تفسیر باران نگاهی دیگر به قرآن مجید جلد 8

مشخصات کتاب

سرشناسه : خدامیان آرانی، مهدی، ۱۳۵۳ -

Khuddamiyan Arani, Mehdi

عنوان و نام پدیدآور : تفسیر باران: نگاهی دیگر به قرآن مجید/ مهدی خدامیان‌آرانی.

مشخصات نشر : قم : بهار دل‌ها، ۱۳۹۶.

مشخصات ظاهری : ۱۴ ج.

شابک : دوره‌978-600-8449-61-4 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۱‌978-600-8449-60-7 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۲‌978-600-8449-62-1 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۳‌978-600-8449-63-8 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۴‌978-600-8449-64-5 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۵‌978-600-8449-65-2 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۶‌978-600-8449-66-9 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۷‌978-600-8449-67-6 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۸‌978-600-8449-68-3 : ؛ ۵۰۰۰۰ ریال، ج.۹‌978-600-8449-69-0 : ؛ ج.۱۰‌978-600-8449-70-6 : ؛ ج.۱۱‌978-600-8449-71-3 :

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : چاپ قبلی: وثوق، ۱۳.

مندرجات : ج. ۱. فاتحه، بقره.- ج.۲.آل‌عمران، نساء.- ج.۳. مائده، انعام، اعراف.- ج. ۴. انفال، توبه، یونس، هود.- ج. ۵. یوسف،رعد، ابراهیم، حجر، نحل.- ج. ۶. اسرا، کهف، مریم، طه.- ج. ۷. انبیا،حج، مومنون، نور، فرقان.- ج.۸. شعرا، نمل، قصص، عنکبوت، روم.- ج.۹. لقمان، سجده، احزاب، سبا، فاطر.- ج.۱۰. یس، صافات، ص، زمر، غافر.- ج.۱۱. فصلت، شوری، زخرف، دخان، جاثیه، احقاف، محمد، فتح.- ج.۱۲.حجرات،ق،ذاریات،طور،نجم،قمر ....- ج.۱۳.جمعه، منافقون، تغابن، طلاق، تحریم، ملک ....- ج.۱۴.جزء ۳۰ قرآن.

عنوان دیگر : نگاهی دیگر به قرآن مجید.

موضوع : تفاسیر شیعه -- قرن ۱۴

موضوع : Qur'an -- Shiite hermeneutics -- 20th century

رده بندی کنگره : BP۹۸/خ۳۶ت۷ ۱۳۹۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۱۷۹

شماره کتابشناسی ملی : ۴۷۷۳۶۰۴

اشاره

خدامیان آرانی، مهدی

تفسیر باران: نگاهی جدید به قرآن مجید، جلد هشتم (شعراء تا روم) / مهدی خدامیان آرانی . قم: وثوق، 1393.

128 ص. (اندیشه سبز/58) 0 - 156 - 107 - 600 - 978 ISBN:

مندرجات:

جلد 1: حمد، بقره جلد 2: آل عمران، نساء جلد 3: مائده تا اعراف جلد 4: انفال تا هود جلد 5: یوسف تا نحل

جلد 6: اِسراء تا طه جلد 7: انبیاء تا فرقان جلد 8: شعراء تا روم جلد 9: لقمان تا فاطر جلد 10: یس تا غافر

جلد 11: فُصّلت تا فتح جلد 12: حجرات تا صفّ جلد 13: جمعه تا مرسلات جلد 14: جزء 30 قرآن: (نبأ تا ناس).

فهرست نویسی بر اساس اطلاعات فیپا:

کتابنامه: ص. [357] - 358

1393 ت 8 خ 4/4/65BP

297/15

تفسیر باران، جلد هشتم (نگاهی نو به قرآن مجید)

دکتر مهدی خُدّامیان آرانی

ناشر : انتشارات وثوق

مجری طرح: موسسه فرهنگی هنری پژوهشی نشر گستر وثوق

آماده‌سازی و تنظیم: محمد شکروی

قیمت دوره 14 جلدی: 160 هزار تومان

شمارگان و نوبت چاپ : 3000 نسخه، چاپ اول ، 1393.

شابک : 0 - 156 - 107 - 600 - 978

آدرس انتشارات : قم ؛ خ، صفاییه ، کوچه 28 (بیگدلی) ، کوچه نهم، پلاک 159

تلفکس : 37735700 - 025 همراه : 39 58 252 0912

Email:Vosoogh_m@yahoo.com www.Nashrvosoogh.com

شماره پیامک انتقادات و پیشنهادات : 30004657735700

مراکز پخش:

تهران: خیابان انقلاب، خیابان فخر رازی، کوچه انوری، پلاک 13، انتشارات هاتف: 66415420

تبریز: خیابان امام، چهارراه شهید بهشتی، جنب مسجد حاج احمد، مرکز کتاب رسانی صبا، 3357886

آران و بیدگل: بلوار مطهری، حکمت هفت، پلاک 62، همراه: 09133631172

کاشان: میدان کمال‌الملک، نبش پاساژ شیرین، ساختمان شرکت فرش، واحد 6، کلک زرین4464902

کاشان: میدان امام خمینی، خ اباذر 2، جنب بیمه البرز، پلاک 32، انتشارات قانون مدار، 4456725

اهواز: خیابان حافظ، بین نادری و سیروس، کتاب اسوه. تلفن: 2923315 - 2216648

فهرست

سوره شُعراء

شُعراء: آیه 4 - 1••• 11

شُعراء: آیه 6 - 5••• 12

شُعراء: آیه 9 - 7••• 14

شُعراء: آیه 17 - 10••• 14

شُعراء: آیه 24 - 18••• 19

شُعراء: آیه 28 - 25••• 21

شُعراء: آیه 37 - 29••• 21

شُعراء: آیه 51 - 38••• 23

شُعراء: آیه 59 - 52••• 26

شُعراء: آیه 62 - 60••• 28

شُعراء: آیه 68 - 63••• 28

شُعراء: آیه 82 - 69••• 31

شُعراء: آیه 87 - 83••• 34

شُعراء: آیه 89 - 88••• 36

شُعراء: آیه 102 - 90••• 37

شُعراء: آیه 104 - 103••• 38

شُعراء: آیه 120 - 105••• 40

شُعراء: آیه 122 - 121••• 42

شُعراء: آیه 140 - 123••• 44

شُعراء: آیه 159 - 141••• 48

شُعراء: آیه 175 - 160••• 52

شُعراء: آیه 191 - 176••• 55

شُعراء: آیه 197 - 192••• 58

شُعراء: آیه 204 - 198••• 60

شُعراء: آیه 207 - 205••• 63

شُعراء: آیه 209 - 208••• 65

شُعراء: آیه 211 - 210••• 66

شُعراء: آیه 212••• 67

شُعراء: آیه 213••• 69

شُعراء: آیه 216 - 214••• 69

شُعراء: آیه 220 - 217••• 73

شُعراء: آیه 227 - 221••• 74

سوره نَمل

نَمل : آیه 6 - 1••• 85

نَمل : آیه 12 - 7••• 87

نَمل : آیه 14 - 13••• 91

نَمل : آیه 16 - 15••• 93

نَمل : آیه 19 - 17••• 101

نَمل : آیه 28 - 20••• 104

نَمل : آیه 35 - 29••• 107

نَمل : آیه 36••• 109

نَمل : آیه 38 - 37••• 109

نَمل : آیه 41 - 39••• 111

نَمل : آیه 43 - 42••• 114

نَمل : آیه 44••• 116

نَمل : آیه 47 - 45••• 121

نَمل : آیه 53 - 48••• 123

نَمل: آیه 58 - 54••• 124

نَمل : آیه 64 - 59••• 126

نَمل : آیه 66 - 65••• 133

نَمل : آیه 68 - 67••• 135

نَمل : آیه 69••• 136

نَمل : آیه 70••• 136

نَمل : آیه 72 - 71••• 137

نَمل : آیه 73••• 138

نَمل : آیه 75 - 74••• 139

نَمل : آیه 77 - 76••• 140

نَمل : آیه 78••• 141

نَمل : آیه 81 - 79••• 141

نَمل : آیه 85 - 82••• 143

نَمل : آیه 88 - 86••• 147

نَمل : آیه 90 - 89••• 150

نَمل : آیه 93 - 91••• 154

سوره قَصص

قَصص : آیه 6 - 1••• 159

قَصص : آیه 9 - 7••• 167

قَصص : آیه 11 - 10••• 169

قَصص : آیه 13 - 12••• 170

قَصص : آیه 18 - 14••• 171

قَصص : آیه 22 - 19••• 174

قَصص : آیه 25 - 23••• 178

قَصص : آیه 28 - 26••• 181

قَصص : آیه 30 - 29••• 183

قَصص : آیه 35 - 31••• 184

قَصص : آیه 37 - 36••• 186

قَصص : آیه 38••• 187

قَصص : آیه 42 - 39••• 191

قَصص : آیه 43••• 193

قَصص : آیه 44••• 195

قَصص : آیه 46 - 45••• 196

قَصص : آیه 51 - 47••• 198

قَصص : آیه 55 - 52••• 201

قَصص : آیه 56••• 204

قَصص : آیه 57••• 206

قَصص : آیه 59 - 58••• 207

قَصص : آیه 60••• 209

قَصص : آیه 61••• 210

قَصص : آیه 64 - 62••• 211

قَصص : آیه 67 - 65••• 212

قَصص : آیه 70 - 68••• 214

قَصص : آیه 73 - 71••• 218

قَصص : آیه 75 - 74••• 218

قَصص : آیه 78 - 76••• 221

قَصص : آیه 81 - 79••• 224

قَصص : آیه 82••• 225

قَصص : آیه 84 - 83••• 226

قَصص : آیه 87 - 85••• 227

قَصص : آیه 88••• 230

سوره عنکبوت

عنکبوت : آیه 7 - 1••• 235

عنکبوت : آیه 8••• 238

عنکبوت : آیه 9••• 239

عنکبوت : آیه 11 - 10••• 239

عنکبوت : آیه 13 - 12••• 243

عنکبوت : آیه 15 - 14••• 245

عنکبوت : آیه 18 - 16••• 246

عنکبوت : آیه 23 - 19••• 248

عنکبوت : آیه 27 - 24••• 250

عنکبوت : آیه 30 - 28••• 254

عنکبوت : آیه 35 - 31••• 255

عنکبوت : آیه 37 - 36••• 258

عنکبوت : آیه 38••• 259

عنکبوت : آیه 39••• 260

عنکبوت : آیه 40••• 261

عنکبوت : آیه 43 - 41••• 262

عنکبوت : آیه 44••• 264

عنکبوت : آیه 45••• 265

عنکبوت : آیه 46••• 269

عنکبوت : آیه 48 - 47••• 271

عنکبوت : آیه 49••• 273

عنکبوت : آیه 51 - 50••• 275

عنکبوت : آیه 52••• 277

عنکبوت : آیه 55 - 53••• 278

عنکبوت : آیه 60 - 56••• 279

عنکبوت : آیه 63 - 61••• 283

عنکبوت : آیه 64••• 285

عنکبوت : آیه 66 - 65••• 286

عنکبوت : آیه 67••• 287

عنکبوت : آیه 68••• 289

عنکبوت : آیه 69••• 289

سوره رُوم

روم : آیه 6 - 1••• 295

روم : آیه 8 - 7••• 300

روم : آیه 10 - 9••• 301

روم : آیه 16 - 11••• 302

روم : آیه 18 - 17••• 303

روم : آیه 19••• 304

روم : آیه 25 - 20••• 306

روم : آیه 27 - 26••• 309

روم : آیه 29 - 28••• 311

روم : آیه 32 - 30••• 312

روم : آیه 34 - 33••• 316

روم : آیه 35••• 317

روم : آیه 36••• 317

روم : آیه 37••• 319

روم : آیه 38••• 319

روم : آیه 39••• 321

روم : آیه 40••• 323

روم : آیه 41••• 324

روم : آیه 42••• 325

روم : آیه 45 - 43••• 326

روم : آیه 46••• 327

روم : آیه 47••• 328

روم : آیه 51 - 48••• 329

روم : آیه 53 - 52••• 332

روم : آیه 54••• 333

روم : آیه 57 - 55••• 335

روم : آیه 60 - 58••• 336

*منابع تحقیق••• 357

*فهرست کتب نویسنده••• 359

*بیوگرافی نویسنده••• 360

مقدمه

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

شما در حال خواندن جلد هشتم کتاب «تفسیر باران» می‌باشید، من تلاش کرده‌ام تا برای شما به قلمی روان و شیوا از قرآن بنویسم، همان قرآنی که کتابِ زندگی است و راه و رسم سعادت را به ما یاد می‌دهد.

خدا را سپاس می‌گویم که دست مرا گرفت و مرا کنار سفره قرآن نشاند تا پیام‌های زیبای آن را ساده و روان بازگو کنم و در سایه سخنان اهل‌بیت علیهم‌السلام آن را تفسیر نمایم.

امیدوارم که این کتاب برای شما مفید باشد و شما را با آموزه‌های زیبای قرآن، بیشتر آشنا کند.

شما می‌توانید فهرست راهنمای این کتاب را در صفحه بعدی، مطالعه کنید.

مهدی خُدّامیان آرانی

جهت ارتباط با نویسنده به سایت M12.ir مراجعه کنید

سامانه پیام‌کوتاه نویسنده: 69 45 3000

فهرست راهنما

کدام سوره قرآن در کدام جلد، شرح داده شده است؟

جلد 1 حمد، بقره.

جلد 2 آل عمران، نساء.

جلد 3 مائده، انعام، اعراف.

جلد 4 انفال، توبه، یونس، هود.

جلد 5 یوسف، رعد، ابراهیم، حجر، نحل.

جلد 6 اِسراء، کهف، مریم، طه.

جلد 7 انبیاء، حج، مومنون، نور، فرقان.

جلد 8 شعراء، نمل، قصص، عنکبوت، روم.

جلد 9 لقمان، سجده، احزاب، سبأ، فاطر.

جلد 10 یس، صافات، ص، زُمر، غافر.

جلد 11 فُصّلت، شوری، زُخرف، دُخان، جاثیه، احقاف، محمّد، فتح.

جلد 12 حجرات، ق، ذاریات، طور، نجم، قمر، رحمن، واقعه، حدید، مجادله، حشر، مُمتحنه، صفّ.

جلد 13 جمعه، منافقون، تغابُن، طلاق، تحریم، مُلک، قلم، حاقّه، معارج، نوح، جنّ، مُزمّل، مُدثّر، قیامت، انسان، مرسلات.

جلد 14 جزء 30 قرآن: نبأ، نازعات، عبس، تکویر، انفطار، مُطفّفین، انشقاق، بروج، طارق، أعلی، غاشیه، فجر، بلد، شمس، لیل، ضحی، شرح، تین، علق، قدر، بیّنه،زلزله، عادیات، قارعه، تکاثر، عصر، همزه، فیل، قریش، ماعون، کوثر، کافرون، نصر، مَسد، اخلاص، فلق، ناس.

سوره شُعراء

اشاره

آشنایی با سوره

1 - این سوره «مکیّ» است و سوره شماره 26 قرآن می‌باشد.

2 - «شعرا» به معنای «شاعران» می‌باشد، بُت‌پرستان مکّه محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را شاعر می‌دانستند که قرآن را از پیش خود می‌سراید، در آخر این سوره، جواب این سخن بُت‌پرستان داده شده است. شاعران در دنیای خیال و پندار زندگی می‌کنند، امّا محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در دنیای واقع‌بینی است، او برای هدایت انسان‌ها به میدان آمده است.

3 - موضوعات مهم این سوره چنین است: قرآن، داستان موسی علیه‌السلام و بنی‌اسرائیل، داستان نوح علیه‌السلامو قوم او، قوم ثمود و عذاب آنان، قوم لوط، تفاوت میان شاعران و پیامبر.

شُعراء: آیه 4 - 1

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ طسم (1) تِلْکَ آَیَاتُ الْکِتَابِ الْمُبِینِ (2) لَعَلَّکَ بَاخِعٌ نَفْسَکَ أَلَّا یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ (3) إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آَیَةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِینَ (4)

در ابتدا، سه حرف «طا»، «سین» و «میم» را ذکر می‌کنی، قرآن معجزه‌ای است که از همین حروف «الفبا» شکل گرفته است.

این آیاتِ کتاب آسمانی است، تو قرآن را بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل کردی و هر چیزی را که انسان برای سعادت به آن نیاز دارد به روشنی در قرآن بیان کردی.

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قرآن را برای مردم مکّه می‌خواند و آنان را به یکتاپرستی دعوت می‌کرد، امّا آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را دروغگو و جادوگر می‌پنداشتند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله غصّه

آنان را می‌خورد، او دوست داشت که آنان ایمان بیاورند و از عذاب روز قیامت رهایی یابند.

تو از شدّت غم و اندوه محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آگاه بودی، به همین خاطر به او چنین گفتی:

«ای محمّد ! برای چه این همه غصّه می‌خوری که چرا مردم ایمان نمی‌آورند؟ اگر من بخواهم معجزه‌ای از آسمان می‌فرستم که همه آنان در برابر آن سر تسلیم فرود آورند و ایمان بیاورند».

به این سخن تو فکر می‌کنم، تو به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گفتی که می‌توانی معجزه‌ای از آسمان بفرستی که همه با دیدن آن ایمان بیاورند، امّا چرا چنین نکردی؟ تو که چنین قدرتی داشتی چرا کاری نکردی که همه ایمان بیاورند؟

چه کسی جواب مرا می‌دهد؟

من جواب این سؤال خود را در آیه 35 سوره «انعام» می‌یابم: تو انسان را آفریدی، راه حقّ و باطل را به او نشان دادی و او را در انتخاب راه خود آزاد گذاشتی، اگر تو اراده کنی همه مردم ایمان می‌آورند، امّا این ایمان دیگر از روی اختیار نخواهد بود، بلکه از روی اجبار است. تو اراده کرده‌ای که هر کس به اختیار خود، ایمان را برگزیند. این سنّت و قانون توست. اگر انسان از روی اجبار، ایمان بیاورد، ایمان او ارزشی ندارد.

شُکوه انسان در اختیار اوست، وقتی قرار است انسان، موجودی آزاد و مختار باشد، طبیعی است که گروهی از انسان‌ها، راه کفر را انتخاب خواهند نمود و ایمان نخواهند آورد.

همه زیباییِ انسان در اختیار اوست، اگر تو معجزه‌ای از آسمان نازل کنی که انسان‌ها مجبور به ایمان شوند، اختیار را از انسان‌ها گرفته‌ای و تو هرگز چنین نمی‌کنی، زیرا انسان یعنی اختیار، اگر اختیار از انسان گرفته شود، او دیگر انسان نیست !

شُعراء: آیه 6 - 5

وَمَا یَأْتِیهِمْ مِنْ ذِکْرٍ مِنَ الرَّحْمَنِ مُحْدَثٍ إِلَّا

کَانُوا عَنْهُ مُعْرِضِینَ (5) فَقَدْ کَذَّبُوا فَسَیَأْتِیهِمْ أَنْبَاءُ مَا کَانُوا بِهِ یَسْتَهْزِئُونَ (6)

بزرگان مکّه می‌دانستند که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیامبر توست، امّا آنان منافع خود را در بُت‌پرستی می‌دیدند، پس با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دشمنی می‌کردند، تو جبرئیل را نازل می‌کردی تا آیات جدید قرآن را برای محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بخواند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز آیات را برای بُت‌پرستان می‌خواند، امّا آنان از پذیرفتن حقّ روی برمی‌گرداندند.

آری، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای آنان قرآن می‌خواند و از حوادث روز قیامت چنین می‌گفت: «در روز قیامت فرشتگان کافران را به صورت، روی زمین می‌کشند و به سوی جهنّم می‌برند و کافران راه فراری ندارند، جایگاه آنان جهنّم خواهد بود، همان جهنّمی که هرگاه آتش آن فروکش کند، فرشتگان بر شعله‌های آن می‌دمند».(1)

آنان سخن پیامبر را دروغ می‌پنداشتند و محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مسخره می‌کردند و به او می‌خندیدند و می‌گفتند: «ای محمّد ! تو خواب پریشان دیده‌ای».(2)

اکنون به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین می‌گویی: «بگذار آنان سخن تو را مسخره کنند، به زودی خبر آنچه را مسخره می‌کنند به آنان خواهد رسید و از عذاب من آگاه خواهند شد».

آری، لحظه مرگ، فرشتگان پرده از چشم کافران برمی‌دارند و آن‌ها شعله‌های آتش جهنّم را می‌بینند، آنان صحنه‌های هولناکی می‌بینند، فریاد و ناله‌های جهنّمیان را می‌شنوند، گرزهای آتشین و زنجیرهایی از آتش و... وحشتی بر دل آنان می‌نشیند که گفتنی نیست.(3)

کافران در آن لحظه توبه می‌کنند، امّا توبه در آن لحظه سودی ندارد، آنان به التماس می‌افتند و با ذلّت و خواری می‌گویند: «ما هرگز کار بدی انجام ندادیم». فرشتگان در جواب به آنان می‌گویند: «دروغ نگویید که امروز سخن

دروغ سودی ندارد، زیرا خدا به اعمال شما آگاه است».(4)

شُعراء: آیه 9 - 7

أَوَلَمْ یَرَوْا إِلَی الْأَرْضِ کَمْ أَنْبَتْنَا فِیهَا مِنْ کُلِّ زَوْجٍ کَرِیمٍ (7) إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (8) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (9)

اکنون انسان‌ها را به مطالعه کتاب آفرینش فرا می‌خوانی، تو از خاک، گیاهان گوناگون آفریدی، گیاهان زیبا و پرفایده ! اگر روی زمین گیاهان نبودند، انسان چگونه غذای خود را تهیّه می‌کرد؟

در آفرینش گیاهان، نشانه‌هایی از قدرت توست، امّا گروه زیادی از آن مردم، کوردل هستند، این نشانه‌ها را می‌بینند ولی ایمان نمی‌آورند. آنان بت‌هایی را می‌پرستند که هیچ کاری نمی‌توانند انجام بدهند، تو خدای توانا و مهربان هستی، به هر کاری توانایی، تو توانمند و پیروز هستی و به بندگانت مهربانی می‌کنی.

شُعراء: آیه 17 - 10

وَإِذْ نَادَی رَبُّکَ مُوسَی أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ (10) قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَلَا یَتَّقُونَ (11) قَالَ رَبِّ إِنِّی أَخَافُ أَنْ یُکَذِّبُونِ (12) وَیَضِیقُ صَدْرِی وَلَا یَنْطَلِقُ لِسَانِی فَأَرْسِلْ إِلَی هَارُونَ (13) وَلَهُمْ عَلَیَّ ذَنْبٌ فَأَخَافُ أَنْ یَقْتُلُونِ (14) قَالَ کَلَّا فَاذْهَبَا بِآَیَاتِنَا إِنَّا مَعَکُمْ مُسْتَمِعُونَ (15) فَأْتِیَا فِرْعَوْنَ فَقُولَا إِنَّا رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِینَ (16) أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنِی إِسْرَائِیلَ (17)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم مکّه را به یکتاپرستی فرا خواند، امّا آنان او را دروغگو خواندند و سنگ به سوی او پرتاب کردند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهاز ایمان نیاوردن آنان اندوهناک بود، اکنون می‌خواهی ماجرای هفت پیامبر بزرگ خود را بیان کنی، داستان موسی، ابراهیم، نوح، هود، صالح، لوط و شعیب علیهم‌السلام.

تو دوست داری محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بداند که راه او با سختی‌های زیادی همراه است، پیامبران قبلی هم برای هدایت دیگران چقدر سختی‌ها را تحمّل کردند. تو هرگز پیامبران را تنها نگذاشتی و همواره آنان را یاری کردی.

ابتدا درباره موسی علیه‌السلام سخن می‌گویی، تو او را پیامبر خود قرار دادی و با او چنین سخن گفتی: «ای موسی ! به سوی قوم ستمگر برو ! نزد فرعون برو و به او بگو: آیا از عذاب خدا نمی‌ترسی».

موسی علیه‌السلام در پاسخ به تو چنین گفت: «خدایا ! می‌ترسم مرا دروغگو بخوانند و من از کفر آنان دلتنگ شوم. می‌ترسم لکنت زبان من، مانع موفقیّت من بشود، خدایا ! من نیاز به یاری دارم، از تو می‌خواهم به برادرم هارون، مقام پیامبری عطا کنی تا مرا یاری کند، خدایا ! فرعونیان فکر می‌کنند من گناهی انجام داده‌ام و می‌ترسم مرا به قتل برسانند».

مناسب است در اینجا سه نکته را بنویسم:

وقتی موسی علیه‌السلام می‌خواست سخن بگوید، گاهی زبان او گیر می‌کرد و دچار لکنت می‌شد. او از خدا خواست تا شفایش دهد، امّا چرا موسی علیه‌السلام دچار این لکنت شده بود؟ آیا او مادرزادی این‌گونه بود؟

فرعون همه کودکان بنی‌اسرائیل را می‌کشت، خدا به مادرِ موسی علیه‌السلام وحی

کرد که فرزندش را داخل صندوقچه‌ای بگذارد و در رود نیل اندازد. مأموران فرعون موسی علیه‌السلام را از رود نیل گرفتند و فرعون تصمیم گرفت او را به عنوان فرزند خوانده بزرگ کند.

یک سال گذشت، روزی موسی علیه‌السلام همان‌طور که در بغل فرعون بود به فرعون حمله کرد و مقداری از ریش او را کند. فرعون تصمیم گرفت تا موسی علیه‌السلام را به قتل برساند. زن فرعون (آسیه) از این ماجرا باخبر شد و به فرعون گفت: «این یک بچّه است و عقل ندارد».

قرار شد موسی علیه‌السلام را امتحان کنند، زن فرعون یک خرما و یک قطعه زغال آتشین را در چند متری موسی علیه‌السلام قرار داد، آن وقت موسی علیه‌السلام را رها کرد، موسی علیه‌السلام ابتدا به سوی خرما رفت، او دستش را دراز کرد که خرما را بردارد. جبرئیل از آسمان نازل شد و قطعه زغال آتشین را در دهان او گذاشت، زبان موسی علیه‌السلام سوخت و شروع به گریه کرد.

زن فرعون به فرعون گفت: «آیا به تو نگفتم که او بچّه است و نمی‌داند چه می‌کند؟». اینجا بود که فرعون آرام شد و از کشتن موسی علیه‌السلام پشیمان شد.

آری، این‌گونه جان موسی علیه‌السلام حفظ شد، امّا اثر آن سوختگی در زبان موسی علیه‌السلامباقی ماند و گاهی زبان او گیر می‌کرد. وقتی موسی علیه‌السلام به پیامبری رسید، از خدا خواست تا لکنت زبان او را شفا دهد.

هارون برادر بزرگ موسی علیه‌السلام بود و او قامتی بلند و زبانی گویا و فکری عالی داشت. پس از دعای موسی علیه‌السلام تو مقام پیامبری به هارون عطا کردی. (5)

هارون با کمال رغبت و اشتیاق، موسی علیه‌السلام را در این راه یاری کرد و همراه او به کاخ فرعون رفت. وقتی موسی علیه‌السلامچهل شب به کوه طور رفت، هارون

جانشین او در میان مردم بود.

هارون در همه مراحل مأموریّت موسی علیه‌السلام او را یاری نمود. هارون زودتر از موسی علیه‌السلام از دنیا رفت.

فرعون همه نوزادان پسر بنی‌اسرائیل را به قتل می‌رساند، وقتی موسی علیه‌السلام به دنیا آمد، مادرش او را در صندوقچه‌ای قرار داد و به رود نیل انداخت. این صندوقچه به کاخ فرعون رفت و فرعون موسی علیه‌السلام را به فرزندخواندگی پذیرفت.

وقتی موسی علیه‌السلام به سنّ جوانی رسید، بنی‌اسرائیل فهمیدند که او همان کسی است که سال‌ها در انتظار او بوده‌اند، آنان به او علاقه پیدا کردند و پیرو او شدند. آنان این راز را بین خود مخفی نگه داشتند.

به پیروان فرعون هم «قبطی» می‌گفتند. قبطی‌ها ظلم و ستم زیادی به یاران موسی علیه‌السلام می‌کردند. روزی موسی علیه‌السلام به شهر رفت. او دید که یکی از پیروانش با یکی از قبطی‌ها دعوا می‌کند. آن که پیرو موسی علیه‌السلام بود، تقاضای کمک کرد، موسی علیه‌السلامجلو رفت و مشت محکمی به آن قبطی زد. آن قبطی بر روی زمین افتاد و مُرد. (آن قبطی، کافر بود).

مأموران فرعون در جستجوی قاتل برآمدند، کشته شدن یکی از پیروان فرعون برای حکومت بسیار گران تمام شد، تا آن زمان کسی جرأت چنین کاری را پیدا نکرده بود.

روز بعد او از همان‌جا عبور می‌کرد، نگران بود مبادا ماجرای دیروز فاش شده باشد، ناگهان دید که همان مردی که پیرو او بود امروز هم با قبطی دیگری درگیر شده است، موسی علیه‌السلام به او گفت: «تو در گمراهی هستی». سپس به سوی

او رفت تا او را از دست آن قبطی نجات بدهد، امّا او ترسید و خیال کرد موسی علیه‌السلام می‌خواهد او را بکشد، پس گفت: «ای موسی ! تو دیروز یک نفر را کشتی، امروز می‌خواهی مرا بکشی !». این‌گونه بود که راز دیروز فاش شد.

این سخن به گوش مأموران فرعون رسید، فرعون وزیران و نزدیکان خود را جمع کرد و با آنان مشورت نمود، در آن جلسه تصمیم بر آن شد تا موسی علیه‌السلامرا دستگیر کنند و به قتل برسانند. یکی از افرادی که در آن جلسه بود، مرد باایمانی بود که ایمان خود را از مردم مخفی می‌کرد. او سریع از جلسه خارج شد و خود را به موسی علیه‌السلام رساند و ماجرا را به او گفت، اینجا بود که موسی علیه‌السلاماز مصر فرار کرد و به مَدیَن رفت و با شعیب علیه‌السلام که پیامبر تو بود، آشنا شد.

موسی علیه‌السلام با دختر شعیب علیه‌السلام ازدواج نمود، او ده سال در مَدیَن ماند، پس از ده سال او همراه با همسرش به سوی مصر حرکت کرد.

در شبی تاریک و سرد، موسی علیه‌السلام راه را گم کرد و در دل بیابان پیش رفت تا به سرزمین «طوی» رسید و از دور آتشی دید و به سوی آن رفت و تو او را به پیامبری مبعوث کردی.

وقتی تو از موسی علیه‌السلام خواستی تا نزد فرعونیان برود، او به یاد ماجرای کشته شدن آن قبطی افتاد. اکنون تو به او چنین می‌گویی: «ای موسی ! چنین نخواهد شد که تو می‌پنداری، تو با برادرت همراه با معجزات من، نزد آنان برو ! من با شما هستم و سخنان شما را می‌شنوم، شما به دربار فرعون بروید و به او بگویید که ما فرستاده خدایِ جهانیان هستیم پس ای فرعون! بنی‌اسرائیل را آزاد کن و همراه ما بفرست».

آری، تو خواسته‌های موسی علیه‌السلام را اجابت کردی، برادرش را یار و یاور او قرار دادی، لکنت را از زبانش برطرف کردی و به او وعده دادی که فرعونیان

نمی‌توانند به او آزاری برسانند، اکنون موسی علیه‌السلام آماده است تا پیام تو را به فرعون برساند.

شُعراء: آیه 24 - 18

قَالَ أَلَمْ نُرَبِّکَ فِینَا وَلِیدًا وَلَبِثْتَ فِینَا مِنْ عُمُرِکَ سِنِینَ (18) وَفَعَلْتَ فَعْلَتَکَ الَّتِی فَعَلْتَ وَأَنْتَ مِنَ الْکَافِرِینَ (19) قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّینَ (20) فَفَرَرْتُ مِنْکُمْ لَمَّا خِفْتُکُمْ فَوَهَبَ لِی رَبِّی حُکْمًا وَجَعَلَنِی مِنَ الْمُرْسَلِینَ (21) وَتِلْکَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَیَّ أَنْ عَبَّدْتَ بَنِی إِسْرَائِیلَ (22) قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ الْعَالَمِینَ (23) قَالَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَیْنَهُمَا إِنْ کُنْتُمْ مُوقِنِینَ (24)

موسی و هارون علیهماالسلام به سوی کاخ فرعون حرکت کردند، امّا همه درهای کاخ بسته بود، مأموران زیادی آنجا ایستاده بودند، فرعون ادّعای خدایی می‌کرد، هر کسی نمی‌توانست به دیدار این خدا برود.

موسی و هارون علیهماالسلام مدّتی نزدیک درِ کاخ ایستادند، کسی به آن‌ها اجازه دیدار فرعون را نمی‌داد، اینجا بود که موسی علیه‌السلامعصای خود را بر درِ کاخ زد، درهای کاخ باز شد، موسی و هارون علیهماالسلاموارد کاخ شدند و به سوی فرعون رفتند، هیچ کدام از مأموران نتوانستند مانع بشوند، آن‌ها سرجای خود بی‌حرکت ایستاده بودند، آری، تو این‌گونه موسی علیه‌السلام را یاری کردی.(6)

ناگهان فرعون چشم بازکرد، موسی و هارون علیهماالسلام را مقابل خود دید، او تعجّب کرد، آن‌ها از کجا آمده بودند؟

در این هنگام موسی علیه‌السلام به او گفت:

ــ ای فرعون ! ما فرستاده خدای تو هستیم، بنی‌اسرائیل را همراه ما روانه کن تا آنان را به فلسطین بازگردانیم، دست از شکنجه آنان بردار ! ما با معجزه‌ای از طرف خدا آمده‌ایم.

ــ ای موسی ! آیا وقتی تو کودک بودی من تو را در خانه خود پرورش ندادم؟ من تو را از آبِ دریا گرفتم و در ناز و نعمت بزرگت کردم، آیا تو سال‌های سال نزد من نبودی؟ آیا به یاد نداری که یکی از یاران مرا کُشتی و فرار کردی؟ تو می‌گویی که پیامبر هستی، پیامبر چگونه می‌تواند قاتل باشد؟ تو کفران نعمت مرا کردی.

ــ ای فرعون ! من آن کار را انجام دادم ولی نمی‌دانستم با یک مشت، او کشته خواهد شد، اگر چنین چیزی را می‌دانستم، هرگز به او مشت نمی‌زدم.

ــ پس چرا فرار کردی؟

ــ بعد از آن حادثه من ترسیدم و فرار کردم، آنگاه خدا به من علم و حکمت آموخت و مقام پیامبری به من عطا کرد.

ــ من تو را از آب دریا گرفتم و بزرگ کردم، چرا محبّت‌های مرا این‌گونه پاسخ می‌دهی؟

ــ ای فرعون ! آیا می‌خواهی برای این کار بر من منّت گذاری و بنی‌اسرائیل را برده خود سازی؟ فراموش نکن که تو دستور نسل‌کُشی ما را صادر کردی و مادرم مجبور شد مرا به رود نیل بیندازد وگرنه من در خانواده خودم بزرگ می‌شدم. تو مرا بی‌خانمان کردی حالا می‌خواهی بر من منّت گذاری؟

ــ ای موسی ! گفتی که خدای جهانیان تو را فرستاده است، بگو بدانم این خدای جهانیان کیست؟

ــ او خدای آسمان‌ها و زمین و هر چه میان این دو قرار گرفته است، می‌باشد،

اگر شما اهل یقین باشید، می‌دانید که این جهان به خودی خود به وجود نیامده است، کسی آن را آفریده است و او همان خدای جهانیان است.

شُعراء: آیه 28 - 25

قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ أَلَا تَسْتَمِعُونَ (25) قَالَ رَبُّکُمْ وَرَبُّ آَبَائِکُمُ الْأَوَّلِینَ (26) قَالَ إِنَّ رَسُولَکُمُ الَّذِی أُرْسِلَ إِلَیْکُمْ لََمجْنُونٌ (27) قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَیْنَهُمَا إِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (28)

فرعون به اطرافیان خود نگاهی کرد، آنان به سخن موسی علیه‌السلامبه دقّت گوش می‌کردند، پس تصمیم گرفت تا از سیاست تحقیر (خوار کردن) استفاده کند و موسی علیه‌السلام را در نظر آنان خوار و کوچک کند، خنده‌ای کرد و با صدای بلند گفت: «آیا می‌شنوید که این مرد چه سخنان بیهوده‌ای می‌گوید».

ولی موسی علیه‌السلام به سخنان خود ادامه داد و چنین گفت: «خدای جهانیان، خدای شما و نیاکان شماست».

فرعون فریاد برآورد: «این پیامبری که نزد شما فرستاده‌اند، دیوانه است».

موسی علیه‌السلام به سخن او توجّهی نکرد و چنین ادامه داد: «خدا، آفریدگار مشرق و مغرب و آنچه در میان این دو است، می‌باشد، اگر شما فکر کنید و عقل خود را به کار بگیرید به درستی سخن من پی می‌برید».

شُعراء: آیه 37 - 29

قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَیْرِی لَأَجْعَلَنَّکَ مِنَ الْمَسْجُونِینَ (29) قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُکَ بِشَیْءٍ مُبِینٍ (30) قَالَ فَأْتِ بِهِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ (31) فَأَلْقَی عَصَاهُ فَإِذَا هِیَ ثُعْبَانٌ

مُبِینٌ (32) وَنَزَعَ یَدَهُ فَإِذَا هِیَ بَیْضَاءُ لِلنَّاظِرِینَ (33) قَالَ لِلْمَلاَءِ حَوْلَهُ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِیمٌ (34) یُرِیدُ أَنْ یُخْرِجَکُمْ مِنْ أَرْضِکُمْ بِسِحْرِهِ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ (35) قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِی الْمَدَائِنِ حَاشِرِینَ (36) یَأْتُوکَ بِکُلِّ سَحَّارٍ عَلِیمٍ (37)

فرعون دید که اطرافیان او به فکر فرو رفته‌اند و سخنان موسی علیه‌السلام در آنان اثر کرده است، فهمید که دیگر سیاست تحقیر فایده‌ای ندارد، پس، از سیاست تهدید (ترساندن) استفاده کرد و گفت:

ــ ای موسی ! اگر خدایی غیر از من اختیار کنی، من تو را به زندان می‌افکنم، زندان من سیاهچالی دارد که پانصد متر عمق دارد، آنجا پر از مار و عقرب است، هیچ کس از آنجا زنده بیرون نیامده است.(7)

ــ اگر من معجزه آشکاری بیاورم، باز هم زندانی می‌شوم؟

ــ اگر راست می‌گویی معجزه‌ات را نشان بده !

در این هنگام، موسی علیه‌السلام عصای خود را بر زمین انداخت، به قدرت تو، عصا تبدیل به اژدهایی وحشتناک شد، اژدهایی بزرگ که می‌رفت تخت فرعون را ببلعد. فرعون تا این منظره را دید، فریاد زد: «ای موسی! این اژدها را بگیر». موسی علیه‌السلامدست دراز کرد و آن اژدها تبدیل به عصا شد.

همچنین موسی علیه‌السلام دست خود را به گریبان برد و سپس بیرون آورد، همه دیدند که دست او نورانی و درخشنده شد به طوری که نور و روشنایی آن بر آفتاب برتری داشت.

عصای موسی علیه‌السلام، نشانه خشم تو بود، دست نورانی او، نشانه مهربانی تو.

فرعون این معجزات را دید، امّا همه را دروغ شمرد و سرکشی کرد، او قدری فکر کرد و سپس به اطرافیان خود رو کرد و گفت: «این مرد، جادوگری باتجربه است و به اینجا آمده‌است تا با سحر و جادوی خود، شما را از وطنتان بیرون کند، اکنون نظر شما چیست؟»

آنان در جواب گفتند: «فرصتی به او و برادرش بده و مأموران را به شهرهای مختلف بفرست تا هر چه جادوگر باتجربه در گوشه و کنار کشور هستند، پیدا کنند و نزد تو بیاورند».

شُعراء: آیه 51 - 38

فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِیقَاتِ یَوْمٍ مَعْلُومٍ (38) وَقِیلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنْتُمْ مُجْتَمِعُونَ (39) لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِنْ کَانُوا هُمُ الْغَالِبِینَ (40) فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ قَالُوا لِفِرْعَوْنَ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ کُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِینَ (41) قَالَ نَعَمْ وَإِنَّکُمْ إِذًا لَمِنَ الْمُقَرَّبِینَ (42) قَالَ لَهُمْ مُوسَی أَلْقُوا مَا أَنْتُمْ مُلْقُونَ (43) فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِیَّهُمْ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ (44) فَأَلْقَی مُوسَی عَصَاهُ فَإِذَا هِیَ تَلْقَفُ مَا یَأْفِکُونَ (45) فَأُلْقِیَ السَّحَرَةُ سَاجِدِینَ (46) قَالُوا آَمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِینَ (47) رَبِّ مُوسَی وَهَارُونَ (48) قَالَ آَمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آَذَنَ لَکُمْ إِنَّهُ لَکَبِیرُکُمُ الَّذِی عَلَّمَکُمُ السِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ لَأُقَطِّعَنَّ أَیْدِیَکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّکُمْ أَجْمَعِینَ (49) قَالُوا لَا ضَیْرَ إِنَّا إِلَی رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ (50) إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ یَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَایَانَا أَنْ کُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِینَ (51)

فرعون دستور داد تا جادوگران از شهرهای مختلف نزد او بیایند. قرار شد تا در روز عید، همه مردم جمع شوند تا شاهد ماجرا باشند.

روز موعود فرا رسید، مأموران به مردم گفتند: «شما نیز جمع شوید تا اگر جادوگران پیروز شدند، از آنان پیروی کنیم، زیرا آنان سبب نجات کشور می‌شوند و ما باید آنان را تشویق کنیم».

جادوگران قبل از هر چیز نزد فرعون رفتند و به او گفتند:

ــ اگر ما موسی را شکست دهیم، آیا به ما پاداش می‌دهی؟

ــ آری، من پاداشی بزرگ به شما می‌دهم و علاوه بر آن شما را از نزدیکان درگاه خود قرار می‌دهم.

جادوگران حدود هفتاد نفر بودند، موسی علیه‌السلام یک تنه در مقابل آنان ایستاده بود، موسی علیه‌السلام به آنان گفت: «اوّل شما آغاز کنید».

در این هنگام، جادوگران، وسایل جادوگری خود را به زمین انداختند، ریسمان‌ها و چوب‌هایی که آنان با خود آورده بودند، به شکل مار در آمدند و به یکدیگر می‌پیچیدند و چشم‌های مردم را جادو می‌کردند. جادوی آنان، جادوی بزرگی بود، چشم‌ها را خیره کرده بود و ترس در دل‌ها نشانده بود.

جادوگران که خود را در این کار موفّق می‌پنداشتند گفتند: «به عزّت فرعون قسم که ما امروز پیروز این میدان هستیم».

تو به موسی علیه‌السلام وحی کردی: «ای موسی ! عصای خود را بینداز، مطمئن باش که پیروزی از آنِ توست، امروز همه حقیقت را می‌فهمند و آگاه می‌شوند که تو فرستاده من هستی، عصایی که در دست داری بینداز ! تا بساط سحر آنان را ببلعد، آنچه آنان ساخته‌اند، حیله و نیرنگ جادوگری است، جادوگران هر کاری کنند، باز هم پیروز نمی‌شوند».

موسی علیه‌السلام عصای خود را بر زمین افکند، ناگهان عصا به اژدهایی تبدیل شد و با سرعت همه وسایل جادوگری که در آنجا بود، بلعید، وحشتی عجیب در

همه آشکار شد، گروهی از ترس فرار کردند، فرعون و یاران او هم با وحشت به صحنه می‌نگریستند.

آری، این‌گونه بود که حقّ پیروز شد و جادو باطل شد و فرعون و فرعونیان با خواری و ذلّت شکست خوردند.

جادوگران که در جادوگری استاد بودند، فهمیدند که عصای موسی علیه‌السلام، جادو نیست، بلکه معجزه است، آنان به خوبی تفاوت جادو و معجزه را می‌دانستند. اگر عصای موسی علیه‌السلام، جادو بود، فقط می‌توانست جادوی آنان را باطل کند، نه این که همه وسایل جادوگری آنان را ببلعد.

عصای موسی علیه‌السلام تبدیل به اژدها شد و هزاران ریسمان و چوب را بلعید، اگر کار موسی علیه‌السلام جادو بود، باید وقتی آن اژدها دوباره به عصا تبدیل شد، ریسمان‌ها و چوب‌ها آشکار می‌شدند !

اگر موسی علیه‌السلام در چشم‌ها تصرّف کرده بود و آن‌ها را جادو کرده بود، پس از پایان کارش، باید چوپ‌ها و ریسمان‌ها نمایان می‌شد، امّا چنین اتّفاقی نیفتاد، آن‌ها فهمیدند که کار موسی علیه‌السلام، معجزه است و جادو نیست.

اینجا بود که جادوگران به سجده افتادند و گفتند: «ما به خدای جهانیان ایمان آوردیم، ما به خدای موسی و برادرش هارون ایمان آوردیم».

این‌گونه نور ایمان به دل‌های آنان تابید و آنان در مقابل عظمت و بزرگی تو سر به سجده نهادند.

فرعون وقتی دید که جادوگران به موسی علیه‌السلام ایمان آوردند، بسیار خشمگین شد، این برای فرعون شکست بزرگی بود که آنان در مقابل چشم مردم، سر به

سجده بندگی بگذارند و از دین فرعون بیزاری بجویند.

فرعون رو به آنان کرد و گفت:

ــ آیا قبل از آن که من به شما اجازه دهم به خدا ایمان آوردید؟ موسی بزرگ شماست که به شما سحر و جادوگری آموخته است. من دست و پای شما را بر خلاف هم خواهم برید و شما را به دار خواهم آویخت.

ــ ای فرعون ! مهم نیست، هر کاری از دستت بر می‌آید، انجام بده، ما به سوی پاداش خدای خود می‌رویم و این سعادتی بزرگ است. ما امید داریم که خدا گناه ما را ببخشد زیرا ما از اوّلین کسانی بودیم که ایمان آوردیم.

آنان در راه ایمان به تو ایستادگی به خرج دادند، فرعون تهدید خود را عملی ساخت و بدن‌های آنان را کنار رود نیل بر شاخه‌های درختان بلند خرما آویزان نمود.

آنان به تو ایمان آوردند و به موقعیّت و زندگی خویش پشت پا زدند و آماده شهادت در راه تو شدند. آنان به خوبی فهمیدند که در چه راهی گام برداشته‌اند و چه آینده زیبایی در انتظار آنان است، پس شکنجه‌های فرعون را تحمّل کردند تا رضایت تو را به دست آورند.

صبح که آفتاب طلوع کرد آنان کافر و جادوگر بودند و شب هنگام شهیدان نیکوکار راه تو گشتند !(8)

شُعراء: آیه 59 - 52

وَأَوْحَیْنَا إِلَی مُوسَی أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِی إِنَّکُمْ مُتَّبَعُونَ (52) فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِی الْمَدَائِنِ حَاشِرِینَ (53) إِنَّ هَؤُلَاءِ

لَشِرْذِمَةٌ قَلِیلُونَ (54) وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَائِظُونَ (55) وَإِنَّا لَجَمِیعٌ حَاذِرُونَ (56) فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُیُونٍ (57) وَکُنُوزٍ وَمَقَامٍ کَرِیمٍ (58) کَذَلِکَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِی إِسْرَائِیلَ (59)

پس از شکست فرعون در مقابل موسی علیه‌السلام، فرعون مجبور شد تا مدّتی او را آزاد بگذارد و موسی علیه‌السلام هم به تبلیغ یکتاپرستی پرداخت. روزی، موسی علیه‌السلامنزد فرعون آمد و از او خواست تا بنی‌اسرائیل را آزاد کند تا آن‌ها را به فلسطین ببرد، امّا فرعون قبول نکرد. اینجا بود که کشور مصر را به خشکسالی مبتلا کردی تا شاید فرعون و پیروانش از کفر دست بردارند.

فرعون به موسی علیه‌السلام قول داد که اگر خشکسالی برطرف شود، بنی‌اسرائیل را آزاد کند، موسی علیه‌السلام دعا کرد و خشکسالی برطرف شد، امّا فرعون به قول خود عمل نکرد.

بعد از آن بلای طوفان، هجوم ملخ‌ها و... از راه رسید، امّا باز هم فرعون بنی‌اسرائیل را آزاد نکرد. این ماجرا تقریباً هشت سال طول کشید. هر بار موسی علیه‌السلام نزد فرعون می‌رفت و از او آزادی بنی‌اسرائیل را می‌خواست، سرانجام فرعون تصمیم گرفت تا بنی‌اسرائیل را همراه موسی علیه‌السلام روانه کند و سپس با سپاه بزرگش به جنگ آن‌ها برود و آنان را نابود کند.

فرعون دستور داد تا مأموران او نیروها را از شهرها بسیج کنند، او به سپاهیان خود گفت: «بنی‌اسرائیل گروهی اندک و ناچیز هستند و ما را به خشم آورده‌اند، ما نیز با همه توان خود آماده پیکار با آنان هستیم».

فرعون و سپاهیانش از مصر حرکت کردند، هیچ کس نمی‌دانست چه چیزی در انتظار آنان است، تو اراده کرده بودی که آنان را از باغ‌های مصر بیرون کنی

و نهرهای آب را در اختیار بنی‌اسرائیل قرار دهی، تو فرعونیان را از گنج‌های خود محروم کردی و از کاخ‌هایشان بیرون کردی، آنان نمی‌دانستند که دیگر به کاخ‌های خود باز نمی‌گردند!

آری، مهلت آنان به پایان رسیده بود. مرگ آنان فرا رسید و همه ثروت آنان به بنی‌اسرائیل رسید. تو بنی‌اسرائیل را وارث ثروت و دارایی‌های آنان کردی. (گروهی از بنی‌اسرائیل به فرمان موسی علیه‌السلام در مصر باقی ماندند و بیشتر آنان همراه او به سوی فلسطین حرکت کردند).

شُعراء: آیه 62 - 60

فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِینَ (60) فَلَمَّا تَرَاءَی الْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَی إِنَّا لَمُدْرَکُونَ (61) قَالَ کَلَّا إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ (62)

تو به موسی علیه‌السلام دستور دادی تا شب هنگام به سوی فلسطین حرکت کند، موسی علیه‌السلام دستور حرکت داد، او با بنی‌اسرائیل به رود نیل رسیدند، فرعون همراه با سپاهش به دنبال بنی‌اسرائیل حرکت کرد. وقتی که صبح فرا رسید، سپاه فرعون نزدیک بنی‌اسرائیل رسیدند.

بنی‌اسرائیل نگاه کردند، سپاه فرعون به سوی آنان می‌آمد، آنان دچار هراس شدند و گفتند: «وای ! همه ما گرفتار فرعون می‌شویم».

موسی علیه‌السلام به آنان گفت: «ما هرگز گرفتار فرعون نمی‌شویم، خدا با ما است و به زودی راه نجات را نشان می‌دهد، این وعده اوست، او به من وعده یاری داده است».

شُعراء: آیه 68 - 63

فَأَوْحَیْنَا إِلَی مُوسَی أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاکَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَکَانَ کُلُّ فِرْقٍ کَالطَّوْدِ الْعَظِیمِ (63) وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الاَْخَرِینَ (64) وَأَنْجَیْنَا مُوسَی وَمَنْ مَعَهُ أَجْمَعِینَ (65) ثُمَّ أَغْرَقْنَا الاَْخَرِینَ (66) إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (67) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (68)

سپاه فرعون نزدیک و نزدیک‌تر می‌شد، اینجا بود که تو از موسی علیه‌السلامخواستی تا عصای خود را به آب بزند، موسی علیه‌السلام چنین کرد، رود نیل شکافته شد و موسی علیه‌السلام و یارانش از آن عبور کردند. (چون رود نیل بسیار وسیع است از آن به دریا تعبیر شده است).

تو در رود نیل، دوازده شکاف ایجاد کردی، زیرا بنی‌اسرائیل دوازده طایفه بزرگ بودند (آنان همه از نسل یعقوب علیه‌السلام بودند، یعقوب علیه‌السلام دوازده پسر داشت، هر کدام از آن طایفه‌ها از نسل یکی از پسران یعقوب علیه‌السلام بودند).

این معجزه بزرگی بود، آب روان به فرمان تو همچون کوهی بزرگ در دو طرف بر روی هم انباشته شد.

موسی علیه‌السلام همراه با بنی‌اسرائیل وارد شکاف‌های آب شدند، فرعون از پشت سر رسید، دید که رود نیل شکافته شده است، او همراه با سپاهش وارد شکاف آب شد، وقتی آخرین نفر سپاه او وارد آب شد و بنی‌اسرائیل از آن طرف، خارج شدند، تو دستور دادی تا رود نیل به حالت اوّلش بازگردد و فرعون و فرعونیان در آب غرق شدند و دیگر اثری از آن سپاه باشکوه باقی نماند.

آری، این اراده تو بود که فرعونیان را به لب رود نیل آوردی و آنان را این‌گونه هلاک کردی، تو به آنان فرصت زیادی دادی، امّا آنان راه گمراهی را

انتخاب کردند و سرانجام به عذاب تو گرفتار شدند.

اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سخن می‌گویی، در این ماجرای موسی علیه‌السلامو فرعون، نشانه‌های قدرت تو است و درس عبرتی برای همه است. محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای بُت‌پرستان مکّه، قرآن می‌خواند و آنان را به یکتاپرستی فرا می‌خواند، امّا آنان ایمان نمی‌آوردند و به گمراهی خود ادامه می‌دادند، در واقع تو با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهچنین سخن می‌گویی: ای محمّد ! از ایمان نیاوردن بُت‌پرستان نگران نباش، زیرا گذشتگان نیز معجزه‌های زیادی را دیدند ولی قدمی جلو نیامدند و راه کفر را ادامه دادند و نابود شدند. آری، سرانجام، عذاب مشرکان را هم فرا خواهد گرفت!

تو خدای بسیار توانا و مهربان هستی، به بُت‌پرستان مهلت می‌دهی، این مهلت دادن، نشانه ضعف تو نیست، تو بر هر کاری توانا هستی، اگر بخواهی می‌توانی در یک لحظه آنان را نابود کنی. تو هرگز در عذاب بندگان خود شتاب نمی‌کنی، شاید آنان توبه کنند و رستگار شوند، تو خدای مهربان هستی، به بندگانت مهربانی می‌کنی و گناه آنان را می‌بخشی.(9)

شُعراء: آیه 82 - 69

وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ إِبْرَاهِیمَ (69) إِذْ قَالَ لِأَبِیهِ وَقَوْمِهِ مَا تَعْبُدُونَ (70) قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَاکِفِینَ (71) قَالَ هَلْ یَسْمَعُونَکُمْ إِذْ تَدْعُونَ (72) أَوْ یَنْفَعُونَکُمْ أَوْ یَضُرُّونَ (73) قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آَبَاءَنَا کَذَلِکَ یَفْعَلُونَ (74) قَالَ أَفَرَأَیْتُمْ مَا کُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (75) أَنْتُمْ وَآَبَاؤُکُمُ الْأَقْدَمُونَ (76) فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِی إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِینَ (77) الَّذِی خَلَقَنِی فَهُوَ یَهْدِینِ (78) وَالَّذِی هُوَ یُطْعِمُنِی وَیَسْقِینِ (79) وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ یَشْفِینِ (80) وَالَّذِی یُمِیتُنِی ثُمَّ یُحْیِینِ (81) وَالَّذِی أَطْمَعُ أَنْ یَغْفِرَ لِی خَطِیئَتِی یَوْمَ الدِّینِ (82)

اکنون از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا داستان ابراهیم علیه‌السلام را برای مردم بیان کند، ابراهیم علیه‌السلام دومین پیامبری است که نام او را در این سوره ذکر می‌کنی. روزی ابراهیم به پدرش آذر و مردم چنین گفت:

ــ شما چه چیز را می‌پرستید؟

ــ ای ابراهیم ! ما بُت‌ها را می‌پرستیم و همواره سر بندگی بر آستان آنان می‌ساییم.

ــ قدری فکر کنید، آیا وقتی از بُت‌ها کمک می‌خواهید، صدای شما را می‌شنوند و به شما پاسخ می‌دهند؟ آیا بُت‌ها می‌توانند به شما سود و زیانی برسانند؟

ــ نه. بُت‌ها که نمی‌توانند جواب ما را بدهند. ما از پدران و نیاکان خود پیروی می‌کنیم، آنان بُت‌ها را می‌پرستیدند، پس ما هم بُت می‌پرستیم.

ــ آیا فکر کرده‌اید این بُت‌ها چه هستند؟ چه سود و زیانی برای شما دارند؟ شما فکر نکردید همان‌گونه که پدران شما فکر نکردند. شما در گمراهی آشکاری هستید.

ــ ای ابراهیم ! آیا تو بُت‌ها را نمی‌پرستی؟

ــ هرگز ! بُت‌های شما، دشمن من هستند، بُت‌های شما هرگز، معبود من نیستند، من فقط خدای یگانه را می‌پرستم، خدایی که پروردگار جهانیان است.

ــ این خدایی که می‌گویی کیست؟

ــ او همان کسی است که مرا آفرید و پیوسته هدایتم می‌کند، او مرا غذا می‌دهد و سیرابم می‌سازد، هرگاه بیمار می‌شوم، مرا شفا می‌بخشد، او مرا می‌میراند و سپس زنده می‌کند. من امیدوارم که در روز قیامت از گناهانم درگذرد.

به سخنان ابراهیم علیه‌السلام فکر می‌کنم و این شش نکته را در اینجا می‌نویسم:

1 - وقتی ابراهیم علیه‌السلام کوچک بود، پدرش از دنیا رفت، برای همین عمویش، آذر او را بزرگ کرد، او عمویش را پدر خطاب می‌کرد.(10)

آذر، ابراهیم علیه‌السلام را بزرگ کرده بود و بر او ولایت داشت، ابراهیم علیه‌السلاممی‌خواست در برابر سرپرستی که او را به کفر می‌خواند، ایستادگی کند و او را از انحراف بزرگی که داشت، برحذر دارد.

تو می‌خواهی به من بگویی که هرگز تحتِ تأثیر قدرت برتر از خودم قرار نگیرم، اگر پدر، جامعه یا حکومت، مرا به راهی فرا خواند که رضای تو در آن نیست، هرگز آن را نپذیرم، باید مانند ابراهیم علیه‌السلام در مقابل گمراهی بایستم.

2 - ابراهیم می‌دانست که آنان بُت‌ها را می‌پرستند، سؤال او برای این بود که آن مردم را به سخن آورد و زمینه فکر کردن آنان را فراهم کند.

3 - بُت‌ها و همه خدایان دروغین، دشمنان سعادت انسان هستند، زیرا سرمایه‌های وجودی انسان را تباه می‌کنند.

4 - به راستی چه کسی شایسته پرستش است؟ کسی شایسته پرستش است که این ویژگی‌ها را داشته باشد: آفریننده باشد، هدایت‌کننده باشد، به بندگانش نعمت بدهد و نسبت به بندگانش مهربان باشد.

به راستی بُت‌ها کدام یک از این ویژگی‌ها را دارند؟ چرا انسان‌ها فکر نمی‌کنند؟

فقط خدای یگانه، شایسته پرستیدن است، او جهان را آفرید، هر چه در

آسمان‌ها و زمین است از آن اوست، او انسان را آفرید، زمینه هدایت را برای او فراهم کرد، به بندگان نعمت ارزانی کرد، همه نعمت‌ها از آن اوست و به بندگان روزی می‌دهد.

او شایسته پرستش است چون از حالِ بندگان خود، آگاهی دارد، صدایشان را می‌شنود، وقتی آن‌ها به بلا و مصیبتی گرفتار می‌شوند، او را صدا می‌زنند و از او یاری می‌خواهند، او صدایشان را می‌شنود و از آن‌ها دستگیری می‌کند و نجاتشان می‌دهد.

5 - مرگ و زندگی انسان در دست خداست، او انسان را می‌میراند و سپس دوباره برای زندگی جاوید زنده می‌کند، مرگ پایان انسان نیست. مرگ، آغاز جهان دیگری است.

6 - ابراهیم علیه‌السلام پیامبر است، او هرگز گناه نمی‌کند، امّا در اینجا از خدا می‌خواهد که در روز قیامت گناه او را ببخشد. رویِ سخن او با مردم است، او می‌خواهد به مردم بگوید که به لطف و بخشش خدا امیدوار باشند. اگر آنان دست از بُت‌پرستی بردارند و توبه کنند، خدا گناهان آنان را می‌بخشد. در واقع معنای واقعیِ سخن ابراهیم علیه‌السلام این است: اگر من گناهی داشته باشم، خدا گناهم را می‌بخشد، شما هم به لطف او امیدوار باشید، توبه کنید و به سوی او بازگردید.

شُعراء: آیه 87 - 83

-رَبِّ هَبْ لِی حُکْمًا و َأَلْحِقْنِی بِالصَّالِحِینَ (83) وَاجْعَلْ لِی لِسَانَ صِدْقٍ فِی الاَْخِرِینَ (84)

وَاجْعَلْنِی مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِیمِ (85) وَاغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ کَانَ مِنَ الضَّالِّینَ (86) وَلَا تُخْزِنِی یَوْمَ یُبْعَثُونَ (87)

اکنون ابراهیم علیه‌السلام تو را می‌خواند و دست به دعا برمی‌دارد و چنین می‌گوید:

خدایا ! به من علم و دانش عطا کن و مرا از گروه نیکوکاران قرار بده !

برای من در میان آیندگان، نامی نیکو برجای بگذار !

مرا از وارثان بهشت پر نعمت قرار بده.

پدرم را ببخش که او از گمراهان است.

در روز قیامت که همه مردم زنده می‌شوند و برای حسابرسی به پیشگاه تو می‌آیند، مرا شرمنده و رسوا مگردان !

بار دیگر در این سخن ابراهیم علیه‌السلام فکر می‌کنم و چند نکته را می‌نویسم:

1 - ابراهیم علیه‌السلام از تو تقاضای علم و دانش می‌کند، او می‌داند که برای سعادت انسان، هیچ چیز بهتر از علم و دانش نیست.

3 - ابراهیم علیه‌السلام از خدا می‌خواهد تا نام و یادش برای همیشه زنده بماند و راه و روش او در میان آیندگان ادامه یابد. انسان‌ها نیاز به الگویی دارند که به او اقتدا کنند. ابراهیم علیه‌السلام از خدا می‌خواهد او را الگوی انسان‌های آزاده قرار دهد. او دوست دارد مکتبی را پایه‌گذاری کند که راه سعادت را برای انسان‌ها آشکار سازد.

ابراهیم علیه‌السلام دوست داشت که آخرین پیامبر خدا از نسل او باشد، سال‌های سال گذشت و تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را که از نسل او بود به پیامبری برگزیدی، روزی

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در کنار کعبه ایستاد و یادی از ابراهیم علیه‌السلام کرد و گفت: «من نتیجه دعای پدرم ابراهیم علیه‌السلام هستم».(11)

آری، دین اسلام، ادامه راه ابراهیم علیه‌السلام است، تا زمانی که اسلام باقی است، نام ابراهیم علیه‌السلام هم زنده است.

3 - تو برای هر انسانی جایگاهی در بهشت و جایگاهی در جهنّم آماده کرده‌ای، وقتی کسی کفر بورزد به جهنّم می‌رود و جایگاه بهشتی او را به مؤمنان می‌دهی، در واقع، اهل‌ایمان، وارث جایگاه بهشتی کسانی می‌شوند که به بهشت نیامده‌اند. این معنای سخن ابراهیم علیه‌السلام است: «خدایا ! مرا وارث بهشت قرار بده».

4 - آذر، عموی ابراهیم علیه‌السلام بود، وقتی ابراهیم علیه‌السلام کوچک بود، پدرش از دنیا رفت، عمویش، آذر او را بزرگ کرد، او عمویش را پدر خطاب می‌کرد.

سؤال این بود: چرا ابراهیم علیه‌السلام برای آذر دعا کرد و طلب آمرزش نمود با این که آذر، کافر بود؟

ابراهیم علیه‌السلام تا زمانی که عمویش زنده بود، برای او طلب بخشش می‌کرد، امّا وقتی مرگ آذر فرا رسید، ابراهیم علیه‌السلام دیگر برای او دعا نکرد، زیرا یقین کرد که او اهل جهنّم شده است. وقتی کسی بُت‌پرست بمیرد، دیگر راهی برای توبه او باقی نمی‌ماند و او در آتش جهنّم گرفتار عذاب می‌شود.

5 - ابراهیم علیه‌السلام به همه یاد می‌دهد تا روز قیامت را از یاد نبرند و همواره آن روز را به یاد داشته باشند و برای رهایی از عذاب آن روز، دعا کنند و به لطف خدا پناه ببرند.

شُعراء: آیه 89 - 88

یَوْمَ لَا یَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (88) إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ (89)

ابراهیم علیه‌السلام دعا کرد که تو او را در روز قیامت شرمنده و رسوا نگردانی ! اکنون ابراهیم علیه‌السلام درباره قیامت سخن می‌گوید، به راستی روز قیامت چه روزی است؟

روزی که دیگر ثروت و فرزندان نمی‌توانند به انسان سودی برسانند، اگر کسی همه ثروت دنیا را هم برای خود جمع کرده باشد، در روز قیامت، این ثروت برای او هیچ فایده‌ای نخواهد داشت. کسی که در این دنیا، فرزندان زیادی دارد، فرزندانش کمکش می‌کنند، امّا در روز قیامت، هیچ کس بدون اجازه تو نمی‌تواند به دیگری کمک کند.

این سخن هشداری برای انسان می‌باشد، چرا انسان این‌قدر به دنیا و ثروت دنیا فکر می‌کند؟ انسان برای جمع کردن مال دنیا تلاش می‌کند و شب و روز کار می‌کند، امّا او نمی‌داند که این ثروت در روز قیامت به هیچ کار او نمی‌آید.

به راستی چه سرمایه‌ای در آن روز به کار می‌آید؟

دل پاک !

دلی پاک از شرک، شک و بُت‌پرستی !

دلی که یکتاپرست است. به یگانگی تو یقین دارد و فقط تو را می‌پرستد.(12)

این تنها سرمایه‌ای است که در روز قیامت، باعث نجات انسان می‌شود !

ممکن است انسانی در این دنیا به گناه آلوده شود، شیطان فریب او را دهد، امّا مهم این است که قلب او از شرک پاک باشد، در این صورت امید است که شفاعت پیامبران و امامان نصیب او شود و از عذاب نجات پیدا کند، امّا کسی که شرک و بُت‌پرستی را انتخاب نموده است و تا آخرین لحظه از این باور خود دست برنداشته است، در روز قیامت، هیچ امیدی برای نجات او نیست. او به عذاب جهنّم گرفتار خواهد شد.

شُعراء: آیه 102 - 90

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِینَ (90) وَبُرِّزَتِ الْجَحِیمُ لِلْغَاوِینَ (91) وَقِیلَ لَهُمْ أَیْنَ مَا کُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (92) مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ یَنْصُرُونَکُمْ أَوْ یَنْتَصِرُونَ (93) فَکُبْکِبُوا فِیهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ (94) وَجُنُودُ إِبْلِیسَ أَجْمَعُونَ (95) قَالُوا وَهُمْ فِیهَا یَخْتَصِمُونَ (96) تَاللَّهِ إِنْ کُنَّا لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ (97) إِذْ نُسَوِّیکُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِینَ (98) وَمَا أَضَلَّنَا إِلَّا الُْمجْرِمُونَ (99) فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِینَ (100) وَلَا صَدِیقٍ حَمِیمٍ (101) فَلَوْ أَنَّ لَنَا کَرَّةً فَنَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ (102)

ابراهیم علیه‌السلام باز از روز قیامت سخن می‌گوید، روزی که بهشت برای پرهیزکاران نزدیک می‌گردد، آنان بهشت را می‌بینند، خرسند می‌شوند و می‌دانند که تو آنان را در بهشت مهمان می‌کنی و به وعده‌ات وفا می‌کنی.

در آن روز، جهنّم برای گمراهان پدیدار می‌گردد و آنان اندوهناک می‌شوند، ترس و وحشت، وجودشان را فرا می‌گیرد.

گمراهان و بُت‌پرستان در صحرای قیامت ایستاده‌اند، فرشتگان به آنان رو می‌کنند و می‌گویند: «آن بُت‌ها و خدایان دروغینی که می‌پرستیدید کجایند؟ آیا آنان شما را یاری می‌کنند؟ آیا آن‌ها می‌توانند از خود دفاع کنند؟».

در این هنگام فرمان می‌رسد تا بُت‌ها و همه بُت‌پرستان در آتش دوزخ افکنده شوند، همچنین شیطان و یاران او هم به آتش انداخته می‌شوند.

در جهنّم آنان با یکدیگر ستیزه می‌کنند، آن‌ها رو به بُت‌ها می‌کنند و می‌گویند: «به خدا قسم ما در گمراهی آشکاری بودیم. گمراهی ما این بود که شما را با خدای جهانیان برابر می‌شمردیم. تبهکاران ما را گمراه کردند و به ما گفتند که بُت‌ها می‌توانند شفاعت ما را کنند. امّا امروز ما هیچ شفاعت‌کننده‌ای نداریم، ما هیچ دوست صمیمی نداریم که ما را نجات دهد، ای کاش بار دیگر به دنیا باز می‌گشتیم و از مؤمنان می‌شدیم».

این سنّت توست، وقتی روز قیامت بر پا شود، هیچ کس به دنیا باز نمی‌گردد، بُت‌پرستانی که در آتش جهنّم گرفتار شده‌اند، می‌دانند که این آرزویی بیش نیست، آنان افسوس می‌خورند که چرا از فرصت‌های خود استفاده نکردند، چرا سرمایه وجودی خویش را به پای بُت‌ها صرف کردند، چرا خود را از سعادت محروم کردند.

شُعراء: آیه 104 - 103

إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (103) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (104)

اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سخن می‌گویی، در سخنان ابراهیم علیه‌السلام، نشانه‌های قدرت توست و درس عبرتی برای همه است. ابراهیم علیه‌السلام مردم را به یکتاپرستی فرا خواند و برای آنان از روز قیامت سخن گفت، امّا آنان سخن او را نپذیرفتند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهمردم مکّه را به یکتاپرستی فرا می‌خواند، امّا بسیاری از آنان ایمان نیاوردند و به گمراهی خود ادامه دادند.

تو خدای بسیار توانا و مهربان هستی، به بُت‌پرستان مهلت می‌دهی، این مهلت دادن، نشانه ضعف تو نیست، تو بر هر کاری توانا هستی، اگر بخواهی می‌توانی در یک لحظه آنان را نابود کنی.

تو هرگز در عذاب بندگان خود شتاب نمی‌کنی، شاید آنان توبه کنند و رستگار شوند، تو خدای مهربان هستی، به بندگانت مهربانی می‌کنی و گناه آنان را می‌بخشی.

شُعراء: آیه 120 - 105

کَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِینَ (105) إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (106) إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ (107) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (108) وَمَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَی رَبِّ الْعَالَمِینَ (109) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (110) قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَکَ وَاتَّبَعَکَ الْأَرْذَلُونَ (111) قَالَ وَمَا عِلْمِی بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ (112) إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَی رَبِّی لَوْ تَشْعُرُونَ (113) وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِینَ (114) إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِیرٌ مُبِینٌ (115) قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ یَا نُوحُ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِینَ (116) قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِی کَذَّبُونِ (117) فَافْتَحْ بَیْنِی وَبَیْنَهُمْ فَتْحًا وَنَجِّنِی وَمَنْ مَعِیَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ (118) فَأَنْجَیْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ الْمَشْحُونِ (119) ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ الْبَاقِینَ (120)

سومین پیامبری که در این سوره از او نام می‌بری، نوح علیه‌السلاماست، از نوح علیه‌السلامیاد می‌کنی، (نوح علیه‌السلام تقریباً 2200 سال قبل از ابراهیم علیه‌السلام زندگی می‌کرد). تو او را برای هدایت مردمی فرستادی که در عراق کنار رود فرات زندگی می‌کردند.

نوح علیه‌السلام، نهصد و پنجاه سال مردم را به یکتاپرستی دعوت کرد و از پرستش بُت‌ها بازداشت، در این مدّت، تنها هشتاد نفر به او ایمان آوردند، می‌توان گفت که برای هدایت هر نفر، بیش از ده سال زحمت کشید !

مردم نوح علیه‌السلام را بسیار اذیّت نمودند، گاهی او را آن‌قدر کتک می‌زدند که سه روز بی‌هوش روی زمین می‌افتاد و خون از صورت او جاری می‌شد.(13)

او با مهر و محبّت با مردم چنین سخن می‌گفت: «ای مردم ! چرا از عذاب روز قیامت نمی‌ترسید؟ من پیامبری امین و خیرخواه شما هستم. از عذاب خدا بترسید و مرا پیروی کنید، من هیچ مزدی از شما نمی‌خواهم، پاداش من، فقط با خدای جهانیان است، از خدا پروا کنید و از من پیروی کنید».

آنان ارزش انسان را به ثروت و جاه و مقام می‌دانستند، پس وقتی دیدند گروهی از فقرا به نوح علیه‌السلام ایمان آورده‌اند، به نوح علیه‌السلام اعتراض می‌کردند. آنان به نوح علیه‌السلام می‌گفتند:

ــ چگونه به تو ایمان بیاوریم در حالی که پیروان تو، گروهی فقیر و بی‌سر و پا هستند؟

ــ ارزش انسان به ایمان اوست، نه به ثروتش !

ــ ای نوح ! این کسانی که دور تو جمع شده‌اند، قبل از این، خطاهای زیادی انجام داده‌اند، آنان سوء سابقه دارند !

ــ من از آنان چیز بدی سراغ ندارم، اگر به گمان شما آنان افراد نادرستی بوده‌اند، اکنون ایمان آورده‌اند، اگر پیش از این، خطایی از آنان سر زده باشد، حساب آنان با خدا است.

ــ تو باید آنان را از خود دور کنی تا ما به تو ایمان بیاوریم. تو باید این فقیران

را از خود برانی.

ــ من هرگز کسانی را که به خدای یگانه ایمان آورده‌اند، از خود نمی‌رانم، هر چند آنان فقیر و بیچاره باشند.

ــ پس ما هم هرگز به تو ایمان نمی‌آوریم.

ــ من وظیفه خود را انجام می‌دهم و به روشنی، پیام خدا را برای شما می‌گویم و شما را از عذاب روز قیامت می‌ترسانم. من وظیفه ندارم که به زور و اجبار شما را مؤمن کنم.

ــ ای نوح ! اگر از این حرف‌های خود دست برنداری، تو را سنگسار می‌کنیم !

اینجا بود که نوح علیه‌السلام از هدایت آن مردم ناامید شد و دست به دعا برداشت و گفت: «خدایا ! این مردم مرا دروغگو خواندند، از تو می‌خواهم بین من و آن‌ها، جدایی افکنی. من و مؤمنانی را که همراه من هستند از شرّ این مردم نجات دهی».

این‌گونه بود که تو به او دستور دادی تا کشتی بسازد، وقتی کشتی آماده شد، از او خواستی تا از هر نوع حیوانی، یک جفت همراه خود بگیرد و مؤمنان را سوار کشتی کند. پس از آن طوفانی سهمگین همه جا را فرا گرفت و همه کافران در آب غرق شدند.

شُعراء: آیه 122 - 121

إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (121) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (122)

بار دیگر با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سخن می‌گویی، نوح علیه‌السلام با مردم سخن گفت امّا آنان سخن او را نپذیرفتند و سرانجام غرق شدند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم مکّه را به یکتاپرستی فرا می‌خواند، امّا بسیاری از آنان ایمان نیاوردند و به گمراهی خود ادامه دادند.

آری، در این داستان، نشانه‌هایی از قدرت تو نهفته است، این قانون توست، تو انسان را آزاد آفریدی، راه خوب و بد را به او نشان می‌دهی، او باید راه خود را انتخاب کند، به کسانی که راه کفر را برمی‌گزینند مهلت می‌دهی، در عذاب آنان شتاب نمی‌کنی. تو با فرستادن پیامبران انسان‌ها را امتحان می‌کنی، عدّه‌ای در این امتحان قبول می‌شوند و عدّه‌ای هم مردود. این دنیا، محلّ امتحان انسان‌ها می‌باشد و آخرت هم محلّ پاداش و کیفر. تو مؤمنان را در بهشت جای می‌دهی و کافران را به عذاب جهنّم گرفتار می‌سازی.

تو خدای بسیار توانا و مهربان هستی، به بُت‌پرستان مهلت می‌دهی، این مهلت دادن‌تو، نشانه ضعف تو نیست، تو هرگز در عذاب بندگان خود شتاب نمی‌کنی، شاید آنان توبه کنند و رستگار شوند، تو خدای مهربان هستی، به بندگانت مهربانی می‌کنی و گناهانشان را می‌بخشی.

شُعراء: آیه 140 - 123

کَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِینَ (123) إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ (124) إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ (125) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (126) وَمَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَی رَبِّ الْعَالَمِینَ (127) أَتَبْنُونَ بِکُلِّ رِیعٍ آَیَةً تَعْبَثُونَ (128) وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّکُمْ تَخْلُدُونَ (129) وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِینَ (130) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (131) وَاتَّقُوا الَّذِی أَمَدَّکُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ (132) أَمَدَّکُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِینَ (133) وَجَنَّاتٍ وَعُیُونٍ (134) إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ عَذَابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ (135) قَالُوا سَوَاءٌ عَلَیْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَکُنْ مِنَ الْوَاعِظِینَ (136) إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِینَ (137) وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ (138) فَکَذَّبُوهُ فَأَهْلَکْنَاهُمْ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (139) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (140)

چهارمین پیامبری را که در این سوره یاد می‌کنی، هود علیه‌السلاماست، تو هود علیه‌السلام را برای هدایت قوم «عاد» فرستادی، قوم عاد جمعیّت زیادی داشتند و دارای

ثروت فراوانی بودند و همه بُت‌پرست بودند.

هود علیه‌السلام با مهربانی با آنان چنین سخن گفت: «ای مردم ! چرا از عذاب خدا نمی‌ترسید؟ من پیامبری امین و خیرخواه شما هستم. از عذاب خدا بترسید و از من پیروی کنید، من هیچ مزدی از شما نمی‌طلبم، پاداش من، فقط با خدای جهانیان است».

هود علیه‌السلام با دلسوزی با آنان سخن می‌گفت، ولی مردم او را دروغگو خواندند، او از هدایت مردم ناامید نشد، باز هم آنان را راهنمایی می‌کرد. هود علیه‌السلام در سخنان خود از آنان می‌خواست تا از سه چیز پرهیز کنند:

1 - تجمّل گرایی: قوم هود برای خودنمایی، در بلندی‌های کوه‌ها و تپّه‌ها، کاخ‌های باشکوه می‌ساختند. هدف آنان این بود که توجّه دیگران را به خود جلب کنند و ثروت و دارایی و قدرت خود را به رخ دیگران بکشند. هود علیه‌السلام از آنان خواست تا از این کار خودداری کنند.

2 - دل بستن به دنیا: آنان همه وقت و انرژی خود را صرف دنیا می‌کردند و کاخ‌های زیبا و باشکوه می‌ساختند، گویی که برای همیشه در دنیا خواهند ماند. آنان مرگ را از یاد برده بودند و دچار غفلت شده بودند. هود علیه‌السلام از آنان خواست تا مرگ را به خاطر آورند و برای آن آماده شوند و توشه‌ای برای خود برگیرند.

3 - بی‌رحمی: آنان وقتی می‌خواستند خطاکاری را مجازات کنند، زیاده‌روی می‌کردند و برای کمترین خطا، کیفری سخت قرار داده بودند، مثلاً اگر مسافری به شهر آنان می‌آمد و دست به دزدی مختصری می‌زد، آن مسافر را به قتل می‌رساندند. آنان را بی‌رحمانه کیفر می‌کردند.

هود علیه‌السلام از مردم خواست تا از این سه عادت خود دست بردارند و تقوا پیشه

کنند و از او پیروی کنند.

هود علیه‌السلام از نعمت‌هایی که تو به آن مردم داده بودی، سخن گفت، او می‌خواست حسّ شکرگزاری آنان را تحریک کند، شاید توبه کنند و به سوی تو بازگردند.

تو به آنان نعمت‌های فراوانی دادی، آنان آن نعمت‌ها را می‌شناختند، تو به آنان چهارپایان متعددی دادی و فرزندان زیادی عطا کردی.

باغ‌های سرسبز و خرّم، چشمه‌های آب روان !

همه این‌ها نعمت‌های تو بود، هود علیه‌السلام از آنان خواست تا دست از بُت‌پرستی بردارند و به آنان گفت: «اگر به گمراهی خود ادامه دهید، من بر شما از عذاب روزی هولناک می‌ترسم».

ولی آنان به هود علیه‌السلام گفتند: «زیاد خودت را خسته نکن، برای ما هیچ تفاوتی نمی‌کند، چه ما را پند دهی چه ندهی، ما به تو ایمان نمی‌آوریم. ما از نیاکان خود پیروی می‌کنیم، آنان نیز این‌گونه زندگی کرده‌اند، کاخ‌های باشکوه می‌ساختند و به زندگی پس از مرگ ایمان نداشتند، بر ما خُرده مگیر که ما راه و روش آنان را رها نمی‌کنیم، تو ما را از عذاب هولناک می‌ترسانی ! هرگز عذابی بر ما نازل نخواهد شد».

وقتی هود علیه‌السلام از ایمان آوردن آنان ناامید شد دست به دعا برداشت و گفت: «خدایا ! در برابر آنانی که مرا دروغگو خواندند، یاریم کن».

اینجا بود که تو به او چنین گفتی: «به زودی آنان از کار خود پشیمان خواهند شد، امّا آن وقت دیگر پشیمانی سودی نخواهد داشت».

و سرانجام صدای وحشتناک آسمانی (همراه با طوفان شدید و صاعقه) آنان را فرا گرفت و آنان را نابود کرد، تو آنان را خار و خاشاک بیابان‌ها ساختی و هیچ کس از آنان باقی نماند.

آری، هود علیه‌السلام با مردم سخن گفت، امّا آنان سخن او را نپذیرفتند و سرانجام هلاک شدند. در این داستان، نشانه‌هایی از قدرت تو نهفته است، تو به کسانی که راه کفر را برمی‌گزینند مهلت می‌دهی، در عذاب آنان شتاب نمی‌کنی. تو خدای بسیار توانا و مهربان هستی. تو به آنان فرصت دادی، شاید توبه کنند و رستگار شوند.(14)

شُعراء: آیه 159 - 141

کَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِینَ (141) إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (142) إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ (143) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (144) وَمَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَی رَبِّ الْعَالَمِینَ (145) أَتُتْرَکُونَ فِی مَا هَاهُنَا آَمِنِینَ (146) فِی جَنَّاتٍ وَعُیُونٍ (147) وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِیمٌ (148) وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُیُوتًا فَارِهِینَ (149) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (150) وَلَا تُطِیعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِینَ (151) الَّذِینَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ وَلَا یُصْلِحُونَ (152) قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِینَ (153) مَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا فَأْتِ بِآَیَةٍ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ (154) قَالَ هَذِهِ نَاقَةٌ لَهَا شِرْبٌ وَلَکُمْ شِرْبُ یَوْمٍ مَعْلُومٍ (155) وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَیَأْخُذَکُمْ عَذَابُ یَوْمٍ عَظِیمٍ (156) فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِینَ (157) فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (158) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ

الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (159)

در اینجا از پیامبر دیگر خود یاد می‌کنی، صالح علیه‌السلام، پنجمین پیامبری است که در این سوره از او نام می‌بری.

تو صالح علیه‌السلام را به سوی قوم «ثَمود» فرستادی، قوم ثمود در سرزمینی بین حجاز و شام زندگی می‌کردند. تو به آنان نعمت‌های زیادی داده بودی، آنان از سلامتی و قدرت و روزی فراوان بهره‌مند بودند.

صالح علیه‌السلام سالیان سال آنان را به یکتاپرستی فرا خواند و از آنان خواست تا دست از بُت‌پرستی بردارند، او با مهربانی به آنان چنین گفت: «ای مردم ! چرا از عذاب خدا نمی‌ترسید؟ من پیامبری امین و خیرخواه شما هستم. از عذاب خدا بترسید و از من پیروی کنید، من هیچ مزدی از شما نمی‌طلبم، پاداش من، فقط با خدای جهانیان است».

آن مردم در تابستان‌ها به مناطق کوهستانی می‌رفتند و در آنجا خانه‌هایی در دل کوه تراشیده بودند. وقتی زمستان فرا می‌رسید آن‌ها از کوهستان به دشت کوچ می‌کردند و در آنجا خانه‌های زیبایی برای خود ساخته بودند.

وقتی صالح علیه‌السلام دید آنان دچار غفلت شده‌اند و مرگ را فراموش کرده‌اند، به آنان گفت:

آیا خیال می‌کنید این زندگی مادی، جاودانه است؟

آیا فکر می‌کنید که برای همیشه در این ناز و نعمت‌ها خواهید ماند و در این باغ‌ها، کنار چشمه‌ها همواره خواهید بود؟

آیا این کشتزارها و درختان خرما که میوه آن شیرین و رسیده است، برای شما باقی می‌ماند؟

آیا این خانه‌هایی که با مهارت، در دل کوه‌ها می‌تراشید، همیشه برای شما

می‌ماند؟

از عذاب خدا بترسید و از من پیروی کنید، از ستمکاران اطاعت نکنید، ستمکارانی که در زمین فساد می‌کنند و به نیکی و شایستگی روی نمی‌آورند.

آنان در جواب به صالح علیه‌السلام گفتند: «ای صالح ! تو ادّعا می‌کنی که پیامبر هستی، تو را جادو کرده‌اند و عقل خود را از دست داده‌ای که چنین سخنی می‌گویی، تو انسانی مانند ما هستی. اگر راست می‌گویی و پیامبر هستی، معجزه‌ای برای ما بیاور».

صالح علیه‌السلام سخن آنان را قبول کرد، آنان از صالح علیه‌السلام خواستند تا از دل کوه، شتری بیرون بیاورد. صالح علیه‌السلام دست به آسمان برد و دعا کرد، ناگهان کوه شکافت و شتری از آن بیرون آمد.

در این هنگام صالح علیه‌السلام به آنان رو کرد و چنین گفت: «ای مردم ! این شتر، معجزه من و نشانه قدرت خداست. او از آب این سرزمین، بهره‌ای دارد. یک روز آب از آنِ شتر است، روز بعد، آب از آنِ شماست. مبادا به او آزاری برسانید، به شما هشدار می‌دهم اگر به او آسیبی برسانید، عذابی هولناک شما را فرا خواهد گرفت».

گروهی از مردم با دیدن آن معجزه بزرگ به صالح علیه‌السلام ایمان آوردند و دست از بُت‌پرستی برداشتند، امّا بیشتر مردم همان راه کفر و بُت‌پرستی را ادامه دادند. بزرگان قوم ثمود که منافع خود را در بُت‌پرستی مردم می‌دیدند، مانع می‌شدند که مردم به سوی حقّ بیایند. آنان، رهبرانی سرکش و مغرور بودند که حاضر نبودند به صالح علیه‌السلام ایمان بیاورند.

بزرگان ثمود تصمیم گرفتند تا شتر صالح علیه‌السلام را از بین ببرند، آنان کسی را

تشویق کردند تا آن شتر را از بین ببرد، او ابتدا قسمتی از پای شتر را بُرید و شتر بر روی زمین افتاد و سپس او را کشت. مردم گوشت آن شتر را میان خود تقسیم کردند و هر کدام قسمتی از آن را به خانه بردند. درست است که شتر را یک نفر کشت امّا آن مردم به این کار او راضی بودند، آنان در جرم او شریک شدند.

وقتی صالح علیه‌السلام از ماجرا باخبر شد به مردم رو کرد و گفت: «ای مردم ! عذاب خدا نزدیک است، هنوز فرصت دارید توبه کنید، از کاری که کرده‌اید توبه کنید وگرنه گرفتار عذاب سختی می‌شوید».

آنان در جواب گفتند: «ای صالح ! اگر تو پیامبر خدا هستی، آن عذابی را که از آن سخن می‌گویی، بیاور».

و این‌گونه بود که آنان گرفتار عذاب شدند، شب در منزل به خواب خوش رفتند و ناگهان صیحه‌ای آسمانی فرا رسید و زلزله‌ای سهمگین خانه‌های آنان را در هم کوبید، آنان در آن لحظه از عمل خود پشیمان شدند، امّا این پشیمانی فایده‌ای نداشت و همه هلاک شدند.

صالح علیه‌السلام با مردم سخن گفت، امّا آنان سخن او را نپذیرفتند و سرانجام هلاک شدند، در این داستان، نشانه‌هایی از قدرت تو نهفته است، تو به کسانی که راه کفر را برمی‌گزینند مهلت می‌دهی، در عذاب آنان شتاب نمی‌کنی. تو خدای بسیار توانا و مهربان هستی. تو به آنان فرصت دادی، شاید توبه کنند و رستگار شوند.

شُعراء: آیه 175 - 160

کَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِینَ (160) إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ (161) إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ (162) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (163) وَمَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَی رَبِّ الْعَالَمِینَ (164) أَتَأْتُونَ الذُّکْرَانَ مِنَ الْعَالَمِینَ (165) وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَکُمْ رَبُّکُمْ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ (166) قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ یَا لُوطُ لَتَکُونَنَّ مِنَ الُْمخْرَجِینَ (167) قَالَ إِنِّی لِعَمَلِکُمْ مِنَ الْقَالِینَ (168) رَبِّ نَجِّنِی وَأَهْلِی مِمَّا یَعْمَلُونَ (169) فَنَجَّیْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِینَ (170) إِلَّا عَجُوزًا فِی الْغَابِرِینَ (171) ثُمَّ دَمَّرْنَا الاَْخَرِینَ (172) وَأَمْطَرْنَا عَلَیْهِمْ مَطَرًا فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِینَ (173) إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (174) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (175)

ششمین پیامبری که در اینجا از او سخن می‌گویی حضرت لوط علیه‌السلام است. لوط علیه‌السلام از بستگان ابراهیم علیه‌السلام بود و همراه او از بابل (عراق) به فلسطین هجرت

نمود و بعد از آن تو او را به سوی مردمی که اهل کشور اُردن بودند، فرستادی.

لوط علیه‌السلام با مهربانی با آنان چنین سخن گفت: «ای مردم ! چرا از عذاب خدا نمی‌ترسید؟ من پیامبری امین و خیرخواه شما هستم. از عذاب خدا بترسید و از من پیروی کنید، من هیچ مزدی از شما نمی‌طلبم، پاداش من، فقط با خدای جهانیان است».

قوم لوط دچار انحراف جنسی شده بودند، آنان اوّلین گروهی بودند که به هم‌جنس بازی رو آورده بودند. لوط علیه‌السلام به آنان گفت: «ای مردم ! چرا عمل زشت را با مردان انجام می‌دهید؟ خدا برای شما زنان را آفرید تا با آنان ازدواج کنید، امّا شما زنان را رها می‌کنید و با مردان عمل جنسی انجام می‌دهید. به راستی که شما مردمی تجاوزگر هستید».

آری، تو برای بقای نسل، غریزه جنسی را در انسان‌ها قرار دادی و برای این نیاز، دستور دادی تا مردان با زنان ازدواج کنند، قوم لوط که به همجنس‌گرایی رو آورده بودند، می‌توانستند نیاز جنسی خود را با ازدواج برطرف کنند، امّا آنان دچار انحرافی بزرگ شدند و از قانون تو، تجاوز کردند.

آن مردم به جای آن که به سخنان لوط علیه‌السلام گوش کنند به او گفتند:

ــ ای لوط ! اگر دست از این سخنان خود برنداری، تو را از این شهر بیرون می‌کنیم.

ــ در هر حال، من دشمن کار زشت شما هستم و از کردار شما بیزارم. هر کاری می‌خواهید انجام بدهید، من از این تهدیدهای شما پروایی ندارم.

آن مردم به کار زشت خود ادامه دادند و سخنان هدایت‌کننده لوط علیه‌السلام را نپذیرفتند، سرانجام تو فرشتگان خود را فرستادی تا عذاب را بر آن مردم نازل

کنند. فرشتگان عذاب ابتدا نزد لوط علیه‌السلام آمدند و به او خبر دادند که امشب عذاب هولناکی بر آن شهر نازل می‌شود و همه نابود می‌شوند.

لوط علیه‌السلام وقتی این سخن را شنید دست به دعا برداشت و چنین گفت: «بارخدایا ! من و خاندانم را از کیفری که در انتظار این مردم است، نجات بده».

تو دعای او را مستجاب کردی، او و دخترانش را که به او ایمان آورده بودند، از عذاب نجات دادی، آنان در تاریکی شب، آن شهر را ترک کردند. البتّه زنِ لوط علیه‌السلام (که زن سالخورده‌ای بود) با آن مردم به عذاب گرفتار شد، زیرا او اسرار لوط علیه‌السلام را برای دشمنان بازگو می‌کرد و کافران گناهکار را دوست می‌داشت.

آری، در خانه پیامبر بودن، هرگز سبب نجات انسان نمی‌شود، زن لوط علیه‌السلامدر خانه مقدّسی بود، امّا دچار عذاب شد، در حالی‌که زن فرعون در کاخ فساد و طغیان بود، امّا به موسی علیه‌السلامایمان آورد و از بهترین زنان مؤمن بود.

هنگامی که لوط علیه‌السلام و دخترانش از آن شهر رفتند، تو بارانی از سنگریزه بر آنان نازل کردی، بارانی که همه آنان را در هم کوبید، این باران، باران رحمت نبود، باران خشم تو بود، بارانی که برای آن مردم، بسیار شدید و هولناک بود !

لوط علیه‌السلام با آن مردم سخن گفت، امّا آنان سخن او را نپذیرفتند و سرانجام هلاک شدند، در این داستان، نشانه‌هایی از قدرت تو نهفته است، تو به کسانی که راه کفر را برمی‌گزینند مهلت می‌دهی، در عذاب آنان شتاب نمی‌کنی. تو خدای بسیار توانا و مهربان هستی. تو بندگان مؤمن خود را از عذاب نجات می‌دهی.

شُعراء: آیه 191 - 176

کذَّبَ أَصْحَابُ الْأَیْکَةِ الْمُرْسَلِینَ (176) إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَیْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ (177) إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ (178) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِیعُونِ (179) وَمَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَی رَبِّ الْعَالَمِینَ (180) أَوْفُوا الْکَیْلَ وَلَا تَکُونُوا مِنَ الُْمخْسِرِینَ (181) وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِیمِ (182) وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ (183) وَاتَّقُوا الَّذِی خَلَقَکُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِینَ (184) قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِینَ (185) وَمَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَإِنْ نَظُنُّکَ لَمِنَ الْکَاذِبِینَ (186) فَأَسْقِطْ عَلَیْنَا کِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ (187) قَالَ رَبِّی أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (188) فَکَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ یَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ کَانَ عَذَابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ (189) إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (190) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (191)

هفتمین پیامبری که از او یاد می‌کنی شعیب علیه‌السلام است، تو او را برای هدایت مردم «مدین» فرستادی، مدین، نام منطقه‌ای در شام (سوریه) بود. آنان مردمی بُت‌پرست بودند و دچار انحرافات اقتصادی شده بودند و در معامله با دیگران تقلّب و کم‌فروشی می‌نمودند.

شعیب علیه‌السلام با مهربانی به آنان چنین گفت: «ای مردم ! چرا از عذاب خدا نمی‌ترسید؟ من پیامبری امین و خیرخواه شما هستم. از عذاب خدا بترسید و از من پیروی کنید، من هیچ مزدی از شما نمی‌طلبم، پاداش من، فقط با خدای جهانیان است».

آنان در منطقه حسّاس تجاری بر سر راه کاروان‌ها قرار داشتند، کاروان‌ها در وسط راه نیاز پیدا می‌کردند که با آنان داد و ستد کنند، آنان نیز گران‌فروشی و کم‌فروشی می‌کردند، برای همین شعیب به آنان گفت: «حقِ پیمانه را کامل ادا کنید. با کم‌فروشی به خریداران ضرر نزنید. با ترازوی دقیق، اجناس را وزن کنید. در اجناسی که به مردم می‌فروشید، کم‌فروشی نکنید، در زمین فساد نکنید، از خدایی که شما و مردم گذشته را آفریده است، بترسید».

آنان در جواب به شعیب علیه‌السلام گفتند: «ای شعیب ! تو ادّعا می‌کنی که پیامبر هستی، تو را جادو کرده‌اند و عقل خود را از دست داده‌ای که چنین سخنی می‌گویی، تو انسانی مانند ما هستی،ما تو را دروغگو می‌پنداریم، اگر راست می‌گویی و پیامبر هستی، سنگ‌هایی از آسمان بر سر ما فرو ریز».

شعیب علیه‌السلام در پاسخ به آنان گفت: «خدای من از کارهای شما کاملاً آگاه است، آمدن عذاب در دست من نیست، این در دست خداست، هر وقت او بخواهد و مصلحت بداند، عذاب را بر شما نازل می‌کند».

آری، آن مردم این‌گونه شعیب علیه‌السلام را دروغگو شمردند و عذاب «روز ابرِ

آتشبار» آنان را فرا گرفت که این، عذاب روز هولناکی بود. ابری بر سر آنان ظاهر شد، صاعقه‌های سهمگین از راه رسید و زلزله‌ای بر زمین افتاد و همه نابود شدند.

شعیب علیه‌السلام با آن مردم سخن گفت، امّا آنان سخن او را نپذیرفتند و سرانجام هلاک شدند، در این داستان، نشانه‌هایی از قدرت تو نهفته است، تو به کسانی که راه کفر را برمی‌گزینند مهلت می‌دهی، در عذاب آنان شتاب نمی‌کنی. تو خدای توانا و مهربان هستی.

از هفت پیامبر بزرگ (موسی، ابراهیم، نوح، هود، صالح، لوط و شعیب علیهم‌السلام) سخن گفتی، این پیامبران وظیفه خود را انجام دادند، امّا بیشتر مردم به سخن آنان گوش نکردند و سرانجام به عذاب گرفتار شدند.

این پیامبران مردم را به یکتاپرستی فرا خواندند و از آنان خواستند تا از انحرافات دوری کنند، اساس برنامه پیامبران، یکسان بود، آنان معلّم‌های کلاس انسان‌سازی بودند.

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم مکّه را به یکتاپرستی فرا خواند، امّا آنان او را دروغگو خواندند و سنگ به سوی او پرتاب کردند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهاز ایمان نیاوردن آنان اندوهناک شده بود، تو ماجرای هفت پیامبر بزرگ خود را بیان کردی، تو دوست داشتی تا محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهبداند که راه او با سختی‌های زیادی همراه خواهد بود، پیامبران قبلی هم برای هدایت مردم سختی‌های زیای را تحمّل کردند. تو هرگز پیامبران را تنها نگذاشتی و همواره آنان را یاری کردی.(15)

شُعراء: آیه 197 - 192

وَإِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعَالَمِینَ (192) نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ (193) عَلَی قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ (194) بِلِسَانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ (195) وَإِنَّهُ لَفِی زُبُرِ الْأَوَّلِینَ (196) أَوَلَمْ یَکُنْ لَهُمْ آَیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمَاءُ بَنِی إِسْرَائِیلَ (197)

در ابتدای این سوره از قرآن سخن گفتی، سپس از پیامبران بزرگ یاد کردی، اکنون بار دیگر از قرآن سخن می‌گویی، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای بُت‌پرستان مکّه قرآن می‌خواند، امّا آنان ایمان نمی‌آوردند.

این قرآن، از سوی توست، تو قرآن را برای هدایت انسان‌ها فرستادی، جبرئیل که امانت‌دار وحی است، قرآن را بر قلب محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل کرده است.

تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به پیامبری فرستادی و قرآن را به او نازل کردی تا مردم را از عذاب روز قیامت بترساند و از آنان بخواهد دست از بُت‌پرستی بردارند. تو قرآن را به زبان عربی ساده و قابل فهم بیان کردی، در قرآن هیچ ابهامی وجود

ندارد، پیام‌های آن گویا و آشکار است.

خبر نازل شدن این قرآن در کتاب‌های آسمانی قبل ذکر شده است، مثلاً در تورات، نشانه‌های محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و خبر نزول قرآن بیان شده است. دانشمندان یهودی به خوبی این نشانه‌ها را می‌دانستند. این سخن با مردم مکّه است، آنان با علمای یهود ارتباط داشتند، علمای یهود سال‌ها در انتظار آمدن آخرین پیامبر بودند و نشانه‌های آن را به خوبی می‌دانستند.

ماجرای علمای یهود چیست؟

یهودیان با رنج فراوان از فلسطین به سرزمین حجاز (عربستان) کوچ کرده بودند تا منتظر پیامبر موعود باشند، آنان از فلسطین و کنار دریای مدیترانه که آب و هوای خوبی داشت به حجاز آمدند و گرمای سوزان این منطقه را تحمّل کردند تا بتوانند آخرین پیامبر خدا را درک کنند، امّا همه زحمت‌های خود را به بهای ناچیز فروختند. دنیاطلبی و حسادت، آنان را از پذیرش حقّ و حقیقت بازداشت و گرفتار خشم خدا شدند.

یهودیان دوست داشتند که آخرین پیامبر از میان آنان باشد، پس وقتی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به پیامبری مبعوث کردی، آنان به او ایمان نیاوردند. آری، حسد باعث ایمان نیاوردن به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهشد.(16)

در تورات درباره آمدن آخرین پیامبر خود بشارت دادی و نشانه‌های محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را بیان کردی، یهودیان که در زمان پیامبر زندگی می‌کردند، به راحتی می‌توانستند حقّ و حقیقت را متوجّه شوند، آن‌قدر روشن و واضح درباره محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سخن گفته بودی که جای هیچ شکّی نبود.

آن زمان عامه مردم خواندن و نوشتن نمی‌دانستند، فقط دانشمندان یهود می‌توانستند تورات را بخوانند. آنان همان‌طور که فرزندان خود را می‌شناختند، آخرین پیامبر را هم شناخته بودند، امّا اشکال کار این بود که نمی‌خواستند حقّ را بپذیرند، حقیقت را شناختند و آن را کتمان کردند، نگذاشتند که مردم عادی با حقیقت آشنا شوند، زیرا با مسلمان شدنِ مریدانشان، همه منافع خود را از دست می‌دادند، آنان برای این که بتوانند ریاست کنند و از ثروت مردم استفاده کنند، از قبول حقّ سر باز زدند و حقیقت را کتمان کردند.(17)

شُعراء: آیه 204 - 198

وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَی بَعْضِ الْأَعْجَمِینَ (198) فَقَرَأَهُ عَلَیْهِمْ مَا کَانُوا بِهِ مُؤْمِنِینَ (199) کَذَلِکَ سَلَکْنَاهُ فِی قُلُوبِ الُْمجْرِمِینَ (200) لَا یُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّی یَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِیمَ (201) فَیَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ (202) فَیَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (203) أَفَبِعَذَابِنَا یَسْتَعْجِلُونَ (204)

شهر مکّه، شهر توست، کعبه، خانه توست، کعبه، یادگار ابراهیم علیه‌السلام است، اوّلین خانه یکتاپرستی است. تو دوست داشتی که دین اسلام از کنار خانه خودت آغاز شود.

مردم مکّه به بُت‌پرستی رو آورده بودند و در اطراف خانه تو، بُت‌های زیادی قرار داده بودند. تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را فرستادی تا قرآن را برای آنان بخواند و آنان را به یکتاپرستی دعوت کند.

مردم مکّه، عرب زبان بودند، تو قرآن را به زبان عربی نازل کردی تا آنان معنای آن را بفهمند و پیام آن را درک کنند، اگر قرآن را به زبان دیگری نازل می‌کردی، مردم مکّه آن را نمی‌فهمیدند و به آن ایمان نمی‌آوردند، امّا تو قرآن را به زبان عربی نازل کردی، آنان همه پیام‌های آسمانی آن را درک کردند و معنای آن را به خوبی دانستند.

این‌گونه تو قرآن را در دل گناهکاران راه می‌دهی، آنان معنای آن را می‌فهمند و حجّت بر آنان تمام می‌شود، آنان حقّ را می‌فهمند و سپس آن را انکار می‌کنند، تو به آنان مهلت می‌دهی، هیچ کس را مجبور به پذیرش حقّ نمی‌کنی، مهم این است که همه حقّ را بشناسند، دیگر اختیار با خودشان است، تو انسان را با اختیار آفریدی، خودش باید راهش را انتخاب کند.

کافران به قرآن ایمان نمی‌آورند، مگر زمانی که لحظه مرگ آنان فرا رسد و عذاب دردناک را به چشم خود ببینند !

آری، لحظه مرگ، فرشتگان پرده از چشم کافران برمی‌دارند و آن‌ها شعله‌های آتش جهنّم را می‌بینند، آنان صحنه‌های هولناکی می‌بینند، فریاد و ناله‌های جهنّمیان را می‌شنوند، گرزهای آتش و زنجیرهایی از آتش و... وحشتی بر دل آنان می‌آید که گفتنی نیست.(18)

کافران در آن لحظه توبه می‌کنند، امّا توبه در آن لحظه فایده‌ای ندارد، آنان به التماس می‌افتند و می‌گویند: «آیا به ما مهلتی برای توبه می‌دهند یا این که در عذاب ما شتاب می‌کنند».

چرا قرآن به زبان عربی است؟

در پاسخ به این سؤال باید چند نکته را بنویسم:

1 - خدا قدرت داشت که قرآن را به زبان‌های مختلف نازل کند، امّا مصلحت

او بر این بود که قرآن به یک زبان نازل شود و محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همانند انسان‌های عادی جلوه کند.

2 - از طرف دیگر، هر زبانی در زمانی خاص به اوج شکوفایی می‌رسد. خدا مصلحت را در این دید که حدود چهارده قرن پیش، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به پیامبری بفرستد. در آن زمان، زبان عربی به اوجِ شکوفایی رسیده بود. هیچ زبان دیگری در آن زمان، این ویژگی را نداشت.

4 - زبان عربی، قابلیّت زیادی برای انتقال معنا دارد و زیبایی خاصّی در واژگان و ترکیب جملات آن وجود دارد. کسانی که در زمینه زبان‌شناسی تخصّص دارند به این نکته اعتراف می‌کنند.

5 - زبان عربی تنها زبانی است که در این چهارده قرن که از نازل شدن قرآن می‌گذرد، تغییر نکرده است. این پدیده‌ای عجیب است. همه زبان‌ها در گذر تاریخ، تغییر می‌کنند، امّا زبان عربی هرگز با گذر زمان تغییر نمی‌کند و این اتّفاق بعد از نزول قرآن روی داد.

کسی که امروز زبان عربی را یاد بگیرد، به راحتی می‌تواند متن‌هایی را که صدها سال قبل نوشته شده است به راحتی بخواند، امّا یک فارسی‌زبان، به سختی می‌تواند با یک متنِ فارسی که هزار سال پیش نوشته شده است، ارتباط برقرار کند.

زمانی من این مطلب را بهتر درک می‌کنم که مقداری از کتاب «تاریخ بیهقی» را بخوانم که حدود هزار سال پیش به فارسی نوشته شده است. در اینجا چند سطر از آن کتاب را نقل می‌کنم:

الف. «بوسهل بر خشم خود طاقت نداشت، او بلند شد نه تمام و بر خویش می‌کشید. خواجه احمد او را گفت: در همه کارها ناتمامی. وی نیک از جای

بشد».(19)

ب. «دیگر روز، بدرگاه آمدی و با خلعت نبود، که بر عادت روزگار گذشته، قبایی ساخته کرد... مردمان چنان دانستندی که یک قباست و گفتندی: سبحان اللّه این قبا از حال بنگردد».(20)

این دو متنی که در اینجا ذکر کردم، امروز دیگر برای فارسی زبانان، زیبایی و جذابیّت ندارد، زیرا زبان فارسی در طول این هزار سال، تغییر زیادی کرده است. خدا قرآن را به زبانی نازل کرد که می‌دانست این زبان، این استعداد را دارد که در طول زمان، دچار تغییر نشود.

فهم قرآنی که چهارده قرن پیش نازل شده است برای انسان‌های امروز و آینده (که با زبان عربی آشنا هستند)، آسان است.

این پدیده‌ای عجیب است: ساختار جمله و معنایِ واژه‌های عربی در مدّت چهارده قرن گذشته، تغییری نکرده است و در آینده هم تغییر نمی‌کند.

اگر من قدری زحمت بکشم و با زبان عربی آشنا بشوم، همان زیبایی را از قرآن درک می‌کنم که مردم هزار و چهارصد سال پیش درک می‌کردند.

آری، زیبایی اعجازآمیز قرآن هرگز از بین نمی‌رود، همواره بشر از این زیبایی قرآن بهره خواهد برد و این ویژگی خاصّ زبان عربی است.

شُعراء: آیه 207 - 205

أَفَرَأَیْتَ إِنْ مَتَّعْنَاهُمْ سِنِینَ (205) ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا کَانُوا یُوعَدُونَ (206) مَا أَغْنَی عَنْهُمْ مَا کَانُوا یُمَتَّعُونَ (207)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قرآن را برای مردم مکّه می‌خواند، امّا آنان او را مسخره می‌کردند و

او را دیوانه می‌خواندند، گروهی از مسلمانان وقتی این منظره را می‌دیدند، با خود می‌گفتند: چرا خدا عذاب را بر کافران نازل نمی‌کند؟ چرا آنان در ناز و نعمت هستند؟

آری، انسان همواره عجول است و خواستار عذاب سریع دشمنانش است. امّا تو خدا هستی و قانون خودت را داری، قانون تو، مهلت دادن به کافران است.

اگر این قانون نبود هر کس کفر می‌ورزید، فوراً عذاب بر او نازل می‌شد، پس همه بندگان از روی ترس و اجبار، ایمان می‌آوردند، این ایمان، ارزشی ندارد، زیرا ایمانی است که از روی اجبار و ترس است، ایمانی ارزش دارد که انسان با اختیار، آن را برگزیند.

قانون تو، قانون مهلت است، هر کس کفر بورزد، تو به او مهلت می‌دهی، او را به حال خود رها می‌کنی تا در سرکشی و طغیان خود، بیشتر سرگردان شود. اگر تو در عذاب کردن عجله می‌کردی، کافران نابود می‌شدند، امّا تو چنین نخواستی.

تو می‌خواهی انسان با اختیار خودش راه تو را انتخاب کند. این راز خلقت انسان است، تو هرگز کاری نمی‌کنی که اختیار انسان از او گرفته شود، او در این دنیا، چند روزی زندگی می‌کند، تو راه خوب و بد را به او نشان می‌دهی، اوست که باید انتخاب کند. البتّه تو در کمین کافران هستی، مرگ به سراغ آنان می‌آید و آن وقت است که عذاب را با چشم خود می‌بینند، آتش جهنّم در انتظار آنان است.

آری، تو به کافران نعمت‌های فراوانی می‌دهی و سپس عذابی که به آنان وعده داده‌ای را می‌رسانی، وقتی عذاب تو فرا رسد، دیگر آن نعمت‌ها، هیچ

سودی برای آنان نخواهد داشت.

شُعراء: آیه 209 - 208

وَمَا أَهْلَکْنَا مِنْ قَرْیَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ (208) ذِکْرَی وَمَا کُنَّا ظَالِمِینَ (209)

تو قرآن را به قلب محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل کردی و از او خواستی تا آن را برای مردم بخواند، گروهی از مردم با او دشمنی کردند و سخن او را نپذیرفتند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهبرای آنان ناراحت می‌شد، او دوست داشت آنان ایمان بیاورند، امّا تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را نفرستاده بودی تا مردم را مجبور به ایمان کند، ایمانی که از روی اجبار باشد، ارزشی ندارد.

او فقط مأمور بود پیام تو را به همه برساند، اگر آنان به قرآن ایمان آوردند، خودشان سود کرده‌اند، اگر هم قرآن را انکار کردند، به خود ضرر زده‌اند.

این قانون توست: تا زمانی که پیامبری برای مردم نفرستی و راه حقّ را نشان آنان ندهی، آنان را عذاب نمی‌کنی.

تو انسان را با اختیار آفریده‌ای، پیامبران را برای هدایت او می‌فرستی، تو راه حقّ و باطل را به او نشان می‌دهی و او را مجبور به پذیرفتن حقّ نمی‌کنی، این انسان است که راه خود را انتخاب می‌کند، اگر او راه باطل را برگزید و بر آن اصرار ورزید، آن وقت است که عذاب فرا می‌رسد.

آری، تو هرگز انسان‌ها را نابود نکردی مگر آن که قبلاً برای هدایت آنان، پیامبران را فرستادی تا حجّت را بر آنان تمام کنند و آنان را پند و موعظه کنند. تو هرگز به بندگان ظلم نمی‌کنی و قبل از فرستادن پیامبران، کسی را عذاب نمی‌کنی، تو هرگز قبل از آشکار شدن حقیقت، کسی را به عذاب گرفتار

نمی‌کنی.

شُعراء: آیه 211 - 210

وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّیَاطِینُ (210) وَمَا یَنْبَغِی لَهُمْ وَمَا یَسْتَطِیعُونَ (211)

چند نفر از بزرگان مکّه وقتی دیدند که روز به روز بر تعداد مسلمانان افزوده می‌شود، تصمیم گرفتند تا مانع رشد اسلام شوند، آنان دور هم جمع شدند و با هم چنین گفتگو کردند:

ــ ایّام حجّ نزدیک است و این بهترین فرصت برای محمّد است و بزرگ‌ترین تهدید برای ما ! باید فکری بکنیم.

ــ محمّد برای مردم قرآن می‌خواند. نمی‌دانم چرا همه با شنیدن قرآن شیفته آن می‌شوند.

ــ راست می‌گویی. خود ما هم در تاریکی شب، نزدیک خانه محمّد می‌رویم و قرآن گوش می‌دهیم.

ــ مگر قرار نبود این راز را هرگز بر زبان نیاوری؟ اگر مردم بفهمند که ما قرآن گوش می‌کنیم، دیگر آبرویی برای ما نمی‌ماند.

ــ حالا باید چه کنیم؟

ــ باید عظمت قرآن را در چشم این مردم بشکنیم و قرآن را به چند قسمت تقسیم کنیم.

ــ یعنی چه؟ قدری توضیح بده !

ــ ما باید به مردم بگوییم: شیاطین بر محمّد نازل شده‌اند و این سخنان را به او آموخته‌اند و قرآن چیزی جز شعر نیست.

ــ با این کار، ما عظمت قرآن را از بین می‌بریم و دیگر مردم به شنیدن قرآن علاقه نشان نمی‌دهند.

ــ ما باید کسی را کنار کعبه مأمور کنیم که شعرهای زیبا برای مردم بخواند و مردم را به سوی خود جذب کند.

بزرگان مکّه دو تهمت را به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نسبت دادند:

1 - شیاطین قرآن را بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل می‌کنند.

2 - قرآن چیزی جز شعر نیست.

جواب تهمت دوم را در آخرین آیات این سوره می‌دهی، اکنون جواب تهمت اوّل را این‌گونه می‌دهی: «هرگز این‌قرآن را شیاطین بر محمّد نازل نکرده‌اند. شیاطین هرگز چنین شایستگی و قدرتی ندارند. آنان از شنیدن خبرهای آسمان محروم هستند و هرگز نمی‌توانند چنین سخنانی بگویند».

شیاطین مردم را به زشتی‌ها و فساد فرا می‌خوانند، چگونه ممکن است این قرآن، سخن شیطان باشد حال آن که قرآن مردم را به حقّ، پاکی، عدالت و تقوا دعوت می‌کند.

بزرگان مکّه چرا قدری فکر نمی‌کنند: آیا این قرآن می‌تواند سخن شیطان باشد؟ اگر قرآن سخن شیطان است، پس چرا در سراسر قرآن، سخن از خوبی‌ها به میان آمده است؟ چرا شیطان در آن لعن و نفرین شده است؟

شُعراء: آیه 212

إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (212)

در قرآن از حوادث آینده (حوادثی که قبل از برپایی روز قیامت روی می‌دهد و...) سخنانی به میان آمده است، بزرگان مکّه وقتی این سخنان را می‌شنیدند، فکر می‌کردند که این سخنان همانند سخنان پیش‌گویان است.

در آن روزگار، بعضی از انسان‌ها پیش‌گویی می‌کردند، عرب‌ها به آنان «کاهن» می‌گفتند. آنان با جنّ‌ها ارتباط می‌گرفتند و از آن‌ها درباره آینده سؤالاتی می‌کردند.

ولی جنّ‌ها از کجا از آینده باخبر می‌شدند؟

جنّ‌ها هم به آسمان می‌رفتند و به سخنان فرشتگان گوش می‌دادند. فرشتگان از حوادث آینده خبر دارند و گاهی درباره آن سخن می‌گویند، جنّ‌ها به دنیای فرشتگان می‌رفتند و دزدانه سخنان آنان را می‌شنیدند و سپس به روی زمین می‌آمدند و به «کاهنان» می‌گفتند.

در این آیه چنین می‌گویی: «شیاطین از شنیدن خبرهای آسمانی، محروم شده‌اند و دیگر نمی‌توانند از خبرهای آسمانی باخبر شوند». آری، قرآن سخن توست و هرگز نمی‌تواند سخن شیاطین باشد.

رفت و آمد جنّ‌ها به آسمان آزاد بود، امّا وقتی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به دنیا آمد، رفت و آمد آن‌ها به آسمان‌ها ممنوع شد و دیگر آنان نمی‌توانستند آزادانه به ملکوت آسمان‌ها وارد شوند.

منظور از شیاطین در اینجا گروهی از جنّ‌ها هستند که از رحمت تو دور شده‌اند، آنان پیروان ابلیس هستند و او را در هدفش یاری می‌رسانند. شیاطین می‌خواهند به دنیای فرشتگان نزدیک شوند و از حوادث آینده باخبر شوند، امّا فرشتگان آنان را با نوری عجیب دور می‌کنند.(21)

شُعراء: آیه 213

فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آَخَرَ فَتَکُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِینَ (213)

درباره رسالت محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سخن گفتی، تو قرآن را برای هدایت انسان‌ها فرستادی، قرآن از طرف توست، سخن توست و مردم را به یکتاپرستی فرا می‌خواند، اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن می‌گویی: «ای محمّد ! من خدای یکتا هستم، هرگز با من خدای دیگری را مخوان وگرنه اهل عذاب خواهی شد».

من می‌دانم تو به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مقام عصمت دادی و او از هر گونه شرک و خطایی به دور است. منظور تو در اینجا، پیروان پیامبر می‌باشند وگرنه پیامبر هرگز خدای دیگری غیر از تو را نمی‌پرستد.

تو با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سخن می‌گویی، امّا هدف تو این است که این سخن را به دیگران بگویی.

شُعراء: آیه 216 - 214

وَأَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ (214) وَاخْفِضْ جَنَاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ (215) فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (216)

تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را برای هدایت مردم می‌فرستی، او در آغاز به صورت پنهانی مردم را به سوی یکتاپرستی دعوت می‌کند. او همراه با همسرش خدیجه علیهاالسلامدر حالی‌که علی علیه‌السلام نیز با آن‌هاست، به طواف کعبه می‌آیند و با بی‌اعتنایی از مقابل بُت‌ها عبور می‌کنند. در روزگاری که همه مردم در مقابل بُت‌ها سجده می‌کنند، این سه نفر با خشم به بُت‌ها نگاه می‌کنند و فقط تو را می‌پرستند.

دو تن از بزرگان مکّه با هم سخن می‌گویند:

ــ آیا آن‌ها را می‌شناسید؟

ــ محمّد و علی و خدیجه هستند.

ــ آن‌ها کنار کعبه چه می‌کنند؟

ــ محمّد خود را پیامبر خدا می‌داند و دین تازه‌ای آورده است و اکنون نماز می‌خوانند.

این سه نفر نماز خود را کنار کعبه می‌خوانند. مردم نماز آن‌ها را می‌بینند و برای آن‌ها سؤال ایجاد می‌شود. آن‌ها در مقابل چه کسی سجده می‌کنند؟ هر چه نگاه می‌کنی در مقابل آن‌ها هیچ بُتی نیست. آن‌ها در مقابل خدایی سجده می‌کنند که با چشم دیده نمی‌شود !(22)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در میان مردم می‌گردد و هر کس را که مناسب ببیند به اسلام دعوت می‌کند. افرادی که زمینه هدایت دارند وقتی سخن خدا و قرآن را می‌شنوند مسلمان می‌شوند.

حدود چهل نفر مسلمان می‌شوند که در میان آن‌ها ابوذر، یاسر، سُمیّه، عمّار و عبداللّه بن مسعود و... به چشم می‌آیند.

سه سال می‌گذرد، دیگر وقت آن رسیده است تا پیامبر به صورت رسمی و آشکارا، مردم را به اسلام دعوت کند.

جبرئیل بر پیامبر نازل می‌شود و این آیات را برای او می‌خواند:

«ای محمّد ! خاندان خویش را از عذاب من بترسان و با مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند، فروتن و مهربان باش. اگر خاندان تو سخنت را نپذیرفتند، به آنان چنین بگو: من از کارهای شما بیزار هستم».

خانه ابوطالب آنجاست. اتاق پذیرایی پر از جمعیّت است، همه مهمانان آمده‌اند.(23)

پیامبر نزدیکِ در نشسته است، علی علیه‌السلام هم کنار او. علی علیه‌السلام با این که بیش از پانزده سال ندارد، ولی همچون جوان رشیدی به نظر می‌آید.

پیامبر رو به علی علیه‌السلام می‌کند و از او می‌خواهد تا غذا را بیاورد. سفره پهن می‌شود و همه غذا می‌خورند.( )(24)

چه غذای خوشمزه و با برکتی !

بعد از صرف غذا، پیامبر از جای خود برمی‌خیزد و سخن خود را آغاز می‌کند: «به نام خدایی که یکتاست و هیچ شریکی ندارد. ای خویشان من ! بدانید که من خیر و خوبی را برای شما می‌خواهم. من پیامبر خدا هستم و برای سعادت شما و همه مردم برانگیخته شده‌ام. جبرئیل بر من نازل شد و از جانب خدا با من سخن گفت. بدانید که پس از مرگ، بار دیگر زنده می‌شوید ؛ بهشت و یا جهنّم در انتظار شما خواهد بود. آیا می‌خواهید از عذاب خدا نجات پیدا کنید؟ پس دست از بُت‌پرستی بردارید و به پیامبری من ایمان بیاورید».

سکوت همه جا را فرا گرفته است. همه به هم نگاه می‌کنند. پیامبر سخن خود را ادامه می‌دهد: «آیا در میان شما کسی هست که مرا در این راه یاری کند، هر کس که این کار را بکند برادر و جانشین من خواهد بود؟».

هیچ کس جواب نمی‌دهد. اکنون علی علیه‌السلام از جا برمی‌خیزد و می‌گوید:

ــ ای پیامبر ! من شما را یاری می‌کنم.

ــ بنشین علی جان !

پیامبر سه بار سخن خود را تکرار می‌کند و فقط علی علیه‌السلاماست که هر سه بار جواب می‌دهد. اکنون پیامبر رو به همه می‌کند و می‌گوید: «بدانید که این جوان، برادر و وصیّ و جانشین من است. از او اطاعت کنید».(25)

بیشتر کسانی که در این مهمانی بودند سخن پیامبر را نپذیرفتند، ابوطالب، پدر علی علیه‌السلام هم در آنجا حاضر بود، آنان رو به ابوطالب کردند و در حالی که لبخند تمسخرآمیزی بر لب داشتند به ابوطالب گفتند: «ای ابوطالب ! محمّد از تو خواست تا از پسرت، علی اطاعت کنی و گوش به فرمان او باشی !».

آن روز آنان سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مسخره کردند، او را تنها گذاشتند و یاریش نکردند، امّا در آن شرایط، این علی علیه‌السلام بود که دعوت محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را پذیرفت و در سختی‌ها و تنهایی‌ها، یار او بود.

آری، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از همان آغاز کار، برنامه‌ای دراز مدّت داشت، او حتّی از همان لحظه، جانشین خود را (به امر تو) مشخّص نمود، امامت، ادامه راه نبوّت است.

پیامبر از این سخنان خاندان خود، دچار تردید نشد، بلکه راه خود را ادامه داد، درست است که امروز آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مسخره کردند، امّا دیری نمی‌پاید که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر تمامی این سرزمین حکمفرما می‌شود. به زودی آنان خواهند دید که ندای دین اسلام همه سرزمین حجاز (عربستان) را فرا می‌گیرد.

این ماجرا چه درسی به من می‌دهد؟

وقتی من به آرمانی ایمان دارم نباید از تنهایی خود بهراسم، باید به تو توکّل کنم و برنامه دقیقی داشته باشم، آینده را ببینم و با برنامه‌ریزی آینده را بسازم.

اگر دوستانم مرا مسخره می‌کنند، نباید در راه خود تردید کنم، نباید آرمان خود را تغییر دهم، بلکه باید دوستان خود را تغییر دهم، باید دوستانی پیدا کنم که افق دید آن‌ها بالاتر از من باشد، چنین دوستانی می‌توانند همراه و همیار من در راه رسیدن به هدفم باشند.

شُعراء: آیه 220 - 217

وَتَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ (217) الَّذِی یَرَاکَ حِینَ تَقُومُ (218) وَتَقَلُّبَکَ فِی السَّاجِدِینَ (219) إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ (220)

سخن تو با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ادامه پیدا می‌کند:

ای محمّد ! اگر خاندان تو به سخن تو گوش ندادند، بر من توکّل کن ! من همان خدایی هستم که وقتی تو به نماز می‌ایستی، تو را می‌بینم، تو با مؤمنان به نماز می‌ایستی، شما با هم در مقابل من به سجده می‌روید، من از حالِ شما باخبر هستم، من خدای شنوا و دانا هستم، سخن شما را می‌شنوم، به حال شما آگاه هستم.

ای محمّد ! من تو را یاری می‌کنم، می‌دانم که این کافران تو را دروغگو، جادوگر و شاعر خواندند، تو از سخن آنان دلگیر نشو ! من به آنان مهلت می‌دهم و در عذاب آنان شتاب نمی‌کنم، من انسان را آزاد آفریده‌ام، هدف تو این نیست که آنان را مجبور به ایمان کنی. هدف خود را بشناس ! هدف تو این است: تو باید راه هدایت را نشانِ آنان دهی ! همین.

شُعراء: آیه 227 - 221

هَلْ أُنَبِّئُکُمْ عَلَی مَنْ تَنَزَّلُ الشَّیَاطِینُ (221) تَنَزَّلُ عَلَی کُلِّ أَفَّاکٍ أَثِیمٍ (222) یُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَکْثَرُهُمْ کَاذِبُونَ (223) وَالشُّعَرَاءُ یَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ (224) أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِی کُلِّ وَادٍ یَهِیمُونَ (225) وَأَنَّهُمْ یَقُولُونَ مَا لَا یَفْعَلُونَ (226) إِلَّا الَّذِینَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَکَرُوا اللَّهَ کَثِیرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ (227)

به پایان این سوره نزدیک می‌شوم، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای مردم مکّه قرآن می‌خواند و آنان را با سخن تو آشنا می‌کرد، امّا بزرگان مکّه برای این که مردم به اسلام متمایل نشوند به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دو سخن ناروا نسبت می‌دادند. آنان به مردم می‌گفتند: «محمّد می‌گوید فرشته وحی بر او نازل شده است و قرآن را برای او آورده است، امّا محمّد اشتباه می‌کند، این شیاطین هستند که بر محمّد نازل می‌شوند، قرآنِ محمّد، چیزی جز شعر نیست».

اکنون تو با بزرگان مکّه سخن می‌گویی: «شما می‌گویید شیاطین بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهنازل شده‌اند. قدری فکر کنید. شیاطین مردم را به زشتی‌ها و فساد فرا می‌خوانند، چگونه ممکن است این قرآن، سخن شیطان باشد حال آن که قرآن مردم را به حق، پاکی، عدالت و تقوا دعوت می‌کند؟ آیا می‌دانید شیطان‌ها بر چه کسانی نازل می‌شوند؟ آنان بر گنهکاران دروغگو نازل می‌شوند».

آری، کسانی که شیاطین بر آنان نازل می‌شوند، دروغگو هستند. شیاطین سخنان دروغ به گناهکاران می‌گویند و گناهکاران همان دروغ‌ها را به مردم می‌گویند.(26)

بزرگان مکّه، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به خوبی می‌شناسند، آنان هرگز از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دروغ نشنیده‌اند. چرا آنان با خود فکر نمی‌کنند؟ چگونه ممکن است شیاطین بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل شوند، در حالی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هرگز گناهکار و دروغگو نیست؟

سخنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چیست؟ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم را به پاکی، عدالت و خوبی‌ها فرا می‌خواند، او مردی درستکار و راستگوست، چگونه ممکن است شیطان بر او نازل شود؟

چگونه ممکن است سخن او، سخن شیطان باشد؟ اگر قرآن، سخن شیطان است، پس چرا در سراسر قرآن، سخن از خوبی‌ها به میان آمده است؟

قرآن، کلامی زیباست، هر کس که به زبان عربی آشنا باشد، زیبایی متن آن را درک می‌کند، هیچ کس نمی‌تواند مانند قرآن سخن بگوید، هیچ کس نمی‌تواند سوره‌ای همانند آن بیاورد، قرآن سخن توست.

بزرگان مکّه، زیبایی قرآن را درک می‌کردند، آنان مخفیانه به آیات قرآن

گوش می‌کردند، امّا برای این که مردم به قرآن ایمان نیاورند به همه می‌گفتند: «قرآن، شعر است و محمّد هم شاعری بیش نیست».

اکنون تو می‌خواهی در اینجا، جواب این سخن را بدهی: قرآن، شعر نیست و محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هم شاعر نیست، شاعران در دنیای خیال و پندار زندگی می‌کنند، امّا محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهدر دنیای واقع‌بینی است، او برای هدایت انسان‌ها به میدان آمده است و برای نابودی زشتی‌ها تلاش می‌کند.

تو به آنان می‌گویی: به زندگی شاعران نگاه کنید، شاعران شما در بند زلف و خالِ یار خود هستند و بیشتر در جستجوی عیش و نوش هستند، مگر نمی‌بینید که گمراهان از شاعران پیروی می‌کنند، لحظه‌ای فکر کنید: کسانی که از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیروی می‌کنند، از عیش و نوش به دور هستند، اگر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهشاعر بود، باید گمراهان، دور او جمع می‌شدند.

شاعران غرق در پندار شاعرانه خود هستند، آنان در بند منطق و استدلال نیستند، شعر شاعران از هیجان‌های عاطفی آنان تراوش می‌کند، این هیجان‌ها هر زمانی، شاعران را به سویی می‌برد.

وقتی از کسی راضی و خشنود هستند، با شعر خود او را مدح می‌کنند و از او فرشته‌ای زیبا می‌سازند، امّا ساعتی دیگر، اگر از همان شخص خشمگین شوند، با شعر خود، او را بدترین انسان‌ها خطاب می‌کنند. شعر شاعران، منطق ندارد، از احساس آن‌ها پیروی می‌کند. شاعران در وادی اندیشه، سرگردان هستند.

چگونه ممکن است که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شاعر باشد؟

قرآن، سخنی حساب شده است و منطق دارد و بزرگ‌ترین درس‌های

زندگی را به انسان می‌دهد. شاعران از خال یار خود سخن می‌گویند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهاز یکتاپرستی و عدالت سخن می‌گوید و از مردم می‌خواهد از زشتی‌ها دوری کنند. اندیشه‌های محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، ساختار و نظم دارد.

شما شاعران را به خوبی می‌شناسید، شاعران اهل سخن هستند، نه اهل عمل. آیا نمی‌بینید آنان به اشعار خود عمل نمی‌کنند؟

شما محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به خوبی می‌شناسید، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، اهل عمل است، شما خودتان استقامت شگفت‌انگیز او را دیده‌اید، او در راه هدف و آرمانش، همه سختی‌ها را تحمّل می‌کند، نه چشم به مال و ثروت دنیا دارد و نه چشم به پست و مقام. او می‌خواهد مردم را هدایت کند و در این راه تلاش می‌کند.

بزرگان مکّه می‌دانستند که قرآن، شعر نیست. شعر در زبان عربی، قافیه و وزن مشخّصی دارد، امّا قرآن این‌گونه نیست.

شاعرانی که در آن زمان بودند، سه ویژگی داشتند:

1 - گمراهان از آنان پیروی می‌کنند و با سخنان خیالی شاعران از واقعیّت‌های زندگی فرار می‌کنند و دچار خودفراموشی می‌شوند.

2 - شاعران مردمانی بی‌هدف هستند، آنان شخصیّت ثابتی ندارند، از احساسات خود پیروی می‌کنند و هیجان‌های عاطفی، هر زمانی، آنان را به سویی می‌برد.

3 - آنان اهل سخن هستند نه اهل عمل. اگر گاهی دعوت به خوبی‌ها کنند، خودشان به آن عمل نمی‌کنند.

تو از مردم مکّه می‌خواهی تا قدری فکر کنند، آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهرا به خوبی می‌شناسند، هیچ کدام از این ویژگی‌های شاعران در محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وجود ندارد،

آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را این‌گونه می‌شناسند:

1 - پیروان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کسانی هستند که از گمراهی نجات پیدا کرده‌اند و از زشتی‌ها فاصله گرفته‌اند.

2 - سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، منطق دارد، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از یکتاپرستی و عدالت سخن می‌گوید و از مردم می‌خواهد از زشتی‌ها دوری کنند. اندیشه‌های محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، ساختار و نظم دارد.

3 - محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، مرد عمل است، او به گفته‌های خود عمل می‌کند.

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله این آیات را برای مردم مکّه خواند، از آن روز به بعد دیگر، خیلی از مردم این تهمت را باور نکردند و حقّ آشکار شد. بعد از این بزرگان مکّه به این فکر افتادند که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و یاران او را اذیّت و آزار کنند، آنان فهمیدند که دیگر «تهمت شاعر بودن محمّد» فایده‌ای ندارد، آنان باید سیاست دیگری را آغاز کنند، سیاست شکنجه و آزار !

آیا همه شاعران، اسیر پندارند و در حال و هوای خال یارند؟

هرگز.

گروهی از شاعران هستند که به تو ایمان دارند و عمل نیکو انجام می‌دهند و همواره به یاد تو هستند، آنان هنرمندانی هستند که هدف آنان، شعر نیست، بلکه در شعر، هدف‌های خود را می‌جویند، آنان غرق در شعر نمی‌شوند، بلکه شعر آنان، مردم را به یاد تو می‌اندازد. وقتی آنان می‌بینند که مؤمنان به ظلم و ستم گرفتار شده‌اند با هنر خویش به دفاع از حقّ می‌پردازند.

آری، شاعر بودن، خوب یا بد نیست، مهم این است که شاعر برای چه هدفی شعر می‌گوید. این هدف است که به شعر ارزش می‌دهد.

در طول تاریخ، شاعرانی بوده‌اند که با شعر خود لرزه بر اندام ستمکاران انداخته‌اند، گاهی یک شعر آنان از یک کتاب پرمحتوا، بیشتر اثر داشته است و سبب بیداری مردم شده است.

در اینجا می‌خواهم از «کُمیت» یادی کنم، او در زمان «هشام عبّاسی» زندگی می‌کرد، شاعران زیادی، خلیفه عبّاسی را مدح می‌کردند و به پول و ثروت زیادی می‌رسیدند. هشام، ظلم و ستم زیادی می‌کرد، امّا شاعران او را جانشین خدا و امین خدا روی زمین می‌دانستند و مقام او را از کعبه بالاتر می‌دانستند.

فضای خفقان عجیبی در زمان هشام ایجاد شده بود، کسی جرأت نداشت از علی علیه‌السلام و فرزندان پاک او یاد کند، در آن شرایط «کُمیت» از حقّ اهل‌بیت علیهم‌السلامدفاع کرد و با هنر زیبای خود، یاد و نام آنان را زنده نگاه داشت.

حکومت ستمگر عبّاسی در جستجوی این شاعر بود تا او را از بین ببرد، روزی یکی از دوستانش به او گفت: «مأموران حکومت در جستجوی تو هستند تا تو را دستگیر کنند و به دار بیاویزند».

او در شعری (به زبان عربی) چنین پاسخ داد: «من پنجاه سال است چوبه دار خویش را بر دوش می‌کشم».

این شاعری است که تو به هنر او ارزش می‌دهی و در روز قیامت به او پاداش زیادی عطا می‌کنی، آری، تو به هر بیت شعری که او گفته است، در روز قیامت به او خانه‌ای در بهشت می‌دهی.(27)

کدام شاعر نزد تو ارزشمند است؟

آیا شاعری که به مدح ستمگر می‌پردازد و با چاپلوسی به سکّه‌های طلا می‌اندیشد؟

هرگز.

تو چقدر زیبا گفته‌ای: «چنین شاعری در وادی اندیشه سرگردان است». این بهترین سخن در وصف چنین شاعرانی است.

سرگردان !

هم خود سرگردان است و هم مردم را سرگردان می‌کند. فقط گمراهان از چنین شاعری، پیروی می‌کنند. آنان با چنین شعری می‌خواهند ندایِ وجدان خود را خاموش کنند، از ظلم و ستم حمایت کنند و خود را به خواب بزنند و فکر کنند کار خوبی می‌کنند.

به راستی کدام شاعر است که از سرگردانی بیرون آمده است؟

شاعری که زلف و لب یار را وصف نمی‌کند، بلکه او فریاد برمی‌آورد و از حقّ و حقیقتی که فراموش شده است، سخن می‌گوید. شعری که پایه‌های تخت ستمگر را می‌لرزاند، شعری که مردمی را که اسیر ستم شده‌اند، بیدار می‌کند.

اینجاست که امام‌صادق علیه‌السلام به شیعیان خود دستور می‌دهد تا شعر چنین شاعرانی را به فرزندان خود بیاموزند. امام‌صادق علیه‌السلام دوست دارد که شیعیانش چنین اشعاری را حفظ کنند، زیرا این اشعار، دین خدا را زنده نگاه داشته‌اند.(28)

آری، شعر به خودی خود، نه خوب است، نه بد. این جهت شعر است که به شعر ارزش می‌دهد. شعری سبب گمراهی می‌شود و شعری دیگر، دین خدا را زنده می‌کند.

«به زودی ستمگران خواهند فهمید که بازگشت آن‌ها به کجاست».

این آخرین جمله این سوره است. تو با کافران مکّه سخن می‌گویی، آنان به

پیامبر تهمت‌های ناروا زدند، او را دیوانه، جادوگر و شاعر خواندند. آنان وقتی دیدند این تهمت‌ها فایده‌ای نداشت، به اذیّت و آزار او پرداختند، به سوی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سنگ پرتاب کردند، یاران او را شکنجه کردند، بر سر و صورت او خاکستر ریختند. آنان این همه ظلم کردند، امّا به زودی خواهند فهمید که سرنوشت آنان چگونه است !

ممکن است چند روزی در این دنیا به نوایی برسند، امّا سرانجام مرگ به سراغ آنان می‌آید، هنگام مرگ، فرشتگان آنان را به سوی عذاب می‌برند.

روز قیامت هم که فرا رسد، فرشتگان زنجیرهای آهنین بر گردن آن‌ها می‌اندازند و آن‌ها را به سوی جهنّم می‌کشانند، آنان برای همیشه همدم آتش سوزان خواهند بود.

ستمگران همواره با راه تو دشمنی کرده‌اند، زمانی بُت‌پرستان به دشمنی با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پرداختند، برای کشتن او در مکّه جلسه تشکیل دادند و تصمیم گرفتند او را به قتل برسانند، امّا تو او را یاری کردی و او را از شرِّ آنان نجات دادی.

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، علی علیه‌السلام و یازده فرزند پاک او را به عنوان جانشینان پس از خود معرّفی کرد، دوازده امامی که تو برای هدایت مردم انتخاب کرده بودی، امّا ستمگران تا توانستند به آنان ظلم کردند.

هر انسان آزاده‌ای که تاریخ را می‌خواند بر ستمی که بر این خاندان رفت، اشک می‌ریزد، بعد از رحلت پیامبر، علی علیه‌السلام را خانه‌نشین کردند، درِ خانه او را آتش زدند، دختر پیامبر را به شهادت رساندند، علی علیه‌السلام را در محراب مسجد کوفه شهید کردند... حسین علیه‌السلام را در کربلا با لب تشنه کشتند و سرش را در

شهرها چرخاندند...

پیامبر بارها به مردم سفارش کرده بود که خاندان مرا دوست بدارید، امّا مسلمانان با این خاندان چه کردند؟

آری، به زودی ستمگران خواهند فهمید که بازگشت آن‌ها به کجاست. تو در کمین ستمگران هستی، ممکن است چند روزی به آنان مهلت بدهی، امّا سرانجام آتش جهنّم در انتظار آنان است، آتشی که هرگز خاموش نمی‌شود. وقتی آنان آتش جهنّم را از دور می‌بینند و صدای جوش و خروش جهنّم را می‌شنوند، ترس و وحشت وجود آنان را فرا می‌گیرد. فرشتگان غُلّ و زنجیر به دست و پای آنان می‌بندند و آنان را در گوشه تنگ و تاریکی از جهنّم جای می‌دهند، آن وقت است که صدای آه و ناله آنان بلند می‌شود و برای خود آرزوی مرگ می‌کنند.

فرشتگان به آنان می‌گویند: «امروز یک‌بار آرزوی مرگ نکنید، بلکه بسیار مرگ طلب کنید، بدانید عذاب شما یکی دو روز نیست، شما برای همیشه در اینجا عذاب خواهید شد».(29)

آری، آتش سوزان از هر طرف آنان را در برمی‌گیرد و آنان نمی‌توانند این آتش را از خود دور کنند، هیچ کس هم آنان را یاری نمی‌کند.(30)

سوره نَمل

اشاره

آشنایی با سوره

1 - این سوره «مکیّ» است و سوره شماره 27 قرآن می‌باشد.

2 - «نمل» به معنای مورچه می‌باشد. در آیه 28 ماجرای مورچه‌ای ذکر شده است که وقتی سپاه سلیمان علیه‌السلام را دید به مورچگان خبر داد تا به لانه خود بروند، مبادا زیر دست و پای آن سپاه، پایمال شوند.

3 - نام دیگر این سوره «سلیمان» است. او یکی از پیامبران بزرگ خدا بود و به حکومت و پادشاهی بزرگی رسید.

4 - موضوعات مهم این سوره چنین است: قیامت، اشاره‌ای به داستان موسی علیه‌السلام، داستان سلیمان علیه‌السلام و غیبت پرنده‌ای به نام هدهد. هدهد برای سلیمان خبر آورد که در یمن، زنی به نام «بلقیس» خورشید را می‌پرستد. سلیمان به بلقیس نامه نوشت و او را به فلسطین فرا خواند، در پایان، بلقیس یکتاپرست می‌شود.

نَمل : آیه 6 - 1

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ طس تِلْکَ آَیَاتُ الْقُرْآَنِ وَکِتَابٍ مُبِینٍ (1) هُدًی وَبُشْرَی لِلْمُؤْمِنِینَ (2) الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ بِالاَْخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ (3) إِنَّ الَّذِینَ لَا یُؤْمِنُونَ بِالاَْخِرَةِ زَیَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ یَعْمَهُونَ (4) أُولَئِکَ الَّذِینَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذَابِ وَهُمْ فِی الاَْخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ (5) وَإِنَّکَ لَتُلَقَّی الْقُرْآَنَ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ عَلِیمٍ (6)

در ابتدا، دو حرف «طا» و «سین» را ذکر می‌کنی، قرآن معجزه‌ای است که از همین حروف «الفبا» شکل گرفته است. این آیاتِ قرآن است که بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

نازل کردی، قرآن کتاب روشنگری است که حقایق جهان را برای انسان بیان می‌کند و راه سعادت را به او می‌آموزد.

قرآن، مایه هدایت مؤمنان است و آنان را بشارت می‌دهد، همان مؤمنانی که نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند و به روز قیامت، یقین دارند.

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیام تو را برای مردم بیان کرد، گروهی پیام قرآن تو را شنیدند و به روز قیامت ایمان آوردند، آنان به رستگاری می‌رسند و در روز قیامت در بهشت جای خواهند گرفت، امّا کافران قرآن را دروغ پنداشتند و به روز قیامت ایمان نیاوردند.

تو آن کافران را به حال خود رها می‌کنی تا آنجا که گناهانشان در نظرشان زیبا جلوه می‌کند و آنان در گمراهی خود، سرگردان می‌شوند.

آری، تو راه هدایت را به همه نشان می‌دهی، تو هیچ کس را مجبور به ایمان آوردن نمی‌کنی، تو انسان را آزاد آفریده‌ای، او خودش باید راه خود را انتخاب کند، تو کسانی را که راه کفر را انتخاب می‌کنند به حال خود رها می‌کنی، آنان دیگر از توفیق تو بی‌بهره می‌شوند و راه سقوط خود را ادامه می‌دهند، گویی که این راه برای آنان، زیباتر از همه چیز است، آنان از سرنوشتی که در انتظارشان است، نگران نیستند و به خوشی‌های خود ادامه می‌دهند و دچار غفلت بزرگی می‌شوند.

آنان در این دنیا دلخوش هستند، امّا مرگ در کمین آنان است، عذاب سختی در انتظار آنان است. روز قیامت که فرا رسد می‌فهمند که بیش از همه، زیان کرده‌اند. روز قیامت، روز پشیمانی آنان است، آن روز می‌فهمند که در دنیا سرمایه‌های وجودی خویش را تباه کرده‌اند و به خود ظلم کرده‌اند.

تو برای هدایت آنان،قرآن را فرستادی، امّا ایمان نیاوردند و قرآن و پیامبر تو را انکار کردند، این قرآن، کتاب توست، از طرف تو که خدای فرزانه و دانا هستی بر قلب محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل شده است. قرآن از انسان‌ها می‌خواهد تا به قیامت ایمان بیاورند و خود را برای آن روز آماده کنند و برای آن روز توشه

آماده کنند.

نَمل : آیه 12 - 7

إِذْ قَالَ مُوسَی لِأَهْلِهِ إِنِّی آَنَسْتُ نَارًا سَآَتِیکُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ آَتِیکُمْ بِشِهَابٍ قَبَسٍ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ (7) فَلَمَّا جَاءَهَا نُودِیَ أَنْ بُورِکَ مَنْ فِی النَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَا وَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ (8) یَا مُوسَی إِنَّهُ أَنَا اللَّهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ (9) وَأَلْقِ عَصَاکَ فَلَمَّا رَآَهَا تَهْتَزُّ کَأَنَّهَا جَانٌّ وَلَّی مُدْبِرًا وَلَمْ یُعَقِّبْ یَا مُوسَی لَا تَخَفْ إِنِّی لَا یَخَافُ لَدَیَّ الْمُرْسَلُونَ (10) إِلَّا مَنْ ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْنًا بَعْدَ سُوءٍ فَإِنِّی غَفُورٌ رَحِیمٌ (11) وَأَدْخِلْ یَدَکَ فِی جَیْبِکَ تَخْرُجْ بَیْضَاءَ مِنْ غَیْرِ سُوءٍ فِی تِسْعِ آَیَاتٍ إِلَی فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ کَانُوا قَوْمًا فَاسِقِینَ (12)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم مکّه را به یکتاپرستی فرا خواند، امّا آنان او را مورد آزار و اذیّت قرار می‌دادند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از ایمان نیاوردن آنان اندوهناک شد، اکنون می‌خواهی از پنج پیامبر خود سخن بگویی (موسی، داوود، سلیمان، صالح و لوط علیهم‌السلام). تو دوست داری محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بداند که پیامبران دیگر هم، برای هدایت دیگران سختی‌های زیادی را تحمّل کردند و مردم آنان را دروغگو خواندند.

سخن را از موسی علیه‌السلام آغاز می‌کنی و از حسّاس‌ترین لحظه‌های زندگی موسی علیه‌السلامسخن می‌گویی، آن شبی که موسی علیه‌السلام راه بیت‌المقدس را گم کرد، موسی علیه‌السلام با خانواده خود در شبی سرد و تاریک، گرفتار طوفان شد و راه را گم کرد، تو آن شب او را یاری کردی و به او مقام نبوّت عطا کردی.

موسی علیه‌السلام در مصر به دنیا آمد و در کاخ فرعون بزرگ شد، وقتی او به سنّ جوانی رسید، برای او حادثه‌ای پیش آمد که ناچار شد از مصر فرار کند. او از مصر به «مدین» آمد. مدین، نام منطقه‌ای در شام (سوریه) بود.

او با شعیب علیه‌السلام که پیامبر بود، آشنا شد و با دختر او ازدواج کرد. موسی علیه‌السلام از مال و ثروت دنیا هیچ چیز همراه خود نداشت، شعیب علیه‌السلام به او گفت: «مهریه دخترم این است که هشت سال برای ما گوسفندان را به چرا ببری».

موسی علیه‌السلام پذیرفت، او هشت سال برای آنان چوپانی کرد، دو سال دیگر هم بیشتر ماند.

از زمانی که او به مَدیَن آمده بود، ده سال گذشته بود، او تصمیم گرفت به مصر بازگردد، پس با شعیب علیه‌السلام خداحافظی کرد و با همسرش آماده حرکت شد.

موسی علیه‌السلام به سوی مصر می‌رفت، او راهی طولانی در پیش داشت، در شبی سرد و طوفانی، موسی علیه‌السلام راه را گم کرد، او به جای این که به سوی مصر برود، به سمت جنوب صحرای سینا به پیش رفت تا این که نزدیک رشته‌کوه «طور» رسید.

او به سمت راست خود نگاه کرد، آتشی در تاریکی شب دید. آن نور از «درّه طُوی» بود. (درّه طوی، سمت راستِ کوه طور بود).

موسی علیه‌السلام نمی‌دانست که به چه مهمانی بزرگی فرا خوانده شده است، او نمی‌دانست که گم‌کردن راه، بهانه‌ای برای رسیدن به این سرزمین بوده است. او به خانواده خود گفت: «آتشی از دور می‌بینم، شما اینجا بمانید تا من بروم ببینم چه خبر است، شاید هم بتوانم از آتش، شعله‌ای برای شما بیاورم که شما

خود را با آن گرم کنید».

موسی علیه‌السلام به سوی آتش آمد، نور از درختی شعله‌ور بود، نزدیک‌تر رفت، ناگهان صدایی به گوش او رسید: «خجسته و مبارک باشد هر کس در این آتش است ! مبارک باد کسی که کنار این آتش است ! پاک و منزّه است خدایی که پروردگار جهانیان است».

سبحان اللّه !

موسی علیه‌السلام تعجّب کرد، این صدای کیست که به گوش می‌رسد. این تو بودی که با او سخن می‌گفتی، منظور از کسی که کنار آتش است، موسی علیه‌السلام بود، منظور از کسانی که در آن آتش بودند، فرشتگان هستند.

تو با موسی علیه‌السلام سخن گفتی: «ای موسی ! من خدای یگانه هستم، خدای توانا و فرزانه».

تو بالاتر از این هستی که جسم داشته باشی، تو هرگز به شکل نور، ظاهر نمی‌شوی، تو جسم نداری و هرگز به شکلی ظاهر نمی‌شوی، این درخت، جلوه‌ای از نور تو بود، آن شب تو نوری را آفریدی و بر آن درخت جلوه‌گر کردی.

سبحان اللّه !

اگر کسی می‌توانست تو را با چشم ببیند، دیگر تو خدا نبودی، بلکه یک آفریده بودی !

هر چه با چشم دیده شود، مخلوق است. هر چیزی که با چشم دیده شود، یک روز از بین می‌رود و تو هرگز از بین نمی‌روی !

سبحان اللّه !

تو صفات و ویژگی‌های مخلوقات را نداری، اگر تو یکی از آن صفات را

می‌داشتی، حتماً می‌شد تو را درک کرد و می‌شد تو را با چشم دید، امّا دیگر تو نمی‌توانستی همیشگی باشی، گذر زمان تو را هم دگرگون می‌کرد.

تو خدای یگانه‌ای، هیچ صفتی از صفات مخلوقات خود را نداری، هرگز نمی‌توان تو را حس کرد و دید.

«ای موسی ! عصایت را بر زمین انداز».

موسی علیه‌السلام عصای خود را بر زمین انداخت، ناگهان آن عصا مار بزرگی گردید و به هر سو می‌خزید، ترس تمام وجود موسی علیه‌السلام را فرا گرفت و فرار کرد.

تو او را صدا زدی و گفتی: «ای موسی ! نترس زیرا پیامبران من، وقتی در حضور من هستند از هیچ چیز ترس و وحشتی ندارند. ای موسی ! من تو را به پیامبری برگزیده‌ام، تو نباید از من بترسی، من خدای مهربان هستم، حتّی کسانی که به خود ستم کرده‌اند، اگر توبه کنند و بدی‌ها را به خوبی‌ها تبدیل کنند، من آن‌ها را می‌بخشم، من خدای بخشنده و مهربان هستم».

وقتی موسی علیه‌السلام این سخن تو را شنید، بازگشت و دست دراز کرد و با دست سر آن مار را گرفت، ناگهان آن مار به عصا تبدیل شد.(31)

تو از موسی علیه‌السلام خواستی تا دست خود را در گریبان ببرد و آن را بیرون آورد، ناگهان دست او نورانی و درخشنده شد، به گونه‌ای که نور و روشنایی آن بر آفتاب برتری داشت. این معجزه دوم موسی علیه‌السلام بود. این نور برای دست موسی علیه‌السلام هیچ ضرری نداشت، آتش نبود که دست او را بسوزاند، دست او در کمال صحّت و سلامتی بود.

اکنون تو دو معجزه به موسی علیه‌السلام دادی: عصا و دست نورانی. به او خبر

می‌دهی که منتظر معجزات دیگر هم باشد، تو به او هفت معجزه دیگر خواهی داد، معجزات او نُه معجزه خواهد بود. او باید با این معجزات به سوی فرعون و فرعونیان برود و آنان را به یکتاپرستی فرا بخواند و از گمراهی نجات بدهد، آری، آن‌ها مردمی طغیانگر و نافرمان بودند و موسی علیه‌السلامرا به سوی آنان فرستادی.

نَمل : آیه 14 - 13

فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ آَیَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِینٌ (13) وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَیْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِینَ (14)

موسی علیه‌السلام از کوه طور برگشت، او اکنون پیامبر است. او مأموریّت بزرگی بر عهده دارد، باید نزد فرعون می‌رفت و او را به بندگی تو فرا می‌خواند.

موسی علیه‌السلام به کاخ فرعون رفت و او و یارانش را به یکتاپرستی فرا خواند و چنین گفت:

ــ ای فرعون ! من فرستاده خدای تو هستم.

ــ ای موسی ! بگو بدانم خدای تو کیست؟ مگر غیر از من خدایِ دیگری وجود دارد؟

ــ خدای من آن کسی است که آفرینش هر چیز را به او ارزانی داشته است و راه کمال را به او آموخته است.

ــ اگر راست می‌گویی و تو پیامبر هستی، معجزه خود را نشان بده !

در این هنگام، موسی علیه‌السلام عصای خود را بر زمین انداخت، به قدرت تو، آن عصا تبدیل به اژدهایی وحشتناک شد، اژدهایی بزرگ که می‌رفت تخت

فرعون را ببلعد. فرعون فریاد زد: «ای موسی! این اژدها را بگیر». موسی علیه‌السلامدست دراز کرد و آن اژدها تبدیل به عصا شد.

همچنین موسی علیه‌السلام دست خود را به گریبان برد و سپس بیرون آورد، همه دیدند که دست او آن‌چنان نورانی و درخشنده شد که روشنایی آن بر آفتاب برتری داشت.

فرعون این دو معجزه را دید، حقّ را شناخت، اطرافیان او هم حقّ را شناختند، دو معجزه موسی علیه‌السلام روشنگر بود، امّا آنان معجزه موسی علیه‌السلام را سحر و جادو خواندند و گفتند: «ای موسی ! تو به اینجا آمده‌ای تا با سحر و جادوی خود ما را از وطنمان بیرون کنی».

آنان به حقیقتِ معجزه‌های موسی علیه‌السلام یقین پیدا کردند و فهمیدند او پیامبر توست، امّا از روی ظلم و تکبّر، آن معجزات را دروغ خواندند و به موسی علیه‌السلامایمان نیاوردند و او را جادوگر خواندند.

تو به فرعون و فرعونیان فرصت دادی، امّا آنان بر طغیان خود افزودند، وقتی مهلت آنان به پایان آمد، آنان را در رود نیل غرق کردی ! آری، این عاقبت تبهکاران است.

همه آنان در رود نیل غرق شدند و در روز قیامت هم به آتش جهنّم گرفتار می‌شوند، این عاقبت دردناکی برای آن تبهکاران بود، آنان می‌توانستند راه هدایت را انتخاب کنند و به رستگاری برسند، امّا خودشان راه ظلم و طغیان را برگزیدند و سرانجام عذاب تو فرا رسید و همه نابود شدند.

نَمل : آیه 16 - 15

وَلَقَدْ آَتَیْنَا دَاوُودَ وَسُلَیَْمانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی فَضَّلَنَا عَلَی کَثِیرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ (15) وَوَرِثَ سُلَیَْمانُ دَاوُودَ وَقَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّیْرِ وَأُوتِینَا مِنْ کُلِّ شَیْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِینُ (16)

وقتی قرآن تو را می‌خوانم می‌بینم که اکثر پیامبران تو با سختی‌های زیادی روبرو شدند: موسی، ابراهیم، نوح، هود، صالح، لوط و شعیب علیهم‌السلام.

هر کدام از آنان با نوعی از انحرافات مبارزه کردند و مردم را به سوی هدایت فرا خواندند، گروهی آنان را دروغگو خواندند، امّا آنان راه خود را ادامه دادند و با همه سختی‌ها کنار آمدند.

اکنون تو می‌خواهی از سلیمان علیه‌السلام برایم سخن بگویی، در زمان او شرایط برای تشکیل حکومتی بزرگ آماده بود. سلیمان علیه‌السلام پیامبر تو بود و چهل سال بر سرزمین بزرگی حکومت کرد، (حکومت او سوریه، فلسطین، عراق و

جنوب ایران را در برمی‌گرفت).(32)

بیشتر پیامبران تو با مخالفت شدید قوم خود روبرو شدند و مجبور شدند از شهر و دیار خود هجرت کنند، امّا تو سرنوشت سلیمان علیه‌السلام را به گونه‌ای دیگر رقم زدی، تو جنّ‌ها را مطیع او کردی، حیوانات را هم رام او نمودی و...

تو چنین خواستی که او بر سرزمین بزرگی حکومت کند، این اراده تو بود، اکنون برایم از سلیمان علیه‌السلام سخن می‌گویی تا من با او بیشتر آشنا شوم.

پیامبران با هم فرقی ندارند، آنان وظیفه خود را انجام می‌دهند، مهم نیست که پیامبری حکومت داشته باشد یا نه. نه پادشاهی سلیمان علیه‌السلام بد است و نه فقر ایّوب علیه‌السلام !

آری، تو ایّوب علیه‌السلام را به سختی‌های زیادی مبتلا نمودی، او بیمار شد و فرزندان او از دنیا رفتند و ثروت و دارایی خود را از دست داد، تو سلیمان علیه‌السلامرا پادشاه کردی و شرق و غرب دنیا را در اختیار او نهادی. ایّوب و سلیمان علیهماالسلام، هر دو شکرگزار تو بودند و تسلیم امر تو !

مهم نیست که من پُست، مقام و ثروت دارم یا ندارم، مهم این است که بنده تو باشم، ارزش انسان به ثروت نیست. فقر و بیماری هم نشانه بدبختی انسان نیست. اگر کسی بنده مؤمن تو باشد، همواره شکرگزار توست، در هر حالی‌که باشد، تسلیم امر توست. تو صلاح و مصلحت بندگان خود را می‌دانی، یکی را بر تخت پادشاهی می‌نشانی و یکی را آماج سختی‌ها قرار می‌دهی.

سلیمان علیه‌السلام، فرزندِ داوود علیه‌السلام بود، داوود علیه‌السلام بیش از پنج قرن، بعد از موسی علیه‌السلامزندگی می‌کرد. (او تقریباً دو هزار و پانصد سال پیش زندگی می‌کرد). تو

داوود علیه‌السلام را به پیامبری برگزیدی و به او کتاب «زبور» را دادی و حکومت بر سرزمینی وسیع (فلسطین، سوریه، عراق و جنوب ایران) را به او عطا کردی.

تو به داوود علیه‌السلام پسری به نام سلیمان دادی، وقتی سلیمان سیزده ساله شد، تو او را به پیامبری برگزیدی. تو از داوود علیه‌السلامخواستی تا پسرش سلیمان را به عنوان جانشین خود به مردم معرّفی کند.

آری، تو به داوود و سلیمان علیهماالسلام، علم و دانش عطا کردی و آن دو نیز حمد و سپاس تو را به جای آوردند و چنین گفتند: «سپاس از آنِ خدایی است که ما را بر بسیاری از بندگان مؤمنش برتری داد».

پس از مرگ داوود علیه‌السلام، سلیمان علیه‌السلام جانشین او شد و به حکومت رسید. سلیمان علیه‌السلام وارث همه نعمت‌هایی شد که تو به داوود علیه‌السلام داده بودی.

سلیمان علیه‌السلام به مردم چنین گفت: «ای مردم ! خدا مرا به زبان پرندگان آشنا کرد، او به من هرگونه نعمتی عطا نمود. به درستی که این فضل و برتری آشکاری است که خدا به من عطا کرده است».

سلیمان علیه‌السلام پادشاهی بزرگ بود، او در کاخی باشکوه زندگی می‌کرد، لباس‌های گران‌قیمت می‌پوشید، امّا هرگز دچار غرور و غفلت و دنیاپرستی نشد.

هر روز صبح به امور حکومت رسیدگی می‌کرد، با وزیران و بزرگان، جلسه می‌گذاشت و با آنان سخن می‌گفت، سپس از کاخ بیرون می‌آمد و نزد فقیران می‌رفت و کنار آنان روی زمین می‌نشست و چنین می‌گفت: «من فقیری هستم که با فقیران می‌نشینم».

آری، او خود را فقیر و نیازمند درگاه تو می‌دانست و با این که در اوج قدرت و عظمت بود با بندگان تو مهربانی می‌نمود و با آنان همنشین می‌شد.

خیلی از پادشاهان به فقیران کمک مادی کرده‌اند، امّا کمتر پادشاهی پیدا می‌شود که با فقیران همنشین شود. آری، کمک مادی به فقیران برای پادشاهان کاری ندارد، آنچه مهم است این است که پادشاه تواضع و فروتنی خود را به فقیران هدیه کند.(33)

مرکز حکومت او، شهر بیت‌المقدس در فلسطین بود. روزی او با لشکر از بیت‌المقدس خارج شد. پرندگان بالای سر لشکریان پرواز می‌کردند تا سایه آن‌ها بر سر لشکریان بیفتد و آفتاب آن لشکریان را اذیّت نکند.

کسی که در خارج از شهر به عبادت مشغول بود، نگاهش به لشکر سلیمان علیه‌السلامافتاد و پیش خود گفت: «خدا به سلیمان پادشاهی بزرگی داده است».

سلیمان علیه‌السلام از این سخن باخبر شد، نزد او رفت و گفت: «یک ذکر خدا بهتر و بالاتر از همه این عظمت و شکوه است. این عظمت و شکوه، روزی از بین می‌رود، امّا ثواب ذکر خدا هرگز از بین نمی‌رود».(34)

یک بار دیگر این سخن تو را در آیه 16 می‌خوانم: «سلیمان از داوود ارث برد».

مناسب می‌بینم که به تاریخ سفر کنم... به روزگاری بروم که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از دنیا رفت و مردم ابوبکر را به عنوان خلیفه انتخاب کردند. وقتی که ابوبکر به خلافت رسید، «فدک» را از فاطمه علیهاالسلام گرفت. فاطمه علیهاالسلام برای اثبات حقّ خود از این آیه استفاده کرد: «سلیمان از داوود ارث برد».

ماجرای فدک چیست؟

فدک ، سرزمینی آباد و حاصل‌خیز بود، آن سرزمین ، چشمه‌های آب فراوان و نخلستان‌های زیادی داشت، فاصله آن تا مدینه حدود دویست و هفتاد کیلومتر بود.(35)

در سال هفتم هجری، یهودیانِ قلعه خیبر دور هم جمع شدند و تصمیم گرفتند تا به مدینه حمله کنند ، امّا پیامبر از تصمیم آن‌ها باخبر شد و با سپاه بزرگی به سوی خیبر حرکت کرد . قلعه خیبر به محاصره نیروهای اسلام درآمد و سرانجام یهودیان خیبر شکست خوردند.

در نزدیکی‌های خیبر ، گروهی دیگر از یهودیان ، در «فدک» زندگی می‌کردند . آن‌ها نیز با یهودیانِ خیبر همدست شده بودند ، پیامبر قصد داشت که به فدک حمله کند.

زمانی که پیامبر منتظر بود تا سپاه اسلام استراحتی داشته باشند تا با روحیّه بهتری به جنگ یهودیان فدک بروند، فرستاده مردم فدک نزد پیامبر آمد و گفت: «ای محمّد ، مردمِ فدک مرا فرستاده‌اند تا من از طرف آن‌ها با شما پیمان صلح را امضاء کنم ، آن‌ها حاضر هستند که نیمی از سرزمین خود، فدک را به شما بدهند و شما از حمله به آن‌ها صرف نظر کنی و در مقابل، آن‌ها فرمانروایی شما را نیز می‌پذیرند» .

پیامبر لحظاتی فکر کرد و لبخندی بر لب‌های او نشست ، او با این پیشنهاد موافقت کرد .(36)

پیمان صلح نوشته شد ، سپاهیان اسلام نیز خوشحال شدند ، دیگر از جنگ و

لشکرکشی خبری نبود ، آری ، سرزمین فدک بدون هیچ‌گونه جنگ و لشکرکشی تسلیم شد .

در این میان جبرئیل فرود آمد و آیه ششم سوره «حشر» نازل شد: «آن غنیمت‌هایی که برای به دست آوردن آن ، لشکر کشی نکرده‌اید، مالِ پیامبر است».

این‌گونه بود که تو فدک را به پیامبر بخشیدی.(37)

مدّتی از این ماجرا گذشت، پیامبر در مدینه بود. تو آیه 26 سوره «إسراء» را بر او نازل کردی: «ای محمّد، حقّ خویشان خود را ادا کن ».

پیامبر از جبرئیل سؤال کرد:

ــ ای جبرئیل آیا می‌شود برایم بگویی که من حقّ و حقوق چه کسی را باید بدهم ؟

ــ تو باید فدک را به فاطمه بدهی ، فدک از این لحظه به بعد مالِ اوست .(38)

آری، فدک از آنِ فاطمه علیهاالسلام شد ، پیامبر همه غنیمت‌های فدک را تحویل او داد .

فاطمه علیهاالسلام به فقرای مدینه خبر داد تا به خانه او بیایند و همه آن غنیمت‌ها را بین آن‌ها تقسیم کرد . همه فقیران خوشحال شدند.

وقتی پیامبر از دنیا رفت، مردم ابوبکر را به خلافت انتخاب کردند. ابوبکر فدک را از فاطمه علیهاالسلام گرفت.

روزی فاطمه علیهاالسلام به مسجد آمد و با ابوبکر درباره فدک سخن گفت، ابوبکر با صدای بلند به او چنین گفت: «ای دختر پیامبر ! من درباره فدک، فقط به سخن پدرت عمل کرده‌ام . من خدا را شاهد می‌گیرم که از پیامبر شنیدم که فرمود: ما

پیامبران ، هیچ ثروتی از خود به ارث نمی‌گذاریم ، ما فقط ، علم و حکمت به ارث می‌گذاریم ،و هر چه از ما باقی بماند برای همه مردم است» .(39)

مردم وقتی این سخن ابوبکر را شنیدند، خیلی خوشحال شدند و با خود چنین گفتند: «ابوبکر چه خلیفه خوبی است ! او می‌خواهد به سخن پیامبر عمل کند».

آن روز ابوبکر خوشحال بود و لبخند به لب داشت، او خیال می‌کرد که جواب محکمی به فاطمه علیهاالسلام داده است .

امّا ناگهان صدای فاطمه علیهاالسلام در مسجد پیچید:

ــ ای ابوبکر ! تو می‌گویی پیامبر فرموده که هیچ کس از پیامبران ، ارث نمی‌برد ، آیا توقرآن را قبول داری ؟

ــ آری.

ــ آیا سوره «نمل»، آیه 16 را خوانده‌ای؟ آنجا که خدا می‌گوید: (وَ وَرِثَ سُلَیْمانُ دَاوُودَ» :«سلیمان از داوود ارث برد».

ــ آری. این آیه را خوانده‌ام.

ــ مگر داوود پیامبر نبود ؟ پس چگونه شد که سلیمان از داوود ارث برد ؟ آیا سلیمان از داوود ارث می‌برد ، امّا من از پدرم ارث نبرم ؟ چرا به پیامبر دروغ می‌بندی ؟ آیا می‌خواهی به قانون روزگار جاهلیّت حکم کنی ؟(40)

مردم با شنیدن سخن فاطمه علیهاالسلام به فکر فرو رفتند ، آنان با خود چنین گفتند: «عجب ! پیامبر بارها گفته بود که بعد از من افرادی پیدا خواهند شد که حدیث دروغین به من نسبت خواهند داد ، اوّلین دروغگو، همین ابوبکر خلیفه است ».

آری، پیامبر به همه دستور داده بود تا هرگاه حدیثی را شنیدند، آن را به قرآن عرضه کنند، اگر آن حدیث مخالف قرآن بود، هرگز آن را قبول نکنند، معلوم شد که خلیفه، نسبتِ دروغ به پیامبر داده است !

همه کسانی که در مسجد بودند با سخنان فاطمه علیهاالسلام از خواب غفلت بیدار شدند.

فاطمه علیهاالسلام اکنون به هدف خود رسید ، او می‌خواست به بهانه فدک ، حقیقت این حکومت را برای مردم بازگو کند و در این کار موفّق شد .

او پیروز این میدان است ، صدای او برای همیشه در گوش تاریخ، طنین انداز است . سخن او چراغ راه کسانی است که در جستجوی حقیقتند.

فاطمه علیهاالسلام اوّلین کسی است که راه بررسی حدیث را به صورت عملی، نشان می‌دهد، کاش همه از فاطمه علیهاالسلام این درس را به خوبی فرا می‌گرفتیم، کاش همواره قرآن را ملاک سنجش قرار می‌دادیم !

نَمل : آیه 19 - 17

وَحُشِرَ لِسُلَیَْمانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَالاْءِنْسِ وَالطَّیْرِ فَهُمْ یُوزَعُونَ (17) حَتَّی إِذَا أَتَوْا عَلَی وَادِ الَّنمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ یَا أَیُّهَا الَّنمْلُ ادْخُلُوا مَسَاکِنَکُمْ لَا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیَْمانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ (18) فَتَبَسَّمَ ضَاحِکًا مِنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتِی أَنْعَمْتَ عَلَیَّ وَعَلَی وَالِدَیَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِی بِرَحْمَتِکَ فِی عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ (19)

سخن از سلیمان علیه‌السلام و حکومت او بود، حکومت او، یک حکومت عادی نبود، تو به او معجزات زیادی داده بودی، به او قدرت فهمیدن حرف‌های پرندگان و مورچگان را عطا کرده بودی.

تو قدرت خود را در حکومت سلیمان علیه‌السلام آشکار کردی، تو می‌توانی به هر کس که بخواهی علم و دانش زیادی دهی به گونه‌ای که حتّی سخن حشرات و حیوانات را متوجّه شود.

در اینجا برایم از ماجرای «سلیمان علیه‌السلام و مورچه» سخن می‌گویی، روزی سلیمان علیه‌السلام با لشکر بزرگ خود به سویی می‌رفت، لشکر او از انسان‌ها، جنّ‌ها و پرندگان بود و همه آنان در صف‌های منظّم، دور هم، گرد آمده بودند.

سلیمان علیه‌السلام و لشکرش به سرزمین مورچگان رسیدند، مورچه‌ای به بقیّه گفت: «ای مورچگان ! فوراً به لانه‌های خود بروید تا سلیمان و لشکرش شما را ناآگاهانه پایمال نکنند».

سلیمان علیه‌السلام این سخن را شنید و خندید، خنده او، خنده شادی و شوق بود. به راستی چرا او از شنیدن این سخن شاد شد؟

او در میان لشکر خود بود و هزاران نفر دور او بودند، امّا باز هم تو او را از سخن مورچه‌ای در بیابان آگاه کردی ! او از این نعمتی که به او دادی، شاد شد.

آن مورچه از عدالت سلیمان علیه‌السلام و لشکرش باخبر بود، او می‌دانست که هرگز سلیمان علیه‌السلام و لشکر او از روی عمد، مورچه‌ای را پایمال نمی‌کنند، آن مورچه از این ترسید که مبادا ناآگاهانه مورچگان را پایمال کنند.

وقتی سلیمان علیه‌السلام فهمید که آوازه عدالت او حتّی به گوش مورچگان بیابان هم رسیده است، خوشحال شد و لبخند زد، سپس دست به سوی آسمان گرفت و چنین گفت: «بارخدایا ! به من توفیق بده تا شکر نعمت‌هایی که به من و به پدر و مادرم عطا کردی به جا آورم. توفیقم ده تا عمل نیکویی انجام دهم که خشنودی تو را در پی داشته باشد. از تو می‌خواهم تا به رحمت خود، مرا در زمره بندگان شایسته خویش قرار دهی».

در این آیات تو از مورچه‌ای سخن گفتی که به سطح بالایی از آگاهی رسیده بود، او از دنیای انسان‌ها باخبر بود و حتّی از عدالت سلیمان علیه‌السلام و لشکرش

باخبر بود، گویا این یکی از امتیازاتی بوده است که تو به سلیمان علیه‌السلام داده بودی. حیوانات، پرندگان و حشرات در زمان حکومت او به آگاهی بیشتری رسیده بودند. این چیزی بود که با قدرت و معجزه تو روی داده بود.

وقتی سلیمان علیه‌السلام سخن مورچه را شنید، دست به دعا برداشت و از تو توفیق شکرگزاری نعمت‌ها را خواست.

باید به این سخن سلیمان علیه‌السلام بسیار فکر کنم، اگر چیزی بهتر از شکرگزاری بود، سلیمان علیه‌السلام آن را از تو تقاضا می‌کرد، سلیمان علیه‌السلام نمی‌گوید: «خدایا ! حکومت مرا حفظ کن !»، او از تو می‌خواهد که به او شکرگزاری عطا کنی !

شکرگزاری پادزهر همه ناخوشی‌های دنیا است، باید از سلیمان علیه‌السلام این درس را بیاموزم، باید در لحظه لحظه زندگی‌ام، شکرگزار و حق‌شناس باشم، فقط در این صورت است که شادابی و آرامش از آنِ من خواهد بود و همه، حسرت نشاط درونی مرا خواهند خورد ! خوشبختی در این است که من خوبی‌ها و زیبایی‌های زندگی خود را ببینم و شکرگزار آن باشم.

این درس بزرگی برای من است، هر وقت من به یاد نعمتی از نعمت‌های تو می‌افتم، باید از تو بخواهم که توفیق شکر آن نعمت را به من بدهی. اگر شکر نعمت‌هایی که به من داده‌ای را به جا آورم، آن نعمت‌ها برای من باقی می‌ماند و بیشتر هم می‌شود، امّا کفران نعمت سبب می‌شود تا نعمت‌ها از دست من خارج شوند.(41)

نَمل : آیه 28 - 20

وَتَفَقَّدَ الطَّیْرَ فَقَالَ مَا لِیَ لَا أَرَی الْهُدْهُدَ أَمْ کَانَ مِنَ الْغَائِبِینَ (20) لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِیدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَیَأْتِیَنِّی بِسُلْطَانٍ مُبِینٍ (21) فَمَکَثَ غَیْرَ بَعِیدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُکَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ یَقِینٍ (22) إِنِّی وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِکُهُمْ وَأُوتِیَتْ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِیمٌ (23) وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا یَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِیلِ فَهُمْ لَا یَهْتَدُونَ (24) أَلَّا یَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِی یُخْرِجُ الْخَبْ‌ءَ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَیَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ (25) اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ (26) قَالَ سَنَنْظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ کُنْتَ مِنَ الْکَاذِبِینَ (27) اذْهَبْ بِکِتَابِی هَذَا فَأَلْقِهِ إِلَیْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا یَرْجِعُونَ (28)

اکنون از ماجرای «هُدهُد» برایم سخن می‌گویی، در زبان فارسی به این پرنده، «شانه به سر» می‌گویند. در میان پرندگانی که همراه سلیمان علیه‌السلام بودند،

یک هدهد بود.

روزی سلیمان علیه‌السلام متوجّه شد که هدهد در جمع پرندگان نیست. سلیمان چنین گفت: «چرا هدهد را نمی‌بینم، مگر او غایب است؟ من او را کیفر سختی خواهم کرد یا سرش را از تنش جدا خواهم کرد مگر اینکه دلیل قانع‌کننده‌ای برای این غیبت خود بیاورد».

آری، سلیمان علیه‌السلام به دقّت مراقب حکومت بود تا آنجا که غیبت یک پرنده هم از چشم او پنهان نمی‌ماند. او حکومت خود را با نظم عجیبی اداره می‌کرد، او می‌دانست که یک نافرمانی می‌تواند کم‌کم، نظم حکومت را از بین ببرد، او تصمیم داشت اگر هدهد دلیل قانع کننده نیاورد، او را مجازات کند.

طولی نکشید که هدهد نزد سلیمان علیه‌السلام آمد و به او چنین گفت:

ای سلیمان ! من بر چیزی آگاهی یافتم که تو از آن بی‌خبری ! من از سرزمین سبا می‌آیم، از آنجا خبری درست برایت آورده‌ام. در آن سرزمین زنی را دیدم که بر مردم حکومت می‌کند، او از همه نعمت‌های دنیایی بهره‌مند است، به ویژه آن که تختِ پادشاهی او بسیار گران‌قیمت است، امّا من دیدم که او و قومش به جای خدای یگانه، خورشید را می‌پرستند و در برابر خورشید سجده می‌کنند، شیطان اعمالشان را برای آنان آراسته بود و آنان را از راه درست بازداشته است و در نتیجه آنان از راه حقّ دور افتاده‌اند.

چرا آنان برای خدای یگانه سجده نمی‌کنند؟

چرا آنان خدا را نمی‌پرستند که رازهای پنهان آسمان‌ها و زمین را آشکار می‌کند؟ چرا خدایی را نمی‌پرستند که آنچه را پنهان یا آشکار می‌کنند، می‌داند.

خدایی جز خدای یگانه نیست. او همان خدایی است که فرمانروایی او بر جهان، بزرگ و عظیم است.

وقتی سخن هدهد به پایان رسید، سلیمان علیه‌السلام به او گفت: «من تحقیق می‌کنم ببینم راست می‌گویی یا دروغ».

آری، سخن هدهد به سرنوشت یک ملّت گره می‌خورد، سلیمان علیه‌السلام سریع قضاوت نکرد، بلکه تصمیم گرفت تا اطّلاعات بیشتری کسب کند. سلیمان علیه‌السلامنه سخن هدهد را رد کرد و نه آن را قبول کرد، بلکه بر اساس آن، تحقیق را آغاز نمود.

او نامه‌ای نوشت و سپس هدهد را فرا خواند و چنین گفت: «ای هدهد ! این نامه را ببر و نزد آن پادشاه بیفکن و در گوشه‌ای در انتظار بنشین و ببین آن‌ها چه می‌گویند و چه می‌کنند و خبر آن را برای من بیاور».

هدهد با نامه سلیمان علیه‌السلام به سوی سرزمین سبا پرواز کرد تا مأموریّت خود را انجام دهد.

مناسب می‌بینم در اینجا دو نکته را بنویسم:

1 - هدهد یکی از هزاران پرنده‌ای است که در لشکر سلیمان علیه‌السلام بود، امّا آن‌قدر آزادی بیان داشت که به سلیمان علیه‌السلامبگوید: «من چیزی را می‌دانم که تو نمی‌دانی» !

سلیمان علیه‌السلام هرگز دچار غرور نشد، با دقّت به سخن هدهد گوش داد، یک حکومت وقتی می‌تواند موفّق باشد که افراد عادی بتوانند هنگام لزوم به رئیس حکومت آزادانه چنین بگویند: «من چیزی را می‌دانم که تو نمی‌دانی».

وقتی رئیس یک حکومت خود را در همه امور، کارشناس بداند، آن جامعه سقوط خواهد کرد، اگر رئیس حکومت احساس کند از همه چیز باخبر است و از دیگران بخواهد که از نظر او پیروی کنند، آن جامعه به فلاکت و بدبختی می‌افتد. سلیمان علیه‌السلام با آن که پیامبر بود، سخن هدهد را شنید.

2 - هدهد به سرزمین «سبا» رفته بود، «سبا» سرزمینی است که امروزه قسمتی از کشور یمن است. مرکز حکومت سلیمان علیه‌السلام در فلسطین و بیت‌المقدس بوده است.

بین فلسطین تا یمن، بیش از هزار کیلومتر است و هدهد توانسته است این فاصله را طی کند و این در دنیای پرندگان عجیب نیست. امروزه ثابت شده است که بعضی از پرندگان مهاجر مانند مرغان دریایی در سال، بیش از 30 هزار کیلومتر پرواز می‌کنند !

نَمل : آیه 35 - 29

قَالَتْ یَا أَیُّهَا الْمَلَأُ إِنِّی أُلْقِیَ إِلَیَّ کِتَابٌ کَرِیمٌ (29) إِنَّهُ مِنْ سُلَیَْمانَ وَإِنَّهُ‌بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ (30) أَلَّا تَعْلُوا عَلَیَّ وَأْتُونِی مُسْلِمِینَ (31) قَالَتْ یَا أَیُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِی فِی أَمْرِی مَا کُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّی تَشْهَدُونِ (32) قَالُوا نَحْنُ أُولُو قُوَّةٍ وَأُولُو بَأْسٍ شَدِیدٍ وَالْأَمْرُ إِلَیْکِ فَانْظُرِی مَاذَا تَأْمُرِینَ (33) قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوکَ إِذَا دَخَلُوا قَرْیَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً وَکَذَلِکَ یَفْعَلُونَ (34) وَإِنِّی مُرْسِلَةٌ إِلَیْهِمْ بِهَدِیَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ یَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ (35)

نام ملکه سبا، بلقیس بود، هدهد به سرزمین سبا رسید و به کاخ بلقیس رفت

و نامه سلیمان علیه‌السلام را نزد او افکند. بلقیس نامه را برداشت و آن را باز کرد و شروع به خواندن آن نمود و فهمید که نامه از طرف سلیمان علیه‌السلام است. او نام و آوازه سلیمان علیه‌السلام را شنیده بود.

بلقیس به فکر فرو رفت و سرانجام بزرگان قوم خود را جمع کرد تا با آنان مشورت کند، او به آنان چنین گفت:

ــ ای بزرگان ! نامه مهمّی برای من آمده است. این نامه از طرف سلیمان است.

ــ ما نام سلیمان را شنیده‌ایم. سلیمان در نامه خود چه نوشته است؟

ــ متن نامه سلیمان چنین است: «بسم اللّه الرحمن الرحیم. بر من برتری مجویید و تسلیم امر من شوید».

ــ ای بزرگان ! نظر خود را در این‌باره به من بگویید. من هیچ کار مهمّی را بدون مشورت شما انجام نداده‌ام.

ــ ما دارای نیروی کافی هستیم و قدرتِ جنگی فراوان داریم، ولی این شما هستید که تصمیم می‌گیرید. هر چه شما امر کنید، ما می‌پذیریم.

ــ پادشاهان وقتی شهری را فتح می‌کنند، آنجا را به فساد و تباهی می‌کشند و بزرگان آنجا را خوار و ذلیل می‌کنند. این راه و رسم پادشاهان است. من جنگ با سلیمان را صلاح نمی‌بینم، من صلاح می‌دانم که گروهی را با هدایای گرانبها نزد او بفرستم تا ببینم فرستادگان من چه خبری می‌آورند.

همه بزرگان این سخن بلقیس را پذیرفتند. بلقیس دستور داد تا هدایایی گرانبها آماده کنند و گروهی را همراه آن هدایا به سوی سلیمان علیه‌السلام فرستاد.

بلقیس می‌دانست که پادشاهان به فکر هدیه و مقام و ثروت بیشتر هستند، آنان هدایای گرانبها را می‌پذیرند، امّا پیامبران به هدایت دیگران فکر می‌کنند.

نَمل : آیه 36

فَلَمَّا جَاءَ سُلَیَْمانَ قَالَ أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ فَمَا آَتَانِیَ اللَّهُ خَیْرٌ مِمَّا آَتَاکُمْ بَلْ أَنْتُمْ بِهَدِیَّتِکُمْ تَفْرَحُونَ (36)

فرستادگان بلقیس سفر خود را آغاز نمودند، وقتی آنان به بیت‌المقدس رسیدند، به کاخ سلیمان علیه‌السلام رفتند. آنان خیال می‌کردند که سلیمان علیه‌السلام از دیدن آن هدایا خوشحال می‌شود، امّا سلیمان علیه‌السلام آن هدایا را نپذیرفت و به آنان گفت: «آیا می‌خواهید مرا با مال و ثروت دنیا فریب دهید؟ آنچه خدا به من داده است خیلی بهتر و بیشتر از آن چیزی است که به همه شما عطا کرده است. این شما هستید که از هدایای گران‌قیمت سرخوش و شادمان می‌شوید».

آری، سلیمان علیه‌السلام به آنان فهماند که مال دنیا در برابر مقام نبوّت و علم و دانشی که تو به او داده‌ای، ارزشی ندارد. انسان‌های معمولی وقتی هدیه‌ای گران‌قیمت می‌بینند، شیفته آن می‌شوند و برق شادی در چشمانشان ظاهر می‌شود، امّا پیامبری که برای هدایت مردم فرستاده شده است، هرگز به دنیا و ثروت آن دلخوش نمی‌شود، او در فکر نجات مردم از کفر و بُت‌پرستی است.

نَمل : آیه 38 - 37

ارْجِعْ إِلَیْهِمْ فَلَنَأْتِیَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَا قِبَلَ لَهُمْ بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ مِنْهَا أَذِلَّةً وَهُمْ صَاغِرُونَ (37) قَالَ یَا أَیُّهَا الْمَلَأُ أَیُّکُمْ یَأْتِینِی بِعَرْشِهَا قَبْلَ أَنْ یَأْتُونِی مُسْلِمِینَ (38)

سلیمان علیه‌السلام فرستاده ویژه بلقیس را فرا خواند و به او گفت: «به سوی قوم خود بازگرد و به آنان خبر بده که من با لشکریانی به سوی آنان می‌آیم که قدرت

مقابله با آن را نداشته باشند. من آنان را با ذلّت و خواری از آن سرزمین بیرون می‌کنم».

آری، کفر و شرک چیزی نیست که سلیمان علیه‌السلام در مقابل آن سکوت کند، او تصمیم خود را گرفت، اگر بلقیس و بزرگان سبا یکتاپرستی را در پیش نگیرند، سلیمان علیه‌السلام به آن کشور حمله می‌کند و آنان را خوار و ذلیل می‌کند. فرستادگان بلقیس به سوی کشور خود حرکت کردند. وقتی به سرزمین سبا رسیدند، به کاخ بلقیس رفتند و ماجرا را به او خبر دادند. آنان به بلقیس سخنانی گفتند که نشان می‌داد که سلیمان علیه‌السلام، شخصی عادی نیست، او با پادشاهان تفاوت زیادی دارد و راه و روش او به پادشاهان شباهتی ندارد.

بلقیس بار دیگر بزرگان قوم خود را جمع کرد و با آنان مشورت کرد و تصمیم گرفت تا با گروهی از بزرگان به بیت‌المقدس بروند و این مسأله را بررسی کنند.

وقتی بلقیس به بیت‌المقدس نزدیک شدند، سلیمان علیه‌السلامتصمیم گرفت تا کاری فوق‌العاده انجام دهد تا بلقیس با دیدن آن راحت‌تر بتواند حقیقت را دریابد، سلیمان علیه‌السلام تصمیم گرفت که تخت باشکوه بلقیس را از سبا به بیت‌المقدس بیاورد، تخت بلقیس بسیار گران‌قیمت بود، آن را با انواع جواهرات آراسته بودند و مأموران زیادی از آن نگهبانی می‌کردند.

برای همین سلیمان علیه‌السلام رو به اطرافیان خود کرد و گفت: «ای بزرگان ! کدام یک از شما می‌تواند تخت بلقیس را قبل از آن که آنان به اینجا برسند، برای من بیاورد».

بین بیت‌المقدس و سبا، بیش از هزار کیلومتر فاصله است، با وسایل آن روز، رفت و آمد به آنجا بیش از یک ماه زمان می‌خواست، بلقیس و همراهان او در

نزدیکی‌های بیت‌المقدس هستند، سلیمان علیه‌السلام چگونه انتظار دارد که کسی بتواند تخت بلقیس را به این زودی به اینجا بیاورد؟

نَمل : آیه 41 - 39

قَالَ عِفْریتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آَتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقَامِکَ وَإِنِّی عَلَیْهِ لَقَوِیٌّ أَمِینٌ (39) قَالَ الَّذِی عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْکِتَابِ أَنَا آَتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَنْ یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمَّا رَآَهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّی لِیَبْلُوَنِی أَأَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ وَمَنْ شَکَرَ فَإِنَّمَا یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ کَفَرَ فَإِنَّ رَبِّی غَنِیٌّ کَرِیمٌ (40) قَالَ نَکِّرُوا لَهَا عَرْشَهَا نَنْظُرْ أَتَهْتَدِی أَمْ تَکُونُ مِنَ الَّذِینَ لَا یَهْتَدُونَ (41)

سرگذشت سلیمان علیه‌السلام با شگفتی‌ها همراه است، تو اراده کرده بودی که جنّ‌ها تسلیم فرمان سلیمان علیه‌السلام باشند. یکی از جنّ‌ها که سرکش بود به سلیمان علیه‌السلام رو کرد و گفت: «ای سلیمان ! من می‌توانم پیش از آن که تو از این جلسه برخیزی، این کار را انجام دهم، من به این کار توانا و امانت دار می‌باشم».

سلیمان علیه‌السلام در جمع اطرافیان خود نشسته بود، جلسه او چند ساعت طول کشید، در واقع آن جن از سلیمان علیه‌السلام خواست تا به او چند ساعت فرصت بدهد تا آن تخت را از سبا به بیت‌المقدس بیاورد. آن جن به سلیمان علیه‌السلاماطمینان خاطر داد که او امانت‌دار خواهد بود و هرگز به جواهرات تخت، دستبرد نخواهد زد.

این جن، یکی از جنّ‌های خبیث و سرکش بود، امّا به اراده تو، تسلیم فرمان سلیمان علیه‌السلام شده بود. او قدرت عجیبی داشت و می‌توانست این کار را انجام بدهد.

در این هنگام، خواهرزاده سلیمان علیه‌السلام از جا بلند شد، اسم او «آصِف» بود، تو،به او قسمتی از «علمِ کتاب» را عطا کرده بودی. او به سلیمان علیه‌السلام گفت: «ای سلیمان ! من آن را فوری و در فاصله چشم به هم زدنی نزد تو می‌آورم».

سلیمان علیه‌السلام به او اجازه داد، ناگهان همه دیدند که تخت باشکوه بلقیس در مقابل آنان است. همه از این کار آصف تعجّب کردند، آن روز همه فهمیدند که آصف چه جایگاه و مقامی نزد تو دارد.

وقتی سلیمان علیه‌السلام چشمش به تخت بلقیس افتاد چنین گفت: «این قدرت، از فضل و بخشش خداست تا مرا بیازماید که آیا شکر نعمت او را به جا می‌آورم یا کفران نعمت می‌کنم. هر کس شکر نعمت خدا را به جا آورد به خودش سود رسانده است و هر کس ناسپاسی کند، به خود زیان رسانده است. خدا از سپاسگزاری بندگانش بی‌نیاز است و بر بندگان خویش مهربان است».

سلیمان علیه‌السلام رو به اطرافیان خود کرد و گفت: «در این تخت تغییراتی ایجاد کنید تا در نظر بلقیس ناشناس جلوه کند، می‌خواهم ببینم او تخت خود را می‌شناسد یا آن را نخواهد شناخت».

مأموران مشغول تغییر دادن تخت شدند، آنان جواهر و زینت‌های تخت را جا به جا کردند.

وقتی این ماجرا را می‌خوانم با خود فکر می‌کنم: چرا سلیمان علیه‌السلام خودش تخت بلقیس را حاضر نکرد؟ چرا از دیگران برای این کار کمک گرفت؟

درست است که سلیمان علیه‌السلام پیامبر تو بود و او هم بر آن کار توانا بود، امّا او می‌خواست با این کار، عظمت و مقام آصف را به مردم نشان بدهد، تو به او فرمان داده بودی تا آصف را به عنوان جانشین خود انتخاب کند.

سلیمان علیه‌السلام می‌خواست مردم را از توانایی آصف آشنا کند و این‌گونه به آنان بفهماند که آصف بر همه آنان برتری دارد و شایسته مقام جانشینی اوست.

برای همین وقتی که آصف، تخت بلقیس را آورد، سلیمان علیه‌السلام این‌گونه شکر تو را به جا آورد: «این فضل و بخشش خداست تا مرا بیازماید»، او نعمتی را که تو به جانشین او دادی، فضیلتی برای خود شمرد و شکر آن را به جا آورد.

تو به آصف قسمتی از «علمِ کتاب» را عطا کردی و او توانست آن کار عجیب را انجام دهد، به راستی «علم کتاب» چیست؟

منظور از «علم کتاب» همان علم غیب است، تو به هر کس که بخواهی علم غیب می‌دهی و او با آن علم می‌تواند به اذن تو، کارهای شگفت انجام دهد.

آری، آصف فقط قسمتی از آن علم را داشت و توانست تخت بلقیس را از صدها کیلومتر دورتر در یک لحظه حاضر کند.

روزی چند نفر از یاران امام‌صادق علیه‌السلام نزد آن حضرت بودند، امام رو به آنان کرد و گفت: «آصف فقط قسمتی از علم کتاب را داشت، خدا به ما، همه آن علم را داده است، همه علم کتاب نزد ماست».(42)

آری، تو اهل‌بیت علیهم‌السلام را از میان همه مخلوقات خود برگزیدی و آنان را مقامی بس بزرگ دادی. جایگاه آنان از جایگاه همه پیامبران (به غیر از جایگاه محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) بالاتر است، هیچ کس نمی‌تواند به مقام آنان برسد، این مقامی است که تو به آنان عنایت کرده‌ای. تو مقام آنان را بر دیگران پنهان نکردی، بلکه زیبایی‌ها و خوبی‌های آنان را به همه خبر داده‌ای، این پیام تو برای همه بود: «ای فرشتگان من ! ای پیامبران من ! ای بندگان من ! با همه شما هستم، بدانید که من محمّد و آل محمّد را برتری دادم، مقام آن‌ها از همگان بالاتر و والاتر

است».(43)

نَمل : آیه 43 - 42

فَلَمَّا جَاءَتْ قِیلَ أَهَکَذَا عَرْشُکِ قَالَتْ کَأَنَّهُ هُوَ وَأُوتِینَا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهَا وَکُنَّا مُسْلِمِینَ (42) وَصَدَّهَا مَا کَانَتْ تَعْبُدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنَّهَا کَانَتْ مِنْ قَوْمٍ کَافِرِینَ (43)

بلقیس و همراهانش وارد بیت‌المقدس شدند و به سوی کاخ سلیمان علیه‌السلامرفتند. قبل از آن که آنان نزد سلیمان علیه‌السلام بروند او را از جایی عبور دادند که تختش در آنجا بود، این دستور سلیمان علیه‌السلام بود که قبل از هر چیز، تخت او را نشانش بدهند.

بلقیس نگاهی به تخت خود کرد و بسیار تعجّب کرد. تخت او، بسیار بزرگ بود و هرگز امکانِ جابه‌جایی‌اش با وسایل آن روزگار وجود نداشت. بلقیس با خود چنین فکر کرد: چگونه این تخت باشکوه از سبا به اینجا آورده شده است؟ با امکانات امروز (اسب و شتر) هرگز کسی نمی‌تواند تخت به این بزرگی را به اینجا بیاورد؟

همواره مأموران زیادی در سبا از این تخت محافظت می‌کردند تا مبادا کسی به جواهرات آن دستبرد بزند. اگر بر فرض، کسی تخت را قطعه قطعه کرده باشد و آن را به اینجا آورده باشد، باز هم نیاز به چند ماه وقت دارد. برای آوردن این تخت نیاز به کاروانی است که بیش از هزار شتر داشته باشد، امّا شتر خیلی آرام‌تر از اسب حرکت می‌کند، بلقیس با بهترین اسب‌ها به اینجا آمده است، سرعت اسب چندین برابر شتر است.

اگر کسی می‌خواست این تخت را به اینجا بیاورد باید حتماً چند ماه زودتر

از حرکت او، تخت را قطعه قطعه می‌کرد و حرکت خود را آغاز می‌کرد. از طرف دیگر، قطعه قطعه کردن این تخت، چند ماه وقت می‌خواهد، بازسازی آن هم نیاز به چند ماه وقت دارد.

آخر این تخت چگونه به اینجا آورده شده است؟ در آن هیچ نشانه‌ای از قطعه قطعه شدن و بازسازی مجدّد دیده نمی‌شود. بلقیس فهمید که این معجزه است. معجزه‌ای که نشان می‌دهد سلیمان علیه‌السلام، پیامبر است و سخن او حق است.

شنیدن کی بود مانند دیدن !

من هرگز نمی‌توانم عظمت این معجزه را درک کنم، چون من آن تخت را ندیده‌ام، در روزگاری دیگر زندگی می‌کنم، این بلقیس بود که عظمت این معجزه را به خوبی درک کرد.

آری، این قانون توست، تو برای هدایت بندگان خود، مناسب‌ترین معجزه را انتخاب می‌کنی و آن معجزه را به پیامبر خود عطا می‌کنی تا مردم به راحتی بتوانند حقّ را تشخیص دهند. معجزات تو همواره روشن و آشکار است، مهم این است که انسان‌ها بخواهند حقیقت را بپذیرند.

درست است که بلقیس خورشید را می‌پرستید، امّا او در مقابل حق، فروتن و متواضع بود، او با دیدن این معجزه، آمادگی پذیرش حقیقت را پیدا کرد. او دوست داشت تا هر چه زودتر سلیمان علیه‌السلام را ببیند و با او سخن بگوید.

در این هنگام یکی از اطرافیان سلیمان علیه‌السلام از او پرسید:

ــ آیا این تخت توست؟

ــ به نظر می‌آید که همان باشد، ما قبل از این که اینجا بیاییم حقیقت را فهمیده بودیم و به آن گردن نهاده بودیم.

بلقیس با این سخن خود می‌خواست به آنان بگوید که نیازی به این کار نبوده است، او قبلاً حقیقت را درک کرده است و فهمیده است که سلیمان علیه‌السلام، پادشاه نیست و قصد او کشورگشایی نبوده است.

آری، بلقیس به آنان فهماند که او برای کشف حقیقت آمده است، ماجرای نامه‌ای که هدهد برای او آورد برای او جرقّه‌ای شد که به سوی حقیقت متمایل شود، او هدایای گران‌بهایی برای سلیمان علیه‌السلام فرستاد، امّا سلیمان علیه‌السلام آن را نپذیرفت. این نشانه آن بود که سلیمان علیه‌السلام به دنبال دنیا و ثروت آن نیست، سلیمان علیه‌السلام هدف دیگری دارد. بلقیس این را به خوبی درک کرده بود.

نَمل : آیه 44

قِیلَ لَهَا ادْخُلِی الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَکَشَفَتْ عَنْ سَاقَیْهَا قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِیرَ قَالَتْ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَیَْمانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ (44)

سلیمان علیه‌السلام با بلقیس سخن گفت و او را از آیین شرک بازداشت، بلقیس که قبل از این خورشید را می‌پرستید، به آیین یکتاپرستی رو آورد.

امّا چگونه این اتّفاق افتاد؟ ماجرای ایمان آوردن بلقیس چه بود؟

قبل از این که بلقیس و اطرافیانش به بیت‌المقدس برسند، سلیمان علیه‌السلام دستور داد تا مأموران، قصر جدیدی بسازند و حیاط آن را از بلور درست کنند و زیر حیاطِ آن، نهر آبی قرار دهند. مأموران او این کار را با مهارت انجام دادند، در آن نهر که زیر حیاط قصر جاری بود، ماهیان شنا می‌کردند.

سلیمان علیه‌السلام آن روز به آن قصر رفت و در جایگاه خود قرار گرفت، او از مأموران خود خواست بلقیس را از مسیری بیاورند که تخت خود را ببیند، سپس او را به قصر بلورین بیاورند و او را وارد حیاط آن کنند. جایگاه سلیمان علیه‌السلام هم در طرف دیگر قصر بود، سلیمان علیه‌السلام به راحتی می‌توانست کسی را که وارد حیاط می‌شود، ببیند.

همه چیز آماده بود، بلقیس را به سوی قصر بردند و از او خواستند تا وارد حیاط شود، وقتی بلقیس نگاهش به حیاط افتاد، پنداشت که در آنجا نهر آبی است، برای همین لباسش را بالا گرفت که مبادا خیس شود. او می‌خواست از آنجا عبور کند و به سمت ساختمان اصلی قصر برود، با خود گفت: «چرا در اینجا پلی نساخته‌اند تا من بتوانم از روی آن عبور کنم».

سلیمان علیه‌السلام که در طرف دیگر حیاط بر روی تخت پادشاهی خود نشسته بود (و منتظر همین لحظه بود) با صدای بلند به بلقیس گفت: «این قصری است که از بلورهای صاف ساخته شده است».

بلقیس زنی باهوش بود، او به خوبی پیام سلیمان علیه‌السلام را فهمید و در همان لحظه گفت: «بارخدایا ! من به خود ظلم کردم».

او از شرک دست برداشت و به یکتاپرستی رو آورد و چنین گفت: «من همراه با سلیمان در برابر خدای یگانه تسلیم شدم، خدایی که پروردگار جهانیان است».(44)

این بلقیس بود که از عمق وجودش با تو سخن می‌گفت: خدایا ! من پیش از این خورشید را می‌پرستیدم و در جهل و نادانی بودم، اکنون فهمیدم که خطا کرده‌ام، من همراه با پیامبرت، سلیمان به درگاه تو رو می‌کنم، من از گذشته‌ام

پشیمان هستم و سر تسلیم به آستان تو می‌سایم و در مقابل عظمت تو سجده می‌کنم و صورت به خاک می‌گذارم.

و این‌گونه بود که بلقیس به یگانگی تو و پیامبری سلیمان علیه‌السلامایمان آورد، با ایمان آوردن او، همراهان او هم ایمان آوردند و بعد از آن مردم سرزمین سبا هم دست از شرک برداشتند و به عبادت تو رو آوردند و سعادت و رستگاری را از آنِ خود کردند.

هدف سلیمان علیه‌السلام از این کار چه بود؟ چگونه شد که بلقیس پس از این ماجرا به یکتاپرستی اقرار کرد.

سلیمان علیه‌السلام می‌دانست که بزرگ‌ترین مانع سعادت انسان، غرور اوست، انسان به دانسته‌های قبلی خود علاقه پیدا می‌کند و گاهی دل کندن از آن دانسته‌ها، برای او سخت است.

بلقیس یک عمر خورشید را پرستیده بود و باور داشت که خورشید، این جهان را آفریده است. سلیمان علیه‌السلام می‌خواست به او ثابت کند که انسان ممکن است اشتباه کند و به چیزی باور پیدا کند که باطل است. مهم این است که انسان هر وقت حقیقت را فهمید آن را بپذیرد.

بلقیس وقتی نگاهش به حیاط قصر افتاد، باور کرد که آنجا آب جاری است، او برای این که لباسش خیس نشود، لباسش را بالا گرفت، او آب را دید امّا شیشه روی آب را ندید، امّا وقتی سلیمان علیه‌السلام با او سخن گفت حقیقت را فهمید، جلو آمد و با پای خود بلورهای صاف را لمس کرد و یقین کرد اشتباه کرده است. اینجا بود که بلقیس فهمید که طبیعی است که در باورهای خود هم دچار اشتباه بشود.

آری، او فکر می‌کرد الآن لباسش خیس می‌شود، امّا لباس او خیس نشد. این‌گونه غرور بلقیس شکسته شد و پرده‌های غفلت از جلوی چشم او برداشته شد.

او فهمید که انسان ممکن است اشتباه کند، تا زمانی که انسان سخن پیامبران را نشنیده است، طبیعی است که اشتباه کند، این بد نیست، بدی این است که انسان روی اشتباه خود پافشاری کند. وقتی انسان سخن حقّ را شنید، باید به آن ایمان بیاورد.

این قانون توست: تو کسی را که هرگز حقّ به او نرسیده است، به عذاب گرفتار نمی‌کنی، تو فقط کسانی را عذاب می‌کنی که سخن حقّ را می‌شنوند و آن را انکار می‌کنند.

بلقیس در کشور سبا زندگی می‌کرد، او خورشید را پرستیده بود و سال‌های سال در اشتباه بوده است. او از حقیقت چیزی نشنیده بود، اکنون سلیمان علیه‌السلاماو را به توحید فرا می‌خواند، او معجزه بزرگی را دیده است، تخت او از کشورش، صحیح و سالم به اینجا منتقل شده است، دیگر وقت آن است که ایمان بیاورد.

سلیمان علیه‌السلام با این کار، پرده غرور را از جلوی چشم بلقیس برداشت تا او به راحتی بتواند از گذشته‌اش جدا شود. سلیمان علیه‌السلام با کنایه پیام خود را به بلقیس رساند و بلقیس هم این پیام را به خوبی دریافت کرد.

آری، اثر پیام غیر مستقیم خیلی بیشتر از پیام مستقیم است. این درسی است که سلیمان علیه‌السلام به همه می‌دهد. سلیمان علیه‌السلاممی‌توانست مستقیم به بلقیس بگوید: «دست از غرور خود بردار، تو اشتباه می‌کنی»، امّا او هرگز به بلقیس چنین نگفت، او کاری کرد که بلقیس خودش به این نتیجه برسد. او برای هدایت

بلقیس دستور ساختن قصری باشکوه را داد.

امّا ما چه می‌کنیم؟ می‌خواهیم جوانان را به سوی دین جذب کنیم، تنها کاری که می‌کنیم این است که پیام‌های مستقیم می‌دهیم، بعضی از پیام مستقیم متنفّرند، برای همین است که کار ما اثر معکوس دارد.

اگر ما روش سلیمان علیه‌السلام را در تبلیغ دین فرا بگیریم، روز به روز علاقه جوانان به دین زیاد و زیادتر خواهد شد.

اکنون می‌فهمم چرا در این سوره ماجرای سلیمان علیه‌السلام و بلقیس را بیان کردی، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در شهر مکّه بود و مردم را به سوی یکتاپرستی فرا می‌خواند، گروهی به او ایمان آورده بودند، تعداد مسلمانان اندک بود، دشمنان، آنان را اذیّت و آزار می‌کردند، بیشتر آن مردم به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان نیاورده بودند.

گاهی بعضی از مسلمانان با خود چنین می‌گفتند: «چرا مردم به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهایمان نمی‌آورند؟ چرا آنان سخن حقّ را انکار می‌کنند».

تو با بیان این ماجرا این نکته مهم را یادآور می‌شوی: پیامبر تو فقط راه هدایت را نشان مردم می‌دهد، هیچ پیامبری مردم را مجبور به ایمان نمی‌کند، این خود انسان‌ها هستند که باید هدایت را انتخاب کنند، آنان باید غرور خود را کنار بگذارند و به حقیقت ایمان آورند، همان‌گونه که بلقیس این کار را کرد.

پیامبران تنها زمینه هدایت را فراهم می‌کنند، این انسان‌ها هستند که راه خود را انتخاب می‌کنند.(45)

نَمل : آیه 47 - 45

لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَی ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ فَإِذَا هُمْ فَرِیقَانِ یَخْتَصِمُونَ (45) قَالَ یَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّیِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ (46) قَالُوا اطَّیَّرْنَا بِکَ وَبِمَنْ مَعَکَ قَالَ طَائِرُکُمْ عِنْدَ اللَّهِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ (47)

اکنون از صالح علیه‌السلام سخن می‌گویی، تو او را به سوی مردم «ثمود» فرستادی، قوم ثمود در سرزمینی بین حجاز و شام زندگی می‌کردند. تو به آنان نعمت‌های زیادی داده بودی، آنان از سلامتی و قدرت و روزی فراوان بهره‌مند بودند.

صالح علیه‌السلام با مهربانی از آنان خواست تا دست از بُت‌پرستی بردارند و به آنان گفت: «خدای یگانه را بپرستید»، امّا آن مردم به دو گروه تقسیم شدند و با هم دشمنی کردند، گروهی به او ایمان آوردند و گروه زیادی هم او را دروغگو

خواندند.

آنان در جواب به صالح علیه‌السلام گفتند: «ای صالح ! اگر راست می‌گویی و پیامبر هستی، معجزه‌ای برای ما بیاور».

آنان از صالح علیه‌السلام خواستند تا از دل کوه، شتری بیرون بیاورد. صالح علیه‌السلام دست به آسمان برد و دعا کرد، ناگهان کوه شکافت و شتری از آن بیرون آمد. صالح علیه‌السلامبه آنان هشدار داد که هرگز به این شتر آسیبی نرسانند.

گروهی از مردم با دیدن آن معجزه بزرگ به صالح علیه‌السلام ایمان آوردند و دست از بُت‌پرستی برداشتند، امّا بیشتر مردم همان راه کفر و بُت‌پرستی را ادامه دادند. بزرگان ثمود تصمیم گرفتند تا شتر صالح علیه‌السلام را از بین ببرند، آنان یک نفر را تشویق کردند تا آن شتر را از بین ببرد، درست است که شتر را یک نفر کشت امّا آن مردم به این کار او راضی بودند، آنان در جرم او شریک شدند.

وقتی صالح علیه‌السلام از ماجرا باخبر شد از آنان خواست از کار خود توبه کنند، امّا آنان به صالح علیه‌السلام گفتند:

ــ ای صالح ! تو گفتی اگر به این شتر آسیبی برسانیم، عذاب نازل می‌شود، پس آن عذاب کجاست؟ چرا بر ما نازل نمی‌شود؟

ــ ای قوم من ! چرا به جای رحمت خدا، عذاب او را می‌طلبید؟ چرا از خدا طلب بخشش نمی‌کنید، باشد که رحمت و مهربانی او بر شما نازل شود.

ــ ما به تو و همراهان تو، فال بد زده‌ایم، شما باعث شدید که خشکسالی ما را فرا بگیرد. شما برای جامعه خود چیزی جز بدبختی نیاوردید.

ــ خوشبختی و بدبختی شما به دست خداست، اوست که سرنوشت شما را رقم می‌زند. اگر شکرگزار او باشید، نعمتش را بر شما نازل می‌کند، اگر کفران نعمت کنید، نعمتش را از شما می‌گیرد و شما را به بلا گرفتار می‌سازد. ای

مردم ! شما گرفتار بلا شده‌اید و خود باعث آن بوده‌اید.

نَمل : آیه 53 - 4

وَکَانَ فِی الْمَدِینَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ وَلَا یُصْلِحُونَ (48) قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَیِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِیِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِکَ أَهْلِهِ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ (49) وَمَکَرُوا مَکْرًا وَمَکَرْنَا مَکْرًا وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ (50) فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ مَکْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْنَاهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ (51) فَتِلْکَ بُیُوتُهُمْ خَاوِیَةً بِمَا ظَلَمُوا إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ (52) وَأَنْجَیْنَا الَّذِینَ آَمَنُوا وَکَانُوا یَتَّقُونَ (53)

در میان آن مردم، نُه گروه بودند که در آن سرزمین فساد می‌کردند و به دنبال اصلاح نبودند، آنان همان کسانی بودند که نقشه کشتن شتر صالح علیه‌السلام را عملی کردند. آنان بار دیگر دور هم جمع شدند تا نقشه‌ای برای کشتن صالح علیه‌السلامبکشند.

آنان به یکدیگر چنین گفتند:

ــ بیایید هم قسم شویم که بر صالح و خانواده‌اش، شبانه حمله کنیم و همه آن‌ها را به قتل برسانیم.

ــ بر فرض که ما صالح و خانواده او را کشتیم، با فامیل‌های او چه کنیم؟ آنان به فکر انتقام خواهند افتاد.

ــ به آنان می‌گوییم: ما از کشته شدن صالح خبری نداریم و ما راستگو هستیم.

آنان برای کشتن پیامبر تو نقشه کشیدند و توهم از جایی که نمی‌دانستند آنان

را به کیفر این کارشان رساندی، آنان به خانه صالح علیه‌السلام حمله کردند تا او و خانواده‌اش را به قتل برسانند، تو گروهی از فرشتگانت را به یاری صالح علیه‌السلامفرستادی، فرشتگان به امر تو، همه آن‌ها را به قتل رساندند، آنان فرشتگان را نمی‌دیدند، نمی‌دانستند چه شده است، فقط می‌دیدند که یکی‌یکی روی زمین می‌افتند و به خون خود می‌غلطند.(46)

همان شب، آن مردم گرفتار عذاب شدند، آنان در خانه‌های خود خواب بودند که ناگهان صیحه‌ای آسمانی فرا رسید و زلزله‌ای سهمگین خانه‌های آنان را در هم کوبید و همه نابود شدند.

به راستی سرانجام قوم ثمود چه شد؟ تو همه آنان را نابود کردی، خانه‌های آنان فرو ریخت و دیگر کسی نماند که در آن زندگی کند. به خاطر ظلم و ستمی که کردند، شهر آنان ویران شد. در این ماجرا برای کسانی که اهل اندیشه‌اند، عبرت بزرگی است.

تو قبل از آن که عذاب بر مردم نازل کنی، صالح علیه‌السلام و همه مؤمنان پرهیزکار را نجات دادی، این وعده تو بود، وقتی می‌خواستی شهری را به عذابی آسمانی نابود کنی، ابتدا پیامبران و مؤمنان را نجات می‌دادی و به آنان خبر می‌دادی تا شهر را ترک کنند و سپس عذاب را نازل می‌کردی.

نَمل: آیه 58 - 54

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ (54) أَئِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (55) فَمَا کَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوا آَلَ لُوطٍ مِنْ قَرْیَتِکُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ یَتَطَهَّرُونَ (56) فَأَنْجَیْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ قَدَّرْنَاهَا مِنَ الْغَابِرِینَ (57) وَأَمْطَرْنَا عَلَیْهِمْ مَطَرًا فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِینَ (58)

اکنون از حضرت لوط علیه‌السلام سخن می‌گویی، لوط علیه‌السلام از بستگان ابراهیم علیه‌السلام بود و همراه او از بابل (عراق) به فلسطین هجرت نمود و بعد از آن تو او را به سوی مردمی که تقریباً اهل کشور اردن کنونی بودند، فرستادی.

قوم لوط دچار انحراف جنسی شده بودند، آنان اوّلین گروهی بودند که به هم‌جنس بازی رو آورده بودند. لوط علیه‌السلام به آنان گفت: «ای مردم ! چرا به دنبال کار زشت می‌روید در حالی که زشتی و ننگ آن را می‌دانید؟ چرا عمل زشت را با مردان انجام می‌دهید؟ خدا برای شما زنان را آفرید تا با آنان ازدواج کنید، امّا شما زنان را رها می‌کنید و با مردان عمل جنسی انجام می‌دهید. به راستی که شما مردمی نادان هستید».

آن مردم به جای آن که به سخنان لوط علیه‌السلام گوش کنند، همه یک صدا گفتند: «لوط و خاندان او را از این شهر بیرون کنید که اینان افرادی پاکدامن هستند».

آن مردم به کار زشت خود ادامه دادند و سخنان هدایت‌کننده لوط علیه‌السلام را نپذیرفتند، سرانجام تو فرشتگان خود را فرستادی تا عذاب را بر آن مردم نازل کنند. تو لوط علیه‌السلام و خانواده‌اش را نجات دادی، آنان در تاریکی شب، آن شهر را ترک کردند. البتّه زنِ لوط (که زن سالخورده‌ای بود) با آن مردم به عذاب گرفتار شد، زیرا او اسرار لوط علیه‌السلام را برای دشمنان بازگو می‌کرد و کافران گناهکار را دوست می‌داشت. تو چنین تقدیر کردی که او به سزای کارهایش برسد و هلاک شود.

هنگامی که لوط علیه‌السلام و دخترانش از آن شهر رفتند، تو بارانی از سنگریزه بر آن مردم نازل کردی، بارانی که همه آنان را در هم کوبید، این باران، باران رحمت نبود، باران خشم تو بود، بارانی که برای آن مردم، بسیار شدید و هولناک بود !

نَمل : آیه 64 - 59

قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَی عِبَادِهِ الَّذِینَ اصْطَفَی آَللَّهُ خَیْرٌ أَمَّا یُشْرِکُونَ (59) أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا کَانَ لَکُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ یَعْدِلُونَ (60) أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِیَ وَجَعَلَ بَیْنَ الْبَحْرَیْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لَا یَعْلَمُونَ (61) أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیَکْشِفُ السُّوءَ وَیَجْعَلُکُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا مَا تَذَکَّرُونَ (62) أَمَّنْ یَهْدِیکُمْ فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ یُرْسِلُ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ تَعَالَی اللَّهُ عَمَّا یُشْرِکُونَ (63) أَمَّنْ یَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ وَمَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ (64)

از پنج پیامبر خود سخن گفتی، (موسی، داوود، سلیمان، صالح و لوط علیهم‌السلام). اکنون دیگر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌داند که همه پیامبران در راه هدایت مردم تلاش کرده‌اند، این راه با سختی‌هایی همراه است، ممکن است عدّه‌ای به سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان نیاورند همان‌گونه که فرعون سخن موسی علیه‌السلامرا نپذیرفت، همان‌گونه که قوم ثمود و قوم لوط، سخن پیامبران خود را نپذیرفتند. محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باید وظیفه خود را انجام دهد، او باید پیام تو را به مردم برساند.

اکنون از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا تو را حمد و ستایش کند و بر بندگانی که تو آنان را برگزیدی، سلام و درود بفرستد و با بُت‌پرستان درباره یکتاپرستی سخن بگوید.

بُت‌پرستان مکّه باور داشتند که تو کار اداره جهان را به بُت‌ها سپرده‌ای، آنان سه بُت بزرگ داشتند و نسبت به هر کدام اعتقادی داشتند.

به راستی چرا آنان بُت‌های بی‌جان را می‌پرستند؟ چرا پرستش تو را رها کرده‌اند و در مقابل بُت‌ها سجده می‌کنند؟

چرا آنان با خود فکر نمی‌کنند که تو بهتر از آن بُت‌ها می‌باشی؟ تو آسمان‌ها و زمین را خلق نمودی، از آسمان باران فرستادی و با آن، باغ‌های زیبا و باصفا به وجود آوردی. انسان هرگز قدرت ندارد درختان را برویاند، این تو هستی که از دل خاک، گیاهان و درختان را می‌رویانی !

آیا غیر از تو خدای دیگری هست که به انسان این همه نعمت بدهد؟

نه، خدای دیگری نیست، امّا گروهی از انسان‌ها از روی نادانی برای تو شریک می‌آورند، آنان از راه درست منحرف شده‌اند.

به راستی چه کسی زمین را چنین آرام نمود تا انسان بتواند روی آن زندگی کند، زمین به دور خود می‌چرخد تا روز و شب پدیدار گردد. در هر ساعت،

زمین 110 هزار کیلومتر (به دور خورشید) حرکت می‌کند، امّا تو با قدرت خود چنان زمین را آرام ساخته‌ای که انسان‌ها حرکت زمین را احساس نمی‌کنند و تصوّر می‌کنند که زمین ثابت است !

تو در زمین نهرهای آب جاری کردی و برای ثابت نگاه‌داشتن زمین، کوه‌ها را آفریدی، اگر کوه‌ها نبودند، زمین هرگز این آرامش را نداشت. تو همان خدایی هستی که دو دریای شور و شیرین را کنار هم قرار دادی و بین این دو دریا، مانعی قرار دادی تا آب این دو دریا، مخلوط نشود. این نشانه‌ای از قدرت توست.

آیا خدای دیگری جز تو هست؟

هرگز. امّا بیشتر انسان‌ها نادان هستند و به خدایان دروغین باور دارند.

کسانی که بُت‌ها را می‌پرستند، چقدر نادان هستند ! آخر چگونه ممکن است یک بت، شایستگی پرستش را داشته باشد؟

از دو دریای شور و شیرین برایم سخن گفتی که آن‌ها را کنار هم قرار دادی، به راستی آن دو دریا کجاست؟

در اقیانوس «اطلس» جریان آب شیرینی وجود دارد که آن را «گلف‌استیریم» می‌نامند، این جریان آب از سواحل آمریکای مرکزی حرکت می‌کند و به سواحل اروپای شمالی می‌رسد و هرگز با آب اطراف خود مخلوط نمی‌شود.

طول این جریان حدود 7 هزار کیلومتر و عرض آن 150 کیلومتر و عمق آن 800 متر می‌باشد و با سرعت عجیبی حرکت می‌کند. حرارت این جریان آب با آب‌های اطرافش، تقریباً 15 درجه تفاوت دارد. این جریان آب، در واقع یک دریاست، دریایی که 7 هزار متر طول و 150 کیلومتر عرض دارد.

آری، در وسط اقیانوس اطلس که آب آن شور است، این جریان آب شیرین وجود دارد، آب شور اقیانوس با این جریان مخلوط نمی‌شود و همچنین آب شیرین این جریان با آب اقیانوس مخلوط نمی‌شود و این نشانه قدرت توست.

این جریان آب، بادهای گرم و مرطوبی را به سوی اروپا می‌برد و سبب می‌شود هوای مرطوب و معتدلی ایجاد شود. اگر این جریان آب نبود، دمای قسمتی از اروپا در زمستان، بسیار سرد می‌شد.

چرا انسان‌ها بُت‌های بی‌جان را می‌پرستند؟ چرا پرستش تو را رها کرده‌اند و در مقابل بُت‌ها سجده می‌کنند؟

تو دعای «مُضطَرّ» را می‌شنوی ! «مُضطَرّ» به کسی می‌گویند که به سختی درمانده شده باشد و در سختی‌ها گرفتار شده باشد و از همه جا ناامید شود و به درگاه تو رو کند.

أَمَّن یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ.

وقتی انسان به بلا و سختی گرفتار می‌شود، تو را می‌خواند، تو صدای درماندگان را می‌شنوی و دعایشان را اجابت می‌کنی و سختی‌ها و بلاها را از آنان دور می‌کنی. تو انسان‌ها را در زمین وارث و جانشین یکدیگر قرار می‌دهی و نسل بشر این‌گونه ادامه پیدا می‌کند.

آیا خدای دیگری جز تو هست؟

هرگز. امّا گروه کمی از انسان‌ها پند می‌گیرند، بیشتر آنان به خدایان دروغین باور دارند.

چه کسی انسان‌ها را در تاریکی‌های خشکی و دریا هدایت می‌کند؟

چه کسی بادها را پیشاپیش باران می‌فرستد تا مژده‌آور رحمت او باشند، چه کسی باران رحمت را فرو می‌فرستد؟

آیا خدای دیگری جز تو هست؟

هرگز. تو بالاتر و والاتر از آن هستی که برای تو شریک قرار دهند.

چه کسی آفرینش را آغاز کرد و انسان‌ها را از نیستی آفرید، چه کسی قبل از روز قیامت، این جهان را نابود خواهد کرد؟ چه کسی روز قیامت را برپا خواهد نمود و بار دیگر انسان‌ها را زنده خواهد نمود؟

به راستی چه کسی روزی انسان‌ها را از آسمان و زمین عنایت می‌کند؟

آیا خدای دیگری جز تو هست که این نعمت‌ها را به انسان ارزانی دارد؟

ای محمّد ! به بُت‌پرستان بگو: «شما می‌گویید بُت‌ها شریک خدا هستند، پس اگر راست می‌گویید، دلیل سخن خود را بیاورید».

آیا آنان دلیلی برای پرستش بُت‌ها داشتند؟ آن بُت‌ها قطعه‌هایی از چوب و سنگ هستند، موجودات بی‌جانی که هرگز استعداد حیات ندارند.

کسانی که بُت‌ها را می‌پرستند، چقدر نادان هستند؟ آخر چگونه ممکن است یک بت، شایستگی پرستش را داشته باشد؟

کسی لیاقت پرستش را دارد که این سه ویژگی را داشته باشد: خالق، نعمت دهنده، دانا و آگاه.

در این آیات درباره این ویژگی‌ها سخن گفتی:

1 - خالق: تو آسمان‌ها و زمین را خلق نمودی، از آسمان باران فرستادی، تو روی زمین نهرهای آب جاری کردی و برای ثابت نگاه‌داشتن زمین، کوه‌ها را آفریدی...

آیا این بُت‌ها چیزی را خلق کرده‌اند؟ آنان خودشان آفریده شده‌اند.

2 - نعمت‌دهنده: تو به انسان نعمت‌های مادی و معنوی زیادی داده‌ای، هیچ کس نمی‌تواند نعمت‌هایی که به انسان داده‌ای را شمارش کند.

به راستی بُت‌ها چه نعمتی به انسان‌ها داده‌اند که عدّه‌ای آن‌ها را می‌پرستند؟

3 - دانا و آگاه: تو از حال بندگان خود خبر داری، به اسرار دل آنان آگاهی، وقتی درمانده‌ای تو را صدا می‌زند، صدایش را می‌شنوی و حاجتش را روا می‌کنی. امّا بُت‌ها از چه چیزی خبر دارند؟ آنان مردگانی بیش نیستند، اصلاً استعداد فراگیری علم و آگاهی ندارند.

به راستی چرا انسان‌ها پرستش تو را رها کردند و بُت‌ها را می‌پرستند، اگر آنان کمی فکر می‌کردند می‌فهمیدند که فقط تو شایستگی پرستش را داری، افسوس که آنان اهل فکر نیستند.

آیه 62 این سوره را یک بار دیگر می‌خوانم:

أمَّنْ یُجیبُ الْمُضْطَرَّ إذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ.

سپس به کتاب‌های حدیثی مراجعه می‌کنم، به سخنی از امام صادق علیه‌السلاممی‌رسم که به یاران خود چنین فرمود: «مهدی علیه‌السلامهمان مُضطرّی است که خدا در این آیه از او سخن گفته است».(47)

وقتی من این سخن امام‌صادق علیه‌السلام را خواندم به فکر فرو رفتم، به راستی هنگام ظهور مهدی علیه‌السلام چه اتّفاقی روی خواهد داد؟ من دوست داشتم در این‌باره بیشتر بدانم، پس به مطالعه و تحقیق پرداختم و سرانجام دانستم ظهور مهدی علیه‌السلام این‌گونه خواهد بود.

مهدی علیه‌السلام ابتدا به مکّه می‌آید، مردم شهر همه در خواب هستند، کنار کعبه خلوت است، مهدی علیه‌السلام در کنار کعبه دعا می‌کند، او با خدای خود نجوا دارد، او همان «مضطرّ واقعی» است. لحظاتی می‌گذرد...

ناگهان پرچمی که همراه مهدی علیه‌السلام است خود به خود باز می‌شود، بر روی آن پرچم چنین نوشته شده است: «البَیعَةُ للّه». یعنی هر کس با صاحب این پرچم بیعت کند در واقع با خدا بیعت کرده است.(48)

همه جا نورانی می‌شود، فرشتگان دسته دسته از آسمان به زمین می‌آیند، مسجدالحرام پر از صف‌های طولانی فرشتگان می‌شود، جبرئیل و میکائیل علیهماالسلام هم می‌آیند.

جبرئیل نزد مهدی علیه‌السلام می‌رود، سلام می‌کند و می‌گوید: «آقای من ! دعای شما مستجاب شد».(49)

مهدی علیه‌السلام وقتی این سخن را می‌شنود، دستی بر صورت خود می‌کشد و می‌گوید: «خدا را حمد و ستایش می‌کنم که به وعده خود وفا کرد و ما را وارثِ زمین قرار داد».(50)

اکنون او از جای خود برمی‌خیزد و یاران خود را صدا زده و می‌گوید: ای یاران من ! ای کسانی که خدا شما را برای ظهور من ذخیره کرده است به سویم بیایید».

صدای او به گوش یارانش می‌رسد، این به قدرت توست، آنان یکی پس از دیگری، خود را به مسجد الحرام می‌رسانند. بعضی از آنان از راه دور با «طَیّ‌الأرض» به مکّه می‌آیند. لحظاتی می‌گذرد، همه یاران، کنار درِ کعبه، دور مهدی علیه‌السلامجمع می‌شوند و مهدی علیه‌السلام برای آنان سخن می‌گوید.

آری، دیگر روزگار سیاهی‌ها به پایان می‌آید، از کنار همین کعبه، عدالت

واقعی همه جهان را فرا خواهد گرفت. این وعده‌ای است که هرگز تخلّف نخواهد داشت.

نَمل : آیه 66 - 65

قُلْ لَا یَعْلَمُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَیْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا یَشْعُرُونَ أَیَّانَ یُبْعَثُونَ (65) بَلِ ادَّارَکَ عِلْمُهُمْ فِی الاَْخِرَةِ بَلْ هُمْ فِی شَکٍّ مِنْهَا بَلْ هُمْ مِنْهَا عَمُونَ (66)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بارها برای آن مردم از روز قیامت سخن می‌گفت: «روزی که خورشید خاموش می‌شود، کوه‌ها متلاشی می‌شوند، دریاها به جوش می‌آیند، آتش جهنّم برافروخته می‌گردد...».(51)

آنان از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌پرسیدند که قیامت کی برپا می‌شود؟ زمان آن چه وقتی است؟ تو می‌گویی که مردگان بار دیگر زنده می‌شوند، این حادثه کی روی می‌دهد؟

اکنون تو از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا به آنان چنین بگوید: «کسانی که در آسمان‌ها و زمین هستند، از غیب آگاهی ندارند، فقط خداست که بر همه چیز آگاه است، هیچ کس نمی‌داند که قیامت کی خواهد بود، هیچ کس نمی‌داند چه

هنگام برانگیخته خواهد شد».

آری، زمان فرا رسیدن قیامت، غیب است، تو فقط از آن آگاهی داری.

کسانی که از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پرسیدند قیامت کی واقع می‌شود، آیا می‌دانستند روز قیامت چه روزی است؟ آیا به آن باور داشتند؟ آیا به روز قیامت ایمان آورده بودند؟

آیا به قیامت یقین داشتند؟ آیا علم آنان درباره قیامت کامل بود؟

نه.

آنان درباره آن شک داشتند، بلکه آنان از این هم بدتر بودند، آنان اصلاً درباره قیامت نابینا و کور بودند، اگر چشم دل آنان بینا بود، نشانه‌های آخرت را در همین دنیا می‌دیدند.

فصل بهار، نمونه‌ای کوچک از قیامت است !

مگر آنان نمی‌دیدند که درختان در زمستان، چوبی بیش نیستند، بهار که فرا می‌رسد، درختان جوانه می‌زنند و سرسبز می‌شوند. چه کسی این درختان را بار دیگر زنده می‌کند؟

آیا آنان به زمین نگاه نمی‌کردند؟ زمینی که در فصل زمستان، مرده است و هیچ گیاهی در آن نیست، بهار که می‌شود، این زمین، سرسبز می‌شود، هر گوشه‌ای را که نگاه کنی، گیاهی می‌روید. این نشانه‌ای از قدرت توست که در چشم انسان‌ها، عادی جلوه کرده است، امّا برای کسانی که اهل اندیشه‌اند، درس‌های زیادی دارد.

نَمل : آیه 68 - 67

وَقَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَئِذَا کُنَّا تُرَابًا وَآَبَاؤُنَا أَئِنَّا لَُمخْرَجُونَ (67) لَقَدْ وُعِدْنَا هَذَا نَحْنُ وَآَبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِیرُ الْأَوَّلِینَ (68)

کافران به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گفتند: «آیا وقتی که ما مُردیم و استخوان‌های ما و پدرانمان، خاک شد، دوباره زنده می‌شویم و از دل خاک بیرون می‌آییم؟ این سخن تو حرف تازه‌ای نیست. پیش از این نیز به ما و پدران ما این وعده‌ها را داده بودند، امّا ما می‌بینیم که هیچ مرده‌ای زنده نشده است، پس این سخنان، افسانه‌ای بیش نیست. افسانه‌ای که گذشتگان آن را ساخته‌اند».

تو این سخن آن کافران را در اینجا نقل کردی تا همه بدانند آنان به قیامت ایمان نداشتند. آنان چگونه انسان‌هایی بودند، آنان از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پرسیدند که قیامت کِی برپا می‌شود، در حالی‌که قیامت را افسانه می‌دانستند.

در قرآن بارها جواب این سؤال را داده‌ای: در سوره مریم آیه 66، سخن کافری را ذکر کردی: «آیا پس از مرگ دوباره زنده می‌شوم و از قبر بیرون می‌آیم».

تو جواب سخن او را دادی، به راستی چرا به یاد نمی‌آورد که تو او را آفریدی در حالی‌که چیزی نبود و وجودی نداشت. آن کافر تعجّب می‌کند و می‌گوید: چگونه ممکن است استخوان‌های پوسیده، زنده شوند، چرا او تعجّب نمی‌کند که تو او را از هیچ آفریدی؟

وقتی می‌خواستی او را بیافرینی، از او هیچ استخوانی هم نبود، تو قدرت داری او را از هیچ بیافرینی، پس می‌توانی او را از استخوان پوسیده‌ای هم

زنده کنی.

نَمل : آیه 69

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الُْمجْرِمِینَ (69)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای مردم مکّه قرآن می‌خواند و از آنان می‌خواست تا از بُت‌پرستی دست بردارند و فقط تو را بپرستند، امّا بُت‌پرستان سخن او را نپذیرفتند و او را دروغگو خواندند.

اکنون تو با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن می‌گویی: «ای محمّد ! به این مردم بگو که در زمین گردش کنند و سرنوشت کسانی که پیامبران مرا تکذیب کردند، ببینند، شاید که پند بگیرند و دیگر تو را دروغگو نخوانند».

نَمل : آیه 70

وَلَا تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَلَا تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمَّا یَمْکُرُونَ (70)

تو می‌دانستی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای ایمان نیاوردن آن بُت‌پرستان بسیار غصّه می‌خورد. محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آنان را به هدایت و رستگاری فرا می‌خواند و برای آنان قرآن می‌خواند. اکنون تو به او چنین می‌گویی: «ای محمّد ! از کفر آنان اندوهناک نشو».

آری، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فقط وظیفه دارد پیام قرآن را به آنان برساند، مهم نیست که آنان ایمان می‌آورند یا نه، مهم این است که حقّ به گوش آنان برسد. این سنّت توست، تو هیچ کس را مجبور به ایمان آوردن نمی‌کنی، فقط راه را به او نشان

می‌دهی، دیگر اختیار با خود اوست.

از طرف دیگر، بزرگان مکّه دور هم جمع می‌شدند و نقشه می‌کشیدند. آنان می‌خواستند کاری کنند که مردم به سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گوش ندهند، بزرگان مکّه به مردم می‌گفتند: «محمّد جادوگر است و...».

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وقتی این سخنان را شنید، دلتنگ شد، اکنون تو به او چنین می‌گویی: «ای محمّد ! از مکر و نقشه‌های آنان دلتنگ مباش».

آری، تو پیامبران خود را تنها نمی‌گذاری و یاری می‌کنی، تاریخ به یاد دارد که تو پیامبران را یاری کردی، ابراهیم علیه‌السلام را از آتش رهاندی، نوح علیه‌السلام و یارانش را از طوفان بزرگ نجات دادی و...

آری، هر کس دین تو را یاری کند، تو او را یاری می‌کنی، تو خدای توانا و قدرتمند هستی و هیچ کس نمی‌تواند تو را شکست بدهد.

نَمل : آیه 72 - 71

وَیَقُولُونَ مَتَی هَذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ (71) قُلْ عَسَی أَنْ یَکُونَ رَدِفَ لَکُمْ بَعْضُ الَّذِی تَسْتَعْجِلُونَ (72)

بُت‌پرستان به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌گفتند: «تو از قیامت سخن گفتی و ما را از آتش جهنّم ترساندی، اگر راست می‌گویی بگو بدانیم این وعده، کِی فرا می‌رسد؟».

تو از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا این پاسخ را به آنان بدهد: «شاید بعضی از آن وعده‌ها نزدیک شما باشد، همان وعده‌ای که برای رسیدن آن عجله دارید».

آری، آنان در انتظار قیامت بودند، امّا نمی‌دانستند که مرگ در کمین آنان است، هیچ کس نمی‌داند مرگ او کی فرا می‌رسد، چه بسا مرگ آنان بسیار

نزدیک باشد.

وقتی که مرگ آنان فرا رسد، در آن وقت تو فرشتگان را به سوی آنان می‌فرستی تا جان آن‌ها را بگیرند، در آن لحظه، پرده‌ها از جلوی چشمانشان کنار می‌رود و عذاب تو را می‌بینند.

کافران خیال می‌کردند که وقتی مُردند، نیست و نابود می‌شوند، امّا چنین نیست، با مرگ، «برزخ» آغاز می‌شود. وقتی انسان می‌میرد، روح او از جسمش جدا می‌شود، جسم او را داخل قبر می‌گذارند و پس از مدّتی این بدن می‌پوسد و از بین می‌رود. امّا روح انسان به دنیایی می‌رود که به آن «عالَم برزخ» می‌گویند. برزخ، مرحله‌ای است بین این دنیا و قیامت.

در برزخ، قبر کافر به گودالی از آتش تبدیل می‌شود، کافر در آن گودال در آتش می‌سوزد و به سختی عذاب می‌شود. این آتش از جنس آتش دنیا نیست، اگر قبر کافری شکافته شود، آتشی دیده نمی‌شود، این آتش از جنس برزخ است.(52)

آری، لازم نیست هزاران سال بگذرد و قیامت برپا شود و عذاب کافران فرا رسد، با مرگ، عذاب کافران آغاز می‌شود. مرگ به آنان بسیار نزدیک است، شاید مرگ در چند قدمی آنان باشد و آنان از آن بی‌خبر باشند.

نَمل : آیه 73

وَإِنَّ رَبَّکَ لَذُو فَضْلٍ عَلَی النَّاسِ وَلَکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لَا یَشْکُرُونَ (73)

تو به بندگان خود لطف فراوان داری ولی بیشتر آنان فراوانی لطف تو را درک نمی‌کنند، آنان تصوّر می‌کنند تو قیامت را برپا می‌کنی تا فقط بندگانت را

عذاب کنی، امّا هرگز چنین نیست. روز قیامت، روز رحمت تو هم هست.

اصلاً برپایی قیامت، جلوه‌ای از مهربانی توست !

تو از خلقت جهان، هدفی مشخّص داشتی، پس روز قیامت، حقّ است. اگر قیامت نباشد به بندگان خوب تو ظلم می‌شود، کسانی که در این دنیا ایمان می‌آورند و اعمال نیک انجام می‌دهند، در آن روز به پاداش عمل خود می‌رسند. تو آنان را در بهشت جاودان جای می‌دهی، بهشتی که هیچ کس نمی‌تواند آن را وصف کند.

البتّه کافران در روز قیامت به سزای اعمال خود می‌رسند، امّا عذاب آن‌ها، نتیجه انتخابِ غلط خود آنان بوده است، آنان به اختیار خود، راه گمراهی را برگزیدند و در روز قیامت نتیجه آن را می‌بینند.

نَمل : آیه 75 - 74

وَإِنَّ رَبَّکَ لَیَعْلَمُ مَا تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا یُعْلِنُونَ (74) وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِی السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُبِینٍ (75)

تو همه آنچه انسان‌ها در دل‌های خود نهان می‌دارند می‌دانی، تو از نهان و آشکار انسان‌ها باخبر هستی، علم تو بی‌اندازه است، هر چیز پنهانی که در آسمان‌ها و زمین است در علم بی‌پایان تو ثبت شده است و تو از آن باخبری.

تو با همین علم و آگاهی از بندگان خود حسابرسی می‌کنی، تو از همه رفتارها، نیّت‌ها و اسرار آنان باخبر هستی، در روز قیامت تو همه چیز را آشکار می‌کنی، هیچ گناهکاری نمی‌تواند گناه خود را انکار کند.

آری، روز قیامت، روز حسابرسی است، تو از همه چیز باخبر هستی و برای همین است که در آن روز به اندازه سر سوزنی به کسی ظلم نمی‌شود، همه

رفتارها و کردارهای انسان‌ها، ثبت شده است. هر کسی نتیجه اعمال خود را می‌بیند.

تو در آن روز به نیّت‌های خوب بندگانت نیز پاداش می‌دهی، خیلی‌ها هستند که نیّتِ کار خوبی داشتند، امّا فرصت انجام آن را پیدا نکرده بودند یا امکانات اجرایی آن را نداشتند، آنان نیّت خود را به هیچ کس نگفته بودند، امّا تو از آن باخبر بودی و در روز قیامت به آن نیّت‌ها پاداش می‌دهی.

همچنین تو از نفاق و دورویی منافقان باخبر هستی، ممکن است یک نفر یک عمر در میان مسلمانان زندگی کند و نماز بخواند و روزه بگیرد، امّا منافق باشد، روز قیامت تو او را به آتش جهنّم می‌افکنی. تو از راز دل همه باخبر هستی.

نَمل : آیه 77 - 76

إِنَّ هَذَا الْقُرْآَنَ یَقُصُّ عَلَی بَنِی إِسْرَائِیلَ أَکْثَرَ الَّذِی هُمْ فِیهِ یَخْتَلِفُونَ (76) وَإِنَّهُ لَهُدًی وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ (77)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به پیامبری فرستادی و قرآن را بر قلب او نازل کردی. قرآن، آخرین کتاب آسمانی است و انحرافات بنی‌اسرائیل را بیان می‌کند.

بنی‌اسرائیل همان یهودیانی بودند که در زمان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهزندگی می‌کردند، کتاب آسمانی آنان تورات بود، امّا با گذشت زمان، عدّه‌ای در تورات دست برده بودند، از این‌رو در میان آنان اختلاف پدیدار شده بود، مثلاً آنان درباره حضرت عیسی علیه‌السلام و مادرش اختلاف داشتند. گروهی از یهودیان به مریم علیهاالسلامنسبت ناروا می‌دادند و می‌گفتند او زنا کرده است و عیسی علیه‌السلام را به دنیا آورده است.

قرآن حقیقت را در این‌باره بیان کرد و به همه اعلام کرد که مریم علیهاالسلام زنی

پاکدامن بوده است و عیسی علیه‌السلام هم نشانه‌ای از قدرت توست. قرآن، تحریف‌ها و انحرافاتی که در دین یهود به وجود آمده بود را بیان کرد.(53)

قرآن، مایه هدایت و رحمت برای مؤمنان است، قرآن راه سعادت را به انسان نشان می‌دهد و انسان را از انحرافات و تحریف‌ها باز می‌دارد. کسانی که آمادگی پذیرش حقّ را داشته باشند، به این قرآن ایمان می‌آورند و رحمت تو را به سوی خود جذب می‌کنند.

نَمل : آیه 78

إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُمْ بِحُکْمِهِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ (78)

سخن از اختلاف یهودیان به میان آمد، به راستی چرا آنان با هم اختلاف کردند؟ چرا عدّه‌ای تورات را تحریف کردند و زمینه این اختلافات را فراهم کردند؟ چرا گروهی از آنان تهمت ناروا به مریم علیهاالسلام زدند؟

تو در روز قیامت در آنچه اختلاف کردند، داوری خواهی کرد که تو دانا و توانا هستی. هرگز به بندگان خود ظلم نمی‌کنی، تو می‌دانی چه کسانی در دین یهود، انحراف ایجاد کردند و تورات را تحریف کردند، آنان را در روز قیامت، به عذاب سختی گرفتار می‌سازی.

نَمل : آیه 81 - 79

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ (79) إِنَّکَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَی وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ (80) وَمَا أَنْتَ بِهَادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلَالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ یُؤْمِنُ بِآَیَاتِنَا فَهُمْ مُسْلِمُونَ (81)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای مردم مکّه حقّ را بیان کرد و به آنان فهماند که بُت‌پرستی، چیزی جز خسران در پی ندارد، او از برپایی قیامت برایشان سخن گفت، امّا آنان سخنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را انکار کردند.

اکنون به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین می‌گویی: «ای محمّد ! بر من توکّل کن و کار خودرا به من واگذار کن که تو بر حقّ هستی و حقّ بودن تو برای همه آشکار است».

به راستی اگر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر حقّ است، پس چرا مردم به او ایمان نمی‌آورند؟

اکنون تو می‌خواهی پاسخ این سؤال را بدهی: حقّ بودن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دلیل بر آن نیست که مردم به اجبار ایمان بیاورند، حقیقت را حقّ‌پذیران می‌پذیرند و بس !

کافرانی که به سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان نمی‌آورند، مرده‌دل هستند، هیچ کس نمی‌تواند سخنی را به گوش این مردگان برساند.

آیا می‌توان با کرها، سخن گفت و سخنی را به آنان فهماند؟

کسانی که حقّ را نمی‌پذیرند، گویی کر و کورند !

کسی که گوشِ دلش، کر شده است و از حقیقت روی برمی‌گرداند، دیگر نمی‌شود سخن حقّ را به او فهماند.

کسی را که چشم دلش کور شده است نمی‌توان هدایت کرد.

فقط کسانی سخن حقّ را می‌شنوند که روحیّه حق‌پذیری دارند و تسلیم حقّ و حقیقت هستند.

این قانون توست: تو هرگز کسی را مجبور به ایمان آوردن نمی‌کنی، تو زمینه هدایت را برای همه فراهم می‌کنی. انسان باید خودش تصمیم بگیرد و راه خود را انتخاب کند. همه حقّ را می‌شناسند، عدّه‌ای آن را می‌پذیرند، آنان کسانی هستند که در برابر حقّ، متواضع هستند، امّا عدّه‌ای دیگر تصمیم می‌گیرند حقّ را انکار کنند. آنان اسیر لجاجت شده‌اند، حقّ را می‌شناسند امّا تصمیم گرفته‌اند به آن ایمان نیاورند.(54)

نَمل : آیه 85 - 82

وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کَانُوا بِآَیَاتِنَا لَا یُوقِنُونَ (82) وَیَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ یُکَذِّبُ بِآَیَاتِنَا فَهُمْ یُوزَعُونَ (83) حَتَّی إِذَا جَاءُوا قَالَ أَکَذَّبْتُمْ بِآَیَاتِی وَلَمْ تُحِیطُوا بِهَا عِلْمًا أَمْ مَاذَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (84) وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ بِمَا ظَلَمُوا فَهُمْ لَا یَنْطِقُونَ (85)

وقتی که فرمان عذاب کافران فرا رسد، جنبنده‌ای را از زمین بیرون می‌آوری که به کافران چنین می‌گوید: «مردم به آیات خدا ایمان نمی‌آورند، پس باید منتظر عذاب باشند».

روزی فرا می‌رسد که تو از هر امّتی، گروهی را زنده می‌کنی، آن گروه از کسانی هستند که آیات تو را دروغ می‌شمردند، در آن روز، آنان در پیشگاه تو،به صف می‌ایستند تا از آنان سؤال شود.

وقتی آنان جمع شدند، چنین می‌گویی: «شما آیات مرا شنیدید، شما می‌گفتید دانش ما به آن راه ندارد و به همین خاطر آن را انکار کردید، این چه کاری بود که شما می‌کردید؟ چرا آیات مرا انکار کردید».

پس از آن، فرمان عذاب به کیفرِ ستم‌هایی که کرده‌اند می‌رسد و آنان از شدّت ترس و نگرانی، سخنی نمی‌گویند.

این چهار آیه را یک بار دیگر می‌خوانم، دوست دارم بدانم در اینجا از چه روزی سخن می‌گویی.

آیا منظور تو، روز قیامت است؟

تو در اینجا (آیه 83) می‌گویی: «از هر امّتی، گروهی را زنده می‌کنم». در حالی که در روز قیامت همه انسان‌ها زنده خواهند شد. تو در آیه 47 سوره «کهف» چنین می‌گویی: «در روز قیامت، همه انسان‌ها را زنده می‌کنم و هیچ کس را فروگذار نمی‌کنم».

روز قیامت، روزی است که همه زنده می‌شوند، امّا در اینجا از روزی سخن می‌گویی که فقط گروهی از مردم زنده می‌شوند.

آن روز چه روزی است؟

جواب این است: روز رجعت.

«رجعت»، همان زنده شدنِ دوباره است، وقتی مهدی علیه‌السلامظهور کند، سال‌ها روی زمین حکومت می‌کند، پس از آن، روزگار رجعت فرا می‌رسد، تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت علیهم‌السلام را همراه با گروهی از بندگان خوبت، زنده می‌کنی، همچنین در آن روز، گروهی از کافران را زنده می‌کنی تا به سزای اعمالشان در

این دنیا برسند.

نکته مهم این است که هنوز قیامت برپا نشده است، روزگار رجعت در همین دنیاست. چگونه می‌شود که تو گروهی از مردگان را زنده کنی؟ آیا این مطلب عجیب نیست؟

در سوره بقره آیه 259 داستان «عُزَیر» ذکرشده است. او یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل بود، روزی گذرش به شهری افتاد که ویران شده بود و استخوان‌های مردگان زیادی در آنجا بود. او با خود گفت: در روز قیامت، چگونه این مردگان زنده خواهند شد؟ عزرائیل نزد او آمد، جان او را گرفت. صد سال گذشت. پس از گذشت صد سال، او دوباره زنده شد.

اکنون دانستم که این آیات درباره روزگار رجعت است، امّا می‌خواهم بدانم ماجرای آن جنبنده‌ای که از دل زمین بیرون می‌آید چیست.

در آیه 83 بیان شد که وقتی فرمان عذاب کافران فرا رسد، جنبنده‌ای از زمین بیرون می‌آید و با کافران سخن می‌گوید. من دوست دارم بدانم تفسیر این آیه چیست و این جنبنده کیست؟

در کتاب‌های حدیثی به مطالعه می‌پردازم، گمشده خود را می‌یابم، این مطلب تفسیر این آیه را آشکار می‌کند:

روزی پیامبر به مسجد آمد، او دید که علی علیه‌السلام در گوشه‌ای از مسجد خوابیده است. پیامبر جلو رفت و علی علیه‌السلام را بیدار کرد و گفت: «برخیز ای جنبنده خدا !».

کسانی که همراه پیامبر بودند از این سخن تعجّب کردند، یکی از آنان رو به پیامبر کرد و پرسید:

ــ ای پیامبر ! شما علی را «جنبنده خدا» صدا زدی، آیا ما هم می‌توانیم یکدیگر را به این نام صدا بزنیم.

ــ نه. این نام مخصوص علی است. علی همان جنبنده‌ای است که خدا در سوره نمل از آن سخن گفته است.

بعد از آن پیامبر رو به علی علیه‌السلام کرد و گفت: «ای علی ! در آخرالزّمان خدا تو را زنده می‌کند...».(55)

اکنون خلاصه این بحث را در چند نکته ذکر می‌کنم:

1 - واژه «دابِّه» به معنای «جنبنده» می‌باشد، این واژه بیشتر درباره موجودات دیگر به کار می‌رود، امّا در قرآن هم درباره انسان و هم غیر انسان استفاده شده است.(56)

2 - در روزگار رجعت، علی علیه‌السلام به دنیا باز می‌گردد، او سر از قبر بر می‌آورد و زنده می‌شود. همچنین گروهی از مؤمنان که ایمان خالص داشتند نیز زنده می‌شوند.

3 - در آن روزگار، گروهی از کافران که در کفر و انکار از دیگران سبقت گرفته بودند، زنده می‌شوند.

4 - علی علیه‌السلام در آن روز عصای موسی علیه‌السلام و انگشتر سلیمان علیه‌السلامرا همراه دارد، عصای موسی علیه‌السلام، رمز قدرت و اعجاز است. انگشتر سلیمان علیه‌السلام، رمز حکومت خدایی است. او با کافران سخن می‌گوید و آنان را رسوا می‌نماید.(57)

5 - کافران در روزگار رجعت، مجازات می‌شوند، البتّه آنان در روز قیامت در جهنّم گرفتار خواهند بود.(58)

نَمل : آیه 88 - 86

أَلَمْ یَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّیْلَ لِیَسْکُنُوا فِیهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (86) وَیَوْمَ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ وَکُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِینَ (87) وَتَرَی الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِیَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِی أَتْقَنَ کُلَّ شَیْءٍ إِنَّهُ خَبِیرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ (88)

تو شب را مایه آرامش انسان قرار دادی و روز را برای کار و تلاش، روشن ساختی، پیدایش شب و روز که از گردش زمین به دور خود پدیدار می‌شود، نشانؤ روشنی از قدرت توست، نظم دقیقی که در این طلوع و غروب خورشید قرار داده‌ای، شگفت‌انگیز است.

کسانی که ایمان آورده‌اند در این نشانه‌ها فکر می‌کنند و از آن پند می‌گیرند. آنان می‌دانند که تو این جهان را بیهوده نیافریدی، از آفرینش جهان، هدفی داری، آنان می‌دانند که روز قیامت حقّ است و به آن ایمان دارند.

اکنون از زمانی سخن می‌گویی که روز قیامت برپا می‌شود، وقتی که در «صورِ اسرافیل» دمیده می‌شود و همه زنده می‌شوند و ترس و وحشت آنان را فرا می‌گیرد.

آری، آن روز، همه کسانی که در آسمان‌ها و زمین هستند، می‌ترسند، البتّه کسانی که تو اراده کرده‌ای در آرامش باشند، در آن روز در آرامش هستند. بندگان خوب تو هیچ هراسی به دل نخواهند داشت، این وعده تو است. در آن روز همه با فروتنی برای حسابرسی به پیشگاه تو حاضر می‌شوند.

صور اسرافیل چیست؟

«صور» به معنای «شیپور» است. در روزگار قدیم، وقتی لشکری می‌خواست فرمان حرکت دهد، در شیپور می‌دمید و سربازان آماده حرکت می‌شدند. صور اسرافیل، ندایی ویژه است که اسرافیل آن را در جهان طنین‌انداز می‌کند. اسرافیل یکی از فرشتگان است.

اسرافیل دو ندا دارد: در ندای اوّل، مرگ انسان‌هایی که روی زمین زندگی می‌کنند، فرا می‌رسد. با این ندا روح کسانی که در برزخ هستند نیز نابود می‌شود، همه موجودات از بین می‌روند، فرشتگان هم نابود می‌شوند. سپس تو جان عزرائیل را هم می‌گیری. فقط و فقط تو باقی می‌مانی.

هر وقت که بخواهی قیامت را برپا کنی، ابتدا اسرافیل را زنده می‌کنی، او برای بار دوم در صور خود می‌دمد و فرشتگان زنده می‌شوند، انسان‌ها هم زنده می‌شوند و قیامت برپا می‌شود.

اکنون یکی دیگر از نشانه‌های عظمت خود را بیان می‌کنی: از من می‌خواهی

تا به کوه‌ها با دقّت نگاه کنم، من آن‌ها را بی‌حرکت می‌پندارم در حالی که کوه‌ها همانند ابرها در حرکتند.

آری، این کوه‌ها مایه آرامش زمین هستند، زمین در هر ساعت 110 هزار کیلومتر (به دور خورشید) حرکت می‌کند. در واقع کوه‌ها هر ساعت، 110 هزار کیلومتر حرکت می‌کنند.

زمین در منظومه شمسی است، منظومه شمسی در هر ثانیه 300 کیلومتر به دور مرکز کهکشان راه شیری می‌چرخد !

من کوه‌ها را بی‌حرکت می‌پندارم، امّا همین کوه‌ها (همراه با حرکت زمین) در یک ساعت، بیش از یک میلیون کیلومتر حرکت کرده‌اند !

چه کسی این آرامش را به کوه‌ها و زمین داده است؟ چرا انسان قدری با خود فکر نمی‌کند؟

آری، این هنر آفرینش توست که همه چیز را با استوار و نظم آفریده‌ای. زمین در مقابل عظمت آنچه تو آفریدی، ذرّه‌ای بیش نیست. یکی از ستارگان آسمان، ستاره «وی. کی» است که در زمان قدیم به آن «کلب اکبر» می‌گفتند.

این ستاره 10000 تریلیون برابر زمین است. برای نوشتن این عدد من باید عدد یک را بنویسم و جلوی آن 16 صفر بگذارم.

تو از رفتار و کردار بندگان خود باخبر هستی، در روز قیامت تو همه چیز را آشکار می‌کنی، هیچ گناهکاری نمی‌تواند گناه خود را انکار کند. هیچ چیز از تو پنهان نیست.

آری، تو از نیازهای انسان‌ها اطّلاع داری، کارهای خوب و بد آنان را می‌دانی، فقط تو شایسته پرستش هستی. تو در روز قیامت به خوبان پاداش

بهشت می‌دهی و کافران را به کیفر اعمالشان می‌رسانی.

نَمل : آیه 90 - 89

مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْهَا وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آَمِنُونَ (89) وَمَنْ جَاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَکُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (90)

روز قیامت روزی است که تو به اعمال خوب بندگانت، پاداش می‌دهی، کسانی که با خود «نیکی» آورده باشند، تو به آنان پاداشی بهتر می‌دهی و آنان از ترس و وحشت روز قیامت در امان می‌مانند و بهشت جاودان منزلگاه آنان خواهد بود.

امّا کسانی که با خود «بدی» آورده باشند، فرشتگان آنان را با صورت به آتش جهنّم می‌افکنند و به آنان چنین می‌گویند: «این آتش جهنّم، جزای کارهای خود شماست، شما فقط نتیجه کارهای خود را می‌بینید».

کسانی که با خود نیکی آورده باشند به بهشت می‌روند.

تو در اینجا از نیکی‌ها و کارهای خوب سخن نمی‌گویی، بلکه تو از یک نیکی سخن می‌گویی !

کدام نیکی است که اگر من با خود همراه داشته باشم، در روز قیامت در امن و امان هستم؟ من می‌خواهم بدانم آن «نیکی» چیست که دلیل ورود به بهشت است.

کسانی که با خود بدی آورده باشند در آتش جهنّم می‌سوزند. تو از بدی‌ها و کارهای زشت سخن نمی‌گویی، بلکه تو از یک بدی سخن می‌گویی. آن بدی

چیست که دلیل ورود به جهنّم است؟

این آیه معنای دیگری هم دارد که از آن به «بطنِ قرآن» یاد می‌کنیم. «بطنِ قرآن» معنایی است که از نظرها پنهان است: روزی یکی از یاران علی علیه‌السلام نزد او رفت. علی علیه‌السلام به او چنین فرمود:

ــ آیا می‌خواهی تو را از تفسیر آیات 89 و 90 سوره نمل آگاه کنم؟

ــ آری. جانِ من به فدای شما !

ــ بدان که منظور خدا از «نیکی» ولایت و محبّت ما می‌باشد و منظور خدا از «بدی»، دشمنی با ماست.(59)

تو درباره ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام سفارش بسیاری نموده‌ای، می‌دانم اگر کسی در این دنیا عمر طولانی کند و سالیان سال، عبادت خدا را به جا آورد و نماز بخواند و روزه بگیرد و به اندازه کوه بزرگی، صدقه بدهد و هزار حجّ هم به جا آورد و سپس در کنار خانه خدا مظلومانه به قتل برسد، با این همه، اگر ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام را انکار کند، وارد بهشت نخواهد شد.(60)

این سخن پیامبر است: «هر کس بمیرد و امام‌زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلیّت مرده است».(61)

در اینجا از ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام سخن گفتی، اگر من در روز قیامت، ولایت را همراه داشته باشم، از عذاب در امن و امان خواهم بود.

آری، نماز و روزه، از بهترین کارهای نیک است، امّا ممکن است یک نفر سال‌های سال نماز بخواند و روزه بگیرد ولی به جهنّم برود. نماز و روزه، رمز ورود به بهشت نیست.

من باید در راه و مسیر تو باشم، اگر من ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلامرا قبول داشته باشم، نشانه این است که در راه صحیح هستم، راه تو و راه پیامبرانت !

آری، راه ولایت، امتداد راه پیامبران است.

در حیاط خانه ما، بوته گل یاسی بود، فصل بهار که می‌رسید عطر یاس همه خانه و خانه‌های اطراف را پر می‌کرد، هر کس از آنجا عبور می‌کرد، مدهوش این بوی خوش می‌شد.

امّا من در بهار دچار حسّاسیت می‌شدم، عطسه‌های شدید و سردرد !

اوّل نمی‌دانستم علّت چیست، نزد دکتر رفتم او وقتی از من سؤالات زیادی کرد فهمید که من به گل یاس حسّاسیت دارم. سرانجام مجبور شدم آن بوته را ببُرّم.

یک سال گذشت، بار دیگر گل یاس سبز شد و قد کشید، دوباره گل‌های خوشبو که همه جا را معطّر می‌کرد. من بار دیگر گل یاس را بریدم. چاره‌ای نداشتم. چند سال این ماجرا تکرار شد، من همه شاخه‌های آن درخت را می‌بریدم، امّا فایده‌ای نداشت.

یک روز، یکی از دوستانم که کشاورز بود، مهمان من بود، او به من گفت:

ــ اگر هزار بار هم این گل را ببُری، باز هم رشد خواهد کرد، چون ریشه آن سالم است، تو باید ریشه آن را خشک کنی !

ــ چطور؟

ــ مقداری آهک بگیر و در آب مخلوط کن و پای گل یاس بریز.

من این کار را کردم، اتّفاقاً چند روز بعد، چند مهمان برای من آمد، آنان به گل یاس علاقه زیادی داشتند، آنان این بوته گل را دیدند و چقدر از آن تعریف

کردند: به‌به چه گل‌های خوشبویی !

من به آنان گفتم: این گل به زودی خشک می‌شود، باور نکردند، آنان نمی‌دانستند که ریشه گل تباه شده است و به زودی این گل برای همیشه از بین خواهد رفت.

ولایت، همانند ریشه گل یاس است، ممکن است من همه شاخه‌های آن را نابود کنم، امّا چون ریشه آن سالم است، بار دیگر رشد می‌کند، شاخه و گل می‌دهد.

امان از وقتی که ریشه خراب باشد و تباه شده باشد، کسی که ولایت ندارد، ریشه ندارد، نمازها و روزه‌های او، همانند شاخ و برگ درختی است که ریشه‌اش تباه شده است، به زودی نابود می‌شود و از بین می‌رود.

یک بار دیگر این آیه را می‌خوانم: «کسانی که با خود نیکی آورده باشند، از ترس و وحشت روز قیامت در امان خواهند بود». فهمیدم اگر کسی ولایت داشته باشد، بهشت جایگاه او خواهد بود.

آیا همین که کسی ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام داشته باشد، کفایت می‌کند؟ اگر کسی گناهان زیادی انجام بدهد، آیا همین‌قدر که ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام را داشته است به بهشت می‌رود؟

در جواب باید دو نکته را بنویسم:

این آیه می‌گوید: کسی که ولایت دارد، در روز قیامت در امن و امان است، امّا در برزخ چه اتّفاقی می‌افتد؟

کسی که ولایت دارد و گناهکار است، در برزخ، عذاب می‌شود، این سخن امام صادق علیه‌السلام است: «شفاعت ما برای روز قیامت است، امّا در برزخ از شفاعت خبری نیست».(62)

اگر من گناهکار باشم، بعد از مرگ باید مجازات شوم تا آلودگی‌های روح من پاک شود. معلوم نیست چه مدّت من در برزخ، عذاب شوم.

آری، این قانون خداست: کسی که ولایت را قبول داشته است، در روز قیامت در امن و امان است !

اگر کسی بر انجام گناهان اصرار بورزد، ممکن است دیگر روح ایمان را از دست بدهد و نتواند در لحظه جان دادن، ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام را با خود به همراه ببرد.

آری، بعضی از گناهان آن‌قدر روح انسان را آلوده می‌کنند که دیگر انسان راه کفر را برمی‌گزیند و بی‌ایمان از دنیا می‌رود.

مهم این است که چه کسی می‌تواند این ایمان و این ولایت را با خود به آن دنیا ببرد، برای همین ما باید مواظب باشیم و فریب شیطان را نخوریم، باید همواره از گناهان دوری کنیم، اگر گاهی خطایی از ما سر زد، فوراً توبه کنیم و به جبران آن بپردازیم تا مبادا از کسانی باشیم که با اصرار بر گناه، روح ایمان را از دست دادند و با کفر از این دنیا رفتند.

نَمل : آیه 93 - 91

إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهَا وَلَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ (91) وَأَنْ أَتْلُوَ

الْقُرْآَنَ فَمَنِ اهْتَدَی فَإِنَّمَا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ (92) وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَیُرِیکُمْ آَیَاتِهِ فَتَعْرِفُونَهَا وَمَا رَبُّکَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (93)

اکنون تو از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا با بُت‌پرستان مکّه چنین سخن بگوید:

ای مردم ! من مأمورم خدای یگانه و صاحب این شهر مقدّس را عبادت کنم، شهر مکّه، حرم خدای یگانه است. کعبه، خانه اوست و یادگار ابراهیم علیه‌السلاماست، امّا حرمت این شهر را حفظ نکردید و آن را با بُت‌پرستی آلوده کردید.

من گفتم این شهر، شهر خداست، امّا فکر نکنید که فقط این شهر، شهر اوست، همه جهان هستی و هر چه در آن است، از آنِ خدای یگانه است.

او مرا به پیامبری برگزیده است و به من فرمان داده است تا برای هدایت شما برخیزم و از او اطاعت کنم و تسلیم امر او باشم.

خدای من از من خواسته است تا قرآن را برای شما بخوانم و راه هدایت را برای شما آشکار کنم، اکنون انتخاب با خود شماست. این شمایید که باید راه خود را انتخاب کنید: یا راه یکتاپرستی یا راه کفر و بُت‌پرستی !

هر کس راه هدایت را برگزیند به نفع خود اوست و هر کس گمراهی را انتخاب کند، به خود ظلم کرده است.

من وظیفه ندارم که شما را به پذیرش حقیقت و ایمان آوردن مجبور کنم، ایمانی که از روی اجبار باشد، ارزشی ندارد، من مأمورم تا پیام خدا را به شما برسانم و شما را از عذاب روز قیامت بترسانم.

من حمد و ستایش خدا را می‌کنم که به من نعمت‌های زیادی عطا کرد، شما نشانه‌های قدرت خدا را می‌بینید و آن‌ها را می‌شناسید. شما قیامت و بهشت و

جهنّم را دروغ می‌شمارید، امّا وقتی قیامت برپا شود، شما زنده خواهید شد، همه آنچه درباره قیامت در قرآن آمده است، با چشم خواهید دید. در آن روز فرشتگان شما را به سوی آتش جهنّم خواهند کشاند و به شما خواهند گفت: «این همان آتشی است که آن را دروغ می‌شمردید».(63)

فکر نکنید که خدا از کارهای شما غافل است، او به همه کارهای شما آگاهی دارد، امّا به شما مهلت می‌دهد. او در عذاب شما شتاب نمی‌کند، این انسان است که عجول است، چون می‌ترسد فرصت را از دست بدهد، امّا همه چیز در اختیار اوست.

وقتی که مرگ شما فرا رسد و فرشتگان پرده از چشمان شما برگیرند، شما جهنّم و آتش سوزان آن را می‌بینید، آن وقت شما پشیمان می‌شوید، امّا دیگر پشیمانی سودی ندارد.(64)

سوره قَصص

اشاره

آشنایی با سوره

1 - این سوره «مکیّ» است و سوره شماره 28 قرآن می‌باشد.

2 - «قَصص» به معنای «قصّه‌ها و ماجراها» می‌باشد، در آیه 25 ذکر شده است که وقتی موسی علیه‌السلامنزد شعیب علیه‌السلام رفت، شعیب علیه‌السلام درباره سرگذشت او سوال کرد، موسی علیه‌السلام هم ماجراهای خود را گفت. در واقع در این سوره، ماجراهایی که بر موسی علیه‌السلام گذشته است، بیان شده است.

3 - موضوعات مهم این سوره چنین است: سرگذشت تولّد موسی علیه‌السلام و این‌که مادرش او را در صندوقچه‌ای قرار می‌دهد و در رود نیل می‌اندازد، فرعون او را از آب می‌گیرد و او را بزرگ می‌کند، ماجرای فرار موسی علیه‌السلام از مصر، سفر او به مدین، آشنایی با شعیب علیه‌السلام، ازدواج با دختر شعیب، بازگشت به مصر... همچنین داستان قارون که به عذاب گرفتار شد در این سوره آمده است.

قَصص : آیه 6 - 1

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ طسم (1) تِلْکَ آَیَاتُ الْکِتَابِ الْمُبِینِ (2) نَتْلُوا عَلَیْکَ مِنْ نَبَإِ مُوسَی وَفِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (3) إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِی الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِیَعًا یَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ یُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَیَسْتَحْیِی نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ کَانَ مِنَ الْمُفْسِدِینَ (4) وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ (5) وَنُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَنُرِیَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا کَانُوا یَحْذَرُونَ (6)

در ابتدا، سه حرف «طا»، «سین» و «میم» را ذکر می‌کنی، قرآن معجزه‌ای است که از همین حروف «الفبا» شکل گرفته است. این آیاتِ کتاب روشنگری است که حقایق جهان را برای انسان بیان می‌کند و راه سعادت را به او می‌آموزد.

تو می‌خواهی در اینجا ماجرای موسی علیه‌السلام و فرعون را برای مؤمنان بیان کنی،

داستانی حقیقی که امید به دل‌ها می‌بخشد.

تو این سوره را زمانی نازل کردی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مکّه بود و تعداد مسلمانان کم بود ولی دشمنان آنان زیاد بودند، آنان باید به قدرت تو توکّل کنند، تو می‌توانی آنان را بر دشمنانشان پیروز کنی همان‌گونه که موسی علیه‌السلام را بر فرعون پیروز کردی.

داستان را از اینجا آغاز می‌کنی: فرعون در سرزمین مصر قدرتی به هم رساند و سر به طغیان زد و ادّعای خدایی کرد. او بین مردم اختلاف انداخت و آنان را به طبقات مختلف اجتماعی تقسیم نمود و بنی‌اسرائیل را به ضعف و ناتوانی کشاند.

شبی فرعون در خواب دید که آتشی از سوی سرزمین فلسطین به مصر آمد. این آتش وارد قصر او شد و همه جا را سوزاند و ویران کرد.(65)

وقتی صبح شد فرعون دستور داد تا همه کسانی که تعبیرِ خواب می‌دانند به قصر بیایند. فرعون خواب خود را برای آن‌ها تعریف کرد.

تعبیر خواب برای همه روشن بود؛ امّا کسی جرأت نداشت آن را بیان کند. همه به هم نگاه می‌کردند. سرانجام یکی از آن‌ها نزدیک فرعون رفت. فرعون با تندی به او نگاه کرد و فریاد زد:

ــ تعبیر خواب من چیست؟

ــ خواب شما از آینده‌ای پریشان خبر می‌دهد، آیا شما ناراحت نمی‌شوید آن را بگویم؟

ــ زود بگو بدانم از خواب من چه می‌فهمی؟

ــ به زودی در قوم بنی‌اسرائیل (که در مصر زندگی می‌کنند) پسری به دنیا

می‌آید که تاج و تخت شما را نابود می‌کند.(66)

سکوت همه جا را فرا گرفت. عرق سردی بر پیشانی فرعون نشست. او به فکر چاره بود. جلسه مهمّی تشکیل شد، بزرگان مصر در این جلسه حضور پیدا کردند. فرعون چنین دستور داد: «همه نوزادان پسر آنان را سر ببرید، دخترانشان را برای کنیزی نگاه دارید».(67)

آری، فرعون جنایتکاری بود که دستش به خون بی‌گناهان زیادی آغشته شد. هفتاد هزار نوزاد پسر به فرمان او، مظلومانه کشته شدند.(68)

فرعون می‌خواست که موسی علیه‌السلام به دنیا نیاید و بنی‌اسرائیل به قدرت و حکومت نرسند، امّا تو چیز دیگری اراده کرده بودی.

تو اراده کردی که بر بنی‌اسرائیل که ضعیف و ذلیل شده بودند، منّت نهی و آنان را پیشوایان مردم آن روزگار قرار دهی و نیز وارث زمین کنی.

فرعون و وزیرش هامان برای این که موسی علیه‌السلام به دنیا نیاید و بنی‌اسرائیل به حکومت نرسد، تلاش زیادی نمودند، آنان از حکومت بنی‌اسرائیل در هراس بودند، آنان می‌خواستند حکومت سرزمین مصر برای همیشه از خود آنان باشد، امّا تو اراده کردی تا به بنی‌اسرائیل حکومت عطا کنی تا فرعون و وزیرش هامان و سپاهیان آنان آنچه را از آن می‌ترسیدند، با چشم خود ببینند.

فرعون می‌خواست بنی‌اسرائیل را تار و مار کند و قدرت آنان را در هم بشکند، او فرزندان پسر آنان را می‌کشت، دختران آنان را به کنیزی می‌گرفت تا همواره در ضعف و ناتوانی باشند، امّا تو می‌خواستی که به آنان قدرت دهی و آنان را بر فرعونیان پیروز گردانی.

وقتی تو بخواهی کاری انجام بدهی، هیچ قدرتی نمی‌تواند مانع کار تو شود،

فرعون می‌خواست موسی علیه‌السلام را به قتل رساند، امّا تو کاری کردی که خود او موسی علیه‌السلام را همچون پسر خود، بزرگ کند و مانند پدر به او مهربانی کند.

یک بار دیگر آیه 5 این سوره می‌خوانم: «من اراده می‌کنم تا بر کسانی که ضعیف و ذلیل شده‌اند، منّت نهم و آنان را پیشوایان مردم قرار دهم و آنان را وارث زمین کنم».(69)

این آیه چقدر امیدوار کننده است، فرعون چیزی خواست، امّا تو چیز دیگری خواستی. او می‌خواست موسی علیه‌السلام را بکشد امّا تو موسی علیه‌السلام را حفظ کردی.

تاریخ تکرار می‌شود، خواست تو هم تکرار می‌شود...

موسی علیه‌السلام، مهدی علیه‌السلام.

فرعون، مُعتزّ عباسی !

مُعتزّ خود را خلیفه جهان اسلام می‌دانست و در زمان امام یازدهم (امام‌عسکری علیه‌السلام) حکومت می‌کرد.

مُعتّز شنیده بود پسرِ امام عسکری علیه‌السلام، همان مهدی علیه‌السلام است، همان مهدی موعود که قرار است به همه حکومت‌های باطل پایان بدهد.

معتزّ می‌خواست تا از تولّد مهدی علیه‌السلام جلوگیری کند و مهدی علیه‌السلام را قبل از این که به دنیا بیاید، بکشد. او زنان زیادی را به عنوان جاسوس استخدام کرد.

زنان هر روز به خانه امام عسکری علیه‌السلام می‌رفتند و همسر آن حضرت را (که نرجس نام داشت) زیر نظر می‌گرفتند.

وظیفه آنان این بود که اگر اثری از حامله بودن در نرجس دیدند سریع گزارش دهند. جاسوسان، زنان معمولی نبودند، آن‌ها زنان قابله بودند و با

نگاه کردن به چهره یک زن می‌توانستند تشخیص بدهند که آیا او حامله است یا نه. آن‌ها می‌توانستند حتّی شش ماه قبل از تولّد یک نوزاد، حامله بودن مادر او را بفهمند.

مُعتزّ می‌خواست اگر نرجس حامله شد هر چه زودتر او را همراه با فرزندش به قتل برساند. او می‌خواست نقش فرعون را بازی کند، او برای حفظ حکومت خود، حاضر بود هر کاری انجام دهد.

امّا تو چیز دیگری اراده کردی، تو می‌خواستی مهدی علیه‌السلام به دنیا بیاید، در شب نیمه شعبان سال 255 مهدی علیه‌السلام به دنیا آمد، هیچ جاسوسی این ماجرا را نفهمید، چون تو خواستی مهدی علیه‌السلامرا حفظ کنی.

شب نیمه شعبان بود، حکیمه، عمّه امام‌عسکری علیه‌السلام بود، حکیمه آن شب مهمان امام‌عسکری علیه‌السلام بود، آن شب مهدی علیه‌السلامبه دنیا آمد، حکیمه مهدی علیه‌السلام را در آغوش گرفت و او را نزد پدر آورد.

امام‌عسکری علیه‌السلام پسرش را در آغوش گرفت و بر صورتش بوسه زد و در گوشش اذان گفت و سپس دستی بر سر فرزند خویش کشید و فرمود: «به اذن خدا، سخن بگو ! فرزندم !».

مهدی علیه‌السلام به صورت پدر نگاه کرد و لبخند زد. صدای زیبایِ مهدی سکوت فضا را می‌شکند، او آیه 5 سوره قصص را می‌خواند: «من اراده کرده‌ام تا بر کسانی که مورد ظلم واقع شدند، منّت نهم و آن‌ها را پیشوای مردم گردانم و آنان را وارث زمین نمایم».(70)

سخن گفتن یک نوزاد در آغوش پدر !

آیا این عجیب نیست؟

باید قرآن بخوانم. سوره مریم، آیه 29 را می‌خوانم. آنجا از سخن گفتن عیسی علیه‌السلام سخن گفتی، مدّت زیادی از تولّد عیسی علیه‌السلام نگذشته بود، مریم علیهاالسلامروزه سکوت گرفته بود، او به مردم گفت که با عیسی علیه‌السلام سخن بگویند. عیسی علیه‌السلام به آنان چنین گفت: «من بنده‌ای از بندگان خدا هستم که خدا مرا به پیامبری مبعوث کرده است».

آن خدایی که قدرت دارد عیسی علیه‌السلام را در گهواره به سخن درآورد، می‌تواند مهدی علیه‌السلام را در آغوش پدر به سخن آورد. این هرگز عجیب نیست.

امّا به راستی چرا مهدی علیه‌السلام آیه 5 این سوره را خواند؟ چه رازی در این آیه نهفته است؟

پیامبر به خانه فاطمه علیهاالسلام آمده بود، همه کنار پیامبر نشسته بودند. فاطمه و علی و حسن و حسین علیهم‌السلام.

پیامبر از دیدن آن‌ها بسیار خشنود بود و با آنان سخن می‌گفت. در این میان نگاه پیامبر به گوشه‌ای خیره ماند و اشک پیامبر جاری شد. همه تعجّب کرده بودند. به راستی چرا پیامبر گریه می‌کرد؟

بعد از لحظاتی، پیامبر رو به آن‌ها کرد و گفت: «شما بعد از من مورد ظلم و ستم واقع می‌شوید».(71)

پیامبر از همه ظلم‌هایی که در آینده نسبت به عزیزانش می‌شد خبر داشت. او می‌خواست تفسیر این آیه قرآن را بازگو کند.

آری، به اهل این خانه، ظلم‌های زیادی خواهد شد، امّا خدا آن‌ها را به عنوان امام برمی‌گزیند، سرانجام این خاندان پاک به حکومت جهانی خواهند رسید

و جهان را از عدالت راستین پر خواهند نمود، حکومتی پایدار که شرق و غرب دنیا را فرا می‌گیرد.

این وعده بزرگ خداست و خدا همیشه به وعده‌های خود عمل می‌کند.

وقتی مهدی علیه‌السلام در آغوش پدر قرار گرفت، این آیه را خواند، او می‌خواست این حقیقت را بیان کند.

اگر کسی اهل دقّت باشد، از این سخن مهدی علیه‌السلام خیلی چیزها را می‌فهمد، مهدی علیه‌السلام این آیه را می‌خواند تا با مادر خویش سخن بگوید.

همان مادر مظلومی که در مدینه به خانه‌اش حمله کردند و آنجا را به آتش کینه سوزاندند. فاطمه علیهاالسلام اوّلین کسی بود که مورد ظلم و ستم واقع شد و حقّش را غصب کردند. گویا مهدی علیه‌السلاممی‌خواهد با مادرش سخن بگوید: «ای مادر پهلو شکسته‌ام ! دیگر غمگین مباش که من آمده‌ام ! من آمده‌ام تا برای این مظلومیّت، پایانی باشم. این وعده خداست».

چرا مهدی علیه‌السلام در آغوش پدر این آیه را می‌خواند؟ چرا یاد از مظلومیّت این خاندان می‌کند؟

کیست که مظلومیّت این خاندان را نداند؟ تا زمانی که پیامبر زنده بود این خاندان عزیز بودند؛ امّا وقتی پیامبر رفت، ظلم و ستم آغاز شد. مسلمانان چقدر زود ماجرای غدیر را فراموش کردند و حکومت سیاهی‌ها فرا رسید و چه کارها که نکردند...

وقتی پیامبر از دنیا رفت، مردم با ابوبکر بیعت کردند، چند روز گذشت، ابوبکر عُمر را فرستاد تا علی علیه‌السلام را برای بیعت به مسجد بیاورد.

عُمر در حالی‌که شعله آتشی را در دست داشت به سوی خانه فاطمه علیهاالسلام آمد، او فریاد می‌زد: «این خانه را با اهل آن به آتش بکشید» .(72)

چند نفر جلو آمدند و گفتند:

ــ در این خانه فاطمه و حسن و حسین هستند .

ــ باشد ، هر که می‌خواهد باشد ، من این خانه را آتش می‌زنم .(73)

هیچ کس جرأت نداشت مانع کار عُمر شود ، سرانجام او نزدیک شد و شعله آتش را به هیزم‌ها گذاشت ، آتش شعله کشید . درِ خانه، نیم سوخته شد . او جلو آمد و لگد محکمی به در زد .(74)

فاطمه علیهاالسلام پشت در ایستاده بود... صدای ناله فاطمه علیهاالسلام بلند شد . عُمَر درِ خانه را محکم فشار داد ، صدای ناله فاطمه علیهاالسلامبلندتر شد . میخِ در که از آتش، داغ شده بود در سینه فاطمه علیهاالسلام فرو رفت .(75)

فریاد فاطمه علیهاالسلام در فضای مدینه پیچید: «بابا ! یا رسول اللّه ! ببین با دخترت چه می‌کنند... ».(76)

قَصص : آیه 9 - 7

وَأَوْحَیْنَا إِلَی أُمِّ مُوسَی أَنْ أَرْضِعِیهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَیْهِ فَأَلْقِیهِ فِی الْیَمِّ وَلَا تَخَافِی وَلَا تَحْزَنِی إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیْکِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِینَ (7) فَالْتَقَطَهُ آَلُ فِرْعَوْنَ لِیَکُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا کَانُوا خَاطِئِینَ (8) وَقَالَتِ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ قُرَّةُ عَیْنٍ لِی وَلَکَ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَی أَنْ یَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ (9)

نام مادر موسی علیه‌السلام «یوکابد» بود. او موسی علیه‌السلام را در مخفیگاهی به دنیا آورد. او نمی‌دانست با پسرش چه کند، چگونه جان او را نجات دهد؟ سربازان فرعون به زودی از راه می‌رسیدند.(77)

اینجا بود که به مادر موسی علیه‌السلام چنین وحی کردی: «به موسی شیر بده و هنگامی که بر جان او بیمناک شدی، او را در صندوق بگذار و در رود نیل افکن. نترس و غمگین مباش که من موسی را به تو بازمی‌گردانم و او را از

پیامبران خود قرار می‌دهم».

یوکابد صندوقی تهیّه کرد و موسی علیه‌السلام را داخل آن نهاد و صبح زود قبل از طلوع آفتاب که ساحل رود نیل خلوت بود کنار ساحل آمد و صندوق را در رود نیل انداخت.

فرعون پسر نداشت، او فقط یک دختر داشت که به یک بیماری پوستی مبتلا شده بود، هیچ طبیبی نتوانست آن دختر را درمان کند. پیش‌گویان دربار به فرعون گفته بودند: «هنگام طلوع آفتاب، از سمت رود نیل، انسانی به این قصر قدم می‌نهد که اگر آب دهان او را به بدن دختر شما بمالند، او شفا می‌گیرد».

رود نیل از کنار کاخ فرعون عبور می‌کرد، فرعون و همسرش، آسیه همیشه هنگام طلوع آفتاب به رود نیل نگاه می‌کردند شاید آن شفادهنده دخترشان از راه برسد.

آن روز فرعون همراه با آسیه به رود نیل نگاه می‌کردند که ناگهان چشمشان به صندوقچه‌ای افتاد که در میان آب‌ها شناور بود، فرعون دستور داد تا آن صندوقچه را از آب بگیرند، آری، آنان موسی علیه‌السلام را از آب گرفتند تا سرانجام موسی علیه‌السلام، دشمن و مایه اندوه آنان شود، فرعون و وزیرش (هامان) خطاکار بودند و حکومت خود را بر ظلم و ستم بنا نهاده بودند و هفتاد هزار نوزاد را سر بریده بودند تا موسی علیه‌السلامبه دنیا نیاید، اکنون خود آنان موسی علیه‌السلام را از آب نجات می‌دهند و آنان نمی‌دانند چه می‌کنند !(78)

مأموران صندوقچه را نزد فرعون و آسیه آوردند، آسیه صندوقچه را باز کرد،

چشمش به موسی علیه‌السلام افتاد، همان لحظه محبّت او در دلش جای گرفت و او را در آغوش گرفت.

وقتی فرعون موسی علیه‌السلام را دید عصبانی شد و گفت: «چرا این پسر را نکُشته‌اند؟».

آسیه گفت: «این بچّه نور دیده من و تو خواهد بود. این بچّه را نکشید، شاید برای ما مفید باشد، شاید ما او را به عنوان پسر خود برگزینیم».

دختر فرعون جلو آمد و از آب دهان موسی علیه‌السلام به بدن خود مالید و تو در همان لحظه او را شفا دادی، او موسی علیه‌السلام را در بغل گرفت و شروع به بوسیدن او کرد.

آسیه به فرعون گفت: «ای فرعون ! این نوزاد سبب شفای دختر ما شده است، چرا می‌خواهی او را بکشی؟». فرعون کم‌کم احساس کرد که این نوزاد را دوست دارد، تو محبّت او را در قلب فرعون قرار دادی و فرعون را از کشتن او پشیمان نمودی.(79)

این‌گونه بود که فرعون، موسی علیه‌السلام را از غرق شدن نجات داد و تصمیم گرفت او را بزرگ کند، او نمی‌دانست که می‌خواهد دشمن اصلی خود را در آغوش مهر خود، بزرگ کند.

قَصص : آیه 11 - 10

وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَی فَارِغًا إِنْ کَادَتْ لَتُبْدِی بِهِ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَی قَلْبِهَا لِتَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ (10) وَقَالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّیهِ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ (11)

در دل مادر موسی علیه‌السلام، شوری به پا بود، قلب او پر از اندوه گردید و از صبر و

تحمّل خالی گشت.

اگر تو قلب او را به وسیله ایمان و امید، محکم نکرده بودی، نزدیک بود که راز خود فاش کند و مأموران فرعون بفهمند که آن نوزادی که به رود نیل انداخته شده است، نوزادی از بنی‌اسرائیل است، اگر فرعونیان این مطلب را می‌فهمیدند، موسی علیه‌السلام را می‌کشتند.

تو قلب مادر موسی علیه‌السلام را آرام کردی و او را به آینده امیدوار نمودی.

او به دخترش گفت: «به دنبال برادرت برو و از دور مراقب او باش».

خواهر موسی علیه‌السلام مراقب بود و از دور ماجرا را مشاهده می‌کرد، او چشم از صندوقچه برادرش برنمی‌داشت، در کنار ساحل همراه با حرکت صندوقچه می‌رفت. او دید که فرعونیان، صندوقچه را از آب گرفتند و به قصر فرعون بردند.

قَصص : آیه 13 - 12

وَحَرَّمْنَا عَلَیْهِ الْمَرَاضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلَی أَهْلِ بَیْتٍ یَکْفُلُونَهُ لَکُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ (12) فَرَدَدْنَاهُ إِلَی أُمِّهِ کَیْ تَقَرَّ عَیْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لَا یَعْلَمُونَ (13)

موسی علیه‌السلام در قصر فرعون بود و گرسنه‌اش شد، مأموران به دستور فرعون به دنبال یافتن دایه حرکت کردند، هر دایه‌ای آمد، موسی علیه‌السلام شیر او نخورد، تو شیر همه دایه‌ها را بر موسی علیه‌السلامحرام کرده بودی.

اینجا بود که خواهر موسی علیه‌السلام نزدیک آمد و به مأموران گفت: «آیا اجازه می‌دهید دایه‌ای خوب و دلسوز را به شما معرّفی کنم».

ساعتی بعد مادر موسی علیه‌السلام همراه مأموران به کاخ فرعون آمد، او موسی علیه‌السلام را در آغوش گرفت، موسی علیه‌السلام با اشتیاق کامل شیر خورد، فرعون و همسرش بسیار خوشحال شدند.

همسر فرعون به مادر موسی علیه‌السلام گفت:

ــ تو نزد ما بمان و به پسرمان شیر بده !

ــ من نمی‌توانم اینجا بمانم، من فرزندانی خردسال دارم که به من نیاز دارند.

ــ پسر ما وقت و بی‌وقت نیاز به شیر دارد، شب گرسنه می‌شود. او از هیچ زن دیگری شیر نمی‌خورد. پس چه کنیم؟

ــ اگر می‌خواهید می‌توانم پسر شما را به خانه ببرم و همچون پسر خود از او مواظبت کنم و هر روز او را به اینجا بیاورم تا شما او را ببینید.

ــ فکر خوبی است.

این‌گونه بود که تو موسی علیه‌السلام را به مادرش بازگرداندی تا چشمش به فرزندش روشن شود و اندوهگین نباشد و بداند که وعده تو حقّ است. تو بر هر کاری توانا هستی و به وعده خود وفا می‌کنی، امّا بیشتر مردم این حقیقت را نمی‌دانند.(80)

قَصص : آیه 18 - 14

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَی آَتَیْنَاهُ حُکْمًا وَعِلْمًا وَکَذَلِکَ نَجْزِی الُْمحْسِنِینَ (14) وَدَخَلَ الْمَدِینَةَ عَلَی حِینِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِهَا فَوَجَدَ فِیهَا رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلَانِ هَذَا مِنْ شِیعَتِهِ وَهَذَا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِی مِنْ شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ فَوَکَزَهُ مُوسَی فَقَضَی عَلَیْهِ قَالَ هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِینٌ (15) قَالَ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی فَاغْفِرْ لِی فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ

الرَّحِیمُ (16) قَالَ رَبِّ بِمَا أَنْعَمْتَ عَلَیَّ فَلَنْ أَکُونَ ظَهِیرًا لِلْمُجْرِمِینَ (17) فَأَصْبَحَ فِی الْمَدِینَةِ خَائِفًا یَتَرَقَّبُ فَإِذَا الَّذِی اسْتَنْصَرَهُ بِالْأَمْسِ یَسْتَصْرِخُهُ قَالَ لَهُ مُوسَی إِنَّکَ لَغَوِیٌّ مُبِینٌ (18)

موسی علیه‌السلام در کاخ فرعون بزرگ و بزرگ‌تر شد، وقتی او به سنّ هجده سالگی رسید، تو به او حکمت و دانش عطا کردی، آری تو این‌گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهی.(81)

بنی‌اسرائیل کم‌کم فهمیدند که موسی علیه‌السلام همان کسی است که سال‌ها در انتظار او بوده‌اند، آنان به او علاقه پیدا کردند و پیرو او شدند، آنان این راز را بین خود مخفی نگه داشتند.

به فرعون خبر دادند که بنی‌اسرائیل به موسی علیه‌السلام محبّت دارند، فرعون پیش خود فکر کرد: «موسی قلب مهربانی دارد و به بیچارگان مهربانی می‌کند، برای همین است که بنی‌اسرائیل او را دوست دارند». فرعون هنوز نمی‌دانست که موسی علیه‌السلام همان کسی است که قرار است تاج و تخت او را نابود کند !

فرعون دستور داد که دیگر موسی علیه‌السلام به شهر نرود و با مردم عادی دیدار نکند.

موسی علیه‌السلام دوست داشت با بیچارگان دیدار کند، حال و هوای کاخ فرعون، روح او را آزار می‌داد. موسی علیه‌السلاممی‌توانست از قصر خارج شود، امّا او نباید وارد شهر شود و با مردم سخن بگوید. بین کاخ فرعون و شهر مصر، تقریباً ده کیلومتر فاصله بود.

روزی که او از کاخ خارج شده بود، تصمیم گرفت به شهر برود و با بنی‌اسرائیل دیداری تازه کند، در زمانی که مردم سرگرم کار و امور خود بودند

به سوی دروازه شهر رفت.

خوشبختانه کسی متوجّه ورود او به شهر نشد، مأموران که کنار دروازه شهر ایستاده بودند، مشغول کار دیگری بودند، موسی علیه‌السلام توانست بدون این که کسی بفهمد، وارد شهر شود. او می‌خواست چند ساعتی در شهر باشد و سپس به قصر بازگردد.

موسی علیه‌السلام در شهر قدم می‌زد که با صحنه‌ای روبرو شد، برای یکی از پیروان او گرفتاری درست شده بود. مردی از بنی‌اسرائیل نیاز به کمک داشت، یکی از مأموران فرعون می‌خواست او را برای کار کردن در قصر فرعون ببرد. آن مرد بنی‌اسرائیلی، وقتی موسی علیه‌السلام را دید، او را شناخت و از او تقاضای کمک کرد و به او گفت: «مرا از دست این ظالم نجات ده».

موسی علیه‌السلام جلو رفت و مشت محکمی به آن قبطی (که مأمور فرعون بود) زد. آن قبطی بر روی زمین افتاد و مرد.

در اینجا موسی علیه‌السلام گفت: «این شیطان بود که آن مرد قبطی را وسوسه کرد تا با این مرد بنی‌اسرائیلی درگیر شود و سرانجام هم به هلاکت رسید، به راستی که شیطان، دشمنی گمراه کننده است، او آشکارا با انسان دشمنی می‌کند».(82)

موسی علیه‌السلام می‌دانست که این کار، گرفتاری برایش به همراه می‌آورد، اگر فرعون بفهمد که او یکی از مأمورانش را کشته، دستور اعدام او را خواهد داد، برای همین موسی علیه‌السلام دست به دعا برداشت و گفت: «بارخدایا ! من بر خود ستم کردم و با این کار امنیّت خود را به خطر انداختم، من نباید خود را این‌گونه در فتنه می‌انداختم. اکنون از تو می‌خواهم مرا ببخشی».

تو هم دعای او را مستجاب کردی، او را بخشیدی که تو خدای بخشنده و مهربان هستی.

سپس موسی علیه‌السلام چنین گفت: «خدایا ! به شکرانه این نعمتی که به من ارزانی داشتی، هرگز پشتیبان گناهکاران نخواهم بود».

موسی علیه‌السلام گناهی انجام نداده بود. کشتن آن مرد قبطی، معصیت نبود، فرعونیان ظلم و ستم‌های زیادی کرده بودند، فرعون با کمک مأموران خود توانسته بود هفتاد هزار نوزاد بنی‌اسرائیل را بکشد، آن قبطی هم در خون آن هفتاد هزار کودک شریک بود.

موسی علیه‌السلام قصد کشتن مرد قبطی را نداشت، زیرا او می‌دانست که این کار به هیچ صورت به صلاح نیست. آری، بهتر بود که این کار را نمی‌کرد.

این کار برای موسی علیه‌السلام خطر زیادی به همراه داشت، او نباید چنین بی‌احتیاطی را انجام می‌داد، برای همین بود که او از این بی‌احتیاطی خود، از تو تقاضای بخشش کرد.

بخشش او به معنای بخشش گناه نبود، بلکه او از تو خواست تا اثر این بی‌احتیاطی را از بین ببری، او می‌ترسید که نکند کسی او را در حالی که از اینجا فرار می‌کند، ببیند. او از تو خواست یاریش کنی تا بتواند به سلامت از این حادثه بگذرد.

قَصص : آیه 22 - 19

فَلَمَّا أَنْ أَرَادَ أَنْ یَبْطِشَ بِالَّذِی هُوَ عَدُوٌّ لَهُمَا قَالَ یَا مُوسَی أَتُرِیدُ أَنْ تَقْتُلَنِی کَمَا قَتَلْتَ نَفْسًا بِالْأَمْسِ إِنْ تُرِیدُ إِلَّا أَنْ تَکُونَ جَبَّارًا فِی الْأَرْضِ وَمَا تُرِیدُ أَنْ تَکُونَ مِنَ

الْمُصْلِحِینَ (19) وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَی الْمَدِینَةِ یَسْعَی قَالَ یَا مُوسَی إِنَّ الْمَلَأَ یَأْتَمِرُونَ بِکَ لِیَقْتُلُوکَ فَاخْرُجْ إِنِّی لَکَ مِنَ النَّاصِحِینَ (20) فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا یَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ (21) وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْیَنَ قَالَ عَسَی رَبِّی أَنْ یَهْدِیَنِی سَوَاءَ السَّبِیلِ (22)

موسی علیه‌السلام پس از این ماجرا ترسان و نگران در شهر قدم می‌زد، او دیگر به کاخ فرعون بازنگشت. صلاح ندید که این کار را بکند. او شب را سپری کرد.

فردا صبح فرا رسید، او برای تهیّه غذا به کوچه و بازار آمد، امّا دید آن مرد بنی‌اسرائیلی با یکی دیگر از مأموران در حال دعواست، او تا موسی علیه‌السلام را دید بار دیگر از موسی علیه‌السلام طلب کمک کرد. موسی علیه‌السلام به او گفت: «تو هر روز با کسی درگیر می‌شوی و دردسر درست می‌کنی. چرا دست به کاری می‌زنی که الآن زمان آن نیست، تو آشکارا در گمراهی هستی، تو وظیفه‌ات را نمی‌دانی».

منظور موسی علیه‌السلام این بود که هنوز زمان مبارزه با دشمنان فرا نرسیده است. بنی‌اسرائیل باید صبر کنند تا زمان مناسب فرا رسد، امّا موسی علیه‌السلام چه باید می‌کرد، مظلومی از او طلب یاری کرده بود، اگر به یاری او نمی‌رفت چه بسا آن مرد کشته می‌شد، درست است که آن مرد نباید با مأمور فرعون درگیر می‌شد، امّا اکنون این اتّفاق افتاده است و او نیاز به کمک دارد، موسی علیه‌السلاممی‌داند او مظلوم است و اکنون گرفتار ستمگری شده است، موسی علیه‌السلام تصمیم گرفت به یاری او برود. آن دو نفر با هم گلاویز بودند.

موسی علیه‌السلام می‌خواست آن مرد بنی‌اسرائیلی را یاری کند، پس به سمت آنان رفت و دستش را بالا برد تا مأمور فرعون را بزند، امّا مرد بنی‌اسرائیلی فکر

کرد که موسی علیه‌السلام می‌خواهد او را بزند و او را بکشد ! آخر موسی علیه‌السلام به او گفته بود: «تو در گمراهی هستی»، آن مرد خیال کرد که موسی علیه‌السلام قصد جان او را دارد، برای همین فریاد برآورد: «آیا امروز می‌خواهی مرا هم بکشی همان‌گونه که دیروز یک نفر را کشتی؟ تو می‌خواهی در این سرزمین زورگو باشی، تو نمی‌خواهی خیرخواه مردم باشی».

موسی علیه‌السلام وقتی این سخن را شنید، ناخودآگاه دستش را پایین آورد، او از سخن آن مرد تعجّب کرد و با خود فکر کرد: «چرا این مرد مرا به زورگویی و ستمگری می‌شناسد؟ چرا او فکر می‌کند که من می‌خواهم او را بکشم؟ من می‌خواستم او را یاری کنم و او را از دست دشمن نجات بدهم، حالا او خیال می‌کند که می‌خواهم او را بکشم».

ذهن موسی علیه‌السلام درگیر این سؤالات شد، در همان لحظه مأمور فرعون توانست از چنگال موسی علیه‌السلام فرار کند، او با سرعت خود را به کاخ فرعون رساند و ماجرا را برای فرعون تعریف کرد، همه فهمیدند که این موسی علیه‌السلامبوده است که دیروز یکی از مأموران را کشته است.

فرعون بزرگان را در جلسه‌ای جمع کرد و درباره قتل موسی علیه‌السلام با آنان مشورت کرد. اینجاست که نقش یکی از بندگان مؤن خدا آشکار می‌شود، کسی که او را به «مؤن آلِ فرعون» می‌خوانند. او از بستگان فرعون بود امّا یکتاپرست بود و دین خود را از مردم مخفی می‌کرد. هیچ کس از راز دل او باخبر نبود، او در جلسه فرعون حاضر بود، به بهانه‌ای جلسه را ترک گفت و به سوی شهر رفت. (فاصله کاخ تا شهر مصر، تقریباً ده کیلومتر بود). او هرطور بود، خود را به موسی علیه‌السلام رساند و به او گفت: «ای موسی ! بزرگان درباره کشتن

تو با هم مشورت می‌کنند، از این شهر بیرون برو که من خیرخواه تو هستم».

موسی علیه‌السلام تشکّر کرد و خیلی زود از شهر مصر بیرون آمد، او در ترس و اضطراب بود و هر لحظه در انتظار حادثه‌ای !

او دست به دعا برداشت و چنین گفت: «خدایا ! مرا از دست این گروه ستمکار نجات بده».

تو به قلب موسی علیه‌السلام وحی کردی تا به سوی سرزمین «مدین» برود، «مدین» نام منطقه‌ای در جنوب شام (سوریه) بود، آن منطقه جزء قلمرو فرعون نبود، او می‌توانست در آنجا از دست فرعون رهایی پیدا کند.

موسی علیه‌السلام سفر سختی را در پیش داشت، نه زاد و توشه‌ای همراه داشت، نه اسب و شتری. او با پای پیاده در بیابان‌ها پیش می‌رفت، نه رفیق داشت و نه راهنمایی !

اینجا بود که موسی علیه‌السلام چنین گفت: «امیدوارم خدایم مرا راهنمایی کند».

آری، او هر لحظه نگران بود که مبادا مأموران فرعون از راه برسند و او را دستگیر کنند، امّا تو او را یاری کردی و سرانجام او توانست به سلامت، به مَدیَن برسد.

قَصص : آیه 25 - 23

وَلَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْیَنَ وَجَدَ عَلَیْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ یَسْقُونَ وَوَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأتَیْنِ تَذُودَانِ قَالَ مَا خَطْبُکُمَا قَالَتَا لَا نَسْقِی حَتَّی یُصْدِرَ الرِّعَاءُ وَأَبُونَا شَیْخٌ کَبِیرٌ (23) فَسَقَی لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّی إِلَی الظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّی لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ (24) فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِی عَلَی اسْتِحْیَاءٍ قَالَتْ إِنَّ أَبِی یَدْعُوکَ لِیَجْزِیَکَ أَجْرَ مَا سَقَیْتَ لَنَا فَلَمَّا جَاءَهُ وَقَصَّ عَلَیْهِ الْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ (25)

موسی علیه‌السلام به سرزمین مَدیَن رسید، چاه آبی را دید، نزدیک رفت و از آب گوارای آن نوشید و تشنگی‌اش را برطرف کرد، سپس به زیر سایه درختی رفت، او چندین روز در راه بود، خسته و گرسنه بود.

غروب آفتاب نزدیک شد، گلّه‌های گوسفندان از راه رسیدند، چوپانان به سر چاه رفتند و آب کشیدند و به گوسفندان خود دادند. کمی دورتر دو دختر را

دید که کناری ایستاده بودند و مواظب گوسفندان خود بودند.

گوسفندان آنان تشنه بودند و می‌خواستند به سوی آب بروند، امّا آن دو دختر با زحمت مانع می‌شدند که گوسفندان جلو بروند، زیرا با گوسفندان دیگران درمی‌آمیختند.

موسی علیه‌السلام نزدیک رفت و به آنان گفت:

ــ چرا اینجا ایستاده‌اید؟

ــ ما از چاه آب نمی‌کشیم تا چوپانان گوسفندان خود را آب بدهند و بروند، ما نمی‌توانیم در جمع مردان حاضر شویم. باید صبر کنیم آن‌ها بروند، بعد کنار چاه برویم و برای گوسفندان خود از چاه آب بکشیم.

ــ چگونه شده است که شما برای آب دادن گوسفندان آمده‌اید؟

ــ پدر ما، پیری سالخورده است، برادری هم نداریم. ما نمی‌خواهیم سربار مردم باشیم، چاره‌ای نیست خودمان باید این کار را انجام دهیم.

موسی علیه‌السلام ناراحت شد، این مردان چقدر بی‌انصاف هستند، چرا فقط به فکر خود هستند و هیچ کمکی به ضعیفان نمی‌کنند؟ او جلو رفت، دلو را از آنان گرفت و در چاه افکند و آب از چاه کشید و همه گوسفندان آن دو دختر را سیراب نمود، سپس به سایه درخت بازگشت.

موسی علیه‌السلام خیلی گرسنه بود، کسی را در این شهر نمی‌شناخت، او دست به دعا برداشت و گفت: «خدایا ! من نیازمند نعمتی هستم که تو برایم بفرستی».

این سخن موسی علیه‌السلام چقدر زیباست، او خسته و گرسنه بود، امّا بی‌تابی نکرد، او به تو نگفت: «برایم غذا بفرست !». او با کمال ادب و فروتنی، نیاز خود را بازگو کرد و بقیّه را به لطف تو واگذار نمود.

آن دو دختر، دخترانِ شعیب علیه‌السلام بودند، شعیب علیه‌السلام پیامبر تو بود که در آن سرزمین زندگی می‌کرد. آنان زودتر از روزهای قبل به خانه بازگشتند، پدر از آنان سؤال کرد:

ــ چه شده که امروز زودتر آمدید؟

ــ جوانی برایمان از چاه آب کشید و گوسفندان ما را سیراب کرد. او این کار را برای رضای خدا انجام داد.

ــ آن جوان که بود؟ اهل کجا بود؟

ــ او اهل این شهر نبود، مسافری بود که برای رفع خستگی زیر سایه‌ای نشسته بود.

ــ یکی از شما گوسفندان را به آغل ببرد، دیگری به سر چاه برود و آن جوان را به اینجا بیاورد، من باید پاداش کار خیر او را بدهم.

«صفورا» نام یکی از دختران شعیب علیه‌السلام بود، صفورا به سوی چاه بازگشت، او با کمال حیا گام برمی‌داشت، معلوم بود که او از سخن گفتن با مردان نامحرم شرم دارد، او به موسی علیه‌السلامگفت: «پدرم می‌خواهد تو را ببیند تا به تو مزد کاری را که برای ما انجام دادی، بدهد».

درست بود که موسی علیه‌السلام این کار را برای رضای خدا انجام داده بود، امّا او برای دیدار آن پیرمرد حرکت کرد، او نمی‌خواست در مقابل کاری که برای خدا انجام داده است، مزد بگیرد، امّا وقتی دید آن پیرمرد از او دعوت کرده است، دعوت او را اجابت کرد، موسی علیه‌السلام با خود فکر کرد شاید آن پیرمرد به کمک او نیاز دارد.

موسی علیه‌السلام از جا بلند شد و همراه آن دختر حرکت کرد و به خانه آن‌ها رفت و دید پیرمردی با موهای سفید در گوشه حیاط خانه نشسته است، موسی علیه‌السلامسلام کرد و شعیب علیه‌السلام به او پاسخ داد:

ــ پسرم ! به منزل ما خوش‌آمدی. شنیدم که برای گوسفندان ما آب کشیدی، من چگونه باید محبّت تو را جبران کنم.

ــ پدر جان ! من این کار را برای خدا انجام دادم، انتظار هیچ پاداشی ندارم.

ــ پسرم ! من شعیب هستم. پیامبر خدا. بگو بدانم اهل کجایی؟ در این سرزمین چه می‌کنی؟ چرا تنها آمده‌ای؟

موسی علیه‌السلام ماجرای خود را بیان کرد، او به شعیب علیه‌السلام گفت که از دست مأموران فرعون فرار کرده است و به اینجا پناه آورده است.

شعیب علیه‌السلام وقتی این ماجرا را شنید به موسی علیه‌السلام گفت: «پسرم ! نترس، تو از گروه ستمگران نجات پیدا کردی، این سرزمین خارج از قلمرو حکومت فرعون است. تو در اینجا در امن و امان خواهی بود، از غربت و تنهایی هم دلگیر مباش که با لطف خدا همه مشکلات بر طرف می‌شود».

قَصص : آیه 28 - 26

قَالَتْ إِحْدَاهُمَا یَا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَیْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِیُّ الْأَمِینُ (26) قَالَ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُنْکِحَکَ إِحْدَی ابْنَتَیَّ هَاتَیْنِ عَلَی أَنْ تَأْجُرَنِی ثَمَانِیَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِکَ وَمَا أُرِیدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَیْکَ سَتَجِدُنِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِینَ (27) قَالَ ذَلِکَ بَیْنِی وَبَیْنَکَ أَیَّمَا الْأَجَلَیْنِ قَضَیْتُ فَلَا عُدْوَانَ عَلَیَّ وَاللَّهُ عَلَی مَا نَقُولُ وَکِیلٌ (28)

شعیب علیه‌السلام از موسی علیه‌السلام پذیرایی کرد و برای او سفره‌ای انداخت، موسی علیه‌السلام که خیلی گرسنه بود، مشغول خوردن غذا شد.

ساعتی گذشت، صفورا رو به پدر کرد و گفت:

ــ ای پدر ! این جوان را به خدمت بگیر زیرا او بهترین فردی است که می‌توانی به خدمت بگیری، او مردی درست‌کار و تواناست.

ــ دخترم ! می‌دانم توانایی او را وقتی متوجّه شدی که از چاه آب کشید، امّا از کجا فهمیدی او درستکار است.

ــ وقتی به دنبال او رفتم که او را به خانه بیاورم، من جلوی او راه می‌رفتم تا راه خانه را به او نشان بدهم. کمی که راه رفتیم، او به من گفت: «اجازه بده من از جلوی تو راه بروم و تو از پشت سرم بیا و مرا راهنمایی کن»، او دوست نداشت که از پشت سر به نامحرم نگاه کند. این نشانه درست‌کاری اوست.

اینجا بود که شعیب علیه‌السلام پیشنهاد دخترش را پذیرفت، پس نزد موسی علیه‌السلام رفت و به او گفت:

ــ من می‌خواهم یکی از این دو دختر خود را به همسری تو درآورم.

ــ برای ازدواج کردن باید پولی داشته باشم که بتوانم مهریه بدهم. من هیچ پولی ندارم.

ــ مهریه دختر من این است که هشت سال برای من کار کنی، البتّه اگر ده سال خدمت کنی، لطف کرده‌ای. من نمی‌خواهم کار را بر تو سخت بگیرم، ان‌شاءاللّه تو مرا از نیکوکاران خواهی یافت.

ــ قبول می‌کنم. این قرارداد میان من و تو باشد، با میل خود یکی از این دو مدّت را انتخاب خواهم کرد، یا هشت سال یا ده سال به تو خدمت می‌کنم و خدا بر این قرارداد ما گواه است.

اکنون موسی علیه‌السلام باید تصمیم بگیرد با یکی از دو دختر شعیب علیه‌السلام ازدواج کند، او صفورا را انتخاب نمود، همان دختری که به دنبالِ او آمده بود و موسی علیه‌السلام را به خانه آورده بود و از درستکاری او با پدر سخن گفته بود.(83)

قَصص : آیه 30 - 29

فَلَمَّا قَضَی مُوسَی الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آَنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آَنَسْتُ نَارًا لَعَلِّی آَتِیکُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ (29) فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِیَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَیْمَنِ فِی الْبُقْعَةِ الْمُبَارَکَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ یَا مُوسَی إِنِّی أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ (30)

موسی علیه‌السلام هشت سال برای شعیب علیه‌السلام چوپانی کرد، دو سال دیگر هم اضافه ماند، در آن دو سال او شریک شعیب علیه‌السلام بود و تعدادی از گوسفندانی که به دنیا آمدند، از آنِ او شد.

از زمانی که او به مَدیَن آمده بود، ده سال گذشت، او دیگر تصمیم گرفت به مصر بازگردد، او می‌خواست طوری به مصر برود که فرعونیان متوجّه آمدن او نشوند. او با شعیب علیه‌السلامخداحافظی کرد و با همسرش آماده حرکت شد. او گوسفندان خود را به همراه گرفت و به سوی مصر به راه افتاد. راه مصر از صحرای سینا می‌گذشت.

موسی علیه‌السلام راهی طولانی در پیش داشت، در راه، سرما و طوفان فرا رسید و موسی علیه‌السلام در آن تاریکی راه را گم کرد، او به جای این که به سوی مصر برود، به سمت جنوب صحرای سینا به پیش رفت تا این که نزدیک رشته‌کوه «طور» رسید.

او به سمت راست خود نگاه کرد، آتشی در تاریکی شب دید. آن نور از «درّه طُوی» بود. (درّه طوی، سمت راستِ کوه طور بود).

موسی علیه‌السلام نمی‌دانست که به چه مهمانی بزرگی فرا خوانده شده است، او نمی‌دانست که این گم‌کردن راه، بهانه‌ای برای رسیدن به این سرزمین بوده است. او به خانواده خود گفت: «شما اینجا بمانید، من آتشی از دور می‌بینم، بروم ببینم چیست، شاید بتوانم شعله‌ای از آن را بیاورم تا در این شب سرد با آن گرم شویم».

موسی علیه‌السلام برای آوردن آتش به سوی درّه «طوی» رفت، او امید داشت که در آنجا آتش به دست آورد. او به سوی روشنایی رفت، دید نور از درختی شعله‌ور است، نزدیک‌تر رفت، ناگهان از سمت راست آن درّه، صدایی به گوشش رسید: «ای موسی ! منم خدای یکتا ! منم آفریدگار جهانیان».

آری، تو آن شب با موسی علیه‌السلام سخن گفتی، آن درخت، جلوه‌ای از نور تو بود، تو جسم نیستی، بالاتر از آن هستی که به چشم بیایی، تو خدای یگانه‌ای و شباهت به هیچ کدام از مخلوقات خود نداری، تو آن شب صدایی را در فضا ایجاد کردی و آن صدا به گوش موسی علیه‌السلام رسید.

قَصص : آیه 35 - 31

وَأَنْ أَلْقِ عَصَاکَ فَلَمَّا رَآَهَا تَهْتَزُّ کَأَنَّهَا جَانٌّ وَلَّی مُدْبِرًا وَلَمْ یُعَقِّبْ یَا مُوسَی أَقْبِلْ وَلَا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الاَْمِنِینَ (31) اسْلُکْ یَدَکَ فِی جَیْبِکَ تَخْرُجْ بَیْضَاءَ مِنْ غَیْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَیْکَ جَنَاحَکَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِکَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّکَ إِلَی فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ کَانُوا قَوْمًا فَاسِقِینَ (32) قَالَ رَبِّ إِنِّی قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْسًا فَأَخَافُ أَنْ یَقْتُلُونِ (33) وَأَخِی هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی

لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِیَ رِدْءًا یُصَدِّقُنِی إِنِّی أَخَافُ أَنْ یُکَذِّبُونِ (34) قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخِیکَ وَنَجْعَلُ لَکُمَا سُلْطَانًا فَلَا یَصِلُونَ إِلَیْکُمَا بِآَیَاتِنَا أَنْتَُما وَمَنِ اتَّبَعَکُمَا الْغَالِبُونَ (35)

سخن تو با موسی علیه‌السلام چنین ادامه پیدا کرد: «ای موسی ! عصایت را به زمین افکن».

موسی علیه‌السلام عصایش را به زمین انداخت، ناگهان آن عصا مار بزرگی گردید و به سرعت به تکاپو افتاد، ترس تمام وجود موسی علیه‌السلام را فرا گرفت و فرار کرد، تو او را صدا زدی، آرامش به قلب موسی علیه‌السلامبازگشت، او دست دراز کرد و با دست سر آن مار را گرفت، آن مار به عصا تبدیل شد.(84)

تو از موسی علیه‌السلام خواستی تا دست خود را در گریبان ببرد و آن را بیرون آورد، ناگهان دست او نورانی و درخشنده شد، طوری‌که نور و روشنایی آن بر آفتاب برتری داشت. این معجزه دوم موسی علیه‌السلام بود.

تو دو معجزه به موسی علیه‌السلام دادی: عصا و دست نورانی. اکنون به او می‌گویی:

ــ ای موسی ! دست خود را به روی قلب خود بگذار تا آرامش به تو بازگردد، ای موسی ! با این دو دلیل و این دو معجزه، به سوی فرعون و بزرگان قومش برو که آنان گروهی تبهکارند.

ــ بارخدایا ! من یکی از آن فرعونیان را کشته‌ام، اگر به کاخ فرعون بروم، می‌ترسم مرا به قتل برسانند. بارخدایا ! برادرم هارون از من بهتر سخن می‌گوید، از تو می‌خواهم او را همراه من بفرستی تا مرا یاری کند، می‌ترسم آنان سخن مرا دروغ پندارند و من نتوانم به خوبی به آنان پاسخ دهم.

ــ به زودی بازوی تو را با فرستادن برادرت، توانمند می‌کنم، به شما قدرت

ویژه‌ای می‌دهم، ای موسی ! با این معجزاتی که به تو دادم، هرگز دشمنان نمی‌توانند به شما دست پیدا کنند. شما و هر کس از شما پیروی کند، پیروزید.

هارون، برادر موسی علیه‌السلام بود و از او بزرگ‌تر بود، او قامتی بلند و زبانی گویا و فکری عالی داشت. پس از دعای موسی علیه‌السلام تو مقام پیامبری به هارون عطا کردی.(85)

هارون علیه‌السلام با کمال رغبت و اشتیاق، موسی علیه‌السلام را در این راه یاری کرد و همراه او به کاخ فرعون رفت.

هارون علیه‌السلام در همه مراحل مأموریّت موسی علیه‌السلام او را یاری نمود. (وقتی موسی علیه‌السلام چهل شب به کوه طور رفت، هارون جانشین او در میان مردم بود. هارون علیه‌السلام زودتر از موسی علیه‌السلام از دنیا رفت).

قَصص : آیه 37 - 36

فَلَمَّا جَاءَهُمْ مُوسَی بِآَیَاتِنَا بَیِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُفْتَرًی وَمَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِی آَبَائِنَا الْأَوَّلِینَ (36) وَقَالَ مُوسَی رَبِّی أَعْلَمُ بِمَنْ جَاءَ بِالْهُدَی مِنْ عِنْدِهِ وَمَنْ تَکُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ (37)

موسی علیه‌السلام از کوه طور باز گشت، او اکنون پیامبر بود. او مأموریّت بزرگی بر عهده داشت، او ابتدا با برادرش دیدار کرد و با هم به سوی کاخ فرعون رفتند.

آن‌ها به فرعون خبر دادند که فرستاده تو هستند و او را به یکتاپرستی فرا خواندند و از او خواستند تا بنی‌اسرائیل را همراه آنان روانه کند تا آنان را به فلسطین بازگردانند.

فرعون به موسی علیه‌السلام گفت: «اگر راست می‌گویی، معجزه خود را نشان بده».

موسی علیه‌السلام عصای خود را بر زمین انداخت، به قدرت تو، آن عصا تبدیل به اژدهایی وحشتناک شد.

همچنین موسی علیه‌السلام دست خود را به گریبان برد و سپس بیرون آورد، همه دیدند که دست او نورانی و درخشنده شد، طوری‌که نور و روشنایی آن بر آفتاب برتری داشت.

فرعون این معجزات را دید، امّا او همه را دروغ شمرد و سرکشی کرد، او قدری فکر کرد و سپس به موسی علیه‌السلام رو کرد و گفت:

ــ چه حرف‌ها می‌زنی؟ ادّعا می‌کنی که فرستاده خدا هستی. تو جادوگر و دروغگو هستی، هرگز از گذشتگان خود چنین سخنانی نشنیده‌ایم.

ــ به من تهمت می‌زنی و مرا دروغگو و جادوگر می‌خوانی، امّا خدا بهتر از هر کس می‌داند من دروغگو نیستم. من برای هدایت شما از طرف او آمده‌ام.

ــ آیا تو خیال می‌کنی با این جادوی خود می‌توانی در کار خودت موفّق می‌شوی؟ من تو را شکست می‌دهم.

ــ خدا به من وعده داده است که هر کس از من پیروی کند به بهشت برود. ای فرعون بدان که هرگز ستمکاران پیروز نمی‌شوند.

قَصص : آیه 38

وَقَالَ فِرْعَوْنُ یَا أَیُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَکُمْ مِنْ إِلَهٍ غَیْرِی فَأَوْقِدْ لِی یَا هَامَانُ عَلَی الطِّینِ فَاجْعَلْ لِی صَرْحًا لَعَلِّی أَطَّلِعُ إِلَی إِلَهِ مُوسَی وَإِنِّی لَأَظُنُّهُ مِنَ الْکَاذِبِینَ (38)

مردم شکست فرعون را در روز عید با چشم دیدند، زمانی که عصای موسی علیه‌السلامبه اذن تو به اژدها تبدیل شد و بساط جادوگری ساحران را بلعید، جادوگران که فهمیدند این کار موسی علیه‌السلام معجزه است نه جادو، به سجده افتادند و به خدای موسی علیه‌السلام ایمان آوردند.

آری، ایمان آوردن جادوگران دلیلی محکم بر راستگویی موسی علیه‌السلام بود. فرعون می‌دانست که باید ذهن مردم را از موسی علیه‌السلام منحرف کند، خطر بیداری توده‌های مردم وجود داشت و این برای حکومت او، بزرگ‌ترین تهدید بود. او به دنبال راه حلّی بود تا بتواند مردم را به چیز دیگری مشغول کند.

سرانجام او جواب را یافت:

ساختن برجی برای مقابله با خدای آسمان !

فرعون جلسه‌ای تشکیل داد و همه بزرگان را دعوت کرد و به آنان رو کرد و گفت: «ای بزرگان ! من جز خود خدایی برای شما سراغ ندارم. من خدای زمین هستم. موسی آمده است و می‌گوید خدای آسمان او را فرستاده است. من می‌خواهم از خدای موسی آگاهی یابم».

پس از آن فرعون رو به وزیرش (هامان) کرد و گفت: «ای هامان ! خزینه من پر از سکّه‌های طلاست، در خزینه را باز کن، مردم را به خدمت بگیر، آتشی بیفروز و از گِل، آجرهای محکم بساز و برای من برج بلندی بنا کن تا من بتوانم از خدای موسی که در آسمان است خبر بگیرم، هر چند من موسی را دروغگو می‌دانم».

هامان دستور فرعون را اجرا کرد، او مکان مناسبی را برای ساختن برج در نظر گرفت، پنجاه هزار بنّا استخدام کرد و کارگران زیادی برای این کار جمع

کرد. او درهای خزینه را باز کرد. خبر ساختن این برج به همه جا رسید.

فرعون به هامان دستور داده بود هرگز در ساختن این برج، صرفه‌جویی نکند، به بنّاها و کارگران پول زیادی بدهد.

آری، هدف اصلی، خام کردن مردم بود !

فرعون می‌خواست کاری کند که مردم ماجرای پیروزی موسی علیه‌السلام را فراموش کنند، نیروهای جوانی که ممکن بود در سخنان موسی علیه‌السلام فکر کنند، در ساخت این برج به خدمت گرفته شدند و پول خوبی هم به آنان داده می‌شد.

هر چه ساختمان برج بالا و بالاتر می‌رفت، مردم بیشتری برای تماشای آن می‌آمدند.

سرانجام برج آماده شد، برجی بلند که دور آن، پلّه‌های مارپیچی بود که اسب‌سوار می‌توانست از آن پلّه‌ها بالا برود. به مردم خبر داده شد که در روز مشخّصی به پای برج بیایند، فرعون می‌خواهد به جنگ خدای آسمان برود.

روز موعود فرا رسید، مردم گرداگرد برج جمع شدند و منتظر آمدن فرعون بودند، فرعون که بر اسبی سوار بود به آنجا آمد، او تیر و کمان بزرگی در دست داشت و با اسب از برج بالا رفت.

ساعتی گذشت، فرعون از برج پایین آمد و رو به مردم کرد و گفت: «ای مردم ! من خدای موسی را کشتم».(86)

مردم شروع به پایکوبی کردند و این‌گونه خام شدند، آری، فرعون این‌گونه مردم را به بازی گرفت و فرصت فکر کردن را از آنان گرفت، گویا فرعون و درباریان او به خوبی می‌دانستند که این کار، کاری بیهوده است، امّا برای

فریب مردم، هیچ چیز بهتر از این نیست که آنان به کاری بیهوده مشغول شوند. این راز بقای حکومت‌های باطل است.

کشور مصر، کشوری آباد بود و آبادانی آن به خاطر رود نیل بود، فرعون خود را صاحبِ رود نیل می‌دانست. فرعون بُت‌پرست بود و خودش را پروردگار مردم مصر می‌دانست.

در آیه 38 این سوره آمده است که فرعون به موسی علیه‌السلام گفت: «من خدایی غیر از خود نمی‌شناسم».

در آیه 14 سوره نازعات چنین می‌خوانم: «فرعون به مردم گفت: من پروردگار بزرگ شما هستم».

در آیه 127 سوره اعراف آمده است که پیروان فرعون به فرعون گفتند: «چرا موسی و یارانش را به حال خود رها کرده‌ای که در زمین فساد کنند و پرستش تو و خدایان تو را رها کنند؟».

وقتی این سه آیه را با هم بررسی می‌کنیم به این نتیجه می‌رسیم:

1 - مردم مصر به خدایان آسمان و خدای زمین باور داشتند، آنان فرعون را خدایِ زمین و صاحب رود نیل می‌دانستند.

2 - مردم مصر و حتّی خود فرعون، خدایان آسمان را می‌پرستیدند. فرعون قدرت خود را از خدای آسمان‌ها می‌دانست.

3 - خدای آسمان‌ها در نظر آنان در بُت‌ها جلوه کرده بود، آنان در مقابل بت‌ها سجده می‌کردند و بر این باور بودند که روحِ خدایان آسمان در این بت‌ها جلوه کرده است.

4 - مردم مصر با یکتاپرستی فاصله زیادی داشتند، آنان هم بُت‌های مختلف

را می‌پرستیدند و هم در مقابل فرعون به عنوان خدایِ زمین سجده می‌کردند.

قَصص : آیه 42 - 39

وَاسْتَکْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَیْنَا لَا یُرْجَعُونَ (39) فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی الْیَمِّ فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِینَ (40) وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَیَوْمَ الْقِیَامَةِ لَا یُنْصَرُونَ (41) وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا لَعْنَةً وَیَوْمَ الْقِیَامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِینَ (42)

پس از مدّتی موسی علیه‌السلام بار دیگر نزد فرعون آمد و از او خواست تا بنی‌اسرائیل را آزاد کند تا آن‌ها را به فلسطین ببرد، امّا فرعون قبول نکرد. اینجا بود که کشور مصر را به خشک‌سالی مبتلا کردی تا شاید فرعون و پیروان او از کفر دست بردارند. فرعون قول داد که اگر خشکسالی برطرف شود، بنی‌اسرائیل را آزاد کند، موسی علیه‌السلام دعا کرد و خشکسالی برطرف شد، امّا فرعون به قول خود عمل نکرد.

پس از آن، بلای طوفان، هجوم ملخ‌ها و... از راه رسید، امّا باز هم فرعون بنی‌اسرائیل را آزاد نکرد. این ماجرا تقریباً هشت سال طول کشید. هر بار موسی علیه‌السلام نزد فرعون می‌رفت و از او آزادی بنی‌اسرائیل را می‌خواست، سرانجام فرعون تصمیم گرفت تا بنی‌اسرائیل را همراه موسی علیه‌السلام روانه کند و سپس با سپاه بزرگش به جنگ آن‌ها برود و آنان را نابود کند.

تو به فرعون و فرعونیان فرصت دادی، امّا آنان بر طغیان خود افزودند، وقتی مهلت آنان به پایان آمد، تو فرعون و سپاه او را به بلا گرفتار ساختی و آنان را در رود نیل غرق کردی، این عاقبت ستمکاران بود.

به موسی علیه‌السلام دستور دادی تا شب هنگام به سوی فلسطین حرکت کند، او با بنی‌اسرائیل حرکت کرد و پس از مدّتی به رود نیل رسیدند، از موسی علیه‌السلامخواستی عصای خود را به آب بزند، وقتی موسی علیه‌السلام این کار را کرد، رود نیل شکافته شد و موسی علیه‌السلام و یارانش از آن عبور کردند. (چون رود نیل بسیار وسیع است از آن به دریا تعبیر شده است).

فرعون از پشت سر رسید، دید که رود نیل شکافته شده است، همراه با سپاهش وارد شکاف آب شد، وقتی آخرین نفر سپاه او وارد آب شد، به دستور تو، رود نیل به حالت اوّل بازگشت و همه آن‌ها در آب غرق شدند و دیگر اثری از آن سپاه باشکوه باقی نماند.(87)

این سرنوشت آنان در این دنیا بود، امّا در روز قیامت، هم آنان را پیشوایانی قرار می‌دهی که پیروان خود را به سوی آتش جهنّم فرا می‌خوانند و در آن روز، هیچ کس به آنان کمک و یاری نخواهد کرد.

در این دنیا، لعنت خود را بدرقه آنان نمودی، زیرا آنان از ستمکاران بودند و تو ستمکاران را لعنت کردی و از رحمت خود دور کردی. فرشتگان و بندگان مؤمن تو، آنان را لعن و نفرین می‌کنند.

در روز قیامت، هم چهره‌های آنان را سیاه و زشت می‌کنی، هر کس به آنان نگاه کند، از آنان متنفّر می‌شود. این هم عذاب دیگری برای آنان است، این‌ها نتیجه کردار زشتی است که در دنیا انجام داده‌اند.

قَصص : آیه 43

وَلَقَدْ آَتَیْنَا مُوسَی الْکِتَابَ مِنْ بَعْدِ مَا أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ الْأُولَی بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًی وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ (43)

بنی‌اسرائیل را به سلامت از آب عبور دادی و آنان به سوی فلسطین حرکت کردند، آنان باید از صحرای سینا می‌گذشتند.

آنان مدّتی در این صحرا توقّف کردند تا موسی علیه‌السلام با گروهی از آنان به کوه طور برود، سمت راست کوه طور، «درّه طوی» واقع شده بود، درّه‌ای که بسیار مقدّس بود. تو با موسی علیه‌السلامبرای اوّلین بار در آنجا سخن گفتی، آنجا وعده‌گاهی مقدّس بود.

کوه طور در سمت جنوب صحرای سینا بود، آنان برای رسیدن به فلسطین باید به سمت شمال می‌رفتند، از این‌رو آنان مدّتی در صحرای سینا ماندند تا موسی علیه‌السلام برای آوردن تورات به کوه طور برود. موسی علیه‌السلام به آنان گفت: «سی شب به کوه طور می‌روم، در این مدّت از برادرم هارون اطاعت کنید».

موسی علیه‌السلام به کوه طور آمد، تو کتاب آسمانی خویش را بر موسی علیه‌السلام نازل کردی، پس از نابودی قوم نوح و قوم ثمود و قوم لوط و فرعون، این اوّلین کتابی بود که تو از آسمان نازل کردی. تو زمین را از کافران و ستمکاران پاک کردی و دیگر وقت آن بود تا انسان‌ها را از هدایت و راهنمایی خود بهره‌مند سازی، تورات، کتاب رحمت و هدایت بود و سبب بینش و بصیرت می‌شد. تو تورات را نازل کردی، باشد که انسان‌ها پند بگیرند.

قرار بود موسی علیه‌السلام سی شب در کوه طور بماند، تو صلاح را در این دانستی که

موسی علیه‌السلام چهل روز در کوه طور بماند، وقتی بنی‌اسرائیل دیدند موسی علیه‌السلامدیر کرد، دچار فتنه شدند و گوساله‌پرست شدند، (مجسّمه گوساله‌ای را می‌پرستیدند) هارون آنان را از این کار نهی کرد، امّا آنان هارون را تهدید به قتل کردند و او را تنها گذاشتند.

موسی علیه‌السلام در کوه طور بود، تو ماجرای گوساله پرستی را به او خبر دادی، او بسیار آشفته شد و خشمناک و اندوهگین به سوی قوم خود بازگشت.

اینجا بود که موسی علیه‌السلام بر سر آنان فریاد برآورد و آن گوساله را در آتش سوزاند و خاکستر آن را بر باد داد. موسی علیه‌السلام از مردم خواست تا توبه کنند و تو توبه آنان را پذیرفتی.

بعد از آن موسی علیه‌السلام مردم را به سوی فلسطین (سرزمین موعود) حرکت داد، وقتی آنان به مرز صحرای سینا و فلسطین رسیدند، فهمیدند که بیت‌المقدس در دست دشمنانشان است، برای همین آنان به موسی علیه‌السلام گفتند: «ای موسی ! تو با خدایِ خودت به جنگ دشمنان برو و ما همین‌جا می‌مانیم».

اینجا بود که تو بر آن مردم غضب کردی و چهل سال آنان را در صحرای سینا سرگردان نمودی، آنان هر روز به راه می‌افتادند و تا شب راه می‌پیمودند، شب در جایی استراحت می‌کردند، صبح که از خواب بیدار می‌شدند، خود را در همان نقطه آغاز حرکت می‌یافتند.(88)

روزها ابرها را می‌فرستادی تا بر سرشان سایه افکند و نور خورشید اذیّتشان نکند، برایشان از آسمان غذای گوارا می‌فرستادی، امّا آنان تمام این مدّت در سرگردانی بودند.(89)

قَصص : آیه 44

وَمَا کُنْتَ بِجَانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنَا إِلَی مُوسَی الْأَمْرَ وَمَا کُنْتَ مِنَ الشَّاهِدِینَ (44)

اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن می‌گویی: «ای محمّد ! هنگامی که ما به موسی فرمان دادیم، تو در طرف غرب کوه طور نبودی و شاهد آن ماجرا نبودی».

به راستی منظور از این فرمان چیست؟

بنی‌اسرائیل سال‌ها در صحرای سینا سرگردان بودند. موسی علیه‌السلام، هارون علیه‌السلامرا به عنوان جانشین خود انتخاب کرده بود، امّا هارون بزرگ‌تر از موسی علیه‌السلامبود و از دنیا رفت.

روزی که هارون علیه‌السلام از دنیا رفت، بنی‌اسرائیل در سمت غرب کوه طور بودند، (کوه طور در سمت جنوب صحرای سینا قرار دارد).

تو به موسی علیه‌السلام فرمان دادی تا برای خود، جانشینی انتخاب کند، تو مردم را بدون سرپرست رها نمی‌کنی، مردم نمی‌توانند امام خود را انتخاب کنند.

تو «یوشع» را برای رهبری مردم برگزیدی، به موسی علیه‌السلامفرمان دادی تا مردم را جمع کند و یوشع را به آنان معرّفی کند. آن روز آنان در سمت غرب کوه طور بودند.

موسی علیه‌السلام مردم را جمع کرد و یوشع را به عنوان جانشین خود به مردم معرّفی نمود.(90)

سه سال گذشت، موسی علیه‌السلام هم از دنیا رفت، «یوشع» که جانشین موسی علیه‌السلامبود، رهبری مردم را به دست گرفت. وقتی چهل سال سرگردانی به پایان رسید، یوشع بنی‌اسرائیل را به سرزمین فلسطین برد و آنان توانستند وارد شهر بیت‌المقدس شوند.

یک‌بار دیگر این آیه را می‌خوانم: «ای محمّد ! هنگامی که ما به موسی فرمان دادیم، تو در طرف غربِ کوه طور نبودی و شاهد آن ماجرا نبودی».

این فرمان، فرمان امامت و جانشینی بود !

فرمانی مهم !

تو می‌خواهی به همه بفهمانی که امامت، ادامه نبوّت است، این پیامبر است که باید جانشین خود را معرّفی کند، امامت، عهدی است آسمانی و تو امام را برای مردم معیّن می‌کنی.

قَصص : آیه 46 - 45

وَلَکِنَّا أَنْشَأْنَا قُرُونًا فَتَطَاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَمَا کُنْتَ ثَاوِیًا فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُو عَلَیْهِمْ آَیَاتِنَا وَلَکِنَّا کُنَّا مُرْسِلِینَ (45) وَمَا کُنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَیْنَا وَلَکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ (46)

ماجرای موسی علیه‌السلام را بیان کردی، داستانی حقیقی که امید را به دل‌ها می‌بخشد، تو سرانجام دوستانت را یاری می‌کنی و آنان را بر دشمنانشان پیروز می‌گردانی، همان‌گونه که موسی علیه‌السلام را پیروز کردی.

تو قوم‌ها و ملّت‌های مختلف آفریدی و آنان روزگاری دراز در این دنیا، زندگی کردند، تو برای هدایت همه آنان، پیامبرانی فرستادی، اکنون نیز محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را برای هدایت مردم مکّه می‌فرستی.

قبل از این که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به پیامبری بفرستی، او از ماجرای موسی علیه‌السلام، فرار او از مصر، رفتن به سرزمین «مدین» و... چیزی نمی‌دانست، بین محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و

موسی علیه‌السلام بیش از دو هزار و پانصد سال فاصله است. مردم مکّه هم از این ماجراها چیزی نمی‌دانستند.

آری، داستان زندگی پیامبران از یادها رفته بود و کسی از آن چیزی نمی‌دانست.

تو او را شایسته مقام پیامبری دانستی و قرآن خود را بر قلب او نازل کردی تا داستان پیامبران را برای مردم بیان کند.

چرا بُت‌پرستان مکّه به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان نمی‌آورند؟ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهاز ماجرای موسی علیه‌السلام سخن می‌گوید، چرا بُت‌پرستان از خود نمی‌پرسند که محمّد از کجا ماجرای آن شب موسی علیه‌السلام را می‌داند؟ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که در آن زمان نبوده است؟ پس چگونه از شبی سخن می‌گوید که موسی علیه‌السلام با خانواده‌اش گرفتار طوفان شد و از دور آتشی دید؟ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از کجا می‌داند که در آن شب، تو با موسی علیه‌السلامسخن گفتی؟

اگر این بُت‌پرستان قدری فکر کنند می‌فهمند که تو قرآن را بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهنازل کردی.

آری، قرآن کتابی است که از طرف تو و نشان رحمت توست، تو این کتاب را فرستادی تا محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم را از عذاب روز قیامت بترساند و آنان را از بُت‌پرستی برهاند.

مردم مکّه اسیر بُت‌پرستی شده بودند و از زمان عیسی علیه‌السلام تا آن زمان، پیامبری نیامده بود تا آنان را به عذاب تو هشدار دهد، آنان در جهل و نادانی بودند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با قرآن تو آمد تا شاید آنان پند بگیرند و راه هدایت پیش گیرند.(91)

قَصص : آیه 51 - 47

وَلَوْلَا أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَیْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آَیَاتِکَ وَنَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ (47) فَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنَا قَالُوا لَوْلَا أُوتِیَ مِثْلَ مَا أُوتِیَ مُوسَی أَوَلَمْ یَکْفُرُوا بِمَا أُوتِیَ مُوسَی مِنْ قَبْلُ قَالُوا سِحْرَانِ تَظَاهَرَا وَقَالُوا إِنَّا بِکُلٍّ کَافِرُونَ (48) قُلْ فَأْتُوا بِکِتَابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَی مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ (49) فَإِنْ لَمْ یَسْتَجِیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا یَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنَ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَیْرِ هُدًی مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ (50) وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ (51)

تو پیامبران را فرستادی تا مردم را از عذاب روز قیامت بترسانند، هدف تو این بود که مردم در روز قیامت نگویند ما در جهل و نادانی بودیم و راه حقّ را نمی‌شناختیم.

اگر تو قبل از آمدن پیامبران، مردم را به خاطر کفر و گناهانشان کیفر می‌کردی، آنان می‌گفتند: «خدایا ! چرا برای ما پیامبری نفرستادی تا ما را هدایت کند و ما از سخن او پیروی کنیم و از مؤمنان شویم». آری، پس از آمدن پیامبران، هیچ بهانه‌ای باقی نماند و حجّت بر همه تمام شد.

تو معجزه محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را قرآن قرار دادی و او را برای هدایت بُت‌پرستان فرستادی. بُت‌پرستان مکّه به او چنین گفتند: «ای محمّد ! تو می‌گویی من پیامبر هستم، پس چرا آن معجزاتی که موسی علیه‌السلام داشت، با خود نداری؟ چرا عصایت را به زمین نمی‌زنی تا اژدهایی بزرگ شود؟ اگر تو آن معجزات را بیاوری، ما به تو ایمان می‌آوریم».

آیا بُت‌پرستان مکّه در جستجوی حقیقت بودند؟ اگر واقعاً به دنبال معجزه بودند، معجزه قرآن که بهترین معجزه بود، قرآن حقّ را برای آنان آشکار کرده بود. آنان به دنبال بهانه بودند.

وقتی انسان تصمیم بگیرد، حقّ را انکار کند، فرق نمی‌کند چه معجزه‌ای را ببیند، وقتی انسان اسیر لجاجت شود، سخن پیامبران را دروغ می‌شمارد. در زمان موسی علیه‌السلام نیز بهانه‌جویان به موسی علیه‌السلام ایمان نیاوردند.

وقتی موسی و برادرش (هارون) علیهماالسلام به کاخ فرعون رفتند و معجزات خود را نشان فرعون و فرعونیان دادند، آنان این معجزات را دروغ شمردند و گفتند: «موسی و هارون، جادوگرند و دست به دست هم داده‌اند تا ما را از دین خود جدا کنند، ما هرگز به این دو ایمان نمی‌آوریم».

آری، بهانه‌جویی کافران، چیز تازه‌ای نیست، روش و سخن کافران در طول تاریخ، مثل یکدیگر است.

راه پیامبران، راه یکتاپرستی و خوبی‌هاست، راه کافران، راه کفر و

زشتی‌هاست، تو تورات را به موسی علیه‌السلام و قرآن را به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل کردی، در زمان موسی علیه‌السلام تورات موسی علیه‌السلام را دروغ شمردند و اکنون قرآن را دروغ می‌شمارند.

اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن می‌گویی: «ای محمّد ! شما می‌گویید که تورات و قرآن، چیزی جز سحر و جادو نیستند، پس شما کتابی از نزد خدا بیاورید که بهتر از تورات و قرآن، مردم را هدایت کند. اگر راست می‌گویید چنین کتابی را بیاورید تا من از آن پیروی کنم».

آنان هرگز نمی‌توانند کتابی بهتر از تورات و قرآن بیاورند، پس چرا ایمان نمی‌آورند؟ تورات و قرآن، مردم را از بُت‌پرستی نهی می‌کنند، چرا آنان بُت‌ها را می‌پرستند؟

آنان حقّ را شناخته‌اند، می‌دانند که قرآن، معجزه توست، امّا آنان پیرو هوای نفس شده‌اند و حقیقت را انکار می‌کنند. کسی که هدایت تو را رها کند و از هوای نفس خود پیروی کند، ستمگر است، به راستی چه کسی از او گمراه‌تر است؟

این قانون توست: تو می‌دانی چه کسی در قبول حقّ لجاجت می‌کند، تو او را به حال خود رها می‌کنی، زیرا او حقّ را شناخته است امّا از روی لجاجت آن را نمی‌پذیرد. او در گمراهی خود غوطه‌ور می‌شود و دیگر به راه راست هدایت نمی‌شود. آری، تو ستمکاران را به حال خود رها می‌کنی.

تو آیات قرآن را پیوسته به یکدیگر نازل کردی تا مردم هدایت شوند و از آن پند بگیرند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آیات قرآن را همچون قطرات باران، پی در پی برای آنان می‌خواند، گاهی به آنان وعده بهشت می‌داد و گاهی از عذاب جهنّم

می‌ترساند، گاهی آنان را نصیحت می‌کرد و گاهی به آنان هشدار می‌داد، ولی آن کوردلان به قرآن ایمان نیاوردند و تو هم آنان را به حال خود رها کردی، تو هیچ کس را مجبور به ایمان نمی‌کنی، تو انسان را با اختیار آفریده‌ای، راه حقّ را به روشنی برای او بیان می‌کنی، او خودش باید راه خود را انتخاب کند.

قَصص : آیه 55 - 52

الَّذِینَ آَتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ مِنْ قَبْلِهِ هُمْ بِهِ یُؤْمِنُونَ (52) وَإِذَا یُتْلَی عَلَیْهِمْ قَالُوا آَمَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنَا إِنَّا کُنَّا مِنْ قَبْلِهِ مُسْلِمِینَ (53) أُولَئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَیْنِ بِمَا صَبَرُوا وَیَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ (54) وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَکُمْ أَعْمَالُکُمْ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ لَا نَبْتَغِی الْجَاهِلِینَ (55)

یهودیان و مسیحیان همان «اهل‌کتاب» هستند، کسانی که به کتاب آسمانی ایمان دارند، تو در قرآن «اهل‌کتاب» را سرزنش کردی، همه باید بدانند این سرزنش‌ها، جنبه نژادی ندارد، تو فقط می‌خواهی منحرفان از اهل‌کتاب را سرزنش کنی، اگر کسی یهودی یا مسیحی بود و حقّ را شناخت و به آن ایمان آورد، تو پاداش بزرگی به او می‌دهی.

اکنون می‌خواهی از کسانی که اهل کتاب بودند و حقّ را پذیرفتند، سخن بگویی و از پاداش بزرگی که به آنان می‌دهی، یاد کنی.

در تورات و انجیل، بشارت ظهور محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را ذکر کردی و از یهودیان و مسیحیان خواستی تا وقتی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به پیامبری رسید، به او ایمان بیاورند.

خبر پیامبری محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به گوش یهودیان و مسیحیان رسید، گروهی از آنان از شهر خود به مکّه آمدند تا در این زمینه تحقیق کنند، آنان نزد محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهآمدند و محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای آنان قرآن خواند، آنان وقتی آیات زیبای قرآن را شنیدند چنین گفتند: «ما به قرآن ایمان آوردیم، این قرآن حقّ است و از سوی خدا نازل شده است، ما قبل از این هم تسلیم امر خدا بودیم».

آری، آنان نشانه‌های آخرین پیامبر تو را در کتاب‌های آسمانی خود خوانده بودند و به او دل بسته بودند و در انتظار آمدن او بودند، اکنون آنان گمشده خود را یافتند و با جان و دل به او ایمان آوردند و مسلمان شدند.

آنان قبل از این که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را ببینند منتظر او بودند و به «پیامبر موعود» ایمان داشتند، پس از آن که به مکّه آمدند و با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دیدار کردند، به او ایمان آوردند.

آنان به کتاب آسمانی خود ایمان داشتند و به قرآن هم ایمان آوردند، برای همین تو به آنان دو پاداش می‌دهی. تو آنان را بسیار دوست می‌داری و به آنان اجر می‌دهی، زیرا می‌دانی که آنان به دنبال حقیقت بودند و هرگز حقیقت را فدای منافع خود نکردند.

آری، بسیاری از یهودیان و مسیحیان، حقّ را انکار کردند، آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را شناختند و یقین کردند او پیامبر موعود است، امّا به او ایمان نیاوردند، امّا این گروهی که در اینجا از آن‌ها سخن گفتی، وقتی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را شناختند، مسلمان شدند.

وقتی آنان به شهر خود بازگشتند، با سختی‌های زیادی روبرو شدند، دیگران آنان را سرزنش کردند و با آنان دشمنی کردند، امّا آنان بر ایمان خود ثابت ماندند و از منافع مادی و ریاست گذشتند.

آری، آنان در میان هم‌کیشان خود اذیّت و آزار شدند، امّا آنان بدی‌ها را با خوبی‌ها پاسخ دادند، دیگران با آنان دشمنی کردند و آنان با محبّت پاسخ دادند و به فقیران و نیازمندان کمک کردند.

هرگاه از دشمنان سخن یاوه‌ای شنیدند از آنان دوری گزیدند و گفتند: «اعمال ما برای خودمان است، اعمال شما هم برای خودتان است. بروید به سلامت ! ما با شما جاهلان کاری نداریم».

پیام آنان به جاهلان این بود: «ما را به خیر و شما را به سلامت».

آری، آنان اهل زشت‌گویی و فساد نبودند، آنان می‌دانستند که سخن گفتن با کوردلان، چیزی جز هدر دادن وقت نیست، آنان با بزرگواری از کنار جاهلان گذشتند و وقت خود را صرف برنامه‌های اساسی خود نمودند. آنان می‌خواستند کسانی را به سوی اسلام دعوت کنند که زمینه هدایت در آن‌ها بود و روحیّه حق‌پذیری داشتند.

اگر من آرمانی بزرگ دارم، اگر می‌خواهم به هدفی عالی برسم، نباید وقت خود را صرف سخن گفتن با جاهلان کنم. سخن گفتن با آنان، فایده‌ای جز اتلاف وقت ندارد.

باید آنان را به حال خود رها کنم و در راه رسیدن به هدف خویش تلاش کنم. سیاست جاهلان این است که با دشنام دادن می‌خواهند ذهن مرا درگیر کنند و کاری کنند که من از هدف خود باز بمانم.

من باید هشیار باشم که در دام آنان گرفتار نشوم، باید یک جمله به آنان بگویم: «ما را به خیر و شما را به سلامت».

این درس بزرگ موفّقیّت است.

قَصص : آیه 56

إِنَّکَ لَا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ یَهْدِی مَنْ یَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ (56)

گروهی از یهودیان و مسیحیان به مکّه آمدند و سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را شنیدند و مسلمان شدند، آنان اهل‌مکّه نبودند و از راه دوری آمده بودند. محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با خود فکر کرد: چگونه است که افرادی از راه دور به اینجا آمدند و مسلمان شدند، امّا مردم مکّه ایمان نمی‌آورند؟ مردم مکّه که سال‌های سال با من زندگی کرده‌اند و مرا به خوبی می‌شناسند، چرا سخن حقّ را از من نمی‌پذیرند؟

اکنون این‌گونه به او پاسخ می‌دهی: «ای محمّد ! تو نمی‌توانی هر کسی را که دوست داری هدایت کنی، امّا من هر کس را که بخواهم هدایت می‌کنم، من می‌دانم چه کسی شایسته هدایت است».

منظور تو از این جمله چیست؟ من درباره این سخن تو مطالعه می‌کنم، بعد از مدّتی به این نتیجه می‌رسم:

تو قرآن را برای هدایت مردم فرستادی، قرآن، آشکار و روشن است. تو همه انسان‌ها را هدایت می‌کنی، پیام و سخن خود را به آنان می‌رسانی، راه خوب و بد را نشان می‌دهی.

به این هدایت، «هدایت اوّل» می‌گویند، این اوّلین مرحله هدایت است، هدایتی است که برای همه انسان‌ها می‌باشد.

پس از آن، برای کسانی که هدایت اوّل را پذیرفتند و راه حقّ را برگزیدند،

هدایت دیگری قرار می‌دهی. تو زمینه کمال بیشتر را برای آنان فراهم می‌کنی، به این هدایت، «هدایت دوم» می‌گویند.

این اراده و قانون توست: هر کس هدایت اوّل را پذیرفت، شایستگی و لیاقت وارد شدن به مرحله بعدی هدایت را دارد. تو به او راه کمال را نشان می‌دهی، کاری می‌کنی که لحظه به لحظه به تو نزدیک‌تر شود، تو دست او را می‌گیری و به بهشت خویش رهنمونش می‌سازی.

در اینجا مثالی ساده می‌نویسم: همه می‌توانند به مدرسه بروند و درس بخوانند، اگر کسی به دبستان نرفت و درس نخواند، در آینده نمی‌تواند به دانشگاه برود. فقط کسی می‌تواند به دانشگاه برود (و بعدها پزشک، مهندس و... شود) که دیپلم گرفته باشد.

مدرسه رفتن، مثال هدایت اوّل است که برای همه فراهم است، دانشگاه رفتن مثال هدایت دوم است که فقط برای عدّه‌ای فراهم است.

آری، هدایت دوّم مخصوص کسانی است که تو بخواهی آنان را از این هدایت بهره‌مند کنی، آنان کسانی هستند که از هدایت اوّل به خوبی بهره برده‌اند.

اکنون دیگر می‌دانم هدایت اوّل برای همه انسان‌ها هست، همه آن‌ها پیام تو را درک می‌کنند، امّا هدایت دوم فقط برای کسانی است که هدایت اوّل را پذیرفته‌اند، تو این‌گونه اراده کرده‌ای. هر کسی نمی‌تواند از هدایت دوم بهره‌مند شود. تو می‌دانی چه کسانی هدایت اوّل را پذیرفته‌اند، تو آنان را به سوی هدایت دوم، راهنمایی می‌کنی و راه کمال بیشتر را نشان آن‌ها می‌دهی.

قَصص : آیه 57

وَقَالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدَی مَعَکَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَلَمْ نُمَکِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آَمِنًا یُجْبَی إِلَیْهِ ثَمَرَاتُ کُلِّ شَیْءٍ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا وَلَکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لَا یَعْلَمُونَ (57)

یکی از بزرگان مکّه نزد محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمد و به او گفت: «ای محمّد ! ما می‌دانیم حقّ با توست، امّا می‌ترسیم اگر به تو ایمان بیاوریم، عرب‌ها ما را از این شهر بیرون کنند و ما آواره شویم».

در آن روزگار، هر یک از قبایل عرب، بُتی را در کنار کعبه قرار داده بودند. بزرگان مکّه می‌دانستند که اگر مسلمان شوند باید این بُت‌ها را بشکنند، این کار، خوشایند قبایل عرب نبود.

بزرگان مکّه می‌ترسیدند که قبایل عرب به مکّه حمله کنند و آنان را از این شهر بیرون کنند و آواره بیابان‌ها شوند، امّا این سخن از روی جهل و نادانی است، اگر آنان به قدرت تو ایمان داشتند، هرگز چنین سخنی نمی‌گفتند.

اکنون از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا به آنان چنین بگوید: «شما از چه نگرانید؟ آیا

خدا این شهر مکّه را محلّ امنی قرار نداد تا انواع نعمت‌ها و میوه‌ها از هر طرف به این شهر بیاید؟ خدا این نعمت‌ها و میوه‌ها را روزی شما می‌کند، امّا بیشتر شما نادان هستید».

آری، آب و هوای مکّه، گرم و خشک است و بیشتر آن کوه و سنگلاخ است، در آنجا درختان میوه رشد نمی‌کنند، امّا خانه تو در آنجاست، تو به ابراهیم علیه‌السلامفرمان دادی تا به اینجا بیاید و خانه تو را بازسازی کند، وقتی ابراهیم علیه‌السلام کعبه را بازسازی کرد دست به دعا برداشت، به خاطر دعای ابراهیم علیه‌السلامتو برکت زیادی در شهر مکّه قرار دادی. آری، مکّه «حرم امن» توست و کعبه، یادگار ابراهیم علیه‌السلام است.

به راستی بزرگان مکّه نگران چه هستند؟ این شهر، شهر توست، اگر آنان ایمان بیاورند، تو می‌توانی نعمت‌ها را بر آنان ادامه دهی و شرّ دشمنان را از سر آنان کوتاه کنی.

افسوس که آنان قدرت انسان‌ها را بالاتر از قدرت تو می‌دانند و از ترس این که منافعشان به خطر بیفتد به حقّ ایمان نمی‌آورند !

خوشا به حال کسانی که وقتی حقّ را شناختند آن را پذیرفتند و هرگز به منافع خود فکر نکردند ! آنان ثروت دنیا را رها کردند و سعادت همیشگی آخرت را برای خود خریدند.

قَصص : آیه 59 - 58

وَکَمْ أَهْلَکْنَا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعِیشَتَهَا فَتِلْکَ مَسَاکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِیلًا وَکُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِینَ (58) وَمَا کَانَ رَبُّکَ مُهْلِکَ الْقُرَی حَتَّی یَبْعَثَ فِی أُمِّهَا رَسُولًا یَتْلُو عَلَیْهِمْ آَیَاتِنَا وَمَا کُنَّا مُهْلِکِی الْقُرَی إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَالِمُونَ (59)

بزرگان مکّه به فکر ثروت و منافع خود هستند، پس حقیقت را انکار می‌کنند، چرا آنان به تاریخ انسان‌ها اندیشه نمی‌کنند؟

قبل از این شهرهای زیادی بودند که مردمان آن‌ها، سرمست زندگی خوش خود بودند و راه کفر را در پیش گرفته بودند، تو به آنان مهلت دادی و سرانجام همه آنان را هلاک کردی.

آنان برای خود کاخ‌ها و خانه‌های باشکوه ساخته بودند، امّا همگی نابود شدند و کاخ‌ها و خانه‌های آنان ویران شد و دیگر کسی در آن شهرها سکونت نکرد. (فقط گاهی مسافران از آنجا عبور می‌کنند و مدّت کوتاهی برای استراحت در آنجا منزل می‌کنند).

آری، آنان بر کفر خود اصرار ورزیدند و تو عذاب خود را بر آنان فرستادی، هیچ کس از آنان باقی نماند تا وارث آنان باشد، آنان هیچ وارثی از خود باقی نگذاشتند، همگی با هم هلاک شدند، تو وارث شهر و سرزمین آنان شدی.

هرگز قبل از اتمام حجّت و روشن شدن حقیقت، آنان را عذاب نکردی. این سنّت توست: قبل از آگاهی دادن و آشکار کردن حقّ و باطل، کسی را عذاب نمی‌کنی.

اگر مردمی که در یک منطقه زندگی می‌کردند، در جهل و نادانی بودند، ابتدا پیامبری را در مرکز آن منطقه می‌فرستادی تا آنان را هدایت کند، آن پیامبر سخن خود را به گوش مردم آن منطقه می‌رساند، همه کسانی که در روستاها و شهرهای آن منطقه بودند، از سخن آن پیامبر آگاه می‌شدند و حقّ برای آنان آشکار می‌شد.

آنان می‌توانستند حقّ را برگزینند و اهل سعادت و رستگاری شوند، امّا خودشان آزادانه راه کفر را انتخاب کردند و سرانجام به عذاب تو گرفتار

شدند. آری، تو فقط کسانی را عذاب کردی که بر خود ظلم کردند، آنان حقّ را شناختند و آن را انکار کردند و پیامبر تو را دروغگو خواندند، تو به آنان مهلت دادی و سرانجام آنان را نابود کردی.

قَصص : آیه 60

وَمَا أُوتِیتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَمَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَزِینَتُهَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَأَبْقَی أَفَلَا تَعْقِلُونَ (60)

بزرگان مکّه برای این که ثروت و منافع خود را از دست ندهند به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهایمان نیاوردند، آنچه به آنان داده شده است، دنیا و زینت‌های آن است، ثروت دنیا، زودگذر و بی‌وفاست، آنچه نزد توست، بهتر و پایدارتر است، چرا آنان قدری فکر نمی‌کنند؟

آنان از ترس این که ثروت و ریاست خود را از دست بدهند، ایمان نمی‌آورند، در حالی که دیر یا زود، مرگ سراغ آنان می‌آید و آنان باید با دست خالی از این دنیا بروند، چرا آنان فکر نمی‌کنند اگر ایمان بیاورند، بهشت جاودان از آنِ آنان خواهد بود؟

بزرگان مکّه از ترس این که عرب‌ها آنان را از شهر مکّه بیرون کنند و ثروت خود را از دست بدهند، به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان نیاوردند، تو در این آیات، سه جواب به آنان دادی:

1 - اگر شما به یکتایی من ایمان بیاورید، من می‌توانم نعمت‌ها را بر شما ادامه دهم و شرّ دشمنان را از سر شما کوتاه کنم.

2 - انسان‌های زیادی بودند که ثروت بیشماری داشتند، امّا چون حقّ را

انکار کردند، به عذاب گرفتار شدند، شما هم از عذاب من بترسید.

3 - دنیا و آنچه در آن است، وفا ندارد، دیر یا زود شما از ثروت‌های خود جدا می‌شوید، به خاطر ثروت دنیا، پا روی حقیقت نگذارید.

این سخن تو برای همه کسانی است که حقّ را می‌شناسند امّا برای حفظ منافع خود، آن را انکار می‌کنند.

قَصص : آیه 61

أَفَمَنْ وَعَدْنَاهُ وَعْدًا حَسَنًا فَهُوَ لَاقِیهِ کَمَنْ مَتَّعْنَاهُ مَتَاعَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا ثُمَّ هُوَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنَ الُْمحْضَرِینَ (61)

گروهی از مردم مکّه به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آورده بودند، آنان در فقر و تنگدستی بودند، گروهی از آنان به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌گفتند: «بزرگان مکّه در کفر و بُت‌پرستی هستند، چرا خدا به آنان ثروت داده است؟ چرا باید آنان این‌گونه در ناز و نعمت باشند و ما این همه سختی بکشیم و در فقر باشیم».

اکنون تو می‌خواهی جواب سؤال آنان را بدهی: «گروهی به من و پیامبرم ایمان آوردند و من به آن‌ها وعده نیک دادم و پاداش آنان را بهشت قرار دادم، آنان در روز قیامت در بهشت من مهمان خواهند بود، به گروهی هم در این دنیا، نعمت و ثروت دنیا داده‌ام، امّا آنان مرا فراموش کردند و راه کفر پیش گرفتند و در روز قیامت برای حسابرسی نزد من می‌آیند و من آنان را کیفر می‌کنم، این دو گروه هرگز مانند هم نیستند».

آری، هیچ ثروتی بهتر از ایمان نیست، مؤمنان نباید به ثروت کافران چشم بدوزند، ثروت دنیا نابود می‌شود و از بین می‌روند، هیچ کس نمی‌تواند ثروت خود را با خود به آن دنیا ببرد، امّا کسی که مؤمن باشد، تو او را برای همیشه در بهشت جای خواهی داد و این همان سعادت بزرگ است.

قَصص : آیه 64 - 62

وَیَوْمَ یُنَادِیهِمْ فَیَقُولُ أَیْنَ شُرَکَائِیَ الَّذِینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (62) قَالَ الَّذِینَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ الَّذِینَ أَغْوَیْنَا أَغْوَیْنَاهُمْ کَمَا غَوَیْنَا تَبَرَّأْنَا إِلَیْکَ مَا کَانُوا إِیَّانَا یَعْبُدُونَ (63) وَقِیلَ ادْعُوا شُرَکَاءَکُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ یَسْتَجِیبُوا لَهُمْ وَرَأَوُا الْعَذَابَ لَوْ أَنَّهُمْ کَانُوا یَهْتَدُونَ (64)

بُت‌پرستان در این دنیا به جای این که تو را پرستش کنند، به پرستش بُت‌ها رو آورده‌اند و شیطان این کار را برای آنان زیبا جلوه داد و هرچه پیامبر با آنان سخن گفت و آنان را از بُت‌پرستی منع کرد، آنان سر باز زدند.

روز قیامت که فرا رسد تو همه مردم را در صحرای قیامت جمع می‌کنی و به بُت‌پرستان چنین می‌گویی: کجایند آن بُت‌هایی که شما آن‌ها را شریک من می‌دانستید و آن‌ها را عبادت می‌کردید؟

شیطان و یاران او، بُت‌پرستان را وسوسه کردند و از آن‌ها خواستند تا به پیامبران تو ایمان نیاورند، آن بُت‌پرستان هم سخن شیطان و هم سخن یاران او را گوش کردند و راه کفر و بُت‌پرستی را ادامه دادند.

روز قیامت که فرا می‌رسد، تو فرمان می‌دهی تا بُت‌پرستان را به سوی جهنّم ببرند، اینجاست که آنان با شیطان و یاران او چنین سخن می‌گویند:

ــ ای شیطان ! ای یاران شیطان ! شما به ما می‌گفتید که جهنّم دروغ است، عذاب خدا دروغ است، روز قیامت دروغ است. چرا آن سخنان را به ما گفتید؟

ــ ای مردم ! شما چرا به حرف ما گوش فرا دادید؟ اگر می‌خواستید به سخن

پیامبران گوش می‌کردید.

ــ مگر فراموش کرده‌اید؟ شما ما را مجبور به این کارها کردید؟

ــ چنین سخن نگویید، ما هرگز بر شما تسلّطی نداشتیم، ما فقط شما را به سوی کفر فرا خواندیم و شما اجابت کردید، کار ما فقط وسوسه کردن بود.(92)

در آن روز، عذاب برای شیطان و یاران او حتمی می‌شود، شیطان و یارانش چنین می‌گویند: «خدایا ! ما این مردم را گمراه کردیم، همان‌گونه که خود گمراه بودیم، اکنون در پیشگاه تو از آنان بیزاری می‌جوییم، آنان از ما پیروی نمی‌کردند، بلکه از هوای نفس خود پیروی می‌کردند».(93)

پس از آن، فرشتگان به بُت‌پرستان می‌گویند: «حالا از بُت‌هایی که می‌پرستیدید، کمک بخواهید ! آنان را صدا بزنید ! آنان را به یاری بطلبید».

آن بُت‌پرستان بُت‌هایی را که می‌پرستیدند، صدا می‌زنند، امّا هیچ جوابی نمی‌شنوند. در این هنگام آنان آتش سوزان جهنّم را به چشم خود می‌بینند، آن وقت است که آرزو می‌کنند کاش سخن پیامبران را می‌پذیرفتند و به عذاب گرفتار نمی‌شدند.

قَصص : آیه 67 - 65

وَیَوْمَ یُنَادِیهِمْ فَیَقُولُ مَاذَا أَجَبْتُمُ الْمُرْسَلِینَ (65) فَعَمِیَتْ عَلَیْهِمُ الْأَنْبَاءُ یَوْمَئِذٍ فَهُمْ لَا یَتَسَاءَلُونَ (66) فَأَمَّا مَنْ تَابَ وَآَمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَعَسَی أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُفْلِحِینَ (67)

سخن از روز قیامت به میان آمد، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بُت‌پرستان مکّه را از بُت‌پرستی نهی کرد و آنان را از عذاب روز قیامت ترساند، ولی آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را دروغگو

و جادوگر می‌خواندند.

روز قیامت که فرا رسد، تو از آن بُت‌پرستان سؤال می‌کنی: «چه پاسخی به پیامبران من دادید؟».

آنان در جواب چه بگویند؟ آیا بگویند: «سخن پیامبران را گوش کردیم»، این که دروغی آشکار است، در آن روز دروغ خریداری ندارد. آیا بگویند: «آنان را دروغگو پنداشتیم»، این جواب که مایه بدبختی و رسوایی آنان است.

آری، آن روز آنان هیچ پاسخی برای گفتن ندارند، آنان نمی‌دانند چه بگویند، هر گونه بهانه‌ای از یاد آنان می‌رود، آن چنان ترس و اضطراب آنان را فرا می‌گیرد که از یکدیگر هم سؤال نمی‌پرسند، آنان فقط سکوت می‌کنند.

فرشتگان آنان را با صورت، روی زمین می‌کشند و به سوی جهنّم می‌برند، آنان نمی‌توانند فرار کنند، جایگاه آنان جهنّم خواهد بود، همان جهنّمی که هرگاه آتش آن فروکش می‌کند، فرشتگان بر شعله‌های آن می‌افزایند.(94)

این سرنوشت کسانی است که با شرک و بُت‌پرستی این دنیا را ترک کنند، امّا اگر کسی توبه کرد و به یگانگی تو ایمان آورد و عمل نیک انجام داد به رستگاری می‌رسد، تو او را در روز قیامت در بهشت خود جای می‌دهی و رحمت خود را بر او نازل می‌کنی. آری، تو توبه‌کنندگان را دوست داری و آنان همان رستگاران هستند.

قَصص : آیه 70 - 68

وَرَبُّکَ یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ وَیَخْتَارُ مَا کَانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَتَعَالَی عَمَّا یُشْرِکُونَ (68) وَرَبُّکَ یَعْلَمُ مَا تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا یُعْلِنُونَ (69) وَهُوَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الْأُولَی وَالاَْخِرَةِ وَلَهُ الْحُکْمُ وَإِلَیْهِ تُرْجَعُونَ (70)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بزرگان مکّه را به یکتاپرستی فرا می‌خواند و از آنان می‌خواست از بُت‌پرستی دست بردارند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای آنان قرآن می‌خواند و به آنان می‌گفت: اگر در پیامبری من شک دارید، یک سوره مانند قرآن بیاورید.

بزرگان مکّه، معجزه بودن قرآن را درک کردند، امّا باز هم ایمان نیاوردند، آن‌ها به دنبال بهانه بودند، آنان به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهچنین گفتند: «اگر خدا می‌خواست کسی را برای هدایت ما بفرستد، چرا تو را انتخاب کرده است؟ تو مانند ما ثروتمند نیستی، تو فقیری و هیچ گنجی از طلا نداری».

آنان تصوّر می‌کردند که ثروت دنیا، نشانه ارزش انسان نزد توست، اگر تو بخواهی می‌توانی به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ثروتی بهتر از آنچه کافران گفتند، عطا کنی.

کافران خیال می‌کنند که شخصیّت انسان به ثروت اوست، امّا چنین نیست، داشتن ثروت زیاد با هدف پیامبر سازگاری ندارد، پیامبر آمده است تا انسان‌ها را تربیت کند، تو چنین اراده کردی که او ثروت زیادی نداشته باشد، تو این را برای هدف او بهتر دانستی.

اکنون از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا به آنان چنین پاسخ بدهد:

خدا هر آنچه را بخواهد خلق می‌کند و هر کس را که بخواهد برمی‌گزیند، انسان‌ها در برابر انتخاب او، اختیاری ندارند.

خدا بالاتر و والاتر از آن است که برای او شریک قرار دهید. او از آنچه در دل پنهان می‌کنید یا آشکار می‌کنید، آگاه است.

او خدای یگانه است، خدایی جز او نیست. در این دنیا و در آخرت، ستایش مخصوص اوست، پادشاهی جهان از آنِ اوست و همه شما برای حسابرسی به پیشگاه او می‌آیید و او سزای اعمال شما را می‌دهد.

سر کلاس بودم، یکی از دانشجویان رو به من کرد و گفت:

ــ آیا انسان، حقّ انتخاب دارد؟

ــ آری. خدا انسان را با اختیار آفرید و به او حقّ انتخاب داد تا خود انسان راه را انتخاب کند.

ــ پس چرا خدا در قرآن می‌گوید: «انسان‌ها هیچ اختیاری ندارند»، قرآن از مجبور بودن انسان‌ها سخن گفته است.

ــ کجای قرآن، چنین سخنی آمده است؟

ــ سوره قصص آیه 68.

ــ برای فهمیدن این آیه باید کلّ آیه را بخوانی، چرا فقط قسمتی از آیه را می‌خوانی؟ چرا به تفسیر مراجعه نمی‌کنی؟ باید سخن امام‌رضا علیه‌السلام را درباره

این آیه بخوانی.

ــ برایم از سخن امام‌رضا علیه‌السلام بگو، کسی تا به حال، آن سخن را برای من نگفته است.

یکی از یاران امام‌رضا علیه‌السلام می‌گوید:

من به مسجد بزرگ شهر «مرو» رفتم، دیدم که مردم درباره امامت سخن می‌گویند. آنان می‌گفتند: «اگر مردم با کسی به عنوان امام، بیعت کنند، او امام است و اطاعتش بر همه واجب است».

من این سخنان را شنیدم، با خود گفتم باید نزد امام‌رضا علیه‌السلامبروم و نظر آن حضرت را درباره امامت جویا شوم.

از مسجد بیرون آمدم و به خانه امام رفتم و ماجرا را بیان کردم، آن حضرت لبخندی زد و چنین فرمود:

خدا دین خودش را با «ولایت »کامل نمود، پیامبر در روز غدیر خمّ، علی علیه‌السلامرا به عنوان امام معرّفی نمود و از مردم خواست تا با علی علیه‌السلام بیعت کنند.

به راستی مردم چه می‌دانند که امامت چیست؟ امام، همچون خورشیدی است که جهان را روشن می‌کند. امام همچون آب گوارا برای تشنگان است. امام همچون پدری مهربان است.

کیست که بتواند امام را بشناسد یا او را انتخاب کند؟ انتخاب مردم کجا و این مقام کجا؟ مردم کجا و درک این مقام کجا؟

مردم پس از وفات پیامبر، انتخاب خدا و پیامبر را کنار گذاشتند و انتخاب خود را در نظر گرفتند. به راستی آیا آنان می‌توانستند امام را بشناسند و او را انتخاب کنند؟

خدا در آیه 68 سوره قصص می‌گوید: «خدای تو آنچه را بخواهد می‌آفریند و برمی‌گزیند، آنان حقّ انتخاب ندارند».

چگونه مردم می‌خواهند امام را برگزینند؟ امام، معصوم است و از خطا و لغزش در امان است، خدا او را این‌گونه قرار داده است. این فضل خداست که به هر کس بخواهد می‌دهد.(95)

این سخن امام‌رضا علیه‌السلام طولانی است، من قسمتی از آن را بیان کردم، مناسب می‌بینم در اینجا چند نکته بنویسم:

1 - اهل‌سنّت معتقدند که پیامبر از دنیا رفت در حالی‌که برای مردم امام معرّفی نکرده بود، مردم ناچار شدند دور هم جمع بشوند و ابوبکر را به عنوان خلیفه و امام خود انتخاب کنند.

2 - شیعه معتقد است که امامت، عهدی است آسمانی. مردم هرگز نمی‌توانند امام را انتخاب کنند. امام باید معصوم باشد و از هرگونه خطایی به دور باشد تا بتواند جامعه را به سوی رستگاری هدایت کند. فقط خداست که می‌داند چه کسی مقام عصمت را دارا می‌باشد.

3 - انسان‌ها هیچ اختیاری در انتخاب امام ندارند، همان‌گونه که هیچ اختیاری در انتخاب پیامبر نداشتند. این خداست که هر کس را شایسته بداند به مقام پیامبری یا مقام امامت می‌رساند.

4 - خدا به امام مقام عصمت داده است و سپس اطاعت او را بر مردم واجب کرده است. مردم وظیفه دارند از امام، اطاعت کنند، زیرا او از هرگونه خطایی به دور است. خدا دوازده امام را برای هدایت جامعه قرار داد، علی علیه‌السلام اوّلین امام بود و آخرین امام، مهدی علیه‌السلام است که دوازدهمین امام می‌باشد.

با توجّه به مطالبی که گفته شد، روشن شد که این آیه اصلاً درباره مجبور بودن انسان سخن نمی‌گوید. اصلاً سخن این آیه درباره اعمال انسان نیست. خدا انسان را با اختیار آفریده است و انسان مسئول کردار و گفتار خود است. این آیه، درباره انتخاب پیامبر و امام سخن می‌گوید.

قَصص : آیه 73 - 71

قُلْ أَرَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَدًا إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ (71) قُلْ أَرَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْکُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (72) وَمِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْکُنُوا فِیهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ (73)

از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی باز هم برای بُت‌پرستان از یکتاپرستی سخن بگوید، برای آنان، نعمت‌هایی را که تو به انسان‌ها داده‌ای بیان کند و چنین بگوید:

ای مردم ! اگر خدا نعمت روز را به شما نمی‌داد، چه می‌کردید؟ اگر او تاریکی شب را تا قیامت پایدار سازد، چه کسی می‌تواند روشنایی را برای شما پدید آورد؟ آیا در آن وقت، خدایان دروغین می‌توانستند برای شما، روز را بیافرینند؟ چرا شما سخن حقّ را نمی‌شنوید؟ چرا بُت‌های بی‌جان را می‌پرستید؟

اگر خدا روز را تا رسیدن قیامت پایدار می‌ساخت، چه می‌کردید؟ آیا خدایان دروغین می‌توانستند نعمت شب را به شما بدهند؟ آیا با دیدن حقّ، باز هم غفلت می‌کنید؟

این از رحمت خداست که برای شما روز و شب قرار داد تا شب‌ها آرامش داشته باشید و استراحت کنید و در روز برای کسب روزی تلاش کنید، باشد که شکر نعمت‌های او را به جا آورید.

قَصص : آیه 75 - 74

وَیَوْمَ یُنَادِیهِمْ فَیَقُولُ أَیْنَ شُرَکَائِیَ الَّذِینَ

کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (74) وَنَزَعْنَا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا کَانُوا یَفْتَرُونَ (75)

بُت‌پرستان در این دنیا به جای این که تو را پرستش کنند، به پرستش بُت‌ها رو آورده‌اند و شیطان این کار را برای آنان زیبا جلوه داد و هرچه پیامبر با آنان سخن گفت و آنان را از بُت‌پرستی پرهیز داد، آنان سر باز زدند.

روز قیامت که فرا رسد تو همه مردم را در صحرای قیامت جمع می‌کنی و به بُت‌پرستان چنین می‌گویی: کجایند آن بُت‌هایی که شما آن‌ها را شریک من می‌دانستید و آن‌ها را عبادت می‌کردید؟

روز قیامت که فرا رسد، تو از هر امّت و گروهی، یک شاهد می‌آوری تا بر گفتار و کردار آنان شاهد باشد.

آن روز، همه بُت‌پرستان برای حسابرسی به پیشگاه تو می‌آیند، تو به بُت‌پرستان می‌گویی: «شما چرا بُت‌ها را می‌پرستیدید؟ چه دلیلی برای این کار خود داشتید؟ دلیل خود را بیاورید». آن روز حقّ آشکار می‌شود و همه می‌فهمند که تو خدای یگانه‌ای.

تو فرمان می‌دهی که بُت‌پرستان به جهنّم بروند، هیچ کس نمی‌تواند نافرمانی تو کند، در آن روز، همه بُت‌ها نابود می‌شوند و آن وقت است که بُت‌پرستان ناامید می‌شوند، آنان خیال می‌کردند که بُت‌ها می‌توانند به آنان سود برسانند و از خطرها نجاتشان بدهند، امّا وقتی می‌بینند که این بُت‌ها، نابود می‌شوند، امیدشان از دست می‌رود.

تو در روز قیامت، کسانی را می‌آوری تا به کردار مردم گواهی دهند، آنان

بندگان خاصّ تو هستند که تو به آنان علم مخصوصی داده‌ای تا از کردار و رفتار اهل‌زمان خود باخبر باشند و در روز قیامت گواهی می‌دهند مردمی که در زمان آن‌ها زندگی می‌کردند، چه کارهایی انجام داده‌اند.

وقتی آنان گواهی دادند، دیگر هیچ کس نمی‌تواند اعمال خود را انکار کند، در آن روز، کافران آرزو می‌کنند که ای کاش با خاک زمین یکسان بودند و دیده نمی‌شدند تا مورد بازخواست قرار گیرند، آری، آنان نمی‌توانند هیچ سخنی را از خدا پنهان کنند.

من می‌خواهم بدانم آن کسانی که بر کردار و رفتار مردم هر زمان شاهد و گواهند، چه کسانی هستند؟

آنان، دوازده امامی هستند که تو آنان را جانشین پیامبر قرار داده‌ای، آنان شاهد و گواه مردم هستند و پیامبر هم بر همه آنان گواه است.(96)

امروز هم مهدی علیه‌السلام ، امام‌زمان من است، تو او را شاهد و ناظر بر اعمال ما قرار داده‌ای، او به اذن تو از آنچه ما انجام می‌دهیم، باخبر است.

به راستی آیا تو نیازی به گواهی آنان داری؟

هرگز ! تو به همه چیز آگاهی داری، امّا این مطلب فواید تربیتی دارد، وقتی من بدانم که امام‌زمان شاهد اعمال من است، خود را در حضور او حس می‌کنم و این برای رعایت تقوا بهتر است.(97)

قَصص : آیه 78 - 76

إِنَّ قَارُونَ کَانَ مِنْ قَوْمِ مُوسَی فَبَغَی عَلَیْهِمْ وَآَتَیْنَاهُ مِنَ الْکُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِی الْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْفَرِحِینَ (76) وَابْتَغِ فِیَما آَتَاکَ اللَّهُ الدَّارَ الاَْخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا وَأَحْسِنْ کَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ (77) قَالَ إِنَّمَا أُوتِیتُهُ عَلَی عِلْمٍ عِنْدِی أَوَلَمْ یَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَکْثَرُ جَمْعًا وَلَا یُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الُْمجْرِمُونَ (78)

بُت‌پرستان سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را شنیدند و آن را انکار کردند، آنان حقّ را شناختند و از آن روی‌گردان شدند، چرا آنان این‌گونه رفتار کردند، راز طغیان آنان چه بود؟ آنان که معجزه بودن قرآن را درک کردند ونتوانستند حتّی یک آیه هم مانند قرآن بیاورند، پس چرا باز هم با قرآن دشمنی کردند؟

تو می‌خواهی پاسخ این سؤال را بدهی، پس داستان «قارون» را بیان می‌کنی. وقتی من این داستان را می‌خوانم، می‌فهمم که راز طغیان آدمی، شیفتگیِ دنیاست. کسی که شیفته دنیا شود و به ثروت خود دل ببندد، حقّ را به راحتی انکار می‌کند. دلبستگی به دنیا، ریشه همه بدی‌ها است.

قارون که بود؟ در چه زمانی زندگی می‌کرد؟

او، پسر خاله موسی علیه‌السلام بود و ابتدا مردی مؤمن بود و هیچ کس در بنی‌اسرائیل، تورات را به زیبایی او نمی‌خواند. او «قاری تورات» بود. کم‌کم، ثروت و مال او زیاد شد و دچار غرور و تکبّر شد.

آری، او از ثروتمندان بنی‌اسرائیل شد ولی به قوم خود ستم کرد، تو به او گنج‌های زیادی داده بودی. اگر او می‌خواست صندوق‌های طلای خود را جا به جا کند، یک گروه از افراد قوی هم کافی نبود، باید گروه‌های زیادی از افراد قوی را صدا می‌زد و از آنان برای جا به جایی صندوق‌های خود کمک می‌گرفت.

گروهی از مؤمنان، قارون را نصیحت کردند و به او چنین گفتند:

ای قارون ! این‌قدر به مال و ثروت خود نناز و سرمستی مکن که خدا ثروتمندان سرمست را دوست ندارد.

از ثروتی که خدا به تو داده است، توشه‌ای برای آخرت خود بفرست. قدری فکر کن از این همه ثروت چه چیزی برای توست؟ آیا به جز یک کفن برای تو باقی خواهد ماند؟ وقتی مرگ سراغ تو آمد، بیش از یک کفن نمی‌توانی با خود ببری !

ای قارون ! تا فرصت داری به نیازمندان کمک کن، از ثروتی که خدا به تو

داده است به آنان انفاق کن. روی زمین فساد و تباهی نکن که خدا تبهکاران را دوست ندارد؟

قارون به جای آن که از این سخنان پند بگیرد در جواب چنین گفت: «این ثروت را به سبب دانش و لیاقت خود به دست آورده‌ام، من خودم می‌دانم ثروتم را چگونه مصرف کنم، من نیاز به راهنمایی شما ندارم».

آری، قارون به ثروت خود می‌نازید و فکر می‌کرد که ثروت زیاد، نشانه آن است که نزد تو مقامی بس بزرگ دارد. قارون با خود فکر نکرد که قبل از او، تو قوم‌های زیادی را به خاطر گناهانشان هلاک کردی که از او نیرومندتر و ثروتمندتر بودند، ثروت آنان باعث نشد که تو آنان را هلاک نکنی. هرگز ثروت نشانه دوستی تو نیست، تو به کافران هم ثروت زیادی دادی و سپس آنان را به عذاب گرفتار ساختی.

این قانون توست: تو به گناهکاران فرصت می‌دهی، امّا وقتی فرصت آنان تمام شد، عذابی آسمانی را بر آنان نازل می‌کنی. وقتی عذاب تو فرا می‌رسد، دیگر از گناه آن گناهکاران سؤالی نمی‌شود، آنان در غفلت هستند و مشغول لذّت‌های دنیای خود هستند که ناگهان عذاب تو فرا می‌رسد و آنان را نابود می‌کند.

قوم عاد چگونه نابود شدند؟ هود علیه‌السلام آنان را به یکتاپرستی فرا خواند، امّا آنان او را دروغگو خواندند، تو به آنان مهلت دادی و وقتی مهلت آنان به پایان رسید، ناگهان صدای وحشتناک آسمانی (همراه با طوفان شدید و صاعقه) آنان را فرا گرفت و همه آنان را نابود کرد، هیچ کس از آنان سؤال نکرد، تو آنان را خار و خاشاک بیابان‌ها ساختی.(98)

قَصص : آیه 81 - 79

فَخَرَجَ عَلَی قَوْمِهِ فِی زِینَتِهِ قَالَ الَّذِینَ یُرِیدُونَ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا یَا لَیْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِیَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِیمٍ (79) وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَیْلَکُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَیْرٌ لِمَنْ آَمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا وَلَا یُلَقَّاهَا إِلَّا الصَّابِرُونَ (80) فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الْأَرْضَ فَمَا کَانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ یَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَمَا کَانَ مِنَ الْمُنْتَصِرِینَ (81)

روزی قارون با شکوه و جلال زیادی در برابر مردم به خودنمایی پرداخت، او گرفتار «جنون نمایش ثروت» شده بود و دوست داشت تا ثروت خود را به رخ دیگران بکشد.

گروهی از مردم که خواهان دنیا بودند گفتند: «ای کاش ما به جای او بودیم، به راستی که بهترین لذّت‌های دنیا از آنِ اوست»، آری، آنان آرزو کردند که کاش ثروتی همانند ثروت قارون داشتند.

گروهی که اهل علم و معرفت بودند به آنان گفتند: «وای بر شما ! این چه سخنی است که می‌گویید؟ پاداش خدا برای کسی که ایمان بیاورد و عمل نیک انجام دهد، از همه ثروت قارون بهتر است، البتّه پاداش خدا به کسانی می‌رسد که در راه ایمان شکیبا باشند و بر سختی‌ها صبر کنند».

آری، مردم ادّعای ایمان می‌کنند، امّا تو آنان را با سختی‌ها و بلاها امتحان می‌کنی، کسانی که بر سختی‌ها صبر می‌کنند، لیاقت بهره بردن از ثواب تو را دارند، تو آنان را در روز قیامت در بهشت جاودان خود مهمان می‌کنی. دنیا به هیچ کس وفا نکرده است، مرگ در کمین همه است، هیچ کس نمی‌تواند بیش

از یک کفن با خود به قبر ببرد، امّا کسی که با ایمان واقعی از این دنیا برود، سعادتمند خواهد بود.

قارون از راه راست دور شده بود، موسی علیه‌السلام تصمیم گرفت تا با او سخن بگوید، روزی موسی علیه‌السلام به قصر قارون رفت و با او سخن گفت و او را نصیحت کرد، امّا قارون موسی علیه‌السلام را مسخره کرد.

موسی علیه‌السلام از جا بلند شد و بیرون آمد و برای لحظاتی در حیاط قصر قارون نشست، قارون دستور داد تا مقداری خاکستر را با آب مخلوط کنند و از بالای پشت‌بام بر سر موسی علیه‌السلامبریزند، موسی علیه‌السلام از جا بلند شد و قصر قارون را ترک کرد.

اینجا بود که تو بر قارون خشم کردی و قارون و قصر باشکوه او را در زمین فرو بردی، آری، این عذاب تو به گونه‌ای بود که هیچ کس غیر از تو نمی‌توانست او را کمک کند. در آن هنگام نه کسی توانایی داشت او را یاری کند و نه او می‌توانست خود را نجات دهد، زمین او و همه ثروتش را در خود فرو برد و او هلاک شد.

قَصص : آیه 82

وَأَصْبَحَ الَّذِینَ تَمَنَّوْا مَکَانَهُ بِالْأَمْسِ یَقُولُونَ وَیْکَأَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَیَقْدِرُ لَوْلَا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنَا لَخَسَفَ بِنَا وَیْکَأَنَّهُ لَا یُفْلِحُ الْکَافِرُونَ (82)

مردم از این حادثه باخبر شدند، کسانی که روز قبل آرزو می‌کردند کاش جای قارون بودند، به خود آمدند، آنان چنین گفتند:

ما اکنون فهمیدیم که هیچ کس از خود چیزی ندارد، این خداست که روزیِ هر کس را بخواهد، زیاد یا کم قرار می‌دهد، ثروت زیاد، نشان خشنودی او نیست، فقر هم دلیل بر نارضایتی او نیست، او با این ثروت، بندگان خود را امتحان می‌کند، ما دیروز از خدا خواستیم تا ما را مانند قارون قرار دهد، اگر خدا این دعای ما را مستجاب می‌کرد، امروز چه می‌کردیم؟

خدا بر ما منّت نهاد که ما را مثل قارون در زمین فرو نبرد ! ما چگونه شکر او را به جا آوریم؟

وای ! گویی که کافران هرگز سعادتمند نمی‌شوند !

قَصص : آیه 84 - 83

تِلْکَ الدَّارُ الاَْخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ (83) مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَلَا یُجْزَی الَّذِینَ عَمِلُوا السَّیِّئَاتِ إِلَّا مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ (84)

این ماجرای قارون بود، کسی که زمانی قاری «تورات» بود و برای مردم کتاب تو را می‌خواند، کارش به آنجا رسید که در دل زمین فرو رفت، به راستی راز هلاکت او چه بود؟ چرا او این‌گونه سقوط کرد و با کفر از این دنیا رفت؟ چرا قلب او از نور ایمان خالی شد؟ چرا عاقبت او چنین شد؟

اکنون جواب این سؤال را این‌گونه می‌دهی: «من بهشت را خانه آخرت کسانی قرار می‌دهم که در این دنیا قصد برتری‌جویی و فساد ندارند و عاقبت نیک برای پرهیزکارن است».

قارون گرفتار برتری‌جویی شده بود، او خود را از دیگران برتر می‌دانست و

به ثروت خود می‌نازید و فکر می‌کرد که ثروت زیاد، نشانه آن است که مقامی بس بزرگ دارد، او روی زمین، فساد کرد و با پیامبر تو دشمنی نمود.

آری، بهشت برای کسانی است که در این دنیا، فروتن هستند و از غرور و تکبّر و برتری‌جویی به دور هستند.

بهشت، وعده‌ای است که تو به نیکوکاران داده‌ای، کسانی که در این دنیا، کار نیکی انجام دهند، به آنان پاداشی بهتر می‌دهی، تو آنان را در بهشت جاودان مهمان می‌کنی و او برای همیشه از نعمت‌های آن بهره‌مند می‌شود، ولی کسانی که اعمال بدی انجام می‌دهند، به همان اندازه، کیفر می‌بینند.

این که زمین قارون و ثروت او را در خود فرو برد، چیزی جز نتیجه کارهای خود او نبود. در روز قیامت هم کافران نتیجه اعمال خودشان را می‌بینند، تو هرگز به بندگان خود حتّی به اندازه سر سوزنی ظلم نمی‌کنی، آنان نتیجه کارهای خود را می‌بینند.

قَصص : آیه 87 - 85

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآَنَ لَرَادُّکَ إِلَی مَعَادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَی وَمَنْ هُوَ فِی ضَلَالٍ مُبِینٍ (85) وَمَا کُنْتَ تَرْجُو أَنْ یُلْقَی إِلَیْکَ الْکِتَابُ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ فَلَا تَکُونَنَّ ظَهِیرًا لِلْکَافِرِینَ (86) وَلَا یَصُدُّنَّکَ عَنْ آَیَاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَادْعُ إِلَی رَبِّکَ وَلَا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ (87)

دیگر به آخر این سوره نزدیک می‌شوم، تو این سوره را زمانی نازل کردی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مکّه بود و تعداد مسلمانان کم بود و دشمنان آنان زیاد بودند، تو ماجرای موسی علیه‌السلام را بیان کردی و سپس از نابودی فرعون و قارون سخن

گفتی، اکنون می‌خواهی وعده‌ای بزرگ به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بدهی، پس چنین می‌گویی:

ای محمّد ! من قرآن را بر تو نازل کردم و تو را به سوی وعده‌گاه باز می‌گردانم !

ای محمّد ! من تو را به پیامبری فرستادم تا این مردم را هدایت کنی، امّا آنان تو را دروغگو می‌خوانند، اکنون به آنان چنین بگو: «خدای من می‌داند چه کسی برنامه هدایت آورده است و چه کسی در گمراهی آشکار است».

ای محمّد ! تو هرگز امید نداشتی که این کتاب آسمانی بر تو نازل شود، تنها لطف و رحمت من بود که تو را به پیامبری برگزیدم، پس، از تو می‌خواهم که هرگز از کافران پشتیبانی نکنی.

ای محمّد ! اکنون که تو را به پیامبری برگزیدم، مبادا کفر کافران تو را از قرآنی که بر تو نازل شده است، باز دارد ! تو مردم را به سوی من دعوت کن و هرگز از مشرکان نباش !

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هرگز رو به شرک نمی‌آورد، تو به او مقام عصمت دادی و او را از هر خطا و گناهی حفظ نمودی، منظور تو در این سخن، پیروان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهاست.

تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مخاطب خود قرار می‌دهی ولی منظور تو پیروان اوست، این شیوه در بعضی از آیات قرآن است، این کار، اثر روانی زیادی در روحیّه مسلمانان دارد، وقتی تو به پیامبر می‌گویی که از مشرکان نباش، مسلمانان حساب کار خودشان را می‌کنند و می‌فهمند که این مسأله بسیار مهمّی است.

بار دیگر آیه 85 را می‌خوانم: «ای محمّد ! من قرآن را بر تو نازل کردم و تو را به سوی وعده‌گاه باز می‌گردانم».

من دوست دارم بدانم منظور از این «وعده‌گاه» چیست؟ به کتاب‌های حدیثی مراجعه می‌کنم. به سخنی از امام‌صادق علیه‌السلاممی‌رسم، روزی یکی از یاران آن حضرت از ایشان درباره این آیه سؤال کرد.

امام‌صادق علیه‌السلام در جواب از روزگار رجعت سخن گفت، در آن روزگار، پیامبر هم به دنیا باز می‌گردد.

وقتی این سخن را خواندم، فهمیدم که منظور از «وعده‌گاه» در این آیه، روزگار رجعت است.

«رجعت»، همان زنده شدنِ دوباره است، وقتی مهدی علیه‌السلامظهور کند، سال‌ها روی زمین حکومت می‌کند، بعد از آن، روزگار رجعت فرا می‌رسد، تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت علیهم‌السلام را همراه با گروهی از بندگان خوبت، زنده می‌کنی، همچنین در آن روز، گروهی از کافران را زنده می‌کنی تا آنان به سزای اعمالشان در این دنیا برسند.

نکته مهم این است که هنوز قیامت برپا نشده است، روزگار رجعت در همین دنیاست.

این سوره را وقتی نازل کردی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مکّه بود و هنوز به مدینه هجرت نکرده بود، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم مکّه را به سوی یکتاپرستی دعوت می‌کرد، امّا آن‌ها به او سنگ می‌زدند، خاکستر بر سرش می‌ریختند، او را جادوگر و دروغگو می‌خواندند، پیروانش را شکنجه می‌کردند.

تو از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی بر همه سختی‌ها صبر کند و راه خود را ادامه بدهد

که سرانجام او از کافران انتقام خواهد گرفت، روزگار رجعت محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهبه دنیا باز می‌گردد، آن کافران هم زنده می‌شوند تا در همین دنیا کیفر شوند.

تو می‌خواهی آن کافران را در همین دنیا هم عذاب کنی، البتّه آنان در روز قیامت هم به آتش جهنّم گرفتار خواهند شد.

قَصص : آیه 88

وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آَخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ کُلُّ شَیْءٍ هَالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُکْمُ وَإِلَیْهِ تُرْجَعُونَ (88)

از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا هیچ خدایی را جز تو پرستش نکند، آری هیچ خدایی جز تو نیست.

همه چیز نابود می‌شود مگر وجه اللّه.

پادشاهی جهان از آنِ توست و در روز قیامت، همه برای حسابرسی به پیشگاه تو می‌آیند و سزای اعمال آنان را می‌دهی.

«همه چیز نابود می‌شود مگر وجه اللّه».

«وجه» یعنی «صورت».

آیا معنای «وجه اللّه»، «صورت خدا» می‌شود؟

مگر خدا جسم است که صورت و چهره داشته باشد؟

تفسیر این آیه چه می‌شود؟ چه کسی به من کمک می‌کند؟

روزی، یکی از یاران امام‌صادق علیه‌السلام به خانه آن حضرت رفت و از ایشان چنین پرسید: «آقای من ! عدّه‌ای می‌گویند که خدا مانند انسان‌ها، چهره دارد».

امام‌صادق علیه‌السلام در جواب چنین فرمود: «هر کس اعتقاد داشته باشد که خدا چهره و صورت دارد، کافر شده است...خدا از آنچه اینان می‌گویند، بالاتر و والاتر است، منظور از صورت خدا، پیامبران و اولیای او می‌باشند».(99)

هر کس، دینِ خدا را می‌خواهد، باید نزد پیامبران و نمایندگان خدا برود، فقط آن‌ها هستند که می‌توانند دین واقعی را برای مردم بیان کنند.

وقتی من به دیدار شخصِ بزرگی می‌روم، با کمال احترام روبروی آن شخص می‌ایستم و سلام می‌کنم.

خدا حجّت خود را به عنوان چهره خود معرّفی کرده است، حجّت خدا همان پیامبر و دوازده امام پاک می‌باشند، اگر کسی می‌خواهد به سوی خدا برود باید از راه آنان برود و دین را از آنان فرا گیرد.

راه رسیدن به خدا فقط در پیروی از سخنان آنان است، دین واقعی، دینی است که پیامبر و دوازده امام معرّفی کنند. اگر من می‌خواهم به سعادت برسم، باید از دینی که آنان بیان کرده‌اند، پیروی کنم.

همه چیز نابود می‌شود مگر وجه اللّه.

همه دین‌ها نابود می‌شوند مگر دین اللّه !

منظور از «دین اللّه»، همان اسلام واقعی است، اسلامی که ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلامرا ستون و اساس خود می‌داند.

عدّه زیادی در این دنیا برای خود دین درست کردند و مردم را فریب دادند، همه این ادیان روزی از بین می‌روند.

این وعده توست، دین حقّ هرگز نابود نمی‌شود، دشمنان اهل‌بیت علیهم‌السلام برای نابودی نام و یاد آنان چقدر تلاش کردند و چقدر ظلم‌ها نمودند، امّا تو اراده

کردی که دین واقعی زنده بماند، راه و مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام روز به روز رونق بیشتری می‌گیرد.

وقتی زمان ظهور مهدی علیه‌السلام فرا رسد، همه ادیان دروغین و مذهب‌های باطل نابود می‌شوند و فقط مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلامباقی می‌ماند.

پس از ظهور، روزگار رجعت فرا می‌رسد، در آن روزگار هم فقط یک دین وجود دارد. هیچ کس نمی‌داند که روزگار رجعت چقدر طول خواهد کشید، سال‌های سال، فقط مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام باقی خواهد بود.

این وعده توست: تو روی این زمین، ندایِ اسلام واقعی را طنین‌انداز خواهی کرد و پس از آن، تا روز قیامت هیچ دین دروغین دیگری روی زمین نخواهد بود.(100)

سوره عنکبوت

اشاره

آشنایی با سوره

1 - این سوره «مکیّ» است و سوره شماره 29 قرآن می‌باشد.

2 - نام این سوره از آیه 41 گرفته شده است. در آن آیه از بُت‌پرستانی که به بُت‌ها دل بسته‌اند، سخن به میان آمده است، این آیه می‌گوید: «آن بُت‌پرستان مانند عنکبوتی هستند که خانه‌ای می‌سازد و نمی‌داند که سست‌ترین خانه‌ها، خانه عنکبوت است»، اگر بُت‌پرستان می‌دانستند که دل بستن به بُت‌ها همانند دل بستن به خانه عنکبوت است، از کار خود پشیمان می‌شدند.

3 - موضوعات مهم این سوره چنین است: امتحان شدن انسان‌ها در دنیا، اشاره‌ای به تلاش‌های پیامبران (نوح، ابراهیم، لوط علیهم‌السلام و...) در راه مبارزه با بُت‌پرستی، نا امیدی بُت‌پرستان در روز قیامت، نکوهش بُت‌پرستی، حقیقت زندگی دنیا و ...

عنکبوت : آیه 7 - 1

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ الم (1) أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آَمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ (2) وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَلَیَعْلَمَنَّ الْکَاذِبِینَ (3) أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئَاتِ أَنْ یَسْبِقُونَا سَاءَ مَا یَحْکُمُونَ (4) مَنْ کَانَ یَرْجُو لِقَاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لاََتٍ وَهُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ (5) وَمَنْ جَاهَدَ فَإِنَّمَا یُجَاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ (6) وَالَّذِینَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَیِّئَاتِهِمْ وَلَنَجْزِیَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِی کَانُوا یَعْمَلُونَ (7)

در ابتدا، سه حرف «الف»، «لام» و «میم» را ذکر می‌کنی، قرآن معجزه‌ای است که از همین حروف «الفبا» شکل گرفته است.

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در شهر مکّه است، گروهی از مردم به او ایمان آورده‌اند، کافران، پیروان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را اذیّت و آزار می‌کنند و از آن‌ها می‌خواهند تا از یکتاپرستی دست بردارند و به بُت‌پرستی بازگردند.

بعضی از آن مسلمانان که ایمان سستی داشتند، وقتی با این سختی‌ها روبرو

شدند، دست از ایمان خود برداشتند و بار دیگر بُت‌پرست شدند، اکنون تو درباره آنان سخن می‌گویی، تو از سنّت «امتحان» سخن می‌گویی، وقتی انسان‌ها می‌گویند: «ما ایمان آوردیم»، تو آنان را به حال خود رها نمی‌کنی، بلکه امتحانشان می‌کنی.

تو در همه زمان‌ها بندگان خود را با سختی‌ها امتحان می‌کنی تا آشکار شود چه کسی راستگوست و چه کسی دروغگو. وقتی که سختی‌ها پیش می‌آید، معلوم می‌شود چه کسی واقعاً ایمان آورده است.

مؤمنان باید در سختی‌ها صبر پیشه کنند، تو به کافران فعلاً مهلت داده‌ای، آنان مؤمنان را شکنجه می‌کنند و بر کفر خود اصرار می‌ورزند، امّا هرگز نمی‌توانند از کیفر تو خلاصی یابند. کافران تصوّر می‌کنند که می‌توانند از حیطه قدرت تو خارج شوند، امّا چنین نیست، تو به زودی آنان را کیفر خواهی کرد و به سزای کارهایشان خواهی رساند.

روز قیامت، روز عذابِ کافران خواهد بود، امّا آن روز برای کسانی که راه تو را انتخاب کرده‌اند، روز زیبایی خواهد بود.

آری، سرانجام روز قیامت فرا می‌رسد و تو مؤمنان را در بهشت جای می‌دهی و آنان از نعمت‌های زیبای تو بهره‌مند می‌شوند.

هر کس که به پاداش تو در روز قیامت امید دارد، می‌داند که سرانجام آن روز فرا می‌رسد، تو خدای شنونده و دانایی هستی و به رفتار و کردار بندگان خود آگاهی و مؤمنان را پاداش بزرگی می‌دهی.

آری، کسانی که در راه دین و ایمان تلاش کنند، برای خود تلاش می‌کنند، آنان نتیجه ایمان و عمل نیکوی خود را می‌بینند، تو از گناه و خطای آنان درمی‌گذری و آنان را می‌بخشی و در قیامت بهتر از آنچه انجام داده‌اند، به آنان پاداش می‌دهی.

ایمان یا کفر بندگان برای تو سود و زیانی ندارد، این بندگان هستند که با ایمان آوردن به خود سود می‌رسانند و یا با کفر به خود ستم می‌کنند، تو خدای یکتایی هستی که از همه جهانیان بی‌نیازی. تو به چیزی نیاز نداری، اگر بندگانت را به عبادت خود فرا می‌خوانی، به عبادت آنان هرگز نیاز نداری، تو می‌خواهی تا بندگانت به رشد و کمال و سعادت برسند.

در آیه 2 این سوره از «قانون امتحان» برایم سخن گفتی، ممکن است در زندگی، حوادث ناگواری برایم پیش بیاید، باید بدانم که این حوادث یا «بلا» است یا «سختی».

«بلا» حادثه‌ای است که در اثر گناه و معصیت پیش می‌آید و در واقع نتیجه گناهان است. اگر من گناه نکنم، بلاها به سراغ من نمی‌آید.

ممکن است من اصلاً گناهی نکرده باشم، امّا برای من حادثه ناگواری پیش بیاید. من باید بدانم که این یک «سختی» است که تو برایم فرستادی تا مرا امتحان کنی، اگر من در این امتحان موفّق شوم، مقام من بالاتر می‌رود.

آری، وجودِ من، فقط در کوره سختی‌ها است که می‌تواند از ضعف‌ها و کاستی‌های خود آگاه شود و به اصلاح آن‌ها بپردازد. سختی، بد نیست، بلکه سبب می‌شود تا از دنیا دل بکنم و بیشتر به یاد تو باشم و به درگاه تو رو آورم و تضرّع کنم !

اگر سختی‌ها نباشد دل من اسیر دنیا می‌شود، ارزش من کم و کم‌تر می‌شود، سختی‌ها، دل مرا آسمانی می‌کند.

اگر حادثه ناگواری برای من پیش آمد، با خود می‌گویم: آیا من گناهی کرده‌ام؟ آیا خطایی انجام داده‌ام؟

اگر پاسخ این سؤل، مثبت است، باید بدانم که تو بلا فرستادی تا مرا از گناه پاک کنی، تو خواستی من نتیجه گناه خود را در این دنیا ببینم.

ولی اگر من گناهی انجام نداده‌ام (و حادثه ناگواری برایم پیش آمد)، باید بدانم که تو می‌خواهی مرا امتحان کنی، آیا من در برابر سختی‌ها، دست از ایمان خود برمی‌دارم؟

این قانون توست: تو بندگان خود را امتحان می‌کنی تا آشکار شود چه کسی راستگوست و چه کسی دروغگو !

عنکبوت : آیه 8

وَوَصَّیْنَا الاْءِنْسَانَ بِوَالِدَیْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاکَ لِتُشْرِکَ بِی مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأُنَبِّئُکُمْ بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (8)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با مردم مکّه سخن می‌گفت و آنان را به اسلام دعوت می‌کرد، چند نفر از جوانان به او ایمان آوردند و مسلمان شدند، وقتی مادران آن‌ها این ماجرا را فهمیدند، بسیار ناراحت شدند و به آنان چنین گفتند: «چرا شما مسلمان شده‌اید؟ چرا از دین نیاکان خود دست برداشته‌اید؟ ما آب و غذا نمی‌خوریم تا شما به بُت‌پرستی بازگردید».

جوانان در فکر فرو رفتند، مادران آنان در تصمیم خود جدّی بودند، آنان اعتصاب غذا کردند، جوانان نگران حال مادران خود شدند، آنان می‌دانستند که تو به مسلمانان امر کرده‌ای به پدر و مادر خود نیکی کنند و احترام آنان را بگیرند، امّا احترام پدر و مادر تا چه اندازه؟ آیا انسان به خاطر پدر و مادر خود می‌تواند به کفر بازگردد؟

اکنون این آیه را بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل می‌کنی: «ای محمّد ! من به انسان‌ها سفارش کردم که به پدر و مادر خود نیکی کنند، امّا اگر پدران و مادرانشان اصرار کردند تا از روی نادانی به من شرک بورزند، در این موضوع از آنان پیروی نکنند. همه شما در روز قیامت برای حسابرسی به پیشگاه من می‌آیید

و شما را به آنچه انجام می‌دادید، آگاه می‌سازم و به خوبان پاداش می‌دهم و بدان را کیفر می‌کنم».

آری، این یک اصل است: پیوند انسان با تو به همه پیوندها مقدّم است، اگر پدر و مادری بخواهند فرزند خود را از ایمان به تو باز دارند، او نباید به سخن آنان گوش فرا دهد.

عنکبوت : آیه 9

وَالَّذِینَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِی الصَّالِحِینَ (9)

سخن درباره آن جوانانی بود که مادرانشان اعتصاب غذا کرده بودند، تو از آنان خواستی که به خاطر مادران خود، دست از ایمان خود برندارند، آنان به سخن تو گوش فرا دادند و در نتیجه تنها ماندند، پدران و مادران آنان وقتی دیدند آنان دست از عقیده خود برنمی‌دارند، آنان را از جمع خانواده طرد کردند.

درست است که آنان به خاطر تو تنها شدند، امّا تو آنان را در روز قیامت در جمع نیکوکاران قرار می‌دهی، آنان را در بهشت جای می‌دهی و آنان همنشین پیامبران و بندگان خوب تو خواهند بود.

آری، این وعده توست: «هر کس ایمان آورد و عمل نیک انجام دهد، تو او را در زمره نیکوکاران قرار می‌دهی».

عنکبوت : آیه 11 - 10

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آَمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِیَ فِی اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ کَعَذَابِ اللَّهِ وَلَئِنْ جَاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّکَ لَیَقُولُنَّ إِنَّا کُنَّا مَعَکُمْ أَوَلَیْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِی صُدُورِ

الْعَالَمِینَ (10) وَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ آَمَنُوا وَلَیَعْلَمَنَّ الْمُنَافِقِینَ (11)

آن جوانان در ایمان خود این‌قدر محکم بودند که برای حفظ دین خود از زندگی آرام خود گذشتند. تو به آنان وعده همنشینی با بهشتیان را دادی، امّا گروهی از مسلمانان سست عقیده، برای حفظ آرامش خود، از اسلام دست کشیدند.

وقتی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دعوت را آغاز کرد، بزرگان مکّه باور نمی‌کردند که کار او جدّی باشد برای همین آنان در ابتدا، با پیروان او کاری نداشتند، امّا پس از چند سال که تعداد مسلمانان زیاد شد، بزرگان مکّه منافع خود را در خطر دیدند، آنان تصمیم گرفتند تا مسلمانان را شکنجه کنند.

افرادی همچون بلال محکم و استوار زیر شکنجه‌ها از ایمان به تو سخن می‌گفتند، امّا عدّه‌ای همین که تهدید به شکنجه شدند، دست از ایمان خود برداشتند و دوباره بُت‌پرست شدند.

آنان در برابر سختی‌ها، صبر و استقامت نکردند، وقتی آنان زیر فشار قرار گرفتند، ناله سر دادند و فکر کردند که آن شکنجه‌ها، عذابی از طرف توست، در حالی‌که تو هرگز مؤمنان را عذاب نمی‌کنی. ممکن است مؤمنی دچار سختی‌هایی شود، امّا این سختی‌ها، عذاب تو نیست، این کافران هستند که ظلم و ستم می‌کنند و تو در عذاب کافران شتاب نمی‌کنی و به آنان مهلت می‌دهی.

مؤمنی که زیر شکنجه قرار می‌گیرد، می‌داند که به ظلم و ستم کافران گرفتار شده است و تو به زودی از کافران انتقام می‌گیری، مؤمنی که زیر شکنجه صبر می‌کند، می‌داند که تو پاداش صبر او را می‌دهی.

کسانی که سست ایمان بودند، خیال می‌کردند که اگر مسلمان بشوند، به ثروتی می‌رسند، آنان به این فکر بودند که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حکومتی تشکیل خواهد

داد و آنان به نوایی خواهند رسید، آنان به ظاهر ادّعای اسلام می‌کردند تا اگر مسلمانان به موفقیت دست پیدا کردند، آنان بتوانند به پول و ثروتی برسند. در ابتدای کار، کافران با مسلمانان کاری نداشتند، امّا ناگهان دستور شکنجه مسلمانان صادر شد، آن افراد سست ایمان دیدند که دیگر مسلمان بودن خطر دارد، باید شکنجه‌ها را تحمّل کنند. اینجا بود که آنان بُت‌پرست شدند.

تو از راز دل همه انسان‌ها آگاه هستی، می‌دانی که در دل آنان چه می‌گذرد، تو آن افراد سست ایمان را به خوبی می‌شناختی. تو می‌دانستی که آنان به طمع پول و ثروت دنیا، ادّعای اسلام کرده‌اند، آنان اصلاً مؤمن نبودند بلکه منافق و دورو بودند.

تو قدرت داشتی و می‌توانستی مانع آن بشوی که کافران، مسلمانان را شکنجه کنند، امّا چنین کاری نکردی، تو به کافران مهلت دادی تا مؤمنان از منافقان جدا شوند، تو به مؤمنان پاداشی بس بزرگ عطا می‌کنی.

مناسب می‌بینم در اینجا از آن مؤمنان واقعی یاد بنمایم:

بلال، جوان سیاه‌پوستی بود که وقتی زیبایی اسلام را دید، مسلمان شد. او به پیامبر علاقه زیادی داشت.

آفتاب بر ریگ‌ها تابیده بود، ریگ‌ها داغِ داغ شده بود، کافران پیراهن بلال را از بدنش بیرون کردند و او را روی ریگ‌های داغ قرار دادند و سنگِ داغ و بزرگی را روی سینه‌اش گذاشتند:

ــ ای بلال ! بگو که لات و عُزّی، دختران خدا هستند. بگو که آن‌ها را دوست داری.

ــ اَحَد ! اَحَد ! خدا یکی است، او شریکی ندارد. من فقط به خدای یگانه ایمان دارم.

ــ آن‌قدر تو را می‌سوزانیم تا از عقیده‌ات دست برداری. تو باید به آنچه ما

می‌گوییم معتقد باشی. تو فقط یک جمله بگو که این بُت‌ها، شریک خدا هستند. آن وقت تو را رها می‌کنیم.

ــ اَحَد ! اَحَد ! خدا یکی است، او شریکی ندارد.(101)

بلال زیر همه شکنجه‌ها طاقت آورد، کافران تصمیم گرفتند او را شکنجه روحی دهند، ریسمان بر گردن او انداختند و او را در شهر چرخاندند.(102)

روزی دیگر یاسر و سمیّه را از خانه بیرون آوردند، همه مردم جمع شدند، یکی سنگ می‌زد و دیگری ناسزا می‌گفت.

ابوجهل فریاد زد: «این سزای کسانی است که پیرو محمّد شده‌اند ! جرم این زن و شوهر این است که بُت‌ها را قبول ندارند. در این شهر همه باید مثل ما فکر کنند. هیچ کس حقّ ندارد به گونه دیگری فکر کند».

آفتاب سوزان مکّه می‌تابید، یاسر و سمیّه را در آفتاب خواباندند و سنگ‌ها را بر روی سینه آن‌ها قرار دادند، لب‌های آن‌ها از تشنگی خشک شده بود، کسی به آن‌ها آب نداد، ابوجهل فریاد زد:

ــ بگویید که بُت‌ها را قبول دارید.

ــ لا إله إلاّ اللّه؛ خدایی جز اللّه نیست.

ــ مگر با شما نیستم؟ دست از عقیده خود بردارید.

ــ لا إله إلاّ اللّه.

ــ به محمّد ناسزا بگویید وگرنه کشته می‌شوید !

ــ محمّد رسول اللّه.

فرشتگان از استقامت این دو نفر در تعجّب بودند، همه نگاه می‌کردند، سمیّه لبخند می‌زد: «ما خون می‌دهیم؛ امّا دست از یکتاپرستی برنمی‌داریم».

ابوجهل عصبانی شد، شمشیر خود را برداشت و آن را به سمت قلب سمیّه نشانه گرفت، خون فوّاره زد، این خون اوّلین شهید اسلام است که زمین را سرخ می‌کند. پس از مدّتی، یاسر هم به سوی بهشت پر می‌کشد.(103)

عنکبوت : آیه 13 - 12

وَقَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آَمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِیلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَایَاکُمْ وَمَا هُمْ بِحَامِلِینَ مِنْ خَطَایَاهُمْ مِنْ شَیْءٍ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ (12) وَلَیَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَیُسْأَلُنَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَمَّا کَانُوا یَفْتَرُونَ (13)

بزرگان مکّه وقتی دیدند که شکنجه هم اثری بر مؤمنان واقعی ندارد، تصمیم گرفتند تا سیاست دیگری را اجرا کنند، آنان به مؤمنان وعده ثروت دادند و از آنان خواستند تا دست از اسلام بردارند. آن مؤمنان گفتند:

ــ شما از ما می‌خواهید بُت‌پرست شویم، آیا می‌دانید بُت‌پرستی گناه بزرگی است. خدا در روز قیامت از گناه بُت‌پرستی نمی‌گذرد.

ــ شما از این گناه نترسید، از ما پیروی کنید، اگر روز قیامت راست باشد، ما کیفر گناهان شما را به عهده می‌گیریم، بدانید که شما عذاب نخواهید شد. ما عذاب شما را به جان می‌خریم.

اینجا بود که تو این آیه را نازل کردی: «کافران به مؤمنان می‌گویند: از ما پیروی کنید، اگر این کار گناهی داشته باشد، ما گناه شما را به عهده می‌گیریم و شما دیگر عذاب نخواهید شد. امّا این سخن کافران دروغ است، آنان دروغ می‌گویند، در روز قیامت، آنان نمی‌توانند گناه دیگران را به عهده بگیرند».

آری، هر کس که بُت‌پرست شود، خودش در قیامت عذاب می‌شود و هیچ کس نمی‌تواند عذاب او را به عهده بگیرد. هر انسانی مسئول اعمال و کردار خود است.

به راستی سرانجام کسانی که مردم را به سوی بُت‌پرستی دعوت می‌کنند، چیست؟

تو در روز قیامت آنان را به سختی عذاب می‌کنی، در آن روز، آنان بار گناهان

خود را به دوش می‌کشند و همچنین بار گناهان کسانی که گمراه کرده‌اند را هم بر دوش خواهند کشید. در آن روز از سخنان دروغی که گفتند، بازخواست می‌شوند.

کسانی که مردم را به گمراهی فرا می‌خوانند دو گناه دارند:

1 - گناه گمراهی خودشان.

2 - گناه گمراه کردن دیگران.

برای همین است که سخت‌ترین عذاب‌ها برای آنان خواهد بود. نکته مهم این است: کسی که در دنیا از آنان پیروی کرده است و بُت‌پرست شده است، در جهنّم می‌سوزد و ذرّه‌ای از عذاب او کاسته نمی‌شود. تو انسان‌ها را با اختیار آفریدی، راه خوب و بد را نشان آن‌ها دادی، پیامبران را فرستادی تا مردم را به راه درست فرا خوانند، کسانی که از رهبران باطل پیروی کردند، به اختیار خود این کار را کردند، آنان این راه را انتخاب نمودند و نتیجه آن، چیزی جز عذاب نیست.

هر کس که سخن رهبران کفر را پذیرفت، عذاب می‌شود، امّا عذاب خود رهبران کفر، دو برابر خواهد بود، زیرا آنان هم خود گمراه بودند و هم دیگران را گمراه کردند.

عنکبوت : آیه 15 - 14

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَی قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ (14) فَأَنْجَیْنَاهُ وَأَصْحَابَ السَّفِینَةِ وَجَعَلْنَاهَا آَیَةً لِلْعَالَمِینَ (15)

تو می‌دانی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و پیروان او در آماج سختی‌ها قرار گرفته‌اند، اکنون می‌خواهی از نوح، ابراهیم، لوط و شعیب علیهم‌السلامسخن بگویی، آنان با دشمنان زیادی روبرو بودند، امّا تو آنان را نجات دادی و ظالمان و ستمگران را هلاک کردی و این درس عبرتی برای همگان است.

از نوح علیه‌السلام یاد می‌کنی، تو او را برای هدایت مردمی فرستادی که در عراق کنار رود فرات زندگی می‌کردند. نوح علیه‌السلام، نهصد و پنجاه سال مردم را به یکتاپرستی دعوت کرد و از پرستش بُت‌ها بازداشت، در این مدّت، کمتر از هشتاد نفر به او ایمان آوردند، می‌توان گفت که برای هدایت هر نفر، بیش از ده سال زحمت کشید !(104)

مردم نوح علیه‌السلام را بسیار اذیّت نمودند، گاهی او را آن‌قدر کتک می‌زدند که سه

روز بی‌هوش روی زمین می‌افتاد و خون از صورت او جاری می‌شد.(105)

او به مردم چنین می‌گفت: «ای مردم ! خدای یکتا را بپرستید که خدایی غیر از او نیست، چرا بُت‌ها را می‌پرستید، آیا از عذاب خدا نمی‌ترسید؟».

نوح علیه‌السلام برای هدایت آنان تلاش زیادی نمود، او دیگر از هدایت آنان ناامید شد و دست به دعا برداشت و گفت: «خدایا ! در برابر آنانی که مرا دروغگو خواندند، یاریم کن».

اینجا بود که تو به او دستور دادی تا کشتی بسازد، تو می‌خواستی نوح علیه‌السلام و پیروان او را از طوفانی که در پیش است نجات دهی.

نوح علیه‌السلام و یارانش برای ساختن آن کشتی زحمت زیادی کشیدند. وقتی کار ساختن کشتی به پایان رسید، طوفان آغاز شد، همه آن مردم ستمگر که راه کفر را برگزیده بودند در آب غرق شدند و تو نوح علیه‌السلام و یارانش را نجات دادی. تو داستان کشتی نوح علیه‌السلام را درس عبرتی برای همه انسان‌ها قرار دادی.

نوح علیه‌السلام زمام کشتی را به تو سپرده بود و آب و طوفان آن را به هر سو می‌برد، هفت روز گذشت. به زمین وحی کردی که آب خود را فرو ببرد و آسمان باران را قطع کند.(106)

آب‌ها در زمین فرو رفت و کشتی بر کوه «جُودی» قرار گرفت و نوح علیه‌السلام و پیروانش زندگی جدیدی را روی زمین آغاز کردند، نوح علیه‌السلام پس از این ماجرا، پانصد سال دیگر زنده ماند و سپس از دنیا رفت.(107)

عنکبوت : آیه 18 - 16

وَإِبْرَاهِیمَ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (16) إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْکًا إِنَّ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا یَمْلِکُونَ لَکُمْ

رِزْقًا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْکُرُوا لَهُ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ (17) وَإِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ وَمَا عَلَی الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ (18)

اکنون از ابراهیم علیه‌السلام سخن می‌گویی، تو او را برای هدایت مردم بابل فرستادی، مردمی که بُت‌ها را می‌پرستیدند و در مقابل بُت‌ها سجده می‌کردند، ابراهیم علیه‌السلام با آنان چنین سخن گفت:

ــ ای مردم ! خدای یگانه را بپرستید، از عذاب او بهراسید. اگر بدانید که چه چیزی برای شما خوب است، می‌فهمید که یکتاپرستی برای دنیا و آخرت شما بهتر است.

ــ ای ابراهیم ! ما خدایان خود را می‌پرستیم.

ــ شما بُت‌ها را می‌پرستید و دروغ‌هایی را به هم می‌بافید و آن‌ها را خدای خود می‌دانید. این بُت‌هایی که می‌پرستید نمی‌توانند به شما روزی دهند.

ــ ای ابراهیم ! اگر عبادت این بُت‌ها را رها کنیم، به خشم آنان گرفتار می‌شویم و قحطی و گرسنگی سراغ ما می‌آید.

ــ روزیِ خود را از خدای یگانه بخواهید و او را بپرستید و شکر نعمت‌هایش را به جا آورید و بدانید که همه شما در روز قیامت، برای حسابرسی در پیشگاه او حاضر خواهید شد.

ــ ای ابراهیم ! تو دروغگویی بیش نیستی، تو می‌خواهی ما دین پدران خود را رها کنیم. ما هرگز چنین کاری نمی‌کنیم.

ــ شما اوّلین امّتی نیستید که پیامبر خود را دروغگو خواندند، قبل از شما هم امّت‌هایی بودند که پیامبران خود را انکار کردند. وظیفه من این است که پیام خدا را آشکارا برای شما بگویم، اختیار با خودتان است، من هرگز شما را مجبور به ایمان نمی‌کنم.

ــ ما به تو ایمان نمی‌آوریم، تو ما را از عذاب روز قیامت و جهنّم می‌ترسانی، قیامت و جهنّم دروغی بیش نیست !

عنکبوت : آیه 23 - 19

أَوَلَمْ یَرَوْا کَیْفَ یُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ إِنَّ ذَلِکَ عَلَی اللَّهِ یَسِیرٌ (19) قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الاَْخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (20) یُعَذِّبُ مَنْ یَشَاءُ وَیَرْحَمُ مَنْ یَشَاءُ وَإِلَیْهِ تُقْلَبُونَ (21) وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ وَلَا فِی السَّمَاءِ وَمَا لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِیٍّ وَلَا نَصِیرٍ (22) وَالَّذِینَ کَفَرُوا بِآَیَاتِ اللَّهِ وَلِقَائِهِ أُولَئِکَ یَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِی وَأُولَئِکَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ (23)

تو سخنان ابراهیم علیه‌السلام با قومش را بیان کردی، آنان ابراهیم علیه‌السلامرا دروغگو خواندند، همان‌گونه که مردم مکّه محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را دروغگو خواندند، ریشه این کفر، یک چیز بیشتر نیست، قوم ابراهیم علیه‌السلام و مردم مکّه، قیامت را باور نداشتند. همین مشکل اصلی آنان بود، اگر آنان به قیامت ایمان می‌آوردند، به سعادت و رستگاری می‌رسیدند.

تو فعلاً ماجرای ابراهیم علیه‌السلام را رها می‌کنی و با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهسخن می‌گویی، تو از او می‌خواهی تا با بُت‌پرستان مکّه درباره قیامت سخن بگوید: «ای محمّد ! از این مردم بخواه تا روی زمین سفر کنند تا ببینند که چگونه آفرینش را آغاز کرده‌ام، من همین‌گونه جهان آخرت را می‌آفرینم، من بر هر کاری توانا هستم».

به راستی چرا آنان به طبیعت نگاه نمی‌کنند؟ هر سال فصل زمستان زمین مرده است و گیاهی سبز نیست، فصل بهار که فرا می‌رسد، باران رحمت نازل می‌شود و زمین به حیات و شکوفایی می‌رسد و انواع گیاهان زیبا و سرور

آفرین می‌روید.

آن کسی که قدرت دارد از خاکی که مرده بود و سرسبزی نداشت، این همه گیاهان را سبز کند، می‌تواند از همین خاک، مردگان را زنده کند !

چرا آنان چشم خویش را بر عجایب این دنیا بسته‌اند؟

در زمستان، درختان، چوبی خشکیده به نظر می‌آیند، چه کسی از این چوب، میوه‌های خوشمزه و زیبا بیرون می‌آورد؟ چه کسی دانه گندم را سبز می‌کند و کشتزاری را چنان زیبا پدیدار می‌سازد؟ دانه گندم در دل خاک است، وقت بهار که فرا می‌رسد، جوانه می‌زند و از دل خاک سر برمی‌دارد و رشد می‌کند. این‌ها همه نمونه‌هایی از قدرت توست.

آری، وعده تو حقّ است، تو مردگان را در روز قیامت زنده می‌کنی و تو بر هر کاری که بخواهی، توانایی، روز قیامت سرانجام فرا می‌رسد، هیچ شک و تردیدی در آن نیست، تو مردگان را از قبرها برمی‌انگیزی و آنان برای حسابرسی به پیشگاه تو می‌آیند تا نتیجه اعمال خود را ببینند، تو مؤمنان را در بهشت مهمان می‌کنی و کافران را به آتش جهنّم گرفتار می‌سازی. این وعده توست، تو همیشه به وعده خود عمل می‌کنی.

تو همه کاره روز قیامت هستی، تو هر کس را که بخواهی، عذاب می‌کنی و به هر کس که بخواهی، رحم می‌کنی. آن روز، بُت‌ها نابود می‌شوند و فقط تو هستی که فرمان می‌دهی چه کسی به بهشت برود و چه کسی به جهنّم.

آن روز تو به هیچ کس ظلم نمی‌کنی، کسانی که شایستگی بهشت دارند به بهشت می‌روند، آنان کسانی هستند که به تو ایمان آورده بودند، امّا بُت‌پرستان نتیجه بُت‌پرستی خود را می‌بینند و در آتشی که آن را دروغ می‌پنداشتند، گرفتار می‌شوند.

آیا بُت‌پرستان مکّه تصوّر می‌کنند می‌توانند از عذاب تو فرار کنند؟ تو در این دنیا چند روزی به آنان مهلت داده‌ای، امّا سرانجام این مهلت به پایان می‌رسد، وقتی عذاب تو فرا رسد، هیچ کس نمی‌تواند بر اراده تو چیره شود، تو هر چه را که اراده کنی، همان است، آنان چه در آسمان باشند چه در زمین، نمی‌توانند از عذاب تو فرار کنند.

آنان خیال می‌کنند که بُت‌ها می‌توانند از عذاب نجاتشان دهند، امّا هرگز چنین نیست، هیچ کس غیر از تو نمی‌تواند یار و یاور آنان باشد.

روز قیامت برای بُت‌پرستان و کافران روز سختی است، کسانی که آیات تو را انکار کردند وقرآن و روز قیامت را دروغ شمردند، از رحمت تو محروم خواهند بود و به عذاب دردناکی مبتلا خواهند شد.

عنکبوت : آیه 27 - 24

فَمَا کَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا اقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنْجَاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (24) وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَیْنِکُمْ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا ثُمَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَکْفُرُ بَعْضُکُمْ بِبَعْضٍ وَیَلْعَنُ بَعْضُکُمْ بَعْضًا وَمَأْوَاکُمُ النَّارُ وَمَا لَکُمْ مِنْ نَاصِرِینَ (25) فَآَمَنَ لَهُ لُوطٌ وَقَالَ إِنِّی مُهَاجِرٌ إِلَی رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ (26) وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِی ذُرِّیَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْکِتَابَ وَآَتَیْنَاهُ أَجْرَهُ فِی الدُّنْیَا وَإِنَّهُ فِی الاَْخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِینَ (27)

بار دیگر از ماجرای ابراهیم علیه‌السلام سخن می‌گویی: ابراهیم علیه‌السلام آن مردم را به یکتاپرستی فرا خواند و آنان را از عذاب روز قیامت ترساند، او با بُت‌پرستی مبارزه کرد، آنان تصمیم گرفتند تا ابراهیم علیه‌السلام را بکشند یا در آتش اندازند. تصمیم نهایی این شد که او را در آتش بسوزانند، امّا تو ابراهیم علیه‌السلام را از آتش

نجات دادی و در این نجات ابراهیم علیه‌السلام، عبرتی است برای کسانی که به تو ایمان دارند.

روز مشخّصی برای سوزاندن ابراهیم علیه‌السلام معیّن شد، قرار شد تا مردم برای سوزاندن او هیزم بیاورند، هیزم‌های زیادی در میدان شهر جمع شد، همه برای خشنودی بُت‌ها هیزم می‌آورند.

روز موعود فرا رسید، هیزم‌ها را آتش زدند، آتش عجیبی شعله ور شد، هیچ کس تا به حال چنین آتشی ندیده بود.

مردم همه جمع شده‌اند تا سوخته شدن ابراهیم علیه‌السلام را تماشا کنند، ابراهیم علیه‌السلامرا داخل منجنیق گذاشتند. همه منتظرند تا نمرود فرمان خود را صادر کند.

ابراهیم علیه‌السلام را به آتش پرتاب کردند، تو به آتش فرمان دادی: «ای آتش ! بر ابراهیم سرد باش». آتش سرد شد، جبرئیل را فرستادی تا ابراهیم علیه‌السلام را از هوا بگیرد و بر روی زمین قرار دهد، به قدرت تو آتش چنان سرد شد که ابراهیم علیه‌السلام سرمای شدیدی را احساس کرد و دندان‌های او از شدّت سرما به هم می‌خورد.

سخن تو با آتش ادامه پیدا کرد: «بر ابراهیم بی‌گزند باش». اینجا بود که سرما برطرف شد، در وسط آتش، گلستان برای ابراهیم علیه‌السلام درست کردی و ابراهیم علیه‌السلام در آنجا نشسته بود و با جبرئیل سخن می‌گفت.

آری، تو این‌گونه بندگان خوب خود را یاری می‌کنی، هر کس همچون ابراهیم علیه‌السلام از غیر جدا شود و فقط به تو دل ببندد، تو او را نجات می‌دهی، آن مردم برای نابودی ابراهیم علیه‌السلام نقشه کشیدند و آتشی با آن عظمت درست کردند، امّا تو آن آتش را برای ابراهیم علیه‌السلام گلستان کردی و آن مردم را ناکام ساختی.(108)

پس از آن ماجرا ابراهیم علیه‌السلام به مردم گفت: «ای مردم ! شما بُت‌هایی را برای خود انتخاب کرده‌اید تا در زندگی، سبب دوستی میان شما باشند، امّا بدانید که در روز قیامت، رشته محبّت شما از هم گسسته می‌شود و شما یکدیگر را لعن و نفرین خواهید کرد، آن روز جایگاه همه شما آتش جهنّم خواهد بود و هیچ یار و یاوری نخواهید داشت تا شما را یاری کند».

آری، هر گروهی از آنان برای خود بُتی را انتخاب کرده بودند و آن بُت رمز وحدت آنان بود و همگی در مقابل آن سجده می‌کردند. بُت‌ها، هویّت اجتماعی آن مردم را شکل می‌دادند، ابراهیم علیه‌السلام به آنان هشدار داد که به زودی مرگ به سراغ شما می‌آید و همه این پندارهای باطل فرو می‌ریزد.

از میان آن مردم لوط علیه‌السلام که پسرخاله ابراهیم علیه‌السلام بود به او ایمان آورد، همچنین زنی به نام «ساره» به او ایمان آورد (بعداً ابراهیم علیه‌السلام با آن زن ازدواج کرد).(109)

ابراهیم علیه‌السلام تصمیم گرفت تا مهاجرت کند، او چنین گفت: «من به امر خدایم از اینجا هجرت می‌کنم که خدای من، توانا و فرزانه است».

این چنین بود که ابراهیم علیه‌السلام همراه با لوط علیه‌السلام و ساره، بابل را ترک کردند و به فلسطین (بیت‌المقدس) رفتند، همان سرزمینی که تو آنجا را برای جهانیان پربرکت قرار داده بودی، فلسطین سرزمینی حاصلخیز و سرسبز بود و تو آنجا را کانون پرورش پیامبران قرار دادی.

تو به عنوان پاداش به ابراهیم علیه‌السلام پسری به نام اسحاق دادی و به اسحاق هم فرزندی به نام یعقوب دادی. اسحاق و یعقوب علیهماالسلام را از پیامبران خود قرار دادی، آری، تو نسلی پر از خیر و برکت به ابراهیم علیه‌السلام عنایت کردی، از رحمت خاصّ خود به آنان عطا کردی و برای آنان نام نیک و مقام برجسته‌ای در میان همه امّت‌ها قرار دادی. این پاداشی بود که تو در این دنیا به ابراهیم علیه‌السلام دادی. در روز قیامت هم او در زمره نیکوکاران خواهد بود و در بهشت تو مهمان

نعمت‌های زیبای تو خواهد بود.

به ابراهیم علیه‌السلام پسر دیگری به نام «اسماعیل» دادی، ولی نام او را در اینجا ذکر نمی‌کنی. علّت چیست؟

اسماعیل علیه‌السلام قبل از ابراهیم علیه‌السلام از دنیا رفت، در واقع تنها وارث ابراهیم علیه‌السلام، اسحاق بود، برای همین در اینجا از اسحاق نام بردی و اسماعیل را ذکر نکردی، آری، پیامبران بنی‌اسرائیل، همه از نسل اسحاق علیه‌السلام بودند.

البتّه آخرین پیامبر تو از نسل اسماعیل علیه‌السلام است، وقتی نزدیک به 3500 سال از مرگ اسماعیل گذشت، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به دنیا آمد. آری، اسماعیل علیه‌السلام قبل از وفاتش ازدواج کرد و چند فرزند از او به دنیا آمد، او با مادرش هاجر در مکّه زندگی می‌کرد، تو از ابراهیم علیه‌السلام خواستی تا اسماعیل علیه‌السلام را در راه تو قربانی کند و ابراهیم علیه‌السلام آماده انجام این مأموریّت شد، سپس تو گوسفندی فرستادی و ابراهیم علیه‌السلام آن گوسفند را ذبح کرد، امّا اسماعیل علیه‌السلام زودتر از ابراهیم علیه‌السلام از دنیا رفت.

عنکبوت : آیه 30 - 28

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَکُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِینَ (28) أَئِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِیلَ وَتَأْتُونَ فِی نَادِیکُمُ الْمُنْکَرَ فَمَا کَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ (29) قَالَ رَبِّ انْصُرْنِی عَلَی الْقَوْمِ الْمُفْسِدِینَ (30)

تو لوط علیه‌السلام را برای هدایت مردم شهر «سُدوم» فرستادی، «سُدوم» شهری بود که در منطقه‌ای از کشور «اردن» قرار داشت. مردم آن شهر، بُت‌پرست بودند و به همجنس بازی رو آورده بودند.

لوط علیه‌السلام به آنان گفت: «ای مردم ! شما کار بسیار زشتی انجام می‌دهید که هیچ کس قبل از شما آن را انجام نداده است، چرا عمل زشت را با مردان انجام می‌دهید و راه ادامه نسل بشر را قطع می‌کنید؟ چرا کارهای ننگ‌آوری انجام می‌دهید؟».

آری، تو برای بقای نسل، غریزه جنسی را در انسان‌ها قرار دادی و برای این نیاز، دستور دادی تا مردان با زنان ازدواج کنند، قوم لوط علیه‌السلام که به همجنس‌گرایی رو آورده بودند، می‌توانستند نیاز جنسی خود را با ازدواج برطرف کنند، امّا آنان دچار انحرافی بزرگ شدند و از قانون تو، تجاوز کردند.

لوط علیه‌السلام سال‌های سال آنان را به ترک گناه فرا خواند و به آنان هشدار داد که اگر از این گناه زشت دست برندارید، عذاب آسمانی بر شما نازل می‌شود، امّا آنان به او گفتند: «ای لوط ! اگر راست می‌گویی، عذاب خدا را بر ما فرود آور».

اینجا بود که لوط علیه‌السلام دست به دعا برداشت و چنین گفت: «خدایا ! مرا در برابر این قوم تبهکار یاری کن».

عنکبوت : آیه 35 - 31

وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِیمَ بِالْبُشْرَی قَالُوا إِنَّا مُهْلِکُو أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْیَةِ إِنَّ أَهْلَهَا کَانُوا ظَالِمِینَ (31) قَالَ إِنَّ فِیهَا لُوطًا قَالُوا نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَنْ فِیهَا لَنُنَجِّیَنَّهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ کَانَتْ مِنَ الْغَابِرِینَ (32) وَلَمَّا أَنْ جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِیءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالُوا لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ إِنَّا مُنَجُّوکَ وَأَهْلَکَ إِلَّا امْرَأَتَکَ کَانَتْ مِنَ الْغَابِرِینَ (33) إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلَی أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْیَةِ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا کَانُوا یَفْسُقُونَ (34) وَلَقَدْ تَرَکْنَا مِنْهَا آَیَةً بَیِّنَةً لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ (35)

اینجا بود که تصمیم گرفتی تا آن مردم تبهکار را نابود کنی، جبرئیل و میکائیل را همراه با دو فرشته دیگر به زمین فرستادی.

قرار بود آنان ابتدا به فلسطین بروند و به ابراهیم علیه‌السلام مژده فرزند بدهند،

ابراهیم علیه‌السلام با ساره ازدواج کرده بود، سال‌های سال از زندگی آنان گذشته بود و تو به آن‌ها فرزندی نداده بودی، (البتّه ابراهیم علیه‌السلام از هاجر که زن دوم او بود، پسری به نام اسماعیل داشت، اسماعیل و هاجر در مکّه زندگی می‌کردند).

تو می‌خواستی به ابراهیم علیه‌السلام بشارت پسری به نام «اسحاق» را بدهی، پسری که از نسل او «بنی‌اسرائیل» پدید خواهد آمد.

فرشتگان نزد ابراهیم علیه‌السلام آمدند، این فرشتگان به شکل انسان ظاهر شده بودند. ابراهیم بسیار مهمان‌نواز بود، برای آنان غذایی آماده کرد، امّا آن‌ها از آن غذا نخوردند. آنان خود را معرّفی کردند. اینجا بود که ابراهیم علیه‌السلام از آنان پرسید:

ــ ای فرستادگان خدا ! اکنون بگویید بدانم مأموریّت شما چیست؟

ــ ما برای نابودی شهر سدوم آمده‌ایم، آنان مردمی ستمگرند.

ــ آیا می‌دانید لوط هم در آن شهر زندگی می‌کند؟

ــ ما خوب می‌دانیم چه کسانی در آن شهر ساکنند، ما قطعاً لوط علیه‌السلام و خاندان او را نجات می‌دهیم، البتّه همسر او به عذاب گرفتار خواهد شد و با آنان هلاک خواهد شد.

آری، این وعده توست، وقتی عذاب را بر کافران نازل می‌کنی، ابتدا پیامبران و بندگان خوب خودت را نجات می‌دهی. پس از آن فرشتگان با ابراهیم علیه‌السلامخداحافظی نمودند و از فلسطین به سوی سرزمین قوم لوط علیه‌السلامحرکت کردند.

لوط علیه‌السلام در خارج از شهر مشغول کشاورزی بود، چهار مرد زیبارو به سوی او آمدند، لوط علیه‌السلام از دیدن آنان خیلی نگران شد، زیرا می‌دانست که آن مردم تبهکار به آنان قصد بدی خواهند کرد. لوط علیه‌السلام آنان را به عنوان مهمان به خانه

برد.

قوم لوط علیه‌السلام به خانه لوط علیه‌السلام هجوم آوردند، لوط علیه‌السلام از مهمانان دفاع کرد، امّا موفّق نشد و دستش از یاری مهمانانش کوتاه شد. آنان وارد خانه شدند. لوط علیه‌السلام از این ماجرا بسیار اندوهناک شد، اینجا بود که جبرئیل اشاره‌ای به چشم آنان کرد، آنان نابینا شدند، دیگر هیچ‌جا را نمی‌دیدند، آنان دست به دیوار گرفتند و از خانه خارج شدند، امّا لوط علیه‌السلام را تهدید به قتل کردند و به او گفتند: «فردا تو و خانواده‌ات را به قتل خواهیم رساند».

فرشتگان به او گفتند: «نترس و نگران نباش، ما تو و خاندان تو را نجات می‌دهیم، البتّه همسر تو در این شهر خواهد ماند و با تبهکاران هلاک خواهد شد، ما از آسمان، عذابی سخت را نازل خواهیم کرد و آن عذاب، کیفر گناه و فسادی است که انجام داده‌اند».

نیمه شب که فرا رسید، لوط علیه‌السلام با خاندان خود از شهر خارج شد، همسر او در شهر ماند. آن شب، مردم در بی‌خبری و غفلت خود فرو رفته بودند که ناگهان هنگام طلوع آفتاب، صیحه‌ای سهمگین آنان را در برگرفت و بارانی از سنگریزه بر سر آنان فرو ریخت و همه آنان را نابود کرد.

شهر آنان به ویرانه تبدیل شد، آن ویرانه‌ها، درس عبرتی است برای انسان‌هایی که می‌اندیشند.(110)

عنکبوت : آیه 37 - 36

وَإِلَی مَدْیَنَ أَخَاهُمْ شُعَیْبًا فَقَالَ یَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْیَوْمَ الاَْخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ (36) فَکَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِی دَارِهِمْ جَاثِمِینَ (37)

اکنون از مردم «مدین» یاد می‌کنی، تو شعیب علیه‌السلام را برای هدایت آنان فرستادی، آنان مردمی بُت‌پرست بودند و دچار انحراف اقتصادی شده بودند و در معامله با دیگران تقلّب و کم‌فروشی می‌نمودند.

آنان در منطقه حسّاس تجاری بر سر راه کاروان‌ها قرار داشتند، کاروان‌ها در میانه راه نیاز پیدا می‌کردند که با آنان داد و ستد کنند، آنان نیز گران‌فروشی و کم‌فروشی می‌کردند.

شعیب علیه‌السلام به آنان چنین گفت: «ای قوم ! خدا را بپرستید و به روز قیامت ایمان بیاورید و در زمین فساد نکنید»، امّا آنان به سخنان شعیب علیه‌السلام گوش نکردند و او را دروغگو پنداشتند و به همین خاطر، شب هنگام، زلزله‌ای سهمگین، آنان

را فرا گرفت و در خانه‌های خود، بی‌جان افتادند.

عنکبوت : آیه 38

وَعَادًا وَثَمُودَ وَقَدْ تَبَیَّنَ لَکُمْ مِنْ مَسَاکِنِهِمْ وَزَیَّنَ لَهُمَ الشَّیْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِیلِ وَکَانُوا مُسْتَبْصِرِینَ (38)

قوم عاد و قوم ثمود هم به بُت‌پرستی رو آورده بودند، تو هود علیه‌السلام را برای قوم عاد و صالح علیه‌السلام را برای قوم ثمود فرستادی ولی آنان پیامبران خود را دروغگو پنداشتند و بر گمراهی خود اصرار ورزیدند و سرانجام عذاب آسمانی بر آنان نازل شد.

خانه‌های ویرانِ آنان در زمان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باقی بود، بیشتر مردم مکّه به تجارت مشغول بودند و به شام و یمن سفر می‌کردند. ویرانه‌های قوم ثمود در شمال حجاز (در مسیر سوریه) بود و خرابه‌های قوم عاد در جنوب حجاز (در مسیر یمن) بود. بُت‌پرستان مکّه، این خرابه‌ها را بارها دیده بودند، تو اکنون به آنان هشدار می‌دهی که از سرگذشت قوم عاد و ثمود عبرت بگیرند و عذاب تو را دروغ نشمارند.

به راستی چرا آنان دچار عذاب تو شدند؟ آیا آنان حقّ را نمی‌شناختند؟

این قانون توست: تو هیچ کس را قبل از شناختن حقّ، عذاب نمی‌کنی، تو حق را برای آنان آشکار کردی، هود و صالح علیهماالسلام را برای هدایت آنان فرستادی، آنان راه هدایت را شناختند ولی آن را انکار کردند.

آری، شیطان زشتی‌ها را در چشم آنان زیبا جلوه داد و آنان را وسوسه کرد. آنان به اختیار خود راه شیطان را برگزیدند و سرانجام هلاک شدند.

عنکبوت : آیه 39

وَقَارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مُوسَی بِالْبَیِّنَاتِ فَاسْتَکْبَرُوا فِی الْأَرْضِ وَمَا کَانُوا سَابِقِینَ (39)

اکنون از قارون و فرعون و هامان سخن می‌گویی، این سه تن در زمان موسی علیه‌السلام زندگی می‌کردند، موسی علیه‌السلام این سه نفر را به هدایت فرا خواند و با دلیل‌های آشکار آنان را به حقّ دعوت کرد، امّا آنان تکبّر و طغیان کردند و هرگز نتوانستند بر قدرت تو پیشی بگیرند و با عذاب تو نابود شدند.

تو از موسی علیه‌السلام خواستی تا با مثلّث «زر» و «زور» و «تزویر» مبارزه کند:

قارون با «زر» و ثروت خود به فساد پرداخت.

فرعون با «زور» و قدرت به مردم ظلم کرد.

هامان با «تزویر» و فریب‌کاری مردم را از حقّ منحرف نمود.

در طول تاریخ بشر همواره این سه گروه، ثروتمندان، قدرتمندان و فریب‌کاران مانع سعادت جامعه شده‌اند، تو از موسی علیه‌السلام خواستی تا با این سه گروه مبارزه کند.

قارون ثروت زیادی داشت، اگر او می‌خواست صندوق‌های طلای خود را جا به جا کند، باید چندین گروه به او کمک می‌کردند. او دچار جنون ثروت شد و با موسی علیه‌السلامدشمنی کرد.

فرعون در مصر حکومت بزرگی داشت و شیفته قدرت خود شد و سر به طغیان نهاد و خود را خدای زمین معرّفی کرد و به ضعیفان ظلم‌های زیادی نمود.

هامان هم وزیر فرعون بود و با فریب‌کاری سعی می‌کرد تا مردم از فرعون

اطاعت کنند و موسی علیه‌السلام را انکار کنند.

تو به این سه نفر مهلت دادی، آنان فکر می‌کردند که ثروت، قدرت و فریب‌کاری می‌تواند سبب نجاتشان شود، امّا وقتی تو اراده کردی که آنان را نابود کنی، هیچ چیز نتوانست عذاب تو را از آنان دور کند.

عنکبوت : آیه 40

فَکُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنَا عَلَیْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّیْحَةُ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُمْ مَنْ أَغْرَقْنَا وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیَظْلِمَهُمْ وَلَکِنْ کَانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ (40)

از هلاکت قوم ثمود، قوم عاد، قارون، فرعون و هامان سخن گفتی، امّا برایم نگفتی که آنان چگونه نابود شدند، به راستی عذاب هر یک از آنان چه بود؟

اکنون از چهار نوع عذاب سخن می‌گویی:

قوم عاد با طوفانی که همراه با سنگریزه بود، نابود شدند.

قوم ثمود با صیحه آسمانی و زلزله هلاک شدند.

قارون با همه ثروتش در دل زمین فرو رفت.

فرعون و هامان در رود نیل غرق شدند.

آنان بر کفر خود اصرار ورزیدند و به عذاب گرفتار شدند، تو هرگز به بندگانت ظلم نمی‌کنی، بلکه آنان به خودشان ظلم کردند و سرمایه‌های وجودی خود را هدر دادند، آنان کیفر اعمال خود را دیدند، پیامبران به آنان وعده عذاب می‌دادند ولی آنان این وعده را دروغ می‌شمردند و پیامبران را مسخره می‌کردند، امّا سرانجام نتیجه کار خود را دیدند.

عنکبوت : آیه 43 - 41

مَثَلُ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِیَاءَ کَمَثَلِ الْعَنْکَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَیْتًا وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُیُوتِ لَبَیْتُ الْعَنْکَبُوتِ لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ (41) إِنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ مَا یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ (42) وَتِلْکَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا یَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ (43)

از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خواستی تا سرگذشت کافران را برای مردم مکّه بیان کند، به راستی آیا آنان از این سرگذشت‌ها، درس عبرت خواهند گرفت؟ آیا از خواب غفلت بیدار خواهند شد؟ چرا آنان بُت‌ها را می‌پرستند؟ آیا آنان فکر می‌کنند که بُت‌ها می‌توانند به آنان سود برسانند؟

کسانی که بُت‌ها را می‌پرستند، همچون عنکبوتی می‌باشند که خانه‌ای را بنا می‌کند. سست‌ترین خانه‌ها، خانه عنکبوت است. اگر بُت‌پرستان می‌دانستند که دل بستن به بُت‌ها همانند دل بستن به خانه عنکبوت است، از کار خود

پشیمان می‌شدند.

تو از حال بندگان خود خبر داری، می‌دانی که عدّه‌ای از آنان بُت‌ها را می‌پرستند، تو به آنان مهلت می‌دهی، مهلت دادن تو، نشانه جهل تو نیست، بلکه نشانه حکمت توست، به آنان مهلت می‌دهی، شاید بر سر عقل آیند و توبه کنند، در عذاب بندگان خود شتاب نمی‌کنی که تو خدای توانا و فرزانه هستی.

تو پرستش بُت‌ها را به خانه عنکبوت مثال زدی، تو این‌گونه در سخن خود مثال‌ها را بیان می‌کنی تا حقیقت آشکار شود، امّا فقط دانایان معنای آن را درک می‌کنند.

تو بُت‌پرست را، همانند عنکبوتی دانستی که خانه‌ای سست را بنا می‌کند. خانه عنکبوت نه دیوار دارد و نه سقف. خانه‌ای است سست و بی‌بنیاد !

اگر نسیم ملایمی بوزد، تار و پودش را درهم می‌ریزد. اگر چند قطره باران ببارد، آن را متلاشی می‌کند. اگر شعله آتشی به آن برسد، نابودش می‌کند.

عنکبوت زحمت می‌کشد و برای خود خانه‌ای می‌سازد، امّا این خانه، سست‌ترین خانه‌هاست، خدایان دروغین هم این چنین‌اند، نه سودی می‌رسانند، نه زیانی، نه مشکلی را حل می‌کنند و نه در روز بیچارگی می‌توانند یاری کنند.

کسی که بُت‌ها را می‌پرستد و در مقابل آنان به سجده می‌افتد، مانند آن است که بر تار عنکبوتی دل خوش کرده است. کسی که به ثروت و قدرت خود اعتماد کرده است، مثل آن است که بر تار عنکبوتی تکیه کرده است. کدام عاقل بر تار عنکبوتی تکیه می‌کند؟ ثروت و قدرت دنیا، تمام می‌شود، هر چه

در این دنیاست، نابود می‌شود و هیچ اثری از آن نمی‌ماند، خوشا به حال کسی که فقط به تو تکیه می‌کند.

عنکبوت : آیه 44

خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَةً لِلْمُؤْمِنِینَ (44)

تو آسمان‌ها و زمین را به حقّ آفریدی و این آفرینش برای مؤمنان، نشانه‌ای از قدرت بی‌اندازه توست.

این آفرینش، بیهوده نیست، تو از این آفرینش، هدفی داشتی، این جهان را در خدمت انسان قرار دادی و او را گل‌سرسبد همه موجودات کردی، جهان را برای انسان آفریدی و انسان را برای رسیدن به کمال.

آری، آفرینش جهان، نشان از قدرت و عظمت توست، هیچ چیز از سلطه تو خارج نیست، کسانی که گردنکشی می‌کنند و حقّ را نمی‌پذیرند، باید بدانند که آن‌ها مالک جان‌های خود هم نیستند، اگر تو بخواهی می‌توانی آن‌ها را نابود کنی و گروه دیگری را خلق کنی و این کار برای تو دشوار نیست.(111)

زمین و آسمان‌ها را به حقّ آفریدی !

باید قدری فکر کنم، تو از کدام آسمان سخن می‌گویی؟

زمین با همه عظمت‌هایی که دارد؛ کوه‌ها، دریاها و اقیانوس‌ها، در مقابل خورشید ذرّه‌ای بیش نیست، می‌توان یک میلیون و سیصد هزار زمین را در خورشید جای داد.

تو هزاران هزار ستاره در آسمان خلق کرده‌ای، یکی از آن ستارگان می‌تواند

هشت میلیارد خورشید را درون خود جای دهد. امروزه به آن ستاره «وی. کی» می‌گویند، (در زمان قدیم به آن، کلب اکبر می‌گفتند).

تو دوست داری من به عظمت آسمان‌ها و زمین بیاندیشم، به فکر می‌روم که از کجا آمده‌ام و به کجا می‌روم و برای چه به اینجا آمده‌ام. بی‌جهت نیست که فکر کردن از هفتاد سال عبادت بالاتر است !(112)

بارخدایا ! تو جهان هستی را بیهوده، خلق نکردی، تو از هر عیب و نقصی به دور هستی، از تو می‌خواهم مرا از آتش جهنّم در امان بداری.(113)

عنکبوت : آیه 45

اُتْلُ مَا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَاللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ (45)

اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن می‌گویی: «ای محمّد ! برای بندگانم کتابی را که به تو نازل کرده‌ام، بخوان و نماز را به پادار ! همانا نماز انسان را از زشتی‌ها و گناه باز می‌دارد، تو مرا با نماز یاد می‌کنی و من تو را با رحمت یاد می‌کنم و رحمت من بزرگ‌تر از نماز توست. من از آنچه به نام و یاد من انجام شود، آگاه هستم».(114)

آری، کسانی که بُت‌ها را می‌پرستند، در جهل و نادانی هستند، به راستی آنان برای چه در مقابل این بُت‌ها سجده می‌کنند؟ بُت‌ها هرگز از عبادت آن بُت‌پرستان خبر ندارند، امّا تو خدایی هستی که وقتی کسی به نماز می‌ایستد و تو را یاد می‌کند، از حال او باخبر هستی و به او رحمت خود را نازل می‌کنی.

وقتی من به نماز می‌ایستم، تو را یاد می‌کنم، حمد و ثنای تو می‌گویم، از روز قیامت یاد می‌کنم، به بندگی تو اعتراف می‌کنم، از تو می‌خواهم مرا به راه راست هدایت کنی، در مقابل عظمت تو سر به سجده می‌گذارم، خودبینی و خودخواهی خود را فراموش می‌کنم... همه این‌ها، موجی از معنویّت را در وجودم ایجاد می‌کند و مرا از زشتی‌ها باز می‌دارد.

تو از من خواسته‌ای تا روز را با نماز آغاز کنم، اذان صبح که فرا رسد، نماز «صبح» بخوانم، در وسط روز که غرق زندگی دنیایی خود شده‌ام، بار دیگر بانگ اذان ظهر به گوشم می‌رسد و من نماز «ظهر و عصر» می‌خوانم، شب هنگام نیز نماز «مغرب و عشا» می‌خوانم.

نمازهای پنجگانه !

من روح خود را این‌گونه از غفلت‌ها دور می‌کنم، تو را یاد می‌کنم که یاد تو، آرامش دل است.

وقتی من تو را با نماز یاد می‌کنم، تو هم مرا با رحمت خود یاد می‌کنی، تو رحمتت را بر روح و جان من نازل می‌کنی و آرامش را هدیه‌ام می‌کنی و به راستی که این رحمت تو، بزرگ‌تر و بالاتر از نماز من است.

آری، نماز، ستون دین است، نماز یاد توست و غفلت‌ها را از دل آدمی می‌زداید و کبر و غرور را می‌شکند.

سردردهای عجیبی می‌گرفتم، برای درمان چند بار به یک پزشک مراجعه کردم، امّا خوب نشدم. نمی‌دانستم چه کنم، گاهی یک روز کامل، سردرد عذابم می‌داد. این ماجرا بیش از شش ماه طول کشید.

روزی دوست من، آدرس پزشکی را به من داد و گفت او کسی است که در

کار خود، بسیار موفّق است. من نزد آن پزشک رفتم، او پس از معاینه، نسخه نوشت و توصیه‌ای به من نمود. شکر خدا من خوب شدم و دیگر آن سردرد سراغم نیامد.

این یک قانون است: «هر کس نزد پزشک برود، بهبود می‌یابد»، امّا چرا من وقتی نزد پزشک اوّل رفتم خوب نشدم؟ معلوم می‌شود که آن پزشک، علم کافی نداشت، اشکال از من بود، نه از آن قانون !

من پزشک خوبی را انتخاب نکرده بودم، من فقط عنوان دکتر را دیده بودم، تابلویی بزرگ و مطبی شلوغ !

من ظاهربین بودم، من باید تحقیق می‌کردم که این پزشکی که می‌خواهم نزد او بروم، باسواد هست یا نه؟ آیا حقیقت پزشکی را می‌داند یا نه؟

این قانون است: «نماز انسان را از زشتی‌ها و گناه باز می‌دارد». اگر من نماز خواندم و باز گناه انجام دادم، کجای کار اشکال دارد؟

آیا قانون اشکال دارد یا نماز من؟

باید کمی فکر کنم: من نماز می‌خوانم و اصلاً نمی‌دانم چه می‌گویم، من نمی‌دانم معنای جملات نماز چیست. نماز می‌خوانم و اصلاً حضور قلب ندارم. این نماز، نمازی نیست که بتواند مرا کاملاً از گناه دور کند.

من ظاهر نماز را گرفته‌ام و به باطنِ آن بی‌توجّه هستم، معلوم است که این نماز، اثری ندارد.

آن پزشک اوّل مدرک پزشکی داشت، امّا از علم و سواد، بی‌بهره بود، مدرک که نمی‌تواند دردِ مردم را دوا کند !

مردمی که نزد پزشک می‌آیند، به حقیقتِ درک پزشک (که علم و دانش است)، نیاز دارند ! پزشکی می‌تواند موفّق باشد که این حقیقت را داشته

باشد !

زمانی نماز من می‌تواند مرا از گناه باز دارد که حقیقت نماز همراه آن باشد. البتّه نمازی که بدون توجّه و حضور قلب می‌خوانم، هم بی‌اثر نیست، همین نماز هم مرا از گناه دور می‌کند.

آن پزشک اوّل که به من قرص مسکّن می‌داد، توانست کمی درد مرا آرام کند، امّا هرگز درد مرا درمان نکرد، دارویی که او به من داد، فقط چند ساعتی مرا آرام می‌کرد، امّا بعد از مدّتی، دوباره سردرد من شروع می‌شد.

نمازی که من بدون توجّه می‌خوانم، شاید بتواند یک ساعت مرا از گناه باز دارد، امّا این نماز نمی‌تواند در مقابل وسوسه‌های شیطان که بعد از چند ساعت سراغم می‌آید، حفظم کند.

وقتی من تصمیم گرفتم کاملاً بهبود یابم، همّت کردم از شهر خود به تهران رفتم و با آن پزشک موفّق ملاقات کردم، اگر من بخواهم از همه گناهان جدا شوم، باید به حضور قلب در نماز خود توجّه کنم، هر چقدر توجّه من در نماز، بیشتر باشد، اثر بازدارندگی نماز از گناه هم بیشتر خواهد بود.

عنکبوت : آیه 46

وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْکِتَابِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَقُولُوا آَمَنَّا بِالَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْنَا وَأُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَإِلَهُنَا وَإِلَهُکُمْ وَاحِدٌ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (46)

درست است که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مکّه است، امّا خبر او به اطراف رسیده است، عدّه‌ای از یهودیان و مسیحیان که از این ماجرا باخبر شدند، به مکّه آمدند و سخن او را شنیدند و به او ایمان آوردند، امّا عدّه‌ای از آنان وقتی آیات قرآن را شنیدند باز هم در شک و تردید بودند. آنان با مسلمانان جدال می‌کردند و می‌گفتند: «همه پیامبران از نژاد ما بوده‌اند، اگر محمّد، راست می‌گوید و پیامبر موعود است، پس چرا از نژاد ما نیست؟».

آری، پیامبران همه از نسل اسحاق علیه‌السلام بودند، تو پیامبران زیادی را از نسل اسحاق علیه‌السلام برگزیدی، یعقوبِ پیامبر علیه‌السلام، پسر اسحاق علیه‌السلام بود، یوسف، موسی و عیسی علیهماالسلام و دیگر پیامبران از نسل اسحاق علیه‌السلام بودند. بنی‌اسرائیل هم همه از

نسل اسحاق علیه‌السلامبودند.

اکنون می‌دیدند محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از نسل اسحاق علیه‌السلام نیست، بلکه او از نسل اسماعیل علیه‌السلام ، برادر اسحاق علیه‌السلام است.

آنان می‌دانستند که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، نشانه‌های پیامبر موعود را دارد، ولی حاضر نبودند به او ایمان بیاورند، آنان به این موضوع، اعتراض داشتند و می‌گفتند چرا آخرین پیامبر خود را از نژاد ما انتخاب نکردی؟

تو از مسلمانان می‌خواهی تا با شیوه‌ای منطقی و مؤدّبانه با آنان گفتگو کنند، در الفاظی که انتخاب می‌کنند، در محتوای سخن و در آهنگ گفتار، ادب و احترام را مراعات کنند و دوستانه با آنان سخن بگویند.

آری، هدف از سخن گفتن با یهودیان و مسیحیان، باید بیان حقیقت باشد، نه پیروز شدن به هر وسیله‌ای. (البتّه اگر آنان راه ظلم و فتنه‌جویی را در پیش گرفتند، آن وقت مسلمانان می‌توانند از شیوه‌های دیگر سخن استفاده کنند).

تو از مسلمانان می‌خواهی تا به یهودیان و مسیحیان چنین بگویند: «ما به همه آنچه از سوی خدا بر ما و شما نازل شده است، ایمان داریم، خدای ما و شما یکی است و در برابر او تسلیم هستیم».

آری، مسلمانان، موسی و عیسی علیهماالسلام را پیامبران تو می‌دانند و به آنچه تو به عنوان تورات و انجیل نازل کردی، ایمان دارند، مسلمانان به مطالبی که سخن تو نیست و بعداً در تورات و انجیل اضافه شده است، ایمان ندارند، زیرا مطالبی که به تورات و انجیل اضافه شده، چیزی جز تحریف نیست.

مسلمانان می‌دانند که هدف همه پیامبران یکی بوده، آن‌ها می‌خواستند بشر را در پرتو یکتاپرستی و حقّ و عدالت هدایت کنند. مسلمان واقعی کسی

است که به همه پیامبران ایمان داشته باشد و این ایمان، لازمه تسلیم است.

فرقی میان پیامبران نیست زیرا همه آنان دارای اصول مشترکی بوده‌اند، هرچند که شرایط زمان و مکان آن‌ها، سبب می‌شد، هرکدام به وظیفه خاصّی عمل کنند.

ادیان آسمانی، کلاس‌های بشر در طول تاریخ بوده‌اند و پیامبران معلّمان این کلاس‌ها. البتّه کامل‌ترین دین و بالاترین کلاس، همان دین اسلام است که آخرین پیامبر، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهآن را برای هدایت بشر آورده است.

عنکبوت : آیه 48 - 47

وَکَذَلِکَ أَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الْکِتَابَ فَالَّذِینَ آَتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَمِنْ هَؤُلَاءِ مَنْ یُؤْمِنُ بِهِ وَمَا یَجْحَدُ بِآَیَاتِنَا إِلَّا الْکَافِرُونَ (47) وَمَا کُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ (48)

تو همان‌گونه که تورات و انجیل را بر موسی و عیسی علیهماالسلامنازل کردی، قرآن را بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل کردی، گروهی از یهودیان و مسیحیان وقتی قرآن را شنیدند، به آن ایمان آوردند، زیرا بشارت آمدن آن را در تورات و انجیل خوانده بودند، همچنین گروهی از بُت‌پرستان نیز به آن ایمان آوردند.

ولی گروهی هم فهمیدند قرآن حقّ است و آن را انکار کردند، آنان راه کفر را در پیش گرفتند و گفتند: «محمّد قرآن را از پیش خود ساخته است».

چرا این کافران قدری فکر نمی‌کنند؟ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قبل از این که به پیامبری برسد، کتابی نخوانده بود و نمی‌توانست چیزی بنویسد. چگونه ممکن است کسی که درس نخوانده است و هیچ استادی ندیده است، چنین کتابی از پیش

خود بیاورد؟

آنان محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را می‌شناسند، محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سال‌های سال در میان آنان زندگی کرده است، او هرگز کتابی نخوانده است، پس این سخنان را از کجا فرا گرفته است؟

آری، این قرآن ساخته ذهن بشر نیست، زیرا در آن دانش‌ها، تاریخ اقوام پیشین، قوانین مناسب با نیاز بشر ذکر شده است، همچنین اسراری از جهان در قرآن بیان شده است، چگونه ممکن است ذهن یک بشر چنین چیزهایی را درک کند؟ این قرآن، سخن توست، تو که از اسرار آسمان‌ها و زمین آگاهی داری، می‌توانی چنین سخن بگویی.

سواد خواندن و نوشتن، کمال است، امّا تو چنین اراده کردی که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله(قبل از پیامبر شدن و در سال‌های ابتدایی پیامبری خود) از این کمال محروم باشد. در آن زمان، در شهر مکّه فقط 17 نفر باسواد بودند.

تو می‌خواستی که کافران هرگز بهانه‌ای نداشته باشند، اگر محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیش از نزول قرآن، کتابی خوانده بود، کافران می‌گفتند او این سخنان را از آن کتاب گرفته است !

وقتی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آیات زیبای قرآن را می‌خواند مردم به فکر فرو می‌رفتند و با خود می‌گفتند: «محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هرگز کتابی نخوانده است، چگونه شده است که او کتابی این‌گونه زیبا و پرمحتوا را آورده است؟».

اینجا بود که زمینه هدایت برای آنان فراهم می‌شد و آنان به معجزه بودن قرآن، بیشتر پی می‌بردند.

عنکبوت : آیه 49

بَلْ هُوَ آَیَاتٌ بَیِّنَاتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَمَا یَجْحَدُ بِآَیَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ (49)

«این قرآن، آیات روشنی است که در دل‌های اهل دانش قرار می‌گیرد و آیات تو را فقط ستمکاران انکار می‌کنند».

در این آیه نشانه‌ها را بیان می‌کنی، نشانه کسانی که به قرآن ایمان می‌آورند چیست؟ چه کسانی به قرآن، کفر می‌ورزند؟

هر کس اهل دانش باشد، قرآن را می‌خواند و به آن فکر می‌کند و حقّ بودن آن را می‌فهمد و به آن ایمان می‌آورد. این‌گونه است که قرآن در دل و جان او اثر می‌کند و به سوی هدایت، رهنمون می‌شود.

ولی کسی که قرآن را انکار می‌کند، ستمکار است، او با انکار حقّ به خود و جامعه ظلم می‌کند و سرمایه وجودی خویش را تباه می‌کند.

دوست دارم درباره این آیه بیشتر بدانم، به کتاب‌های حدیثی مراجعه می‌کنم، هجده حدیث می‌یابم که همه آن‌ها یک نکته مهم را بیان می‌کنند، یکی از آن احادیث این است: یکی از یاران امام‌صادق علیه‌السلام نزد آن حضرت آمد و گفت:

ــ آقای من ! خدا می‌گوید: «این قرآن، آیات روشنی است که در دل‌های اهل دانش قرار دارد»، می‌خواهم بدانم منظور از «اهل‌دانش» در این آیه چیست؟

ــ اهل‌دانشی که خدا در این آیه از آن سخن گفته است، دوازده امام می‌باشند.(115)

وقتی این سخن امام‌صادق علیه‌السلام را شنیدم، به فکر فرو رفتم و از خود پرسیدم:

بیش از هزار و چهارصد سال از نزول قرآن گذشته است، به راستی حقیقت قرآن چیست؟

آیا قرآن فقط همین چیزی است که من آن را در دست می‌گیرم؟ آیا این حروفی که من بر روی کاغذ می‌بینم، حقیقت قرآن است؟

نه.

این کاغذها و نوشته‌ها، ظاهر قرآن است، امّا حقیقت قرآن، چیزی است که در قلب پیامبر بود.

پس از پیامبر، آن حقیقت به علی علیه‌السلام رسید، علی علیه‌السلام، حجّت تو بود، بعد از علی علیه‌السلام، این حقیقت از امامی به امامی دیگر رسید، امروز هم، حقیقت قرآن در قلب مهدی علیه‌السلام قرار دارد، مهدی علیه‌السلامحجّت و نماینده توست.(116)

عنکبوت : آیه 51 - 50

وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَیْهِ آَیَاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الاَْیَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ (50) أَوَلَمْ یَکْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ یُتْلَی عَلَیْهِمْ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَرَحْمَةً وَذِکْرَی لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (51)

بزرگان مکّه می‌دانستند که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیامبر توست، امّا حاضر نبودند حقیقت را بپذیرند، آنان منافع خود را در بُت‌پرستی مردم می‌دیدند، برای همین مردم را به بُت‌پرستی تشویق می‌کردند و با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دشمنی می‌کردند.

روزی آنان نزد محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمدند و از او خواستند تا برای آنان معجزه بیاورد، آنان به دنبال بهانه بودند. اگر واقعاً به دنبال معجزه بودند، معجزه قرآن کافی بود، قرآن حقّ را برای آنان آشکار کرده بود.

آنان با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن گفتند: «ای محمّد ! ما هرگز به تو ایمان نمی‌آوریم تا تو معجزه دیگری بیاوری و در این سرزمین خشک و سوزان،

چشمه‌های آب برای ما جاری سازی، ای محمّد ! چرا همچون موسی علیه‌السلامعصایی نداری که بر زمین بزنی و اژدها شود؟».(117)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در جواب آنان چه بگوید؟ آنان چنین خواسته‌هایی را مطرح کرده‌اند، او در انتظار وحی تو می‌ماند، سرانجام جبرئیل می‌آید و به او می‌گوید که در جواب آنان چنین بگو: «همه معجزه‌ها نزد خداست و تنها به فرمان او نازل می‌شود، من فقط پیامبری هستم که شما را آشکارا از عذاب می‌ترسانم، آیا این قرآن که بر من نازل شده، برای معجزه کافی نیست؟ خدا قرآن را بر من نازل کرد و این نزول قرآن، رحمت برای مؤمنان است و مایه پندپذیری برای آنان است».

به راستی وظیفه یک پیامبر چیست؟

آیا او وظیفه دارد هر معجزه‌ای را که مردم خواستند، برای آنان بیاورد؟ مگر او خداست؟! او انسان است، انسانی که خدا به او مقام پیامبری عنایت کرده است، او تنها می‌تواند با دنیای ملکوت ارتباط برقرار کند.

وظیفه پیامبر این است: به مردم ثابت کند که پیامبر و فرستاده خداست !

وقتی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قرآن را به عنوان معجزه آورده است و به آنان گفته است که اگر می‌توانند یک سوره مانند آن بیاورند، معلوم می‌شود که او پیامبر است، دیگر حقّ آشکار شده است، چرا آنان یک سوره مانند قرآن نمی‌آورند؟ اگر می‌خواهند حق را بفهمند، معجزه قرآن کفایت می‌کند.

خداوند قدرت دارد که چشمه‌های آب جاری سازد و عصایی همچون عصای موسی علیه‌السلام به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بدهد، امّا کارهای خدا همه از روی حکمت و مصلحت است، این‌طور نیست که خدا کارهای خود را بر اساس گفته‌های

بی‌اساس این مردم انجام دهد.

عنکبوت : آیه 52

قُلْ کَفَی بِاللَّهِ بَیْنِی وَبَیْنَکُمْ شَهِیدًا یَعْلَمُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالَّذِینَ آَمَنُوا بِالْبَاطِلِ وَکَفَرُوا بِاللَّهِ أُولَئِکَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (52)

کافران به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌گفتند: «تو پیامبر و فرستاده خدا نیستی»، اکنون تو از او می‌خواهی تا به آنان چنین بگوید: «خدا برای گواهی بین من و شما بس است، شما که به باطل گرویدید و به خدای یگانه کافر شدید، زیانکار هستید».

آری، کسانی که راه کفر را برگزیدند، در خسران هستند، وقتی ناگهان روز قیامت فرا رسد، آنان با خود می‌گویند: افسوس که در دنیا کوتاهی کردیم ! افسوس که به خدا و این روز ایمان نیاوردیم ! افسوس که سبب بدبختی خود شدیم».

در آن روز، آنان بار سنگین گناهان خود را بر دوش می‌کشند و چه باری بر دوش دارند ! آنان سزای کارهای خود را می‌بینند و آتش جهنّم در انتظار آنان است.(118)

در دنیای تجارت، گاهی کسی معامله‌ای انجام می‌دهد و هیچ سودی نمی‌کند، امّا اصل سرمایه او باقی است، در اینجا می‌گوییم که او ضرر کرده است.

گاهی یک نفر، نه تنها سود نمی‌کند، بلکه تمام سرمایه خود را از دست می‌دهد، او خسران کرده است.

کسانی که به دنیا مشغول شدند، اصل سرمایه خود را هم از دست دادند، آن‌ها خیال می‌کنند که وقتی پول و ثروت برای خود جمع می‌کنند سود می‌کنند، امّا وقتی مرگ سراغشان بیاید باید همه دنیایِ خود را بگذارند و با دست خالی بروند.

آن‌ها دیگر سرمایه‌ای ندارند، وقت و عمر ارزشمند خود را صرف دنیا کردند و اکنون دیگر هیچ فرصتی برای انجام کارهای خوب ندارند. آن‌ها هیچ توشه‌ای کسب نکرده‌اند. آن‌ها خسران کرده‌اند.(119)

عنکبوت : آیه 55 - 53

وَیَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذَابِ وَلَوْلَا أَجَلٌ مُسَمًّی لَجَاءَهُمُ الْعَذَابُ وَلَیَأْتِیَنَّهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ (53) یَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذَابِ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَُمحِیطَةٌ بِالْکَافِرِینَ (54) یَوْمَ یَغْشَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَیَقُولُ ذُوقُوا مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (55)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بارها با بُت‌پرستان سخن گفت، او برای آنان دلسوزی می‌کرد و دوست داشت آنان از عذاب قیامت نجات یابند و راه سعادت و رستگاری را در پیش گیرند.

گروهی از بُت‌پرستان با تمسخر به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین گفتند: «این عذابی که از آن سخن می‌گویی، کی فرا می‌رسد؟ اگر راست می‌گویی و تو پیامبر خدا هستی، چرا نفرین نمی‌کنی تا عذاب بر ما نازل شود و ما نابود شویم؟».

از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا به آنان چنین پاسخ بدهد: «خدا وقت مشخّصی برای عذاب شما تعیین کرده است، او به شما مهلت داده است، اگر این مهلت

نبود، عذابی که طلب کردید، ناگهان بر شما نازل می‌شد و شما را غافلگیر می‌کرد، شما شتابزده عذاب خدا را می‌طلبید، صبر کنید، عذاب جهنّم شما را از هر سو فرا خواهد گرفت. به زودی روزی فرا می‌رسد که آتش جهنّم از هر سو شما را فرا بگیرد و فرشتگان بگویند: نتیجه کردار خود را بچشید».(120)

این قانون توست: به کافران مهلت می‌دهی و در عذاب کردن آنان شتاب نمی‌کنی، شاید آنان توبه کنند و به سوی تو باز گردند. تو هرگز عجله نمی‌کنی، این انسان است که عجول است، زیرا می‌ترسد فرصت را از دست بدهد، تو خدای یگانه‌ای، همه چیز در اختیار توست، قدرت تو حدّ و اندازه‌ای ندارد، هیچ کس نمی‌تواند از حکومت تو فرار کند. وقتی مهلت کافران به پایان رسید، عذاب دردناک بر آنان فرو می‌فرستی و آنان را نابود می‌کنی و سپس در روز قیامت آنان را زنده می‌کنی تا برای حسابرسی به پیشگاه تو بیایند، در آن روز هم آتش جهنّم در انتظار آنان است.

عنکبوت : آیه 60 - 56

یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ آَمَنُوا إِنَّ أَرْضِی وَاسِعَةٌ فَإِیَّایَ فَاعْبُدُونِ (56) کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَیْنَا تُرْجَعُونَ (57) وَالَّذِینَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا نِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ (58) الَّذِینَ صَبَرُوا وَعَلَی رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ (59) وَکَأَیِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ یَرْزُقُهَا وَإِیَّاکُمْ وَهُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ (60)

بُت‌پرستان روز به روز فشار خود را بر مسلمانان زیاد و زیادتر کردند و آنان

را زیر شکنجه‌های طاقت‌فرسا قرار دادند، آنان از مسلمانان می‌خواستند تا از یکتاپرستی دست بردارند و به بُت‌پرستی بازگردند. اکنون تو با مسلمانان چنین سخن می‌گویی:

ای بندگان من که ایمان آورده‌اید !

اگر خانواده یا مردم از شما خواستند راه کفر را برگزینید، بدانید زمینی که من خلق نموده‌ام، وسیع است، پس مهاجرت کنید و فقط مرا بپرستید و هرگز به خاطر فشارهای خانواده یا جامعه، کافر نشوید.

هرگز از خطرات مهاجرت نهراسید !

عدّه‌ای به شما می‌گویند: «اگر مهاجرت کنید انواع خطرات شما را تهدید خواهد کرد، گرسنگی خواهید کشید، دشمنان شما را نابود خواهند کرد». شما به این سخنان گوش ندهید، برای حفظ دین خود هجرت کنید، بدانید که دیر یا زود، مرگ سراغ شما می‌آید. از جدایی خانواده و دوستان خود نگران نشوید، شما باید روزی از آنان جدا شوید، همه می‌میرند، شما چه بخواهید، چه نخواهید از خانواده و دوستان خود جدا خواهید شد، پس چه بهتر که در راه من، هجرت کنید.

چرا از مرگ می‌ترسید؟ آیا فکر می‌کنید که مرگ، پایان همه چیز است؟

هرگز.

مرگ آغاز زندگی شماست. همه شما برای حسابرسی به پیشگاه من حاضر می‌شوید، من کسانی را که ایمان آوردند و عمل نیکو انجام دادند را در منزل‌های بهشتی جای می‌دهم، همان بهشتی که نهرهای آب از زیر درختان آن جاری است، آنان برای همیشه در آن بهشت خواهند بود، بهشت، پاداش

خوبی برای نیکوکاران است، آن نیکوکارانی که در راه دین من، بر سختی‌ها صبر کردند و بر من توکّل نمودند.

در راه من مهاجرت کنید، از فقر و گرسنگی نترسید، بر من توکّل کنید، من آن خدای روزی‌دهنده هستم، چه بسیار از جاندارانی که قدرت حمل روزی خود را ندارند، من به آن‌ها و شما روزی می‌دهم.

به طبیعت نگاه کنید، پرندگان (مانند گنجشک‌ها) را ببینید که هرگز ذخیره غذایی در لانه ندارند، آنان هر روز نو، روزیِ نو می‌خواهند، امّا من آنان را گرسنه نمی‌گذارم و روزی آنان را می‌دهم، پس چرا شما از ترس قطع روزی خود، از مهاجرت می‌ترسید؟ شما هر کجا که باشید، من روزی شما را می‌دهم، من خدای شنوا و بینا هستم، هر کجا که باشید، من شما را می‌بینم و صدایتان را می‌شنوم و یاریتان می‌کنم.

وقتی شکنجه‌ها و فشار بُت‌پرستان بر مسلمانان زیاد شد، آنان تصمیم گرفتند مهاجرت کنند، ابتدا ده نفر به کشور حبشه رفتند و بعد از مدّتی، یک گروه هشتاد نفری به رهبری جعفر (برادر علی علیه‌السلام) راهی حبشه شدند، آنان حدود سیزده سال در آنجا زندگی کردند و از ظلم و ستم بُت‌پرستان نجات یافتند.

من وطن خود را دوست دارم، اینجا زادگاه من است، به آن عشق می‌ورزم، به این آب و خاک وابسته‌ام، اصل من اینجاست، تو این عشق را در قلبم قرار داده‌ای، بی‌جهت نیست که می‌گویند عشق به وطن، نشانه ایمان است.

اگر وطن من آماج سیاهی‌ها و تاریکی‌ها شود و من نتوانم شرایط را تغییر

دهم چه باید کنم؟ آیا باید بمانم و مغلوب سیاهی‌ها شوم؟ وقتی ماندن در وطن، مرا از تو دور می‌کند، وظیفه من چیست؟

از من می‌خواهی «مهاجرت» کنم، از خانه و کاشانه‌ام کوچ کنم، مهاجر شوم. برای آرمان بلند خویش از زادگاه خود دل بر کنم و جدا شوم. از همه وابستگی‌ها رهایی یابم و راهی سرزمین و جایگاهی دیگر شوم، در راه تو، از تاریکی‌ها بگریزم و به سوی روشنایی بروم.

آری، عشق به زیبایی‌ها و خوبی‌ها بالاتر از عشق به وطن است، زندگی معنوی مهم‌تر از زندگی مادی است. نباید به خاطر عشق به وطن، تن به ذلّت دهم و اسیر تاریکی‌ها شوم، وطن‌دوستی تا جایی نیکوست که ماندن در وطن، به عقاید و اهداف عالی ضربه وارد نکند.

پیامبر تو چقدر زیبا سخن گفت: «اگر کسی به سبب حفظ دین خود مهاجرت کند، در بهشت همنشین ابراهیم علیه‌السلام خواهد بود».(121)

چرا همنشینی با ابراهیم علیه‌السلام؟

ابراهیم علیه‌السلام کسی بود که در راه یکتاپرستی بارها مهاجرت کرد، وطن او بابل (شهری در عراق) بود، او به فلسطین، مصر، مکّه و... مهاجرت نمود.(122)

عنکبوت : آیه 63 - 61

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّی یُؤْفَکُونَ (61) اللَّهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَیَقْدِرُ لَهُ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ (62) وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَحْیَا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهَا لَیَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لَا یَعْقِلُونَ (63)

در کتاب طبیعت، هزاران آیه و نشانه قدرت وجود دارد، کافی است که انسان چشم باز کند و به این آیات دقّت کند، هر کس که با فطرت پاک خود به آسمان‌ها و زمین بنگرد، هدفمندی جهان هستی را متوجّه می‌شود و می‌فهمد که این جهان خالق دانا و توانا دارد، خدایی یگانه و مهربان !

آری، تو به همه انسان‌ها، نور عقل و فطرت داده‌ای تا بتوانند راه سعادت را پیدا نمایند.

اگر از انسان‌ها پرسیده شود: «این آسمان‌ها و زمین را چه کسی آفریده است؟ چه کسی خورشید و ماه را این‌گونه برای انسان‌ها رام نموده است؟»، فطرت

آنان، پاسخ را به خوبی می‌داند و در جواب می‌گویند: «خدای یگانه، آسمان‌ها و زمین را خلق کرده است». این نور فطرتی است که تو در نهاد انسان‌ها قرار دادی.

پس چرا عدّه‌ای حقّ را انکار می‌کنند و به بُت‌پرستی رو می‌آورند؟

تو فطرت همه را پاک و خداجو آفریدی، امّا به انسان، اختیار هم دادی تا او راهش را خود انتخاب کند، عدّه‌ای حقّ را انکار می‌کنند، نتیجه این کار آنان، این است که نور عقل و فطرت در دل‌هایشان خاموش می‌شود، هر کس لجاجت به خرج دهد و بهانه‌جویی کند و معصیت تو را انجام دهد، نور فطرت از او گرفته می‌شود، بر دل او مُهر می‌زنی و او به غفلت مبتلا می‌شود، دیگر سخن حقّ را نمی‌شنود و حقّ را نمی‌بیند.

خوشی و ناخوشی، زیادی و کمی زندگی دنیا در دست توست، کسانی که راه ظلم و کفر را انتخاب می‌کنند، تصوّر می‌کنند که با این کار، صاحب ثروت بیشتر و خوشی دنیا می‌شوند، امّا آنان اشتباه می‌کنند، زیرا روزیِ همه انسان‌ها در دست توست، تو روزیِ هر کس را که بخواهی، وسعت می‌دهی و هر کس را که بخواهی، تنگ‌روزی می‌کنی، تو به همه چیز دانا هستی.

تو باران را از آسمان نازل می‌کنی و زمین را با آن، جانی تازه می‌بخشی، از هر کس بپرسند: «باران را چه کسی نازل می‌کند»، به فطرت خویش می‌گوید: «خدای یگانه».

تو نور فطرت را درون انسان‌ها قرار دادی تا انسان‌ها بتوانند راه هدایت را پیدا کنند، حمد و ستایش مخصوص توست که این‌گونه حقّ را برای انسان‌ها آشکار ساختی و فطرت را به آنان ارزانی داشتی، امّا بیشتر آنان از نور فطرت بهره نمی‌برند و فکر نمی‌کنند، آنان اسیر پندارهای غلط خویش شده‌اند و از خرافات پیروی می‌کنند.

عنکبوت : آیه 64

وَمَا هَذِهِ الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الاَْخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ (64)

سخن از نور فطرت به میان آمد، به راستی چگونه می‌شود که نور فطرت در انسان، ضعیف می‌شود؟

جواب این سؤال یک چیز بیشتر نیست: شیفتگی دنیا.

کسی که عاشق دنیا شد و به لذّت‌های زودگذر آن، دلبسته گردید، دیگر به ندای فطرت خویش گوش نمی‌دهد، او می‌داند که اگر بخواهد بندگی تو را کند، باید از هوس خویش جدا شود، پس راه کفر را برمی‌گزیند.

آری، کافران به زندگی و لذّت‌های دنیا شاد می‌شوند، در حالی‌که زندگی دنیا در برابر زندگی آخرت و نعمت‌های آن، بی‌ارزش است، ثروت و مال دنیا به زودی نابود می‌شود و امّا نعمت آخرت همیشگی است، کسی که وارد بهشت شود، برای همیشه از نعمت‌های زیبای آنجا بهره‌مند می‌شود و این سعادت بزرگی است.

آری، زندگی این دنیا، فقط بازیچه‌ای فریبنده است. بدانید زندگی واقعی در سرای آخرت است، اگر انسان‌ها می‌دانستند که دنیا، خانه نابودی است، هرگز به آن دل نمی‌بستند.

بار دیگر سخن تو را می‌خوانم: «زندگی دنیا، فقط بازیچه‌ای فریبنده است».

تو با این سخن، بر سرم فریاد می‌زنی که اگر زن، فرزند و مال دنیا، بُت من

شوند، ضرر کرده‌ام، زیرا به یک زندگیِ پست، دل خوش کرده‌ام ! یک زندگی که در آن فقط عشق به دنیا باشد، زندگی پست و حقیر است.

من کی بیدار خواهم شد؟

وقتی که مرگ به سراغم آید، آن روز من باید همه ثروت و دارایی خود را بگذارم و از این دنیا بروم، آن وقت می‌فهمم که حقیقت دنیا، چیزی جز بازی نبوده است و فقط زندگی آخرت است که زندگی واقعی است، زندگی آخرت، هرگز تمام‌شدنی نیست ! ابدی است.

دنیا چیزی جز بازیچه‌ای فریبنده نیست، مردمی جمع می‌شوند و به پندارهایی دل می‌بندند، آنان همه سرمایه‌های وجودی خویش را صرف آن پندارها می‌کنند و پس از مدّتی، همه می‌میرند و زیر خاک پنهان می‌شوند و همه چیز به دست فراموشی سپرده می‌شود !

خوشا به حال کسی که از این دنیا، برای خود توشه ایمان و عمل صالح برگیرد، این توشه هرگز نابود نمی‌شود، این گنجی است پربها که زندگی جاوید در بهشت را برای او به ارمغان می‌آورد.

عنکبوت : آیه 66 - 65

فَإِذَا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَی الْبَرِّ إِذَا هُمْ یُشْرِکُونَ (65) لِیَکْفُرُوا بِمَا آَتَیْنَاهُمْ وَلِیَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ (66)

سخن از نور فطرت بود، تو یکتاپرستی را در نهاد همه انسان‌ها قرار دادی، همه انسان‌ها با فطرت خود تو را می‌شناسند، امّا لذّت‌های دنیا نمی‌گذارد

انسان‌ها به ندای فطرت خویش عمل کنند.

اگر بُت‌پرستان سوار بر کشتی شوند و طوفانی سهمگین فرا رسد، آنان از همه جا ناامید می‌شوند و تو را خالصانه صدا می‌زنند.

آری، بلا، زمینه ساز شکوفایی فطرت انسان است، هنگامی که بلایی فرا می‌رسد، پرده‌هایی که بر روی فطرت کشیده شده است، کنار می‌رود. اینجاست که انسان‌ها تو را صدا می‌زنند.

و به راستی که فقط تو شایسته پرستش هستی زیرا از بندگان خود آگاهی داری، صدایشان را می‌شنوی، وقتی آن‌ها به بلا و مصیبتی گرفتار می‌شوند، تو را صدا می‌زنند و از تو یاری می‌خواهند، تو صدایشان را می‌شنوی و از آن‌ها دستگیری می‌کنی.

تو انسان‌ها را نجات می‌دهی، امّا وقتی که بلا و مصیبت از آنان برطرف شد، گروهی از آنان همه چیز را فراموش می‌کنند، گویا که اصلاً تو را صدا نزده‌اند، آنان بار دیگر به بُت‌پرستی رو می‌آورند، آنان شکر نعمت تو را به جا نمی‌آورند، تو به آنان فرصت می‌دهی و به زودی آنان نتیجه کارهای خود را خواهند دید.

عنکبوت : آیه 67

أَوَلَمْ یَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آَمِنًا وَیُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ یُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ یَکْفُرُونَ (67)

بعضی از بزرگان مکّه نزد محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمدند و به او گفتند: «ای محمّد ! ما می‌دانیم حق با توست، امّا می‌ترسیم اگر به تو ایمان بیاوریم، اعراب به این

شهر حمله کنند و ما را به قتل برسانند».

در آن روزگار، هر یک از قبیله‌های عرب، بُتی را در کنار کعبه قرار داده بودند. بزرگان مکّه می‌دانستند که اگر مسلمان شوند، باید این بُت‌ها را بشکنند، این کار خوشایند قبیله‌های عرب نبود.

بزرگان مکّه می‌ترسیدند که قبیله‌ها به مکّه حمله کنند، امّا این سخن از روی جهل و نادانی است، اگر آنان به قدرت تو ایمان داشتند، هرگز چنین سخنی نمی‌گفتند.

اکنون از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا به آنان چنین بگوید: «شما از چه نگرانید؟ آیا خدا این شهر مکّه را محلّ امنی قرار نداد؟ شما می‌بینید که مردمان سرزمین‌های اطراف، در امن و آسایش نیستند و هر روز دشمنان به آنان دستبرد می‌زنند و آنان را غارت می‌کنند، چه کسی این شهر را در امن و امان قرار داده است؟ چرا بُت‌ها را می‌پرستید و کفران نعمت خدا را می‌کنید؟».

به راستی بزرگان مکّه نگران چه هستند؟ این شهر، شهر توست، اگر آنان ایمان بیاورند، تو می‌توانی آن نعمت‌ها را بر آنان ادامه دهی و شرّ دشمنان را از سر آنان کوتاه کنی.

افسوس که آنان قدرت انسان‌ها را بالاتر از قدرت تو می‌دانند و از ترس این که منافعشان به خطر بیفتد به حقّ ایمان نمی‌آورند !

خوشا به حال کسانی که وقتی حقّ را شناختند آن را پذیرفتند و هرگز به منافع خود فکر نکردند ! آنان ثروت دنیا را رها کردند و سعادت همیشگی آخرت را برای خود خریدند.

عنکبوت : آیه 68

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَی عَلَی اللَّهِ کَذِبًا أَوْ کَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَیْسَ فِی جَهَنَّمَ مَثْوًی لِلْکَافِرِینَ (68)

در این سوره بارها از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خواستی تا با بزرگان مکّه سخن بگوید، امّا آنان بر کفر و گمراهی خود اصرار ورزیدند.

چه کسی ستمکارتر از آنان است؟

آنان به تو دروغ بستند و به مردم گفتند: «ما نمی‌توانیم خودمان مستقیماً با خدا ارتباط داشته باشیم، ما این بُت‌ها را واسطه بین خود و خدا قرار می‌دهیم، خدا از ما خواسته است این کار را انجام دهیم».

آنان این سخن دروغ را به تو نسبت دادند، تو هرگز کسی را به پرستش بت‌ها دعوت نکرده‌ای. آنان می‌دانستند که حقّ با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است و او پیامبر توست، امّا او را دروغگو پنداشتند و به او ایمان نیاوردند و مردم را از قبول اسلام بازداشتند.

به راستی چه سرنوشتی در انتظار آنان است؟ آنان ستمکارترین مردمان هستند که بر کفر خود اصرار ورزیدند و دیگران را نیز گمراه کردند.

آیا جایگاه آنان، آتش جهنّم نیست؟

روز قیامت فرا می‌رسد و فرشتگان آنان را با صورت بر زمین می‌کشانند و آنان به سوی جهنّم می‌برند، در آن روز، آنان بدترین جایگاه را دارند.

عنکبوت : آیه 69

وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الُْمحْسِنِینَ (69)

کسانی نیز به تو ایمان آورده‌اند و در سختی‌ها گرفتار شده‌اند، اکنون با آنان چنین سخن می‌گویی: «شما به من ایمان آورده‌اید، بدانید راهی را که شما انتخاب کرده‌اید با مشکلات همراه است، کافران شما را آزار و اذیّت می‌کنند، شیطان هم در کمین شماست و با وسوسه‌های خود سعی می‌کند شما را از راهی که برگزیدید، دور کند، امّا این وعده من است: هر کس در راه دین من تلاش کند، من او را به راه‌های خود رهنمون می‌سازم، من همیشه یار نیکوکاران هستم».

تو قرآن را برای هدایت مردم فرستادی، قرآن تو، آشکار و روشن است. تو همه انسان‌ها را هدایت می‌کنی، پیام و سخن خود را به آنان می‌رسانی. همه انسان‌ها از این هدایت بهرمند هستند. به این هدایت، «هدایت اوّل» می‌گویند.

برای کسانی که هدایت اوّل را پذیرفتند و راه حقّ را انتخاب کردند، هدایت دیگری قرار می‌دهی، تو زمینه کمال بیشتر را برای آنان فراهم می‌کنی، به این هدایت، «هدایت دوم» می‌گویند.

تو در این آیه از هدایت دوم سخن گفتی، این هدایت شامل همه انسان‌ها نیست، فقط کسانی که هدایت اوّل را پذیرفتند و در راه تو تلاش کردند، شایستگی هدایت دوم را دارند.

چه مژده‌ای از این بهتر و زیباتر !

تو کسی را که در راه تو تلاش می‌کند، تنها نمی‌گذاری و او را به راه‌های معرفت، لطف و رحمت خویش راهنمایی می‌کنی.

کسی که تو او را راهنما باشی، هرگز گمراه نمی‌شود، او به سر منزل سعادت و رستگاری رهنمون می‌شود و از همه فتنه‌ها رهایی می‌یابد. تو به او بصیرتی می‌دهی تا بتواند در میان همه تاریکی‌ها، راه صحیح را انتخاب کند.

آری، تو همراه و همیار او هستی، این‌گونه است که یأس‌ها به امید تبدیل می‌شود، او دیگر احساس تنهایی نمی‌کند. او همیشه دست یاری تو را همراه خود می‌بیند، در اوج تنهایی‌ها و سختی‌ها، همچون کوهی استوار می‌ایستد و خم به ابرو نمی‌آورد.

این وعده توست: «هر کس در راه دین من تلاش کند، من او را به راه‌های خود رهنمون می‌سازم و من با نیکوکاران هستم».

روزی امام‌باقر علیه‌السلام این آیه را برای یاران خود خواند و سپس چنین فرمود: «این آیه درباره ما اهل‌بیت نازل شده است».(123)

وقتی من این سخن امام‌باقر علیه‌السلام را خواندم به فکر فرو رفتم، تو در اینجا از راه‌های خود سخن گفتی، این راه‌ها، پیامبر و دوازده امام می‌باشند، اگر من در راه دین تو تلاش کنم، تو مرا با ولایت علی علیه‌السلام و فرزندان او آشنا می‌کنی.

امروز مهدی علیه‌السلام امام‌زمان من است، پیشوای من است، باید او را بشناسم، تو از من خواسته‌ای تا ولایت او را قبول کنم و پیرو او باشم، او نماینده تو روی زمین است. اگر در راه تو تلاش کنم، تو مرا به سوی او رهنمون می‌کنی تا بتوانم سعادت دنیا و آخرت را از آنِ خود کنم.(124)

سوره رُوم

اشاره

آشنایی با سوره

1 - این سوره «مکیّ» است و سوره شماره 30 قرآن می‌باشد.

2 - در آیه 2 این سوره شکست کشور «روم» از «ایران» یاد شده است و برای همین این سوره را به این نام خوانده‌اند.

3 - موضوعات مهم این سوره چنین است: قرآن در این سوره پیش‌بینی می‌کند که کشور روم هم بعد از چند سال، ایران را شکست می‌دهد، قیامت، پاداش مؤنان، کیفر کافران، خلقت انسان، نشانه‌های قدرت خدا...

روم : آیه 6 - 1

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ الم (1) غُلِبَتِ الرُّومُ (2) فِی أَدْنَی الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ (3) فِی بِضْعِ سِنِینَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ وَیَوْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ (4) بِنَصْرِ اللَّهِ یَنْصُرُ مَنْ یَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (5) وَعْدَ اللَّهِ لَا یُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ (6)

در ابتدا، سه حرف «الف»، «لام» و «میم» را ذکر می‌کنی، قرآن معجزه‌ای است که از همین حروف «الفبا» شکل گرفته است.

رومیان شکست خوردند، این شکست در سرزمینی که به مکّه نزدیک‌تر است، واقع شد، امّا پس از این شکست به زودی بر دشمن خود غلبه خواهند کرد. این پیروزی در چند سال آینده روی خواهد داد، بدانید این حادثه و همه امور دنیا به دست من است. در آن روز مؤمنان به خاطر یاری من خوشحال می‌شوند، آری، من مؤمنان را یاری می‌کنم. من هر کس را بخواهم یاری می‌کنم و من خدای توانا و فرزانه هستم.

این وعده من است، من هرگز خلف وعده نمی‌کنم، ولی بیشتر مردم از حقیقت آگاه نیستند.

ماجرا چیست؟

چرا تو از رومیان سخن می‌گویی؟ چرا شکست و پیروزی آنان را برایم می‌گویی؟

هفت سال است که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم را به یکتاپرستی دعوت می‌کند. امّا هنوز عدّه زیادی در شک و تردید هستند، تو دوست داری که بندگانت به راه راست هدایت شوند و از بُت‌پرستی دست بردارند.

خبر این حادثه به مکّه می‌رسد، رومیان در جنگ با ایرانیان شکست خورده‌اند. خسروپرویز، پادشاه ایران به رومیان حمله کرده است، جنگ در منطقه‌ای به نام «بُصری» روی داده است. بُصری نام سرزمینی در شام (سوریه) می‌باشد.

در این جنگ رومیان به سختی شکست خورده‌اند، دولت روم تا آستانه انقراض پیش رفته است، ایرانیان توانسته‌اند شام، فلسطین، مصر و همچنین قسمت آسیایی ترکیه را تصرّف کنند. (این حادثه در سال 616 میلادی روی داد).

اکنون از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهی تا به همه اعلام کند که تنها چند سال دیگر، همین رومیان که این چنین شکست خورده‌اند به ایرانیان حمله خواهند کرد و آنان را شکست خواهند داد.

این یک خبر غیبی بود، در نظر مردم چنین چیزی غیر ممکن بود، رومیان شکست سختی خورده‌اند، چگونه ممکن است بعد از چند سال پیروز

شوند؟ چگونه ممکن است بعد از چند سال، آن‌ها بتوانند به جنگ ایرانیان بروند و آنان را شکست بدهند؟

بُت‌پرستان می‌گفتند: «محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قرآن را از پیش خود ساخته است»، آنان بسیار خوشحال شدند و گفتند: «به زودی دروغ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر همه آشکار خواهد شد»، امّا این پیش‌گویی را تو به محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خبر داده بودی، این وعده تو بود و به زودی فرا خواهد رسید. در آن روز که خبر پیروزی رومیان بیاید، حق بودن قرآن بر همه آشکار خواهد شد.

مناسب می‌بینم چند نکته را در اینجا بنویسم:

شکست رومیان در سرزمین «بصری» واقع شد، بصری تا مکّه نزدیک به هزار کیلومتر فاصله دارد. در آیه 3 این سوره آمده است: «رومیان در سرزمین نزدیک‌تر به مکّه شکست خوردند».

منظور از این سخن چیست؟

نزدیک‌تر از کجا؟

در آن زمان دو سرزمین به نام «روم» بود:

روم شرقی، روم غربی !

بصری در منطقه روم شرقی واقع شده است. روم غربی، همان اروپا می‌باشد، اروپا از مکّه بسیار دور است، امّا بصری به مکّه نزدیک‌تر از روم غربی است. قرآن می‌خواهد بگوید: «این شکست در رومِ شرقی روی داد نه رومِ غربی».

قرآن در آیه 3 این سوره وعده داد که رومیان چند سال بعد بر ایرانیان پیروز

خواهند شد.

چند سال طول کشید تا این اتّفاق افتاد؟

این سوره در سال هفتم بعثت نازل شده است. تقریباً هفت سال گذشت، پیامبر به مدینه هجرت کرد. سال دوم هجری و جنگ «بدر» فرا رسید، جنگ بدر برای مسلمانان، سرنوشت‌ساز بود، پیامبر در سرزمین بدر بود که جبرئیل بر او نازل شد و خبر پیروزی رومیان را برای او آورد.

خدا در آیه 4 این سوره می‌گوید: «در آن روز مؤمنان به خاطر یاری من خوشحال می‌شوند».

به راستی در روزی که رومیان پیروز شدند، مسلمانان از چه چیزی خوشحال شدند؟

آیا آنان از پیروزی رومیان خرسند بودند؟ رومیان که مسیحی بودند و دین مسیحیّت، دیگر از ارزش و اعتبار افتاده بود.

خوشحالی مسلمانان در آن روز از حادثه‌ای دیگر بود: «پیروزی در جنگ بدر».

در واقع مسلمانان در همان روزی که در جنگ بدر پیروز شدند، خبر پیروزی رومیان را شنیدند.

در سال دوم هجری، جنگ «بَدر» واقع شد. تعداد مسلمانان 313 نفر و تعداد کافران بیش از هزار نفر بود. کافران نگاهی به لشکر مسلمانان انداختند، آنان به پیروزی خود یقین داشتند زیرا تعداد آن‌ها سه برابر مسلمانان بود.

جبرئیل بر پیامبر نازل شد و به او مژده داد که در این جنگ بر کافران پیروز می‌شوند و همچنین به پیامبر خبر داد که رومیان توانستند ایرانیان را شکست دهند. پیامبر این سخن را به مسلمانان اطّلاع داد.

جنگ آغاز شد و امداد غیبی فرا رسید، فرشتگان به یاری مسلمانان آمدند و آنان توانستند بر بُت‌پرستان پیروز شوند، آن روز هفتاد نفر از بُت‌پرستان کشته شدند، افرادی مثل ابوجهل که سال‌های سال، مسلمانان را شکنجه می‌کردند به سزای اعمالشان رسیدند.

آن روز، روز شادی مسلمانان بود، آنان از هلاکت دشمنان خود خرسند شدند و همچنین از این که وعده قرآن، عملی شد نیز خوشحال بودند. آن روز، حقّ بودن قرآن برای کسانی که در شک و تردید بودند، آشکار شد. به زودی خبر پیروزی رومیان در سرتاسر سرزمین مکّه پخش می‌شود و بُت‌پرستان می‌توانند حقّ بودن قرآن را بفهمند.(125)

در سال 616 میلادی (سال هفتم بعثت) رومیان از ایرانیان شکست بسیار سختی خوردند، هیچ کس باور نمی‌کرد آنان بتوانند در زمانی کوتاه، تجدید قوا کنند و به فکر حمله به ایرانیان بیفتند.

پادشاه روم که «هِرقل» نام داشت در سال 622 میلادی حمله خود را به ایران آغاز کرد. رومیان در اوّلین جنگِ مهم خود توانستند ایرانیان را شکست دهند، آن جنگ با جنگ بدر همزمان بود.

هجوم رومیان به ایرانیان ادامه پیدا کرد، آنان در هر جنگی، ضربه‌های کاری به ایرانیان زدند تا این که در سال 628 آخرین جنگ واقع شد و ایرانیان شکست کامل خوردند.

در نتیجه این جنگ، ایرانیان خسروپرویز را از پادشاهی برکنار کردند و پسرش «شیرویه» را به جای او نشاندند.

روم : آیه 8 - 7

یَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَهُمْ عَنِ الاَْخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ (7) أَوَلَمْ یَتَفَکَّرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّی وَإِنَّ کَثِیرًا مِنَ النَّاسِ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ لَکَافِرُونَ (8)

«بیشتر انسان‌ها فقط ظاهر زندگی دنیا را می‌بینند و از آخرت غافل هستند».

بینش مؤمن با بینش کافر تفاوت بسیاری دارد، مؤمن از کنار هیچ حادثه‌ای، ساده نمی‌گذرد، او می‌داند که تو این دنیا را برای هدف بزرگی خلق کرده‌ای.

ولی کافران فقط ظاهر این دنیا را می‌بینند و به آن فریفته می‌شوند و از هدف اصلی خلقت باز می‌مانند، آنان به زرق و برق دنیا دلخوش می‌کنند و از آخرت غافل می‌مانند.

به راستی چرا انسان‌ها با خود نمی‌اندیشند که تو آسمان‌ها و زمین و آنچه در آن است را به حقّ آفریدی، تو از آفرینش هدفی داشتی. تو این جهان را بیهوده نیافریدی، آفرینش این جهان از روی حکمت بوده است تا دلیلی برای قدرت

و عظمت تو باشد.

تو برای این جهان، پایانی قرار دادی و روزی همه آفرینش نابود خواهد شد و پس از آن قیامت برپا خواهد شد، امّا بیشتر مردم روز قیامت را باور ندارند و آن را دروغ می‌دانند.

این جهان به خودی خود به وجود نیامده است، تو آن را آفریدی و سرانجام تو فرمان نابودی آن را می‌دهی، از ابتدا برای پایان جهان، زمانی را مشخّص کردی که فقط خودت از آن خبر داری. وقتی آن زمان فرا رسد به اسرافیل دستور می‌دهی تا در صور خود بدمد.

صور اسرافیل، ندایی ویژه است که اسرافیل آن را در جهان طنین‌انداز می‌کند.

اسرافیل دو ندا دارد: در ندای اوّل، مرگ انسان‌هایی که روی زمین زندگی می‌کنند، فرا می‌رسد. با این ندا، روح کسانی که در برزخ هستند نیز نابود می‌شود، همه موجودات از بین می‌روند، فرشتگان هم نابود می‌شوند. سپس تو جان عزرائیل را هم می‌گیری. فقط و فقط تو باقی می‌مانی.

هر وقت که بخواهی قیامت را برپا کنی، ابتدا اسرافیل را زنده می‌کنی، او برای بار دوم در صور خود می‌دمد و فرشتگان زنده می‌شوند، انسان‌ها هم زنده می‌شوند و قیامت برپا می‌شود.

روم : آیه 10 - 9

أَوَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَکْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنَاتِ فَمَا کَانَ اللَّهُ لِیَظْلِمَهُمْ وَلَکِنْ کَانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ (9) ثُمَّ کَانَ عَاقِبَةَ الَّذِینَ

أَسَاءُوا السُّوأَی أَنْ کَذَّبُوا بِآَیَاتِ اللَّهِ وَکَانُوا بِهَا یَسْتَهْزِئُونَ (10)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم مکّه را به یکتاپرستی فرا می‌خواند، امّا آنان او را دروغگو می‌خواندند و با او دشمنی می‌کردند، چرا در زمین گردش نمی‌کنند و تاریخ گذشتگان را نمی‌خوانند؟

کسانی که قبلاً روی زمین زندگی می‌کردند، قدرتمندتر از مردم مکّه بودند و از نظر کشاورزی و آبادی، پیشرفته‌تر بودند، امّا هیچ چیز نتوانست آنان را از عذاب تو نجات بدهد.

تو پیامبران را برای هدایت آنان فرستادی، به پیامبران معجزاتی آشکار دادی، آنان حقّ را شناختند و سپس آن را انکار کردند، آنان پیامبران خود را دروغگو خواندند، تو به آنان مهلت دادی، وقتی مهلت آنان به پایان رسید، عذاب را بر آنان نازل کردی و همه نابود شدند. تو هرگز به بندگان خود ظلم نمی‌کنی، آنان به خود ظلم کردند، راه کفر و گمراهی را انتخاب نمودند و سرانجام نتیجه آن را دیدند.

جهنّم سرانجامِ کسانی است که با کفر خود، بدی کردند، آنان به خاطر این که آیات تو را دروغ شمردند و آن را به مسخره گرفتند، به جهنّم گرفتار می‌شوند.(126)

آری، آنان سخن پیامبران را دروغ پنداشتند، سخنان آنان را مسخره کردند و نتیجه این کارهای آنان، آتش جهنّم است.

روم : آیه 16 - 11

اللَّهُ یَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ (11) وَیَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ یُبْلِسُ الُْمجْرِمُونَ (12) وَلَمْ یَکُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَکَائِهِمْ شُفَعَاءُ وَکَانُوا بِشُرَکَائِهِمْ کَافِرِینَ (13) وَیَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ یَوْمَئِذٍ یَتَفَرَّقُونَ (14) فَأَمَّا الَّذِینَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا

الصَّالِحَاتِ فَهُمْ فِی رَوْضَةٍ یُحْبَرُونَ (15) وَأَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا وَکَذَّبُوا بِآَیَاتِنَا وَلِقَاءِ الاَْخِرَةِ فَأُولَئِکَ فِی الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ (16)

مردم مکّه محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را دروغگو خواندند و راه کفر را برگزیدند، ریشه این کفر، یک چیز بیشتر نبود: آنان قیامت را باور نداشتند، این مشکل اصلی آنان بود، اگر آنان به قیامت ایمان می‌آوردند، به سعادت و رستگاری می‌رسیدند، برای همین اکنون از قیامت سخن می‌گویی: تو همان خدایی هستی که آفرینش را آغاز کرده‌ای و همین‌گونه جهان آخرت را می‌آفرینی، کسی که جهان را آفرید، قدرت دارد که بار دیگر آن را بیافریند.

روزی که قیامت برپا شود، کسانی که راه کفر و بُت‌پرستی را برگزیدند، در غم و اندوه فرو می‌روند و امیدشان ناامید می‌شود، آنان یک عمر، بُت‌ها را پرستیدند و در مقابل آنان سجده کردند، امّا در آن روز، بُت‌ها نمی‌توانند شفاعت آنان را کنند، آن وقت است که آنان از بُت‌های خود بیزاری می‌جویند. آری، کسانی که خدایان دروغین را پرستش می‌کنند، در روز قیامت از آن خدایان خود بیزاری می‌جویند و آن‌ها را انکار می‌کنند.

در آن روز، مردم از هم جدا می‌شوند، آنان که ایمان آوردند و اعمال شایسته انجام دادند، در بهشت خوشحال و شادمان خواهند بود، بهشتی که زیر درختان آن، نهرهای آب جاری است، آنان در آنجا غرق نعمت‌ها خواهند بود، امّا کسانی که راه کفر را برگزیدند و می‌پنداشتند می‌توانند از قدرت تو فرار کنند، سرنوشت بدی خواهند داشت، آنان به جهنّم فرا خوانده می‌شوند.

روم : آیه 18 - 17

فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ وَحِینَ تُصْبِحُونَ (17) وَلَهُ الْحَمْدُ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَعَشِیًّا وَحِینَ

تُظْهِرُونَ (18)

از روز قیامت سخن گفتی، اکنون از بندگان خود می‌خواهی که به یاد آن روز باشند و هر صبح و شام، تسبیح تو گویند.

حمد و ستایش در آسمان‌ها و زمین، مخصوص توست، از بندگانت می‌خواهی تا شامگاه و هنگام ظهر تو را ستایش کنند. در اینجا، چهار وقت شبانه‌روز را نام بردی: آغازِ شب، طلوعِ صبح، عصر، ظهر. تو دوست داری بندگانت در این چهار وقت تو را یاد کنند، به راستی که یاد تو آرامش‌بخش دل‌ها می‌باشد.

تو خدای یگانه‌ای، هیچ نقصی نداری، همه عیب‌ها و نقص‌ها از تو دور است، این معنای «تسبیح» است.

همه خوبی‌ها از توست، تو هرگز بندگان خود را ناامید نمی‌کنی. وقتی کسی به تو پناه می‌آورد، او را پناه می‌دهی، تو سرچشمه همه خوبی‌ها هستی. این معنای «حمد و ستایش» است.

تو از بندگانت می‌خواهی تا تو را از همه عیب‌ها و نقص‌ها دور بدانند، تو هرگز شریک نداری، هر کس که بخواهد از عذاب قیامت، نجات پیدا کند، باید تو را این‌گونه تسبیح و ستایش کند.

روم : آیه 19

یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَیُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَیُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَکَذَلِکَ تُخْرَجُونَ (19)

بُت‌پرستان روز قیامت را باور نداشتند، آن‌ها بارها از محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سؤال می‌کردند: «وقتی مرگ سراغ ما آمد و ما مُردیم، چگونه می‌شود که زنده

شویم؟».

اکنون در جواب به آنان چنین می‌گویی: «من آن خدایی هستم که زنده را از مرده خارج می‌کنم و مرده را از زنده. من آن خدایی هستم که زمین را پس از خشکی و پژمردگی آن، دوباره زنده می‌کنم، این‌گونه شما را نیز در روز قیامت زنده می‌کنم و شما از قبرهای خود برمی‌خیزید».

چرا بُت‌پرستان به طبیعت نگاه نمی‌کنند؟ هر سال فصل زمستان زمین مرده است و گیاهی سبز نیست، فصل بهار که فرا می‌رسد، باران رحمت نازل می‌شود و زمین به حیات و شکوفایی می‌رسد و انواع گیاهان زیبا را می‌رویاند.

آن کسی که قدرت دارد از خاکی مرده، این همه گیاهان را سبز کند، می‌تواند از همین خاک، مردگان را زنده کند !

چرا آنان چشم خویش را بر عجایب این دنیا بسته‌اند؟

در زمستان، درختان چوبی خشکیده به نظر می‌آیند، چه کسی از این چوب، میوه‌های خوشمزه و زیبا بیرون می‌آورد؟ چه کسی دانه گندم را سبز می‌کند و چنان کشتزاری را پدیدار می‌سازد؟ دانه گندم در دل خاک است، بهار که فرا می‌رسد، جوانه می‌زند و از دل خاک سر برمی‌دارد و رشد می‌کند. این‌ها همه نمونه‌هایی از قدرت توست.

آری، وعده تو حقّ است، تو مردگان را در روز قیامت زنده می‌کنی و تو بر هر کاری که بخواهی، توانایی، روز قیامت سرانجام فرا می‌رسد، هیچ شک و تردیدی در آن نیست، تو مردگان را از قبرها برمی‌انگیزی و آنان برای حسابرسی به پیشگاه تو می‌آیند تا نتیجه اعمال خود را ببینند.

روم : آیه 25 - 20

وَمِنْ آَیَاتِهِ أَنْ خَلَقَکُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ (20) وَمِنْ آَیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ (21) وَمِنْ آَیَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَأَلْوَانِکُمْ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِلْعَالِمِینَ (22) وَمِنْ آَیَاتِهِ مَنَامُکُمْ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُکُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِقَوْمٍ یَسْمَعُونَ (23) وَمِنْ آَیَاتِهِ یُرِیکُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَیُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَیُحْیِی بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ (24) وَمِنْ آَیَاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِذَا دَعَاکُمْ دَعْوَةً مِنَ الْأَرْضِ إِذَا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ (25)

کسانی که بُت‌ها را می‌پرستند، چقدر نادان هستند؟ آخر چگونه ممکن است یک بت، شایستگی پرستش را داشته باشد؟

کسی لیاقت پرستش را دارد که نعمت‌دهنده باشد و خیر او به دیگران برسد، آیا این بُت‌ها به دیگران خیری رسانده‌اند؟

هرگز.

فقط تو شایسته پرستش هستی، زیرا خدایی هستی که به بندگان خود نعمت‌های بیشمار دادی که انسان‌ها هرگز نمی‌توانند آن نعمت‌ها را بشمارند.

اکنون هفت نعمت را انتخاب می‌کنی و از آن‌ها سخن می‌گویی:

تو به انسان نعمت حیات دادی، همه انسان‌ها از نسل آدم علیه‌السلام هستند، تو آدم علیه‌السلام را از خاک آفریدی، نسل او را از نطفه‌ای آفریدی که اصل نطفه از خاک است، این‌گونه شد که نسل انسان زیاد شد و انسان‌ها روی زمین، پراکنده شدند.

برای انسان‌ها، همسرانی از جنس خودشان آفریدی تا انسان‌ها در کنار آن‌ها، احساس آرامش کنند، تو در میان زن و شوهر، دوستی و مهربانی ایجاد کردی.

در همه این‌ها، نشانه‌هایی از قدرت توست، کسانی که اهل فکرند، این نشانه‌های تو را درک می‌کنند.

آفرینش آسمان‌ها و زمین، نشانه‌ای دیگر از قدرت توست.

تو در آسمان، خورشید قرار دادی و آن را منبع نور و گرما قرار دادی و زمین را برای انسان آرام نمودی تا او بتواند بر روی آن زندگی کند. زمین به دور خود می‌چرخد تا روز و شب پدیدار گردد. در هر ساعت، زمین 110 هزار کیلومتر (به دور خورشید) حرکت می‌کند، امّا تو با قدرت خود چنان زمین را

آرام ساخته‌ای که انسان‌ها حرکت زمین را احساس نمی‌کنند و خیال می‌کنند که زمین ثابت است.

انسان‌ها را با تفاوت آفریدی، اگر همه انسان‌ها، یک قیافه و یک رنگ بودند و همگی به یک لحن و آهنگ سخن می‌گفتند، شالوده زندگی اجتماعی به هم می‌ریخت، پدر و مادر، فرزند خود را نمی‌شناختند، زن، شوهر خود را نمی‌شناخت و مرد همسر خود.

هر انسانی قیافه خودش را دارد، لحن و آهنگ گفتار او، مخصوص خودش است، این نشانه‌هایی از قدرت توست، کسانی که اهل علم و دانش هستند، این نشانه‌ها را درک می‌کنند و به عظمت قدرت تو پی‌می‌برند.

تو نعمت خواب را به انسان ارزانی داشتی، او هر وقت نیاز به استراحت داشته باشد در شب یا روز، به خواب فرو می‌رود و جسم او به تجدید قوا می‌پردازد و روح او هم آرامش پیدا می‌کند، سپس او از خواب برمی‌خیزد و برای کسب رزق و روزی به تلاش و کوشش می‌پردازد. در این نعمت هم، نشانه‌هایی از قدرت توست و کسانی که برای کلام حق، گوش شنوا دارند، آن را درک می‌کنند.

از رعد و برق و باران سخن می‌گویی، بارانی که از آسمان می‌بارد، اساسی‌ترین نقش را در زندگی انسان‌ها دارد، معمولاً باران‌های پر برکت با رعد و برق همراه است، وقتی ابرها در آسمان برق می‌زنند، بعضی دچار ترس می‌شوند و بعضی خوشحال می‌شوند، زیرا امیدوار می‌شوند بارانی

خواهد آمد و درختان و گیاهان را سیراب خواهد کرد.

تو این ابرهای باران‌زا را پدید می‌آوری و با باران به طبیعت سرسبزی و خرّمی عطا می‌کنی، در همه این‌ها، نشانه‌هایی از قدرت توست، کسانی که اهل فکرند، این نشانه‌ها را درک می‌کنند.

آسمان و زمین به فرمان تو برپا هستند، وقتی تو به چیزی فرمان می‌دهی، فقط به آن می‌گویی: «باش» و آن نیز فوراً موجود می‌شود. مرگ سراغ همه انسان‌ها می‌آید و آنان می‌میرند و وقتی اراده کنی، همه را زنده می‌کنی.

تو انسان را بار دیگر زنده می‌کنی تا به او زندگی جاوید بدهی، تو هرگز پاداش کسانی را که ایمان آوردند و عمل نیک انجام دادند، تباه نمی‌کنی، تو آنان را در بهشت، جای می‌دهی.

اگر قیامت نبود، زندگی انسان، بیهوده بود، این قیامت است که به زندگی انسان، معنا و جهت می‌دهد.

از هفت نعمت خود سخن گفتی، من بار دیگر آنان را می‌شمارم:

1 . زندگی 2 . همسر 3 . آسمان‌ها و زمین.

4 . تفاوت انسان‌ها 5 . خواب و بیداری 6 . باران 7 . روز قیامت.

تو از من می‌خواهی تا در این نعمت‌ها فکر کنم و نشانه‌های قدرت تو را در آن را بیابم.

روم : آیه 27 - 26

وَلَهُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ کُلٌّ لَهُ

قَانِتُونَ (26) وَهُوَ الَّذِی یَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَیْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَی فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ (27)

قبل از آمدن قیامت، همه موجودات را نابود می‌کنی، از اسرافیل می‌خواهی تا برای اوّلین بار در صور خود بدمد، با این ندا، همه موجودات از بین می‌روند، فرشتگان هم نابود می‌شوند. سپس تو جان عزرائیل را هم می‌گیری. آری، همه مخلوقاتی که در زمین و آسمان هستند، از آنِ تو می‌باشند، اگر تو اراده کنی که جهان را نابود کنی، زمین و آسمان و هرچه و هر کس که در آن است، در برابر فرمان تو مطیع هستند، هیچ کس و هیچ چیز را توان مخالفت نیست. همه نابود می‌شوند.

هر وقت که بخواهی قیامت را برپا کنی، ابتدا اسرافیل را زنده می‌کنی، او برای بار دوم در صور خود می‌دمد و فرشتگان زنده می‌شوند، انسان‌ها هم زنده می‌شوند و قیامت برپا می‌شود.

آری، تو فرمان می‌دهی که همه زنده شوند، هیچ کس نمی‌تواند مخالفت بکند، همه با فرمان تو زنده می‌شوند. تو همان کسی هستی که آفرینش را آغاز کردی و پس از نابودی آن، بار دیگر آن را می‌آفرینی و این برای تو آسان‌تر است.

این یک قانون است: «کسی که یک بار توانست کاری را انجام دهد، حتماً بار دوم هم می‌تواند آن را انجام دهد».

همه خوبی‌ها از آنِ توست، تو صفت‌های والا و بالایی داری و غیر تو را نمی‌توان به آن صفت‌ها، وصف کرد:

تو باقی هستی و همه فانی !

تو آفریدگار هستی و همه مخلوق !

تو روزی دهنده هستی و همه از روزیِ تو بهره می‌گیرند !

آری، تو خدای توانا و فرزانه هستی، همه فرمان‌های تو از روی حکمت و مصلحت است.

روم : آیه 29 - 28

ضَرَبَ لَکُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِکُمْ هَلْ لَکُمْ مِنْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ مِنْ شُرَکَاءَ فِی مَا رَزَقْنَاکُمْ فَأَنْتُمْ فِیهِ سَوَاءٌ تَخَافُونَهُمْ کَخِیفَتِکُمْ أَنْفُسَکُمْ کَذَلِکَ نُفَصِّلُ الاَْیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ (28) بَلِ اتَّبَعَ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَهْوَاءَهُمْ بِغَیْرِ عِلْمٍ فَمَنْ یَهْدِی مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِینَ (29)

بُت‌پرستان باور داشتند که بُت‌ها شریک تو هستند، تو می‌خواهی به آنان بفهمانی که این باور غلطی است و تو هرگز شریکی نداری، پس برای آنان مثالی را بیان می‌کنی: «ای مردم ! شما با بردگان خود چگونه رفتار می‌کنید؟ آیا شما بردگان خود را شریک مال و ثروتی (که من به شما دادم) قرار می‌دهید؟ آیا اختیار مال خود را به آنان می‌دهید؟ آیا آنان می‌توانند همانند شما در سرمایه و زندگی شما، مداخله کنند؟».

در آن زمان، برده‌داری رسم بود، بسیاری از بُت‌پرستان، برده داشتند، امّا هرگز برده‌های خود را شریک ثروت خود نمی‌کردند. آنان با دوستِ خود شریک می‌شدند و از این که دوستشان، در سهم آنان تصرّفی کند، نگران بودند، امّا هیچ‌گاه نگران نبودند که برده‌ای در ثروت آنان تصرّفی کند، زیرا برده از خود اختیاری نداشت و هرگز شریک مولای خود نبود.

آری، آنان حاضر نبودند به بردگان اختیار ثروت خود را بدهند، پس چرا باور داشتند که تو اختیار جهان را به بُت‌ها داده‌ای؟

آنان بردگان را شریک خود نمی‌کردند و می‌گفتند: «ما مولای آنان هستیم»، پس چگونه مخلوقات تو را شریک تو قرار می‌دهند؟ مگر تو مالک همه مخلوقات نیستی !

تو جهان با این عظمت را آفریدی، همه آسمان‌ها و زمین از آنِ توست، چگونه می‌شود که تو، اختیار جهان را به بُت‌ها بدهی و آنان را شریک خود گردانی؟

و این‌گونه آیات خود را برای کسانی که فکر می‌کنند، بیان می‌کنی، امّا کافران که به خود ظلم کردند، از هوس خود پیروی می‌کنند، آنان برای این باورهای باطل خود، هیچ دلیلی ندارند، تو حقیقت را برای آنان آشکار می‌سازی، آنان حقّ را می‌شناسند ولی به دنبال هوس خود می‌روند، اینجاست که آنان را به حال خود رها می‌کنی تا در سرکشی خود، سرگشته و حیران بمانند.

آری، وقتی تو کسی را به حال خود رها کنی، او در مسیر سقوط و گمراهی پیش می‌رود و راه توبه را بر خود می‌بندد و دیگر امیدی به هدایت او نیست.

روز قیامت که فرا رسد، هیچ یار و یاوری برای او نخواهد بود، فرشتگان، او را به سوی جهنّم می‌برند تا به عذاب سختی گرفتار شود و نتیجه کفر و بُت‌پرستی خود را ببیند.

روم : آیه 32 - 30

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ

النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ (30) مُنِیبِینَ إِلَیْهِ وَاتَّقُوهُ وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ وَلَا تَکُونُوا مِنَ الْمُشْرِکِینَ (31) مِنَ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَکَانُوا شِیَعًا کُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَیْهِمْ فَرِحُونَ (32)

اکنون با پیامبر سخن می‌گویی:

ای محمّد ! با تمام وجود و با اخلاص به سوی دینی رو بیاور که خالی از هر عیب و شرکی است، من فطرت انسان را سرشار از عشق به یکتاپرستی خلق کردم و هیچ کس نمی‌تواند در فطرت انسان، تغییری ایجاد کند.

این فطرت پاک انسان‌ها همان دین استوار است ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.

ای محمّد ! تو و پیروانت به بُت‌پرستان توجّهی نکنید و در حالی‌که خاشع و فروتن هستید، نماز را به پا دارید و از مشرکانی که در دین اختلاف انداختند، نباشید، مشرکان گروه گروه شدند و هر گروهی به آنچه نزد اوست، شاد است، از این‌رو از پذیرش حقّ سر باز می‌زنند.

تو در انسان نور فطرت را قرار دادی و استعداد درک حقیقت توحید و یکتاپرستی را عنایت کردی. همه انسان‌ها دارای روح توحید هستند، فطرت آنان بیدار است و با آن می‌توانند تو را بشناسند و به سوی تو رهنمون شوند.

درست است که شیطان هر لحظه انسان را وسوسه می‌کند و او را به گمراهی می‌کشاند، امّا آمادگی برای پذیرش یگانگی تو در همه وجود دارد. تو در همه انسان‌ها، حسّی درونی را به امانت گذاشته‌ای که آن حس، آن‌ها را به سوی تو فرا می‌خواند.

نور فطرت می‌تواند سبب رستگاری انسان‌ها شود. در واقع، این نور،

سرمایه ارزشمندی برای انسان است. پیامبران تو با توجّه به این سرمایه، انسان‌ها را به سوی تو فرا خواندند.

مناسب می‌بینم در اینجا چند نکته را بنویسم:

خدا نور فطرت را چه زمانی در نهاد انسان‌ها قرار داد؟

در آیه 172 سوره «آل عمران» از روزی یاد شده است که خدا از پشت فرزندان آدم، همه فرزندان آن‌ها را برگرفت و آنان را بر خودشان گواه گرفت و به آنان گفت: «آیا من پروردگار شما نیستم؟»، آنان همه گفتند: «آری، ما گواهی می‌دهیم که تو پروردگار ما هستی».

آن روز چه روزی بود؟ چه زمانی خدا خود را به همه معرّفی کرد؟

یکی از یاران امام‌باقر علیه‌السلام این سؤال را از آن حضرت پرسید، امام باقر علیه‌السلام در جواب چنین فرمود: «خدا همه فرزندان آدم را از پشت او بیرون آورد، آنان مانند ذرّه‌های کوچکی بودند. خدا در آن روز، خودش را به آنان معرّفی کرد...».(127)

با توجّه به سخن امام‌باقر علیه‌السلام، معلوم می‌شود که منظور از آن میثاق بزرگ، عالَم ذرّ است.(128)

قبل از این که خدا، انسان‌ها را خلق کند، ابتدا آنان را به صورت ذرّه‌های کوچکی آفرید و با آنان سخن گفت، در آن روز، همه، او را شناختند و به یگانگی او اعتراف کردند. آن روز، روز میثاق بزرگ بود. این همان، نور فطرت است.

عالم ذرّ در دنیایِ برتر و والاتر از این جهانِ خاکی بود، دنیایی که از آن به

«دنیای مَلَکوت» یاد می‌شود، دنیایی که مانند دنیایِ فرشتگان بود.

به راستی چرا خدا فطرت را درون انسان‌ها قرار داد؟ چرا از انسان‌ها این میثاق بزرگ را گرفت؟

کسی که پدر و مادر او بُت‌پرست است و او هم از پدر و مادر خود پیروی کرده است، در قیامت او به عذاب گرفتار می‌شود.

اگر چنین کسی در روز قیامت بگوید: «من نادان بودم، من از پدر و مادرم پیروی کردم و نمی‌دانستم یکتاپرستی چیست»، چه پاسخی باید به او داد.

جواب روشن و واضح است: خدا در آن روز میثاق، نور فطرت را در وجود همه قرار داد و به همه استعداد درک حقیقت توحید و یکتاپرستی را عنایت کرد و در وجود آنان، حسّی درونی را به ودیعه گذاشت تا آن‌ها را به سوی یکتاپرستی رهنمون ساخت.

سخن کسی که در روز قیامت می‌گوید: «من نادان بودم و پدر و مادرم، بُت‌پرست بودند»، رد می‌شود، زیرا او ندای فطرت خویش را شنید و آن را انکار کرد، او به خاطر این گرفتار عذاب خواهد شد که به ندای فطرت خویش، پاسخی نداد.

نور فطرت، همان سرمایه‌ای است که هر انسانی با خود دارد و همان برای هدایت و رستگاری او کافی است، افسوس که گروهی به ندای فطرت خویش، پاسخ نمی‌دهند و خود را از سعادت و رستگاری محروم می‌کنند.

خدا برای هدایت انسان‌ها دو راهنما قرار داده است:

الف. ندای فطرت ب. پیامبران.

وقتی انسان، سخن پیامبران را می‌شنود، آن سخن را آشنا می‌یابد و آن را با ندای فطرت خویش هماهنگ می‌بیند، البتّه خدا به انسان اختیار داده است، انسان باید خودش راه خود را انتخاب کند. انسان، حقّ بودن سخن پیامبران را درک می‌کند و آن را با وجدان خود می‌فهمد، پس از آن، راه خود را انتخاب می‌کند، یا ایمان می‌آورد و یا راه کفر را در پیش می‌گیرد.

روم : آیه 34 - 33

وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِیبِینَ إِلَیْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِیقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ یُشْرِکُونَ (33) لِیَکْفُرُوا بِمَا آَتَیْنَاهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (34)

سخن از نور فطرت بود، تو یکتاپرستی را در نهاد همه انسان‌ها قرار دادی، همه انسان‌ها با فطرت خود تو را می‌شناسند، امّا لذّت‌های دنیا نمی‌گذارد انسان‌ها به این ندای فطرت خویش گوش فرا دهند.

اگر بُت‌پرستان به بلا گرفتار شوند از همه جا ناامید می‌شوند و تو را صدا می‌زنند، بلا، زمینه‌ساز شکوفایی فطرت انسان است، هنگامی که بلایی فرا می‌رسد، پرده‌هایی که بر روی فطرت کشیده شده است، کنار می‌رود. اینجاست که انسان‌ها تو را صدا می‌زنند.

تو آنان را نجات می‌دهی و در حقّ آنان مهربانی می‌کنی، امّا وقتی که بلا از آنان برطرف شد، گروهی از آنان همه چیز را فراموش می‌کنند، گویا که اصلاً تو را صدا نزده‌اند و بار دیگر به بُت‌پرستی رو می‌آورند، آنان شکر نعمت تو را به جا نمی‌آورند، تو به آنان فرصت می‌دهی و به زودی آنان حاصل کارهای خود را خواهند دید.

روم : آیه 35

أَمْ أَنْزَلْنَا عَلَیْهِمْ سُلْطَانًا فَهُوَ یَتَکَلَّمُ بِمَا کَانُوا بِهِ یُشْرِکُونَ (35)

چرا انسان‌ها به پرستش بُت‌ها رو آورده‌اند؟ آنان چه دلیلی برای این کار دارند؟ آیا تو فرشته‌ای را فرستادی که آنان را به بُت‌پرستی دعوت کند؟

هرگز.

هیچ‌گاه تو مردم را به شرک و بُت‌پرستی دعوت نکرده‌ای، پس چرا این بُت‌پرستان، بُت‌ها را پرستش می‌کنند؟

آنان اسیر خرافات شده‌اند که برای این کار خود هیچ دلیلی ندارند و به زودی خواهند فهمید که در چه گمراهی آشکاری بوده‌اند.

روم : آیه 36

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ إِذَا هُمْ یَقْنَطُونَ (36)

اکنون می‌خواهی از نکته مهمّی سخن بگویی: «وقتی تو به انسانی مهربانی می‌کنی، او به آن نعمت شاد می‌شود و هرگاه بلایی که حاصل گناهان خودش است برای او می‌فرستی، ناگهان ناامید می‌شود».

انسانی که به تو ایمان واقعی ندارد، وقتی غرق نعمت است، دچار غرور می‌شود و مستی می‌کند. او گناهانی انجام می‌دهد و در نتیجه به بلاها گرفتار می‌شود، آن وقت است که از رحمت تو ناامید می‌گردد و ناامیدی، گناه بزرگی است.

این انسان در دو حالت «غفلت» و «ناامیدی» است، اگر نعمت به او بدهی، غفلت او را فرا می‌گیرد، اگر بلا به او برسد، ناامید می‌شود.

امّا کسی که به تو ایمان دارد، چگونه است؟

او در دو حالت «شکر» و «صبر» قرار دارد. اگر به او نعمت بدهی، شکر تو را می‌کند، وقتی هم که بلایی به او برسد، صبر می‌کند، او می‌داند که این بلا، حاصل گناه اوست، تو می‌خواهی او را از گناه پاک کنی. او صبر پیشه می‌کند و هرگز از رحمت تو ناامید نمی‌شود.

«بلا» حادثه‌ای است که در اثر گناه و معصیت پیش می‌آید و در واقع نتیجه گناهان است. اگر من گناه نکنم، بلاها به سراغ من نمی‌آید، ممکن است من اصلاً گناهی انجام ندهم، امّا برای من حادثه‌ای ناگوار پیش آید.

من باید بدانم که این یک «سختی» است که تو برایم فرستاده‌ای تا مرا امتحان کنی، اگر من در این امتحان موفّق شوم، مقام من بالاتر می‌رود، من باید بر این سختی صبر کنم.

روح و جان من فقط در کوره سختی‌ها است که می‌تواند از ضعف‌ها و کاستی‌های خود آگاه شود و به اصلاح آن‌ها بپردازد. سختی‌ها سبب می‌شود تا از دنیا دل بکنم و بیشتر به یاد تو باشم و به درگاه تو رو آورم و تضرّع کنم.

اگر حادثه ناگواری برای من پیش آمد، با خود می‌گویم: آیا من گناهی کرده‌ام؟ آیا خطایی انجام داده‌ام؟

اگر پاسخ این سؤل مثبت است: باید بدانم که تو بلا فرستادی تا مرا از گناه پاک کنی، تو خواستی من نتیجه گناه خود را در این دنیا ببینم، ولی اگر من گناهی انجام نداده‌ام (و حادثه ناگواری برایم پیش آمده است)، باید بدانم که

تو می‌خواهی مرا امتحان کنی.

روم : آیه 37

أَوَلَمْ یَرَوْا أَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَاءُ وَیَقْدِرُ إِنَّ فِی ذَلِکَ لاََیَاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (37)

تو رزق و روزی را برای هر کس که بخواهی گشایش می‌دهی یا تنگ می‌گیری و این کار تو، نشانه‌ای از حکمت توست، مؤنان این نکته را به خوبی درک می‌کنند.

تو یکی را به فقر گرفتار می‌سازی، او به هر دری می‌زند، نمی‌تواند از فقر رهایی یابد، تو می‌خواهی او را با فقر امتحان کنی.

به دیگری ثروت زیادی می‌دهی، تو او را با ثروت امتحان می‌کنی، آیا او به وظیفه‌اش عمل خواهد کرد؟ آیا به نیازمندان کمک خواهد کرد؟ آیا دچار غرور و غفلت خواهد شد؟

این قانون توست: تو بندگان خود را امتحان می‌کنی تا آشکار شود چه کسی راستگوست و چه کسی دروغگو ! یکی را با فقر و دیگری را با ثروت امتحان می‌کنی !

روم : آیه 38

فَآَتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ وَالْمِسْکِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ ذَلِکَ خَیْرٌ لِلَّذِینَ یُرِیدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (38)

اکنون که دانستم رزق و روزی در دست توست، از من می‌خواهی به نیازمندان کمک کنم، تو به من می‌گویی که هرگز با انفاق کردن، فقیر

نمی‌شوم، پس باید حقّ خویشان، بینوایان و در راه ماندگان را بپردازم.

کسانی که رضایت تو را می‌طلبند می‌دانند که انفاق، بهتر از نگهداری ثروت است، آنان می‌دانند که تو پاداش خوبی به آنان خواهی داد و رستگار خواهند شد.

دنیا به هیچ کس وفا نکرده است، اگر من ثروت زیادی هم جمع کنم، فقط یک کفن می‌توانم با خود به قبر ببرم، امّا اگر به دیگران کمک کرده باشم، این توشه‌ای برای روز قیامت من است و هرگز از بین نمی‌رود.

قرآن زکات را بر مسلمانان واجب نموده است، امّا واجب شدن زکات، قانون خاصّ خود را دارد، برای مثال کسی که کمتر از چهل گوسفند دارد، زکات گوسفند بر او واجب نیست. اگر تعداد گوسفندان او به چهل رسید، باید یک گوسفند به عنوان زکات بدهد.

در این آیه، سخن از زکاتی که واجب است، نیست. قرآن از یک مسلمان می‌خواهد که به اندازه توانِ خود به نیازمندان (به ویژه نیازمندانی که در فامیل او هستند) کمک کند.

با توجّه به این که این آیه در مکّه نازل شده است، قرآن از امری مستحب سخن می‌گوید، زکاتی که واجب است در آیات دیگر قرآن (مثل آیه 60 سوره توبه) بیان شده است.

در اینجا به نکته‌ای اشاره می‌کنم: این آیه (آیه 38 سوره روم) هیچ ارتباطی با «بخشش فدک به فاطمه علیهاالسلام» ندارد.

آیه‌ای که خدا به پیامبر نازل کرد و به او دستور داد «فدک» را به دخترش

ببخشد، آیه 26 سوره «اسراء» می‌باشد.(129)

روم : آیه 39

وَمَا آَتَیْتُمْ مِنْ رِبًا لِیَرْبُوَ فِی أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا یَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آَتَیْتُمْ مِنْ زَکَاةٍ تُرِیدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِکَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ (39)

از کمک به دیگران برایم سخن گفتی و از من خواستی که قسمتی از ثروت خود را به نیازمندان ببخشم. نکته مهم این است که من باید در این کار، اخلاص داشته باشم و فقط به خاطر تو به نیازمندان کمک کنم.

گاهی برای کسی گرفتاری مالی پیش می‌آید، من می‌دانم که در آینده، مشکل او برطرف خواهد شد، من به او کمک می‌کنم ولی انتظار دارم که او به زودی پول مرا با مقداری سود بازگرداند، این کار من، نزد تو ارزشی ندارد و تو پاداشی به من نمی‌دهی.

اگر من به کسی پولی بدهم و با او شرط کنم که به من سود بدهد، این ربا می‌باشد و حرام است.

وقتی کسی از من پولی می‌خواهد، با خود فکر می‌کنم، می‌بینم که وضعیّت اقتصادی او چگونه است؟ من با او شرط نمی‌کنم که سودی بدهد، امّا می‌دانم او خودش پول مرا به زودی با مقداری پول اضافی (به عنوان هدیه) به من بازمی‌گرداند.(130)

اینجاست که من به او پول می‌دهم، درست است این کار من ربا نیست، امّا نباید از تو انتظار پاداش داشته باشم. گاهی من هدیه‌ای به کسی می‌دهم، به امید آن که او در مقابل این هدیه، هدیه بهتری به من بدهد، این کار هم نزد تو

ارزشی ندارد.

کدام کار نزد تو ارزش دارد و تو ثواب بسیار زیادی به من می‌دهی؟

اگر کسی پیش من آمد و از من پول خواست و من می‌دانم که او نمی‌تواند هدیه‌ای به من بدهد، او حتّی نمی‌تواند اصل پول را هم به من بازگرداند، اگر من به او کمک کردم، هنر کرده‌ام، زیرا در این کار اخلاص داشته‌ام و فقط به خاطر رضایت تو به نیازمندی کمک کرده‌ام. تو به من پاداشی چند برابر خواهی داد، در سوره بقره آیه 261 از پاداش هفتصد برابری نیکوکاران سخن می‌گویی، آری تو هفتصد برابر و بیشتر از آن پاداش می‌دهی.(131)

روم : آیه 40

اللَّهُ الَّذِی خَلَقَکُمْ ثُمَّ رَزَقَکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ هَلْ مِنْ شُرَکَائِکُمْ مَنْ یَفْعَلُ مِنْ ذَلِکُمْ مِنْ شَیْءٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَی عَمَّا یُشْرِکُونَ (40)

مردم مکّه بُت‌ها را می‌پرستیدند و در مقابل آن‌ها سجده می‌کردند، آن مردم بت‌ها را شریک تو می‌دانستند، آنان چرا فکر نمی‌کنند؟ چرا بُت‌های بی‌جان را می‌پرستند؟ بُت‌ها که نمی‌توانند هیچ کاری انجام دهند.

تو آن خدایی هستی که انسان را خلق کردی و به او روزی می‌دهی و سپس او را می‌میرانی و در روز قیامت، بار دیگر او را زنده می‌کنی، به راستی آیا خدایان دروغینی که مردم آن‌ها را می‌پرستند، می‌توانند چنین کارهایی کنند؟ آنان بُت‌ها را شریک تو قرار داده‌اند، امّا تو بالاتر از آن هستی که شریکی داشته باشی.

تو خدای یگانه‌ای، قدرت تو بی‌پایان است، تو نیاز به یاری و کمک کسی نداری، آن کسی دیگری را شریک خود می‌کند که نیاز به یاری او دارد، تو به

هیچ کس و هیچ‌چیز نیاز نداری، این بندگان تو هستند که به تو نیازمندند.

روم : آیه 41 ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُمْ بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ (41)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم را به یکتاپرستی فرا خواند و از آنان خواست از زشتی‌ها دست بردارند و به سوی خوبی‌ها بیایند، امّا آنان سخن او را دروغ خواندند و بُت‌پرستی خود را ادامه دادند. اینجا بود که قحطی و خشکسالی آنان را فرا گرفت، باران قطع شد و بیابان‌ها خشکید و استفاده از صید دریای «احمر» برای آنان مشکل شد.

مردم سرزمین حجاز بیشتر از راه دامداری زندگی می‌کردند، آن‌ها بیشتر گلّه‌های شتر داشتند و آن گلّه‌ها از علوفه‌های بیابان استفاده می‌کردند.

در فصل بهار باران زیادی در آن سرزمین می‌بارید و سبب می‌شد تا بوته‌های زیادی در بیابان‌ها سبز شود، البتّه در فصل تابستان به علّت گرمای زیاد، این علف‌ها خشک می‌شدند، ولی همین بوته‌های خشک شده، غذای خوبی برای شترها بود.

تو محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را برای هدایت آنان فرستادی، امّا آنان نه تنها سخن او را نشنیدند، بلکه با او دشمنی نمودند، او را دروغگو و جادوگر خواندند و بر سرش خاکستر ریختند و به او سنگ پرتاب کردند و یارانش را شکنجه کردند. اینجا بود که تو آنان را به خشکسالی مبتلا کردی، دیگر باران نبارید، هیچ بوته‌ای در بیابان‌ها سبز نشد، شترهای آنان از گرسنگی تلف شدند. همچنین صید ماهی در دریای سرخ که در نزدیکی آنان قرار داشت، بسیار کم شد، تو این‌گونه آنان را به بلای قحطی مبتلا کردی، این حاصل گناهان آنان

بود. اکنون در این آیه چنین می‌گویی: «برای کارهایی که مردم انجام دادند، تباهی در خشکی و دریا، پدیدار گشت. من می‌خواستم این‌گونه کیفر بعضی از گناهان آنان را بدهم، شاید آنان توبه کنند و از خواب غفلت بیدار شوند و به سوی من بازگردند».

منظور از تباهی در خشکی و دریا، نیامدن باران است که سبب قحطی می‌شود. وقتی باران نبارد، گیاهان خشک می‌شوند و زندگی انسان دچار مشکل می‌شود، همچنین وقتی باران نبارد، ماهی‌های دریا کم می‌شوند.

کسانی که در ساحل دریاها زندگی می‌کنند، می‌گویند: «فایده باران برای دریا بیش از فایده باران برای صحرا می‌باشد».(132)

آری، اگر مردم شهرها به تو و پیامبران تو ایمان می‌آوردند و از گناهان دوری می‌کردند، تو خیر و برکت از آسمان و زمین بر آنان نازل می‌کردی، امّا آنان پیامبران تو را تکذیب کردند و راه کفر را برگزیدند و تو هم آنان را به نتیجه گناهانشان گرفتار نمودی و آنان را با قحطی و خشکسالی مجازات کردی.(133)

در این آیه رابطه بین گناه و بلا را بیان می‌کنی، اگر در جایی تباهی، ناامنی و بی‌عدالتی وجود دارد، باید بدانم که همه این‌ها، بازتاب گناهان انسان‌ها می‌باشد. این قانون توست و برای همه زمان‌ها و مکان‌ها می‌باشد.

روم : آیه 42

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلُ کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُشْرِکِینَ (42)

تو بُت‌پرستان را به قحطی گرفتار ساختی، شاید از خواب غفلت بیدار

شوند، امّا آنان به کفر خود ادامه دادند، به راستی چرا آنان در زمین گردش نمی‌کنند و تاریخ گذشتگان را نمی‌خوانند؟

تو پیامبران را برای هدایت گذشتگان فرستادی، به پیامبران معجزاتی آشکار دادی، آنان حقّ را شناختند. بیشتر آنان حقّ را انکار کردند و پیامبران خود را دروغگو خواندند.

به آنان مهلت دادی، وقتی مهلت آنان به پایان رسید، عذاب را بر آنان نازل کردی و همه نابود شدند. تو هرگز به بندگان خود ظلم نمی‌کنی، آنان به خود ظلم کردند، راه کفر و گمراهی را انتخاب نمودند و سرانجام نتیجه آن را دیدند.

روم : آیه 45 - 43

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ الْقَیِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَ یَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ یَوْمَئِذٍ یَصَّدَّعُونَ (43) مَنْ کَفَرَ فَعَلَیْهِ کُفْرُهُ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِأَنْفُسِهِمْ یَمْهَدُونَ (44) لِیَجْزِیَ الَّذِینَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْکَافِرِینَ (45)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وظیفه خود را انجام داد و پیام تو را به بُت‌پرستان رساند، اکنون از او می‌خواهی تا با تمام وجود به سوی دین استوار تو رو کند، پیش از آن که روز قیامت فرا رسد.

این سخن تو با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است، امّا با همه انسان‌ها حرف می‌زنی، پیام تو این است:

ای انسان ! فرصت خود را غنیمت بشمار، به کسانی که از راه یکتاپرستی روی برگردانده‌اند، نگاه نکن ! از سخنان کافران تأثیر نگیر. راه یکتاپرستی را انتخاب کن و تا فرصت داری برای آخرت خویش، توشه‌ای برگیر. به زودی

مرگ تو فرا می‌رسد و تو دیگر فرصت نخواهی داشت، تا زمانی که زنده هستی برای آخرت خود، کاری کن.

ای انسان ! من تو را آفریده‌ام و در روز قیامت، بار دیگر تو را زنده می‌کنم، روز قیامت در پیش است، همه در آن روز، زنده خواهند شد، من به اسرافیل فرمان می‌دهم تا برای بار دوم در صور خود بدمد، آن وقت همه از خاک برمی‌خیزند و برای حسابرسی نزد من می‌آیند، این فرمان من است که همه باید زنده شوند، هیچ کس نمی‌تواند از این فرمان سرپیچی کند، همه زنده خواهند شد تا نتیجه اعمال خود را ببینند.

در روز قیامت، مردم از هم جدا می‌شوند، مؤمنان به بهشت می‌روند و کافران هم به آتش جهنّم گرفتار می‌شوند.

ای انسان ! من تو را با اختیار آفریدم، راه خوب و بد را نشان تو دادم، پیامبران را برای هدایت تو فرستادم، تو خودت باید راه خود را انتخاب کنی، من هیچ کس را مجبور به ایمان نمی‌کنم، هر کس که راه کفر را انتخاب کند، به خود ضرر زده است، زیان کفر او به خودش باز می‌گردد. هر کس هم کار خوبی انجام دهد، نتیجه آن را می‌بیند، نیکوکاران برای آسایش خود زمینه‌سازی می‌کنند.

در روز قیامت، من به کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، از فضل و رحمت خویش، پاداش می‌دهم و آنان را در بهشت جاودان جای می‌دهم. من از کافران بیزار هستم، رحمت خویش را از آنان دریغ می‌کنم و آنان نتیجه کردار خود را در جهنّم می‌بینند.

روم : آیه 46

وَمِنْ آَیَاتِهِ أَنْ یُرْسِلَ الرِّیَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِیُذِیقَکُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَلِتَجْرِیَ الْفُلْکُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّکُمْ

تَشْکُرُونَ (46)

اکنون یکی دیگر از نشانه‌های قدرت خود را ذکر می‌کنی: تو بادها را بشارت‌آور باران می‌فرستی تا به بندگان، رحمت خود را ارزانی کنی و کشتی‌ها را در دریاها به حرکت درمی‌آوری تا بندگانت از فضل تو بهره‌مند شوند، باشد که انسان‌ها شکر نعمت‌های تو را به جا آورند.

این بادها هستند که ابرها را از روی اقیانوس‌ها و دریاها به سوی خشکی‌ها می‌آورند، اگر باد نبود، بارانی هم در خشکی نمی‌بارید و زندگی انسان دچار مشکل می‌شد. زندگی گیاهان و حیوانات و انسان‌ها به وزش بادها بستگی دارد، بادهایی که ابرهای باران‌زا را به حرکت وامی‌دارند.

بادها سبب جابه‌جایی هوا می‌شوند و اکسیژنی را که درختان تولید می‌کنند، منتقل می‌کنند.

روم : آیه 47

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِکَ رُسُلًا إِلَی قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَیِّنَاتِ فَانْتَقَمْنَا مِنَ الَّذِینَ أَجْرَمُوا وَکَانَ حَقًّا عَلَیْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ (47)

تو به انسان‌ها نعمت‌های زیادی دادی، اگر آنان شکر این نعمت‌ها را به جا نیاورند، تو نه تنها این نعمت‌ها را از آنان می‌گیری، بلکه آنان را عذاب می‌کنی.

تو هرگز قبل از روشن شدن حقیقت، بندگانت را عذاب نمی‌کنی، تو پیامبران را با معجزاتی آشکار برای هدایت آنان فرستادی، امّا آنان پیامبران را انکار کردند و تو هم از آنان انتقام گرفتی، البتّه تو مؤمنان را یاری نمودی و

آنان را از عذاب نجات دادی، تو یاری کردن مؤمنان را بر خود واجب کرده بودی، برای مثال نوح علیه‌السلام سال‌های سال مردم را به یکتاپرستی فرا خواند، ولی کمتر از هشتاد نفر به او ایمان آوردند. سرانجام عذاب تو فرا رسید و طوفان همه جا را فرا گرفت، همه کافران غرق شدند و نوح علیه‌السلام و پیروانش نجات پیدا کردند.(134)

روم : آیه 51 - 48

اللَّهُ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیَاحَ فَتُثِیرُ سَحَابًا فَیَبْسُطُهُ فِی السَّمَاءِ کَیْفَ یَشَاءُ وَیَجْعَلُهُ کِسَفًا فَتَرَی الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ إِذَا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ (48) وَإِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ یُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِینَ (49) فَانْظُرْ إِلَی آَثَارِ رَحْمَةِ اللَّهِ کَیْفَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ ذَلِکَ لَُمحْیِی الْمَوْتَی وَهُوَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (50) وَلَئِنْ أَرْسَلْنَا رِیحًا فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّا لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ یَکْفُرُونَ (51)

بادها را می‌فرستی تا ابرها را به حرکت درآورند، این تو هستی که به بادها فرمان می‌دهی، بادها را در پهنه آسمان می‌گسترانی و متراکم می‌سازی تا قطرات باران از ابرها ریزش کنند. تو این‌گونه باران را به هر قومی که بخواهی نازل می‌کنی.

وقتی انسان‌ها می‌بینند که باران از آسمان می‌بارد، خوشحال می‌شوند در حالی‌که از نزول باران ناامید بودند.

انسان‌ها چرا فکر نمی‌کنند؟ این باران، رحمت توست، گیاهان سرسبز و درختان، همه حاصل باران رحمت تو هستند، این باران است که زمین را پس

از آن که خشک شده است، زنده می‌کند. سبز شدن گیاهان، نمونه‌ای کوچک از قیامت است، زمین که در فصل زمستان، مرده است و هیچ گیاهی در آن نیست، وقتی باران می‌بارد، دوباره سرسبز می‌شود، هر گوشه‌ای را که نگاه کنی، گیاهی می‌روید. این نشانه‌ای از قدرت توست که در چشم انسان‌ها عادی جلوه کرده است، امّا برای کسانی که اهل فکرند، درس‌های زیادی دارد.

تو قدرت زنده کردن مردگان را داری، در روز قیامت، همه مردگان را زنده می‌کنی، تو بر هر کاری که اراده کنی، توانایی !

تو باران را نازل می‌کنی، گیاهان سبز می‌شوند، امّا اگر بخواهی می‌توانی بادی سوزان بفرستی تا همه گیاهان زرد شده و خشک شوند، اگر چنین بادی فرا رسد، زبان به کفرگویی می‌گشایند، امّا مؤمنان می‌دانند که این نیز امتحانی از طرف توست، آنان صبر می‌کنند و در این امتحان موفّق می‌شوند.

در اینجا از رحمت و قدرت خود سخن گفتی، بادها، گاهی نشانه رحمت تو هستند و ابرهای باران‌زا را به ارمغان می‌آورند، امّا گاهی همین باد، سوزنده می‌شود و گیاهان را نابود می‌کند.

بادی که ابرها را می‌آورد، نعمت توست، مؤمن وقتی باران تو را می‌بیند، شکر تو را به جا می‌آورد، امّا کافر به غفلت دچار می‌شود، وقتی بادی سوزان فرا می‌رسد، مؤمن صبر می‌کند، امّا کافر زبان به کفر می‌گشاید.

این حکایت زندگی انسان‌ها می‌باشد، تو به مردم مکّه نعمت زیادی دادی و محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را برای هدایت مردم فرستادی، امّا آنان بر کفر خود اصرار کردند و شکرگزار این نعمت‌ها نبودند.

اینجا بود که آنان را به قحطی و خشکسالی مبتلا کردی و در آیه 40 این سوره

از این قحطی سخن گفتی، این قحطی برای این بود که شاید از خواب غفلت بیدار شوند، امّا آنان به کفر خود ادامه دادند و سخنان کفرآمیز بر زبان آوردند.

این خشکسالی برای همه بود، مؤمنان هم به این قحطی، گرفتار شدند، امّا آنان در این سختی، صبر کردند، آنان می‌دانستند که این سختی، امتحان توست، آنان هرگز سخنی نگفتند که رضای تو در آن نباشد.

تو از بادهای باران‌زا و بادهای سوزنده سخن گفتی، یکی نشانه رحمت توست و دیگری نشان عذاب و امتحان تو. در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها این ماجرا ادامه دارد، وقتی رحمت خود (مثل بادهای باران‌زا) را بر انسان‌ها نازل کنی، مؤمنان شکر می‌گویند و کافران دچار غفلت می‌شوند، وقتی سختی و بلا (مثل بادهای سوزان) را می‌فرستی، مؤمنان آن را امتحان می‌دانند و صبر می‌کنند و کافران بر کفر خود می‌افزایند و سخنان کفرآمیز می‌گویند.

روم : آیه 53 - 52

فَإِنَّکَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَی وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ (52) وَمَا أَنْتَ بِهَادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلَالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ یُؤْمِنُ بِآَیَاتِنَا فَهُمْ مُسْلِمُونَ (53)

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای مردم مکّه حقّ را بیان کرد و به آنان فهماند که بُت‌پرستی، جز خسران در پی ندارد، او از برپایی قیامت برایشان سخن گفت، امّا آنان سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را نپذیرفتند.

اکنون با محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین سخن می‌گویی:

ای محمّد ! تو نمی‌توانی مردم دل‌مُرده را شنوا سازی !

تو نمی‌توانی سخن خود را به کسانی که گوش دلشان کر است و از تو روی‌گردانده‌اند، برسانی !

تو نمی‌توانی کسی که چشم دلِ او کور شده است را، به راه بیاوری !

تو فقط می‌توانی سخن خود را به گوش کسانی برسانی که روحیّه حقّ‌پذیری دارند و تسلیم حقّ هستند.

کافرانی که به سخن محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان نمی‌آورند، مرده‌دل هستند، هیچ کس نمی‌تواند سخنی را به گوش مردگان برساند.

آیا می‌توان با کسی که کر است، سخن گفت و سخنی را به او فهماند؟

کسانی که حقّ را نمی‌پذیرند، گویی کر و کورند !

کسی که گوشِ دلش، کر شده است و از حقیقت روی برمی‌گرداند، دیگر نمی‌شود سخن حقّ را به او فهماند.

کسی را که چشم دلش کور شده است نمی‌توان هدایت کرد.

فقط کسانی سخن حقّ را می‌شنوند که روحیّه حق‌پذیری دارند و تسلیم حق هستند.

این قانون توست: تو هرگز کسی را مجبور به ایمان آوردن نمی‌کنی، تو زمینه هدایت را برای همه فراهم می‌کنی. انسان باید خودش تصمیم بگیرد و راه خود را انتخاب کند. همه حقّ را می‌شناسند، عدّه‌ای آن را می‌پذیرند، آنان کسانی هستند که در برابر حقّ، فروتن هستند، امّا عدّه‌ای دیگر تصمیم گرفته‌اند حقّ را انکار کنند. آنان اسیر لجاجت شده‌اند، حقّ را می‌شناسند امّا تصمیم گرفته‌اند به آن ایمان نیاورند.

روم : آیه 54

اللَّهُ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَیْبَةً یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِیمُ الْقَدِیرُ (54)

با بُت‌پرستان سخن می‌گویی، شاید آنان از خواب غفلت بیدار شوند، به راستی چه کسی نعمت حیات را به انسان داده است؟

بُت‌پرستان دو جواب دارند که به این سؤال بدهند:

1 - خود ما این زندگی را به خودمان عطا کرده‌ایم.

در جواب به آنان باید گفت: اگر این‌طور است پس چرا نمی‌توانید مرگ را از خود دور کنید؟ چرا نعمت زندگی را برای خود نگه نمی‌دارید؟

2 - بُت‌های ما، نعمت حیات را به ما داده‌اند.

در جواب باید گفت: بُت‌های شما که خودشان زنده نیستند، نمی‌توانند سخن بگویند، نمی‌توانند حرکتی کنند، چگونه ممکن است چیزی که خودش زنده نیست به دیگران زندگی ببخشد؟

اینجاست که معلوم می‌شود: خدای یگانه نعمت حیات را به انسان داده است، خدایی که همیشه زنده بوده است و برای همیشه زنده خواهد بود.

آری، تو همان خدایی هستی که انسان را آفریدی در حالی‌که او ضعیف و ناتوان بود. وقتی انسان به دنیا می‌آید، آن‌قدر ناتوان است که حتّی نمی‌تواند مگسی را از خود دور کند، تو به او قدرت دادی و انسان را به اوج نیرومندی و توانمندی جسمی و فکری خود رساندی. پس از آن، بار دیگر ضعف و پیری را بر او مسلّط کردی، تو هر چه اراده کنی، خلق می‌کنی و تو خدای دانا و توانایی !

به راستی چرا انسان با خود فکر نمی‌کند؟ چرا به کودکی، جوانی و پیری خود اندیشه نمی‌کند؟ چرا او دچار غرور می‌شود؟ اگر این قدرتی که دارد، از خود اوست، چرا در کودکی این قدرت را نداشت؟ پس چرا آن را از دست می‌دهد؟ غرور انسان برای چیست؟

وقتی انسان به دنیا می‌آید، نمی‌تواند مگسی را از خود دور کند، اگر او در این دنیا عمر طولانی کند، بار دیگر به این مرحله می‌رسد، او آن‌قدر ناتوان و پیر می‌شود که نمی‌تواند مگسی را از خود دور کند، به راستی چرا انسان، این چنین دچار غرور می‌شود؟

روم : آیه 57 - 55

وَیَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ یُقْسِمُ الُْمجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَیْرَ سَاعَةٍ کَذَلِکَ کَانُوا یُؤْفَکُونَ (55) وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالاْءِیمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کِتَابِ اللَّهِ إِلَی یَوْمِ الْبَعْثِ فَهَذَا یَوْمُ الْبَعْثِ وَلَکِنَّکُمْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (56) فَیَوْمَئِذٍ لَا یَنْفَعُ الَّذِینَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَلَا هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ (57)

اکنون می‌خواهی از قیامت سخن بگویی، قیامت حقّ است و تو در آن روز همه را زنده خواهی کرد. وقتی قیامت برپا شود گناهکاران سوگند می‌خورند که فقط یک ساعت، مکث کرده‌اند، امّا این سخن درست نیست، آنان این‌گونه از درک حقیقت، محروم می‌شوند، ترس و وحشت آنان را فرا می‌گیرد، آنان گیج هستند، نمی‌دانند چه اتّفاقی افتاده است.

اینجاست که دانشمندان به آنان می‌گویند: «شما به فرمان خدا تا برپایی قیامت، مکث نمودید، اکنون قیامت برپا شده است، امّا شما نمی‌دانید».

آن روز همه در صف ایستاده‌اند تا به حساب آنان رسیدگی شود، آنان عذرخواهی می‌کنند و از اعمال خویش توبه می‌کنند، امّا در آن روز، دیگر عذرخواهی و توبه آن‌ها پذیرفته نمی‌شود.

گناهکاران می‌گویند: «ما فقط یک ساعت، مکث کرده‌ایم»، منظور آنان از این سخن چیست؟

گویا منظور آنان، مدّت زمانی است که بین دو صور اسرافیل بر آنان گذشته است.

اسرافیل دو ندا دارد: در ندای اوّل، مرگ انسان‌هایی که روی زمین زندگی می‌کنند، فرا می‌رسد. با این ندا روح کسانی که در «برزخ» هستند نیز نابود می‌شود، همه موجودات از بین می‌روند، فرشتگان هم نابود می‌شوند. سپس

خدا جان عزرائیل را هم می‌گیرد، فقط و فقط خدا باقی می‌ماند.

هیچ کس نمی‌داند چقدر زمان می‌گذرد، هیچ کس زنده نیست تا درکی از زمان داشته باشد. پس از آن، هر وقت که خدا اراده کرد، قیامت را برپا می‌کند، ابتدا اسرافیل را زنده می‌کند و او برای بار دوم در صور خود می‌دمد، همه زنده می‌شوند، اینجاست که گناهکاران می‌گویند: «ما فقط یک ساعت، مکث کرده‌ایم».

در واقع گناهکاران در خیال خود، قیامت را بسیار دور می‌دانند، آن وقت که زنده می‌شوند، جهانی عجیب را می‌بینند، آنان می‌ترسند که نکند این همان قیامتی باشد که پیامبران از آن سخن می‌گفتند. گناهکاران می‌خواهند به یکدیگر دلداری بدهند که امروز، روز قیامت نیست، زیرا قیامت، خیلی دور است، اکنون زمان زیادی از نابودی ما نگذشته است، گویا آنان فکر می‌کنند که باید سال‌های دیگری بگذرد تا قیامت برپا شود !

اینجاست که دانشمندان به آنان می‌گویند: شما به فرمان خدا تا برپایی قیامت، مکث نمودید، اکنون قیامت برپا شده است، امّا شما نمی‌دانید، از زمانی که صور اوّل اسرافیل دمیده شد، شما و همه موجودات نابود شدید، هیچ کس نمی‌داند فاصله دو صور اسرافیل چقدر بوده است.(135)

روم : آیه 60 - 58

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِی هَذَا الْقُرْآَنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآَیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ (58) کَذَلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلَی قُلُوبِ الَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ (59) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَا یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لَا یُوقِنُونَ (60)

در قرآن برای هدایت مردم هرگونه مثال و مطلبی بیان کردم تا آنان بتوانند سخن حقّ را درک کنند.

ای محمّد ! تو هر معجزه‌ای که برای کافران بیاوری، آنان می‌گویند: «این‌ها سحر و جادوست و تو و پیروانت، اهل باطل هستید»، آنان تصمیم گرفته‌اند ایمان نیاورند، آنان مردمی لجوج هستند و از روی لجاجت حقّ را انکار می‌کنند، این قانون من است که آنان را به حال خود رها می‌کنم و توفیق ایمان آوردن را به آنان نمی‌دهم. برای آنان هر نوع معجزه‌ای هم که بیاوری، باز آنان ایمان نمی‌آورند.

ای محمّد ! اکنون که آنان تو را دروغگو و جادوگر می‌خوانند، صبر کن که وعده من حقّ است، رفتار کسانی که ایمان نیاوردند و به قیامت یقین ندارند، تو را افسرده و غمگین نسازد، تو راه خودت را ادامه بده، تو وظیفه داری پیام حق را به مردم برسانی، از تو نخواسته‌ام کاری کنی که آنان به اجبار ایمان بیاورند، من به انسان‌ها اختیار داده‌ام، مهم این است که راه حقّ را نشان آنان بدهی، دیگر اختیار با خودشان است.

در اینجا گفتی که وعده تو حقّ است. تو از کدام وعده سخن می‌گویی؟

وقتی که مرگ کافران فرا رسد، فرشتگان را به سوی آنان می‌فرستی تا جان آن‌ها را بگیرند، در آن لحظه، پرده‌ها از جلو چشمشان کنار می‌رود و عذابی را که به آنان وعده داده‌ای، می‌بینند.

آنان به التماس می‌افتند و با ذلّت و خواری می‌گویند: «ما هرگز کار بدی انجام ندادیم». فرشتگان در جواب به آنان می‌گویند: «دروغ نگویید که امروز سخن دروغ سودی ندارد، زیرا خدا به اعمال شما آگاه است».

روز قیامت هم که فرا رسد، فرشتگان زنجیرهای آهنین بر گردن آن‌ها می‌اندازند و آن‌ها را به سوی جهنّم می‌برند و به آنان می‌گویند: «این همان جهنّمی است که آن را دروغ می‌پنداشتید».(136)

پیوست‌های تحقیقی

106، روض الجنان ج 13 ص 88، تفسیر المحیط ج 1 ص 536، تاریخ الطبری ج 1 ص 162، الکامل فی التاریخ لابن الاثیر ج 1 ص 94، قصص الانبیاء لابن کثیر ج 1 ص 167.

أتاه غیری، وغیر ابنة خویلد رحمها اللّه، وقد فعل: الخصال ص 366، الاختصاص ص 165، بحار الأنوار ج 16 ص 2.

للاطّلاع أکثر لتفسیر هذه الآیات راجع: روض الجنان وروح الجنان ج 14 ص 353، التفسیر الأصفی ج 2 ص 898، التفسیر الصافی ج 4 ص 54، البرهان ج 4 ص 194، تفسیر نور الثقلین ج 4 ص 70، جامع البیان ج 19 ص 153، تفسیر السمرقندی ج 2 ص 570، تفسیر الثعلبی ج 6 ص 115، تفسیر السمعانی ج 4 ص 71، معالم التنزیل ج 3 ص 402، زاد المسیر ج 6 ص 54، تفسیر البیضاوی ج 4 ص 256، تفسیر البحر المحیط ج 7 ص 28، الدر المنثور ج 5 ص 99، فتح القدیر ج 4 ص 120، روح المعانی ج 139.

الاستذکار لابن عبد البرّ ج 8 ص 246 ، فتوح البلدان ج 1 ص 36 ، کتاب الموطّأ ج 2 ص 893.

الاعمال ج 2 ص 252، بحار الأنوار ج 8 ص 368، جامع أحادیث الشیعة ج 26 ص 56، الغدیر ج 10 ص 126.

مستضعفِ مؤمن کسی است که در بالاترین رتبه ایمان است، امّا به او ظلم و ستم می‌شود و کسی به او یاری نمی‌کند. او در میان دشمنانش تنها می‌ماند و مظلومانه شهید می‌شود.

خدا در آیه 5 سوره قصص می‌گوید: «من اراده می‌کنم تا بر کسانی‌که مستضعف شده‌اند، منّت بنهم و آنان را پیشوایان مردم قرار دهم و آنان را وارث زمین کنم». منظور از آنان، اهل‌بیت می‌باشند که دشمنان حق آنان را غصب می‌کنند، امّا سرانجام خداوند به آنان حکومت زمین را می‌دهد. این آیه، اشاره به زمان ظهور مهدیع و رجعت ائمه دارد.

من فکر می‌کنم واژه مظلوم به خوبی مستضعف مؤمن را معنا کند.

مستضعفِ کافر کسی است سخن حق به او رسیده است، حق را شناخته است و آن را انکار کرده است، او به اختیار خود به سخن رهبران کافر خود گوش کرده است و گمراه شده است. آنان در روز قیامت به عذاب جهنّم گرفتار می‌شود.

من فکر می‌کنم واژه پیرو گمراه به خوبی مستضعف کافر را معنا کند.

مستضعف فکری کسی‌که به سبب ضعف فکری نتواند حق را تشخیص بدهد، مثل انسانی که دیوانه است یا کودکی که در همان سن کودکی از دنیا برود. همچنین کسی اصلاً پیام اسلام به او نرسیده است، مستضعف فکری است، درواقع او نه کافر است و نه مسلمان. زمینه ایمان آوردن برای او فراهم نشده است، کافر کسی است که حق را بشناسد و آن را قبول نکند، کسی‌که اصلاً چیزی از حق نشنیده است، کافر نیست! این نکته بسیار مهم است: مستضعف فکری، اصلاً کافر نیست.

هیچ‌کس نمی‌داند که سرنوشت مستضعف فکری در روز قیامت چه خواهد شد، خدا در روز قیامت، برای آنان زمینه امتحان فراهم می‌کند و به او حقِ انتخاب می‌دهد. او به اختیار خود، ایمان یا کفر را می‌پذیرد، اگر ایمان را انتخاب نمود به بهشت می‌رود و گر نه جهنّم جای اوست.

من فکر می‌کنم واژه بی‌خبر و عقب‌مانده به خوبی‌مستضعف فکری را معنا کند.

اما متن احادیث در این موضوع: عن جمیل بن دراج، قال: قلت لأبی عبد الله: إنی ربما ذکرت هؤاء المستضعفین، فأقول: نحن وهم فی منازل الجنة. فقال أبو عبد الله: لا یفعل اللّه ذلک بکم أبدا : الکافی ج 2 ص 406، شرح الاخبار ج 3 ص 585، البرهان ج 2 ص 157، عن ابی عبد اللّه: من عرف اختلاف الناس فلیس بمستضعف: المحاسن ج 1 ص 78، الکافی ج 2 ص 405، بحار الأنوار ج 69 ص 162، عن زرارة، عن أبی جعفر، قال: سألته عن قول اللّه عز وجل: إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجالِ والنِّساءِ والْوِلْدانِ، فقال: هو الذی لا یستطیع الکفر فیکفر، ولا یهتدی إلی سبیل الإیمان فیؤن ، والصبیان، ومن کان من الرجال والنساء علی مثل عقول الصبیان مرفوع عنهم القلم: معانی الاخبار ص 201، تفسیر العیاشی ج 1 ص 269، بحار الأنوار ج 69 ص 157. عن أبی جعفر علیه السلام، قال: إذا کان یوم القیامة احتج اللّه عز وجل علی سبعة: علی الطفل، والذی مات بین النبیین... فیبعث اللّه عز وجل إلیهم رسولا فیؤج لهم نارا و یقول: إن ربکم یأمرکم أن تثبوا فیها فمن وثب فیها کانت علیه بردا وسلاما ومن عصی سیق إلی النار: التوحید ص 392، الخصال ص 283، معانی الاخبار ص 408، من لایحضره الفقیه ص 492، بحار الانوار ج 5 ص 290. عن زرارة بن أعین عن ابی جعفر فی حدیث:...: لله عز وجل فیهم المشیة، أنه إذا کان یوم القیامة احتج اللّه تبارک وتعالی علی سبعة: علی الطفل...: التوحید ص 392، نور البراهین ص 393.

کمال الدین ص 678، معانی الاخبار ص 99، البرهان ج 4 ص 284.

للاطّلاع أکثر لتفسیر هذه الآیات راجع: روض الجنان وروح الجنان ج 15 ص 88، البرهان ج 4 ص 293، جامع البیان ج 20 ص 154، تفسیر السمرقندی ج 2 ص 623، تفسیر الثعلبی ج 7 ص 232، تفسیر السمعانی ج 4 ص 164، معالم التنزیل ج 3 ص 459، زاد المسیر ج 6 ص 117، تفسیر البیضاوی ج 4 ص 306، روح المعانی ج 20 ص 130.

در اینجا دو نکته را باید ذکر کنم:

147، البرهان ج 4 ص 330.

دقت کنید: این حدیث از امام‌باقر علیه‌السلام است و با سند معتبر در کتاب معتبری همچون اصول کافی نقل شده است: سند آن این است: الکلینی عن علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابن‌ابی‌عمیر عن عمربن‌اذینه عن زرارة عن ابی‌جعفر علیه‌السلام.

برای همین می‌توان به این حدیث اعتماد نمود و مجالی برای اعتراض به آن وجود ندارد. این‌که گفته می‌شود این حدیث متواتر نیست، وجهی ندارد، زیرا حدیثی که در کتاب معتبر و سند معتبر نقل شده باشد، مورد قبول اکثریت علمای شیعه می‌باشد.

دقت کنید: این حدیث از امام‌باقر علیه‌السلام است و با سند معتبر در کتاب کافی نقل شده است: سند آن این است: الکلینی عن علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابن‌ابی‌عمیر عن عمربن‌اذینه عن زارره عن ابی‌جعفر علیه‌السلام.

حدیثی معتبر در کتابی معتبر. برای همین می‌توان به این حدیث اعتماد نمود و مجالی برای اعتراض به آن وجود ندارد. این‌که گفته می‌شود این حدیث متواتر نیست، وجهی ندارد، زیرا حدیثی که در کتاب معتبر و سند معتبر نقل شده باشد، مورد قبول اکثریت علمای شیعه می‌باشد.

دوم: آیه 39 سوره روم: (فَـٔاتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ).

تفاوت این دو جمله در حرف «واو» و حرف «ف» اوّل جمله می‌باشد، آیه اول با حرف «واو» و آیه دوم با حرف «ف» شروع می‌شود.

آیه 27 سوره اسراء در مدینه و به مناسبت بخشش فدک به فاطمه(س) نازل شده است. در تفسیر سوره اسرا، آن ماجرا را نوشتم. خلاصه آن این است: سال هفتم هجری بود، پیامبر برای دیدن دخترش، فاطمه به خانه او رفت. جبرئیل نازل شد و آیه 26 سوره اسراء را برای پیامبر خواند: ای محمّد حق خویشان خود را بده. جبرئیل از پیامبر درباره این آیه سؤال کرد،

جبرئیل در پاسخ گفت: خدا از تو می‌خواهد که سرزمین فَدَک را به فاطمه بدهی. اینجا بود که پیامبر فدک را به فاطمه بخشید. فَدَک ، سرزمینی آباد و حاصلخیز بود، این سرزمین ، چشمه‌های آب فراوان و نخلستان‌های زیادی داشت ، فاصله آن تا مدینه حدود دویست و هفتاد کیلومتر بود.

اگر تفسیر آیه 27 سوره اسراء را بررسی کنیم، متوجه می‌شویم ده روایت در کتاب تفسیر البرهان تاکید دارد که این آیه درباره بخشش فدک به فاطمه می‌باشد. همچنین در 10 کتاب اهل سنّت به این مطلب تصریح شده است: (إنّ اللّه تبارک وتعالی لمّا فتح علی نبیّه فدک وما والاها... فأنزل اللّه علی نبیّه :وَ ءَاتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ)...: الکافی ج 1 ص 543 ، بحار الأنوار ج 48 ص 156 ، جامع أحادیث الشیعة ج 8 ص 606 ، التفسیر الصافی ج 3 ص 186 ، وراجع: الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء ج 12 ص 85 ، شواهد التنزیل للحسکانی ج 1 ص 441 ، الدرّ المنثور ج 4 ص 177 ، روح المعانی ج 15 ص 62 ، مجمع الزوائد ج 7 ص 49 ، مسند أبی یعلی ج 2 ص 334 ، کنز العمّال ج 3 ص 767).

اکنون می‌خواهم درباره آیه دوم (آیه 29 سوره روم) سخن بگویم:

وقتی تفسیر این آیه را بررسی می‌کنیم می‌بینم که فقط در 2 روایت ذکر شده است که این آیه درباره بخشش فدک است.

به راستی کدام مطلب صحیح است؟ کدام آیه درباره بخشش فدک نازل شده است؟

اکنون می‌خواهم دو روایتی که در تفسیر آیه 39 سوره روم ذکر شده است را بررسی کنم.

صاحب کتاب تاویل الایات از ابوسعید خدری نقل می‌کند که وقتی آیه (فَـٔاتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ» نازل شد، پامبر فدک را به فاطمه(س) داد.

که این عبارت، مناسب با آیه 39 سوره روم است. تاکید می‌کنم در متن روایت، اسمی از سوره روم نیامده است.

وقتی به کتب اهل سنّت مراجعه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که آنان از ابوسعیدخدری این‌گونه نقل کرده‌اند: لما نزلت (وآت ذا القربی حقه»، این آیه 27 سوره اسرا می‌باشد.

اکنون نام بعضی از این کتب را ذکر می‌کنم: مجمع الزوائد ج 7 ص 49، مسند ابی‌یعلی ج 2 ص 334، شواهد التنزیل ج 1 ص 438، تفسیر ابن کثیر ج 3 ص 39، الدر المنثور ج 4 ص 177، فتح القدیر ج 3 ص 224، الکامل لابن عدی ج 5 ص 190، میزان الاعتدال ج 3 ص 135، لباب النقول ص 123.

همچنین از راویان دیگر اهل سنّت مثل ابن‌عباس نقل شده است که آیه 27 سوره اسراء در ماجرای بخشش فدک نازل شده است: فتح القدیر ج 3 ص 224.

ابوسعید خدری از راویان اهل سنّت است، صاحب کتاب تاویل الایات این روایت را از کتب اهل‌سنّت گرفته است، امّا اهل سنّت از ابوسعید متن آیه را به گونه‌ای دیگر نقل کرده‌اند.

به احتمال قوی چون این دو آیه شباهت زیادی به هم دارند، در نگارش ابتدای آیه، سهواً اشتباهی روی داده است. صاحب کتاب تاویل الایات در اوّل آیه، به جای حرف واو، حرف ف را نوشته است.

در اینجا هم احتمال قوی، همان اشتباه روی داده است.

نکته دیگر این که: مرحوم طبرسی که در تفسیر آیه 29 سوره روم چنین می‌گوید: از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام

نقل شده است: وقتی این آیه نازل شد، پیامبر فدک را به فاطمه داد، ابوسعیدخدری و دیگر راویان این مطلب را نقل کرده‌اند. به احتمال قوی، طبرسی، دو روایت بالا (روایت تفسیر علی‌بن‌ابراهیم و روایت کتاب تاویل الایات) را دیده است. در واقع سخن او مطلب جدیدی نیست. وقتی ما در آن دو روایت، آن احتمال را دادیم، در سخن مرحوم طبرسی هم این احتمال را می‌دهیم.

در پایان به این نکته اشاره می‌کنم که بعید است که برای بخشش فدک، دو آیه در قرآن نازل شده باشد، با توجه به وجود ده روایت در کتب شیعه و تایید این مطلب در ده کتاب اهل‌سنّت به این نتیجه می‌رسیم که فقط آیه 27 سوره اسراء در مورد بخشش فدک است. دو روایتی که ذیل آیه 39 سوره روم ذکر شده است، سهواً حرف ف به جای حرف واو نوشته شده است.

1 - تفسیر اوّل: سؤال آنان درباره مدت زندگی در دنیا می‌باشد، زندگی دنیا نسبت به زندگی آخرت، لحظه‌ای بیش نیست.

این نظر، خلاف ظاهر آیه 66 می‌باشد، زیرا در آنجا جمله الی بوم البعث ذکر شده است و این هرگز با زندگی دنیا مناسبت ندارد.

2 - تفسیر دوم: سؤال آنان درباره مدت زمانی است که روح آنان در عالم برزخ بوده است. آنان می‌گویند که ما مدت بسیار کوتاهی در عالم برزخ بوده‌ایم.

این تفسیر با مشکلی روبرو می‌شود، روح انسان در عالم برزخ زنده است، مؤمنان در باغ‌ها و کافران در گودال‌های آتش هستند. کافران می‌گویند: «ما مدتی کمی در برزخ بوده‌ایم»، در حالی که بین شروع زمان برزخ آنان و زمان برپایی قیامت، هزاران سال فاصله است، مثلاً کسانی‌که در زمان حضرت نوح زندگی می‌کردند، هزاران سال در عالم برزخ زنده هستند.

برای رفع این مشکل عده‌ای این سخن را گفته‌اند: در عالم برزخ، روح انسان‌ها در حالت‌های مختلفی است، عده‌ای غرق نعمت‌ها هستند، عده‌ای هم عذاب می‌شوند، عده‌ای هم در خواب فرو می‌روند و هیچ درکی از گذشت زمان ندارند. (تفسیر نمونه ج 16 ص 508 مراجعه کنید).

این سخن هیچ دلیل واضح و صریحی ندارد.

ذکر این نکته لازم است: هیچ روایت و آیه‌ای به این نظریه تصریح ندارد.

3 - تفسیر سوم: به نظر ما تفسیر سوم، بهترین گزینه است. سؤال آنان درباره زمان بین دو صور اسرافیل است. وقتی که

خدا می‌خواهد قیامت را برپا کند، ابتدا به اسرافیل فرمان می‌دهد تا صور اوّل را بدمد، اینجاست که همه جهان هستی، نابود می‌شود، روح همه کسانی‌که در عالم برزخ هستند و همچنین همه انسان‌هایی که در دنیا زندگی می‌کنند، از بین می‌روند. هیچ‌کس نمی‌داند چقدر زمان می‌گذرد، هیچ‌کس زنده نیست تا درکی از زمان داشته باشد. وقتی خدا اراده می‌کند، قیامت برپا می‌شود، خدا اسرافیل را زنده می‌کند و اسرافیل برای بار دوم در صور خود می‌دمد، همه زنده می‌شوند، اینجاست که انسان‌ها سؤال می‌کنند: چه مدت زمان، درنگ ما طول کشید؟

تاکید می‌کنم: من این تفسیر را تفسیر سوم بهترین گزینه می‌دانیم.

للاطّلاع أکثر لتفسیر هذه الآیات راجع: روض الجنان وروح الجنان ج 15 ص 267، التفسیر الأصفی ج 2 ص 964، التفسیر الصافی ج 4 ص 138، جامع البیان ج 21 ص 69، تفسیر السمرقندی ج 3 ص 18، تفسیر الثعلبی ج 7 ص 307، تفسیر السمعانی ج 4 ص 223، زاد المسیر ج 6 ص 158، روح المعانی ج 21 ص 61.

منابع تحقیق

این فهرست اجمالیِ منابع تحقیق است.

در آخر جلد چهاردهم، فهرست تفصیلی منابع ذکر شده است.

1 . الاحتجاج

2 . إحقاق الحقّ

3 . أسباب نزول القرآن .

4 . الاستبصار

5 . الأصفی فی تفسیر القرآن.

6 . الاعتقادات للصدوق

7 . إعلام الوری بأعلام الهدی .

8 . أعیان الشیعة .

9 . أمالی المفید .

10 . الأمالی لطوسی.

11 . الأمالی للصدوق.

12 . الإمامة والتبصرة

13 . أحکام القرآن.

14 . أضواء البیان.

15 . أنوار التنزیل

16 . بحار الأنوار .

17 . البحر المحیط .

18 . البدایة والنهایة .

19 . البرهان فی تفسیر القرآن.

20 . بصائر الدرجات .

21 . تاج العروس

22 . تاریخ الطبریّ.

23 . تاریخ مدینة دمشق .

24 . التبیان .

25 . تحف العقول

26 . تذکرة الفقهاء.

27 . تفسیر ابن عربی.

28 . تفسیر ابن کثیر.

29 . تفسیر الإمامین الجلالین.

30 . التفسیر الأمثل .

31 . تفسیر الثعالبی.

32 . تفسیر الثعلبی .

33 . تفسیر السمرقندی.

34 . تفسیر السمعانی.

35 . تفسیر العزّ بن عبد السلام.

36 . تفسیر العیّاشی.

37 . تفسیر ابن أبی حاتم .

38 . تفسیر شبّر.

39 . تفسیر القرطبی .

40 . تفسیر القمّی.

41 . تفسیر المیزان.

42 . تفسیر النسفی.

43 . تفسیر أبی السعود.

44 . تفسیر أبی حمزة الثمالی.

45 . تفسیر فرات الکوفی .

46 . تفسیر مجاهد.

47 . تفسیر مقاتل بن سلیمان.

48 . تفسیر نور الثقلین .

49 . تنزیل الآیات

50 . التوحید .

51 . تهذیب الأحکام.

52 . جامع أحادیث الشیعة .

53 . جامع بیان العلم وفضله .

54 . جمال الاُسبوع.

55 . جوامع الجامع .

56 . الجواهر السنیة.

57 . جواهر الکلام.

58 . الحدائق الناضرة.

59 . حلیة الأبرار.

60 . الخرائج والجرائح .

61 . خزانة الأدب.

62 . الخصال .

63 . الدرّ المنثور.

64 . دعائم الإسلام.

65 . دلائل الإمامة .

66 . روح المعانی.

67 . روض الجنان

68 . زاد المسیر.

69 . زبدة التفاسیر.

70 . سبل الهدی والرشاد.

71 . سعد السعود .

72 . سنن ابن ماجة .

73 . السیرة الحلبیّة .

74 . السیرة النبویّة .

75 . شرح الأخبار.

76 . تفسیر الصافی.

77 . الصحاح.

78 . صحیح ابن حبّان .

79 . عدّة الداعی.

80 . علل الشرائع .

81 . عوائد الأیّام.

82 . عیون أخبار الرضا .

83 . عیون الأثر.

84 . غایة المرام.

85 . الغدیر.

86 . الغیبة .

87 . فتح الباری.

88 . فتح القدیر.

89 . الفصول المهمّة.

90 . فضائل أمیر المؤمنین.

91 . فقه القرآن .

92 . الکافی .

93 . الکامل فی التاریخ .

94 . کتاب الغیبة .

95 . کتاب من لا یحضره الفقیه .

96 . الکشّاف عن حقائق التنزیل.

97 . کشف الخفاء.

98 . کشف الغمّة.

99 . کمال الدین.

100 . کنز الدقائق .

101 . کنز العمّال.

102 . لسان العرب .

103 . مجمع البیان.

104 . مجمع الزوائد.

105 . المحاسن .

106 . المحبَّر .

107 . المحتضر.

108 . مختصر مدارک التنزیل.

109 . المزار .

110 . مستدرک الوسائل

111 . المستدرک علی الصحیحین .

112 . المسترشد.

113 . مسند أحمد .

114 . مسند الشامیّین .

115 . مسند الشهاب .

116 . معانی الأخبار .

117 . معجم أحادیث المهدی(عج) .

118 . المعجم الأوسط .

119 . المعجم الکبیر .

120 . معجم مقاییس اللغة .

121 . مکیال المکارم.

122 . الملاحم والفتن.

123 . مناقب آل أبی طالب.

124 . المنتظم فی تاریخ الاُمم.

125 . منتهی المطلب.

126 . المهذّب .

127 . مستطرفات السرائر .

128 . النهایة فی غریب الحدیث. 129 . نهج الإیمان .

130 . الوافی .

131 . وسائل الشیعة.

132 . ینابیع المودّة.

فهرست کتب نویسنده

فهرست کتب نویسنده، نشر وثوق، بهار 1393

1 . همسر دوست داشتنی.(خانواده)

2 . داستان ظهور . (امام‌زمان علیه‌السلام)

3 . قصه معراج .(سفر آسمانی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)

4 . در آغوش خدا .(زیبایی مرگ)

5 . لطفاً لبخند بزنید. (شادمانی، نشاط)

6 . با من تماس بگیرید . (آداب دعا)

7 . در اوج غربت . (شهادت مسلم‌بن‌عقیل)

8 . نوای کاروان . (حماسه کربلا)

9 . راه آسمان . (حماسه کربلا)

10 . دریای عطش . (حماسه کربلا)

11 . شب رؤایی . (حماسه کربلا)

12 . پروانه‌های عاشق . (حماسه کربلا)

13 . طوفان سرخ . (حماسه کربلا)

14 . شکوه بازگشت . (حماسه کربلا)

15 . در قصر تنهایی . (امام‌حسن علیه‌السلام)

16 . هفت شهر عشق . (حماسه کربلا)

17 . فریاد مهتاب . (حضرت فاطمه علیهاالسلام)

18 . آسمانی‌ترین عشق . (فضیلت شیعه)

19 . بهشت فراموش شده . (پدر و مادر)

20 . فقط به خاطر تو. (اخلاص در عمل)

21 . راز خوشنودی خدا. (کمک به دیگران)

22 . چرا باید فکر کنیم. (ارزش فکر)

23 . خدای قلب من. (مناجات، دعا)

24 . به باغ خدا برویم . (فضیلت مسجد)

25 . راز شکر گزاری . (آثار شکر نعمت‌ها)

26 . حقیقت دوازدهم . (ولادت امام‌زمان علیه‌السلام)

27 . لذّت دیدار ماه . (زیارت امام‌رضا علیه‌السلام)

28 . سرزمین یاس. (فدک، فاطمه علیهاالسلام)

29 . آخرین عروس. (نرجس علیهاالسلام، ولادت امام‌زمان علیه‌السلام)

30 . بانوی چشمه. (خدیجه علیهاالسلام، همسر پیامبر)

31 . سکوت آفتاب. (شهادت امام علی علیه‌السلام)

32 . آرزوی سوم. (جنگ خندق)

33 . یک سبد آسمان. (چهل آیه قرآن)

34 . فانوس اوّل . (اولین شهید ولایت)

35 . مهاجر بهشت. (پیامبر اسلام)

36 . روی دست آسمان . (غدیر، امام‌علی علیه‌السلام)

37 . گمگشته دل. (امام‌زمان علیه‌السلام)

38 . سمت سپیده. (ارزش علم)

39 . تا خدا راهی نیست. (40 سخن خدا)

40 . خدای خوبی‌ها. (توحید، خداشناسی)

41 . با من مهربان باش. (مناجات، دعا)

42 . نردبان آبی. (امام‌شناسی، زیارت جامعه)

43 . معجزه دست دادن. (روابط اجتماعی)

44 . سلام بر خورشید. (امام‌حسین علیه‌السلام)

45 . راهی به دریا. (امام‌زمان علیه‌السلام، زیارت آل‌یس)

46 . روشنی مهتاب .(شهادت حضرت زهرا علیهاالسلام)

47 . صبح ساحل. (امام‌صادق علیه‌السلام)

48 . الماس هستی. (غدیر، امام‌علی علیه‌السلام)

49 . حوادث فاطمیه (حضرت فاطمه علیهاالسلام)

50 . تشنه‌تر از آب (حضرت عبّاس علیه‌السلام)

64 -51 . تفسیر باران (تفسیر قرآن در 14 جلد)

65 . تحقیق « فهرست سعد » 66 . تحقیق « فهرست الحمیری » 67 . تحقیق « فهرست حمید ». 68 . تحقیق « فهرست ابن بطّة ». 69 . تحقیق « فهرست ابن الولید » . 70 . تحقیق « فهرست ابن قولویه » . 71 . تحقیق « فهرست الصدوق » . 72 . تحقیق « فهرست ابن عبدون » . 73 . صرخة النور. 74 . إلی الرفیق الأعلی. 75 . تحقیق آداب أمیرالمؤمنین علیه‌السلام . 76 . الصحیح فی فضل الزیارة الرضویة . 77 . الصحیح فی البکاء الحسینی . 78 . الصحیح فی فضل الزیارة الحسینیة . 79 . الصحیح فی کشف بیت فاطمه علیهاالسلام.

بیوگرافی نویسنده

دکتر مهدی خُدّامیان آرانی به سال 1353 در شهرستان آران و بیدگل ـ اصفهان ـ دیده به جهان گشود. وی در سال 1368 وارد حوزه علمیّه کاشان شد و در سال 1372 در دانشگاه علامه طباطبائی تهران در رشته ادبیات عرب مشغول به تحصیل گردید.

ایشان در سال 1376 به شهر قمّ هجرت نمود و دروس حوزه را تا مقطع خارج فقه و اصول ادامه داد و مدرک سطح چهار حوزه علمیّه قم (دکترای فقه و اصول) را أخذ نمود.

موفقیّت وی در کسب مقام اوّل مسابقه کتاب رضوی بیروت در تاریخ 8/8/88 مایه خوشحالی هم‌وطنانش گردید و اوّلین بار بود که یک ایرانی توانسته بود در این مسابقات، مقام اوّل را کسب نماید.

بازسازی مجموعه هشت کتاب از کتب رجالیّ شیعه از دیگر فعالیّت‌های پژوهشی این استاد است که فهارس الشیعه نام دارد، این کتاب ارزشمند در اوّلین دوره جایزه شهاب، چهاردهمین دوره کتاب فصل و یازدهمین همایش حامیان نسخ خطّی به رتبه برتر دست یافته است و در سال 1390 به عنوان اثر برگزیده سیزدهمین همایش کتاب سال حوزه انتخاب شد.

دکتر خدّامیان آرانی، هرگز جوانان این مرز و بوم را فراموش نکرد و در کنار فعالیّت‌های علمی، برای آنها نیز قلم زد. او تاکنون بیش از 70 کتاب فارسی نوشته است که بیشتر آنها جوایز مهمّی در جشنواره‌های مختلف کسب نموده است. قلم روان، بیان جذاب و همراه بودن با مستندات تاریخی - حدیثی از مهمترین ویژگی این آثار می‌باشد. آثار فارسی ایشان با عنوان «مجموعه اندیشه سبز» به بیان زیبایی‌های مکتب شیعه می‌پردازد و تلاش می‌کند تا جوانان را با آموزه‌های دینی بیشتر آشنا نماید. این مجموعه با همّت انتشارات وثوق به زیور طبع آراسته گردیده است.

جهت خرید کتب فارسی مؤف با «نشر وثوق» تماس بگیرید:

تلفکس: 700 35 377 - 025 همراه: 39 58 252 0912

جهت کسب اطلاع به سایت M12.ir مراجعه کنید.