌شود از همين جهت«مصراة»ناميده شده چون مانند آن است كه آبهائى در يك جا فراهم آمده است.

[رقم الحدیث الکلی: 23063 - رقم الحدیث الباب: 3]

23063- 3- ⁽³⁾قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مَنِ اشْتَرَی مُحَفَّلَةً ⁽⁴⁾فَلْیَرُدَّ مَعَهَا صَاعاً وَ سُمِّیَتْ مُحَفَّلَةً لِأَنَّ اللَّبَنَ حُفِّلَ فِی ضَرْعِهَا وَ اجْتَمَعَ وَ کُلُّ شَیْ‌ءٍ کَثَّرْتَهُ فَقَدْ حَفَّلْتَهُ.

ترجمه:

در حدیث دیگری آمده است: هر کس محفله‌ای را بخرد، باید با آن یک صاع برگرداند. و به آن محفل گفته می‌شود زیرا شیر در پستان آن جمع شده و هر چیزی که زیاد شود، گفته می‌شود حَفَّلتهُ.

14- بَابُ حُکْمِ مَنِ اشْتَرَی أَرْضاً عَلَی أَنَّهَا جُرْبَانٌ مُعَیَّنَةٌ فَتَقْصُرُ وَ یَکُونُ لِلْبَائِعِ إِلَی جَنْبِهَا أَرْضٌ‌

اشارة

⁽⁵⁾14 بَابُ حُکْمِ مَنِ اشْتَرَی أَرْضاً عَلَی أَنَّهَا جُرْبَانٌ ⁽⁶⁾مُعَیَّنَةٌ فَتَقْصُرُ وَ یَکُونُ لِلْبَائِعِ إِلَی جَنْبِهَا أَرْضٌ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23064 - رقم الحدیث الباب: 1]

23064- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ ذُبْیَانَ عَنْ مُوسَی بْنِ أُکَیْلٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ

الْحُصَیْنِ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ بَاعَ أَرْضاً عَلَی أَنَّهَا عَشَرَةُ أَجْرِبَةٍ فَاشْتَرَی الْمُشْتَرِی ⁽¹⁾مِنْهُ بِحُدُودِهِ وَ نَقَدَ الثَّمَنَ وَ وَقَعَ صَفْقَةُ الْبَیْعِ وَ افْتَرَقَا فَلَمَّا مَسَحَ الْأَرْضَ إِذَا هِیَ خَمْسَةُ أَجْرِبَةٍ قَالَ إِنْ شَاءَ اسْتَرْجَعَ فَضْلَ مَالِهِ وَ أَخَذَ الْأَرْضَ وَ إِنْ شَاءَ رَدَّ الْبَیْعَ وَ أَخَذَ مَالَهُ کُلَّهُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ لَهُ إِلَی جَنْبِ ⁽²⁾تِلْکَ الْأَرْضِ أَیْضاً أَرَضُونَ فَلْیُؤْخَذْ ⁽³⁾وَ یَکُونُ الْبَیْعُ لَازِماً لَهُ وَ عَلَیْهِ الْوَفَاءُ ⁽⁴⁾بِتَمَامِ الْبَیْعِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ غَیْرُ الَّذِی بَاعَ فَإِنْ شَاءَ الْمُشْتَرِی أَخَذَ الْأَرْضَ وَ اسْتَرْجَعَ فَضْلَ مَالِهِ وَ إِنْ شَاءَ رَدَّ الْأَرْضَ وَ أَخَذَ الْمَالَ کُلَّهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ نَحْوَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از عمر بن حنظلة از ابی عبدالله (ع) درباره مردی که زمینی به مساحت ده جریب فروخته و خریدار آن را با حدودش خریده و قیمت را پرداخت کرده است. معامله به اتمام رسیده و از هم جدا شدند. هنگامی که زمین را اندازه‌گیری کردند، مشخص شد که پنج جریب است. او گفت: اگر خریدار بخواهد، می‌تواند مابه‌التفاوت را بگیرد و زمین را حفظ کند یا معامله را فسخ کند و کل پولش را بازگرداند، مگر اینکه او نیز زمینی در کنار آن داشته باشد. در این صورت، باید آن را بگیرد و معامله برای او لازم خواهد بود و باید به تمام معامله پایبند باشد. اگر در آن مکان غیر از آنچه فروخته شده زمینی نداشته باشد، خریدار می‌تواند زمین را بگیرد و مابه‌التفاوت را بازگرداند و یا زمین را بازگرداند و کل پولش را بگیرد.

15- بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الرُّؤْیَةِ فِیمَا لَمْ یَرَهُ وَ فِیمَا رَأَی أَکْثَرَهُ‌

اشارة

⁽⁶⁾15 بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الرُّؤْیَةِ فِیمَا لَمْ یَرَهُ وَ فِیمَا رَأَی أَکْثَرَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23065 - رقم الحدیث الباب: 1]

23065- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی ضَیْعَةً وَ قَدْ کَانَ یَدْخُلُهَا وَ یَخْرُجُ مِنْهَا فَلَمَّا أَنْ نَقَدَ الْمَالَ صَارَ إِلَی الضَّیْعَةِ فَقَلَبَهَا ⁽⁸⁾ثُمَّ رَجَعَ فَاسْتَقَالَ صَاحِبَهُ فَلَمْ یُقِلْهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّهُ لَوْ قَلَبَ ⁽⁹⁾مِنْهَا وَ نَظَرَ إِلَی

تِسْعٍ وَ تِسْعِینَ قِطْعَةً ثُمَّ بَقِیَ مِنْهَا قِطْعَةٌ وَ لَمْ یَرَهَا لَکَانَ لَهُ فِی ذَلِکَ خِیَارُ الرُّؤْیَةِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از جمیل بن دراج: او گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره مردی که ملکی را خرید و وارد آن می‌شد و خارج می‌شد، پرسیدم. هنگامی که پول را پرداخت کرد و به ملک رفت، آن را بررسی کرد و سپس برگشت و خواست معامله را فسخ کند اما صاحب ملک قبول نکرد. او گفت: اگر از آن بررسی کرده و به 99 قطعه نگاه کند و یک قطعه باقی بماند که آن را ندیده است، در آن مورد خیار رؤیت دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23066 - رقم الحدیث الباب: 2]

23066- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی سِهَامَ الْقَصَّابِینَ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَخْرُجَ السَّهْمُ فَقَالَ لَا تَشْتَرِ شَیْئاً حَتَّی تَعْلَمَ أَیْنَ یَخْرُجُ السَّهْمُ فَإِنِ اشْتَرَی شَیْئاً فَهُوَ بِالْخِیَارِ إِذَا خَرَجَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از زید شحام: او گفت: از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که سهم قصابان را قبل از خروج سهم می‌خرد، پرسیدم. او گفت: چیزی را نخر تا بدانی سهم کجا خارج می‌شود، و اگر چیزی خرید، در زمان خروج سهم اختیار دارد.

16- بَابُ ثُبُوتِ الْخِیَارِ لِلْمُشْتَرِی بِظُهُورِ الْعَیْبِ السَّابِقِ مَعَ جَهَالَتِهِ بِهِ وَ عَدَمِ بَرَاءَةِ الْبَائِعِ وَ سُقُوطِ الرَّدِّ بِالتَّصَرُّفِ دُونَ الْأَرْشِ‌

اشارة

⁽⁵⁾16 بَابُ ثُبُوتِ الْخِیَارِ لِلْمُشْتَرِی بِظُهُورِ الْعَیْبِ السَّابِقِ مَعَ جَهَالَتِهِ بِهِ وَ عَدَمِ بَرَاءَةِ الْبَائِعِ وَ سُقُوطِ الرَّدِّ بِالتَّصَرُّفِ دُونَ الْأَرْشِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23067 - رقم الحدیث الباب: 1]

23067- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: کُنْتُ أَنَا وَ عُمَرُ بِالْمَدِینَةِ- فَبَاعَ عُمَرُ جِرَاباً هَرَوِیّاً کُلَّ ثَوْبٍ بِکَذَا وَ کَذَا فَأَخَذُوهُ فَاقْتَسَمُوهُ فَوَجَدُوا ثَوْباً فِیهِ عَیْبٌ فَقَالَ لَهُمْ عُمَرُ أُعْطِیکُمْ ثَمَنَهُ الَّذِی بِعْتُکُمْ بِهِ قَالُوا لَا وَ لَکِنَّا نَأْخُذُ مِنْکَ قِیمَةَ الثَّوْبِ فَذَکَرَ ذَلِکَ عُمَرُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ

ع فَقَالَ یَلْزَمُهُ ذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ نَحْوَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از عمر بن یزید: او گفت: من و عمر در مدینه بودیم و عمر یک کیسه هروی را فروخت و هر لباس را به قیمت مشخص فروخت. آنها کیسه را گرفتند و تقسیم کردند و لباسی را پیدا کردند که عیب داشت. عمر به آنها گفت: "قیمت فروش آن را به شما می‌دهم." آنها گفتند: "نه، ما قیمت لباس را از شما می‌گیریم." عمر این موضوع را با ابی عبدالله (ع) در میان گذاشت و ایشان گفتند: "باید به آن‌ها پرداخت کند."

[رقم الحدیث الکلی: 23068 - رقم الحدیث الباب: 2]

23068- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَیُّمَا رَجُلٍ اشْتَرَی شَیْئاً وَ بِهِ عَیْبٌ وَ عَوَارٌ لَمْ یُتَبَرَّأْ إِلَیْهِ وَ لَمْ یُبَیَّنْ لَهُ فَأَحْدَثَ فِیهِ بَعْدَ مَا قَبَضَهُ شَیْئاً ثُمَّ عَلِمَ بِذَلِکَ الْعَوَارِ وَ بِذَلِکَ الدَّاءِ إِنَّهُ یُمْضَی عَلَیْهِ الْبَیْعُ وَ یُرَدُّ عَلَیْهِ بِقَدْرِ مَا نَقَصَ مِنْ ذَلِکَ الدَّاءِ وَ الْعَیْبِ مِنْ ثَمَنِ ذَلِکَ لَوْ لَمْ یَکُنْ بِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از زراره از ابی جعفر (ع): ایشان گفتند: هر مردی که چیزی بخرد و عیبی در آن باشد و به او تبرئه نشده و برای او روشن نشده است، و بعد از قبض آن، کاری در آن انجام داده باشد و سپس به آن عیب و بیماری آگاه شود، معامله معتبر است و به او معادل مقدار کاهشی که به دلیل آن عیب و بیماری در قیمت آن ایجاد شده، بازگردانده می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23069 - رقم الحدیث الباب: 3]

23069- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی الرَّجُلِ یَشْتَرِی الثَّوْبَ أَوِ الْمَتَاعَ فَیَجِدُ فِیهِ عَیْباً فَقَالَ إِنْ کَانَ الشَّیْ‌ءُ قَائِماً بِعَیْنِهِ رَدَّهُ عَلَی صَاحِبِهِ وَ أَخَذَ الثَّمَنَ وَ إِنْ کَانَ الثَّوْبُ قَدْ قُطِعَ أَوْ خِیطَ أَوْ صُبِغَ یَرْجِعُ بِنُقْصَانِ الْعَیْبِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ نَحْوَهُ ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از جمیل از برخی از اصحاب ما از یکی ازدوامام علیهما السلام : درباره مردی که لباسی یا کالایی خریداری کند و در آن عیبی بیابد. او گفت: اگر شیء به صورت اصلی خود باقی مانده باشد، آن را به صاحبش بازگرداند و قیمت را بگیرد. و اگر لباس بریده یا دوخته یا رنگ شده باشد، به نقصان عیب بازگرداند.

[رقم الحدیث الکلی: 23070 - رقم الحدیث الباب: 4]

23070- 4- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَ عَنْ رَجُلٍ ابْتَاعَ ثَوْباً فَلَمَّا قَطَعَهُ وَجَدَ فِیهِ خُرُوقاً وَ لَمْ یَعْلَمْ بِذَلِکَ حَتَّی قَطَعَهُ کَیْفَ الْقَضَاءُ فِی ذَلِکَ قَالَ اقْبَلْ ثَوْبَکَ وَ إِلَّا فَهَایِ ⁽⁴⁾صَاحِبَکَ بِالرِّضَا وَ خَفِّضْ لَهُ قَلِیلًا وَ لَا یَضُرُّکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَإِنْ أَبَی فَاقْبَلْ ثَوْبَکَ فَهُوَ أَسْلَمُ لَکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحْکَامِ الْعُیُوبِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از عقبة بن خالد از ابی عبدالله (ع): او پرسید درباره مردی که لباسی را خرید و هنگامی که آن را برید، در آن سوراخ‌هایی یافت و نمی‌دانست تا وقتی که آن را بریده بود. ایشان گفتند : "لباست را قبول کن وگرنه با رضایت به صاحبت بده و کمی کاهش بده و به تو ضرر نمی‌رساند، ان شاء الله. اگر نپذیرفت، لباست را قبول کن که برای تو سالم‌تر است، ان شاء الله."

17- بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الْغَبْنِ لِلْمَغْبُونِ غَبْناً فَاحِشاً مَعَ جَهَالَتِهِ‌

اشارة

⁽⁶⁾17 بَابُ ثُبُوتِ خِیَارِ الْغَبْنِ لِلْمَغْبُونِ غَبْناً فَاحِشاً مَعَ جَهَالَتِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23071 - رقم الحدیث الباب: 1]

23071- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: غَبْنُ الْمُسْتَرْسِلِ سُحْتٌ.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار از ابی عبدالله (ع): او گفت: ضرر مسترسل (شخص بی‌خبر) حرام است.

[رقم الحدیث الکلی: 23072 - رقم الحدیث الباب: 2]

23072- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: غَبْنُ الْمُؤْمِنِ حَرَامٌ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از میسر از ابی عبدالله (ع): ایشان گفتند: ضرر رساندن به مؤمن حرام است.

[رقم الحدیث الکلی: 23073 - رقم الحدیث الباب: 3]

23073- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنِ ابْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ.

ترجمه:

از زراره از ابی جعفر (ع) در حدیث: رسول الله (ص) گفت: نه(قبول) ضرری و نه ضرر رساندنی.

[رقم الحدیث الکلی: 23074 - رقم الحدیث الباب: 4]

23074- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ.

ترجمه:

ازعُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ ازحضرت باقر(ع) در حدیث: رسول الله (ص) گفتند: نه ضرری و نه ضرر رساندنی.

[رقم الحدیث الکلی: 23075 - رقم الحدیث الباب: 5]

23075- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ عَلَی مُؤْمِنٍ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از زراره از ابی جعفر (ع) در حدیث: رسول الله (ص) گفتند : نه(قبول) ضرری و نه ضرر رساندنی بر مؤمن.

18- بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ بَیْعُ الْأَعْیَانِ الْمَرْئِیَّةِ بِغَیْرِ رُؤْیَةٍ وَ لَا وَصْفٍ‌

اشارة

⁽¹⁾18 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ بَیْعُ الْأَعْیَانِ الْمَرْئِیَّةِ بِغَیْرِ رُؤْیَةٍ وَ لَا وَصْفٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23076 - رقم الحدیث الباب: 1]

23076- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: نُبِّئْتُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ کَرِهَ بَیْعَیْنِ اطْرَحْ وَ خُذْ عَلَی غَیْرِ تَقْلِیبٍ وَ شِرَاءَ مَا لَمْ تَرَ.

ترجمه:

از عبدالأعلی بن أعین: او گفت: از ابی جعفر (ع) شنیدم که ایشان دونوع معامله را ناپسند می‌دانست. خرید و فروش دو کالا را که(فروشنده آنرا پرت کند وبه مشتری بگوید بگیر) بدون بررسی و خرید چیزی که دیده نشده است .

[رقم الحدیث الکلی: 23077 - رقم الحدیث الباب: 2]

23077- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: نُبِّئْتُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ کَرِهَ شِرَاءَ مَا لَمْ یَرَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی شَرَائِطِ الْبَیْعِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از عبدالأعلی بن أعین: او گفت: از ابی جعفر (ع) شنیدم که او خرید چیزی را که دیده نشده است، ناپسند می‌دانست.

19- بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی شَیْئاً فَوُهِبَ لَهُ شَیْ‌ءٌ فَأَرَادَ رَدَّ الْمَبِیعِ لَمْ یَلْزَمْهُ رَدُّ الْهِبَةِ

اشارة

⁽⁵⁾19 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی شَیْئاً فَوُهِبَ لَهُ شَیْ‌ءٌ فَأَرَادَ رَدَّ الْمَبِیعِ لَمْ یَلْزَمْهُ رَدُّ الْهِبَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23078 - رقم الحدیث الباب: 1]

23078- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَشِیرٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْبَیْعَ فَیُوهَبُ لَهُ الشَّیْ‌ءُ فَکَانَ الَّذِی اشْتَرَی لُؤْلُؤاً فَوَهَبَ لَهُ لُؤْلُؤاً فَرَأَی الْمُشْتَرِی فِی اللُّؤْلُؤِ أَنْ یَرُدَّ أَ یَرُدُّ مَا وُهِبَ لَهُ قَالَ الْهِبَةُ لَیْسَ فِیهَا رَجْعَةٌ وَ قَدْ قَبَضَهَا إِنَّمَا سَبِیلُهُ عَلَی الْبَیْعِ فَإِنْ رَدَّ الْمُبْتَاعُ الْبَیْعَ لَمْ یَرُدَّ مَعَهُ الْهِبَةَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از ابی بصیر: او گفت: از او درباره مردی که معامله‌ای انجام دهد و چیزی به او هدیه داده شود، پرسیدم. او گفت: کسی که مرواریدی را خرید و مرواریدی به او هدیه داده شد و خریدار خواست مروارید را برگرداند. آیا باید آنچه به او هدیه داده شده را برگرداند؟ او گفت: هدیه قابل برگشت نیست و او آن را پذیرفته است، تنها مسیر بازگشت در معامله است. اگر خریدار معامله را برگرداند، هدیه را برنمی‌گرداند.

أَبْوَابُ أَحْکَامِ الْعُقُودِ

1- بَابُ جَوَازِ بَیْعِ النَّسِیئَةِ بِأَنْ یُؤَجِّلَ الثَّمَنَ أَجَلًا مُعَیَّناً وَ أَنَّهُ إِذَا لَمْ یُعَیِّنْ أَجَلًا فَالثَّمَنُ حَالٌّ وَ حُکْمِ کَوْنِ الْأَجَلِ ثَلَاثَ سِنِینَ فَصَاعِداً

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ جَوَازِ بَیْعِ النَّسِیئَةِ بِأَنْ یُؤَجِّلَ الثَّمَنَ أَجَلًا مُعَیَّناً وَ أَنَّهُ إِذَا لَمْ یُعَیِّنْ أَجَلًا فَالثَّمَنُ حَالٌّ وَ حُکْمِ کَوْنِ الْأَجَلِ ثَلَاثَ سِنِینَ فَصَاعِداً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23079 - رقم الحدیث الباب: 1]

23079- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنِّی أُرِیدُ الْخُرُوجَ إِلَی بَعْضِ الْجِبَالِ ⁽³⁾فَقَالَ مَا لِلنَّاسِ بُدٌّ مِنْ أَنْ یَضْطَرِبُوا سَنَتَهُمْ هَذِهِ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّا إِذَا بِعْنَاهُمْ بِنَسِیئَةٍ کَانَ أَکْثَرَ لِلرِّبْحِ قَالَ فَبِعْهُمْ بِتَأْخِیرِ سَنَةٍ قُلْتُ بِتَأْخِیرِ سَنَتَیْنِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ بِتَأْخِیرِ ثَلَاثٍ قَالَ لَا.

ترجمه:

از احمد بن محمد: او گفت: به ابا الحسن (ع) گفتم: "می‌خواهم به برخی کوه‌ها بروم." ایشان گفتند : "مردم باید امسال به زحمت بیفتند." گفتم: "قربانت شوم، اگر آن‌ها را به تأخیر بفروشیم، سود بیشتری دارد." ایشان گفتند: "به تأخیر یک سال بفروش." گفتم: "به تأخیر دو سال؟" او گفت: "بله." گفتم: "به تأخیر سه سال؟" ایشان گفتند : "نه.

[رقم الحدیث الکلی: 23080 - رقم الحدیث الباب: 2]

23080- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽²⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ جَارِیَةً بِثَمَنٍ مُسَمًّی ثُمَّ افْتَرَقَا فَقَالَ وَجَبَ الْبَیْعُ ⁽³⁾وَ الثَّمَنُ إِذَا لَمْ یَکُونَا اشْتَرَطَا فَهُوَ نَقْدٌ.

ترجمه:

از عمار بن موسی از ابی عبدالله (ع) در مورد مردی که از مرد دیگری جاریه‌ای را با قیمت معین خرید و سپس از هم جدا شدند. ایشان گفتند: معامله و قیمت واجب است، اگر شرطی نگذاشته باشند، نقدی است.

[رقم الحدیث الکلی: 23081 - رقم الحدیث الباب: 3]

23081- 3- ⁽⁴⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِنَّ هَذَا الْجَبَلَ قَدْ فُتِحَ عَلَی النَّاسِ مِنْهُ بَابُ رِزْقٍ فَقَالَ إِنْ أَرَدْتَ الْخُرُوجَ فَاخْرُجْ فَإِنَّهَا سَنَةٌ مُضْطَرِبٌ وَ لَیْسَ لِلنَّاسِ بُدٌّ مِنْ مَعَاشِهِمْ فَلَا تَدَعِ الطَّلَبَ فَقُلْتُ إِنَّهُمْ قَوْمٌ مِلَاءٌ وَ نَحْنُ نَحْتَمِلُ التَّأْخِیرَ فَنُبَایِعُهُمْ بِتَأْخِیرِ سَنَةٍ قَالَ بِعْهُمْ قُلْتُ سَنَتَیْنِ قَالَ بِعْهُمْ قُلْتُ ثَلَاثِ سِنِینَ قَالَ لَا یَکُونُ لَکَ شَیْ‌ءٌ أَکْثَرَ مِنْ ثَلَاثِ سِنِینَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از احمد بن محمد بن ابی نصر: او به ابا الحسن رضا (ع) گفت: "این کوه برای مردم در آن رزق باز شده است." ایشان گفتند: "اگر می‌خواهی بیرون بروی، برو، زیرا این سال مضطرب است و مردم ناچار به گذران زندگی‌شان هستند. درخواست را رها نکن." او گفت: "آنها مردم موفقی هستند و ما می‌توانیم تأخیر کنیم و با آنها معامله کنیم." ایشان گفتند: "به تأخیر یک سال بفروش." او گفت: "دو سال؟" او گفت: "به تأخیر دو سال بفروش." ایشان گفتند: "سه سال؟" او گفت: "نه، چیزی بیش از سه سال نداشته باش

2- بَابُ حُکْمِ مَنْ بَاعَ سِلْعَةً بِثَمَنٍ حَالًّا وَ بِأَزْیَدَ مِنْهُ مُؤَجَّلًا

اشارة

⁽⁶⁾2 بَابُ حُکْمِ مَنْ بَاعَ سِلْعَةً بِثَمَنٍ حَالًّا وَ بِأَزْیَدَ مِنْهُ مُؤَجَّلًا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23082 - رقم الحدیث الباب: 1]

23082- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ

ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ بَاعَ سِلْعَةً فَقَالَ إِنَّ ثَمَنَهَا کَذَا وَ کَذَا یَداً بِیَدٍ وَ ثَمَنَهَا کَذَا وَ کَذَا نَظِرَةً فَخُذْهَا بِأَیِّ ثَمَنٍ شِئْتَ وَ جَعَلَ ⁽¹⁾صَفْقَتَهَا وَاحِدَةً فَلَیْسَ لَهُ إِلَّا أَقَلُّهُمَا وَ إِنْ کَانَتْ نَظِرَةً قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ سَاوَمَ بِثَمَنَیْنِ أَحَدِهِمَا عَاجِلًا وَ الْآخَرِ نَظِرَةً فَلْیُسَمِّ أَحَدَهُمَا قَبْلَ الصَّفْقَةِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از محمد بن قیس از ابی جعفر (ع): امیرالمؤمنین (ع) گفت: هر کس کالایی را بفروشد و بگوید که قیمت آن این‌قدر به‌صورت نقد و این‌قدر به‌صورت نسیه است، هرکدام را می خواهی انتخاب کن و معامله را واحد بداند، اوباید کمترین قیمت را بگیرد ، اگر نسیه باشد. و گفت: هر کس با دو قیمت معامله کند، یکی نقد و دیگری نسیه، باید یکی از آنها را قبل از معامله مشخص کند.

[رقم الحدیث الکلی: 23083 - رقم الحدیث الباب: 2]

23083- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع قَضَی فِی رَجُلٍ بَاعَ بَیْعاً وَ اشْتَرَطَ شَرْطَیْنِ بِالنَّقْدِ کَذَا وَ بِالنَّسِیئَةِ کَذَا فَأَخَذَ الْمَتَاعَ عَلَی ذَلِکَ الشَّرْطِ فَقَالَ هُوَ بِأَقَلِّ الثَّمَنَیْنِ وَ أَبْعَدِ الْأَجَلَیْنِ یَقُولُ لَیْسَ لَهُ إِلَّا أَقَلُّ النَّقْدَیْنِ إِلَی الْأَجَلِ الَّذِی أَجَّلَهُ بِنَسِیئَةٍ.

ترجمه:

از سکونی از جعفر (ع) از پدرش از اجدادش (ع) که علی (ع) قضاوت کرد در مورد مردی که معامله‌ای انجام داد و دو شرط گذاشت، یکی برای نقدی و یکی برای نسیه. او متاع را بر اساس آن شرط گرفت. علی (ع) گفت: معامله بر اساس کمترین قیمت و دورترین موعد است، یعنی فقط کمترین قیمت نقدی تا موعدی که به نسیه تعیین شده است، معتبر است.

[رقم الحدیث الکلی: 23084 - رقم الحدیث الباب: 3]

23084- 3- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بَعَثَ رَجُلًا إِلَی أَهْلِ مَکَّةَ- وَ أَمَرَهُ أَنْ یَنْهَاهُمْ عَنْ شَرْطَیْنِ فِی بَیْعٍ.

ترجمه:

از عمار از ابی عبدالله (ع) در حدیث: رسول الله (ص) مردی را به سوی اهل مکه فرستاد و او را مأمور کرد که آنان را از شرط دوگانه در فروش نهی کند.(برای نقد ونسیه)

[رقم الحدیث الکلی: 23085 - رقم الحدیث الباب: 4]

23085- 4- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ

سُلَیْمَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ سَلَفٍ وَ بَیْعٍ وَ عَنْ بَیْعَیْنِ فِی بَیْعٍ وَ عَنْ بَیْعِ مَا لَیْسَ عِنْدَکَ وَ عَنْ رِبْحِ مَا لَمْ یُضْمَنْ.

ترجمه:

از سلیمان بن صالح از ابی عبدالله (ع): او گفت: رسول الله (ص) از سلف و بیع(نقدی)، و از دو فروش در یک فروش، و از فروش چیزی که نزد تو نیست و از سودی که ضمانت نشده باشد، نهی کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 23086 - رقم الحدیث الباب: 5]

23086- 5- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی مَنَاهِی النَّبِیِّ ص قَالَ: وَ نَهَی عَنْ بَیْعَیْنِ فِی بَیْعٍ.

أَقُولُ: لَا دَلَالَةَ لِلْأَحَادِیثِ الْأَخِیرَةِ عَلَی بُطْلَانِ الْبَیْعِ وَ النَّهْیُ قَدْ لَا یَسْتَلْزِمُهُ.

ترجمه:

از حسین بن زید از صادق (ع) از اجدادش در مناهی نبی (ص) گفت: و او از دو فروش در یک فروش نهی کرد.

من می‌گویم: احادیث اخیر دلالتی بر بطلان فروش ندارند و نهی گاهی مستلزم بطلان نیست .

3- بَابُ أَنَّ مَنْ أَمَرَ الْغَیْرَ أَنْ یَشْتَرِیَ لَهُ وَ یَنْقُدَ عَنْهُ وَ یَزِیدَهُ نَسِیئَةً لَمْ تَلْزَمْهُ الزِّیَادَةُ مَعَ اتِّحَادِ الصَّفْقَةِ

اشارة

⁽²⁾3 بَابُ أَنَّ مَنْ أَمَرَ الْغَیْرَ أَنْ یَشْتَرِیَ لَهُ وَ یَنْقُدَ عَنْهُ وَ یَزِیدَهُ نَسِیئَةً لَمْ تَلْزَمْهُ الزِّیَادَةُ مَعَ اتِّحَادِ الصَّفْقَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23087 - رقم الحدیث الباب: 1]

23087- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ أَمَرَهُ نَفَرٌ لِیَبْتَاعَ لَهُمْ بَعِیراً بِنَقْدٍ ⁽⁴⁾وَ یَزِیدُونَهُ فَوْقَ ذَلِکَ نَظِرَةً فَابْتَاعَ لَهُمْ بَعِیراً وَ مَعَهُ بَعْضُهُمْ فَمَنَعَهُ أَنْ یَأْخُذَ مِنْهُمْ فَوْقَ وَرِقِهِ نَظِرَةً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از محمد بن قیس از ابی جعفر (ع): امیرالمؤمنین (ع) قضاوت کرد در مورد مردی که گروهی او را مأمور کردند تا برایشان شتری نقد بخرد و بیش از آن به‌صورت نسیه پرداخت کند. او برایشان شتری خرید و یکی از آنها با او بود. حضرت از این که بیش از قیمت نقدی آن به صورت نسیه دریافت کند، منع کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 23088 - رقم الحدیث الباب: 2]

23088- 2- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنَعَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الثَّلَاثَةَ تَکُونُ صَفْقَتُهُمْ ⁽²⁾وَاحِدَةً یَقُولُ أَحَدُهُمْ لِصَاحِبِهِ اشْتَرِ هَذَا مِنْ صَاحِبِهِ وَ أَنَا أَزِیدُکَ نَظِرَةً یَجْعَلُونَ صَفْقَتَهُمْ وَاحِدَةً قَالَ فَلَا یُعْطِیهِ إِلَّا مِثْلَ وَرِقِهِ الَّذِی نَقَدَ نَظِرَةً قَالَ وَ مَنْ وَجَبَ لَهُ الْبَیْعُ قَبْلَ أَنْ یَلْزَمَ صَاحِبَهُ فَلْیَبِعْ بَعْدُ مَا شَاءَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

از محمد بن قیس از ابی جعفر (ع): او گفت: امیرالمؤمنین (ع) از سه نفری که معامله‌شان واحد بود، منع کرد. یکی از آنها به دیگری می‌گوید: "این را از صاحبش بخر و من نسیه به تو می‌افزایم." آنها معامله‌شان را واحد می‌کنند. او گفت: "برای او فقط معادل قیمت نقدی که داده است، نسیه خواهد بود." و گفت: "هر که معامله برای او واجب شد، قبل از آنکه بر دیگری واجب شود، باید بعد از آن هر چقدر که خواست بفروشد.

4- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ تَعْجِیلُ الْحَقِّ بِنَقْصٍ مِنْهُ وَ لَا یَجُوزُ تَأْجِیلُهُ بِزِیَادَةٍ فِیهِ‌

اشارة

⁽⁴⁾4 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ تَعْجِیلُ الْحَقِّ بِنَقْصٍ مِنْهُ وَ لَا یَجُوزُ تَأْجِیلُهُ بِزِیَادَةٍ فِیهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23089 - رقم الحدیث الباب: 1]

23089- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی جَارِیَةً بِثَمَنٍ مُسَمًّی ثُمَّ بَاعَهَا فَرَبِحَ فِیهَا قَبْلَ أَنْ یَنْقُدَ صَاحِبَهَا الَّذِی لَهُ فَأَتَاهُ صَاحِبُهَا یَتَقَاضَاهُ وَ لَمْ یَنْقُدْ مَالَهُ فَقَالَ صَاحِبُ الْجَارِیَةِ لِلَّذِینَ بَاعَهُمْ اکْفُونِی غَرِیمِی هَذَا وَ الَّذِی رَبِحْتُ عَلَیْکُمْ فَهُوَ لَکُمْ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از زراره از ابی عبدالله (ع): او گفت: از او درباره مردی که کنیزی را با قیمت معین خرید، سپس قبل از پرداخت پول صاحبش، او را فروخت و سود کرد. صاحب کنیز آمد و پولش را طلب کرد و او هنوز پولش را پرداخت نکرده بود. صاحب کنیز به کسانی که از او خریدند، گفت: "این طلبکارم را نگهدارید و آنچه از شما سود کرده‌ام برای شماست." او گفت: "مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23090 - رقم الحدیث الباب: 2]

23090- 2- ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ وَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الدَّیْنِ ⁽³⁾وَ فِی الصُّلْحِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی ⁽⁴⁾.

ترجمه:

مرحوم شیخ این روایت ازطریق دیگر ازحضرت صادق & نقل کرده اند .

5- بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ شَیْئاً نَسِیئَةً وَ غَیْرَ نَسِیئَةٍ جَازَ أَنْ یَشْتَرِیَهُ مِنْ صَاحِبِهِ حَالًّا بِزِیَادَةٍ وَ نَقِیصَةٍ إِذَا لَمْ یَشْتَرِطْ ذَلِکَ‌

اشارة

⁽⁵⁾5 بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ شَیْئاً نَسِیئَةً وَ غَیْرَ نَسِیئَةٍ جَازَ أَنْ یَشْتَرِیَهُ مِنْ صَاحِبِهِ حَالًّا بِزِیَادَةٍ وَ نَقِیصَةٍ إِذَا لَمْ یَشْتَرِطْ ذَلِکَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23091 - رقم الحدیث الباب: 1]

23091- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ ⁽⁷⁾کَانَ لَهُ عَلَی رَجُلٍ دَرَاهِمُ مِنْ ثَمَنِ غَنَمٍ اشْتَرَاهَا مِنْهُ فَأَتَی الطَّالِبُ الْمَطْلُوبَ یَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لَهُ الْمَطْلُوبُ أَبِیعُکَ هَذَا الْغَنَمَ بِدَرَاهِمِکَ الَّتِی لَکَ عِنْدِی فَرَضِیَ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از منصور بن حازم: او گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: مردی که درهم‌هایی بابت قیمت گوسفندی که از او خریده بود، طلب داشت. طلبکار به نزد بدهکار رفت و طلبش را خواست. بدهکار گفت: "این گوسفند را به تو می‌فروشم به همان درهم‌هایی که تو از من طلب داری." طلبکار پذیرفت. او گفت: "مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23092 - رقم الحدیث الباب: 2]

23092- 2- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُبَایِعُ الرَّجُلَ الشَّیْ‌ءَ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا کَانَ أَصْلُ الشَّیْ‌ءِ حَلَالًا.

ترجمه:

از یونس بن عبدالرحمن از چند نفر از ابی عبدالله (ع) در مورد مردی که با مرد دیگری معامله می‌کند، او گفت: "اگر اصل چیز حلال باشد، مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23093 - رقم الحدیث الباب: 3]

23093- 3- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ شُعَیْبٍ الْحَدَّادِ عَنْ بَشَّارِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ الْمَتَاعَ بِنَسَاءٍ فَیَشْتَرِیهِ مِنْ صَاحِبِهِ الَّذِی یَبِیعُهُ مِنْهُ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ فَقُلْتُ لَهُ أَشْتَرِی مَتَاعِی فَقَالَ لَیْسَ هُوَ مَتَاعَکَ وَ لَا بَقَرَکَ وَ لَا غَنَمَکَ.

وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ شُعَیْبٍ الْحَدَّادِ مِثْلَهُ ⁽³⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ ⁽⁴⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ بَشَّارِ بْنِ بَشَّارٍ ⁽⁶⁾

مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از بشار بن یسار: او گفت: از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که کالایی را به نسیه می‌فروشد و سپس آن را از صاحب اصلی‌اش که آن را به او فروخته، می‌خرد، پرسیدم. او گفت: "بله، مشکلی ندارد." گفتم: "متاع خودم را می‌خرم." او گفت: "این متاع تو نیست و نه گاو و نه گوسفندت."

[رقم الحدیث الکلی: 23094 - رقم الحدیث الباب: 4]

23094- 4- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ سُوقَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ: قُلْتُ

لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَجِیئُنِی الرَّجُلُ فَیَطْلُبُ الْعِینَةَ فَأَشْتَرِی لَهُ الْمَتَاعَ مُرَابَحَةً ثُمَّ أَبِیعُهُ إِیَّاهُ ثُمَّ أَشْتَرِیهِ مِنْهُ مَکَانِی قَالَ إِذَا کَانَ بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ بَاعَ وَ إِنْ شَاءَ لَمْ یَبِعْ وَ کُنْتَ أَنْتَ بِالْخِیَارِ إِنْ شِئْتَ اشْتَرَیْتَ وَ إِنْ شِئْتَ لَمْ تَشْتَرِ فَلَا بَأْسَ فَقُلْتُ إِنَّ أَهْلَ الْمَسْجِدِ یَزْعُمُونَ أَنَّ هَذَا فَاسِدٌ وَ یَقُولُونَ إِنْ جَاءَ بِهِ بَعْدَ أَشْهُرٍ صَلَحَ قَالَ إِنَّمَا هَذَا تَقْدِیمٌ وَ تَأْخِیرٌ فَلَا بَأْسَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از حسین بن منذر: او گفت: به ابا عبدالله (ع) گفتم: "مردی نزد من می‌آید و درخواست عینه (خرید کالا به صورت نقدی و فروش آن به صورت نسیه با قیمت بالاتر) می‌کند. من برای او کالا را با مرابحه (قیمت خرید به اضافه سود مشخص) می‌خرم و سپس آن را به او می‌فروشم و بعد از او به جای من آن را می‌خرم." او گفت: "اگر او اختیار داشته باشد، اگر بخواهد می‌فروشد و اگر نخواهد نمی‌فروشد. و تو نیز اختیار داری، اگر بخواهی می‌خری و اگر نخواهی نمی‌خری، مشکلی ندارد." گفتم: "اهل مسجد می‌گویند این فاسد است و می‌گویند اگر بعد از چند ماه بیاورد، درست است." او گفت: "این فقط تقدیم و تأخیر است، مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23095 - رقم الحدیث الباب: 5]

23095- 5- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یُونُسَ الشَّیْبَانِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَبِیعُ الْبَیْعَ وَ الْبَائِعُ یَعْلَمُ أَنَّهُ لَا یَسْوَی وَ الْمُشْتَرِی یَعْلَمُ أَنَّهُ لَا یَسْوَی إِلَّا أَنَّهُ یَعْلَمُ أَنَّهُ سَیَرْجِعُ فِیهِ فَیَشْتَرِیهِ مِنْهُ قَالَ فَقَالَ یَا یُونُسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لِجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ- کَیْفَ أَنْتَ إِذَا ظَهَرَ الْجَوْرُ وَ أَوْرَثَهُمُ الذُّلَّ قَالَ فَقَالَ لَهُ جَابِرٌ لَا بَقِیتُ إِلَی ذَلِکَ الزَّمَانِ وَ مَتَی یَکُونُ ذَلِکَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی قَالَ إِذَا ظَهَرَ الرِّبَا یَا یُونُسُ- وَ هَذَا الرِّبَا فَإِنْ لَمْ تَشْتَرِهِ ⁽³⁾رَدَّهُ عَلَیْکَ قَالَ قُلْتُ: نَعَمْ قَالَ فَلَا تَقْرَبَنَّهُ فَلَا تَقْرَبَنَّهُ.

ترجمه:

از یونس شیبانی: او گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: مردی که معامله‌ای انجام می‌دهد و فروشنده می‌داند که آن ارزش ندارد و خریدار هم می‌داند که ارزش ندارد، اما می‌داند که آن را باز می‌گرداند و از او می‌خرد. او گفت: "ای یونس، رسول الله (ص) به جابر بن عبدالله گفت: 'چگونه خواهی بود وقتی که ستم ظاهر شود و آنها را به ذلت بیاورد؟' جابر گفت: 'به آن زمان نرسم، پدر و مادرم به فدایت، چه زمانی خواهد بود؟' او گفت: 'زمانی که ربا ظاهر شود، ای یونس، این ربا است. اگر آن را نخری، آن را به تو باز خواهد گرداند.' گفتم: 'بله.' او گفت: 'پس به آن نزدیک نشو، به آن نزدیک نشو.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23096 - رقم الحدیث الباب: 6]

23096- 6- ⁽⁴⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ بَاعَ ثَوْباً بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ ثُمَّ اشْتَرَاهُ بِخَمْسَةِ دَرَاهِمَ

أَ یَحِلُّ قَالَ إِذَا لَمْ یَشْتَرِطْ وَ رَضِیَا فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ إِلَی أَجَلٍ ثُمَّ اشْتَرَاهُ بِخَمْسَةِ دَرَاهِمَ بِنَقْدٍ ⁽¹⁾.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع): او گفت: "از او پرسیدم درباره مردی که لباسی را به ده درهم فروخت و سپس به پنج درهم خرید. آیا جایز است؟" او گفت: "اگر شرطی نگذاشته و هر دو راضی باشند، مشکلی ندارد."

6- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِمَنْ عَلَیْهِ الدَّیْنُ أَنْ یَتَعَیَّنَ مِنْ صَاحِبِهِ وَ یَقْضِیَهُ عَلَی کَرَاهِیَةٍ وَ أَنْ یَشْتَرِیَ مِنْهُ وَ یَبِیعَهُ وَ أَنْ یَضْمَنَ عَنْهُ غَرِیمُهُ وَ یَقْضِیَهُ‌

اشارة

⁽³⁾6 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِمَنْ عَلَیْهِ الدَّیْنُ أَنْ یَتَعَیَّنَ ⁽⁴⁾مِنْ صَاحِبِهِ وَ یَقْضِیَهُ عَلَی کَرَاهِیَةٍ وَ أَنْ یَشْتَرِیَ مِنْهُ وَ یَبِیعَهُ وَ أَنْ یَضْمَنَ عَنْهُ غَرِیمُهُ وَ یَقْضِیَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23097 - رقم الحدیث الباب: 1]

23097- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَکُونُ لِی عَلَی الرَّجُلِ الدَّرَاهِمُ فَیَقُولُ بِعْنِی بَیْعاً ⁽⁶⁾أَقْضِکَ فَأَبِیعُهُ الْمَتَاعَ ثُمَّ أَشْتَرِیهِ مِنْهُ وَ أَقْبِضُ مَالِی قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از ابی بکر حضرمی: او گفت: به ابا عبدالله (ع) گفتم: "من از مردی درهم‌هایی طلب دارم. او می‌گوید: 'برای من متاعی بفروش، من به تو پرداخت می‌کنم.' من متاع را به او می‌فروشم، سپس از او می‌خرم و پولم را می‌گیرم." او گفت: "مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23098 - رقم الحدیث الباب: 2]

23098- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ

عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ تَعَیَّنَ ثُمَّ حَلَّ دَیْنُهُ فَلَمْ یَجِدْ مَا یَقْضِی أَ یَتَعَیَّنُ مِنْ صَاحِبِهِ الَّذِی عَیَّنَهُ وَ یَقْضِیهِ قَالَ نَعَمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از ابی بکر حضرمی: او گفت: به ابا عبدالله (ع) گفتم: "مردی که زمان (دینش )تعیین شده و سپس موعد دینش رسید و او نتوانست بپردازد، آیا او می‌تواند از صاحبش که او را تعین کرده، بخواهد(زمان دیگری آنرا) بپردازد؟" او گفت: "بله."

[رقم الحدیث الکلی: 23099 - رقم الحدیث الباب: 3]

23099- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لِی عَلَیْهِ مَالٌ وَ هُوَ مُعْسِرٌ فَاشْتَرَی بَیْعاً مِنْ رَجُلٍ إِلَی أَجَلٍ عَلَی أَنْ أَضْمَنَ ذَلِکَ عَنْهُ لِلرَّجُلِ وَ یَقْضِیَنِی الَّذِی لِی قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عبد الله بن سنان از ابی عبدالله (ع): او گفت: "از او درباره مردی که به من بدهکار است و او معسر است، پرسیدم. او از مردی به صورت نسیه چیزی خرید، به شرطی که من آن را از طرف او ضمانت کنم و او بدهی‌اش را به من بپردازد. او گفت: 'مشکلی ندارد.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23100 - رقم الحدیث الباب: 4]

23100- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ: قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَیَّنْتُ رَجُلًا عِینَةً فَحَلَّتْ عَلَیْهِ فَقُلْتُ لَهُ اقْضِنِی فَقَالَ لَیْسَ عِنْدِی فَعَیِّنِّی حَتَّی أَقْضِیَکَ فَقَالَ عَیِّنْهُ حَتَّی یَقْضِیَکَ.

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از هارون بن خارجه: او گفت: "به ابی عبدالله (ع) گفتم: 'مردی را برای پرداخت دینش زمانی را تعیین کردم و موعد دینش رسید. به او گفتم: 'طلبم را بپرداز.' او گفت: 'ندارم، مجدداً تعیین کن تا بپردازم.' ایشان گفتند : 'او را مجدداً تعیین کن تا بپردازد.'

[رقم الحدیث الکلی: 23101 - رقم الحدیث الباب: 5]

23101- 5- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ

صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ زَمِیلٌ لِعُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ- عَنْ رَجُلٍ تَعَیَّنَ عِینَةً إِلَی أَجَلٍ فَإِذَا جَاءَ الْأَجَلُ تَقَاضَاهُ فَیَقُولُ لَا وَ اللَّهِ مَا عِنْدِی وَ لَکِنْ عَیِّنِّی أَیْضاً حَتَّی أَقْضِیَکَ قَالَ لَا بَأْسَ بِبَیْعِهِ.

ترجمه:

از لیث مرادی از ابی عبدالله (ع): مردی همسفر عمر بن حنظله از او درباره مردی پرسید که برای پرداخت بدهی اش زمانی برای او تعیین شده وقتی موعد رسید، طلب خود را خواست و او گفت: "به خدا سوگند، ندارم، اما برایم مجدداً زمانی تعیین کن تا طلبت را بپردازم." ایشان گفتند: "مشکلی در فروش به او نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23102 - رقم الحدیث الباب: 6]

23102- 6- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ بَکَّارِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ یَکُونُ لَهُ عَلَی الرَّجُلِ الْمَالُ فَإِذَا جَاءَ الْأَجَلُ قَالَ لَهُ بِعْنِی مَتَاعاً حَتَّی أَبِیعَهُ فَأَقْضِیَ الَّذِی لَکَ عَلَیَّ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ بَکَّارِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَإِذَا حَلَّ قَالَ لَهُ ⁽²⁾

ترجمه:

از بکار بن ابی بکر از ابی عبدالله (ع): او گفت: "در مورد مردی که از مرد دیگری پول طلب دارد، وقتی موعد پرداخت می‌رسد، او به طلبکار می‌گوید: 'متاعی به من بفروش تا آن را بفروشم و بدهی‌ات را بپردازم.' او گفت: 'مشکلی ندارد.'

[رقم الحدیث الکلی: 23103 - رقم الحدیث الباب: 7]

23103- 7- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مَعْمَرٍ الزَّیَّاتِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَجِیئُنِی الرَّجُلُ فَیَقُولُ أَقْرِضْنِی دَنَانِیرَ حَتَّی أَشْتَرِیَ بِهَا زَیْتاً فَأَبِیعَکَ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

از معمر الزیات: او گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: "مردی نزد من می‌آید و می‌گوید: 'به من دنانیر قرض بده تا با آن روغن بخرم و سپس آن را به تو بفروشم.'" او گفت: "مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23104 - رقم الحدیث الباب: 8]

23104- 8- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ لَهُ عَلَی الرَّجُلِ طَعَامٌ أَوْ بَقَرٌ أَوْ غَنَمٌ أَوْ غَیْرُ ذَلِکَ فَأَتَی الْمَطْلُوبُ الطَّالِبَ لِیَبْتَاعَ مِنْهُ شَیْئاً قَالَ لَا یَبِیعُهُ نَسِیّاً فَأَمَّا نَقْداً فَلْیَبِعْهُ بِمَا شَاءَ.

ترجمه:

از منصور بن حازم: او گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره مردی که از مرد دیگری طلب غذا، گاو، گوسفند یا چیز دیگری دارد، پرسیدم. مرد بدهکار نزد طلبکار آمد تا چیزی از او بخرد. او گفت: "آن را به نسیه نفروش، اما به نقد هر قیمتی که می‌خواهد، بفروشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23105 - رقم الحدیث الباب: 9]

23105- 9- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ⁽⁶⁾

أَنَّهُ قَالَ: لَا تَقْبِضْ مِمَّا تُعَیِّنُ یَقُولُ لَا تُعَیِّنْهُ ثُمَّ تَقْبِضُهُ مِمَّا لَکَ عَلَیْهِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْکَرَاهَةِ لِمَا مَرَّ ⁽¹⁾وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن ابی عبدالله: ایشان گفتند : "چیزی را که تعیین می‌کنی، قبض نکن. او می‌گوید: 'آن را تعیین نکن، سپس از آنچه بر عهده داری، قبض کن.'"

7- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَبِیعَ مَا لَیْسَ عِنْدَهُ حَالًّا إِذَا کَانَ یُوجَدُ

اشارة

⁽⁴⁾7 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَبِیعَ مَا لَیْسَ عِنْدَهُ حَالًّا إِذَا کَانَ یُوجَدُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23106 - رقم الحدیث الباب: 1]

23106- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ جَمِیعاً قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الطَّعَامَ مِنَ الرَّجُلِ لَیْسَ عِنْدَهُ فَیَشْتَرِی مِنْهُ حَالًّا قَالَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ قُلْتُ إِنَّهُمْ یُفْسِدُونَهُ عِنْدَنَا قَالَ وَ أَیَّ شَیْ‌ءٍ یَقُولُونَ فِی السَّلَمِ قُلْتُ لَا یَرَوْنَ بِهِ بَأْساً یَقُولُونَ هَذَا إِلَی أَجَلٍ فَإِذَا کَانَ إِلَی غَیْرِ أَجَلٍ وَ لَیْسَ عِنْدَ صَاحِبِهِ فَلَا یَصْلُحُ فَقَالَ فَإِذَا لَمْ یَکُنْ إِلَی أَجَلٍ کَانَ أَجْوَدَ ⁽⁶⁾ثُمَّ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یَشْتَرِیَ الطَّعَامَ وَ لَیْسَ هُوَ عِنْدَ صَاحِبِهِ ⁽⁷⁾(وَ إِلَی أَجَلٍ فَقَالَ) ⁽⁸⁾لَا یُسَمِّی لَهُ أَجَلًا إِلَّا أَنْ یَکُونَ بَیْعاً لَا یُوجَدُ مِثْلَ الْعِنَبِ وَ الْبِطِّیخِ وَ شِبْهِهِ فِی غَیْرِ زَمَانِهِ فَلَا یَنْبَغِی شِرَاءُ ذَلِکَ حَالًّا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ نَحْوَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار و عبد الرحمن بن الحجاج: هر دو گفتند: از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که از مرد دیگری غذایی می‌خرد که آن نزد او نیست، پرسیدم. او گفت: "مشکلی ندارد، اگر نقدی بخرد." گفتم: "آنها می‌گویند این معامله فاسد است." او گفت: "چه می‌گویند درباره سلم (فروش با تأخیر)؟" گفتم: "آنها با آن مشکلی ندارند و می‌گویند این معامله به زمان مؤجل است. اگر به زمانی که صاحبش نزد خود ندارد، درست نیست." او گفت: "اگر به زمان مؤجل نباشد، بهتر است." سپس گفت: "مشکلی ندارد که غذایی را بخرد که نزد صاحبش نیست، مگر اینکه معامله‌ای باشد که شبیه آن مانند انگور و هندوانه در غیر زمانش نباشد. پس خرید آن به صورت نقدی درست نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23107 - رقم الحدیث الباب: 2]

23107- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁴⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ سَلَفٍ وَ بَیْعٍ وَ عَنْ بَیْعَیْنِ فِی بَیْعٍ وَ عَنْ بَیْعِ مَا لَیْسَ عِنْدَکَ وَ عَنْ رِبْحِ مَا لَمْ یُضْمَنْ.

أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ أَنْ یَبِیعَ شَیْئاً مُعَیَّناً لَیْسَ عِنْدَهُ قَبْلَ أَنْ یَمْلِکَهُ وَ یَجُوزُ أَنْ یَبِیعَ أَمْراً کُلِّیّاً مَوْصُوفاً فِی الذِّمَّةِ وَ یَحْتَمِلُ الْکَرَاهَةُ وَ النَّسْخُ وَ التَّقِیَّةُ فِی الرِّوَایَةِ لِمَا مَضَی ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از سلیمان بن صالح از ابی عبدالله (ع): او گفت: رسول الله (ص) از سلف و بیع، و از دو فروش در یک فروش، و از فروش چیزی که نزد تو نیست و از سودی که ضمانت نشده باشد، نهی کرد.

می‌گویم: منظور این است که جایز نیست چیزی معین که نزد تو نیست را بفروشی قبل از اینکه مالک آن شوی، اما جایز است امر کلی و موصوف در ذمه را بفروشی. این احتمال دارد که کراهت، نسخ و تقیه در روایت مربوط به آنچه گذشته است، در نظر گرفته شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23108 - رقم الحدیث الباب: 3]

23108- 3- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَجِیئُنِی یَطْلُبُ الْمَتَاعَ فَأُقَاوِلُهُ عَلَی الرِّبْحِ ثُمَّ أَشْتَرِیهِ فَأَبِیعُهُ مِنْهُ فَقَالَ أَ لَیْسَ إِنْ شَاءَ أَخَذَ وَ إِنْ شَاءَ تَرَکَ قُلْتُ بَلَی قَالَ فَلَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ فَإِنَّ مَنْ عِنْدَنَا یُفْسِدُهُ قَالَ وَ لِمَ قُلْتُ قَدْ بَاعَ مَا لَیْسَ عِنْدَهُ قَالَ فَمَا یَقُولُ فِی السَّلَمِ قَدْ بَاعَ صَاحِبُهُ مَا لَیْسَ عِنْدَهُ قُلْتُ بَلَی

ترجمه:

از عبد الرحمن بن الحجاج: او گفت: به ابا عبدالله (ع) گفتم: "مردی نزد من می‌آید و متاع می‌خواهد. من با او روی سود توافق می‌کنم، سپس آن را می‌خرم و به او می‌فروشم." او گفت: "آیا اگر بخواهد می‌پذیرد و اگر نخواهد ترک می‌کند؟" گفتم: "بله." او گفت: "مشکلی ندارد." گفتم: "آنان که نزد ما هستند می‌گویند این معامله فاسد است." او گفت: "چرا؟" گفتم: "زیرا او چیزی که نزدش نیست را فروخته است." او گفت: "پس در مورد سلم (فروش با تأخیر) چه می‌گویند؟ صاحب آن چیزی که نزدش نیست را فروخته است." گفتم: "بله. او گفت: "آنها فقط به دلیل اینکه آن را سلم می‌نامند، صحیح می‌دانند. پدرم می‌گفت: مشکلی ندارد که هر متاعی را بفروشی، اگر در زمانی که آن را تحویل می دهی، پیدا کنی."

[رقم الحدیث الکلی: 23109 - رقم الحدیث الباب: 4]

23109- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ مِائَةَ مَنٍّ صُفْراً بِکَذَا وَ کَذَا وَ لَیْسَ عِنْدَهُ مَا اشْتَرَی مِنْهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا وَفَّاهُ الَّذِی اشْتَرَطَ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَمَا یَأْتِی ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابی الصباح کنانی از صادق (ع): او گفت: "در مورد مردی که از مرد دیگری صد من صفرا (نوعی کالا) به قیمت معین خریداری کرده است و آن مرد هنوز کالایی را که فروخته ندارد، پرسیدم." او گفت: "مشکلی نیست، اگر آنچه را که شرط کرده است، تحویل دهد."

[رقم الحدیث الکلی: 23110 - رقم الحدیث الباب: 5]

23110- 5- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ آبَائِهِ فِی مَنَاهِی النَّبِیِّ ص قَالَ: وَ نَهَی عَنْ بَیْعِ مَا لَیْسَ عِنْدَکَ وَ نَهَی عَنْ بَیْعٍ وَ سَلَفٍ.

أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از حسین بن زید از صادق (ع) از اجدادش در مناهی نبی (ص) گفت: و ایشان از فروش چیزی که نزد تو نیست و از بیع و سلف نهی کرد.

8- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یُسَاوِمَ عَلَی مَا لَیْسَ عِنْدَهُ وَ یَشْتَرِیَهُ فَیَبِیعَهُ إِیَّاهُ بِرِبْحٍ وَ غَیْرِهِ نَقْداً وَ نَسِیئَةً وَ لَهُ أَنْ یَشْتَرِیَهُ مِنْهُ أَیْضاً

اشارة

⁽⁶⁾8 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یُسَاوِمَ عَلَی مَا لَیْسَ عِنْدَهُ وَ یَشْتَرِیَهُ فَیَبِیعَهُ إِیَّاهُ بِرِبْحٍ وَ غَیْرِهِ نَقْداً وَ نَسِیئَةً وَ لَهُ أَنْ یَشْتَرِیَهُ مِنْهُ أَیْضاً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23111 - رقم الحدیث الباب: 1]

23111- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ

النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ تَبِیعَ الرَّجُلَ الْمَتَاعَ لَیْسَ عِنْدَکَ تُسَاوِمُهُ ثُمَّ تَشْتَرِی لَهُ نَحْوَ الَّذِی طَلَبَ ثُمَّ تُوجِبُهُ عَلَی نَفْسِکَ ثُمَّ تَبِیعُهُ مِنْهُ بَعْدُ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از ابن سنان از ابی عبدالله (ع): او گفت: "مشکلی ندارد که متاعی را که نزدت نیست، به مردی بفروشی. با او معامله کنی، سپس آنچه را که او خواسته است، برایش بخری. سپس آن را بر خود واجب کنی و بعد از او بخری.

[رقم الحدیث الکلی: 23112 - رقم الحدیث الباب: 2]

23112- 2- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِینِی یُرِیدُ مِنِّی طَعَاماً أَوْ بَیْعاً نَسِیئاً وَ لَیْسَ عِنْدِی أَ یَصْلُحُ أَنْ أَبِیعَهُ إِیَّاهُ وَ أَقْطَعَ لَهُ سِعْرَهُ ثُمَّ أَشْتَرِیَهُ مِنْ مَکَانٍ آخَرَ فَأَدْفَعَهُ إِلَیْهِ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا بَأْسَ إِذَا قَطَعَ سِعْرَهُ ⁽³⁾

ترجمه:

از ابن سنان: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که نزد من می‌آید و از من غذا یا کالایی به نسیه می‌خواهد، پرسیدم. و آن کالا نزد من نیست. آیا درست است که آن را به او بفروشم و قیمت را برای او تعیین کنم، سپس آن را از جای دیگری بخرم و به او بدهم؟" او گفت: "مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23113 - رقم الحدیث الباب: 3]

23113- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ حَدِیدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَجِی‌ءُ الرَّجُلُ یَطْلُبُ مِنِّی الْمَتَاعَ بِعَشَرَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ أَوْ أَقَلَّ أَوْ أَکْثَرَ وَ لَیْسَ عِنْدِی إِلَّا أَلْفُ دِرْهَمٍ فَأَسْتَعِیرُهُ مِنْ جَارِی فَآخُذُ مِنْ ذَا وَ مِنْ ذَا فَأَبِیعُهُ ثُمَّ أَشْتَرِیهِ مِنْهُ أَوْ آمُرُ مَنْ یَشْتَرِیهِ فَأَرُدُّهُ عَلَی أَصْحَابِهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ حَدِیدِ بْنِ حَکِیمٍ الْأَزْدِیِّ ⁽⁵⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ.

ترجمه:

از حدید: او گفت: "به ابا عبدالله (ع) گفتم: مردی نزد من می‌آید و کالایی به ارزش ده هزار درهم یا کمتر یا بیشتر طلب می‌کند و من تنها هزار درهم دارم. بنابراین از همسایه‌ام قرض می‌گیرم و از این و آن می‌گیرم و آن را می‌فروشم، سپس آن را از او می‌خرم یا دستور می‌دهم کسی آن را بخرد و به صاحبانش بازگردانم." او گفت: "مشکلی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23114 - رقم الحدیث الباب: 4]

23114- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ خَالِدِ بْنِ الْحَجَّاجِ ⁽²⁾قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَجِی‌ءُ فَیَقُولُ اشْتَرِ هَذَا الثَّوْبَ وَ أُرْبِحَکَ کَذَا وَ کَذَا قَالَ أَ لَیْسَ إِنْ شَاءَ تَرَکَ وَ إِنْ شَاءَ أَخَذَ قُلْتُ بَلَی قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا یُحِلُّ الْکَلَامُ وَ یُحَرِّمُ الْکَلَامُ ⁽³⁾.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از خالد بن حجاج: او گفت: "به ابی عبدالله (ع) گفتم: مردی می‌آید و می‌گوید: 'این لباس را بخر و من این مقدار سود به تو می‌دهم.' او گفت: 'آیا اگر بخواهد، آن را ترک می‌کند و اگر بخواهد، می‌گیرد؟' گفتم: 'بله.' او گفت: 'مشکلی ندارد، فقط گفتار است که حلال و حرام می‌کند.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23115 - رقم الحدیث الباب: 5]

23115- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِینِی یَطْلُبُ مِنِّی بَیْعاً وَ لَیْسَ عِنْدِی مَا یُرِیدُ أَنْ أُبَایِعَهُ بِهِ إِلَی السَّنَةِ أَ یَصْلُحُ لِی أَنْ أَعِدَهُ حَتَّی أَشْتَرِیَ مَتَاعاً فَأَبِیعَهُ مِنْهُ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

عبدالرحمن بن ابی عبدالله گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که نزد من می‌آید و درخواستی برای خرید کالا دارد، در حالی که آنچه او می‌خواهد، نزد من نیست. آیا برای من جایز است که با او وعده کنم تا کالا بخرم و سپس به او بفروشم؟ امام فرمودند: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 23116 - رقم الحدیث الباب: 6]

23116- 6- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَمَرَ رَجُلًا یَشْتَرِی لَهُ مَتَاعاً فَیَشْتَرِیهِ مِنْهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ إِنَّمَا الْبَیْعُ بَعْدَ مَا یَشْتَرِیهِ.

ترجمه:

منصور بن حازم از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی پرسید که به دیگری دستور می‌دهد کالایی برای او بخرد تا سپس آن را از او بخرد. امام فرمودند: اشکالی ندارد، چراکه فروش تنها پس از خرید آن کالا انجام می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23117 - رقم الحدیث الباب: 7]

23117- 7- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَجِیئُنِی الرَّجُلُ یَطْلُبُ ⁽⁸⁾بَیْعَ الْحَرِیرِ وَ لَیْسَ عِنْدِی مِنْهُ

شَیْ‌ءٌ فَیُقَاوِلُنِی عَلَیْهِ وَ أُقَاوِلُهُ فِی الرِّبْحِ وَ الْأَجَلِ حَتَّی نَجْتَمِعَ عَلَی شَیْ‌ءٍ ثُمَّ أَذْهَبُ فَأَشْتَرِی لَهُ الْحَرِیرَ فَأَدْعُوهُ إِلَیْهِ فَقَالَ أَ رَأَیْتَ إِنْ وَجَدَ بَیْعاً هُوَ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِمَّا عِنْدَکَ أَ یَسْتَطِیعُ أَنْ یَنْصَرِفَ إِلَیْهِ وَ یَدَعَکَ أَوْ وَجَدْتَ أَنْتَ ذَلِکَ أَ تَسْتَطِیعُ أَنْ تَنْصَرِفَ إِلَیْهِ وَ تَدَعَهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

معاویة بن عمار گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: مردی نزد من می‌آید و درخواست خرید حریر دارد، در حالی که من چیزی از آن ندارم. پس با او درباره قیمت، سود، و مدت مذاکره می‌کنم تا به توافق برسیم. سپس می‌روم و برای او حریر می‌خرم و او را دعوت به خرید آن می‌کنم. امام فرمودند: چه می‌گویی اگر او معامله‌ای پیدا کند که بیشتر از معامله با تو برایش مطلوب باشد؟ آیا می‌تواند به آن بپردازد و از تو صرف‌نظر کند؟ یا اگر تو معامله‌ای بهتر بیابی، آیا می‌توانی به آن بپردازی و او را ترک کنی؟ عرض کردم: بله. امام فرمودند: پس اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23118 - رقم الحدیث الباب: 8]

23118- 8- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ وَ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ ابْتَعْ لِی مَتَاعاً لَعَلِّی أَشْتَرِیهِ مِنْکَ بِنَقْدٍ أَوْ نَسِیئَةٍ فَابْتَاعَهُ الرَّجُلُ مِنْ أَجْلِهِ قَالَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ إِنَّمَا یَشْتَرِیهِ مِنْهُ بَعْدَ مَا یَمْلِکُهُ.

ترجمه:

محمد بن مسلم از امام باقر (علیه السلام) روایت کرد: از ایشان پرسیدم درباره مردی که نزد دیگری می‌آید و می‌گوید: «برای من کالایی بخر؛ شاید آن را به صورت نقد یا نسیه از تو بخرم.» پس آن مرد کالا را به خاطر او خریداری می‌کند. امام فرمودند: اشکالی ندارد، چراکه تنها پس از آنکه کالا را مالک شود، از او خریداری می‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 23119 - رقم الحدیث الباب: 9]

23119- 9- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْعِینَةِ فَقُلْتُ یَأْتِینِی الرَّجُلُ فَیَقُولُ اشْتَرِ الْمَتَاعَ وَ ارْبَحْ فِیهِ کَذَا وَ کَذَا فَأُرَاوِضُهُ ⁽⁵⁾عَلَی الشَّیْ‌ءِ مِنَ الرِّبْحِ فَنَتَرَاضَی بِهِ ثُمَّ أَنْطَلِقُ فَأَشْتَرِی الْمَتَاعَ مِنْ أَجْلِهِ لَوْ لَا مَکَانُهُ لَمْ أُرِدْهُ ثُمَّ آتِیهِ بِهِ فَأَبِیعُهُ فَقَالَ مَا أَرَی بِهَذَا بَأْساً لَوْ هَلَکَ مِنْهُ الْمَتَاعُ قَبْلَ أَنْ تَبِیعَهُ إِیَّاهُ کَانَ مِنْ مَالِکَ وَ هَذَا عَلَیْکَ بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ اشْتَرَاهُ مِنْکَ بَعْدَ مَا تَأْتِیهِ وَ إِنْ شَاءَ رَدَّهُ فَلَسْتُ أَرَی بِهِ بَأْساً.

ترجمه:

عبدالرحمن بن حجاج گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره معامله "عِینه" پرسیدم و عرض کردم: مردی نزد من می‌آید و می‌گوید: «کالا را بخر و به فلان سود بفروش.» من درباره مقدار سود با او مذاکره می‌کنم تا به توافق برسیم. سپس می‌روم و کالا را به خاطر او می‌خرم، در حالی که اگر او نبود، قصد خرید آن را نداشتم. سپس کالا را نزد او می‌برم و به او می‌فروشم. امام فرمودند: در این کار اشکالی نمی‌بینم، زیرا اگر کالا پیش از فروش به او از بین برود، خسارت آن بر عهده تو است. و این معامله برای او اختیاری است: اگر بخواهد، بعد از آوردن کالا از تو می‌خرد، و اگر نخواهد، آن را رد می‌کند. بنابراین من در این کار اشکالی نمی‌بینم.

[رقم الحدیث الکلی: 23120 - رقم الحدیث الباب: 10]

23120- 10- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قُلْتُ

لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنَّا نُعَالِجُ هَذِهِ الْعِینَةَ وَ رُبَّمَا جَاءَنَا الرَّجُلُ یَطْلُبُ الْبَیْعَ وَ لَیْسَ هُوَ عِنْدَنَا فَنُسَاوِمُهُ وَ نُقَاطِعُهُ عَلَی سِعْرِهِ قَبْلَ أَنْ نَشْتَرِیَهُ ثُمَّ نَشْتَرِی الْمَتَاعَ فَنَبِیعُهُ إِیَّاهُ بِذَلِکَ السِّعْرِ الَّذِی نُقَاطِعُهُ عَلَیْهِ لَا نَزِیدُ شَیْئاً وَ لَا نَنْقُصُهُ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

عبدالحمید بن سعد گفت: به امام کاظم (علیه السلام) عرض کردم: ما با این نوع معامله "عِینه" سر و کار داریم. گاهی مردی نزد ما می‌آید و درخواست خرید کالایی را می‌دهد که نزد ما موجود نیست. پس با او درباره قیمت مذاکره می‌کنیم و بر قیمتی توافق می‌نماییم، پیش از آنکه کالا را خریداری کنیم. سپس کالا را می‌خریم و به او همان قیمتی که توافق کردیم می‌فروشیم، نه چیزی به آن اضافه می‌کنیم و نه چیزی از آن کم می‌کنیم. امام فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23121 - رقم الحدیث الباب: 11]

23121- 11- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یُرِیدُ أَنْ یَتَعَیَّنَ مِنَ الرَّجُلِ عِینَةً فَیَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ أَنَا أَبْصَرُ بِحَاجَتِی مِنْکَ فَأَعْطِنِی حَتَّی أَشْتَرِیَ فَیَأْخُذُ الدَّرَاهِمَ فَیَشْتَرِی حَاجَتَهُ ثُمَّ یَجِی‌ءُ بِهَا إِلَی الرَّجُلِ الَّذِی لَهُ الْمَالُ فَیَدْفَعُهُ إِلَیْهِ فَقَالَ أَ لَیْسَ إِنْ شَاءَ اشْتَرَی وَ إِنْ شَاءَ تَرَکَ وَ إِنْ شَاءَ الْبَائِعُ بَاعَهُ وَ إِنْ شَاءَ لَمْ یَبِعْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

منصور بن حازم گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: مردی می‌خواهد کالایی را از دیگری با معامله "عِینه" تهیه کند. آن مرد به او می‌گوید: «من بهتر از تو نیازم را می‌شناسم؛ پول به من بده تا خرید کنم.» پس پول را می‌گیرد، نیاز خود را می‌خرد و سپس آن را نزد صاحب پول می‌آورد و به او تحویل می‌دهد. امام فرمودند: آیا این‌طور نیست که اگر بخواهد، می‌خرد و اگر نخواهد، نمی‌خرد؟ و همچنین فروشنده، اگر بخواهد، می‌فروشد و اگر نخواهد، نمی‌فروشد؟ عرض کردم: بله. امام فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23122 - رقم الحدیث الباب: 12]

23122- 12- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ طَلَبَ مِنْ رَجُلٍ ثَوْباً بِعِینَةٍ قَالَ لَیْسَ عِنْدِی هَذِهِ دَرَاهِمُ فَخُذْهَا فَاشْتَرِ بِهَا فَأَخَذَهَا فَاشْتَرَی بِهَا ثَوْباً کَمَا یُرِیدُ ثُمَّ جَاءَ بِهِ أَ یَشْتَرِیهِ مِنْهُ فَقَالَ أَ لَیْسَ إِنْ ذَهَبَ الثَّوْبُ فَمِنْ مَالِ الَّذِی أَعْطَاهُ الدَّرَاهِمَ قُلْتُ بَلَی قَالَ إِنْ شَاءَ اشْتَرَی وَ إِنْ شَاءَ لَمْ یَشْتَرِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

منصور بن حازم گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که از دیگری درخواست کرد لباسی را به صورت معامله "عِینه" برایش بخرد. او گفت: «این پول (دراهم) را بگیر و با آن لباس بخر.» پس پول را گرفت و لباسی را طبق خواسته‌اش خرید و سپس آن را آورد. آیا می‌تواند آن لباس را از او بخرد؟ امام فرمودند: آیا این‌گونه نیست که اگر لباس از بین برود، از مال کسی است که پول را داده است؟ عرض کردم: بله. امام فرمودند: اگر بخواهد، می‌خرد و اگر نخواهد، نمی‌خرد. عرض کردم: بله. امام فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 23123 - رقم الحدیث الباب: 13]

23123- 13- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَحْیَی بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ قَالَ لِی اشْتَرِ هَذَا الثَّوْبَ وَ هَذِهِ الدَّابَّةَ وَ بِعْنِیهَا أُرْبِحْکَ فِیهَا کَذَا وَ کَذَا قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ اشْتَرِهَا وَ لَا تُوَاجِبْهُ الْبَیْعَ قَبْلَ أَنْ تَسْتَوْجِبَهَا أَوْ تَشْتَرِیَهَا.

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

یحیی بن حجاج گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که به من گفت: «این لباس یا این حیوان را بخر و آن را به من بفروش، تا فلان مقدار سود به تو بدهم.» امام فرمودند: اشکالی ندارد، آن را بخر؛ اما پیش از آنکه مالک آن شوی یا آن را خریداری کنی، معامله را قطعی نکن.

[رقم الحدیث الکلی: 23124 - رقم الحدیث الباب: 14]

23124- 14- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْعِینَةِ وَ قُلْتُ إِنَّ عَامَّةَ تُجَّارِنَا الْیَوْمَ یُعْطُونَ الْعِینَةَ فَأَقُصُّ عَلَیْکَ کَیْفَ نَعْمَلُ قَالَ هَاتِ قُلْتُ یَأْتِینَا الْمُسَاوِمُ یُرِیدُ الْمَالَ فَیُسَاوِمُنَا وَ لَیْسَ عِنْدَنَا مَتَاعٌ فَیَقُولُ أُرْبِحُکَ ده یازده وَ أَقُولُ: أَنَا ده دوازده فَلَا نَزَالُ نَتَرَاوَضُ حَتَّی نَتَرَاوَضَ عَلَی أَمْرٍ فَإِذَا فَرَغْنَا قُلْتُ أَیُّ مَتَاعٍ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَنْ أَشْتَرِیَ لَکَ فَیَقُولُ الْحَرِیرُ لِأَنَّهُ لَا یَجِدُ شَیْئاً أَقَلَّ وَضِیعَةً مِنْهُ فَأَذْهَبُ وَ قَدْ قَاوَلْتُهُ مِنْ غَیْرِ مُبَایَعَةٍ فَقَالَ أَ لَیْسَ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُعْطِهِ وَ إِنْ شَاءَ لَمْ یَأْخُذْ مِنْکَ قُلْتُ بَلَی قَالَ فَأَذْهَبُ فَأَشْتَرِی لَهُ ذَلِکَ الْحَرِیرَ وَ أُمَاکِسُ بِقَدْرِ جُهْدِی ثُمَّ أَجِی‌ءُ بِهِ إِلَی بَیْتِی فَأُبَایِعُهُ فَرُبَّمَا ازْدَدْتُ عَلَیْهِ الْقَلِیلَ عَلَی الْمُقَاوَلَةِ وَ رُبَّمَا أَعْطَیْتُهُ عَلَی مَا قَاوَلْتُهُ وَ رُبَّمَا تَعَاسَرْنَا فَلَمْ یَکُنْ شَیْ‌ءٌ فَإِذَا اشْتَرَی مِنِّی لَمْ یَجِدْ أَحَداً أَغْلَی بِهِ مِنَ الَّذِی اشْتَرَیْتُهُ مِنْهُ فَیَبِیعُهُ مِنِّی ⁽³⁾فَیَجِی‌ءُ ذَلِکَ فَیَأْخُذُ الدَّرَاهِمَ فَیَدْفَعُهَا إِلَیْهِ وَ رُبَّمَا جَاءَ لِیُحِیلَهُ عَلَیَّ فَقَالَ لَا تَدْفَعْهَا إِلَّا إِلَی صَاحِبِ الْحَرِیرِ قُلْتُ وَ رُبَّمَا لَمْ یَتَّفِقْ بَیْنِی وَ بَیْنَهُ الْبَیْعُ بِهِ وَ أَطْلُبُ إِلَیْهِ فَیَقْبَلُهُ مِنِّی فَقَالَ أَ لَیْسَ إِنَّهُ لَوْ شَاءَ لَمْ یَفْعَلْ وَ لَوْ شِئْتَ أَنْتَ لَمْ تَزِدْ فَقُلْتُ بَلَی لَوْ أَنَّهُ هَلَکَ فَمِنْ مَالِی قَالَ لَا بَأْسَ بِهَذَا إِذَا أَنْتَ لَمْ تَعْدُ هَذَا فَلَا بَأْسَ بِهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

اسماعیل بن عبدالخالق گفت: از امام کاظم (علیه السلام) درباره معامله "عِینه" پرسیدم و گفتم: بیشتر تجار ما امروز این نوع معامله را انجام می‌دهند. می‌خواهم برای شما توضیح دهم که چگونه عمل می‌کنیم. امام فرمودند: بگو. گفتم: مشتری به ما مراجعه می‌کند و درخواست پول می‌کند. پس با او درباره سود گفتگو می‌کنیم، در حالی که هیچ کالایی نزد ما نیست. او می‌گوید: «من با ده به یازده سود می‌دهم»، و من می‌گویم: «ده به دوازده.» و همچنان مذاکره می‌کنیم تا به توافق برسیم. سپس از او می‌پرسم: «کدام کالا را ترجیح می‌دهی که برایت بخرم؟» او می‌گوید: «ابریشم»؛ زیرا می‌داند که ابریشم کمترین ضرر را دارد.

من می‌روم و بدون انجام معامله نهایی، ابریشم را خریداری می‌کنم و تلاش می‌کنم آن را با بهترین قیمت بخرم. سپس آن را به خانه‌ام می‌آورم و به او پیشنهاد فروش می‌دهم. گاهی قیمت را کمی بالاتر از توافق اولیه اعلام می‌کنم، گاهی همان قیمتی که توافق کرده بودیم، و گاهی هم بر سر قیمت به توافق نمی‌رسیم و معامله‌ای انجام نمی‌شود. اگر او از من بخرد، متوجه می‌شود که کسی آن کالا را با قیمت بالاتری از آنچه من به او فروخته‌ام، نمی‌خرد.

گاهی او کالا را دوباره به من می‌فروشد، پول را دریافت می‌کند و آن را به صاحب ابریشم می‌پردازد. گاهی هم از من می‌خواهد که پول را به صاحب ابریشم بدهم و می‌گوید: «پول را به غیر از صاحب ابریشم پرداخت نکن.» و گاهی هم توافق نمی‌کنیم و من به او پیشنهاد فروش می‌دهم و او می‌پذیرد.

امام فرمودند: آیا این‌طور نیست که اگر او بخواهد، انجام می‌دهد، و اگر تو بخواهی، قیمت را افزایش نمی‌دهی؟ عرض کردم: بله. و اگر کالا از بین برود، از مال من است. امام فرمودند: اشکالی ندارد. اگر از این موارد تجاوز نکنی، مشکلی نیست.

9- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَبِیعَ الشَّیْ‌ءَ بِأَضْعَافِ قِیمَتِهِ وَ یَشْتَرِطَ قَرْضاً أَوْ تَأْجِیلَ دَیْنٍ‌

اشارة

⁽¹⁾9 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَبِیعَ الشَّیْ‌ءَ بِأَضْعَافِ قِیمَتِهِ وَ یَشْتَرِطَ قَرْضاً أَوْ تَأْجِیلَ دَیْنٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23125 - رقم الحدیث الباب: 1]

23125- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنَّ سَلْسَبِیلَ ⁽³⁾طَلَبَتْ مِنِّی مِائَةَ أَلْفِ دِرْهَمٍ عَلَی أَنْ تُرْبِحَنِی عَشَرَةَ آلَافٍ فَأُقْرِضُهَا تِسْعِینَ أَلْفاً وَ أَبِیعُهَا ثَوْبَ وَشْیٍ تُقَوَّمُ ⁽⁴⁾بِأَلْفِ دِرْهَمٍ بِعَشَرَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

محمد بن اسحاق بن عمار گفت: از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم: «سلسبیل از من خواسته است که صد هزار درهم به او قرض دهم، با این شرط که ده هزار درهم به من سود دهد. من نیز نود هزار درهم به او قرض می‌دهم و یک لباس ابریشمی می‌خرم که قیمت آن هزار درهم است، و آن را به ده هزار درهم می‌فروشم.» امام فرمودند: «اشکالی ندارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 23126 - رقم الحدیث الباب: 2]

23126- 2- ⁽⁵⁾قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی لَا بَأْسَ بِهِ أَعْطِهَا مِائَةَ أَلْفٍ وَ بِعْهَا الثَّوْبَ بِعَشَرَةِ آلَافٍ وَ اکْتُبْ عَلَیْهَا کِتَابَیْنِ.

ترجمه:

کلینی روایت کرده است که در روایت دیگری امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: «اشکالی ندارد. صد هزار درهم به او بده و لباس را به ده هزار درهم بفروش و برای او دو نوشته بنویس.»

[رقم الحدیث الکلی: 23127 - رقم الحدیث الباب: 3]

23127- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁷⁾عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ ⁽⁸⁾رَجُلٌ لَهُ مَالٌ عَلَی رَجُلٍ مِنْ قِبَلِ عِینَةٍ عَیَّنَهَا إِیَّاهُ فَلَمَّا حَلَّ عَلَیْهِ الْمَالُ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ مَا یُعْطِیهِ فَأَرَادَ أَنْ یَقْلِبَ عَلَیْهِ وَ یَرْبَحَ أَ یَبِیعُهُ لُؤْلُؤاً أَوْ غَیْرَ ذَلِکَ مَا یَسْوَی مِائَةَ دِرْهَمٍ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ وَ یُؤَخِّرُهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ قَدْ فَعَلَ ذَلِکَ أَبِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ أَمَرَنِی أَنْ أَفْعَلَ ذَلِکَ فِی شَیْ‌ءٍ کَانَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

مسعدة بن صدقه از امام جعفر صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: «از مردی پرسیدند که مالی بر عهده کسی دارد به دلیل عینة‌ای که برای او معین کرده است. هنگامی که موعد پرداخت رسید و آن شخص قادر به پرداخت نبود، خواست که کالاهایی مانند مروارید یا چیزهای دیگری که معادل صد درهم باشد را به هزار درهم بفروشد و پرداخت را به تأخیر بیندازد. امام فرمود: «اشکالی ندارد. پدرم رضی الله عنه چنین کاری کرده بود و به من دستور داد که در چیزی مشابه آن عمل کنم.»

[رقم الحدیث الکلی: 23128 - رقم الحدیث الباب: 4]

23128- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع یَکُونُ لِی عَلَی الرَّجُلِ دَرَاهِمُ فَیَقُولُ أَخِّرْنِی بِهَا وَ أَنَا أُرْبِحُکَ فَأَبِیعُهُ جُبَّةً ⁽²⁾تُقَوَّمُ عَلَیَّ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ بِعَشَرَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ أَوْ قَالَ بِعِشْرِینَ أَلْفاً وَ أُؤَخِّرُهُ بِالْمَالِ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

محمد بن اسحاق بن عمار روایت کرده است که به امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) گفته است: «اگر مبلغی درهم از مردی داشته باشم، او بگوید که پرداخت را تأخیر انداز و من به او می‌گویم که من به تو سود می‌دهم، آیا جایز است که من به او یک جبّه‌ای که قیمت آن برای من هزار درهم تقویم می‌شود را به ده هزار درهم بفروشم یا بیست هزار درهم، و او را با آن مبلغ تأخیر در پرداخت قرار دهم؟ امام فرمود: «هیچ اشکالی ندارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 23129 - رقم الحدیث الباب: 5]

23129- 5- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُرِیدُ ⁽⁴⁾أَنْ أُعَیِّنَهُ الْمَالَ أَوْ یَکُونُ لِی عَلَیْهِ مَالٌ قَبْلَ ذَلِکَ فَیَطْلُبُ مِنِّی مَالًا أَزِیدُهُ عَلَی مَالِیَ الَّذِی لِی عَلَیْهِ أَ یَسْتَقِیمُ أَنْ أَزِیدَهُ مَالًا وَ أَبِیعَهُ لُؤْلُؤَةً تَسْوَی مِائَةَ دِرْهَمٍ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ فَأَقُولَ أَبِیعُکَ هَذِهِ اللُّؤْلُؤَةَ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ عَلَی أَنْ أُؤَخِّرَکَ بِثَمَنِهَا وَ بِمَالِی عَلَیْکَ کَذَا وَ کَذَا شَهْراً قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁵⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

عبدالملک بن عتبه از امام صادق (علیه السلام) سؤال کرد که اگر کسی از من بخواهد که مبلغی به اوبدهم در حالی که از قبل مبلغی به من بدهکاراست ،از من بخواهد که مبلغی به او اضافه کنم، آیا صحیح است که من به او یک لؤلؤه که قیمت آن ۱۰۰ درهم است را به هزار درهم بفروشم و بگویم: «من این لؤلؤه را به هزار درهم می‌فروشم، به شرطی که مبلغ آن را با بدهی قبلی که به تو دارم، در ماه‌های آینده پرداخت کنی»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «هیچ اشکالی ندارد».

[رقم الحدیث الکلی: 23130 - رقم الحدیث الباب: 6]

23130- 6- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع الرَّجُلُ یَکُونُ لَهُ الْمَالُ فَیَدْخُلُ ⁽⁷⁾عَلَی صَاحِبِهِ یَبِیعُهُ لُؤْلُؤَةً تَسْوَی مِائَةَ دِرْهَمٍ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ وَ یُؤَخِّرُ عَنْهُ الْمَالَ إِلَی وَقْتٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ قَدْ أَمَرَنِی أَبِی فَفَعَلْتُ ذَلِکَ وَ زَعَمَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْهَا فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

در این حدیث، محمد بن اسحاق بن عمار می‌گوید که از امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) پرسیدم که اگر فردی(طلبکار) بخواهد به صاحب مال(بدهکار) لؤلؤه‌ای به ارزش 100 درهم را به قیمت 1000 درهم بفروشد و پرداخت آن(قرض) را به تأخیر بیندازد، آیا این عمل اشکالی دارد؟ امام (علیه السلام) پاسخ داد: «هیچ اشکالی ندارد. پدرم به من دستور داد که چنین کاری را انجام دهم، و من این کار را انجام دادم». محمد بن اسحاق همچنین می‌گوید که پدرش نیز از امام موسی بن جعفر (علیه السلام) در مورد همین موضوع سوال کرده بود و امام (علیه السلام) همان پاسخ را داده بود.

[رقم الحدیث الکلی: 23131 - رقم الحدیث الباب: 7]

23131- 7- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ رَجُلٍ کَتَبَ إِلَی الْعَبْدِ الصَّالِحِ ع یَسْأَلُهُ أَنِّی أُعَامِلُ قَوْماً أَبِیعُهُمُ الدَّقِیقَ أَرْبَحُ عَلَیْهِمْ فِی الْقَفِیزِ دِرْهَمَیْنِ إِلَی أَجَلٍ مَعْلُومٍ وَ أَنَّهُمْ سَأَلُونِی أَنْ أُعْطِیَهُمْ عَنْ نِصْفِ الدَّقِیقِ دَرَاهِمَ فَهَلْ مِنْ حِیلَةٍ لَا أَدْخُلُ فِی الْحَرَامِ فَکَتَبَ إِلَیْهِ أَقْرِضْهُمُ الدَّرَاهِمَ قَرْضاً وَ ازْدَدْ عَلَیْهِمْ فِی نِصْفِ الْقَفِیزِ بِقَدْرِ مَا کُنْتَ تَرْبَحُ عَلَیْهِمْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

در این روایت، محمد بن سلیمان دیلمی از پدرش نقل می‌کند که فردی نامه‌ای به امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) نوشت و از ایشان خواست که در مورد معاملاتی که با گروهی از افراد انجام می‌دهد، مشاوره بدهد. این فرد می‌گفت که در معامله با آن‌ها، برای هر قفیز آردی که می‌فروشد، دو درهم سود می‌برد، و آن‌ها از او خواسته‌اند که در ازای نصف قفیز آرد، درهم دریافت کند. او پرسید که آیا راه حلی وجود دارد که بدون وارد شدن به حرام، بتوان این کار را انجام داد؟

امام رضا (علیه السلام) در پاسخ نوشت که باید به آن‌ها در قالب قرض، درهم بدهی و سپس در ازای نصف قفیز، سودی که قبلاً از آن‌ها می‌گرفتی را به قرض اضافه کنی. به این ترتیب، می‌توانی سود خود را حفظ کنی بدون اینکه در دام ربا یا معاملات حرام بیفتی.

10- بَابُ أَنَّهُ إِذَا قَوَّمَ عَلَی الدَّلَّالِ مَتَاعاً وَ جَعَلَ لَهُ مَا زَادَ جَازَ وَ لَمْ یَجُزْ لِلدَّلَّالِ بَیْعُهُ مُرَابَحَةً

اشارة

⁽⁶⁾10 بَابُ أَنَّهُ إِذَا قَوَّمَ عَلَی الدَّلَّالِ مَتَاعاً وَ جَعَلَ لَهُ مَا زَادَ جَازَ وَ لَمْ یَجُزْ لِلدَّلَّالِ بَیْعُهُ مُرَابَحَةً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23132 - رقم الحدیث الباب: 1]

23132- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ فِی رَجُلٍ قَالَ لِرَجُلٍ بِعْ ثَوْبِی هَذَا بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ فَمَا فَضَلَ فَهُوَ لَکَ فَقَالَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

در این روایت، محمد بن مسلم از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که درباره فردی که به دیگری گفته بود: "این لباس من را به ده درهم بفروش، و هر مقداری که بیشتر از ده درهم به دست آوردی، برای خودت باشد"، امام (علیه السلام) فرموده است که در این نوع معامله، اشکالی ندارد و این کار صحیح است.

[رقم الحدیث الکلی: 23133 - رقم الحدیث الباب: 2]

23133- 2- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ یُعْطِی الْمَتَاعَ فَیَقُولُ مَا ازْدَدْتَ عَلَی کَذَا وَ کَذَا فَهُوَ لَکَ فَقَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

در این روایت، زراره از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که از ایشان پرسید: "نظر شما در مورد فردی که کالا یا متاعی را به دیگری می‌دهد و می‌گوید: 'هر مقداری که بیشتر از این مبلغ دریافت کنی، برای خودت باشد' چیست؟"

امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: "در این کار اشکالی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23134 - رقم الحدیث الباب: 3]

23134- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ وَ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی ⁽⁴⁾عَنْ سَمَاعَةَ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَحْمِلُ الْمَتَاعَ لِأَهْلِ السُّوقِ وَ قَدْ قَوَّمُوا عَلَیْهِ قِیمَةً وَ یَقُولُونَ بِعْ فَمَا ازْدَدْتَ فَلَکَ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ وَ لَکِنْ لَا یَبِیعُهُمْ مُرَابَحَةً.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ وَ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

در این روایت، سماعه از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که از ایشان پرسیدند: "نظر شما در مورد فردی که متاعی را برای فروش به بازار می‌برد و فروشندگان در بازار قیمت آن را تعیین می‌کنند، سپس به او می‌گویند که کالا را بفروش و هر مقداری که بیشتر از قیمت تعیین شده بدست آوری، برای خودت باشد، چیست؟"

امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند: "در این کار اشکالی نیست، اما او نباید آن را به صورت 'مرابحه' (با قرارداد قبلی و مشخص کردن قیمت و سود) بفروشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23135 - رقم الحدیث الباب: 4]

23135- 4- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ ⁽⁸⁾عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع

قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُعْطَی الْمَتَاعَ فَیُقَالُ لَهُ مَا ازْدَدْتَ عَلَی کَذَا وَ کَذَا فَهُوَ لَکَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

در این روایت، زراره از امام محمد باقر (علیه السلام) سؤال می‌کند: "در مورد فردی که متاعی دریافت می‌کند و به او گفته می‌شود که هر مقداری که بیشتر از قیمت تعیین شده بدست آورد، برای خودش خواهد بود، چه نظری دارید؟"

امام محمد باقر (علیه السلام) پاسخ می‌دهند: "در این کار اشکالی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23136 - رقم الحدیث الباب: 5]

23136- 5- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنْ رِبْحِ مَا لَمْ یُضْمَنْ.

ترجمه:

در این روایت از سلیمان بن صالح، امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که رسول خدا (صلى الله عليه وسلم) از ربح (سود) چیزی که ضمانت نشده است، نهی کرده‌اند.

[رقم الحدیث الکلی: 23137 - رقم الحدیث الباب: 6]

23137- 6- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِهِ وَالِیاً فَقَالَ لَهُ إِنِّی بَعَثْتُکَ إِلَی أَهْلِ اللَّهِ یَعْنِی أَهْلَ مَکَّةَ- فَانْهَهُمْ عَنْ بَیْعِ مَا لَمْ یُقْبَضْ وَ عَنْ شَرْطَیْنِ فِی بَیْعٍ وَ عَنْ رِبْحِ مَا لَمْ یُضْمَنْ.

ترجمه:

از عمار از ابی عبدالله (ع): او گفت: "رسول الله (ص) یکی از اصحابش را به عنوان والی فرستاد و به او گفت: 'من تو را به سوی اهل خدا، یعنی اهل مکه، فرستادم. پس آنها را از فروش چیزی که قبض نشده است و از دو شرط در یک بیع و از سودی که ضمانت نشده است، نهی کن.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23138 - رقم الحدیث الباب: 7]

23138- 7- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَنْ رَجُلٍ یَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ أَشْتَرِی مِنْکَ الْمَتَاعَ عَلَی أَنْ تَجْعَلَ لِی فِی کُلِّ ثَوْبٍ أَشْتَرِیهِ مِنْکَ کَذَا وَ کَذَا وَ إِنَّمَا یَشْتَرِی لِلنَّاسِ وَ یَقُولُ اجْعَلْ لِی رِبْحاً عَلَی أَنْ أَشْتَرِیَ مِنْکَ فَکَرِهَهُ ع.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن الحجاج: او گفت: "از ابا الحسن (ع) درباره مردی که می‌گوید: 'کالا را از تو می‌خرم به این شرط که در هر لباسی که از تو می‌خرم، فلان مقدار برای من سود بگذاری' و او فقط برای دیگران خرید می‌کند و می‌گوید: 'برایم سود بگذار تا از تو بخرم.'" ابا الحسن (ع) این کار را ناپسند دانست.

[رقم الحدیث الکلی: 23139 - رقم الحدیث الباب: 8]

23139- 8- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی مَنَاهِی النَّبِیِّ ص قَالَ: وَ نَهَی عَنْ بَیْعِ مَا لَمْ یُضْمَنْ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از حسین بن زید از جعفر بن محمد (ع) از اجدادش در مناهی نبی (ص) گفت: و او از فروش چیزی که ضمانت نشده است، نهی کرد.

11- بَابُ حُکْمِ اخْتِلَافِ الْبَائِعِ وَ الْمُشْتَرِی فِی قَدْرِ الثَّمَنِ‌

اشارة

⁽²⁾11 بَابُ حُکْمِ اخْتِلَافِ الْبَائِعِ وَ الْمُشْتَرِی فِی قَدْرِ الثَّمَنِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23140 - رقم الحدیث الباب: 1]

23140- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَبِیعُ الشَّیْ‌ءَ فَیَقُولُ الْمُشْتَرِی هُوَ بِکَذَا وَ کَذَا بِأَقَلَّ مِمَّا قَالَ الْبَائِعُ فَقَالَ الْقَوْلُ قَوْلُ الْبَائِعِ مَعَ یَمِینِهِ إِذَا کَانَ الشَّیْ‌ءُ قَائِماً بِعَیْنِهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ ⁽⁵⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از احمد بن محمد بن ابی نصر از برخی از اصحابش از ابی عبدالله (ع): در مورد مردی که چیزی می‌فروشد و خریدار می‌گوید: "قیمت آن کمتر از آنچه فروشنده گفته است می‌باشد." او گفت: "قول فروشنده همراه با قسمش معتبر است، اگر آن شیء به‌طور عینی موجود باشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23141 - رقم الحدیث الباب: 2]

23141- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا التَّاجِرَانِ صَدَقَا بُورِکَ لَهُمَا فَإِذَا کَذَبَا وَ خَانَا لَمْ یُبَارَکْ لَهُمَا وَ هُمَا بِالْخِیَارِ مَا لَمْ یَفْتَرِقَا فَإِنِ اخْتَلَفَا فَالْقَوْلُ قَوْلُ رَبِّ السِّلْعَةِ أَوْ یَتَتَارَکَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی ⁽¹⁾.

ترجمه:

از حسین بن عمر بن یزید از پدرش از ابی عبدالله (ع) گفت: "رسول الله (ص) فرمود: 'اگر دو تاجر راست بگویند، به آنها برکت داده خواهد شد، و اگر دروغ بگویند و خیانت کنند، به آنها برکت داده نخواهد شد. آنها اختیار دارند تا زمانی که از هم جدا نشوند. اگر اختلاف پیدا کردند، قول مالک کالا معتبر است، مگر اینکه توافق کنند.'"

12- بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْمُرَابَحَةِ

اشارة

⁽²⁾12 بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْمُرَابَحَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23142 - رقم الحدیث الباب: 1]

23142- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ فَضَالَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ یَبْتَاعُ ثَوْباً فَیَطْلُبُ مِنِّی مُرَابَحَةً تَرَی بِبَیْعِ الْمُرَابَحَةِ بَأْساً إِذَا صَدَقَ فِی الْمُرَابَحَةِ وَ سَمَّی رِبْحاً دَانِقَیْنِ أَوْ نِصْفَ دِرْهَمٍ فَقَالَ لَا بَأْسَ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از علی بن سعید: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که لباسی خریداری کرده و از من درخواست مرابحه می‌کند پرسیدم. آیا در معامله مرابحه مشکلی هست، اگر در مرابحه صداقت داشته باشد و سود را دو دانق یا نیم درهم تعیین کند؟" ایشان گفتند : "مشکلی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23143 - رقم الحدیث الباب: 2]

23143- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ الْبَیْعَ بِأَکْثَرَ مِمَّا یَشْتَرِی قَالَ جَائِزٌ.

ترجمه:

از عبد الله بن بکیر از برخی از اصحاب ما: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که کالایی را به قیمتی بیشتر از قیمت خریداری شده می‌فروشد، پرسیدم." ایشان گفتند : "جایز است."

[رقم الحدیث الکلی: 23144 - رقم الحدیث الباب: 3]

23144- 3- ⁽⁵⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ السِّلْعَةَ وَ یَشْتَرِطُ أَنَّ لَهُ نِصْفَهَا ثُمَّ یَبِیعُهَا مُرَابَحَةً أَ یَحِلُّ ذَلِکَ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ ⁽⁶⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع): او گفت: "از ایشان درباره مردی که کالایی را می‌فروشد و شرط می‌کند که نیمی از آن برای او باشد، سپس آن را به مرابحه می‌فروشد، پرسیدم. آیا این جایز است؟" ایشان گفتند : "مشکلی ندارد."

13- بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْأَمَةِ مُرَابَحَةً وَ إِنْ وَطِئَهَا

اشارة

⁽³⁾13 بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْأَمَةِ مُرَابَحَةً وَ إِنْ وَطِئَهَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23145 - رقم الحدیث الباب: 1]

23145- 1- ⁽⁴⁾عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْجَارِیَةَ فَیَقَعُ عَلَیْهَا أَ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَبِیعَهَا مُرَابَحَةً قَالَ لَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از علی بن جعفر در کتابش از برادرش موسی بن جعفر (ع): او گفت: "از او درباره مردی که جارية (کنیزی) را خریداری می‌کند و با او همبستر می‌شود، آیا برای او جایز است که آن را به مرابحه بفروشد؟" ایشان گفتند : "مشکلی ندارد."

14- بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ بَیْعِ الْمُسَاوَمَةِ عَلَی غَیْرِهِ وَ کَرَاهَةِ نِسْبَةِ الرِّبْحِ إِلَی الْمَالِ وَ جَوَازِ نِسْبَتِهِ إِلَی السِّلْعَةِ وَ جَوَازِ نِسْبَةِ الْأُجْرَةِ فِی حَمْلِ الْمَالِ إِلَیْهِ‌

اشارة

⁽⁷⁾14 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ بَیْعِ الْمُسَاوَمَةِ عَلَی غَیْرِهِ وَ کَرَاهَةِ نِسْبَةِ الرِّبْحِ إِلَی الْمَالِ وَ جَوَازِ نِسْبَتِهِ إِلَی السِّلْعَةِ وَ جَوَازِ نِسْبَةِ الْأُجْرَةِ فِی حَمْلِ الْمَالِ إِلَیْهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23146 - رقم الحدیث الباب: 1]

23146- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُدِّمَ لِأَبِی مَتَاعٌ مِنْ مِصْرٍ فَصَنَعَ طَعَاماً وَ دَعَا لَهُ التُّجَّارَ فَقَالُوا نَأْخُذُهُ مِنْکَ بِده

دوازده قَالَ لَهُمْ أَبِی وَ کَمْ یَکُونُ ذَلِکَ ⁽¹⁾قَالُوا فِی عَشَرَةِ آلَافٍ أَلْفَیْنِ فَقَالَ لَهُمْ أَبِی فَإِنِّی أَبِیعُکُمْ هَذَا الْمَتَاعَ بِاثْنَیْ عَشَرَ أَلْفاً فَبَاعَهُمْ مُسَاوَمَةً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ ⁽²⁾جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی قَوْلِهِ بِاثْنَیْ عَشَرَ أَلْفاً ⁽³⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع) گفت: "متاعی از مصر به پدرم رسید، او غذایی تهیه کرد و تاجران را دعوت کرد. آنها گفتند: 'ما آن را از تو به ده به دوازده می خریم او به آنها گفت: 'چقدر است؟' (این عبارت "و کم یکون ذلک" با توجه به اینکه او تمام زبان‌ها را می‌دانست، احتمالات مختلفی دارد. ممکن است تقیه، تمایل به پنهان کردن این فضیلت، تمایل به توضیح معنای کلمه برای همه حاضرین در مجلس، استفاده از کلمه در غیر معنای واقعی یا انکار استفاده از الفاظ فارسی توسط عرب‌ها، که زبان عربی بسیار گسترده است و نیازی به آمیختن با زبان‌های دیگر ندارد، در نظر گرفته شود.) آنها گفتند: 'درهر ده هزار، دو هزار' او گفت: 'من این متاع را به شما به دوازده هزار می‌فروشم.' و سپس آن را به قیمت توافقی فروخت."

[رقم الحدیث الکلی: 23147 - رقم الحدیث الباب: 2]

23147- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أَکْرَهُ الْبَیْعَ بِده یازده وَ دوازده وَ لَکِنْ أَبِیعُهُ بِکَذَا وَ کَذَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁶⁾

مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از جراح مدائنی: او گفت: "ابو عبدالله (ع) گفت: 'من از فروش به ده یازده و دوازده کراهت دارم، اما آن را به چنین و چنان قیمتی می‌فروشم.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23148 - رقم الحدیث الباب: 3]

23148- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ جَعْفَرُ بْنُ حَنَانٍ- مَا تَقُولُ فِی الْعِینَةِ فِی رَجُلٍ یُبَایِعُ رَجُلًا فَیَقُولُ أُبَایِعُکَ بِده دوازده وَ بِده یازده فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع هَذَا فَاسِدٌ وَ لَکِنْ یَقُولُ أَرْبَحُ عَلَیْکَ فِی جَمِیعِ الدَّرَاهِمِ کَذَا وَ کَذَا وَ یُسَاوِمُهُ عَلَی هَذَا فَلَیْسَ بِهِ بَأْسٌ وَ قَالَ أُسَاوِمُهُ وَ لَیْسَ عِنْدِی مَتَاعٌ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

از حنان بن سدیر: او گفت: "نزد ابی عبدالله (ع) بودم که جعفر بن حنان به او گفت: 'چه می‌گویید درباره معامله عینه که مردی می‌آید و می‌گوید: "آن را به تو به ده دوازده و به ده یازده می‌فروشم"؟' ابی عبدالله (ع) گفت: 'این فاسد است. ولی بگوید: "در تمام دراهم فلان مقدار سود می‌برم" و با او درباره این مذاکره کند، مشکلی نیست.' و گفت: 'اگر با او معامله کند و متاع نزدش نباشد، مشکلی ندارد.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23149 - رقم الحدیث الباب: 4]

23149- 4- ⁽²⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی لَأَکْرَهُ بَیْعَ عَشَرَةٍ بِإِحْدَی عَشْرَةَ وَ عَشَرَةٍ بِاثْنَیْ عَشَرَ وَ نَحْوَ ذَلِکَ مِنَ الْبَیْعِ وَ لَکِنْ أَبِیعُکَ بِکَذَا وَ کَذَا مُسَاوَمَةً قَالَ وَ أَتَانِی مَتَاعٌ مِنْ مِصْرٍ فَکَرِهْتُ أَنْ أَبِیعَهُ کَذَلِکَ وَ عَظُمَ عَلَیَّ فَبِعْتُهُ مُسَاوَمَةً.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از محمد: او گفت: "ابو عبدالله (ع) گفت: 'من از فروش ده به یازده و ده به دوازده و مانند آن کراهت دارم، اما به تو به چنین و چنان قیمتی مساوماً می‌فروشم.' او گفت: 'متاعی از مصر به من رسید و من کراهت داشتم که آن را به این صورت بفروشم و به من سخت آمد، بنابراین آن را به صورت چانه زدن فروختم.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23150 - رقم الحدیث الباب: 5]

23150- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَبِیعُ الْبَیْعَ فَیَقُولُ أَبِیعُکَ بِده دوازده أَوْ ده یازده فَقَالَ لَا بَأْسَ إِنَّمَا هَذِهِ الْمُرَاوَضَةُ فَإِذَا جَمَعَ الْبَیْعَ جَعَلَهُ جُمْلَةً وَاحِدَةً.

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا بَأْسَ إِنَّمَا هُوَ الْبَیْعُ یَجْعَلُهُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ⁽¹⁾

ترجمه:

علاء : به ابو عبد الله صادق (ع) گفتم: انسان مى‌خواهد متاعى را بفروشد و به مشترى مى‌گويد: من با سود ده دوازده و ده يازده معامله مى‌كنم. آيا اشكالى ندارد؟ ابو عبد الله گفت: مانعى ندارد. اين گفتگوى معامله مى‌باشد نه خود معامله. بعد از آنكه توافق كرد، معامله بايد به صورت جمعى باشد: بگويد من اين متاع را به اين قيمت فروختم.

[رقم الحدیث الکلی: 23151 - رقم الحدیث الباب: 6]

23151- 6- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أُدْخِلُ الْمَالَ بَیْتَ الْمَالِ عَلَی أَنْ آخُذَ مِنْ کُلِّ أَلْفٍ سِتَّةً قَالَ حِسَابُ الْأَجْرِ لِلْآجِرِ.

ترجمه:

از هارون بن خارجه: او گفت: "به ابا عبدالله (ع) گفتم: 'من پول را به بیت‌المال می‌آورم به این شرط که از هر هزار، شش درهم دریافت کنم.' او گفت: 'حساب مزد برای کسی است که مزد می‌دهد.'"

15- بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُشْتَرِی أَنْ یَبِیعَ الْمَتَاعَ قَبْلَ أَنْ یُؤَدِّیَ ثَمَنَهُ وَ أَنْ یَرْبَحَ فِیهِ‌

اشارة

⁽³⁾15 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُشْتَرِی أَنْ یَبِیعَ الْمَتَاعَ قَبْلَ أَنْ یُؤَدِّیَ ثَمَنَهُ وَ أَنْ یَرْبَحَ فِیهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23152 - رقم الحدیث الباب: 1]

23152- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْکَرْخِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی کُنْتُ بِعْتُ رَجُلًا نَخْلًا کَذَا وَ کَذَا نَخْلَةً بِکَذَا وَ کَذَا دِرْهَماً وَ النَّخْلُ فِیهِ ثَمَرٌ فَانْطَلَقَ الَّذِی اشْتَرَاهُ مِنِّی فَبَاعَهُ مِنْ رَجُلٍ آخَرَ بِرِبْحٍ وَ لَمْ یَکُنْ نَقَدَنِی وَ لَا قَبَضْتُ قَالَ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ أَ لَیْسَ کَانَ قَدْ ضَمِنَ لَکَ الثَّمَنَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَالرِّبْحُ لَهُ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّرْفِ ⁽⁵⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از ابراهیم کرخی: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) پرسیدم: من به مردی نخل‌هایی فروختم، فلان تعداد نخل به فلان مقدار درهم. نخل‌ها دارای میوه بودند. مردی که آن را از من خرید، آن را به دیگری با سود فروخت در حالی که هنوز من پول را دریافت نکرده بودم و او نیز قبض نکرده بود." او گفت: "مشکلی نیست، آیا او قیمت را تضمین نکرده است؟" گفتم: "بله." او گفت: "پس سود برای اوست."

16- بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْمَبِیعِ قَبْلَ قَبْضِهِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ إِنْ کَانَ مِمَّا یُکَالُ أَوْ یُوزَنُ إِلَّا أَنْ یُوَلِّیَهُ وَ جَوَازِ الْحَوَالَةِ بِهِ‌

اشارة

⁽¹⁾16 بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْمَبِیعِ قَبْلَ قَبْضِهِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ إِنْ کَانَ مِمَّا یُکَالُ أَوْ یُوزَنُ إِلَّا أَنْ یُوَلِّیَهُ وَ جَوَازِ الْحَوَالَةِ بِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23153 - رقم الحدیث الباب: 1]

23153- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَیْتَ مَتَاعاً فِیهِ کَیْلٌ أَوْ وَزْنٌ فَلَا تَبِعْهُ حَتَّی تَقْبِضَهُ إِلَّا أَنْ تُوَلِّیَهُ فَإِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ کَیْلٌ وَ لَا وَزْنٌ فَبِعْهُ یَعْنِی أَنَّهُ یُوَکِّلُ الْمُشْتَرِیَ بِقَبْضِهِ.

ترجمه:

از منصور بن حازم از ابی عبدالله (ع): او گفت: "وقتی کالایی را که وزن یا کیل دارد می‌خرید، آن را نفروشید تا زمانی که آن را دریافت کنید؛ مگر اینکه آن را به دیگری واگذار کنید. اگر کالا وزن یا کیل نداشته باشد، آن را بفروشید."

این بدان معناست که خریدار را مأمور به قبض آن کالا می‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 23154 - رقم الحدیث الباب: 2]

23154- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ عَلَیْهِ کُرٌّ مِنْ طَعَامٍ فَاشْتَرَی کُرّاً مِنْ رَجُلٍ وَ قَالَ لِلرَّجُلِ انْطَلِقْ فَاسْتَوْفِ حَقَّکَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن ابی عبدالله از ابی عبدالله (ع): او گفت: "از او درباره مردی پرسیدم که بر او مقدار یک کر از غذا بدهکار بود، سپس یک کر از مردی دیگر خرید و به آن مرد(طلبکار) گفت: 'برو و حق خود را بگیر.' او گفت: 'مشکلی نیست.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23155 - رقم الحدیث الباب: 3]

23155- 3- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ حَجَّاجٍ الْکَرْخِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَشْتَرِی الطَّعَامَ مِنَ الرَّجُلِ ثُمَّ أَبِیعُهُ مِنْ رَجُلٍ آخَرَ قَبْلَ أَنْ أَکْتَالَهُ فَأَقُولُ ابْعَثْ وَکِیلَکَ حَتَّی یَشْهَدَ کَیْلَهُ إِذَا قَبَضْتُهُ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

از خالد بن حجاج کرخی: او گفت: "به ابی عبدالله (ع) گفتم: 'من از مردی غذا می‌خرم و سپس آن را به مرد دیگری می‌فروشم قبل از اینکه آن را توزین کنم. آیا می‌توانم به او بگویم: "نماینده خود را بفرست تا هنگام دریافت آن، توزین آن را شاهد باشد"؟' او گفت: 'مشکلی نیست.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23156 - رقم الحدیث الباب: 4]

23156- 4- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ

ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الثَّمَرَةَ ثُمَّ یَبِیعُهَا قَبْلَ أَنْ یَأْخُذَهَا قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنْ وَجَدَ بِهَا رِبْحاً فَلْیَبِعْ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): او گفت: "از او درباره مردی که میوه‌ای می‌خرد و سپس آن را قبل از دریافت می‌فروشد، پرسیدم." او گفت: "مشکلی ندارد، اگر در آن سودی یافت، بگذار بفروشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23157 - رقم الحدیث الباب: 5]

23157- 5- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَبْتَاعُ الطَّعَامَ ثُمَّ یَبِیعُهُ قَبْلَ أَنْ یُکَالَ قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ ذَلِکَ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): او گفت: "در مورد مردی که غذا می‌خرد و سپس آن را قبل از توزین می‌فروشد." او گفت: "این برای او جایز نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23158 - رقم الحدیث الباب: 6]

23158- 6- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَشْتَرِی الطَّعَامَ ثُمَّ یَبِیعُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ قَالَ لَا بَأْسَ وَ یُوَکِّلُ الرَّجُلُ الْمُشْتَرِیَ مِنْهُ بِقَبْضِهِ وَ کَیْلِهِ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از جمیل بن دراج از ابی عبدالله (ع): در مورد مردی که غذا می‌خرد و سپس آن را قبل از دریافت می‌فروشد، او گفت: "مشکلی نیست." و مرد خریدار را مأمور به قبض و توزین آن می‌کند، او گفت: "مشکلی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23159 - رقم الحدیث الباب: 7]

23159- 7- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ إِسْحَاقَ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْقَوْمِ یَدْخُلُونَ السَّفِینَةَ یَشْتَرُونَ الطَّعَامَ فَیَتَسَاوَمُونَ بِهَا ثُمَّ یَشْتَرِیهِ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَیَسْأَلُونَهُ فَیُعْطِیهِمْ مَا یُرِیدُونَ مِنَ الطَّعَامِ فَیَکُونُ صَاحِبُ الطَّعَامِ هُوَ الَّذِی یَدْفَعُهُ إِلَیْهِمْ وَ یَقْبِضُ الثَّمَنَ قَالَ لَا بَأْسَ مَا أَرَاهُمْ إِلَّا وَ قَدْ شَرِکُوهُ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽¹⁾

مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از اسحاق مدائنی: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردمی که وارد کشتی می‌شوند و غذا می‌خرند، سپس با آن مذاکره می‌کنند و سپس یک نفر از آنها آن را خریداری می‌کند. سپس از او می‌خواهند و او به آنها مقدار مورد نیازشان از غذا را می‌دهد، و صاحب غذا همان کسی است که آن را به آنها می‌دهد و قیمت را می‌گیرد، پرسیدم." او گفت: "مشکلی نیست، مگر اینکه آنها او را شریک کرده باشند."

[رقم الحدیث الکلی: 23160 - رقم الحدیث الباب: 8]

23160- 8- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی مَتَاعاً لَیْسَ فِیهِ کَیْلٌ وَ لَا وَزْنٌ أَ یَبِیعُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

از ابی حمزة از ابی جعفر (ع): او گفت: "از او درباره مردی که کالایی می‌خرد که وزن یا کیل ندارد و قبل از دریافت آن را می‌فروشد، پرسیدم." او گفت: "مشکلی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23161 - رقم الحدیث الباب: 9]

23161- 9- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الطَّعَامَ أَ یَصْلُحُ بَیْعُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ قَالَ إِذَا رَبِحَ لَمْ یَصْلُحْ حَتَّی یَقْبِضَ وَ إِنْ کَانَ یُوَلِّیهِ فَلَا بَأْسَ وَ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الطَّعَامَ أَ یَحِلُّ لَهُ أَنْ یُوَلِّیَ مِنْهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ قَالَ إِذَا لَمْ یَرْبَحْ عَلَیْهِ شَیْئاً فَلَا بَأْسَ فَإِنْ رَبِحَ فَلَا بَیْعَ حَتَّی یَقْبِضَهُ.

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع): او پرسید: "آیا مردی که غذا می‌خرد، می‌تواند آن را قبل از دریافت بفروشد؟" او گفت: "اگر سود برده است، نباید بفروشد تا زمانی که آن را دریافت کند. اگر آن را به دیگری واگذار کرده، مشکلی نیست." و درباره مردی که غذا می‌خرد و آیا می‌تواند آن را قبل از دریافت به دیگری واگذار کند، پرسید. او گفت: "اگر هیچ سودی نبرده باشد، مشکلی نیست. اما اگر سود برده است، نباید آن را بفروشد تا زمانی که آن را دریافت کند."

[رقم الحدیث الکلی: 23162 - رقم الحدیث الباب: 10]

23162- 10- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْمٍ اشْتَرَوْا بَزّاً ⁽⁸⁾فَاشْتَرَکُوا فِیهِ جَمِیعاً وَ لَمْ یَقْسِمُوهُ أَ یَصْلُحُ لِأَحَدٍ مِنْهُمْ بَیْعُ بَزِّهِ قَبْلَ أَنْ

یَقْبِضَهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ قَالَ إِنَّ هَذَا لَیْسَ بِمَنْزِلَةِ الطَّعَامِ إِنَّ الطَّعَامَ یُکَالُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از حلبی: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) پرسیدم درباره گروهی که پارچه‌ای خریداری کردند و همه در آن شریک شدند و آن را تقسیم نکردند، آیا جایز است که یکی از آنها پارچه‌اش را قبل از دریافت بفروشد؟" او گفت: "مشکلی نیست." و گفت: "این مانند غذا نیست، زیرا غذا توزین می‌شود."

[رقم الحدیث الکلی: 23163 - رقم الحدیث الباب: 11]

23163- 11- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ الْبَیْعَ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ فَقَالَ مَا لَمْ یَکُنْ کَیْلٌ أَوْ وَزْنٌ فَلَا تَبِعْهُ حَتَّی تَکِیلَهُ أَوْ تَزِنَهُ إِلَّا أَنْ تُوَلِّیَهُ الَّذِی قَامَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

از معاویه بن وهب: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که کالایی را قبل از دریافت آن می‌فروشد، پرسیدم." او گفت: "تا زمانی که کالا وزن یا کیل نداشته باشد، آن را نفروش تا وقتی که توزین یا کیل شود، مگر اینکه آن را به دیگری واگذار کنی."

[رقم الحدیث الکلی: 23164 - رقم الحدیث الباب: 12]

23164- 12- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَیْتَ مَتَاعاً فِیهِ کَیْلٌ أَوْ وَزْنٌ فَلَا تَبِعْهُ حَتَّی تَقْبِضَهُ إِلَّا أَنْ تُوَلِّیَهُ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ کَیْلٌ وَ لَا وَزْنٌ فَبِعْهُ.

ترجمه:

از منصور بن حازم از ابی عبدالله (ع): او گفت: "وقتی کالایی را که وزن یا کیل دارد می‌خرید، آن را نفروشید تا زمانی که آن را دریافت کنید، مگر اینکه آن را به دیگری واگذار کنید. اگر کالا وزن یا کیل نداشته باشد، آن را بفروشید."

[رقم الحدیث الکلی: 23165 - رقم الحدیث الباب: 13]

23165- 13- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانٍ جَمِیعاً عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَبْتَاعُ الطَّعَامَ ثُمَّ یَبِیعُهُ قَبْلَ أَنْ یَکْتَالَهُ قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ ذَلِکَ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): او گفت: "در مورد مردی که غذا می‌خرد و سپس آن را قبل از اینکه آن را توزین کند، می‌فروشد." او گفت: "این برای او جایز نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23166 - رقم الحدیث الباب: 14]

23166- 14- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ أَبِی صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَ ذَلِکَ وَ قَالَ لَا تَبِعْهُ حَتَّی تَکِیلَهُ.

ترجمه:

از ابی صالح از ابی عبدالله (ع) مثل همین و او گفت: "نفروش تا وقتی که آن را توزین کنی."

[رقم الحدیث الکلی: 23167 - رقم الحدیث الباب: 15]

23167- 15- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ الطَّعَامَ أَوِ الثَّمَرَةَ وَ قَدْ کَانَ اشْتَرَاهَا وَ لَمْ یَقْبِضْهَا قَالَ لَا حَتَّی

یَقْبِضَهَا إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَعَهُ قَوْمٌ یُشَارِکُهُمْ فَیُخْرِجَهُ بَعْضُهُمْ مِنْ نَصِیبِهِ مِنْ شِرْکَتِهِ بِرِبْحٍ أَوْ یُوَلِّیَهُ بَعْضُهُمْ فَلَا بَأْسَ.

ترجمه:

از سماعة: او گفت: "از او درباره مردی که غذا یا میوه‌ای می‌فروشد و هنوز آن را دریافت نکرده است، پرسیدم." او گفت: "خیر، تا زمانی که آن را دریافت کند؛ مگر اینکه با گروهی باشد که در آن شریک هستند و یکی از آنها سهم خود را از شراکت با سود خارج کند یا یکی از آنها آن را واگذار کند، در این صورت مشکلی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23168 - رقم الحدیث الباب: 16]

23168- 16- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی طَعَاماً ثُمَّ بَاعَهُ قَبْلَ أَنْ یَکِیلَهُ قَالَ لَا یُعْجِبُنِی أَنْ یَبِیعَ کَیْلًا أَوْ وَزْناً قَبْلَ أَنْ یَکِیلَهُ أَوْ یَزِنَهُ إِلَّا أَنْ یُوَلِّیَهُ کَمَا اشْتَرَاهُ ⁽²⁾إِذَا لَمْ یَرْبَحْ فِیهِ أَوْ یَضَعْ وَ مَا کَانَ مِنْ شَیْ‌ءٍ عِنْدَهُ لَیْسَ بِکَیْلٍ وَ لَا وَزْنٍ فَلَا بَأْسَ أَنْ یَبِیعَهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ.

ترجمه:

از ابی بصیر: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که غذا می‌خرد و سپس قبل از اینکه آن را توزین کند، می‌فروشد، پرسیدم." او گفت: "من دوست ندارم که قبل از توزین یا وزن کردن آن را بفروشد، مگر اینکه آن را به همان شکلی که خریده واگذار کند، بدون سود یا ضرر. و اگر چیزی باشد که کیل یا وزن نداشته باشد، مشکلی نیست که قبل از دریافت آن را بفروشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23169 - رقم الحدیث الباب: 17]

23169- 17- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنِ احْتَکَرَ طَعَاماً أَوْ عَلَفاً أَوِ ابْتَاعَهُ بِغَیْرِ حُکْرَةٍ وَ أَرَادَ أَنْ یَبِیعَهُ فَلَا یَبِعْهُ حَتَّی یَقْبِضَهُ وَ یَکْتَالَهُ.

ترجمه:

از محمد بن قیس از ابی جعفر (ع) گفت: "امیرالمؤمنین (ع) فرمود: 'کسی که غذا یا علف را احتکار کند یا بدون احتکار خریداری کند و بخواهد آن را بفروشد، نباید آن را بفروشد تا زمانی که آن را دریافت و توزین کند.'

[رقم الحدیث الکلی: 23170 - رقم الحدیث الباب: 18]

23170- 18- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مَنْصُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی بَیْعاً لَیْسَ فِیهِ کَیْلٌ وَ لَا وَزْنٌ أَ لَهُ أَنْ یَبِیعَهُ مُرَابَحَةً قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ وَ یَأْخُذَ رِبْحَهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ مَا لَمْ یَکُنْ کَیْلٌ وَ لَا وَزْنٌ فَإِنْ هُوَ قَبَضَهُ فَهُوَ أَبْرَأُ لِنَفْسِهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از ابان از منصور: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که کالایی را می‌خرد که وزن یا کیل ندارد و می‌پرسد آیا می‌تواند آن را مرابحه (با سود) بفروشد قبل از اینکه آن را دریافت کند و سود خود را بگیرد، پرسیدم." او گفت: "مشکلی نیست، مادامی که آن کالا وزن یا کیل ندارد. اگر آن را دریافت کند، برای خودش بهتر است."

[رقم الحدیث الکلی: 23171 - رقم الحدیث الباب: 19]

23171- 19- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ ابْنِ حَجَّاجٍ الْکَرْخِیِّ قَالَ

قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَشْتَرِی الطَّعَامَ إِلَی أَجَلٍ مُسَمًّی فَیَطْلُبُهُ التُّجَّارُ بَعْدَ مَا اشْتَرَیْتُهُ قَبْلَ أَنْ أَقْبِضَهُ قَالَ لَا بَأْسَ أَنْ تَبِیعَ إِلَی أَجَلٍ کَمَا اشْتَرَیْتَ وَ لَیْسَ لَکَ أَنْ تَدْفَعَ قَبْلَ أَنْ تَقْبِضَ ⁽¹⁾قُلْتُ فَإِذَا قَبَضْتُهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَلِی أَنْ أَدْفَعَهُ بِکَیْلِهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ إِذَا رَضُوا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ حَجَّاجٍ الْکَرْخِیِّ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابن حجاج کرخی: او گفت: "به ابی عبدالله (ع) گفتم: 'من غذایی را به مدت مشخصی می‌خرم و تجار پس از خرید من، قبل از دریافت آن، آن را طلب می‌کنند.' او گفت: 'مشکلی نیست که به مدت مشخصی که خریدی، بفروشی ولی نمی‌توانی آن را قبل از دریافت بپردازی.' گفتم: 'وقتی آن را دریافت کنم، آیا می‌توانم آن را به صورت کیل بپردازم؟' او گفت: 'مشکلی ندارد، اگر آنها راضی باشند.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23172 - رقم الحدیث الباب: 20]

23172- 20- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَرِهَ بَیْعَ صَکِّ الْوَرِقِ حَتَّی یُقْبَضَ.

ترجمه:

از غیاث بن ابراهیم از جعفر از پدرش از علی (ع) که او از فروش صک الورق (اسکناس) قبل از دریافت آن کراهت داشت.

[رقم الحدیث الکلی: 23173 - رقم الحدیث الباب: 21]

23173- 21- ⁽⁴⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ حَمَّوَیْهِ عَنِ الْهِزَّانِیِّ عَنْ أَبِی خَلِیفَةَ عَنْ مُسَدَّدِ بْنِ مُسَرْهَدٍ عَنْ أَبِی الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ رُقَیَّةَ ⁽⁵⁾عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِی رَبَاحٍ عَنْ حِزَامِ بْنِ حَکِیمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: ابْتَعْتُ طَعَاماً مِنْ طَعَامِ الصَّدَقَةِ فَأُرْبِحْتُ فِیهِ قَبْلَ أَنْ أَقْبِضَهُ فَأَرَدْتُ بَیْعَهُ فَسَأَلْتُ النَّبِیَّ ص فَقَالَ لَا تَبِعْهُ حَتَّی تَقْبِضَهُ.

ترجمه:

از حزام بن حکیم بن حزام: او گفت: "غذایی از غذای صدقه خریدم و قبل از دریافت آن سودی در آن یافتم و خواستم آن را بفروشم. از پیامبر (ص) پرسیدم و او گفت: 'تا زمانی که آن را دریافت نکنی، نفروش.'

[رقم الحدیث الکلی: 23174 - رقم الحدیث الباب: 22]

23174- 22- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی بَیْعاً کَیْلًا أَوْ وَزْناً هَلْ یَصْلُحُ بَیْعُهُ مُرَابَحَةً قَالَ لَا بَأْسَ فَإِنْ سَمَّی کَیْلًا أَوْ وَزْناً فَلَا یَصْلُحُ بَیْعُهُ حَتَّی تَکِیلَهُ أَوْ تَزِنَهُ.

ترجمه:

از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع): او گفت: "از او درباره مردی که کالایی را به صورت کیل یا وزن خریده است، پرسیدم که آیا می‌تواند آن را مرابحه (با سود) بفروشد." او گفت: "مشکلی نیست. اما اگر کیل یا وزن را مشخص کرده باشد، نباید آن را بفروشد تا زمانی که آن را توزین یا کیل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 23175 - رقم الحدیث الباب: 23]

23175- 23- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ بَاعَ بَیْعاً إِلَی أَجَلٍ فَجَاءَ الْأَجَلُ وَ الْبَیْعُ عِنْدَ صَاحِبِهِ فَأَتَاهُ الْبَائِعُ فَقَالَ لَهُ بِعْنِی الَّذِی اشْتَرَیْتَهُ مِنِّی وَ حُطَّ عَنِّی کَذَا وَ کَذَا وَ أُقَاصُّکَ بِمَالِی عَلَیْکَ أَ یَحِلُّ ذَلِکَ قَالَ إِذَا تَرَاضَیَا فَلَا بَأْسَ.

ترجمه:

از علی بن جعفر از برادرش: او گفت: "از او درباره مردی که کالایی را به مدت معینی فروخته است و پس از رسیدن مدت، کالا نزد صاحبش باقی مانده و فروشنده نزد او آمده و گفته است: 'آنچه را که از من خریده‌ای، دوباره به من بفروش و فلان مقدار را از من کم کن و بقیه را با مالی که بر گردنت دارم جبران می کنم.' آیا این کار مجاز است؟" او گفت: "اگر هر دو راضی باشند، مشکلی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23176 - رقم الحدیث الباب: 24]

23176- 24- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَهُ عَلَی رَجُلٍ عَشَرَةُ دَرَاهِمَ فَقَالَ لَهُ اشْتَرِ لِی ثَوْباً فَبِعْهُ وَ اقْبِضْ ثَمَنَهُ فَمَا وَضَعْتَ فَهُوَ عَلَیَّ أَ یَحِلُّ ذَلِکَ قَالَ إِذَا تَرَاضَیَا فَلَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التَّقْوِیمِ عَلَی الدَّلَّالِ ⁽³⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی بَیْعِ الثِّمَارِ ⁽⁵⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از علی بن جعفر از برادرش: او گفت: "از او درباره مردی پرسیدم که به مرد دیگری ده درهم بدهکار است و به او گفته است: 'برای من لباسی بخر و بفروش و قیمت آن را دریافت کن؛ و هر چقدر که کم شد، برعهده من است.' آیا این کار مجاز است؟" او گفت: "اگر هر دو راضی باشند، مشکلی نیست."

17- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِقَالَةِ بِوَضِیعَةٍ مِنَ الثَّمَنِ فَإِنْ فَعَلَ رَدَّ الزِّیَادَةَ

اشارة

⁽⁷⁾17 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِقَالَةِ بِوَضِیعَةٍ مِنَ الثَّمَنِ فَإِنْ فَعَلَ رَدَّ الزِّیَادَةَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23177 - رقم الحدیث الباب: 1]

23177- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی ثَوْباً (وَ لَمْ یَشْتَرِطْ عَلَی صَاحِبِهِ شَیْئاً فَکَرِهَهُ) ⁽⁹⁾ثُمَّ رَدَّهُ عَلَی صَاحِبِهِ فَأَبَی أَنْ یُقِیلَهُ ⁽¹⁰⁾

إِلَّا بِوَضِیعَةٍ قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَأْخُذَهُ بِوَضِیعَةٍ فَإِنْ جَهِلَ فَأَخَذَهُ فَبَاعَهُ بِأَکْثَرَ مِنْ ثَمَنِهِ رَدَّ عَلَی صَاحِبِهِ الْأَوَّلِ مَا زَادَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ لَمْ یَشْتَرِطْ عَلَی صَاحِبِهِ شَیْئاً فَکَرِهَهُ ⁽²⁾

ترجمه:

از حلبی: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که لباسی خرید و هیچ شرطی برای فروشنده نداشت و بعد آن را نپسندید و به فروشنده بازگرداند، ولی فروشنده جز با کم کردن قیمت قبول نکرد، پرسیدم." او گفت: "جایز نیست که آن را با کاهش قیمت بگیرد، و اگر خریدار ندانسته آن را گرفت و با قیمت بالاتری فروخت، باید مابه‌التفاوت را به صاحب اصلی بازگرداند."

18- بَابُ حُکْمِ أَخْذِ الدَّلَّالِ مِنَ الْبَائِعِ وَ الْمُشْتَرِی‌

اشارة

⁽³⁾18 بَابُ حُکْمِ أَخْذِ الدَّلَّالِ مِنَ الْبَائِعِ وَ الْمُشْتَرِی

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23178 - رقم الحدیث الباب: 1]

23178- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا مِنْ أَصْحَابِ الرَّقِیقِ قَالَ: اشْتَرَیْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جَارِیَةً فَنَاوَلَنِی أَرْبَعَةَ دَنَانِیرَ فَأَبَیْتُ فَقَالَ لَتَأْخُذَنَّ فَأَخَذْتُهَا وَ قَالَ لَا تَأْخُذْ مِنَ الْبَائِعِ.

ترجمه:

از ابن ابی عمیر از برخی از یاران ما: او گفت: "من برای ابی عبدالله (ع) یک کنیز خریدم و او چهار دینار به من داد و من نپذیرفتم. او گفت: 'باید بپذیری.' پس پذیرفتم و او گفت: 'از فروشنده(چیزی) نگیر.'

[رقم الحدیث الکلی: 23179 - رقم الحدیث الباب: 2]

23179- 2- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَتَأْخُذَنَّ فَأَخَذْتُهَا فَقَالَ لَتَأْخُذَنَّ مِنَ الْبَائِعِ.

أَقُولُ: یَحْتَمِلُ تَعَدُّدُ الرِّوَایَتَیْنِ.

ترجمه:

از ابن ابی عمیر مشابه این، با این تفاوت که او گفت: "باید بپذیری"، پس پذیرفتم و او گفت: "باید از فروشنده بپذیری."

می‌توان گفت که این دو روایت می‌تواند مجزا باشند.

19- بَابُ عَدَمِ ثُبُوتِ الضَّمَانِ عَلَی الدَّلَّالِ إِلَّا مَعَ التَّفْرِیطِ أَوْ مَعَ شَرْطِ الضَّمَانِ وَ طِیبَةِ نَفْسِهِ بِهِ‌

اشارة

⁽¹⁾19 بَابُ عَدَمِ ثُبُوتِ الضَّمَانِ عَلَی الدَّلَّالِ إِلَّا مَعَ التَّفْرِیطِ أَوْ مَعَ شَرْطِ الضَّمَانِ وَ طِیبَةِ نَفْسِهِ بِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23180 - رقم الحدیث الباب: 1]

23180- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاشَانِیِّ ⁽³⁾قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ یَعْنِی أَبَا الْحَسَنِ ع وَ أَنَا بِالْمَدِینَةِ- سَنَةَ إِحْدَی وَ ثَلَاثِینَ وَ مِائَتَیْنِ- جُعِلْتُ فِدَاکَ رَجُلٌ أَمَرَ رَجُلًا أَنْ یَشْتَرِیَ لَهُ مَتَاعاً أَوْ غَیْرَ ذَلِکَ فَاشْتَرَاهُ فَسُرِقَ مِنْهُ أَوْ قُطِعَ عَلَیْهِ الطَّرِیقُ مِنْ مَالِ مَنْ ذَهَبَ الْمَتَاعُ مِنْ مَالِ الْآمِرِ أَوْ مِنْ مَالِ الْمَأْمُورِ فَکَتَبَ مِنْ مَالِ الْآمِرِ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ أَبِی الْعَبَّاسِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاشَانِیِّ ⁽⁴⁾مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یَعْنِی أَبَا الْحَسَنِ الثَّالِثَ ع ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از علی بن محمد القاشانی: او گفت: "به ابا الحسن (ع) نامه نوشتم در حالی که در مدینه بودم، در سال 231 هجری قمری: 'فدایت شوم، مردی از کسی می‌خواهد که برایش کالایی بخرد و او آن را می‌خرد ولی بعدا دزدیده می‌شود یا راهزنان آن را از او می‌گیرند. این مال از دارایی کیست؟ از دارایی امرکننده یا از دارایی مأمور؟' او نوشت: 'از دارایی امرکننده.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23181 - رقم الحدیث الباب: 2]

23181- 2- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ هَاشِمٍ وَ عَلِیِّ بْنِ رِبَاطٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی کُلِّهِمْ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ لِلْقَوْمِ بِالْأَجْرِ عَلَیْهِ ضَمَانُ مَالِهِمْ قَالَ إِذَا طَابَتْ نَفْسُهُ بِذَلِکَ إِنَّمَا أَخَافُ أَنْ یُغَرِّمُوهُ أَکْثَرَ مِمَّا یُصِیبُ عَلَیْهِمْ فَإِذَا طَابَتْ نَفْسُهُ فَلَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾

و تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الأحادیث 1، 2، 5 من الباب 6 من أبواب الخیار.

ترجمه:

از یعقوب بن شعیب از ابی عبدالله (ع): او گفت: "از او درباره مردی که برای گروهی با مزد کار می‌کند و ضامن مال آنها است، پرسیدم." او گفت: "اگر خود او راضی باشد، مشکلی نیست. تنها نگرانی من این است که آنها ممکن است او را به بیش از آنچه بر عهده آنها است، ملزم کنند. پس اگر خود او راضی باشد، مشکلی نیست."

20- بَابُ جَوَازِ أَخْذِ السِّمْسَارِ وَ الدَّلَّالِ الْأُجْرَةَ عَلَی الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ

اشارة

⁽²⁾20 بَابُ جَوَازِ أَخْذِ السِّمْسَارِ وَ الدَّلَّالِ الْأُجْرَةَ عَلَی الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23182 - رقم الحدیث الباب: 1]

23182- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَجْرِ السِّمْسَارِ إِنَّمَا یَشْتَرِی لِلنَّاسِ یَوْماً بَعْدَ یَوْمٍ بِشَیْ‌ءٍ مُسَمًّی إِنَّمَا هُوَ بِمَنْزِلَةِ الْأُجَرَاءِ ⁽⁴⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا هُوَ مِثْلُ الْأَجِیرِ ⁽⁵⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از ابی ولاد از ابی عبدالله (ع) و دیگران از ابی جعفر (ع) گفت: "مزد دلال مشکلی ندارد، او فقط برای مردم هرروز چیزی معینی ‌خرد وفروش می کند . او همانند اجیر است."

[رقم الحدیث الکلی: 23183 - رقم الحدیث الباب: 2]

23183- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ السِّمْسَارِ أَ یَشْتَرِی بِالْأَجْرِ

فَیُدْفَعُ إِلَیْهِ الْوَرِقُ وَ یُشْتَرَطُ عَلَیْهِ أَنَّکَ تَأْتِی بِمَا نَشْتَرِی فَمَا شِئْتُ أَخَذْتُهُ وَ مَا شِئْتُ تَرَکْتُهُ فَیَذْهَبُ فَیَشْتَرِی ثُمَّ یَأْتِی بِالْمَتَاعِ فَیَقُولُ خُذْ مَا رَضِیتَ وَ دَعْ مَا کَرِهْتَ قَالَ لَا بَأْسَ ⁽¹⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِالْإِسْنَادِ الَّذِی قَبْلَهُ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن ابی عبد الله: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره دلالی که با مزد خرید و فروش می‌کند و به او ورق می‌دهند و شرط می‌کنند که باید آنچه را که ما می‌خواهیم بخری، و هر چه خواستیم بپذیریم و هر چه نخواستیم رد کنیم،دلال هم جنس را خریده وعرضه می کند ومی گوید هرکدام را می خواهی بردار پرسیدم." ایشان گفتند : "مشکلی نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 23184 - رقم الحدیث الباب: 3]

23184- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَسَارٍ ⁽⁵⁾عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَدُلُّ عَلَی الدُّورِ وَ الضِّیَاعِ وَ یَأْخُذُ عَلَیْهِ الْأَجْرَ قَالَ هَذِهِ أُجْرَةٌ لَا بَأْسَ بِهَا.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حسین بن یسار از ابی الحسن (ع): درباره مردی که روی خانه‌ها و زمین‌ها(ی فروشی) راهنمایی می‌کند و بابت آن مزد می‌گیرد، پرسیدم . ایشان گفتند : "این مزد مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23185 - رقم الحدیث الباب: 4]

23185- 4- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَقُولُ لِلرَّجُلِ ابْتَعْ لِی مَتَاعاً وَ الرِّبْحُ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ فَقَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از ابی بصیر: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که به دیگری می‌گوید 'برای من کالایی بخر و سود بین من و تو تقسیم شود'، پرسیدم." حضرت گفتند : "مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23186 - رقم الحدیث الباب: 5]

23186- 5- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقُولُ لِلرَّجُلِ أَشْتَرِی مِنْکَ هَذَا الطَّعَامَ وَ غَیْرَهُ عَلَی أَنْ تَجْعَلَ لِی فِیهِ رِبْحاً وَ تَجْعَلَ لِی فِیهِ شَیْئاً عَلَی أَنْ أَشْتَرِیَ مِنْکَ فَکَرِهَ ذَلِکَ.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن حجاج از العبد الصالح (ع): او گفت: "از ایشان درباره مردی که به دیگری می‌گوید 'من این غذا و چیزهای دیگر را از تو می‌خرم به شرط اینکه برای من سودی در آن بگذاری وسود دیگری برای من قرار دهی بابت اینکه از تو می خرم'، پرسیدم." او آن را ناپسند دانست.

[رقم الحدیث الکلی: 23187 - رقم الحدیث الباب: 6]

23187- 6- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ یَعْنِی ابْنَ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ أَبِی وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ رُبَّمَا أَمَرْنَا الرَّجُلَ یَشْتَرِی لَنَا الْأَرْضَ أَوِ الدَّوَابَّ أَوِ الْغُلَامَ أَوِ الْخَادِمَ وَ نَجْعَلُ لَهُ جُعْلًا فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ بِهِ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ غَیْرِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ نَحْوَهُ ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از ابن سنان (یعنی عبدالله) از ابی عبدالله (ع): او گفت: "پدرم از او پرسید و من حاضر بودم، و گفت: 'گاهی از مردی می‌خواهیم که برای ما زمین، حیوانات، غلام یا خادم بخرد و برای او اجرتی تعیین می‌کنیم.' ابا عبدالله (ع) گفت: 'مشکلی ندارد

[رقم الحدیث الکلی: 23188 - رقم الحدیث الباب: 7]

23188- 7- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ یَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ أَشْتَرِی مِنْکَ الطَّعَامَ عَلَی أَنْ تَجْعَلَ لِی فِی کُلِّ ثَوْبٍ اشْتَرَیْتُهُ مِنْکَ کَذَا وَ کَذَا وَ إِنَّمَا یَشْتَرِی لِلنَّاسِ وَ یَقُولُ اجْعَلْ لِی رِبْحاً عَلَی أَنْ أَشْتَرِیَ مِنْکَ فَکَرِهَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی

الْإِجَارَةِ ⁽¹⁾وَ فِی الْجُعَالَةِ ⁽²⁾وَ فِی بَیْعِ الْحَیَوَانِ فِی أَحَادِیثِ بَیْعِ أُمِّ الْوَلَدِ فِی ثَمَنِ رَقَبَتِهَا ⁽³⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن حجاج: او گفت: "از ابا الحسن (ع) درباره مردی پرسیدم که به دیگری می‌گوید 'من غذا را از تو می‌خرم به شرط اینکه در هر لباسی که از تو می‌خرم برای من مقداری سود بگذاری و در حقیقت برای دیگران می‌خرد و می‌گوید به من سود(دیگری) بده به شرط اینکه از تو بخرم.'حضرت این را ناپسند دانست.

21- بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی أَمْتِعَةً صَفْقَةً لَمْ یَجُزْ لَهُ بَیْعُ بَعْضِهَا مُرَابَحَةً وَ إِنْ قَوَّمَهَا أَوْ بَاعَ خِیَارَهَا إِلَّا أَنْ یُخْبِرَ بِالصُّورَةِ

اشارة

⁽⁵⁾21 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی أَمْتِعَةً صَفْقَةً لَمْ یَجُزْ لَهُ بَیْعُ بَعْضِهَا مُرَابَحَةً وَ إِنْ قَوَّمَهَا أَوْ بَاعَ خِیَارَهَا إِلَّا أَنْ یُخْبِرَ بِالصُّورَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23189 - رقم الحدیث الباب: 1]

23189- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْمَتَاعَ جَمِیعاً بِثَمَنٍ ثُمَّ یُقَوِّمُ کُلَّ ثَوْبٍ بِمَا یَسْوَی حَتَّی یَقَعَ عَلَی رَأْسِ مَالِهِ یَبِیعُهُ مُرَابَحَةً ثَوْباً ثَوْباً قَالَ لَا حَتَّی یُبَیِّنَ لَهُ ⁽⁷⁾أَنَّمَا قَوَّمَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از یکی از آن دو (ع): درباره مردی که همه متاع را به قیمتی می‌خرد و سپس هر ثوب (لباس) را به قیمت واقعی‌اش ارزیابی می‌کند تا به ارزش اصلی‌اش برسد و سپس آن را به صورت مرابحه (با سود) ثوب به ثوب می‌فروشد. او گفت: "خیر، باید برای خریدار مشخص کند که چگونه ارزیابی کرده است

[رقم الحدیث الکلی: 23190 - رقم الحدیث الباب: 2]

23190- 2- ⁽⁹⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْمَتَاعَ جَمِیعاً أَ یَبِیعُهُ مُرَابَحَةً ثَوْباً ثَوْباً قَالَ لَا حَتَّی یُبَیِّنَ لَهُ أَنَّمَا قَوَّمَهُ.

ترجمه:

با همان سند گفت: "و از او درباره مردی که همه متاع را به صورت یکجا می‌خرد، پرسیدم؛ آیا می‌تواند آن را به صورت مرابحه (با سود) ثوب به ثوب بفروشد؟" او گفت: "خیر، تا وقتی که برای خریدار مشخص کند چگونه ارزیابی کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 23191 - رقم الحدیث الباب: 3]

23191- 3- ⁽¹⁰⁾وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ فَضَالَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَعِیدٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ

رَجُلٍ ابْتَاعَ مَتَاعاً جَمَاعَةً فَیُطْلَبُ مِنْهُ مُرَابَحَةً مِنْ أَجْلِ أَنِّی ابْتَعْتُهُ جَمَاعَةً فَیَقُولُونَ کَیْفَ قَوَّمْتَ فَیَقُولُ قَوَّمْتُ هَذَا بِکَذَا وَ هَذَا بِکَذَا قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ فَإِنَّهُمْ یَزِیدُونَهُ عَلَی مَا قَوَّمَ قَالَ إِلَّا أَنْ یَزِیدُوهُ عَلَی مَا قَوَّمَ.

ترجمه:

از علی بن سعید در حدیثی: "از ابا عبدالله (ع) درباره مردی که به صورت جمعی کالایی می‌خرد و از او درخواست می‌شود که به خاطر خرید جمعی، آن را به صورت مرابحه (با سود) بفروشد و می‌پرسند که چگونه آن را ارزیابی کرده است و او می‌گوید که این را به فلان و آن را به فلان قیمت ارزیابی کرده است. او گفت: 'مشکلی ندارد.' گفتم: 'اگر آنها بیش از آنچه ارزیابی کرده است بخواهند چه؟' او گفت: 'تا زمانی که بیش از ارزیابی نکرده‌اند، مشکلی ندارد.'

[رقم الحدیث الکلی: 23192 - رقم الحدیث الباب: 4]

23192- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ عِیسَی بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْقَوْمِ یَشْتَرُونَ الْجِرَابَ الْهَرَوِیَّ أَوِ الْمَرْوَزِیَّ أَوِ الْقُوهِیَّ فَیَشْتَرِی الرَّجُلُ مِنْهُمْ عَشَرَةَ أَثْوَابٍ وَ یَشْتَرِطُ عَلَیْهِ خِیَارَهُ کُلَّ ثَوْبٍ بِرِبْحِ خَمْسَةِ دَرَاهِمَ أَقَلَّ (أَوْ أَکْثَرَ) ⁽²⁾قَالَ فَقَالَ مَا أُحِبُّ هَذَا الْبَیْعَ أَ رَأَیْتَ إِنْ لَمْ یَجِدْ فِیهِ خِیَاراً غَیْرَ خَمْسَةِ أَثْوَابٍ وَ وَجَدْتَ بَقِیَّتَهُ سَوَاءً فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ ابْنُهُ فَإِنَّهُمْ قَدِ اشْتَرَطُوا عَلَیْهِ أَنْ یَأْخُذُوا مِنْهُ عَشَرَةَ أَثْوَابٍ فَرَدَّ عَلَیْهِ مِرَاراً فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽³⁾بَقِیَّتُهُ سَوَاءٌ ثُمَّ قَالَ مَا أُحِبُّ هَذَا الْبَیْعَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ نَحْوَهُ ⁽⁴⁾

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ کَرِهَهُ لِمَوْضِعِ الْغَبْنِ ⁽⁵⁾.

وَ کَذَا رِوَایَةُ الصَّدُوقِ فِی نُسْخَةٍ.

ترجمه:

عيسى بن أبى منصور گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: از جماعت تجّار كه عدلهاى لباس هراتى يا كروانى يا مروى يا قهستانى مى‌خرند و گاهى مشترى عدل را باز نكرده ده دست لباس از آن خريدارى مى‌كند و شرط‍‌ مى‌كند كه بهترين لباسها باشد هر دستى به پنج درهم يا كمتر يا بيشتر. فرمود: اين معامله را نمى‌پسندم اگر در آن بار بيش از پنج دست ممتاز پيدا نشد و بقيّه هم مثل هم بود چه كند؟ فرزندش اسماعيل عرض كرد: آنان با او شرط‍‌ كرده‌اند كه ده دست بردارد و اين كلام را چند بار تكرار كرد، حضرت فرمود: او شرط‍‌ كرده است كه بهترين را برگزيند بگو بدانم اگر بهترينش پنج دست بيش نبود و بقيّه مثل هم بود چه كند؟ آنگاه فرمود: من اين طور داد و ستد را دوست ندارم.

[رقم الحدیث الکلی: 23193 - رقم الحدیث الباب: 5]

23193- 5- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ

الْحَکَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْمَتَاعَ جَمِیعاً بِالثَّمَنِ ثُمَّ یُقَوِّمُ کُلَّ ثَوْبٍ بِمَا یَسْوَی حَتَّی یَقَعَ عَلَی رَأْسِ مَالِهِ جَمِیعاً أَ یَبِیعُهُ مُرَابَحَةً قَالَ لَا حَتَّی یُبَیِّنَ لَهُ أَنَّمَا قَوَّمَهُ.

ترجمه:

از ابی حمزه از ابی جعفر (ع): او گفت: "از او درباره مردی که همه متاع را به قیمتی می‌خرد و سپس هر ثوب (لباس) را به قیمت واقعی‌اش ارزیابی می‌کند تا به ارزش اصلی‌اش برسد، و سپس آن را به صورت مرابحه (با سود) می‌فروشد، پرسیدم." ایشان گفتند : "خیر، تا وقتی که برای خریدار مشخص کند که چگونه ارزیابی کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 23194 - رقم الحدیث الباب: 6]

23194- 6- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَشْتَرِی الْعِدْلَ فِیهِ مِائَةُ ثَوْبٍ خِیَارٍ وَ شِرَارٍ دَسْتْ شُمَارَ دِرْهَمٍ فَیَجِیئُنِی الرَّجُلُ فَیَأْخُذُ مِنَ الْعِدْلِ تِسْعِینَ ثَوْباً بِرِبْحِ دِرْهَمٍ دِرْهَمٍ فَیَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَبِیعَ الْبَاقِیَ عَلَی مِثْلِ مَا بِعْنَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَشْتَرِیَ الثَّوْبَ وَحْدَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ نَحْوَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از اسباط بن سالم: او گفت: "به ابا عبدالله (ع) گفتم: 'ما یک عدل (مجموعه) شامل صد ثوب (لباس) خوب و بد می‌خریم و مردی از ما نود ثوب را با سود یک درهم می‌گیرد. آیا می‌توانیم باقی را به همان قیمتی که فروختیم، بفروشیم؟' او گفت: 'خیر، مگر اینکه هر ثوب را به طور جداگانه بخری.'"

22- بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ لِلدَّلَّالِ أَنْ یَبِیعَ أَمْتِعَةً مُخْتَلِفَةً لِأَقْوَامٍ شَتَّی صَفْقَةً وَاحِدَةً

اشارة

⁽³⁾22 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ لِلدَّلَّالِ أَنْ یَبِیعَ أَمْتِعَةً مُخْتَلِفَةً لِأَقْوَامٍ شَتَّی صَفْقَةً وَاحِدَةً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23195 - رقم الحدیث الباب: 1]

23195- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ یَعْنِی حُسَیْنَ بْنَ هَاشِمٍ وَ عَلِیَّ بْنَ رِبَاطٍ وَ صَفْوَانَ بْنَ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَبِیعُ لِلْقَوْمِ الشَّیْ‌ءَ یَحْمِلُ إِلَیْهِ هَذِهِ الْحَمْلَةَ وَ هَذِهِ الْحَمْلَتَیْنِ وَ هَذِهِ الثَّلَاثَةَ وَ بَعْضُهَا أَفْضَلُ مِنْ بَعْضٍ فَیَأْتِیهِ الرَّجُلُ فَیَقُولُ بِعْنِیهَا جُمْلَةً فَقَالَ مَا یُعْجِبُنِی.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از یعقوب بن شعیب از ابی عبدالله (ع): او گفت: "از او درباره مردی که به گروهی چیزی می‌فروشد، این مقدار و آن مقدار و آن سه مقدار را می‌آورد و برخی بهتر از بقیه هستند و مردی نزد او می‌آید و می‌گوید همه را یکجا بفروش." او گفت: "این نوع فروش مورد علاقه من نیست."

23- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْبَیْعِ بِدِینَارٍ غَیْرَ دِرْهَمٍ أَوْ دِرْهَمَیْنِ مَعَ جَهَالَةِ النِّسْبَةِ أَوْ ذِکْرِ الْأَجَلِ بَلْ یَسْتَثْنِی مِنْهُ رُبُعاً وَ نَحْوَهُ‌

اشارة

⁽²⁾23 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْبَیْعِ بِدِینَارٍ غَیْرَ دِرْهَمٍ أَوْ دِرْهَمَیْنِ مَعَ جَهَالَةِ النِّسْبَةِ أَوْ ذِکْرِ الْأَجَلِ بَلْ یَسْتَثْنِی مِنْهُ رُبُعاً وَ نَحْوَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23196 - رقم الحدیث الباب: 1]

23196- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ حَمَّادٍ ⁽⁴⁾

و ذکر الشیخ عین هذه الروایة فی التهذیب 7- 116- 504 و سندها محمّد بن أحمد بن یحیی، عن أبی عبد اللّه، عن الحسین بن الحسن الضریر، عن حماد بن میسر، عن جعفر، عن أبیه (علیهما السلام).

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حماد از ابی عبدالله (ع): او گفت: "مکروه است که ثوب (لباس) با دینار بدون درهم (به یک دینار که یک درهم کمترباشد)خریداری شود زیرا معلوم نیست که ارزش دینار چقدر از درهم است."

[رقم الحدیث الکلی: 23197 - رقم الحدیث الباب: 2]

23197- 2- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ⁽⁸⁾عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی رَجُلٍ یَشْتَرِی السِّلْعَةَ بِدِینَارٍ غَیْرَ دِرْهَمٍ إِلَی أَجَلٍ قَالَ فَاسِدٌ فَلَعَلَّ الدِّینَارَ یَصِیرُ بِدِرْهَمٍ.

ترجمه:

از سکونی از جعفر از پدرش از علی (ع): او گفت: "درباره مردی که کالایی را با یک دینار بدون(کمترازیک) درهم به صورت مدت‌دار می‌خرد، پرسیدم. او گفت: 'این معامله فاسد است زیرا ممکن است ارزش دینار به یک درهم برسد.

[رقم الحدیث الکلی: 23198 - رقم الحدیث الباب: 3]

23198- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یَشْتَرِیَ الرَّجُلُ بِدِینَارٍ إِلَّا دِرْهَماً وَ إِلَّا دِرْهَمَیْنِ نَسِیئَةً وَ لَکِنْ یَجْعَلُ ذَلِکَ بِدِینَارٍ إِلَّا ثُلُثاً وَ إِلَّا رُبُعاً وَ إِلَّا سُدُساً أَوْ شَیْئاً یَکُونُ جُزْءاً مِنَ الدِّینَارِ.

ترجمه:

از وهب از جعفر از پدرش: که ایشان گفتند : که مکروه است مردی با یک دینار، به جزیک درهم یا دو درهم، به صورت مدت‌دار خرید کند؛ اما بهتر است معامله با دینار به جز یک‌سوم، یک‌چهارم، یک‌ششم یا چیزی باشد که بخشی از دینار باشد.(نه جزئی ازدرهم)

[رقم الحدیث الکلی: 23199 - رقم الحدیث الباب: 4]

23199- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ الضَّرِیرِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ مُیَسِّرٍ ⁽³⁾عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یُشْتَرَی الثَّوْبُ بِدِینَارٍ غَیْرَ دِرْهَمٍ لِأَنَّهُ لَا یُدْرَی کَمِ الدِّینَارُ مِنَ الدِّرْهَمِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی أَنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ تَقْدِیرِ الْمَبِیعِ وَ الثَّمَنِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از حماد بن میسر از جعفر از پدرش: که ایشان گفتند که مکروه است که ثوب (لباس) با دینار بدون درهم(که یک درهمش کم باشد) خریداری شود زیرا معلوم نیست که ارزش دینار چقدر از درهم است.

24- بَابُ وُجُوبِ ذِکْرِ صَرْفِ الدَّرَاهِمِ فِی بَیْعِ الْمُرَابَحَةِ

اشارة

⁽⁵⁾24 بَابُ وُجُوبِ ذِکْرِ صَرْفِ الدَّرَاهِمِ فِی بَیْعِ الْمُرَابَحَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23200 - رقم الحدیث الباب: 1]

23200- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ ⁽⁷⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَبْعَثُ بِالدَّرَاهِمِ لَهَا صَرْفٌ إِلَی الْأَهْوَازِ فَیَشْتَرِی لَنَا بِهَا الْمَتَاعَ ثُمَّ نَلْبَثُ فَإِذَا بَاعَهُ وُضِعَ عَلَیْهِ صَرْفٌ فَإِذَا بِعْنَاهُ کَانَ عَلَیْنَا أَنْ نَذْکُرَ لَهُ صَرْفَ الدَّرَاهِمِ فِی الْمُرَابَحَةِ وَ یُجْزِینَا عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ لَا بَلْ إِذَا کَانَتِ الْمُرَابَحَةَ فَأَخْبِرْهُ بِذَلِکَ وَ إِنْ کَانَتْ مُسَاوَمَةً فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽¹⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ نَحْوَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

اسماعيل بن عبد الخالق گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: ما فردى را درهم‌هايى را براى صرّافى به اهواز فرستاديم، او با آنها براى ما كالا مى‌خرد وقتى مى‌فروشد، هزينه صرّافى را اضافه مى‌كند، آيا به هنگام فروش بايستى هزينه صرّافى را تذكر دهيم‌؟

فرمود: نه، اگر براى سودآورى باشد، به مشترى تذكر بده و اگر با چانه‌زدن باشد اشكالى ندارد.

25- بَابُ وُجُوبِ ذِکْرِ الْأَجَلِ فِی بَیْعِ الْمُرَابَحَةِ إِنْ کَانَ فَإِنْ لَمْ یَذْکُرْهُ کَانَ لِلْمُشْتَرِی مِثْلُهُ‌

اشارة

⁽³⁾25 بَابُ وُجُوبِ ذِکْرِ الْأَجَلِ فِی بَیْعِ الْمُرَابَحَةِ إِنْ کَانَ فَإِنْ لَمْ یَذْکُرْهُ کَانَ لِلْمُشْتَرِی مِثْلُهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23201 - رقم الحدیث الباب: 1]

23201- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُیَسِّرٍ بَیَّاعِ الزُّطِّیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَشْتَرِی الْمَتَاعَ بِنَظِرَةٍ فَیَجِی‌ءُ الرَّجُلُ فَیَقُولُ بِکَمْ تُقَوَّمُ عَلَیْکَ فَأَقُولُ بِکَذَا وَ کَذَا فَأَبِیعُهُ بِرِبْحٍ فَقَالَ إِذَا بِعْتَهُ مُرَابَحَةً کَانَ لَهُ مِنَ النَّظِرَةِ مِثْلُ مَا لَکَ قَالَ فَاسْتَرْجَعْتُ فَقُلْتُ هَلَکْنَا فَقَالَ مِمَّا فَقُلْتُ لِأَنَّ مَا فِی الْأَرْضِ ثَوْبٌ إِلَّا أَبِیعُهُ مُرَابَحَةً فَیُشْتَرَی مِنِّی وَ لَوْ وَضَعْتُ مِنْ رَأْسِ الْمَالِ حَتَّی أَقُولَ بِکَذَا وَ کَذَا فَلَمَّا رَأَی مَا شَقَّ عَلَیَّ قَالَ أَ فَلَا أَفْتَحُ لَکَ بَاباً یَکُونُ لَکَ فِیهِ فَرَجٌ قُلْ قَدْ قَامَ عَلَیَّ بِکَذَا وَ کَذَا وَ أَبِیعُکَهُ بِزِیَادَةِ کَذَا وَ کَذَا وَ لَا تَقُلْ بِرِبْحٍ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُیَسِّرٍ بَیَّاعِ الزُّطِّیِّ نَحْوَهُ ⁽⁵⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ نَحْوَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

ميسّر گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: ما جنسى را مدّت‌دار مى‌خريم، فردى مى‌آيد و مى‌گويد: چقدر قيمت‌گذارى شده‌؟ مى‌گويم: به فلان مقدار، آن‌گاه با سود به او مى‌فروشم.

فرمود: اگر براى سودآورى بفروشى او نيز بايستى مثل تو مدّت‌دار بخرد.

راوى گويد: من استرجاع كردم و گفتم: در اين صورت نابود شديم.

فرمود: براى چه‌؟

عرض كردم: هرلباسى كه موجود است فقط‍‌ براى سودآورى مى‌فروشم، اگر از رأس المال كم آيد و بگويم: به فلان مقدار چه خواهد شد؟

هنگامى كه حضرتش متوجه شد كه اين مسأله بر من سنگين آمد، فرمود: مى‌خواهم راه گريزى براى تو بگشايم‌؟ بگو: اين قدر قيمت‌گذارى شده و به اين مقدار زيادى مى‌فروشم، و نگو: با سود مى‌فروشم.

[رقم الحدیث الکلی: 23202 - رقم الحدیث الباب: 2]

23202- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْمَتَاعَ إِلَی أَجَلٍ قَالَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یَبِیعَهُ مُرَابَحَةً إِلَّا إِلَی الْأَجَلِ الَّذِی اشْتَرَاهُ إِلَیْهِ وَ إِنْ بَاعَهُ مُرَابَحَةً وَ لَمْ یُخْبِرْهُ کَانَ لِلَّذِی اشْتَرَاهُ مِنَ الْأَجَلِ مِثْلُ ذَلِکَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از هشام بن الحکم از ابی عبدالله (ع): درباره مردی که کالایی را به صورت مدت‌دار می‌خرد، پرسیدم. او گفت: "او نمی‌تواند آن را به صورت مرابحه (با سود) بفروشد مگر اینکه به همان مدت‌داری باشد که آن را خریده است، و اگر آن را به صورت مرابحه بفروشد و خریدار را آگاه نکند، خریدار هم باید به همان مدت‌داری بفروشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23203 - رقم الحدیث الباب: 3]

23203- 3- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ قَالَ: سَمِعْتُ رَجُلًا یَسْأَلُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ مَتَاعاً بِتَأْخِیرٍ إِلَی سَنَةٍ ثُمَّ بَاعَهُ مِنْ رَجُلٍ آخَرَ مُرَابَحَةً أَ لَهُ أَنْ یَأْخُذَ مِنْهُ ثَمَنَهُ حَالًّا وَ الرِّبْحَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ إِلَّا مِثْلُ الَّذِی اشْتَرَی إِنْ کَانَ نَقَدَ شَیْئاً فَلَهُ مِثْلُ مَا نَقَدَ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ نَقَدَ شَیْئاً آخَرَ فَالْمَالُ عَلَیْهِ إِلَی الْأَجَلِ الَّذِی اشْتَرَاهُ إِلَیْهِ قُلْتُ لَهُ فَإِنْ کَانَ الَّذِی اشْتَرَاهُ مِنْهُ لَیْسَ عَلَی ⁽⁴⁾مِثْلِهِ قَالَ فَلْیَسْتَوْثِقْ مِنْ حَقِّهِ إِلَی الْأَجَلِ الَّذِی اشْتَرَاهُ.

ترجمه:

از ابی محمد الوابشی: او گفت: "شنیدم مردی از ابا عبدالله (ع) پرسید: 'درباره مردی که کالایی را از کسی به صورت مدت‌دار به مدت یک سال می‌خرد و سپس آن را به مرد دیگری به صورت مرابحه (با سود) می‌فروشد، آیا می‌تواند قیمت آن را نقداً و سود آن را بگیرد؟' او گفت: 'او نمی‌تواند بیش از آنچه خریده، طلب کند. اگر چیزی را به قیمت خریده باشد، همان قیمت را طلب می‌کند و اگر هیچ چیزی را نقداً نخریده باشد، مبلغ به همان مدت‌دار تا تاریخ پرداخت خواهد بود.' من به او گفتم: 'اگر کسی که از او خریده است، حاضر به پرداخت همان مبلغ نباشد چه؟' او گفت: 'باید حق خود را تا تاریخ پرداخت تضمین کند

26- بَابُ حُکْمِ مَنِ اشْتَرَی طَعَاماً فَتَغَیَّرَ سِعْرُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ أَوْ دَفَعَ طَعَاماً وَ نَحْوَهُ عَنْ أُجْرَةٍ أَوْ دَیْنٍ فَتَغَیَّرَ سِعْرُهُ‌

اشارة

⁽⁵⁾26 بَابُ حُکْمِ مَنِ اشْتَرَی طَعَاماً فَتَغَیَّرَ سِعْرُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهُ أَوْ دَفَعَ طَعَاماً وَ نَحْوَهُ عَنْ أُجْرَةٍ أَوْ دَیْنٍ فَتَغَیَّرَ سِعْرُهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23204 - رقم الحدیث الباب: 1]

23204- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ

الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ فِی رَجُلٍ ابْتَاعَ مِنْ رَجُلٍ طَعَاماً بِدَرَاهِمَ فَأَخَذَ نِصْفَهُ ثُمَّ جَاءَهُ بَعْدَ ذَلِکَ وَ قَدِ ارْتَفَعَ الطَّعَامُ أَوْ نَقَصَ فَقَالَ إِنْ کَانَ یَوْمَ ابْتَاعَهُ سَاعَرَهُ بِکَذَا وَ کَذَا فَهُوَ ذَلِکَ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ سَاعَرَهُ فَإِنَّمَا لَهُ سِعْرُ یَوْمِهِ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): او گفت: "درباره مردی که از مردی دیگر غذایی به دراهمی خریده و نیمی از آن را گرفته است، سپس بعد از آن آمده و قیمت غذا افزایش یافته یا کاهش یافته است، او گفت: 'اگر روزی که خریده است، قیمت مشخص شده باشد، همان قیمت معتبر است، و اگر قیمت مشخص نشده باشد، قیمت روز معتبر است.'

[رقم الحدیث الکلی: 23205 - رقم الحدیث الباب: 2]

23205- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ ابْتَاعَ مِنْ رَجُلٍ طَعَاماً بِدَرَاهِمَ فَأَخَذَ نِصْفَهُ وَ تَرَکَ نِصْفَهُ ثُمَّ جَاءَهُ بَعْدَ ذَلِکَ وَ قَدِ ارْتَفَعَ الطَّعَامُ أَوْ نَقَصَ قَالَ إِنْ کَانَ یَوْمَ ابْتَاعَهُ سَاعَرَهُ أَنَّ لَهُ کَذَا وَ کَذَا فَإِنَّمَا لَهُ سِعْرُهُ وَ إِنْ کَانَ إِنَّمَا أَخَذَ بَعْضاً وَ تَرَکَ بَعْضاً وَ لَمْ یُسَمِّ سِعْراً فَإِنَّمَا لَهُ سِعْرُ یَوْمِهِ الَّذِی یَأْخُذُهُ فِیهِ مَا کَانَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽²⁾

أَقُولُ: لَعَلَّ الْمُرَادَ بِالْمُسَاعَرَةِ مَا کَانَ بِصِیغَةِ السَّلَمِ أَوِ الْبَیْعِ.

ترجمه:

از حلبی از ابی عبدالله (ع): درباره مردی که از دیگری غذایی به دراهمی خریده و نیمی از آن را گرفته و نیمی را باقی گذاشته، سپس بعداً آمده و قیمت غذا افزایش یا کاهش یافته است. او گفت: "اگر روز خریدش قیمت مشخص شده باشد، همان قیمت معتبر است و اگر قیمت مشخص نشده باشد، قیمت روز معتبر است."

می گویم : شاید منظور از "مساعره" خرید یا فروش به صورت سلم باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 23206 - رقم الحدیث الباب: 3]

23206- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی طَعَاماً کُلَّ کُرٍّ بِشَیْ‌ءٍ مَعْلُومٍ فَارْتَفَعَ الطَّعَامُ أَوْ نَقَصَ وَ قَدِ اکْتَالَ بَعْضَهُ فَأَبَی صَاحِبُ الطَّعَامِ أَنْ یُسَلِّمَ لَهُ مَا بَقِیَ وَ قَالَ إِنَّمَا لَکَ مَا قَبَضْتَ فَقَالَ إِنْ کَانَ یَوْمَ اشْتَرَاهُ سَاعَرَهُ عَلَی أَنَّهُ لَهُ فَلَهُ مَا بَقِیَ وَ إِنْ کَانَ إِنَّمَا اشْتَرَاهُ وَ لَمْ یَشْتَرِطْ ذَلِکَ فَإِنَّ لَهُ بِقَدْرِ مَا نَقَدَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از جمیل از ابی عبدالله (ع): درباره مردی که غذایی را به قیمت هر کُرّی (واحدی) معلوم می‌خرد و غذا افزایش یا کاهش قیمت پیدا می‌کند و برخی از آن را تحویل گرفته است و صاحب غذا از تحویل باقی خودداری می‌کند و می‌گوید "آنچه که گرفتی برای توست". حضرت گفتند : "اگر روز خرید قیمت مشخص شده باشد، آنچه باقی مانده نیز برای اوست و اگر تنها خریده و شرطی نگذاشته باشد، پس برای او به اندازه همان مبلغی که پرداخت کرده است، خواهد بود."

[رقم الحدیث الکلی: 23207 - رقم الحدیث الباب: 4]

23207- 4- ⁽⁵⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی قَالَ: کَتَبَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ

إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع- رَجُلٌ اسْتَأْجَرَ أَجِیراً یَعْمَلُ لَهُ بِنَاءً أَوْ غَیْرَهُ وَ جَعَلَ یُعْطِیهِ طَعَاماً وَ قُطْناً وَ غَیْرَ ذَلِکَ ثُمَّ تَغَیَّرَ الطَّعَامُ وَ الْقُطْنُ مِنْ سِعْرِهِ الَّذِی کَانَ أَعْطَاهُ إِلَی نُقْصَانٍ أَوْ زِیَادَةٍ أَ یَحْتَسِبُ لَهُ بِسِعْرِ یَوْمَ أَعْطَاهُ أَوْ بِسِعْرِ یَوْمَ حَاسَبَهُ فَوَقَّعَ ع یَحْتَسِبُ لَهُ بِسِعْرِ یَوْمٍ شَارَطَهُ فِیهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ أَجَابَ ع فِی الْمَالِ یَحِلُّ عَلَی الرَّجُلِ فَیُعْطِی بِهِ طَعَاماً عِنْدَ مَحِلِّهِ وَ لَمْ یُقَاطِعْهُ ثُمَّ تَغَیَّرَ السِّعْرُ فَوَقَّعَ ع لَهُ سِعْرُ یَوْمَ أَعْطَاهُ الطَّعَامَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ قَالَ کَتَبْتُ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از محمد بن یحیی: او گفت: "محمد بن الحسن به ابی محمد (ع) نوشت: 'مردی یک اجیر را برای ساخت‌وساز یا کار دیگر استخدام کرده و به او غذا و پنبه و غیره داده است. سپس قیمت غذا و پنبه تغییر کرده است. آیا باید با قیمت روزی که داده است، محاسبه شود یا با قیمت روزی که حساب کرده است؟' او نوشت: 'با قیمت روزی که شرط کرده است، محاسبه شود.' و در مورد مالی که به فرد می‌رسد و به جای آن غذا داده می‌شود و قیمت تغییر کرده است، نوشت: 'با قیمت روزی که غذا داده است، محاسبه شود.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23208 - رقم الحدیث الباب: 5]

23208- 5- ⁽²⁾وَ عَنْهُ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ فِی رَجُلٍ کَانَ لَهُ عَلَی رَجُلٍ مَالٌ فَلَمَّا حَلَّ عَلَیْهِ الْمَالُ أَعْطَاهُ بِهَا طَعَاماً أَوْ قُطْناً أَوْ زَعْفَرَاناً وَ لَمْ یُقَاطِعْهُ عَلَی السِّعْرِ فَلَمَّا کَانَ بَعْدَ شَهْرَیْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ ارْتَفَعَ الطَّعَامُ وَ الزَّعْفَرَانُ وَ الْقُطْنُ أَوْ نَقَصَ بِأَیِّ السِّعْرَیْنِ یَحْسُبُهُ قَالَ لِصَاحِبِ الدَّیْنِ ⁽³⁾سِعْرُ یَوْمِهِ الَّذِی أَعْطَاهُ وَ حَلَّ مَالُهُ عَلَیْهِ أَوِ السِّعْرُ الَّذِی بَعْدَ شَهْرَیْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ یَوْمَ حَاسَبَهُ فَوَقَّعَ ع لَیْسَ لَهُ إِلَّا عَلَی حَسَبِ سِعْرِ وَقْتِ مَا دُفِعَ إِلَیْهِ الطَّعَامُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ وَ کَتَبْتُ إِلَیْهِ الرَّجُلُ اسْتَأْجَرَ أَجِیراً لِیَعْمَلَ لَهُ بِنَاءً أَوْ غَیْرَهُ مِنَ الْأَعْمَالِ وَ جَعَلَ یُعْطِیهِ طَعَاماً أَوْ قُطْناً وَ غَیْرَهُمَا ثُمَّ تَغَیَّرَ الطَّعَامُ وَ الْقُطْنُ عَنْ سِعْرِهِ الَّذِی کَانَ أَعْطَاهُ إِلَی نُقْصَانٍ أَوْ زِیَادَةٍ یَحْسُبُ لَهُ بِسِعْرِهِ یَوْمَ أَعْطَاهُ أَوْ بِسِعْرِهِ یَوْمَ حَاسَبَهُ

ترجمه:

از محمد بن یحیی: او گفت: "به او (ابا عبدالله) نوشتم: 'درباره مردی که مالی را به عهده کسی دارد و وقتی موعد پرداخت می‌رسد، به جای پول به او غذا، پنبه یا زعفران می‌دهد و قیمتی مشخص نمی‌کنند و بعد از دو یا سه ماه قیمت آن تغییر می‌کند. به کدام قیمت باید محاسبه شود، قیمت روزی که داده است یا قیمت بعد از دو یا سه ماه که محاسبه می‌شود؟' او نوشت: 'قیمت روزی که غذا داده است، محاسبه شود.' و نوشتم: 'مردی یک اجیر را برای کار ساختمانی یا غیره استخدام کرده و به او غذا یا پنبه و غیره داده است و قیمت تغییر کرده است. آیا باید با قیمت روزی که داده است، محاسبه شود یا با قیمت روزی که حساب کرده است؟' او نوشت: 'با قیمت روزی که شرط کرده است، محاسبه شود.

[رقم الحدیث الکلی: 23209 - رقم الحدیث الباب: 6]

23209- 6- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْعُطَارِدِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَشْتَرِی طَعَاماً فَیَتَغَیَّرُ سِعْرُهُ قَبْلَ أَنْ أَقْبِضَهُ قَالَ إِنِّی لَأُحِبُّ أَنْ تَفِیَ لَهُ کَمَا أَنَّهُ إِنْ کَانَ فِیهِ فَضْلٌ أَخَذْتَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابی عطارد: او گفت: "به ابا عبدالله (ع) گفتم: 'من غذایی را می‌خرم و قیمت آن قبل از اینکه تحویل بگیرم تغییر می‌کند.' او گفت: 'من دوست دارم که به تعهد خود وفا کنی، همان‌طور که اگر در آن سودی باشد، آن را می‌پذیری.'"

27- بَابُ حُکْمِ فُضُولِ الْمَکَایِیلِ وَ الْمَوَازِینِ‌

اشارة

⁽³⁾27 بَابُ حُکْمِ فُضُولِ الْمَکَایِیلِ وَ الْمَوَازِینِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23210 - رقم الحدیث الباب: 1]

23210- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنِّی أَمُرُّ بِالرَّجُلِ فَیَعْرِضُ عَلَیَّ الطَّعَامَ وَ یَقُولُ قَدْ أَصَبْتُ طَعَاماً مِنْ حَاجَتِکَ فَأَقُولُ لَهُ أَخْرِجْهُ أُرْبِحْکَ فِی الْکُرِّ کَذَا وَ کَذَا فَإِذَا أَخْرَجَهُ نَظَرْتُ إِلَیْهِ فَإِنْ کَانَ مِنْ حَاجَتِی أَخَذْتُهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مِنْ حَاجَتِی تَرَکْتُهُ قَالَ هَذِهِ الْمُرَاوَضَةُ لَا بَأْسَ بِهَا قُلْتُ فَأَقُولُ لَهُ اعْزِلْ مِنْهُ خَمْسِینَ کُرّاً أَوْ أَقَلَّ أَوْ أَکْثَرَ بِکَیْلِهِ ⁽⁵⁾فَیَزِیدُ وَ یَنْقُصُ وَ أَکْثَرُ ذَلِکَ مَا یَزِیدُ لِمَنْ هِیَ قَالَ هِیَ لَکَ ثُمَّ قَالَ إِنِّی بَعَثْتُ مُعَتِّباً أَوْ سَلَّاماً فَابْتَاعَ لَنَا طَعَاماً فَزَادَ عَلَیْنَا بِدِینَارَیْنِ فَقُتْنَا بِهِ عِیَالَنَا بِمِکْیَالٍ قَدْ عَرَفْنَا فَقُلْتُ لَهُ عَرَفْتَ صَاحِبَهُ قَالَ نَعَمْ

فَرَدَدْنَا عَلَیْهِ فَقُلْتُ رَحِمَکَ اللَّهُ تُفْتِینِی بِأَنَّ الزِّیَادَةَ لِی وَ أَنْتَ تَرُدُّهَا قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ ذَلِکَ کَانَ لَهُ قَالَ نَعَمْ إِنَّمَا ذَلِکَ غَلَطُ النَّاسِ لِأَنَّ الَّذِی ابْتَعْنَا بِهِ إِنَّمَا کَانَ ذَلِکَ بِثَمَانِیَةِ دَنَانِیرَ أَوْ تِسْعَةٍ ثُمَّ قَالَ وَ لَکِنْ أَعِدْ عَلَیْهِ الْکَیْلَ.

ترجمه:

علاء بن رزين گويد:

به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: من از كنار شخصى عبور مى‌كنم و آرد را براى فروش به من عرضه مى‌كند و مى‌گويد: آرد مورد نيازت را به دست آورده‌اى من مى‌گويم: به من بده، براى هركرّ(720 صاع) اين مقدار به تو سود مى‌دهم. وقتى آنها را مى‌آورد، اگر به آن نياز داشتم مى‌گيرم و گرنه آن را رها مى‌كنم.

فرمود: اين مراوضه است، پس اشكالى ندارد.

عرض كردم: من به او مى‌گويم: من كرّ يا كم‌تر يا بيشتر، با پيمانۀ خودش از آن مى‌كاهد و گاهى كم و زيادى رخ مى‌دهد و بيشتر اوقات نيز زيادى وزن مى‌كند، اين زيادى مال كيست‌؟

فرمود: براى توست.

آن‌گاه فرمود: من معتّب يا سلاّم را فرستادم برايمان آرد خريدارى كرد، و به اندازۀ دو دينار اضافى داده بود، ما آن را پيمانه كرديم و به صاحبش نيز گفتيم و آن را به خانوادمان داديم خوردند.

عرض كردم: صاحبش را مى‌شناختى‌؟

[رقم الحدیث الکلی: 23211 - رقم الحدیث الباب: 2]

23211- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ ⁽²⁾قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قُلْتُ إِنَّا نَشْتَرِی الطَّعَامَ مِنَ السُّفُنِ ثُمَّ نَکِیلُهُ فَیَزِیدُ قَالَ لِی وَ رُبَّمَا نَقَصَ عَلَیْکُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِذَا نَقَصَ یَرُدُّونَ عَلَیْکُمْ قُلْتُ لَا قَالَ فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از ابن ابی عمیر از علی بن عطیه: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) پرسیدم: 'ما غذایی را از کشتی‌ها می‌خریم و سپس آن را می‌سنجیم و مقدار آن بیشتر می‌شود.' او به من گفت: 'و شاید هم کمتر شود.' گفتم: 'بله.' او گفت: 'وقتی که کمتر می‌شود، آیا به شما پس می‌دهند؟' گفتم: 'خیر.' او گفت: 'مشکلی ندارد.'"

[رقم الحدیث الکلی: 23212 - رقم الحدیث الباب: 3]

23212- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ فُضُولِ الْکَیْلِ وَ الْمَوَازِینِ فَقَالَ إِذَا لَمْ یَکُنْ تَعَدِّیاً ⁽⁵⁾فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن حجاج: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مقدار اضافی در کیلو و وزن پرسیدم." او گفت: "اگر به عمد نباشد، مشکلی ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 23213 - رقم الحدیث الباب: 4]

23213- 4- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ إِسْحَاقَ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ فَقَالَ إِنَّ صَاحِبَ الطَّعَامِ یَدْعُو کَیَّالًا

فَیَکِیلُهُ لَنَا وَ لَنَا أُجَرَاءُ فَیُعَیِّرُونَهُ فَیَزِیدُ وَ یَنْقُصُ قَالَ لَا بَأْسَ مَا لَمْ یَکُنْ شَیْ‌ءٌ کَثِیرٌ غَلَطٌ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی ⁽²⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽³⁾وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ.

ترجمه:

از اسحاق المدائنی از ابی عبدالله (ع) در حدیثی: او از او پرسید و گفت: "صاحب غذا کیالی راصدا می زند تا برای ما اندازه‌گیری کند و ما کارگرانی داریم که اندازه‌گیری می‌کنند و آن را بیشتر یا کمتر می‌کنند." او گفت: "مشکلی ندارد تا زمانی که اشتباه بزرگ نباشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23214 - رقم الحدیث الباب: 5]

23214- 5- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ فُضُولِ الْمَوَازِینِ اللَّحْمِ وَ الْقَتِّ وَ نَحْوِ ذَلِکَ فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّهُمْ یَشْتَرُونَ عِنْدَنَا الْوَزَنَاتِ بِعَشَرَةٍ وَ اللَّحْمَ الْأَرْطَالَ بِالدَّرَاهِمِ وَ لَا یُتَّزَنُ إِلَّا رَاجِحاً وَ ذَلِکَ الرُّجْحَانُ لَیْسَ لَهُ وَقْتٌ یُعْرَفُ فَقَالَ إِذَا کَانَ ذَلِکَ بَیْعَ أَهْلِ الْبَلَدِ فَانْظُرْ مِنْ ذَلِکَ الْوَسَطَ فَلَا تَعَدَّهُ.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن حجاج: او گفت: "از ابا عبدالله (ع) درباره مقدار اضافی در میزان‌ها مانند گوشت و علف و مانند آنها پرسیدم. به او گفتم که در نزد ما، وزن‌ها به ده و گوشت به ارطال وبا درهم خریداری می‌شود و هیچ وقت وزن نمی‌شود مگر با مقدار اضافی. و آن مقدار اضافه مدت زمان مشخصی ندارد." او گفت: "اگر این روش فروش اهل بلد باشد، به میانگین نگاه کن و از آن تجاوز نکن."

[رقم الحدیث الکلی: 23215 - رقم الحدیث الباب: 6]

23215- 6- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع آخُذُ الدَّرَاهِمَ مِنَ الرَّجُلِ فَأَزِنُهَا ثُمَّ أُفَرِّقُهَا وَ یَفْضُلُ فِی یَدِی مِنْهَا فَضْلٌ قَالَ أَ لَیْسَ تَزِنُ الْوَفَاءَ قُلْتُ بَلَی قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ ⁽⁶⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار: او گفت: "به ابا عبدالله (ع) گفتم: 'من دراهم (سکه‌ها) را از مردی می‌گیرم و وزن می‌کنم، سپس آنها را پخش می‌کنم و مقداری از آن به عنوان اضافی در دست من می‌ماند.' او گفت: 'آیا وزن درست می‌کنی؟' گفتم: 'بله.' او گفت: 'مشکلی ندارد.'"

28- بَابُ وُجُوبِ احْتِسَابِ الْعَرَبُونِ مِنَ الثَّمَنِ‌

اشارة

⁽³⁾28 بَابُ وُجُوبِ احْتِسَابِ الْعَرَبُونِ مِنَ الثَّمَنِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23216 - رقم الحدیث الباب: 1]

23216- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ لَا یَجُوزُ ⁽⁵⁾الْعَرَبُونُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ نَقْداً ⁽⁶⁾مِنَ الثَّمَنِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ ⁽⁸⁾

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع ⁽⁹⁾.

ترجمه:

وهب بن وهب از حضرت صادق از پدرش عليهما السّلام روايت كرده كه فرمود: امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمود: بيعانه معنى ندارد جز اينكه بخشى از ثمن و قيمت مال باشد.

29- بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی الْأَرْضَ بِحُدُودِهَا وَ مَا أُغْلِقَ عَلَیْهِ بَابُهَا فَلَهُ جَمِیعُ مَا فِیهَا

اشارة

⁽¹⁾29 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی الْأَرْضَ بِحُدُودِهَا وَ مَا أُغْلِقَ عَلَیْهِ بَابُهَا فَلَهُ جَمِیعُ مَا فِیهَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23217 - رقم الحدیث الباب: 1]

23217- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الطُّوسِیُّ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ أَرْضاً بِحُدُودِهَا الْأَرْبَعَةِ وَ فِیهَا زَرْعٌ وَ نَخْلٌ وَ غَیْرُهُمَا مِنَ الشَّجَرِ وَ لَمْ یَذْکُرِ النَّخْلَ وَ لَا الزَّرْعَ وَ لَا الشَّجَرَ فِی کِتَابِهِ وَ ذَکَرَ فِیهِ أَنَّهُ قَدِ اشْتَرَاهَا بِجَمِیعِ حُقُوقِهَا الدَّاخِلَةِ فِیهَا وَ الْخَارِجَةِ مِنْهَا أَ یَدْخُلُ الزَّرْعُ وَ النَّخْلُ وَ الْأَشْجَارُ فِی حُقُوقِ الْأَرْضِ أَمْ لَا فَوَقَّعَ إِذَا ابْتَاعَ الْأَرْضَ بِحُدُودِهَا وَ مَا أُغْلِقَ عَلَیْهِ بَابُهَا فَلَهُ جَمِیعُ مَا فِیهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

ترجمه:

از محمد بن الحسن الصفار: او نوشت به ابی محمد (ع) درباره مردی که زمینی را با حد و مرزهای چهارگانه آن از مرد دیگری خریداری می‌کند و در آن زمین کشتزار، نخل و درختان دیگر وجود دارد و در نوشته‌اش ذکر نشده است که نخل، کشتزار و درختان در قرارداد باشد. او ذکر کرده که زمین را با تمام حقوق داخل و خارج آن خریداری کرده است. آیا کشتزار، نخل و درختان در حقوق زمین محاسبه می‌شوند یا نه؟" او نوشت: "اگر زمین را با حد و مرزهایش و هر چه درون درب‌های آن باشد، خریداری کرده است، همه آنچه درون آن است، متعلق به اوست، إن شاءالله."

30- بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ وَ اسْتَثْنَی نَخْلَةً أَوْ نَخَلَاتٍ فَلَهُ الْمَدْخَلُ إِلَیْهَا وَ الْمَخْرَجُ مِنْهَا وَ مَدَی جَرَائِدِهَا إِلَّا مَعَ الشَّرْطِ

اشارة

⁽³⁾30 بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ وَ اسْتَثْنَی نَخْلَةً أَوْ نَخَلَاتٍ فَلَهُ الْمَدْخَلُ إِلَیْهَا وَ الْمَخْرَجُ مِنْهَا وَ مَدَی جَرَائِدِهَا إِلَّا مَعَ الشَّرْطِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23218 - رقم الحدیث الباب: 1]

23218- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ یَعْنِی الصَّفَّارَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ ع یَعْنِی الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیَّ ع- فِی رَجُلٍ بَاعَ بُسْتَاناً لَهُ فِیهِ شَجَرٌ وَ کَرْمٌ فَاسْتَثْنَی شَجَرَةً مِنْهَا هَلْ لَهُ مَمَرٌّ إِلَی الْبُسْتَانِ إِلَی مَوْضِعِ شَجَرَتِهِ الَّتِی اسْتَثْنَاهَا وَ کَمْ لِهَذِهِ الشَّجَرَةِ الَّتِی اسْتَثْنَاهَا إِلَی ⁽⁵⁾حَوْلِهَا بِقَدْرِ أَغْصَانِهَا أَوْ بِقَدْرِ مَوْضِعِهَا الَّذِی هِیَ ثَابِتَةٌ فِیهِ فَوَقَّعَ لَهُ مِنْ ذَلِکَ عَلَی حَسَبِ مَا بَاعَ وَ أَمْسَکَ فَلَا یَتَعَدَّی الْحَقَ

فِی ذَلِکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

ترجمه:

از محمد بن حسن، معروف به صفار، گفت: "به امام حسن عسکری (ع) نوشتم: 'مردی باغی را فروخت که در آن درختان و تاک‌ها بود، اما یک درخت را مستثنی کرد. آیا برای او مسیری به سمت باغ برای رسیدن به محل آن درخت که مستثنی کرده است وجود دارد؟ و چه مقدار از اطراف آن درخت مستثنی شده است، آیا به اندازه شاخه‌های آن یا به اندازه محل ثابتی که در آن قرار دارد؟' امام پاسخ داد: 'طبق آنچه فروخته و نگه داشته است(عمل کند وازآن) تجاوز نکند، اگر خدا بخواهد.'

[رقم الحدیث الکلی: 23219 - رقم الحدیث الباب: 2]

23219- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَضَی النَّبِیُّ ص فِی رَجُلٍ بَاعَ نَخْلًا وَ اسْتَثْنَی غَلَّةَ نَخَلَاتٍ فَقَضَی لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص- بِالْمَدْخَلِ إِلَیْهَا وَ الْمَخْرَجِ مِنْهَا وَ مَدَی جَرَائِدِهَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الصَّادِقِ ع ⁽³⁾

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی إِحْیَاءِ الْمَوَاتِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از سکونی از ابی عبدالله (ع): "پیامبر (ص) در مورد مردی که نخل‌هایی را فروخته و محصول برخی نخل‌ها را استثنا کرده بود، حکم داد که او حق ورود و خروج به نخلستان و بهره‌برداری از محصول آنها را دارد.

31- بَابُ حُکْمِ مَنِ اشْتَرَی بَیْتاً فِی دَارٍ هَلْ یَدْخُلُ الْأَعْلَی وَ الْأَسْفَلُ أَمْ لَا

اشارة

⁽⁵⁾31 بَابُ حُکْمِ مَنِ اشْتَرَی بَیْتاً فِی دَارٍ هَلْ یَدْخُلُ الْأَعْلَی وَ الْأَسْفَلُ أَمْ لَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23220 - رقم الحدیث الباب: 1]

23220- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فِی رَجُلٍ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ بَیْتاً فِی دَارِهِ بِجَمِیعِ حُقُوقِهِ وَ فَوْقَهُ بَیْتٌ آخَرُ هَلْ یَدْخُلُ الْبَیْتُ الْأَعْلَی فِی حُقُوقِ الْبَیْتِ الْأَسْفَلِ أَمْ لَا فَوَقَّعَ ع لَیْسَ لَهُ إِلَّا مَا اشْتَرَاهُ بِاسْمِهِ وَ مَوْضِعِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ أَیْضاً مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از محمد بن حسن صفار: "او به امام حسن عسکری (ع) نوشت که مردی خانه‌ای را از دیگری خریده است، با تمامی حقوق آن، و بالای آن خانه دیگری است. آیا حقوق خانه پایین شامل خانه بالایی نیز می‌شود یا نه؟ امام پاسخ داد: 'او فقط آنچه را که به نامش خریده و در جای خود قرار دارد، خواهد داشت، اگر خدا بخواهد.'

[رقم الحدیث الکلی: 23221 - رقم الحدیث الباب: 2]

23221- 2- ⁽²⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الصَّفَّارِ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ فِی رَجُلٍ اشْتَرَی حُجْرَةً أَوْ مَسْکَناً فِی دَارٍ بِجَمِیعِ حُقُوقِهَا وَ فَوْقَهَا بُیُوتٌ وَ مَسْکَنٌ آخَرُ فَتَدْخُلُ الْبُیُوتُ الْأَعْلَی وَ الْمَسْکَنُ الْأَعْلَی فِی حُقُوقِ هَذِهِ الْحُجْرَةِ أَوِ الْمَسْکَنِ الْأَسْفَلِ الَّذِی اشْتَرَاهُ أَمْ لَا فَوَقَّعَ لَیْسَ لَهُ مِنْ ذَلِکَ إِلَّا الْحَقُّ الَّذِی اشْتَرَاهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

أَقُولُ: قَدْ فَهِمَ مِنْهُ جَمَاعَةٌ مِنْ فُقَهَائِنَا دُخُولَ مَا تَنَاوَلَهُ اللَّفْظُ لُغَةً أَوْ عُرْفاً ⁽³⁾.

ترجمه:

از صفار که نامه ای به حضرت نوشت: "در مورد مردی که حجره یا مسکنی را در خانه‌ای با تمامی حقوق آن خریده است، و بالای آن خانه‌ها و مسکن‌های دیگری است، آیا حقوق این حجره یا مسکن پایین شامل خانه‌ها و مسکن بالاتر می‌شود یا نه؟" پاسخ داده شد: "او فقط آنچه را که به نامش خریده است و در محل خود قرار دارد، خواهد داشت، اگر خدا بخواهد."

می گویم : برخی از فقهاء ما از این درک کردند که آنچه را که لفظ به زبان یا عرفاً در بر می‌گیرد، شامل می‌شود.

32- بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ نَخْلًا مُؤَبَّراً فَالثَّمَرَةُ لِلْبَائِعِ وَ إِلَّا فَلِلْمُشْتَرِی إِلَّا مَعَ الشَّرْطِ

اشارة

⁽⁴⁾32 بَابُ أَنَّ مَنْ بَاعَ نَخْلًا مُؤَبَّراً ⁽⁵⁾فَالثَّمَرَةُ لِلْبَائِعِ وَ إِلَّا فَلِلْمُشْتَرِی إِلَّا مَعَ الشَّرْطِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23222 - رقم الحدیث الباب: 1]

23222- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی ⁽⁷⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَضَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنَّ ثَمَرَ النَّخْلِ لِلَّذِی أَبَّرَهَا إِلَّا أَنْ یَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از عقبة بن خالد از ابی عبدالله (ع) گفت: "رسول خدا (ص) حکم داد که ثمر نخل برای کسی است که آن را بارور کرده است، مگر اینکه خریدار شرط کرده باشد."

[رقم الحدیث الکلی: 23223 - رقم الحدیث الباب: 2]

23223- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ بَاعَ نَخْلًا قَدْ لَقِحَ فَالثَّمَرَةُ لِلْبَائِعِ إِلَّا أَنْ یَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ قَضَی رَسُولُ اللَّهِ ص بِذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از یحیی بن ابی العلاء گفت: "ابو عبدالله (ع) گفت: 'هر کس نخل بارور شده‌ای را بفروشد، ثمر آن برای فروشنده است، مگر اینکه خریدار شرط کرده باشد.' رسول خدا (ص) این حکم را داد."

[رقم الحدیث الکلی: 23224 - رقم الحدیث الباب: 3]

23224- 3- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ بَاعَ نَخْلًا قَدْ أَبَّرَهُ فَثَمَرُهُ لِلْبَائِعِ إِلَّا أَنْ یَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ثُمَّ قَالَ ⁽⁴⁾قَضَی بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از غیاث بن ابراهیم از ابی عبدالله (ع) گفت: "امیرالمؤمنین (ع) گفت: 'هر کس نخل بارور شده‌ای را بفروشد، ثمر آن برای فروشنده است، مگر اینکه خریدار شرط کرده باشد.' سپس گفت: 'رسول خدا (ص) این حکم را داد.'"

33- بَابُ أَنَّ مَنْ أَمَرَ أَحَداً أَنْ یَشْتَرِیَ لَهُ مَتَاعاً لَمْ یَجُزْ أَنْ یَشْتَرِیَ لِنَفْسِهِ ثُمَّ یَبِیعَهُ إِیَّاهُ بِرِبْحٍ وَ لَا یُعْلِمَهُ‌

اشارة

⁽⁶⁾33 بَابُ أَنَّ مَنْ أَمَرَ أَحَداً أَنْ یَشْتَرِیَ لَهُ مَتَاعاً لَمْ یَجُزْ أَنْ یَشْتَرِیَ لِنَفْسِهِ ثُمَّ یَبِیعَهُ إِیَّاهُ بِرِبْحٍ وَ لَا یُعْلِمَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23225 - رقم الحدیث الباب: 1]

23225- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَأْتِینِی فَیَقُولُ اشْتَرِ ثَوْباً بِدِینَارٍ أَوْ أَقَلَّ أَوْ أَکْثَرَ وَ أَشْتَرِی لَهُ بِالثَّمَنِ الَّذِی یَقُولُ ثُمَ

أَقُولُ: لَهُ هَذَا الثَّوْبُ بِکَذَا وَ کَذَا بِأَکْثَرَ مِنَ الَّذِی اشْتَرَیْتُهُ وَ لَا أُعْلِمُهُ أَنِّی رَبِحْتُ عَلَیْهِ وَ قَدْ شَرَطْتُ عَلَی صَاحِبِهِ أَنْ یَنْقُدَ بِالَّذِی أَزِیدُ ⁽¹⁾وَ لَا أَرُدُّ بِهِ عَلَیْهِ فَهَلْ یَجُوزُ الشَّرْطُ وَ الرِّبْحُ أَوْ یَطِیبُ لِی شَیْ‌ءٌ مِنْهُ وَ هَلْ یَطِیبُ لِی أَنْ أَرْبَحَ عَلَیْهِ إِذَا کُنْتُ اسْتَوْجَبْتُهُ مِنْ صَاحِبِهِ فَکَتَبَ لَا یَطِیبُ لَکَ شَیْ‌ءٌ مِنْ هَذَا فَلَا تَفْعَلْهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْآدَابِ ⁽²⁾.

ترجمه:

از علی بن سلیمان گفت: "به او گفتم: مردی نزد من می‌آید و می‌گوید پارچه‌ای به ارزش یک دینار یا کمتر یا بیشتر خریداری کن. من پارچه را به قیمتی که می‌گوید می‌خرم، سپس به او می‌گویم که این پارچه به قیمتی بیشتر از آنچه خریده‌ام. بدون اینکه به او بگویم سودی از او برده‌ام، و شرط کرده‌ام که پولی که اضافه می‌کنم را نقد کند و به او برنگرداند. آیا این شرط و سود جایز است یا نه؟ او نوشت: 'چیزی از این سود برایت جایز نیست، پس این کار را نکن.'"

34- بَابُ أَنَّ مَنْ نَقَدَ عَنِ الْمُشْتَرِی الثَّمَنَ وَ لَوْ مَعَ قُدْرَتِهِ جَازَ لَهُ الشِّرَاءُ مِنْهُ بِرِبْحٍ‌

اشارة

⁽³⁾34 بَابُ أَنَّ مَنْ نَقَدَ عَنِ الْمُشْتَرِی الثَّمَنَ وَ لَوْ مَعَ قُدْرَتِهِ جَازَ لَهُ الشِّرَاءُ مِنْهُ بِرِبْحٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23226 - رقم الحدیث الباب: 1]

23226- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلَیْنِ مِنَ الصَّیَارِفَةِ ابْتَاعَا وَرِقاً بِدَنَانِیرَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ انْقُدْ عَنِّی وَ هُوَ مُوسِرٌ لَوْ شَاءَ أَنْ یَنْقُدَ نَقَدَ فَیَنْقُدُ عَنْهُ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ یَشْتَرِیَ نَصِیبَ صَاحِبِهِ بِرِبْحٍ أَ یَصْلُحُ قَالَ لَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از حلبی گفت: "از ابی عبدالله (ع) درباره دو نفر از صرافان پرسیدم که ورق (نقره) را به دینار خریدند. یکی از آنها به دیگری گفت 'برای من نقد کن' در حالی که خودش نیز اگر می‌خواست می‌توانست نقد کند، سپس نقد کرد برای او. سپس تصمیم گرفت سهم همکارش را با سود بخرد. آیا این جایز است؟ گفت: 'بله، اشکالی ندارد.'"

35- بَابُ حُکْمِ اشْتِرَاطِ الْمُشْتَرِی کَوْنَ الْوَضِیعَةِ عَلَی الْبَائِعِ وَ جَوَازِ کُلِّ شَرْطٍ سَائِغٍ مَقْدُورٍ

اشارة

⁽¹⁾35 بَابُ حُکْمِ اشْتِرَاطِ الْمُشْتَرِی کَوْنَ الْوَضِیعَةِ عَلَی الْبَائِعِ وَ جَوَازِ کُلِّ شَرْطٍ سَائِغٍ مَقْدُورٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23227 - رقم الحدیث الباب: 1]

23227- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع عَنِ الرَّجُلِ أَبْتَاعُ مِنْهُ طَعَاماً أَوْ أَبْتَاعُ مِنْهُ مَتَاعاً عَلَی أَنْ لَیْسَ عَلَیَّ مِنْهُ وَضِیعَةٌ هَلْ یَسْتَقِیمُ هَذَا وَ کَیْفَ یَسْتَقِیمُ وَجْهُ ذَلِکَ قَالَ لَا یَنْبَغِی.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی خِیَارِ الشَّرْطِ ⁽³⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از عبد الملک بن عتبه گفت: "از ابا الحسن موسی (ع) درباره مردی پرسیدم که غذایی یا کالایی را از او خریدم، مشروط بر اینکه هیچ ضرری از آن متوجه من نباشد. آیا این درست است و چگونه می‌توان آن را صحیح دانست؟" ایشان پاسخ دادند : "این کاردرست نیست ."

36- بَابُ أَنَّهُ إِذَا عَیَّنَ نَقْداً لَزِمَ وَ إِلَّا انْصَرَفَ إِلَی نَقْدِ الْبَلَدِ

اشارة

⁽⁶⁾36 بَابُ أَنَّهُ إِذَا عَیَّنَ نَقْداً لَزِمَ وَ إِلَّا انْصَرَفَ إِلَی نَقْدِ الْبَلَدِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 23228 - رقم الحدیث الباب: 1]

23228- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ رَجُلٌ اشْتَرَی

مَتَاعاً بِأَلْفِ دِرْهَمٍ أَوْ نَحْوِ ذَلِکَ وَ لَمْ یُسَمِّ الدَّرَاهِمَ وَضَحاً ⁽¹⁾وَ لَا غَیْرَ ذَلِکَ قَالَ فَقَالَ إِنْ شَرَطَ عَلَیْکَ فَلَهُ شَرْطُهُ وَ إِلَّا فَلَهُ دَرَاهِمُ النَّاسِ الَّتِی تَجُوزُ بَیْنَهُمْ قَالَ وَ إِنَّمَا أَرَدْتُ بِذَلِکَ مَعْرِفَةَ مَا یَجِبُ عَلَیَّ فِی الْمَهْرِ لِأَنَّهُمْ قَالُوا لَا تَأْخُذْ إِلَّا وَضَحاً وَ إِنَّمَا تَزَوَّجْتُ عَلَی دَرَاهِمَ مُسَمَّاةٍ وَ لَمْ نَقُلْ وَضَحاً وَ لَا غَیْرَ ذَلِکَ.