اختلافات زوجین

مشخصات کتاب

سرشناسه : ملازاده تقی‌پور، علیرضا، 1340-

عنوان و نام پديدآور : اختلافات زوجین/علی تقی‌پور؛ ویراستار بهلولی، محسن حسینی.

مشخصات نشر : مشهد : استوار ، 1402.

مشخصات ظاهری : 108 ص.؛ 21/5×14/5 س‌م.

شابک : :978-600-415-109-2

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه: ص. [105] - 108؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : زناشویی (اسلام) -- احادیث

Marriage -- Religious aspects -- Islam -- Hadiths

زناشویی (اسلام)

Marriage -- Religious aspects -- Islam

خانواده‌ها -- جنبه‌های مذهبی -- اسلام

Families -- Religious aspects -- Islam

رده بندی کنگره : BP141/5

رده بندی دیویی : 297/218

شماره کتابشناسی ملی : 9172348

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

یا صاحب الزمان

اختلافات زوجین

علی تقی پور

فهرست

محبت بین زوجین؛ یکی از مصادیق مهم محبت3

عفو زن و شوهر5

راه‌های حل اختلاف زوجین17

آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران نیز بپسند26

سخنی با زنان29

مکلف‌کردن شوهر به آنچه در توان او نیست30

منت‌نهادن بر شوهر31

ارزش صبر35

صبر در مقابل زن38

گفتار خوش؛ سبب الفت41

اهمیت شناسایی و آگاهی از روحیات زوجین قبل از ازدواج44

خوش‌خلقی45

نرم‌خویی؛ موجب محبت46

نرم‌خویی؛ موجب محبت48

طلاق مبغوض ترین مباح نزد خداوند55

پاداش فراهم کردن رفاه خانواده57

وجوب پرداخت مهریه64

حقوق مرد بر زن67

پاداش تحمل بدخلقی71

زینت نمودن زن برای شوهر73

اهمیت آراستگی مرد79

نه افراط، نه تفریط81

فرزند آوری84

ثواب نیكی به فرزندان85

نهی از نفرین‌کردن فرزندان99

دعا برای ظهور امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)102

منابع و مآخذ105

مقصود از زیستن رسیدن به آرامشی است که در خلد برین، تا ابد، برای بشر مهیا گردیده است. دست‌یابی به آن نیز مستلزم عمل به فرامین و دوری از نواهی الهی در زندگی دنیوی است.

یکی از اوامر و دستورهایی که در واقع کلیدی از کلیدهای ابواب جنت است، محبت به کسانی است که حق تعالی به دوستی با آنان امر فرموده است و اول آنان محمد و آل‌محمد (علیهم السلام) و سپس محبین‌شان هستند که در روایات فراوان، این دوستی، اصل و پایۀ دین معرفی شده است.

محبت بین زوجین؛ یکی از مصادیق مهم محبت

در تقسیم‌بندی‌هایی که بر اساس نص صریح قرآن کریم و روایات فراوان معصومین (علیهم السلام) برای محبت ذکر شده است، محبت و مودت و ولایت اهل‌بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) بالاترین جایگاه را به خود اختصاص داده.

در رتبه بعد از آن نیز به دوستی با محبین اهل‌بیت (علیهم السلام) اشاره شده است. پس از آن نیز مهم‌ترین مصداق محبت، محبت و انس بین زوجین می‌باشد.

ابراز محبت بین زوجین دارای مراتب مختلف است که مرتبه اعلای آن محبت در عمل است که آن نیز مصادیقی دارد و مهمترین مصادیق آن دو چیز است:

کمک‌کردن به دیگری و سپس نادیده‌گرفتن خطا و اشتباه‌هایی است که منجر به ستیز و جدایی می‌گردد. هدف از نگارش این مجموعه نیز بحث پیرامون مراتب تغافل از خطا و اغماض از اشتباه و راه‌های محبت‌ورزی زوجین به یک‌دیگر است.

کتاب‌های زیادی درباره اهمیت زندگی و مسائل زناشویی نوشته شده است و ابعاد مختلف آن ارزیابی گردیده است؛ کتاب حاضر برآن است که ریشه اختلافات را بخشکاند.

بحث پیرامون این مطلب در این برهه از زمان بدان جهت حائز اهمیت می‌نماید که با توجه به آمارهای طلاق و جدایی‌ها درمی‌یابیم که آمارهای مذکور از حد فراتر رفته و به گونه سرسام‌آوری پرونده‌های طلاق زوجین در دادگاه‌های خانواده انباشته شده است. گفته می شود که از هر 3.5 ازدواج در تهران یک طلاق صورت می‌گیرد، اگرچه با توجه به این‌که مسائل اقتصادی از عوامل مهم طلاق به شمار می‌رود؛ اما در مناطق تهران میزان طلاق از آمار کل کشور بیشتراست.

به گزارش خبرگزاری برنا، 68 درصد کسانی که در یک تالار مجلل پایتخت در شمال تهران ازدواج کرده بودند، ظرف کمتر از یک سال، از هم طلاق گرفته‌اند. بنابراین گزارش، از مجموع 350 ازدواج صورت‌گرفته در این تالار مشهور و مجلل که در منطقۀ فرمانیه تهران واقع شده، تعداد 238 ازدواج در ظرف کمتر از یک سال به طلاق منتهی شده است. ⁽¹⁾پس بسیاری از طلاق ها از مشکلات مالی نشآت نمی گیرند.

این امر، خود، بر هر مؤمنی لازم می‌آورد تا در جلوگیری از این پدیده خانمان‌سوز که مصیبتی عظیم است، همت گمارده و مانع از فروپاشی بنیان خانواده،

که کوچک‌ترین جامعۀ بشری است، گردد؛ چراکه تخریب خانواده در مذهب تشیع به معنی انهدام پایه‌های دینی افرادی است که جمع آن خانواده را تشکیل می‌دهند. همچنین باعث ایجاد مفسده‌های فراوانی از قبیل: تألمات روحی و ناراحتی‌های عصبی و... می‌گردد. زمانی هم که روان انسان دچار طوفان‌های شدید شد، وقت سوء استفاده شیطان لعین فرامی‌رسد تا با ایجاد رخنه در کشتی زندگی زناشویی و سوق‌دادن آن به سمت دریای متلاطم تألمات روحی و روانی موجبات غرق‌شدن آن را فراهم آورد.

این امر بر هر شیعه‌ای الزام می‌نماید تا برای اثبات دین‌داری خویش، از ایجاد این رخنه جلوگیری نموده یا در مهار آن همت وسیع گماشته و از غرق‌شدن کشتی زندگی ممانعت به عمل آورد.

با این دیدگاه و با توجه به اهمیت این مسئله، با استعانت از کلام معصومین (علیهم السلام)، درصدد مهار آتش اختلاف در خانواده برخواهیم آمد. بر اساس روایات و تحقیقات به عمل آمده از مهمترین عوامل پیشگیری اختلافات میان زوجین مساله تغافل است لذا نوشتار پیش رو نیز بر همین محور خواهد چرخید.

عفو زن و شوهر

مهمترین مصداق عفو، تغافل بین همسران است؛ چراکه گذشت‌نکردن در زندگی عواقب بسیار تلخی برای خود و همسر و فرزندان به بار خواهد آورد كه حتی با داشتن بزرگ‌ترین سرمایه و دارایی‌ها و زندگی در بهترین و مجلل‌ترین منازل هم شیرین نخواهد شد. در صورتی که با كمی تعقل، جوان‌مردی، بردباری و تحمل خطاها، همه چیز شیرین می‌شود. با مروری بر فرموده‌های معصومین (علیهم السلام) و رعایت دستورات‌شان، می‌توان فهمید که بزرگ‌ترین سركشی‌ها می‌توان را با فروتنی و نرم‌خویی آرام کرد و دریای پرخروش غضب را می‌توان با مهربانی و تحمل خطاها

به آبی آرام و گوارا مبدل ساخت.

برای فهم بیشتر این موضوع از لسان پاك و نورانی اهل‌بیت (علیهم السلام)، كه همانند باران رحمت برای خاموش‌كردن چنین آتشی هستند، استفاده خواهیم کرد. اولین گام در شناخت اهمیت این موضوع بررسی ارزش تفاهم و دوستی بین زوجین است. خداوند در سوره مباركۀ بقرة در آیۀ شریفۀ 18 فرموده است:

«زن‌ها به منزلۀ لباس پوشاننده عیوب شما هستند و شما مردان نیز همانند پوشاک ساتر زشتی‌های آن‌هایید.»

تذکر می دهیم که روی سخن این کتاب بیشتر با مردان است چون زن امانت خداوند متعال است كه در اختیار مرد قرار می گیرد.طبق آیۀ شریفه ارزش چنین حقی تا آن‌جاست که فرمودند:

«أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ... فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ وَ اسْتَوْصُوا بِهِنَّ خَيْرا.» ⁽¹⁾

«زن‌ها امانت خداوند در دست شما هستند... پس از خدا بترسيد و با آن‌ها خوش‌رفتاری کنید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«وانّهنّ أمانة اللّه عندكم فلا تضارّوهنّ ولا تعضلوهن.» ⁽²⁾

«زنان نزد شما امانت هستند؛ به آن‌ها آسیب نرسانید و آنان را در معرض مشکل‌ها نگذارید.»

آری خداوند زن را به صورت امانت در اختیار مرد قرار داده و برای نه داری از این

امانت وظایفی را برای مرد مشخص فرموده است.

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در این‌باره فرمودند:

«أَیهَا النَّاسُ إِنَّ لِنِسَائِكُمْ عَلَيْكُمْ حَقّاً وَ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ حَقّاً.» ⁽¹⁾

«ای مردم، زن‌ها بر شما حق دارند و شما هم بر آن‌ها.»

از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد که حق زن بر عهدۀ مرد چیست که اگر مرد آن را برآوَرَد نیکوکار خواهد شد. حضرت فرمودند:

«یُشْبِعُها وَ یَکْسُوها وَ اِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَها.» ⁽²⁾

«زن را سیر کند و بپوشاند و اگر کار جاهلانه‌ای کرد او را ببخشد.»

معمولا مردان مورد اول و دوم را جامه عمل می پوشانند لکن به جهت مغفو ماندن مورد سوم روایت برای آن تلاش چندانی نمی کنند.

در نگهداری از این امانت الهی در برخورد، مصاحبت و... باید خدا را به عنوان صاحب‌اختیار زن در نظر گرفت و با خوش‌رفتاری همیشگی با این ودیعۀ خداوند در امتحان خلقت، پاداش‌های عظیم و خشنودی حق تعالی را جلب کرد. متأسفانه بر اثر آگاهی‌نداشتن از این امانت الهی، عمده نزاع بین زن و شوهر به دلیل خوش‌رفتاری‌نداشتن با دیگری و خصوصاً از طرف مرد نسبت به زن است؛ چراکه اغلب مردان به جهت برتری در قوای جسمی، عقلی، مالی و... فكرشان بر این استوار است كه احترام و خضوع و نرم‌خویی حتماً باید از ناحیۀ زن صورت بگیرد و با این برتری ظاهری او را مانند برده یا سرباز یا شاگرد یا نوكر خود فرض می‌کنند. در صورتی كه مؤمن باید تكبر را در برابر این امانت الهی كنار بگذارد و برای اطاعت فرمان الهی و دوری از عقاب خداوند به فرمایش پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) عمل كند.

البته درست است كه اعمال مدیریت و بسیاری از جهات دیگر به عهدۀ مرد است؛ ولی حقوق زن بر مرد نیز آن است كه در همۀ برخوردها با او مهربان باشد و برای پرفروغ‌نمودن نور صفا و صمیمیت، لباس زیبای مهر و محبت بپوشد و برای دوری از اختلاف به فرموده حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) عمل کند:

«مَنِ اتَّخَذَ امْرَأَةً فَلْيُكْرِمْهَا.» ⁽¹⁾

«كسی كه زن می‌گیرد، باید احترامش كند.»

این اکرام نیز فقط از جوان‌مردان برمی‌آید؛ زیرا حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«ما أكرمَ النِّساءَ إلَّا كريمٌ ولا أهانَهُنَّ إلا لئيمٌ.» ⁽²⁾

«فقط انسان بزرگوار زنان را گرامی می‌دارد و فقط انسان پست به آنان اهانت می‌کند.»

همچنین پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«خَيْرُ الرِّجَالِ مِنْ أُمَّتِي الَّذِينَ لَا يَتَطَاوَلُونَ عَلَى أَهْلِيهِمْ وَ يَحِنُّون.» ⁽³⁾

«بهترین مردان امت من کسانی هستند که با خانواده خود خشن نباشند و به آن‌ها اهانت نکنند و دل‌سوزشان باشد و به آنان ظلم نکنند.»

بهترین انسان‌ها کسانی هستند که چنین روشی را انتخاب کنند، چنان‌که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«خَیرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِنِسَائِهِ وَ لِبَناتِه.» ⁽⁴⁾

«بهترین شما کسی است که برای زنان و دختران خود بهتر باشد.»

همچنین یکی دیگر از مراحل پایانی خشنودی حق تعالی، به فرموده امام زین‌العابدین (علیه السلام)، این است که فرمودند:

«إِنَ أَرْضَاكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَسْبَغُكُمْ عَلَى عِيَالِه.» ⁽¹⁾

«خدا از کسی بیشترین رضایت را دارد که خانواده خود را بیشتر در گشایش و رفاه قرار می‌دهد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«إذا نَظَرَ العَبدُ إلی وَجهِ زَوجِهِ ونَظَرَت إلیهِ، نَظَرَ الله إلیهِمَا نَظَرَ رَحمةٍ، فإذا أَخذَ بِکَفِّهَا وأَخَذَت بِکَفِّهِ، تَسَاقَطَت ذُنُوبُهُما مِن خِلالِ أَصَابِعِهِمَا.» ⁽²⁾

«هرگاه بنده به چهرۀ همسرش و همسرش به چهرۀ او بنگرد،خداوند متعال به آن دو با نگاه مهرآمیز می‌نگرد. همچنین هرگاه دست یک‌دیگر را بگیرند،گناهان آن دو از لای انگشتان‌شان فرومی‌ریزد.»

با مقداری چشم‌پوشی از خطاها می‌توان گرمی خانواده را مستدام نگاه داشت. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«نیكی كن تا كسی كه تو در فرمانش هستی (خدا) به تو نیكی كند.» ⁽³⁾

فرموده‌اند:

«ارْحَمْ تُرْحَم.» ⁽⁴⁾

«رحم كن تا به تو رحم كنند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«یک‌دیگر را به رفتار نیک با زنان سفارش کنید.» ⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«اِنَّ الله یُحِبُّ المُومِنَ و یُحِبُّ اَهلَهُ و وُلدَهُ،و اَحَبُّ شَیءٍ إلَی اللهِ تَعالی أن یَرَی الرَّجُلَ مَعَ امرَأَتِهِ و ولدِهِ عَلی مائِدَةٍ یأکُلونَ،فَإِذَا اجتَمَعوا عَلَیها نَظَرَ إلَیهِم بِالرَّحمَةِ لهُم فَیَغفِرُ لَهُم قَبلَ أن یَتَفَرَّقوا مِن مَوضِعِهِم.» ⁽²⁾

«خداوند مؤمن را دوست می‌دارد و زن و فرزندانش را نیز دوست می‌دارد. محبوب‌ترین چیز نزد خدای تعالی آن است که ببیند مرد با زن و فرزندانش بر سر یک سفره گرد هم آیند. آن‌گاه با نظر رحمت به ایشان می‌نگرد و پیش از آن‌که از جای خود پراکنده شوند آنان را می‌آمرزد.»

مرد حتی در برابر لقمه‌ای که به سوی دهان همسرش می‌برد پاداش می‌گیرد. ⁽³⁾

یکی از اصحاب از پیامبر (صلی الله علیه و آله) پرسید که نشستن با خانواده ثوابش بیشتر است یا در اعتکاف در مسجد؟

حضرت فرمودند:

«جُلُوسُ الْمَرْءِ عِنْدَ عِيَالِهِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنِ اعْتِكَافٍ فِي مَسْجِدِي هَذَا.» ⁽⁴⁾

«نشستن با خانواده از اعتكاف در مسجد من نزد خدا محبوب‌تر است.»

سپس پرسید که نزد شما خرج‌کردن برای خانواده محبوب‌تر است یا انفاق در راه خدا؟

حضرت فرمودند: «یک درهمی که مرد برای خانواده‌اش خرج می‌کند، نزد من، محبوب‌تر از هزار دیناری است که در راه خدا انفاق می‌کند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«ره‌سپار شدنت به سوی مسجد و بازگشتت به سوی خانواده‌ات ثوابی یک‌سان دارد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) میفرمایند:

«هرگاه یکی از شما حجش را به جای آورد،باید زودتر بار سفر را به سوی خانواده‌اش ببندد؛ زیرا این کار پاداش او را بیشتر می‌کند.»

همچنین فرموده‌اند:

«زن‌ها در دست شما امانت هستند؛ بر آن‌ها سخت نگیرید و بلاتكلیف‌شان نگذارید.» ⁽¹⁾

بنابراین باید با نرم‌خویی و بارنكردن بیش از توان زنان بر آنان، این امانت الهی را پاس نگاه داشت؛ زیرا یكی از علل اختلاف سخت‌گیری در کارهای ساده و كم‌اهمیت زندگی است:

«وَ طَيِّبُوا قُلُوبَهُنَ حَتَّى يَقِفْنَ مَعَكُمْ وَ لَا تَكْرَهُوا النِّسَاءَ وَ لَا تَسْخَطُوا بِهِنَّ وَ لَا تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً إِلَّا بِرِضَاهُنَّ وَ إِذْنِهِن.»

«دل زنان را به دست آورید تا با شما زندگی کنند و آنان را بر چیزی مجبور نسازید و آنان را به غضب نیاورید.»

زن بهترین کالای دنیاست، مخصوصاً اگر محب خاندان وحی و مؤمن باشد. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«دنیا متاعی بیش نیست (وسیله‌ای برای گذراندن عمر) و بهترین متاع

دنیا همسر شایسته است.» ⁽¹⁾

این متاع الهی از نیكوترین هدایای خداوند متعال است، چنان‌كه خداوند به حضرت موسی‌بن‌عمران وحی فرمود:

«من به فلان كس خیر دنیا و آخرت دادم؛ یعنی به او همسر شایسته‌ای عطا کردم.» ⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام) در این‌باره فرمودند:

«مَا تَلَذَّذَ النَّاسُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ بِلَذَّةٍ أَكْثَرَ لَهُمْ مِنْ لَذَّةِ النِّسَاءِ وَ هُوَ قَوْلُ الله عَزَّ وَ جَلَّ: زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساء.» ⁽³⁾

«مردم در دنیا و آخرت لذتی بیش از لذت زن‌ها نبرده‌اند و آن قول خداوند عزوجل است که دوستی شهوت‌ها و زنان برای مردم زینت داده شده است.»

امام صادق (علیه السلام) درباره همسر شایسته، كه از نادرترین گهرهای دنیاست، فرمودند:

«ثَلَاثَةُ أَشْيَاءَ فِي كُلِّ زَمَانٍ عَزِيزَةٌ الْأَخُ فِي اللَّهِ وَ الزَّوْجَةُ الصَّالِحَةُ الْأَلِيفَةُ فِي دِينِ اللَّهِ وَ الْوَلَدُ الرَّشِيدُ وَ مَنْ أَصَابَ أَحَدَ الثَّلَاثَةِ فَقَدْ أَصَابَ خَيْرَ الدَّارَيْنِ وَ الْحَظَّ الْأَوْفَرَ مِنَ الدُّنْيَا.» ⁽⁴⁾

«سه چیز در همۀ دوران‌ها كمیاب است: كسی كه برای خدا طرح برادری افكند؛ همسر شایسته‌ای كه در امر دین یار و یاور باشد؛ فرزند رشدیافته (به لحاظ دینی). هركس یكی از این سه نعمت را بیابد خیر دنیا و آخرت را

یافته و از عالی‌ترین سعادت دنیا برخوردار شده است.»

با این اوصاف به اصل موضوع خواهیم پرداخت: همسر شایسته بهترین نعمت خداست!

امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید:

«أَكْثَرُ الْخَيْرِ فِي النِّسَاءِ.» ⁽¹⁾

«بیشترین خیر و برکت در زنان است.»

این سؤال مطرح است که چطور باید از این نعمت محافظت نمود تا موجب ازهم‌پاشیدگی و شکستگی زن نگردد. از نظر اکثر عقلا مهم‌ترین عامل ازهم‌گسیختگی و به‌هم‌خوردن تعادل روحی زنان رفتار خشن، سخت‌گرفتن، تحمیل بار‌های روانی و کاری سنگین و امر و نهی‌هاست که در نهایت هم باعث افسردگی این گل خواهد گردید. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«لَا تُمَلِّكِ الْمَرْأَةَ مِنَ الْأَمْرِ مَا يُجَاوِزُ نَفْسَهَا فَإِنَّ ذَلِكَ أَنْعَمُ لِحَالِهَا وَ أَرْخَى لِبَالِهَا وَ أَدْوَمُ لِجَمَالِهَا.» ⁽²⁾

«كاری که خارج از تناسب روحی و جسمی زن باشد بر عهدۀ او مگذار تا طراوتش بیشتر و لطافتش زیادتر و زیبایی‌اش پایدارتر باشد.»

در ادامه این روایت آمده است:

«الْمَرْأَةَ رَيْحَانَةٌ وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَة.» ⁽³⁾

«زن گل بهاری است، نه پهلوان.»

طبق آمار و تجربه‌های فراوان، عمده دلیل به‌هم‌خوردن تعادل روحی و رفتارهای

ناهنجار و پرخاش‌گری زنان به دلیل بدخلقی و ملایمت‌نداشتن و گذشت‌نکردن از بدی‌ها از ناحیۀ مردان است؛ زیرا رفتارهای خشونت‌آمیز مرد باعث آشفتگی و ازهم‌گسیختگی روحی و رفتاری زن می‌گردد. عواقب این‌گونه آزارها به جز عوارض وحشت‌ناک اجتماعی، گناه بسیاری را بر مردان بار می‌کند. از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) چنین می‌فرمودند:

«مَنْ كَانَ لَهُ امْرَأَةٌ تُؤْذِيهِ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ صَلَاتَهَا وَ لَا حَسَنَةً مِنْ عَمَلِهَا... وَ كَانَتْ أَوَّلَ مَنْ تَرِدُ النَّار ثُمَّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلَى الرَّجُلِ مِثْلُ ذَلِكَ الْوِزْر.» ⁽¹⁾

«مردی كه همسرش او را بیازارد نماز و هیچ كار خیری از او در درگاه پروردگار پذیرفته نیست... وی نخستین كسی است كه وارد آتش می‌شود. برای مرد هم اگر زنش را بیازارد این‌چنین گناهی است.»

با وجود این سفارش‌ها و تأكیدهای مهم، متأسفانه مشاجره بین زن و مرد به بیشترین بی‌حرمتیها مبدل می‌گردد. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در این‌باره فرموده‌اند:

«از كتک‌زدن زن جز برای كارهای واجب (مثل نماز و روزه) جلوگیری كنید.» ⁽²⁾

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) درباره چنین عمل ناجوان‌مردانه‌ای فرمودند:

«تعجب می‌كنم از كسی كه همسرش را می‌زند با این‌كه خود به این كتک سزاوارتر است. زن را با چوب نزنید كه قصاص دارد.» ⁽³⁾

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«فَأَيُّ رَجُلٍ لَطَمَ امْرَأَتَهُ لَطْمَةً أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَالِكاً خَازِنَ النِّيرَانِ فَيَلْطِمُهُ عَلَى حُرِّ وَجْهِهِ سَبْعِينَ لَطْمَةً فِي نَارِ جَهَنَّمَ.» ⁽¹⁾

«هر مردی یک سیلی به صورت زن بزند یا به جای دیگری از بدنش بزند، خدای تعالی خازن آتش، مالک را، امر می‌کند تا هفتاد سیلی آتشین در آتش جهنم به صورت او بنوازد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«چگونه زن خود را می‌زنید، درحالی‌كه پیوسته با او هم‌سر و هم‌سرّید؟» ⁽²⁾

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«أيضرب أحدكم المرأة ثمّ يظلّ معانقها؟» ⁽³⁾

«آیا بعضی از میان شما هستند که زن را به باد کتک می‌گیرند و شب او را به آغوش می‌خوانند؟»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«مَنْ ضَرَبَ امْرَأَةً بِغَيْرِ حَقٍ فَأَنَا خَصْمُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الله.» ⁽⁴⁾

«هر كس زن خود را بدون هیچ حقی بزند، من در روز قیامت دشمن او هستم.»

منظور از «هیچ حقی» شاید آن باشد که تحت هیچ شرایطی مرد حق زدن زن را ندارد، الا در شرایطی که خود امام معصوم (علیه السلام) میفرمایند، که آن هم فقط در صورت ترک واجب یا ارتکاب حرام است.

انجام این عمل زشت مساوی با نافرمانی خداست. حضرت در ادامه حدیث

پیش می‌فرمایند:

«لَا تَضْرِبُوا نِسَاءَكُمْ فَمَنْ ضَرَبَهُمْ بِغَيْرِ حَقٍّ فَقَدْ عَصَى الله وَ رَسُولَه.» ⁽¹⁾

«زنان خود را نزنید. هركس آن‌ها را بی‌جا بزند از فرمان خدا و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) سرپیچی كرده است.»

این جریان بسیار زیبا را باید با دقت بررسی نمود و شدت عمل حضرت را در آن معیاری برای شناخت عمل صحیح قرار داد:

«أَنَّهُ بَنَى حَظِيرَةً مِنْ قَصَبٍ وَ جَعَلَ فِيهَا رَجُلًا آلَى مِنِ امْرَأَتِهِ بَعْدَ الْأَرْبَعَةِ الْأَشْهُرِ فَقَالَ لَهُ إِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَى الْمُنَاكَحَةِ وَ إِمَّا أَنْ تُطَلِّقَ وَ إِلَّا أَحْرَقْتُ عَلَيْكَ الْحَظِيرَة.» ⁽²⁾

«روایت شده است که امیرالمؤمنین (علیه السلام) خانهای با نی ساخت و مردی را که بعد از چهار ماه به زنش رجوع نکرده بود حبس نمود و به او فرمود که یا به زنت رجوع کن یا او را طلاق بده و الّا این خانه را بر سرت آتش می زنم.»

افرادی که نمی‌توانند نرم‌خوی باشند و برای تخلیۀ خویش متوسل به چنین اقدام‌هایی می‌گردند، به طور معمول، منفور دیگران می‌شوند و با دست‌آویز قراردادن خشونت، شعله‌های اختلاف‌ها را می‌افزایند. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره عواقب عمل این افراد می‌فرمایند:

«کسی که این‌گونه بد اخلاق است، خانواده‌اش از او بیزار و معلول

می‌شوند.» ⁽¹⁾

راه‌های حل اختلاف زوجین

یكی از دلایل مهم درگیری بین زن و شوهر كه عوارض بسیار خطرناکی را در پی دارد، آگاهی‌نداشتن مردان از روحیه‌های زنان است. باید بدانیم که ساختار وجودی زن بر اساس احساس‌ها و محبت‌های فراوان بنا شده است و تنها راه تنظیم رفتار زن گذشت از خطاها و بدرفتاری‌های وی می‌باشد؛ اما اگر برای اصلاح او از راهی غیر از تغافل وارد شویم یا از ابزارهایی همانند تندی و خشونت و انواع تنبیه‌های دیگر استفاده کنیم، در واقع، اصلاح او را نخواسته‌ایم.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«لَا تُكْثِرِ الْعِتَابَ فَإِنَّهُ يُورِثُ الضَّغِينَةَ وَ يُجَرُّ إِلَى الْبِغْضَة.» ⁽²⁾

«زیاد سرزنش مکن؛ چراکه این کار کینه به دنبال دارد و موجب دشمنی می‌گردد.»

نتیجه خشونت چیزی جز درگیری و شعله‌ور‌ساختن آتش خشم و كینه نیست. مضاف بر این‌كه استفاده از خشونت نه تنها زن را متنبه و اصلاح نمی‌كند؛ بلكه طبق روایات، همان مقدار راست‌قامتی او را نیز از هم فرو‌می‌پاشد و می‌شكند. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرموده‌اند:

«إِنَّمَا مَثَلُ الْمَرْأَةِ مَثَلُ الضِّلْعِ الْمُعْوَجِّ إِنْ تَرَکْتَهُ انْتَفَعْتَ بِهِ وَ إِنْ أَقَمْتَهُ کَسَرْتَهُ.» ⁽³⁾

«حكایت زن چون دنده كج است: اگر بخواهی راستش كنی می‌شكند و اگر با همان كجی بسازی از آن بهره‌مند می‌شوی.»

«الْمَرْأَةُ ضِلْعٌ مَكْسُورٌ فَاجْبُرُوه.» ⁽¹⁾

«زن دنده شكسته است. شما باید شكسته‌بندی كنید.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِنَّ إِبْرَاهِيمَ شَكَا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا يَلْقَى مِنْ سُوءِ خُلُقِ سَارَةَ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ إِنَّمَا مَثَلُ الْمَرْأَةِ مَثَلُ الضِّلْعِ الْمُعْوَجِّ إِنْ أَقَمْتَهُ كَسَرْتَهُ وَ إِنْ تَرَكْتَهُ اسْتَمْتَعْتَ بِهِ اصْبِرْ عَلَيْهَا.» ⁽²⁾

«حضرت ابراهیم از کج‌خلقی همسرش، ساره، نزد خداوند شکوه نمود. وحی آمد که زن همانند دنده کج است که اگر راستش کنی می‌شکند و چون به حال خود رها سازی‌اش از آن بهره می‌بری. بر این خلق و خوی شکیبا باش.»

چنانچه مدارا نتیجه‌ای نداد و اذیت و جهالت زن بسیار آزاردهنده بود نباید از راه‌های خشونت‌آمیز؛ همانند دعوا و مشاجره و سرزنش وارد شد.

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) در آخرین خطبه در غدیر خم فصلی را درباره زنان ایراد فرمودند:

«ای مردم، اگر زنان شما اداء وظیفه نكردند آن‌ها را با دوری از هم‌خوابگی و مسافرت ادب کنید... ای مردم، پرهیزكار باشید، از خدا بترسید و درباره زن توجه بیشتری كنید. من شما را وصیت می‌كنم كه زن بهترین انیس مرد است و تنها غم‌خوار مرد می‌باشد و اگر زن خوب باشد باید رضایت او را جلب كنید تا زندگی شما شیرین شود.»

البته شایان ذكر است كه برای پیش‌برد زندگی و گسترش لذت و خرمی و تفاهم و تسریع در امر معیشت و تربیت فرزندان و پایداری كانون خانواده، باید زن نظافت و پخت‌و‌پز و... منزل را به انجام برساند و مرد نیز امور بیرون خانه را متکفل شود و الّا تعلل و کم‌کاری در فعالیت‌هایی كه برای بانوان ذكر گردیده است باعث ازهم‌پاشیدگی خانواده می‌شود.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِنَّ الْمَرْأَة... فَدَارِهَا عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ أَحْسِنِ الصُّحْبَةَ لَهَا لِيَصْفُوَ عَيْشُكَ.» ⁽¹⁾

«در همه حال با همسرت مدارا کن و با وی به خوبی هم‌نشینی نمای تا زندگی‌ات باصفا شود.»

مهمترین عامل بازدارنده از نرم خویی در مقابل زن میل مردان به حاکمیت بر زنان است. طبق عقل و نقل زنان نقصان‌هایی دارند و مرد نیز به دلیل حس حاکمیت‌جویی خود دوست دارد زن را تحت سلطۀ خود بگیرد و به همین دلیل در بیشتر اوقات این مرد است که با رفتار خویش باعث آزرده‌خاطرشدن زن می‌گردد.

یعنی مرد خود را سلطان و زن را رعیت خود می‌پندارد و از آن طرف چون زن برای خود شخصیت و منزلتی قائل است، در برابر امر و نهی‌های سلطان مآبانه مرد عكس‌العمل نشان می‌دهند كه نتیجه این اتفاق پدیدآمدن اختلاف است. طبق فرمایش معصومین (علیهم السلام) از ناحیه خداوند متعال مرد هیچ‌گونه حقی به عنوان حاكمیت بر زن ندارد و فقط در مسئله تمکین جنسی است که مرد می‌تواند اعمال قدرتی داشته باشد.

در اهمیت نرم‌خویی و مدارانمودن احادیث فراوانی ذکر شده که از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

امام باقر (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ قُفْلًا وَ قُفْلُ الْإِيمَانِ الرِّفْقُ.» ⁽¹⁾

«برای هر چیزی قفلی است و قفل ایمان نرمی و ملاطفت است.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«أَعْظَمُ الْوِزْرِ مَنْعُ قَبُولِ الْعُذْر.» ⁽²⁾

«بزرگ‌ترین گناه نپذیرفتن پوزش است.»

در جای دیگری می‌فرمایند:

«أَجْمِلُوا فِي الْخِطَابِ تَسْمَعُوا جَمِيلَ الْجَوَاب.» ⁽³⁾

«مردم را نیکو خطاب کنید تا جواب زیبا بشنوید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ لَانَ عُودُهُ كَثُفَتْ أَغْصَانُه.» ⁽⁴⁾

«هرکس چوبش نرم‌تر باشد شاخه‌هایش بیشتر است.»

در جای دیگری فرموده‌اند:

«اخْلِطِ الشِّدَّةَ بِرِفْقٍ وَ ارْفُقْ مَا كَانَ الرِّفْقُ أَوْفَق.» ⁽⁵⁾

«در کارها نرمی و سختی را به هم درآمیز و آن‌جا که نرمی سازگارتر است نرمی کن.»

در حدیث دیگری آمده است:

«مَنْ عَامَلَ بِالرِّفْقِ وُفِّق.» ⁽¹⁾

«هرکس با نرمی کار کند کام‌روا می‌گردد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«إنَّ اللّه َلا یَقبَلُ عَمَلَ عَبدٍ حَتّى یَرضى قَولَهُ.» ⁽²⁾

«خداوند عمل بنده را نمی‌پذیرد، مگر آن‌که از گفتار وی خشنود باشد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِذَا عَاقَبْتَ فَارْفُق.» ⁽³⁾

«هرگاه از کسی بازخواست نمودی، نرم‌خوی باش.»

در حدیث دیگری فرموده‌اند:

«إِذَا عَاتَبْتَ فَاسْتَبْق.» ⁽⁴⁾

«هرگاه عتاب نمودی جای آشتی را باقی گذار.»

یا می‌فرمایند:

«مَنْ كَابَدَ الْأُمُورَ هَلَك.» ⁽⁵⁾

«هرکس در کارها سخت‌گیری کند هلاک می‌گردد.»

فرموده‌اند:

«مَنْ رَكِبَ الْعُنْفَ نَدِم.» ⁽⁶⁾

«هرکس بر مرکب درشتی سوار شود پشیمان گردد.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«اگر می‌خواهی احترام شوی، نرم‌خویانه برخورد کن و اگر می‌خواهی به تو اهانت شود، با خشونت رفتار کن.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ كَابَدَ الْأُمُورَ هَلَك.» ⁽¹⁾

«هرکس در کارها سخت‌گیری کند هلاک می‌گردد.»

در حدیث آمده است:

«كَمْ مِنْ صَعْبٍ یسَهَّلَ بِالرِّفْق.» ⁽²⁾

«چه بسیار امر مشکلی که با نرمی و آهستگی آسان می‌شود.»

معصوم (علیه السلام) می‌فرماید:

«بِالرِّفْقِ تُدْرَكُ الْمَقَاصِد.» ⁽³⁾

«انسان به وسیله مدارانمودن به مقصد خود خواهد رسید.»

امام صادق (علیه السلام) میفرمایند:

«مَنْ كَانَ رَفِيقاً فِي أَمْرِهِ نَالَ مَا يُرِيدُ مِنَ النَّاسِ.» ⁽⁴⁾

«کسی که در کارهایش رفق داشته باشد، به آنچه از مردم می‌خواهد می‌رسد.»

کلید رهایی برای آن دسته از افرادی که با همسر خود به بن‌بست رسیده‌اند در کلام امام حسین (علیه السلام) یافت می‌شود:

«مَنْ أَحْجَمَ عَنِ الرَّأْيِ وَ عَيِيَتْ بِهِ الْحِيَلُ كَانَ الرِّفْقُ مِفْتَاحَه.» ⁽¹⁾

«کسی که راه چاره بر او بسته شده، رفق،کلید گشایشش خواهد بود.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«کسی که مدارا را رها کند، امور ناخوشایند به او نزدیک می‌شوند.»

یکی از راه‌های اساسی اصلاح زندگی و رسیدن به آرامش عمل به فرموده حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است:

«وَ لِنْ لِمَنْ غَالَظَكَ فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَلِينَ لَك.» ⁽²⁾

«با کسی که با تو به درشتی برخورد می‌کند به نرمی برخورد کن؛ چراکه امید است او هم با تو نرم شود.»

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«از یک‌دیگر گذشت کنید که در این صورت کینه‌هایی که در میان شماست از بین خواهد رفت.» ⁽³⁾

امام سجاد (علیه السلام) میفرمایند:

«وَ أَمَّا حَقُّ الْخَصْمِ الْمُدَّعِي عَلَيْكَ فَإِنْ كَانَ مَا يَدَّعِي عَلَيْكَ حَقّاً... كُنْتَ خَصْمَ نَفْسِكَ لَه... وَ إِنْ كَانَ مَا يَدَّعِيهِ بَاطِلًا رَفَقْتَ بِه... وَ أَلْقَيْتَ حَشْوَ الْكَلَام... وَ أَمَّا حَقُّ الْخَصْمِ الْمُدَّعَى عَلَيْهِ فَإِنْ كَانَ مَا تَدَّعِيهِ حَقّاً أَجْمَلْتَ فِي مُقَاوَلَتِهِ بِمَخْرَجِ الدَّعْوَى فَإِنَّ لِلدَّعْوَى غِلْظَةً فِي سَمْعِ الْمُدَّعَى عَلَيْهِ وَ قَصَدْتَ قَصْدَ حُجَّتِكَ بِالرِّفْقِ وَ

أَمْهَلِ الْمُهْلَةِ وَ أَبْيَنِ الْبَيَانِ وَ أَلْطَفِ اللُّطْف.» ⁽¹⁾

«حق کسی که علیه تو مدعی چیزی است: اگر ادعای او درست است، باید تو هم طرف او قرار بگیری و اگر ادعای او درست نیست،باید با او به نرمی برخورد کنی و حرف زننده به او نزنی... اما حق کسی که تو علیه او مدعی هستی: اگر ادعای تو درست است، باید به بهترین وجه با او گفتگو کنی و هر شاهد و دلیلی داری به ملایمت مطرح نمایی. باید هر چه بیشتر به او مهلت بدهی و سخنان خود را روشن بگویی و خیلی خیلی با او با مهربانی برخورد داشته باشی!»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِذَا سَمِعْتَ مِنَ الْمَكْرُوهِ مَا یؤْذِیكَ فَتَطَأْطَأْ لَهُ یخْطِك.» ⁽²⁾

«هرگاه سخن ناپسندی شنیدی که باعث آزارت شد، سرت را پایین انداز (سکوت کن) تا از تو درگذرد.»

در حدیث آمده است:

«أَعْظَمُ الْوِزْرِ مَنْعُ قَبُولِ الْعُذْر.» ⁽³⁾

«بزرگترین گناه نپذیرفتن پوزش است.»

معصوم (علیه السلام) می‌فرماید:

«أَجْمِلُوا فِي الْخِطَابِ تَسْمَعُوا جَمِيلَ الْجَوَاب.» ⁽⁴⁾

«مردم را نکو خطاب کنید تا جواب زیبا بشنوید.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«إنَّ اللّه َ لا یَقبَلُ عَمَلَ عَبدٍ حَتّى یَرضى قَولَهُ.» ⁽¹⁾

«خداوند عمل بنده را نمی‌پذیرد، مگر آن‌که از گفتار وی خشنود باشد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«عُنْوَانُ الْعَقْلِ مُدَارَاةُ النَّاس.» ⁽²⁾

«نرمی و مدارای با مردم نشانه عقل است.»

استفاده از قوای عقلانی در این امور منافعش سراسر خوشی و خرمی است.

مردی از اصحاب از همسرش به محضر مبارک امیرالمؤمنین (علیه السلام) شکایت کرد. حضرت ایستادند و خطبه خواندند. سپس فرمودند:

« ... در هر حالی با آنان مدارا کنید و در گفتار خوش‌رفتار باشید تا شاید آنان هم خوش‌رفتاری کنند.» ⁽³⁾

بهترین روان‌شناسی كه مؤثرترین رفتارها را تجویز کند ائمۀ اطهار (علیهم السلام) می‌باشند كه بهترین راه رام‌نمودن اخلاق تند زن یا شوهر را نرم‌خویی و مهربانی طرف مقابل بیان کرده‌اند. برای فراهم‌نمودن آسایش و صمیمیت در زندگی هیچ راهی جز خوش‌گفتاری و رفتار محبت‌آمیز وجود ندارد، مخصوصاً اگر این خوش‌رفتاری فقط از طرف یك نفر باشد كه طبق فرمایش امام (علیه السلام) تبدیل به دو طرفه خواهد شد.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«وَ لا ألَذَّ مَغَبَّةً وَ لِن لِمَن غالَظَکَ،فَإنَّهُ یُوشِکُ أن یَلِینَ لَکَ.» ⁽⁴⁾

«با آن کس که با تو درشتی کرد نرم باش که امید است به زودی در برابر

تو نرم شود.»

پیامبرگرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«فَأَشْفِقُوا عَلَيْهِنَّ وَ طَيِّبُوا قُلُوبَهُنَّ حَتَّى يَقِفْنَ مَعَكُم.» ⁽¹⁾

«با زنان مهربانی کنید و دل‌هایشان را به دست آورید تا با شما همراهی کنند.»

آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران نیز بپسند

كسب عالی‌ترین صفت انسانی (نرمی و ملایمت) كه ستون اصلی جوان‌مردی و ایمان است مستلزم چند امر مهم است كه با بررسی آن‌ها، مرد، به حقیقیت دین خواهد رسید. اول این‌كه طبق فرمایش امام (علیه السلام) آنچه برای خود نمی‌پسندیم نباید برای دیگری بپسندیم. مردها باید لحظه‌ای خود را جای زن خویش قرار دهند و به این سؤال پاسخ بدهند که آیا دوست دارند از جانب همسر خود تحقیر شوند یا حرمتشان هتک گردد؟

مردانگی امر و نهی به رعیت و سخت‌گیری به زیردستان نیست؛ بلكه عمل به فرمایش بالاست. در روایت آمده است:

«مِنْ حَقِ الرَّاعِی أَنْ يَخْتَارَ لِرَعِيَّتِهِ مَا يَخْتَارُهُ لِنَفْسِه.» ⁽²⁾

«سزاوار است که سرپرست آنچه برای خودش می‌پسندد برای رعیتش هم بپسندد.»

«عَجِبْتُ لِمَنْ يَرْجُو فَضْلَ مَنْ فَوْقَهُ كَيْفَ يَحْرِمُ مَنْ دُونَه.» ⁽³⁾

«متعجبم از کسی که به رحمت بی‌کران خدا امیدوار است و در عین حال زیر دستش را ناامید می‌کند.»

داشتن خوی‌سلطه‌جویی بر زن نه دستور معصومین است و نه قانونی اجتماعی؛ بلکه صرفاً سلطنت‌طلبی بیهوده‌ای است که نشان از کمبود روحی می‌دهد.

خداوند در قرآنش فرموده است که «از بسیاری از خطاهای شما می‌گذرم». پس باید دانست سختگیری‌هایی كه بر زنان اعمال می‌گردد، در واقع، نابجا بوده و بهتر آن است كه لحظه‌ای خود را در جایگاه طرف مقابل قرار داده و ناراحتی زن را درك نماییم و اول به اصلاح خود بپردازیم. همان‌طور که مرد دوست ندارد از جانب خدا که ولایتش از تمام ولایت‌ها أولی است تحت فشار قرار بگیرد، نباید همسر خویش را نیز با سخت‌گیری آزرده‌خاطر سازد:

«زن و مرد در ماهیت وجود یک‌سان هستند.» ⁽¹⁾

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ بَحَثَ عَنْ عُيُوبِ النَّاسِ فَلْيَبْدَأْ بِنَفْسِه.» ⁽²⁾

«کسی که به دنبال عیوب مردم است، باید از عیوب خود آغاز کند.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ أَبْصَرَ زَلَّتَهُ صَغُرَتْ عِنْدَهُ زَلَّةُ غَيْرِه.» ⁽³⁾

«کسی که به لغزش خویش توجه کند لغزش دیگران در مقابل دیدگانش کوچک می‌شود.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«کسی که لغزش خودش را نبیند، لغزش دیگران را بزرگ می‌بیند؛ چراکه

امتیاز انسان‌ها در صفاتِ عالی است، وگرنه در ماهیت، همه، یکی هستیم.»

در روایت آمده است:

«خدا همۀ شما را از یک تن آفرید.»

در نتیجه مبحث تغافل و اغماض، آن‌چنان دایره عفو گسترده می‌گردد كه اگر زن در هنگام دعوا و نزاع به بددهنی و اهانت نیز متوسل شد، باید آن را به پای ضعف نفس آن‌ها گذاشت و با عفو این موجود ضعیف و مظلوم، كه همانند دنده شكسته است، زندگی را غرق آرامش کرد.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«حتی اگر زن‌ها شما را دشنام دادند و بزرگان شما را سب کردند، آنان را با آزار به غضب نیاورید؛ زیرا آنان ضعیف القوا و ضعیف النفس و ضعیف العقول هستند.»

طبق نظریه‌ای كه عرضه نمودیم یكی از دلایل غضب و بدخلقی زنان مسئله برتری‌جویی بیش از اندازه بعضی از مردان است كه موجب آزار زنان می‌گردد. در روایت فوق نیز حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) تندی و غضب زنان را ناشی از آزار مردان عنوان فرمودند

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّهُنَّ عَيٌّ وَ عَوْرَةٌ... فَادْرَءُوا عَيَّهُنَّ بِالسُّكُوتِ.» ⁽¹⁾

«فرمان خدا را درباره زنان رعایت کنید؛ زیرا زنان پرخاش‌گرند... پس از پرخاش‌گری آنان با سکوت جلوگیری کنید.»

از حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) پرسیدند که زنان چه حقوقی بر مردان دارند؟ حضرت فرمودند:

«برادرم جبرئیل آن‌قدر به رعایت زنان سفارش می‌کرد که پنداشتم کلمه ناخوشایندِ اُف بر زنان روا نیست.»

طبق روایات، هر وقت مردان برای زنان ایده‌آل شدند، رفتار زنان نیز برای مردان مطلوب خواهد گشت. پس با این فرمایش، باید زن در دیدگاه مرد به منزله گلی بسیار لطیف و ضعیف باشد كه با كوچك‌ترین اشاره‌ای پرپر می‌شود و باید دائماً با او با مهربانی و نرم‌خویی رفتار کرد. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) به محمد حنفیه فرمودند:

«إِنَّ الْمَرْأَةَ رَيْحَانَةٌ وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ فَدَارِهَا عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ أَحْسِنِ الصُّحْبَةَ لَهَا فَيَصْفُوَ عَيْشُك.» ⁽¹⁾

«زن ریحانه و گل خانه مرد است، نه قهرمان كه به كارهای سخت واداشته شود. پس باید در همه حال مدارایش نمود و سخنان ملاطفت‌آمیز بر زبان راند تا زندگی باصفا شود.»

سخنی با زنان

البته باید توجه داشت که گذشت مرد از خطاهای همسرش به معنای بخشیده‌شدن گناه او در نزد خدا نیست. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«أَيُّمَا امْرَأَةٍ قَالَتْ لِزَوْجِهَا مَا رَأَيْتُ قَطُّ مِنْ وَجْهِكَ خَيْراً فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهَا.» ⁽²⁾

«هر زنی به شوهرش بگوید که من هرگز از تو خیری ندیده‌ام، اعمالش بر باد می‌رود.»

زن نیز در مقابل شوهرش وظایفی دارد که به برخی از آنها اشاره می شود:

مکلف‌کردن شوهر به آنچه در توان او نیست

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أَيُّمَا امْرَأَةٍ أَدْخَلَتْ عَلَى زَوْجِهَا فِي أَمْرِ النَّفَقَةِ وَ كَلَّفَتْهُ مَا لَا يُطِيقُ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهَا صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا إِلَّا أَنْ تَتُوبَ وَ تَرْجِعَ وَ تَطْلُبَ مِنْهُ طَاقَتَه.» ⁽¹⁾

«هر زنی که برای نفقه بر شوهرش فشار آورد و خارج از توانش بر او تحمیل کند، خداوند از او نه توبه‌ای می‌پذیرد و نه فدیه‌ای؛ مگر آن‌که توبه کند و برگردد و در حد توان مرد از مرد چیزی بخواهد.»

همچنین فرموده‌اند:

«مَنْ كَانَتْ لَهُ امْرَأَةٌ لَمْ تُوَافِقْهُ وَ لَمْ تَصْبِرْ عَلَى مَا رَزَقَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَ شَقَتْ عَلَيْهِ وَ حَمَّلَتْهُ مَا لَمْ يَقْدِرْ عَلَيْهِ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهَا حَسَنَةً تَتَّقِي بِهَا حَرَّ النَّارِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهَا مَا دَامَتْ كَذَلِك.» ⁽²⁾

«هرکس زنی داشته باشد که آن زن با او ناسازگاری کند و به آنچه خداوند متعال روزیِ مرد کرده است قانع نباشد و بر شوهر خود سخت بگیرد و آنچه در توان او نیست بر وی تحمیل کند، خداوند از آن زن هیچ کار نیکی که نگه‌دار او از آتش باشد نمی‌پذیرد و تا زمانی که چنین است خداوند بر او خشمگین است.»

در روایتی دیگر فرمودند:

«لَا يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُكَلِّفَ زَوْجَهَا فَوْقَ طَاقَتِهِ وَ لَا تَشْكُوَهُ إِلَى أَحَدٍ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَا قَرِيبٍ وَ لَا بَعِيدٍ.» ⁽¹⁾

«بر زن روا نیست که شوهرش را بیش از توانش تکلیف کند یا از او نزد احدی از آفریدگان خداوند شکایت کند، خواه خودی باشد و خواه بیگانه.»

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أَلَا وَ أَيُّمَا امْرَأَةٍ لَمْ تَرْفُقْ بِزَوْجِهَا وَ حَمَلَتْهُ عَلَى مَا لَا يَقْدِرُ عَلَيْهِ وَ مَا لَا يُطِيقُ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهَا حَسَنَةً وَ تَلْقَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ عَلَيْهَا غَضْبَان.» ⁽²⁾

«آگاه باشید که هر زنی با شوهرش مدارا نکند و آنچه در توان او نیست بر او بار کند، خداوند هیچ کار نیکی را از وی نمی‌پذیرد و در حالی خداوند را دیدار می‌کند که خدا بر او خشم‌ناک است.»

در جای دیگری می‌فرمایند:

«مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَرْفَعُ عَيْنَهَا إِلَى زَوْجِهَا بِالْغَضَبِ إِلَّا كُحِّلَتْ بِرَمَادٍ مِنْ نَارِ جَهَنَّم.» ⁽³⁾

«زنی که با خشم به شوهرش نگاه کند، در روز قیامت، آن چشم با خاکستر آتش جهنم سرمه کشیده می‌شود.»

منت‌نهادن بر شوهر

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أَيُّمَا امْرَأَةٍ مَنَّتْ عَلَى زَوْجِهَا بِمَالِهَا فَتَقُولُ إِنَّمَا تَأْكُلُ أَنْتَ مِنْ مَالِي لَوْ أَنَّهَا تَصَدَّقَتْ بِذَلِكَ الْمَالِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهَا إِلَّا أَنْ يَرْضَى عَنْهَا زَوْجُهَا.» ⁽¹⁾

«هر زنی که با دارایی خود بر شوهرش منت نهد و بگوید که تو از ثروت من می‌خوری، اگر تمام آن ثروت را هم در راه خدا صدقه بدهد، خداوند از او نمی پذیرد؛ مگر آن‌که شوهرش از او راضی شود.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«لَوْ أَنَّ جَمِيعَ مَا فِي الْأَرْضِ مِنْ ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ حَمَلَتْهُ الْمَرْأَةُ إِلَى بَيْتِ زَوْجِهَا ثُمَّ ضَرَبَتْ عَلَى رَأْسِ زَوْجِهَا يَوْماً مِنَ الْأَيَّامِ تَقُولُ مَنْ أَنْتَ إِنَّمَا الْمَالُ مَالِي حَبِطَ عَمَلُهَا وَ لَوْ كَانَتْ مِنْ أَعْبَدِ النَّاسِ إِلَّا أَنْ تَتُوبَ وَ تَرْجِعَ وَ تَعْتَذِرَ إِلَى زَوْجِهَا.» ⁽²⁾

«اگر زن همۀ طلا و نقره‌های روی زمین را به خانه شوهرش ببرد و سپس روزی از روزها بر سر او بزند و بگوید که تو کیستی؟ این دارایی مال من است، حتی اگر از عابدترین مردمان باشد اعمالش بر باد می‌رود؛ مگر آن‌که توبه کند و از سخنش برگردد و از شوهرش پوزش بخواهد.»

امام صادق (علیه السلام) در این‌باره فرمودند:

«مَلْعُونَةٌ مَلْعُونَةٌ امْرَأَةٌ تُؤْذِي زَوْجَهَا وَ تَغُمُّه.» ⁽³⁾

«زنی كه شوهرش را اذیت كرده و او را محزون نماید ملعون است؛ ملعون است.»

شایان ذکر است که حتی گاهی زن مرد را اذیت می‌کند؛ اما نه به دلیل ناراحتی یا کینه‌ای؛ بلکه به دلیل محبتش به مرد:

«الْمَرْأَةُ تَغَارُ عَلَى الرَّجُلِ تُؤْذِيهِ قَالَ ذَلِكَ مِنَ الْحُب.» ⁽¹⁾

«زن مرد را اذیت می‌کند و این به جهت محبت است.»

پیامبر (صلی الله علیه و آله) علت این نوع محبت را این‌گونه بیان فرموده‌اند:

«ما يعدل الزّوج عند المرأة شي‌ء.» ⁽²⁾

«از دیدگاه زن هیچ چیز به اندازه شوهر ارزش ندارد.»

در صورت عمل کردن به وظایف است که در نهایت گاهی زن صالح حتی از مردان نیز برتری می‌یابد. و مصداق این روایت امام صادق (علیه السلام) می شود که فرمودند:

«فَرُبَّ امْرَأَةٍ أَفْقَهُ مِنْ رَجُل.» ⁽³⁾

«چه بسیار زنی که از مردی فقیه‌تر باشد.»

حتی زنان عاقل و مؤمن گاهی به لحاظ فیزیکی نیز دوشادوش مردان در عرصه‌های مختلفی بوده‌اند. این فضیلت تا آن‌جا ادامه دارد که در بحث نقصان عقل زن حدیثی است که بعضی از زنان را در این قاعده مستثنی نموده‌اند. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِيَّاكَ وَ مُشَاوَرَةَ النِّسَاءِ إِلَّا مَنْ جَرَّبْتَ بِكَمَالِ عَقْل.» ⁽⁴⁾

«از مشاوره با زنان بپرهیزید، مگر زنانی که کمال عقل آنان آزمایش شده باشد.»

امام صادق (علیه السلام) نیز زنان پارسا و عالم را ارج می‌نهند و می‌فرمایند:

«رُبَّ امْرَأَةٍ أَفْقَهُ مِنْ رَجُل.» ⁽¹⁾

«چه بسیار زنی که در دین شناختی ژرف‌تر از مرد دارد.»

قرآن نیز می‌فرماید:

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَر ⁽²⁾ «مردان و زنان با ایمان دوستان یک‌دیگرند كه دیگری را به كارهاى پسندیده وامى‌دارند و از كارهاى ناپسند باز‌مى‌دارند.»

این موضوع تا آن‌جا گسترش می‌یابد که عقول زنان به درجه‌ای از رشد و تعالی می‌رسد که ابواب علم بر آنان در سطح بسیار عالی گشوده می‌گردد. امام باقر (علیه السلام) چنین امتیازی را به بانوان مؤمن بشارت داده‌اند و می‌فرمایند:

«وَ تُؤْتَوْنَ الْحِكْمَةَ فِی زَمَانِهِ حَتَّى إِنَّ الْمَرْأَةَ لَتَقْضِي فِي بَيْتِهَا بِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى وَ سُنَّةِ رَسُولِ اللَّه (صلی الله علیه و آله) .» ⁽³⁾

«در زمان حکومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) همۀ مردم علم و حکمت می‌آموزند، تا آن‌جا که زنان در خانه‌ها با کتاب خدا و سنت پیامبر قضاوت می‌کنند.»

زن صالح هدیه‌ای الهی است. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«الِامْرَأَةُ الصَّالِحَةُ خَیرٌ مِنْ أَلْفِ رَجُلٍ غَيْرِ صَالِح.» ⁽⁴⁾

«یک زن شایسته از هزار مرد ناشایست بهتر است.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«الْمُؤْمِنَةُ أَعَزُّ مِنَ الْمُؤْمِن.» ⁽¹⁾

«زن مؤمن از مرد مؤمن عزیزتر است.»

ارزش صبر

همانگونه که گفته شد مهمترین اکسیری که مردان در مواجهه با همسران خود نیاز دارند صبر می باشد در روایات ما به صورت کلی تاکید ویژه ای بر صبر شده است که به برخی از این روایات اشاره می کنیم.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِذَا فَارَقَ الصَّبْرُ الْأُمُورَ فَسَدَتِ الْأُمُور.» ⁽²⁾

«اگر صبر از امور زندگی جدا شود کارها فاسد می‌گردد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«بِالصَّبْرِ تُدْرَكُ مَعَالِي الْأُمُور.» ⁽³⁾

«تنها با صبر است که می‌توان به امور بلندمرتبه دست یافت.»

حضرت عیسی (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِنَّكُمْ لَا تُدْرِكُونَ مَا تُحِبُّونَ إِلَّا بِصَبْرِكُمْ عَلَى مَا تَكْرَهُونَ.» ⁽⁴⁾

«تنها اگر در آنچه برای شما سخت است صبر کنید به آنچه دوست دارید، می‌رسید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«وارِداتِ الهُمُومِ (الامور) بِعَزائِمِ الصَّبرِ وَ حُسنِ الیَقِیِنِ.» ⁽¹⁾

«اندوه را با نیروی صبر و یقینی نیکو از خود دور ساز.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«الصَّبْرُ أَنْ يَحْتَمِلَ الرَّجُلُ مَا يَنُوبُهُ وَ يَكْظِمَ مَا يُغْضِبُه.» ⁽²⁾

«صبر آن است که فرد پیش‌آمدهای زندگی را تحمل کرده و خشم خودش را فرو بَرد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«أَصْلُ الصَّبْرِ حُسْنُ الْيَقِينِ بِاللَّه.» ⁽³⁾

«اصل صبر ریشه در یقین نیکو‌داشتن به خدای متعال است.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«كَمْ مِنْ صَبْرِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ فَرَحاً طَوِيلا.» ⁽⁴⁾

«چه بسیار صبر کوتاهی که شادمانی طولانی‌مدتی را می‌سازد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«بِالصَّبْرِ تُدْرَكُ الرَّغَائِب.» ⁽⁵⁾

«چیزهای دل‌پسند توسط صبر به دست می‌آیند.»

«لَنْ يَحْصُلَ الْأَجْرُ حَتَّى يُتَجَرَّعَ الصَّبْر.» ⁽⁶⁾

«اجر فقط در صورتی حاصل می‌گردد که انسان جرعه‌های تلخ صبر را بنوشد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«لَا حِلْمَ كَالتَّغَافُل.» ⁽¹⁾

«هیچ صبری مانند تغافل نیست.»

تغافل یعنی هیچ خطایی را از زن نبینی و هیچ حرف بدی را از او نشنوی و این بردباری از بهترین مرتبه‌های صبر است. امام سجاد (علیه السلام) فرمودند:

«واعلَم یا بُنیَّ !اَنَّ صَلاحَ الّدنیا بِحَذافِیرِها فی کَلِمَتَین:اِصلاحِ شأنِ المَعایِش، مل ءُ مِکیالٍ ثُلثاهُ فِطنَة و ثُلثُه تَغافُل؛لِأَنَّ الانسانَ لا یَتَغافَلُ اِلّا عَن شَی ءٍقد عَرَفَهُ فَفَطِنَ لَه.» ⁽²⁾

«پسرم، بدان که صلاح زندگی دنیا در دو کلمه است: سامان‌بخشیدن به زندگی به این است که پیمانه‌ای را با دو سوم هوشیاری و یک سوم چشم‌پوشی پر کنید؛ زیرا انسان وقتی از چیزی چشم‌پوشی می‌کند که از آن آگاه شده باشد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ لَمْ يَتَغَافَلْ وَ لَا يَغُضَّ [لَا يتقاض] عَنْ كَثِيرٍ مِنَ الْأُمُورِ تَنَغَّصَتْ عِيشَتُه.» ⁽³⁾

«هرکس چشم‌پوشی نکند زندگانی او تیره می‌گردد.»

«بِالصَّبْرِ تَخِفُ الْمِحْنَة» ⁽⁴⁾

«رنج با صبر کم می‌شود.»

صبر در مقابل زن

ورای اهمیت مقوله صبر در تمام شئون زندگی انسان ها در زندگی زناشویی صبر در برابر زن ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به همین خاطر روایات ما به خصوص مردان را توصیه به صبر در مقابل همسرانشان می کنند و برای آن پاداش ویژه ای در نظر می گیرند.

چون ساختار وجودی زنان بر اساس مصالح و حكمت الهی ضیعف آفریده شده و توان عقلی و جسمی آنان از مردان كمتر است و به جهت لطافت روحی و نداشتن برابری عقلی با مردان، در بیشتر اوقات از روی سهو و حتی گاهی عمد اشتباه‌های بسیاری را مرتكب می‌شوند كه منجر به آزار همسرشان می‌گردند. در این مواقع چاره‌ای جز بردباری و مدارا نیست. نتیجه این مدارا هم ایجاد آرامش در زن است و هم باعث سعادت مرد می‌شود. امام محمد باقر (علیه السلام) فرمودند:

«هركس آزار زنان را تحمل كند، اگرچه در برابر یک سخن ناروا باشد، خداوند او را از آتش جهنم آزاد می‌كند و بهشت را بر او واجب می‌گرداند. در نامه عمل او دویست هزار نیكی می‌نویسد و دویست هزار زشتی از آن محو می‌كند و مقام او را دویست هزار درجه بلند می‌نماید.»

شگفتی این‌جاست كه امام (علیه السلام) اهمیت تحمل این آزار را در ادامه روایت می‌فرمایند:

«وَ كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِكُلِّ شَعْرَةٍ عَلَى بَدَنِهِ عِبَادَةَ سَنَة.» ⁽¹⁾

«خداوند عزّوجل به تعداد موهای بدن مرد، عبادت یک سال را برای او می‌نویسد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«إِنَّ فِي الْجَنَّةِ دَرَجَةً لَا يَبْلُغُهَا إِلَّا إِمَامٌ عَادِلٌ أَوْ ذُو رَحِمٍ وَصُولٌ أَوْ ذُو عِيَالٍ صَبُور.» ⁽¹⁾

«در بهشت درجه‌ای است که فقط زمام‌دار عادل و خوش‌رفتار با خویشاوندانش یا مرد متأهل صابر به آن می‌رسند.»

همچنین فرمودند:

«كسی كه خوی ناستوده زن را برای خدا تحمل كند، هر نوبت صبرش ثواب زیادی دارد؛ چنان‌كه آن زن نیز گناه زیادی دارد.» ⁽²⁾

یا فرمودند:

«وَ مَنْ صَبَرَ عَلَى خُلُقِ امْرَأَةٍ سَيِّئَةِ الْخُلُقِ وَ احْتَسَبَ فِي ذَلِكَ الْأَجْرَ أَعْطَاهُ اللَّهُ ثَوَابَ الشَّاكِرِينَ.» ⁽³⁾

«كسی كه برای رضای خدا اخلاق بد زن را تحمل كند، خدا ثواب شكرگزاران به او عنایت می‌فرماید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«خَيْرُ مَنْ صَبَرْتَ عَلَيْهِ مَنْ لَا بُدَّ لَكَ مِنْه.» ⁽⁴⁾

«بهترین كسی كه باید در برابرش صبر داشته باشی كسی است كه تو را از او گریزی نیست.»

چند نفر به شهر جناب هود (علیه السلام) وارد شدند و به منزل ایشان پناه آوردند. درب خانه ایشان را زدند. زن حضرت آمد و گفت که شما کیستید؟ آنان گفتند که ما از

شهرهای فلان و فلان هستیم و خشک‌سالی شهرهای ما را فراگرفته است. به نزد هود (علیه السلام) آمده‌ایم تا از خداوند بخواهد که بر ما باران بفرستد تا شهرهای ما سیراب گردد. آن زن گفت که اگر دعای هود به اجابت می‌رسید، برای خودش دعا می‌کرد که مزرعه‌اش از کم‌آبی سوخته و از بین رفته است. آنان پرسیدند که هود کجاست؟ زن ایشان گفت که او در فلان جاست. آن‌ها به نزد هود (علیه السلام) رفته و گفتند: «ای پیامبر خدا، خشک‌سالی بلاد ما را در بر گرفته و باران نمی‌بارد. از خداوند بخواه که باران ببارد و سرزمین ما را سیراب گرداند. حضرت هود (علیه السلام) آماده نماز شد. نماز خواند و برای آن‌ها دعا کرد و به آن‌ها فرمود: «شما برگردید. باران می‌بارد و شهرهایتان سیراب می‌شود». آنان گفتند: «ای پیامبر خدا، ما چیز عجیبی دیده‌ایم». حضرت فرمودند: «چه دیده اید»؟ آنان جریان را تعریف کردند.

حضرت هود (علیه السلام) فرمودند: «او زن من است و از خداوند می‌خواهم که به او طول عمر بدهد». پرسیدند: «چرا چنین»؟ حضرت فرمود: «خداوند هیچ مؤمنی را نیافریده، مگر این‌که برای او دشمنی است که او را آزار می‌دهد. دشمن من نیز همسر من است. پس دشمنی که در اختیار من است برایم بهتر است از دشمنی که من تحت اختیار او باشم.»

در روایت آمده است:

«فَقالَ: لا تَعجَبوا،فَإِنِّی سَأَلتُ الله تَعالی و قُلتُ:ما أَنتَ مُعاقِبُ لی بِهِ فِی الاخِرَةِ فَعَجِّلهُ لی فِی الدُّنیا. فَقالَ: إنَّ عُقوبَتَکَ بِنتُ فُلانٍ تَتَزَوَّجُ بِها و أنا صابِرُ عَلی ما تَرَونَ مِنها.»

«یونس (علیه السلام) فرمود که تعجب نکنید؛ زیرا من از خداوند متعال درخواست کرده‌ام و گفته‌ام که هر کیفری را می‌خواهی در آخرت به من بدهی، در

همین دنیا به من برسان. خداوند فرمود که کیفر تو دختر فلان مرد است که با او ازدواج می‌کنی. من با او ازدواج کردم و همان‌طور که می‌بینید، بر کارهای او صبر می‌کنم.»

از این امر دشوار حتی محمد و آل‌محمد نیز مستثنا نبوده‌اند.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«پدرم همسری داشت که او را آزار می داد؛ اما پدرم او را می‌بخشید.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«رَحِمَ الله عَبْداً أَحْسَنَ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ زَوْجَتِهِ فَإِنَّ الله عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ مَلَّكَهُ نَاصِيَتَهَا وَ جَعَلَهُ الْقَيِّمَ عَلَيْهَا.» ⁽¹⁾

«خدا رحمت كند بنده‌ای را كه بین خود و همسرش را اصلاح کند و با او خوش‌رفتاری كند؛ چراکه خداوند اختیار زن را به دست مرد سپرده و او را سرپرست زن قرار داده است.»

گفتار خوش؛ سبب الفت

امام سجاد (علیه السلام) می‌فرمایند:

«گفتار خوش مال را زیاد و رزق را فراوان می‌كند و موجب محبوبیت در خانواده و ورود به بهشت می‌شود.» ⁽²⁾

چنان‌كه در حدیث آمده و معروف عام و خاص گردیده است، بهترین سخنی كه باید به همسر خود گفت این است:

«قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِ إِنِّی أُحِبُّکِ لَا یَذْهَبُ مِنْ قَلْبِهَا أَبَداً.» ⁽³⁾

«اگر مرد به همسر خود بگوید كه من تو را دوست دارم، هرگز این سخن از دل زن بیرون نمی‌رود.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَا مِنْ شَيْ‌ءٍ أَجْلَبُ لِقَلْبِ الْإِنْسَانِ مِنْ لِسَان.» ⁽¹⁾

«برای جلب دل انسان چیزی مؤثرتر از زبان نیست.»

فرموده‌اند:

«أَجْمِلُوا فِي الْخِطَابِ تَسْمَعُوا جَمِيلَ الْجَوَاب.» ⁽²⁾

«زیبا سخن بگویید تا پاسخ زیبا بشنوید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«دَارُوهُنَّ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ أَحْسِنُوا لَهُنَّ الْمَقَال.» ⁽³⁾

«با زنان‌تان پیوسته مدارا کنید و با آنان زیبا سخن بگویید.»

امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«أَحْسِنُوا لَهُنَّ الْمَقَالَ لَعَلَّهُنَّ يُحْسِنَّ الْفِعَال.» ⁽⁴⁾

«با زنان زیبا صحبت کن تا رفتار آنان زیبا شود.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«فَدَارُوهُنَ عَلَى كُلِ حَالٍ وَ أَحْسِنُوا لَهُنَّ الْمَقَالَ لَعَلَّهُنَّ یحْسِنَّ الْفِعَال.» ⁽⁵⁾

«پس در هر حالی با آنان مدارا كنید و در گفتار و رفتار خوش‌رفتاری

نمایید. امید است كه آنان هم خوش‌رفتاری كنند.»

از نظر روحی و اخلاقی هیچ چیز برای تحكیم‌بخشیدن به زندگی همانند نرم‌زبانی و دوام مهر و محبت نیست:

«أَجْمِلُوا فِی الْخِطَابِ تَسْمَعُوا جَمِيلَ الْجَوَاب» ⁽¹⁾

«مردم را نکو خطاب کنید تا جواب زیبا بشنوید.»

امام صادق (علیه السلام) برای تداوم صفای زندگی فرمودند:

«زبان را حفظ كنید و آن را از سخنان زشت و ركیک نگاه دارید.» ⁽²⁾

خداوند در قرآن مجید برای راهنمایی بشر می‌فرماید:

وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنا ⁽³⁾ «با مردم نیكو سخن بگویید.»

طبق تجربه انسان‌های خبره، عمدۀ نزاع‌های بین زن و شوهر نتیجه بدزبانی است. چنین صفتی، به شدت، تنفر خداوند را در پی دارد. امام باقر (علیه السلام) فرمودند:

«خداوند مردم دشنام‌گویِ عیب‌جو و بدزبان و گدای سمج را دشمن دارد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«من قَالَ بمِا لا یَنبَغِی يَسمَعُ ما لا يَشتَهِي.» ⁽⁴⁾

«هرکس چیزی را که سزاوار نیست بگوید، آنچه دوست ندارد می‌شنود.»

در حدیث آمده است:

«نَكِيرُ الْجَوَابِ مِنْ نَكِيرِ الْخِطَاب.» ⁽¹⁾

«شنیدن جواب بد نتیجه بد صحبت‌کردن است.»

فرموده‌اند:

«إنّ اللَّه لا يقبل عمل عبد حتّى يرضى قوله.» ⁽²⁾

«خداوند عمل بنده را نمی‌پذیرد، مگر آن‌که از گفتار وی خشنود باشد.»

اهمیت شناسایی و آگاهی از روحیات زوجین قبل از ازدواج

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«اخْتَارُوا لِنُطَفِكُمْ فَإِنَّ الْخَالَ أَحَدُ الضَّجِيعَيْن.» ⁽³⁾

«برای نطفه‌های خود همسر شایسته انتخاب کنید؛ چراکه دایی یکی از دو هم‌بستر است.» ⁽⁴⁾

این آگاهی آن‌چنان حائز اهمیت است که باید برای آن به ائمۀ اطهار متوسل شد. امام صادق (علیه السلام) در این‌باره می‌فرمایند:

«إِذَا تَزَوَّجَ أَحَدُكُمْ كَيْفَ يَصْنَعُ قُلْتُ مَا أَدْرِي جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا هَمَّ بِذَلِكَ فَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ وَ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ يَقُولُ- اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ التَّزْوِيجَ فَقَدِّرْ لِي مِنَ النِّسَاءِ أَعَفَّهُنَّ فَرْجاً وَ أَحْفَظَهُنَّ لِي فِي نَفْسِهَا وَ مَالِي وَ أَوْسَعَهُنَّ رِزْقاً وَ أَعْظَمَهُنَّ بَرَكَةً وَ قَيِّضْ لِي مِنْهَا وَلَداً طَيِّباً تَجْعَلُهُ لِي خَلَفاً صَالِحاً فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ مَوْتِي.» ⁽⁵⁾

«هرگاه کسی تصمیم گرفت ازدواج کند، دو رکعت نماز بگذارد. سپس بگوید: خدایا من می‌خواهم ازدواج کنم. پس زنی را نصیب من کن که پاک‌دامن‌تر است و بر خود و اموال من نگه‌دارنده‌تر و پر روزی‌تر و پر برکت‌تر است. برایم فرزندی پاک مقدر فرما که در زندگی و پس از مردنم جانشینی شایسته قرارش دهی.»

مؤمن با عهدبستن بر حفاظت از نعمت‌های پروردگار می‌تواند از آسیب‌های فراوانی جلوگیری کند. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«اگر مرد بخواهد ازدواج کند باید بگوید که به میثاق خداوند عمل می‌کنم.» ⁽¹⁾

البته این موضوع دوطرفه است؛ چراکه امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«فَإِنْ كُنْتَ لَابُدَّ فَاعِلًا، فَبِكْراً تُنْسَبُ إِلَى الْخَيْرِ وَ إِلى حُسْنِ الْخُلُق.» ⁽²⁾

«چنانچه ناچار به ازدواج شدی، دختری را بگیر که او را به نیکی و اخلاق خوش می‌شناسند.»

یکی از مسائل مهمی که سعادت و آرامش مرد را فراهم می‌سازد، مهربان‌بودن و خوش‌اخلاق‌بودن زن است.

خوش‌خلقی

حتی اگر بعضی از زنان بسیار بدخلق باشند، باز هم با خوش‌خلقی می‌توان کشتی شکست‌خورده را به ساحل رساند؛ زیرا وعدۀ اهل‌بیت (علیه السلام) این است که پس از مدارا آرامش به ارمغان می‌آید.

برای تأیید این گفته به روایتی از حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) استناد می‌کنیم:

«لَا عَيْشَ أَهْنَأُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُق.» ⁽¹⁾

«خوش اخلاقی گواراترین نوع زندگی است.»

کسی که اخلاق خوشی داشته باشد دوست دارانش زیاد می‌شود و دل‌ها با او انس می‌گیرند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«حُسْنُ الْخُلُقِ نِصْفُ الدِّين.» ⁽²⁾

«خوش اخلاقی نیمی از دین است.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَا اسْتُجْلِبَتِ الْمَحَبَّةُ بِمِثْلِ السَّخَاءِ وَ الرِّفْقِ وَ حُسْنِ الْخُلُق.» ⁽³⁾

«چیزی مانند گشاده‌رویی و مدارا و خوش اخلاقی محبت را جلب نمی‌کند.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«تَحَبَّبْ إِلَى النَّاسِ يُحِبُّوكَ.» ⁽⁴⁾

«به مردم محبت کن تا آن‌ها هم تو را دوست بدارند.»

نرم‌خویی؛ موجب محبت

ارزش صفت خوش‌رویی و ملایمت آن است كه خداوند نیز به این صفت موصوف است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ الله تَبَارَكَ وَ تَعَالَى رَفِیقٌ يُحِبُ الرِّفْق.» ⁽¹⁾

«خداوند تبارک و تعالی ملایم است و ملایمت را دوست دارد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«إِنَّ فِي الرِّفْقِ الزِّيَادَةَ وَ الْبَرَكَةَ وَ مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْر.» ⁽²⁾

«در ملایمت بركت است و هركس از آن محروم شد از خیر و خوبی محروم شده است.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«مَا اصْطَحَبَ اثْنَانِ إِلَّا كَانَ أَعْظَمُهُمَا أَجْراً وَ أَحَبُّهُمَا إِلَى الله عَزَّ وَ جَلَّ أَرْفَقَهُمَا بِصَاحِبِه.» ⁽³⁾

«رفیقی که ملایمتش با رفیقش بیشتر باشد، پاداش و محبوبیتش پیش خداوند عزّوجل افزون‌تر است.»

امام محمد باقر (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ لِكُلِّ شَی‌ءٍ قُفْلًا وَ قُفْلُ الْإِيمَانِ الرِّفْق.» ⁽⁴⁾

«برای هر قفلی کلیدی است و کلید ایمان نرم‌خویی است.»

همچنین فرموده‌اند:

«هركس در كار خود ملایم باشد، به هرچه از مردم بخواهد می‌رسد.»

در حدیث آمده است:

«كسی كه دارای نرم‌خویی است از كمک خدا برخوردار می‌گردد.»

یا فرموده‌اند:

«نرم‌خویی باعث وسعت رزق می‌شود.»

همچنین می‌فرمایند:

«زینت انسان ملایمت و نرم‌خویی است.»

عامل مهم شعله‌ور‌شدن اختلاف‌ها تندخویی است. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«الِانْقِبَاضُ مِنَ النَّاسِ مَكْسَبَةٌ لِلْعَدَاوَةِ.» ⁽¹⁾

«ترش‌رویی موجب دشمنی می‌شود.»

در حدیث آمده است:

«نرم‌خویی میمنت دارد و خشونت نحس است.»

نرم‌خویی؛ موجب محبت

ارزش صفت خوش‌رویی و ملایمت آن است كه خداوند نیز به این صفت موصوف است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ الله تَبَارَكَ وَ تَعَالَى رَفِیقٌ يُحِبُ الرِّفْق.» ⁽²⁾

«خداوند تبارک و تعالی ملایم است و ملایمت را دوست دارد.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«إِنَّ فِي الرِّفْقِ الزِّيَادَةَ وَ الْبَرَكَةَ وَ مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْر.» ⁽³⁾

«در ملایمت بركت است و هركس از آن محروم شد از خیر و خوبی محروم شده است.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«مَا اصْطَحَبَ اثْنَانِ إِلَّا كَانَ أَعْظَمُهُمَا أَجْراً وَ أَحَبُّهُمَا إِلَى الله عَزَّ وَ جَلَّ أَرْفَقَهُمَا بِصَاحِبِه.» ⁽¹⁾

«رفیقی که ملایمتش با رفیقش بیشتر باشد، پاداش و محبوبیتش پیش خداوند عزّوجل افزون‌تر است.»

امام محمد باقر (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ لِكُلِّ شَی‌ءٍ قُفْلًا وَ قُفْلُ الْإِيمَانِ الرِّفْق.» ⁽²⁾

«برای هر قفلی کلیدی است و کلید ایمان نرم‌خویی است.»

همچنین فرموده‌اند:

«هركس در كار خود ملایم باشد، به هرچه از مردم بخواهد می‌رسد.»

در حدیث آمده است:

«كسی كه دارای نرم‌خویی است از كمک خدا برخوردار می‌گردد.»

یا فرموده‌اند:

«نرم‌خویی باعث وسعت رزق می‌شود.»

همچنین می‌فرمایند:

«زینت انسان ملایمت و نرم‌خویی است.»

عامل مهم شعله‌ور‌شدن اختلاف‌ها تندخویی است. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«الِانْقِبَاضُ مِنَ النَّاسِ مَكْسَبَةٌ لِلْعَدَاوَةِ.» ⁽³⁾

«ترش‌رویی موجب دشمنی می‌شود.»

در حدیث آمده است:

«نرم‌خویی میمنت دارد و خشونت نحس است.»

البته این بردباری‌ها، تحمل اذیت‌ها، مدارا با زنان، اظهار دوست‌داشتن و مهر‌ورزیدن به زنان نباید تا جایی از حد خود بیرون برود كه زن فرمان‌دار مرد و مرد فرمان‌بردار زن باشد؛ چراكه خداوند قوۀ تشخیص و تدبیر را در مرد قوی‌تر از زن قرار داده است. امام صادق (علیه السلام) در این‌باره فرمودند:

«طَاعَةُ النِّسَاءِ غَايَةُ الْجَهْل.» ⁽¹⁾

«فرمان‌برداری از زنان نهایت نادانی است.»

یعنی هر چیزی انتهایی دارد و نهایت جهل فرمان‌برداری از زن است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) نیز فرمودند:

«كُلُّ امْرِئٍ تُدَبِّرُهُ امْرَأَةٌ فَهُوَ مَلْعُون.» ⁽²⁾

«هر مردی كه اختیارش را به دست زن بسپارد ملعون است.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرموده‌اند:

«طَاعَةُ النِّسَاءِ نَدَامة.» ⁽³⁾

«اطاعت از زن موجب پشیمانی است.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«تسخیر اراده زنان نشوید؛ چراكه شما را به كارهای ناپسند فرامی‌خوانند.» ⁽⁴⁾

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«ثَلَاثَةَ إِنْ لَمْ تَظْلِمْهُمْ ظَلَمُوكَ السَّفِلَةُ وَ زَوْجَتُكَ وَ خَادِمُكَ.» ⁽¹⁾

«سه نفر هستند که اگر بر آنان چیره نشوی بر تو چیره می‌شوند: انسان فرومایه؛ همسر؛ خادمت.»

امام محمد باقر (علیه السلام) فرمودند:

«درباره راز خود با زنان مشورت نکنید و نسبت به نزدیکان‌تان از آنان اطاعت نکنید. به درستی که زن چون پیر شود خوبی‌هایش از بین میرود و بدی‌هایش باقی میماند: جمالش می‌رود و رحمش عقیم میشود و زبانش تند میگردد. به خلاف مرد که چون پیر شود بدی‌هایش میرود و خوبی‌هایش میماند: عقلش ثابت میماند و رأیش محکم و جهلش کم میشود.»

در نهایت، دوستی باز زن و گرامی‌داشتن او نباید از حد معمول تجاوز كند؛ چراكه باعث فساد می‌شود. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«لا تَعدُ بِکرامَتِها نَفسِها وَ لَا تُطْمِعْهَا أَنْ تَشْفَعَ لِغَیْرِهَا.» ⁽²⁾

«مبادا در گرامی‌داشتن زن زیاده‌روی كنی كه او را به طمع‌ورزی كشانده‌ای و باعث می‌شود برای دیگران به ناروا شفاعت كند.»

دوست‌داشتن زن برای احترام و تكریم اوست، نه این‌كه معبود مرد باشد؛ چراکه در یک دل محبت دو نفر نمی‌گنجد و دل مؤمن حرم خداست؛ یعنی فقط خانه خداست و كس دیگری در آن جای ندارد. حب زنان یکی از شاخه‌های مهم حب دنیاست. این محبت نباید در عرض دوستی با خدا و امامان معصوم (علیهم السلام) قرار بگیرد؛ بلكه دوست‌داشتن زن، به تعبیری، یعنی آزار‌نرساندن به زن و احترام و محبت‌کردن

به او. برای همین هم مرد باید در هنگام انجام این عمل نیت تقرب به خدا را داشته باشد تا در محبتش به زن رنگ الهی بدهد.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«درباره زنان و بردگان خدا را فراموش نكنید كه آخرین سخن پیامبرتان این است: سفارش می‌كنم به دو طبقه: زنان و بردگان.» ⁽¹⁾

مومن باید در چگونگی رفتار با همسرش از چند جهت خداوند را در نظر بگیرد جهت اول توجه خاص خداوند به زن است اگر انسان بداند که خداوند نسبت به زنان مومن عنایت توجه و حساسیت ویژه ای دارد خود عاملی است که انسان رفتار مناسبی با همسرش داشته باشد.

آری، زنان به دلیل ناتوانی‌شان در لطف پروردگار غرق می‌باشند. مؤمن نیز باید جوان‌مردی کرده و به پیروی از خدای خویش آنان را عفو نماید. امام صادق (علیه السلام) در این‌باره فرمودند:

«أَكْثَرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الْمُسْتَضْعَفِينَ النِّسَاءُ عَلِمَ اللَّهُ ضَعْفَهُنَّ فَرَحِمَهُن.» ⁽²⁾

«بیشتر اهل بهشت از طبقه مستضعفان و زنانند. خدا از ناتوانی آنان خبر داشت و به همین دلیل بر آن‌ها رحمت و ترحم فرمود.»

مؤمن نیز، به دلیل ضعف زن، باید بر او ترحم نماید، چنان‌كه فرموده‌اند:

«اتَّقُوا اللَّهَ فِي الضَّعِيفَيْنِ يَعْنِي بِذَلِكَ الْيَتِيمَ وَ النِّسَاء.» ⁽³⁾

«از خدا درباره دو ناتوان بترسید: یتیم و زن.» ⁽⁴⁾

در حدیث آمده است:

«ظُلْمُ الضَّعِيفِ أَفْحَشُ الظُّلْم.» ⁽¹⁾

«زشت‌ترین ستم ظلم بر ناتوان است.»

همچنین اسنان برای جلب رحمت الهی برای خودش با همسرش که به گونه ای زیردست او به حساب می آید با مهربانی و رحمت برخورد کند.

خداوند به حضرت موسی فرمود:

«أَمْسِكْ غَضَبَكَ عَمَّنْ مَلَّكْتُكَ عَلَيْهِ أَكُفَّ عَنْكَ غَضَبِي.» ⁽²⁾

«با کسی که تو را بر او مسلط کردند تندی نکن تا من هم با تو تندی نکنم.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«ارْحَمْ مَنْ دُونَكَ يَرْحَمْكَ مَنْ فَوْقَك.» ⁽³⁾

«به زیردست خود رحم کن تا بالادست تو به تو رحم نماید.»

در روایت آمده است:

«هرکس با زیردستانش خوبی کند، خداوند بزرگ بال رحمتش را بر وی می‌گستراند و در آمرزش خود داخلش می‌نماید.» ⁽⁴⁾

فرموده‌اند:

«مَنْ تَلِنْ حَاشِيَتُهُ يَسْتَدِمْ مِنْ فَوْقِهِ اَلْمَحَبَّةُ.» ⁽⁵⁾

«هرکس با اطرافیانش خوش‌خویی و نرمی کند، دائماً، محبت از بالای

سرش (از جانب خدا) بر وی می‌بارد.»

نکته دیگری که باید در هنگام برخورد با همسر توجه داشت، نکته ای است که قبلا همم به آن اشاره شد و آن این است که زن امانت خداوند است که چند صباحی در دنیا در اختیار مرد قرار گرفته

با این اوصاف باید به زن احترام گذاشت و قدر این امانت الهی را با تغافل از خطاهایش سپاس گذاشت كه همۀ انبیاء الهی همین روش را اختیار کرده‌اند.

حال می فهمیم که چرا طبق روایات محبت به زن از نشانه های ایمان است چرا که هرمقدار ایمان انسان به خداوند قوی تر باشد رفتارش با زن نیز بیشتر بوی خدایی م گیرد.. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«مِنْ أَخْلَاقِ الْأَنْبِيَاءِ صَلَّى الله عَلَيْهِمْ حُبُّ النِّسَاءِ و قَالَ مَا أَظُنُّ رَجُلًا يَزْدَادُ فِي الْإِيمَانِ خَيْراً إِلَّا ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ.» ⁽¹⁾

«از سیره ارزنده انبیا این بود كه زن را دوست می‌داشتند و برای خدا پذیرایی و احترام می‌کردند. گمان نمی‌كنم ایمان مردی افزون شود، مگر به افزایش دوستی زن و فرزند برای خدا.»

با زنان باید با ترحم و نرم‌خویی برخورد کرد تا در صفحۀ روزگار چیزی به نام طلاق باقی نماند. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در این‌باره فرمودند:

«مَا زَالَ جَبْرَئِيلُ يُوصِينِي بِالْمَرْأَةِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي طَلَاقُهَا إِلَّا مِنْ فَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ.» ⁽²⁾

«جبرئیل چنان درباره زنان سفارش كرد كه گمان كردم در غیر رخ‌دادن

گناه بزرگی، طلاق را تحریم خواهد كرد.»

طلاق مبغوض ترین مباح نزد خداوند

در مذمت چنین عملی فرموده‌اند:

«وَ مَا مِنْ شَيْ‌ءٍ أَبْغَضَ إِلَى الله عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الطَّلَاق.» ⁽¹⁾

«خداوند عزّوجل از هيچ كاری مثل طلاق نفرت ندارد.»

همچنین فرموده‌اند:

«قبل از ازدواج همسر خود را بیازمایید تا به طلاق و فراق مبتلا نشوید؛ زیرا طلاق نزد من از بدترین چیز هاست.»

برای جلوگیری از این بلای خانمان‌سوز، بهترین راه پیشگیری‌های اولیه است که باید قبل از ازدواج توسط پدر و مادرها صورت بگیرد.

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«إِنَّمَا النِّكَاحُ رِقٌ فَإِذَا أَنْكَحَ أَحَدُكُمْ وَلِيدَةً فَقَدْ أَرَقَّهَا فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ لِمَنْ يُرِقُّ كَرِيمَتَه.» ⁽²⁾

«ازدواج بنده شدن است. هر کس از شما دخترش را به ازدواج کسی در بیاورد او را بنده ساخته است. پس هر کدام از شما بنگرد که دُردانهاش را به بندگی چه کسی درمیآورد.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«لَا خَيْرَ فِي الْمُهَاجَرَةِ.» ⁽³⁾

«خیری در قهرکردن نیست.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«لَا يَفْتَرِقُ رَجُلَانِ عَلَى الْهِجْرَانِ إِلَّا اسْتَوْجَبَ أَحَدُهُمَا الْبَرَاءَةَ وَ اللَّعْنَةَ وَ رُبَّمَا اسْتَحَقَّ ذَلِكَ كِلَاهُمَا.» ⁽¹⁾

«دو نفر بر اثر قهر از هم جدا نمی‌شوند، مگر این‌که یکی از آن دو شایسته دوری از خدا و لعنت او خواهد بود. گاهی نیز هر دو موستجب آن می‌شوند.»

با توجه به این‌که منفورترین كار نزد خداوند متعال طلاق است، بعضی از انسان‌های بدسرشت، به جای اصلاح اختلاف‌ها، آتش اختلاف بین زن و شوهر را شعله‌ورتر می‌سازند. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) درباره این افراد فرمودند:

«مَنْ عَمِلَ فِي فُرْقَةِ بَيْنِ امْرَأَةٍ وَ زَوْجِهَا كَانَ عَلَيْهِ غَضَبُ الله وَ لَعْنَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَة.» ⁽²⁾

«هركس برای جدایی زن و شوهری گام بردارد، در دنیا و آخرت خشم و لعنت خدا بر اوست.»

در مقابل چه سعادت‌مندند افرادی که زوجین را به هم می‌رسانند. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) در این‌باره فرمودند:

«أَفْضَلُ الشَّفَاعَاتِ أَنْ تَشْفَعَ بَيْنَ اثْنَيْنِ فِي نِكَاحٍ حَتَّى يَجْمَعَ الله بَيْنَهُمَا.» ⁽³⁾

«بهترین واسطۀ خیر‌شدن‌ها این است كه میان دو نفری واسطه شوی تا خداوند با عقد ازدواج میان‌شان را جمع كند.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«صَلاَحُ ذَاتِ اَلْبَيْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ اَلصَّلاَةِ وَ اَلصِّيَامِ.» ⁽¹⁾

«اصلاح میان مردم از نماز و روزه برتر است.»

پاداش فراهم کردن رفاه خانواده

خدمت به همسر پاداش‌های عظیمی را در دنیا و آخرت به همراه خواهد داشت. امام رضا (علیه السلام) در این‌درباره فرمودند:

«مَنْ طَلَبَ هَذَا الرِّزْقَ مِنْ حِلِّهِ لِيَعُودَ بِهِ عَلَى نَفْسِهِ وَ عِيَالِهِ كَانَ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ الله.» ⁽²⁾

«هركس در طلب روزی حلال برای خود و افرادی كه تحت كفالتش هستند بكوشد، مثل جنگ‌جویی است كه در میدان‌های جنگ در راه خداوند متعال جهاد می‌نماید.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«كسی كه به بازار برود و هدیه‌ای برای خانواده‌اش بخرد مانند كسی است كه صدقه بر در خانه مستمندان ببرد. مرد باید اول هدیه را به دختران بدهد؛ چراكه هركسی دخترش را خرسند كند چنان است كه غلامی از نسل اسماعیل را آزاد نموده است و هركس چشم پسرش را روشن كند، گویا از ترس خدا گریسته است. كسی هم كه از ترس خدا بگرید، حق تعالی او را وارد بهشت‌های پرنعمت می‌كند.» ⁽³⁾

امام رضا (علیه السلام) در تأكید این مطلب فرمودند:

«صَاحِبُ النِّعْمَةِ یجِبُ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى عِيَالِه.» ⁽¹⁾

«بر شخص ثروت‌مند واجب است كه در مخارج بر خانواده اش وسعت بدهد.»

در روایت آمده است:

«ینْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یوَسِّعَ عَلَى عِيَالِهِ لِئَلَّا يَتَمَنَّوْا مَوْتَه.» ⁽²⁾

«سزاوار است که مرد ثروت‌مند به زندگی خانواده خود توسعه دهد تا آنان به علت سخت‌گیری او و محرومیت خودشان تمنای مرگ وی را ننمایند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«خِدمَتُكَ زَوجَتَكَ صَدَقَةٌ.» ⁽³⁾

«خدمتی که به زن خود می‌کنی صدقه است.»

اگر مرد در این‌باره بخل بورزد و معیشت را بر خانواده‌اش سخت کند، به حداقل بلایی كه متبلا خواهد گشت آه و نفرین زن خود است. مرحوم شیخ عبدالکریم حائری می‌فرمودند:

«دو عمل بود که من را به مقام و عزت رسانید تا توانستم به اسلام خدمت کنم. یکی از آن‌ها خدمتی بود که به همسرم می‌کردم: در نجف زنی از کار افتاده و پیر و کور داشتم که قادر به انجام هیچ کاری نبود. شب‌ها برای خوابیدن او را به پشت‌بام می‌بردم و صبح به پایین می‌آوردم. ظهرها او را بر دوش گرفته و به زیرزمین می‌بردم تا گرما او را اذیت نکند. حتی خودم غذا می‌پختم و به دهانش می‌گذاشتم. او هم بعضی اوقات می‌گفت

که آقا، خدا خیرت بدهد. من اکنون اثرهای دعای آن زن را به روشنی در زندگی خویش می‌بینم.» ⁽¹⁾

مرد نباید با سخت‌گیری‌های خود نفرین خانواده‌اش را برای خود بخرد. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«خداوند آن‌چنان كه برای ناراحتی زنان و كودكان خشم می‌کند، برای هیچ چیز دیگری به خشم نمی‌آید.» ⁽²⁾

آری، خداوند متعال نسبت به زنان بسیار ترحم می‌فرماید و به همین دلیل هم، کمک به بانوان از کمک به آقایان احر بیشتری دارد. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«إِنَّ الله تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى الْإِنَاثِ أَرَقُ مِنْهُ عَلَى الذُّكُور.» ⁽³⁾

«خداوند بر بانوان مهربان‌تر است تا بر مردان. هر مردی كه بانویی از فامیل خود را شاد کند، خداوند در روز قیامت او را شاد می‌کند.»

با وجود این تأکیدها، مرد تحت هیچ عنوانی نمی‌تواند همسر و فرزندان خود را رها کند كه گناهی بس عظیم است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«كَفَى بِالْمَرْءِ إِثْماً أَنْ يُضَيِّعَ مَنْ يَعُول.» ⁽⁴⁾

«این گناه برای مرد بس است كه خانواده خود را واگذارد.»

اگر كسی مرتكب این گناه شد، بداند كه لعن و نفرین امام خویش را برای خود خریده است؛ چنان‌كه فرموده‌اند:

«مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ يَعُول.» ⁽¹⁾

«هركس به خانواده خود رسیدگی نكند ملعون است.»

دایره این رسیدگی آن‌چنان گسترده است كه خداوند چنین فرمانی را صادر می‌فرمایند:

فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُن‌ ⁽²⁾ «وقتی زنان برای شما فرزند می‌آورند و به آنان شیر می‌دهند، شیربهای آنان را بدهید و آن‌ها را بی‌اجر نگذارید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به منزل ما آمدند. فاطمه (علیها السلام) نزدیک دیگ غذا نشسته بود و من هم برایش عدس تمیز می‌كردم. آن حضرت مرا با لقب یا ابالحسن (علیهما السلام) می‌خواندند. عرض كردم که بفرمایید. ایشان اظهار داشتند که بشنو از من آنچه به دستور پروردگارم می‌گویم: هر مردی در کارهای خانه به همسرش کمک کند، در برابر هر تار مویی كه بر بدنش روییده باشد، ثواب یک سال عبادتی را می‌برد كه تمام روزهایش را روزه گرفته و تمام شب‌هایش را به عبادت ایستاده و شب‌زنده‌داری نموده باشد. خداوند متعال به او ثوابی می‌بخشد كه به بندگان صابر خودش؛ مثل حضرت داوود (علیه السلام) و حضرت یعقوب (علیه السلام) و حضرت عیسی (علیه السلام) بخشیده است.

ای علی (علیه السلام)، كسی كه بدون سركشی و تكبر در كارهای منزل به همسر خود خدمت کند، پروردگار اسمش را در دفتر شهدا ثبت می‌كند و برایش

در برابر هر روز و شبی، ثواب هزار شهید و در برابر هر قدمی كه برمی‌دارد، ثواب یک حج و عمره می‌دهد و در برابر هر قطره‌ای كه از بدنش عرق بریزد، یک خانه در بهشت برایش منظور می‌نماید.

ای علی (علیه السلام)، خدمت یک‌ساعته به همسر در كارهای خانه بهتر است از: هزار سال عبادت؛ هزار حج و عمره؛ آزادی هزار بنده در راه خدا؛ شرکت در هزار جنگ در راه دین؛ عیادت هزار مریض؛ هزار نماز جمعه؛ هزار تشییع جنازه؛ هزار گرسنه‌ای كه برای رضای خداوند رحمان سیر گرداند؛ پوشاندن هزار برهنه؛ اهداء هزار اسب در راه پروردگار؛ دادن هزار دینار صدقه به مستمندان؛ تلاوت تورات، انجیل، زبور و قرآن؛ آزادكردن هزار اسیر؛ بخشیدن هزار شتر به فقرا. چنین مرد خدمت‌كار به همسر خود، پیش از بیرون‌رفتن از دنیا جایگاه خوب خود در بهشت را می‌بیند.

ای علی (علیه السلام)، كسی كه از خدمت به همسرش روی‌گردانی نکند و تكبر نورزد، بدون حساب وارد بهشت می‌شود. ای علی (علیه السلام)، خدمت به همسر كفاره گناهان كبیره است، خاموش‌كننده آتش خشم پروردگار جبار است، مهریۀ ازدواج با حورالعین است، موجب زیادشدن نیكی‌ها و سبب علو مقام مرد می‌باشد.

ای علی (علیه السلام)، فقط صدیق و درست‌كار یا شهید یا مردی كه خداوند متعال خیر دنیا و آخرتش را خواسته باشد به همسرش کمک می‌کند.» ⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ الله عَلَيْهِ يَحْتَطِبُ وَ يَسْتَقِي وَ يَكْنُسُ وَ كَانَتْ فَاطِمَةُ (علیها السلام) تَطْحَنُ وَ تَعْجِنُ وَ تَخْبِز.» ⁽²⁾

«حضرت اميرالمؤمنین (علیه السلام) در خانه به كارهای مشكل می‌پرداخت: هیزم جمع‌آوری می‌کرد و آب به منزل می‌آورد و جارو و نظافت منزل را به عهده داشت. حضرت فاطمه (علیها السلام) نیز گندم را با آسیاب دستی آرد می‌كرد و بعد از خمیركردن نان می‌پخت.»

مردها در تمام ابعاد زندگی امر به کمک به همسر خود شده‌اند؛ از قبیل توسعه در امور معیشتی در حد اعتدال. این کار که خود، نوعی عبادت محسوب می‌شود، بیشترین خشنودی خداوند را در بر دارد. امام زین العابدین (علیه السلام) فرمودند:

«أَرْضَاكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَسْبَغُكُمْ عَلَى عِيَالِه.» ⁽¹⁾

«كسی كه بیشتر به زندگی خانواده خود توسعه بخشد، بیشتر در معرض خشنودی خداوند است.»

البته بر زن نیز واجب است که در مقابل زحمت‌ها و خدمت‌های مرد و برای تداوم محبت زبانی شاکر و سپاس‌گزار داشته باشد. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِذَا أُخِذَتْ مِنْكَ قَذَاةٌ فَقُلْ أَمَاطَ اللَّهُ عَنْك.» ⁽²⁾

«اگر کسی خاشاکی را از بدن تو برداشت، به او بگو که خداوند آنچه ناخوش داری از تو دور کند.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«شُكْرُكَ لِلرَّاضِي عَنْكَ يَزِيدُهُ رِضًى وَ وَفَاءً.» ⁽³⁾

«سپاس‌گزاری تو از کسی که از تو راضی است، موجب رضایت و وفاداری وی می‌شود.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«شُكْرُكَ لِلسَّاخِطِ عَلَيْكَ يُوجِبُ لَكَ مِنْهُ صَلَاحاً وَ تَعَطُّفا.» ⁽¹⁾

«سپاس‌گزاری تو از کسی که از تو خشمگین است، سبب رفع ناراحتی و مهربانی او با تو می‌شود.»

همچنین امام زین العابدین (علیه السلام) فرمودند:

«بازار رفتن و خرید یک درهم گوشت برای اهل و عیالم كه هوس گوشت كرده‌اند، برای من از آزادكردن بنده محبوب‌تر است.» ⁽²⁾

اگر مؤمن به این دستورها پشت کند و مخصوصاً برای توسعه مالی خانواده‌اش تلاش نکند، از دایره ولایت اهل‌بیت (علیهم السلام) خارج می‌شود. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«لَیسَ مِنَّا مِنْ وُسِّعَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَتَّرَ عَلَى عِيَالِه.» ⁽³⁾

«كسی که خداوند به او وسعت زندگی داده و او بر خانواده خویش سخت می‌گیرد، از ما نیست.»

اگر مردی برای ادب‌کردن خانواده خویش آنان را در سختی و خواری نگاه دارد تا با این عمل قبیح همسر و فرزندانش نزد مردم خوار و ذلیل گردند، شایسته غضب خداوند است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«مبادا همسرت به واسطه تو بدبخت‌ترین انسان باشد.» ⁽⁴⁾

پیامبر (صلی الله علیه و آله) به امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«يَا عَلِيُّ (علیه السلام) خِدْمَةُ الْعِيَالِ كَفَّارَةٌ لِلْكَبَائِرِ وَ يُطْفِئُ غَضَبَ الرَّب.» ⁽¹⁾

«ای علی (علیه السلام)، خدمت به خانواده كفاره گناهان کبیره است و آتش غضب الهی را فرو‌می‌نشاند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) درباره مهرورزی به خانواده فرموده‌اند:

«چیزی كه مسلمان در راه خدا برای خانواده‌اش می‌خرد، ثواب صدقه را دارد.» ⁽²⁾

امام كاظم (علیه السلام) فرمودند:

«إِذَا وَعَدْتُمُ الصِّغَارَ فَأَوْفُوا لَهُمْ فَإِنَّهُمْ يَرَوْنَ أَنَّكُمْ أَنْتُمُ الَّذِينَ تَرْزُقُونَهُمْ وَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْضَبُ بِشَيْ‌ءٍ كَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْيَان.» ⁽³⁾

«به وعده‌ای كه به كودكان می‌دهید وفا كنید. آن‌ها شما را رازق خود می‌دانند. غضب خدا درباره ظلم به زنان و کودکان با چیز دیگری مقایسه‌کردنی نیست.»

وجوب پرداخت مهریه

در مجموعِ راهنمایی‌های ائمۀ اطهار (علیهم السلام) راجع به زن و با درنظر‌گرفتن تمامی كاستی‌های آنان، زنان باعث بقا و نشاط زندگی هستند و نتیجه ضایع‌كردن آن‌ها تباه‌شدن تمام اعضاء خانواده است. لذا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«زنان شادی‌بخش زندگی‌اند. هركس زنی بگیرد، نباید او را تباه كند.»

حتی اگر زن گاهی تلخ‌زبان بشود نیز باز شیرین است:

«الْمَرْأَةُ عَقْرَبٌ حُلْوَةُ اللَّسْبَة.» ⁽¹⁾

«زن عقربی است که نیشش شیرین است.»

پس نیش شیرین هیچ‌گاه زهرآلود نخواهد بود و جواب این نیش هم سكوت و مدارا و... است. رعایت حقوقی كه خداوند برای زن مقرر فرموده است باعث پایداری و تفاهم و آرامش در زندگی می‌گردد. یكی از حقوقی كه بسیار در دین به آن سفارش شده است مسئله پرداخت مهریه است كه متأسفانه در جامعه خیلی بی‌اهمیت جلوه داده می‌شود؛ در صورتی كه روزی كسی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پرسید که زن چه حقی بر مرد دارد؟ حضرت فرمودند:

«برادرم جبرئیل آن‌چنان سفارش زنان را کرد كه خیال كردم مرد حق ندارد به او اُف بگوید. او به من گفت که ای محمد (صلی الله علیه و آله)، درباره زنان از خدا بترسید. آنان رنج زندگی را تحمل می‌كنند. آن‌ها به مقتضاء دستور خداوند و نص قرآن مجید و سنت محمدی (صلی الله علیه و آله)، در برابر انتفاعی كه از آن‌ها می‌برید و حمل فرزندان‌تان در خود تا آن‌جایی كه در وقت وضع حمل گرفتار دردهای خطرناک می‌شوند، بر شما حلال شده‌اند. آنان حقوق واجبی بر عهدۀ شما دارند. با آن‌ها مهربان باشید و آنان را دل‌خوش نگاه دارید تا با شما بسازند. به آنان اظهار کراهت نكنید. در آنچه به عنوان مهریه به آنان داده‌اید طمع نورزید و چیزی از آن را به زور استرداد نکنید.» ⁽²⁾

قرآن کریم در این‌باره می‌فرماید:

وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْ‌ءٍ مِنْهُ نَفْساً فَكُلُوهُ

هَنيئاً مَريئاً ⁽¹⁾ «مهریه زنان را با رغبت بپردازید و چنانچه چیزی از آن را به میل خود به شما بخشیدند، بخورید؛ گوارای‌تان باد.»

چون مهریه حق هر زنی است، حتی کوتاهی در پرداخت آن از بزرگ‌ترین گناهان به شمار می‌آید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«پلیدترین گناه‌ها این‌هاست: قتل نفس؛ خودداری از پرداخت مهریۀ زن؛ ندادن اجرت كارگران.» ⁽²⁾

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«كسی كه ستم‌گرانه مهر زن را نپردازد، در پیشگاه خداوند متعال زناكار به حساب می‌آید. روز قیامت به او خطاب می‌شود که بنده من، كنیزم را بر حسب پیمانی كه با تو بستم به تو تزویج نمودم. تو به عهد من وفا نكردی و بر او ستم كردی. آن‌گاه خداوند به مقدار حق زن از حسنات مرد می‌گیرد و به همسرش می‌دهد و چون كار نیكی برای او نماند، به جرم پیمان‌شكنی به دوزخ می‌برندش؛ چراكه طبق آیۀ قرآن عهد و پیمان مسئولیت دارد.» ⁽³⁾

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) درباره تنفر خداوند از این عمل فرمودند:

«خداوند متعال هركسی را ممكن است بیامرزد، مگر آن كسی كه مهر زن را انكار كند یا دست‌مزد كارگر را غصب كند یا انسان آزادی را

بفروشد.» ⁽¹⁾

حقوق مرد بر زن

در رابطه با حقوق مرد بر زن روایتی نقل شده است كه برای بانوان گرامی جای بسی تأمل دارد؛ زیرا به فرموده امام (علیه السلام) جهاد زن اداكردن حق شوهر است. زنی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسید و عرض نمود: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، حق مرد بر زن چیست»؟ ایشان فرمودند:

«لازم است شوهر را اطاعت كند، از او نافرمانی نكند، بی‌اجازه از خانه او بیرون نرود و صدقه ندهد و روزۀ مستحبی نگیرد. هر وقت مرد اراده جماع كرد دریغ نكند؛ حتی اگر روی پالان شتر باشد. اگر زن بی‌رخصت از خانه بیرون برود، تا زمانی که به خانه برگردد، ملائكه آسمان و زمین و غضب و رحمت او را لعنت می‌كنند. زن باید با نیكوترین عطرها خود را خوش‌بو نماید و بهترین جامه‌ها را برای شوهرش بپوشد و بهترین زینت‌های خود را برای او بیاراید. باید هر روز و هر شب خویش را به شوهر بنمایاند كه اگر اراده جماع داشته باشد، خودداری نكند.»

خوشبختی و تداوم محبت در زندگی مستلزم رعایت نكته‌های مهمی از طرف زنان، به ویژه در مسائل مالی، می‌باشد. همچنین رعایت شئونات اخلاقی، چه در گفتار و چه در مسائل زناشویی، مسئلۀ بسیار مهمی است. امام معصوم (علیه السلام) فرمودند:

«جایز نیست زن بیش از توانایی مرد بر مرد تحمیل كند یا شكایت او را نزد دیگری، چه خویشان و چه بیگانگان، ببرد.» ⁽²⁾

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«وَيْلٌ لِامْرَأَةٍ أَغْضَبَتْ زَوْجَهَا.» ⁽¹⁾

«وای بر زنی كه شوهرش را ناراحت كند.»

وای بر زنی كه باعث ناراحتی و آزار شوهرش گردد كه هیچ‌یك از اعمالش پذیرفته نخواهد شد و به جای پاداش و بهشت، آتش را نصیب خویش خواهد کرد. زنی از حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) پرسید که حق مرد بر زن چیست؟ حضرت فرمودند:

«چنین نباشد كه بدون جلب توافق شوهر به هر جا بخواهد برود. اگر رفت، فرشتگان آسمان و زمین و ملائكه غضب و رحمت، همه، نفرینش می‌كنند تا برگردد.» ⁽²⁾

زن مؤمنی که طالب آرامش و سعادت است باید تحت فرمان شوهرش باشد؛ چنان‌كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«زنی كه شوهرش را بیازارد، تا زمانی شوهرش از وی راضی نگردد، حتی اگر شب و روزش را به نماز و روزه بگذراند و برده آزاد كند و مال‌هایش را در راه خدا انفاق نماید، نماز و هیچ‌یک از اعمال خیرش پذیرفته نمی‌شود و اولین كسی است كه وارد آتش می‌شود. همچنین هر مردی كه زنش را آزار دهد و در حق او ستم كند همین عذاب را خواهد داشت.» ⁽³⁾

آن چیزی كه بر شدت شعله‌های اختلاف می‌افزاید، بدون پرده حرف‌زدن است. دلیل بیشتر جدایی‌ها رعایت‌نکردن احترام و ادب در گفتار است كه آتش چنین امر قبیحی، آخرت زن را نیز بر باد خواهد داد.

اگر زنان از مرز پارسایی بیرون بروند، با مشاجره با شوهرشان به جایی خواهند

رسید كه مستحق عذاب می‌شوند و از رحمت حق دور می‌گردند. پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله) در این باره فرمودند:

«بعضی از شما زنان لعنت‌گو و ناسپاسید. ده سال در خانه شوهر در ناز و نعمت به سر می‌برید و اگر یک روز مرد تنگ‌دست شد یا نگرانی و اختلافی به وجود آمد، لطف و انعام شوهر را نادیده گرفته و می‌گویید که من هرگز از تو خیری ندیده‌ام. البته همۀ زن‌ها یک سان نیستند.» ⁽¹⁾

آنچه از روایات در خصوص ویژگی‌های روحی زنان به دست می‌آید تفکیک زنان خوب از بد است که هرکدام باید در جایگاه خود قرار بگیرند. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«إِنَّمَا الْمَرْأَةُ قِلَادَةٌ فَانْظُرْ مَا تَتَقَلَّدُ وَ لَيْسَ لِامْرَأَةٍ خَطَرٌ لَا لِصَالِحَتِهِنَّ وَ لَا لِطَالِحَتِهِنَّ وَ أَمَّا صَالِحَتُهُنَّ فَلَيْسَ خَطَرُهَا الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ هِيَ خَيْرٌ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ أَمَّا طَالِحَتُهُنَّ فَلَيْسَ خَطَرُهَا التُّرَابَ التُّرَابُ خَيْرٌ مِنْهَا.» ⁽²⁾

«برای زنان هم‌ردیفی نیست. نه برای خوبان آن‌ها و نه برای بدهای شان. طلا و نقره با زن‌های خوب برابری نمی‌کند؛ زیرا آنان از طلا و نقره برتر هستند. اما زنان بد از خاک کمترند.»

زنان پرهیزکار با تمام سختی‌ها، ناهمواری‌های زندگی، نامساعدبودن وضعیت مالی و...، با تمام توان خود، در صدد رفع نواقص و موانع و رعایت حقوق شوهر خویش می‌باشند. معصوم (علیه السلام) از آن‌ها به عنوان خدمت‌گزار دستگاه خداوند یاد کرده است؛ زیرا زن مؤمن دریافته است كه اولین سؤال پس از ولایت و نماز، مسئلۀ رعایت حال شوهر است كه فرموده‌اند:

«اول چیزی كه از زن در روز قیامت [پس از ولایت سؤال می‌كنند] نماز است و سپس از شوهرداری‌اش می‌پرسند.» ⁽¹⁾

خوش به سعادت زنی كه پس از ناراحت‌کردن همسرش از روی سهو، به عذرخواهی و رضایت‌طلبی اقدام می‌کند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«طُوبَى لِامْرَأَةٍ رَضِيَ عَنْهَا زَوْجُهَا.» ⁽²⁾

«خوش به حال زنی كه شوهرش از او راضی باشد.»

در روایت آمده است:

«زن فقط در صورتی می‌تواند حق خدا را ادا کند که حق شوهرش را ادا کرده باشد.» ⁽³⁾

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) به عمه خود فرمودند: «با شوهرت چگونه‌ای»؟ ایشان عرض کردند: «برای او از هیچ کاری کوتاهی نمی‌کنم؛ مگر کاری که از توانم خارج باشد». حضرت فرمودند:

«فَانظُری أینَ أنتِ مِنهُ ؟ فإِنَّما هُوَ جَنَّتُکِ و نارُکِ.» ⁽⁴⁾

«ببین در نظر او چه جایگاهی داری؛ زیرا او، در حقیقت، بهشت و دوزخ توست.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«بهترین زنان شما را كه بهشت در انتظارشان است معرفی كنم؟ زنی كه فرزندآور و مهربان باشد و هرگاه شوهرش را بیازارد یا ناراحت كند، به

پوزش‌خواهی نزد شوهرش بیاید و دست او را بگیرد و بگوید که به خدا تا تو راضی نشوی خواب به چشم من نخواهد رفت.» ⁽¹⁾

پاداش تحمل بدخلقی

مدارا با تندخویی مردان اجری نیکو برای زنان دارد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«مَنْ صَبَرَتْ عَلَى سُوءِ خُلُقِ زَوْجِهَا أَعْطَاهَا مِثْلَ ثَوَابِ آسِيَةَ بِنْتِ مُزَاحِم.» ⁽²⁾

«هر زنی كه بر بداخلاقی شوهرش صبر كند، خداوند مانند پاداش آسیه، دختر مزاحم، به او عطا می‌نماید.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«بهترین زنان شما زنی است كه خوش‌بو و خوش‌پخت باشد و به جا خرج كند و به موقع از اسراف خودداری کند. چنین زنی از كاركنان خداوند متعال است و خدمت‌گزاری خدا ناامیدی و پشیمانی ندارد.» ⁽³⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده‌اند که اگر زنی در خانه شوهرش، برای خدمت، چیزی را جابجا كند، خدا به او نظر رحمت می‌كند و كسی كه منظور نظر حق شد، از عذاب او در امان است.» ⁽⁴⁾

ائمۀ اطهار (علیهم السلام) فرموده‌اند:

«هر زنی هفت روز در جهت بهبود زندگی شوهرش تلاش كند، خداوند هفت در جهنم را به رویش می‌بندد و هشت در بهشت را به رویش

می‌گشاید تا از هر دری که خواست وارد بهشت شود.» ⁽¹⁾

همچنین فرموده‌اند:

«هر زنی غذای گوارا برای شوهرش تهیه كند، خداوند متعال در بهشت خوراک‌های گوناگونی برای او خلق می‌کند و به او می‌گوید که در مقابل زحمت‌هایی كه در گذشته كشیده‌ای بخور و بنوش.» ⁽²⁾

همچنین فرموده‌اند:

«هر زنی جرعه آبی به دست شوهرش بدهد، ثواب بیش از یک سال عبادتی را می‌برد كه روزهایش را روزه و شب‌هایش را مشغول نماز باشد.» ⁽³⁾

حضرت موسی‌بن‌جعفر (علیهما السلام) فرمودند:

«جهاد زن خوش‌رفتاری با شوهر است.» ⁽⁴⁾

در روایت آمده است:

«خوش‌رفتاری یکی از زن‌ها با شوهرش و اشتیاق او برای جلب رضایت همسرش، با همۀ فضائل و اعمال مردان برابری می‌کند.» ⁽⁵⁾

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«یک زن نیكو از هزار مرد غیر نیكو بهتر است.»

همچنین مزد صبر زنان در برابر رفتار ناخوشایند مردان را می‌توان در کلام رسول خدا (صلی الله علیه و آله) جست‌وجو کرد:

«خداوند متعال از سه گروه از زنان عذاب قبر را برمی‌دارد و حشر آنان با حضرت زهرا (علیها السلام) خواهد بود: زنی كه بر بدخلقی شوهرش صبر کند؛ زنی كه بر غیرت شوهرش صبر كند؛ زنی كه مهریه‌اش را به همسرش ببخشد. خداوند متعال برای هر یک از این کارها، ثواب هزار شهید عطا می‌فرماید و برای هر یک از این اعمال، ثواب یک سال عبادت را ثبت می‌كند.» ⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرمایند:

«يَجِبُ عَلَى المَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ عَلَى زَوْجِهَا عَلَى الضَّرِّ وَ النَّفْعِ وَ تَصْبِرَ عَلَى الشِدَّةِ وَ الرَّخَاءِ كَمَا صَبَرَتْ زَوْجَةُ أَيُّوبَ الْمُبْتَلَى صَبَرَتْ عَلَى خِدْمَتِهِ ثَمَانِيَ عَشْرَةَ سَنَةً تَحْمِلُهُ عَلَى عَاتِقِهَا مَعَ الْحَامِلِينَ وَ تَطْحَنُ مَعَ الطَّاحِنِينَ وَ تَغْسِلُ مَعَ الْغَاسِلِينَ وَ تَأْتِيهِ بِكِسْرَةٍ يَأْكُلُهَا وَ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَانَتْ تُلْقِيهِ فِي الْكِسَاءِ وَ تَحْمِلُهُ عَلَى عَاتِقِهَا شَفَقَةً وَ إِحْسَاناً إِلَى اللَّهِ وَ تَقَرُّباً إِلَيْهِ عَزَّ وَ جَل.» ⁽²⁾

«زن باید با شوهرش در زیان و سود و سختی و آسایش بسازد؛ چنان‌که همسر ایوبِ بلاکش صبر کرد: صبورانه هجده سال به او خدمت کرد. مانند بارکش‌ها او را بر پشت خود حمل می‌کرد.با آسیابان‌ها آسیاب می‌کرد. با گازران گازاری می‌کرد. تکه نانی برایش می‌آورد و ایوب می‌خورد و خداوند را شکر می‌کرد. همسرش او را در پارچه‌ای می‌نهاد و بر پشت خود حمل می‌کرد و این همه را از سرِ دل‌سوزی و نیکی برای خدا و تقرب جستن به خداوند انجام می‌داد.»

زینت‌نمودن زن برای شوهر

یكی از راه‌های بسیار سریع برای خوش‌حالی مردان و جذب قلوب آنان آراستن

و آرایش زن برای همسرش است:

«لَو لا انّ المراة تصنع لزوجها لصلفت عنده.» ⁽¹⁾

«اگر زن خود را برای شوهرش نمی‌آراست، بی‌گمان، در دل او جا نمی‌گرفت.»

در روایت آمده است:

«عَلَيْهَا أَنْ تَطَيَّبَ بِأَطْيَبِ طِيبِهَا وَ تَلْبَسَ أَحْسَنَ ثِيَابِهَا وَ تَزَيَّنَ بِأَحْسَنِ زِينَتِهَا وَ تَعْرِضَ نَفْسَهَا عَلَيْهِ غُدْوَةً وَ عَشِيَّةً وَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ حُقُوقُهُ عَلَيْهَا.» ⁽²⁾

«بر زن لازم است که بهترین عطر را بزند و بهترین لباس را بپوشد و بهترین زینت و آرایش را داشته باشد. او باید هر روز خویش را به شوهرش عرضه کند. البته حقوق شوهر بیش از اینهاست.»

امام باقر (علیه السلام) نیز فرمودند:

«سزاوار نیست که زن بدون زیور باشد؛ ولو این‌كه گردن‌بندی به گردن بیاویزد. سزاوار نیست دستش را بی‌رنگ و ساده بگذارد؛ ولو این‌كه حنایی به دست بكشد؛ حتی اگر سال‌خورده باشد.» ⁽³⁾

از امام باقر (علیه السلام) پرسیدند: «گیسوبندی که زنان به موی سر خود وصل می‌كنند چه حکمی دارد»؟ حضرت فرمودند:

«مانعی ندارد. هر آرایشی كه زن برای شوهرش بكند جایز است.» ⁽⁴⁾

یکی از اسباب آرایش خوش‌بوکردن خود است. عطرزدن در روایت از اهمیت

فوق‌العاده‌ای برای جلب نظر همسر برخوردار است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«زن مسلمان باید خود را برای شوهرش خوش‌بو كند.» ⁽¹⁾

این نوع عمل‌کرد از ناحیه زنان، خود، بهترین طریق برای اشباع چشم و دل شوهران‌شان در برابر تمایل‌های نفسانی است. همچنین مهم‌ترین عامل جلوگیری از فساد مردان در جامعه، خودآرایی زنان برای شوهرشان است. البته زن نیز به اظهار عشق و علاقه از طرف همسرش نیازمند است:

«لَا غِنَى بِالزَّوْجَةِ فِيمَا بَيْنَهَا وَ بَيْنَ زَوْجِهَا... إِظْهَارُ الْعِشْقِ لَهُ بِالْخِلَابَة...» ⁽²⁾

«زن در روابط بین خود و شوهرش از سه خصلت بی‌نیاز نیست: با زبانی نرم و لطیف و با دل‌ربایی عشق خود را به همسرش اظهار نماید و... .»

چنین عملی بهترین نوع تسخیر قلوب همسران است. البته مردان نیز در برابر این‌گونه اظهار محبت‌ها باید عکس‌العمل مثبتی از خود نشان دهند، نه این‌که مثل بعضی از انسان‌های متکبر کفران نعمت نمایند. زنی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض كرد که شوهرم از من دوری می‌كند. حضرت فرمودند: «خود را خوش‌بو كن تا به تو نزدیک شود». زن در جواب عرض کرد که تمام بوهای خوش را استعمال کرده‌ام. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«اگر شوهر تو می‌دانست چه ثوابی در نزدیک‌شدن به زنش نهفته است، هرگز از تو دوری نمی‌كرد؛ زیرا چون متوجه تو شود، دو فرشته او را فرا‌می‌گیرند و ثوابش مانند آن است كه شمشیر كشیده و در راه خدا جهاد كند. چون با زنش نزدیکی کند، گناهانش مثل برگ خزان می‌ریزد و چون

غسل كند از گناهان پاک می‌شود.»

همچنان كه احترام به همسر و عفو از خطاهای او بر مرد لازم است، حقوق بی‌شماری نیز به گردن زن است كه باید برای رضایت خداوند آنها را ادا کند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«لَوْ أَمَرْتُ أَحَداً أَنْ يَسْجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرْتُ الْمَرْأَةَ أَنْ تَسْجُدَ لِزَوْجِهَا.» ⁽¹⁾

«اگر مردم را امر می‌كردم كه برای غیر خدا سجده كنند، هر آیینه می‌گفتم که زنان برای شوهران‌شان سجده نمایند.»

البته مرد در دیدگاه زنان مؤمن آنچنان است که حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرموده‌اند:

«إنّ للزّوج من المرأة لشعبة ما هی لشی‌ء.» ⁽²⁾

«شوهر در نزد زن مقامی دارد که هیچ چیز دیگری ندارد.»

در اهمیت رعایت حقوق شوهر آمده است:

«زن نباید برای این‌که شوهرش را از خواسته‌اش بازدارد، نمازش را طول بدهد. هر زنی كه شوهرش او را برای جماع بخواند و او تأخیر كند تا شوهرش خوابش ببرد، تا زمانی که شوهرش بیدار شود، پیوسته، ملائكه او را لعنت می‌كنند.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) لِبَعْضِ الْحَاجَةِ فَقَالَ لَهَا لَعَلَّكِ مِنَ الْمُسَوِّفَاتِ قَالَتْ وَ مَا الْمُسَوِّفَاتُ يَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) قَالَ الْمَرْأَةُ الَّتِي يَدْعُوهَا زَوْجُهَا لِبَعْضِ الْحَاجَةِ

فَلَا تَزَالُ تُسَوِّفُهُ حَتَّى يَنْعُسَ زَوْجُهَا وَ يَنَامَ فَتِلْكَ لَا تَزَالُ الْمَلَائِكَةُ تَلْعَنُهَا حَتَّى يَسْتَيْقِظَ زَوْجُهَا.» ⁽¹⁾

«زنی برای کاری خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسید. حضرت فرمودند که نکند تو از مستوفات باشی؟ وی عرض کرد که مستوفات چیست؟ حضرت فرمودند که مستوفات زنی است که وقتی شوهرش می خواهد با او جمع شود، می‌گوید که زود می‌آیم؛ اما آن‌قدر طول می‌دهد که شوهرش به خواب برود. تا زمانی که شوهر این زن از خواب بیدار شود، ملائکه لعنتش می‌کنند.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«قَالَ رَسُولُ اللَّه (صلی الله علیه و آله) لِلنِّسَاءِ لَا تُطَوِّلْنَ صَلَاتَكُنَّ لِتَمْنَعْنَ أَزْوَاجَكُنَّ.» ⁽²⁾

«رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به زن‌ها فرمودند که نماز خود را طول ندهید تا بخواهید از نزدیکی‌نمودن شوهرتان مانع شوید.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«از جمله زنان بد زنانی هستند که چون شوهرشان با آنان خلوت کند، شوهرشان را مانع می‌شوند و مانند شتر چموشی بدرکابی می‌کند.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پاداش های بی‌شمار رعایت این حقوق را این‌گونه برشمرده‌اند:

«وقتی مرد مؤمن به زن مؤمنش رو كند، دو ملک اطراف او را می‌گیرند و او مثل کسی است كه در راه خدا شمشیرش را برهنه نموده است. چون از مجامعت فارغ گردد، چنان برگ درختان در وقت خزان گناهانش ریخته می‌شود و چون غسل كند از گناهانش پاک می‌گردد.»

پس از این فرموده، زنی عرض كرد: «پدر و مادرم فدای شما باد، این ثواب‌ها

مال مردان است؟ پس برای زنان چه»؟ حضرت فرمودند:

«چون زن حامله شود، خداوند برای او ثواب كسی كه روزها را روزه گرفته باشد و شب‌ها را به عبادت ایستاده باشد می‌نویسد. چون درد زایمان زن را فرابگیرد، كسی غیر از خدا ثواب او را نمی‌داند و چون وضع حمل كند، خداوند در برابر هر جرعه شیری که نوزادش می‌خورد، حسنه‌ای برایش می‌نویسد و گناهی را محو می‌کند.» ⁽¹⁾

آن درختی كه به دست زن و شوهر كاشته می‌شود، میوه‌ای بسیار لذت‌بخش است كه همۀ مخلوقات برای بارآوری چنین میوه‌ای خلق شده‌اند و آن فرزندی است كه از این درخت به وجود خواهد آمد و لذت دنیایی را تبدیل به لذات معنوی می‌کند. یكی از اهداف مهم نزدیكی زن و شوهر بقاء حیات است. ثمره نزدیكی مؤنث و مذكر ایجاد موجودی است كه پس از مدتی صاحب عقل می‌گردد و به وسیله دلایل عقلانی درمی‌یابد كه خالق او خدایی است كه او را از نطفۀ گندیده خلق کرده است. آن‌گاه است كه عظمت الهی در قلب چنین كسی جای خواهد گرفت و معبود خود را خواهد پرستید. سپس به بركت راهنمایی‌های امامان معصوم (علیهم السلام) با معرفتی رفیع و محبتی خالص وارد بهشت جاودانه می‌گردد.

همچنین روایت دیگری نیز در اهمیت این مطلب نقل شده است:

«وقتی عثمان‌بن‌مظعون می‌خواست زن خود را طلاق دهد، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند که ای عثمان‌بن‌مظعون، این كار را نكن؛ چون اگر بنده مؤمن دست زنش را بگیرد، خداوند برای او ده حسنه می‌نویسد و ده گناه از او محو می‌کند. اگر مرد زنش را ببوسد، خداوند برای او صد حسنه می‌نویسد

و صد گناه را از او محو می‌کند. اگر با او جماع كند، خداوند برای او هزار حسنه می‌نویسد و هزار گناه را از او محو می‌کند. ملائكه نزد زن و شوهر حاضر می‌شوند و چون غسل كنند، خداوند در برابر هر قطره آبی که بر موهای‌شان سرازیر می‌شود، ثوابی برای‌شان می‌نویسد و گناهی از آنان محو می‌كند. اگر این غسل در شب سردی باشد، خداوند به ملائكه می‌فرماید که به این دو بنده‌ام نگاه كنید که در شب سرد غسل كردند؛ چون می‌دانند من خدای‌شان هستم. من شما را شاهد می‌گیرم كه آنان را آمرزیدم و اگر از این مجامعت طفلی به وجود آید، در بهشت غلام‌شان خواهد بود. سپس حضرت با دست مبارک به سینه عثمان‌بن‌مظعون زدند و فرمودند که از سنت من كناره مگیر كه هر كس آن را انكار كند، ملائكه در روز قیامت صورتش را از حوض من برمی‌گردانند.» ⁽¹⁾

البته این‌گونه استنکاف در برابر لذت‌های الهی و تولید نسل، شاید از سوی بعضی از خانم‌ها هم اتفاق بیفتد. زنی به حضرت باقر (علیه السلام) عرض کرد: «خدا کارت را به سامان کند، من ترکِ هوس کرده‌ام». حضرت به او فرمودند: «چه چیزی را ترک هوس می‌دانی»؟ او عرض کرد: «نمی‌خواهم هیچ‌گاه ازدواج کنم». حضرت فرمودند: «برای چه»؟ او عرض کرد: «برای به دست‌آوردن فضیلت». حضرت فرمودند: «از این قصد خود بازگرد؛ زیرا اگر در این کار فضیلتی بود، فاطمه (علیها السلام) از تو به آن سزاوارتر بود؛ چراکه هیچ‌کس در فضیلت از او پیشی نمی‌گیرد.» ⁽²⁾

اهمیت آراستگی مرد

آمیزش مرد با زن ثواب بسیار زیادی دارد. جناب ابوذر از پیغمبر (صلی الله علیه و آله) پرسید: «با

این‌که آمیزش مرد با همسر خود کام‌روایی است، ثواب دارد»؟! حضرت فرمودند: «آری». سپس از ابوذر سؤال نمودند: «مگر کام‌گرفتن از راه نامشروع حرام نیست»؟ جناب ابوذر جواب داد: «چرا». آن‌گاه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «پس حلالش هم ثواب دارد.» ⁽¹⁾

همان‌گونه که مرد از همسر خود توقع آراسته‌بودن دارد، زن نیز چنین توقعی را از شوهرش دارد و مرد نیز باید این توقع را برآورده کند:

«نباید مرد خود را در برابر زن، كثیف و نفرت‌انگیز ظاهر كند.»

شخصی می‌گوید که دیدم امام كاظم (علیه السلام) خضاب نموده‌اند. عرض كردم: «قربانتان گردم، خضاب نموده‌اید»؟ حضرت فرمودند: «آری، آمادگی و خودآرایی مرد موجب افزایش عفت زن می‌شود. زنان به این جهت آلوده شده‌اند كه شوهران‌شان خود را نیاراسته‌اند. تو دوست داری زنت را آشفته و ژولیده ببینی؟» گفتم: «نه»! حضرت فرمودند: «زنت هم این‌چنین است. مضاف بر این، نظافت و خوش‌بویی و كوتاه‌كردن مو از اخلاق پیامبران است.» ⁽²⁾

امام رضا (علیه السلام) در اهمیت این موضوع، که رعایت‌نکردن آن باعث اشاعۀ فساد در جامعه می‌گردد، فرمودند:

«أَنَّ نِسَاءَ بَنِي إِسْرَائِيلَ خَرَجْنَ مِنَ الْعَفَافِ إِلَى الْفُجُورِ مَا أَخْرَجَهُنَّ إِلَّا قِلَّةُ تَهْيِئَةِ أَزْوَاجِهِنَّ وَ قَالَ إِنَّهَا تَشْتَهِي مِنْكَ مِثْلَ الَّذِي تَشْتَهِي مِنْهَا.» ⁽³⁾

«زنان بنی‌اسرائیل از عفت و تقوا دست كشیدند. علت آن هم این بود كه

شوهران‌شان خود را برای آن‌ها نمی‌آراستند. زن هم از مرد همان انتظاری را دارد كه مرد از او دارد.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«أَبْصَرَ رَسُولُ اللَّه (صلی الله علیه و آله) رَجُلًا شَعِثاً شَعْرُ رَأْسِهِ وَسِخَةً ثِيَابُهُ سَيِّئَةً حَالُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّه (صلی الله علیه و آله) مِنَ الدِّينِ الْمُتْعَةُ وَ إِظْهَارُ النِّعْمَة.» ⁽¹⁾

«روزی پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) مردی را دیدند که موهای سرش ژولیده، لباسش کثیف، پیراهنش آلوده و سر و وضعش پریشان و به‌هم‌ریخته است. به او فرمودند که لذت‌بردن و نشان‌دادن نعمت جزو دین است.»

یکی از عواقب نظیف‌نبودن مردان بستر‌سازی برای وسوسه‌شدن زنان است. رعایت نظافت و حفظ حقوق همسر وظیفه‌ای دو ظرفه است و باید در این زمینه پیرو اهل‌بیت (علیهم السلام) بود:

«إِنَّهَا تَشْتَهِي مِنْكَ مِثْلَ الَّذِي تَشْتَهِي مِنْهَا.» ⁽²⁾

«زن هم از مرد همان انتظاری را دارد كه مرد از او دارد.»

نه افراط، نه تفریط

البته در کنار این نوع احادیث که مؤمن را به لذات حلال ترغیب می‌کنند، روایاتی هم وجود دارند که زیاده‌روی در این کار را تقبیح می کنند؛ چراکه تفریط و افراط به یک اندازه مخرب هستند. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«زِيَادَةُ الشَّهْوَةِ تُزْرِي بِالْمُرُوَّة.» ⁽³⁾

«شهوت‌رانی بسیار مردانگی را معیوب می‌سازد.»

معصوم (علیه السلام) می‌فرماید:

«مَنِ اسْتَمْتَعَ بِالنِّسَاءِ فَسَدَ عَقْلُه.» ⁽¹⁾

«کسی که بسیار با زنان بیامیزد و از آن‌ها بهره ببرد عقلش تباه می‌شود.»

در حدیثی آمده است:

«لَا تُنَازِعِ السُّفَهَاءَ وَ لَا تَسْتَهْتِرْ بِالنِّسَاءِ فَإِنَّ ذَلِكَ يُزْرِي بِالْعُقَلَاء.» ⁽²⁾

«با نادان‌ها نستیز و دل‌باختۀ زنان نباش؛ زیرا این کار خردمندان را هم آلوده می‌کند.»

فرموده‌اند:

«مَنْ أَكْثَرَ الْمَنَاكِحَ غَشِيَتْهُ الْفَضَائِح.» ⁽³⁾

«هرکس بسیار زن‌باز باشد رسوایی‌ها گریبانش را می‌گیرد.»

باید توجه داشت که حتی عقد موقت هم توصیه‌ای همیشگی و دائمی نیست و موقعیت صحیح آن در زمان های خاصی اتفاق میفتد؛ زیرا زیاده‌روی در این کار باعث ازهم‌پاشیدگی کانون گرم خانواده می‌شود. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به این پرسش که چرا گاهی مؤمن بیشتر از دیگران زن می‌گیرد، فرمودند:

«لِأَنَّهُ يَحْفَظُ فَرْجَهُ عَنْ فُرُوجٍ لَا تَحِلُّ لَهُ لِكَيْلَا تَمِيلَ بِهِ شَهْوَتُهُ هَكَذَا وَ هَكَذَا فَإِذَا ظَفِرَ بِالْحَلَالِ اكْتَفَى بِهِ وَ اسْتَغْنَى عَنْ غَيْرِهِ.» ⁽⁴⁾

«چون می‌خواهد خود را از روابط نامشروع نگاه دارد و غریزه جنسی خود

را به این سوی و آن سوی نکشاند. اما آن‌گاه که به همسر مشروع خویش دست یافت، به همان بسنده می‌کند و از دیگر زنان بی‌نیاز می‌گردد.»

امام کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند:

«لَا تُلِحُّوا عَلَى الْمُتْعَةِ إِنَّمَا عَلَيْكُمْ إِقَامَةُ السُّنَّةِ فَلَا تَشْتَغِلُوا بِهَا عَنْ فُرُشِكُمْ وَ حَرَائِرِكُمْ فَيَكْفُرْنَ وَ يَتَبَرَّيْنَ وَ يَدْعِينَ عَلَى الْآمِرِ بِذَلِكَ وَ يَلْعَنُونَا.» ⁽¹⁾

«زیاد صیغه نکنید. تکلیف شما فقط برپاداری سنت است؛ لکن خود را چنان سرگرم نسازید که از خانواده و همسران‌تان باز بمانید و در نتیجه، زنان‌تان به دین خدا کافر گردند، از آن و قانون‌گزار آن بیزاری بجویند، قانون‌گزار آن را نفرین کنند و بر ما نیز لعنت بفرستند.»

علی‌بن‌یقطین می‌گوید که از امام کاظم (علیه السلام) درباره متعه ازدواج موقت پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند:

«وَ مَا أَنْتَ وَ ذَاكَ وَ قَدْ أَغْنَاكَ اللَّهُ عَنْهَا.» ⁽²⁾

«تو را چه به متعه؟ با همسری که داری، خداوند تو را از آن بی‌نیاز کرده است.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«مَنْ أَرَادَ الْبَقَاءَ وَ لَا بَقَاءَ، فَلْيُبَاكِرِ الْغَدَاءَ وَ لْيُخَفِّفِ الرِّدَاءَ وَ لْيُقِلَّ غِشْيَانَ النِّسَاء.» ⁽³⁾

«هرکس می‌خواهد در عین فانی‌بودن به بقاء برسد، باید صبح زود صبحانه بخورد و از بدهکاری‌هایش را بکاهد و هم‌بستری با زنان را کم کند.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَ لِأَهْلِ التَّقْوَى عَلَامَاتٍ يُعْرَفُونَ بِهَا... وَ قِلَّةَ الْمُؤَاتَاةِ لِلنِّسَاء... .» ⁽¹⁾

«اهل تقوا نشانه‌هایی دارند که با آن شناخته می‌شوند: کم‌آمیختن با زنان؛ ... .»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:

«مَنْ مَلَكَ شَهْوَتَهُ كَانَ تَقِيّاً.» ⁽²⁾

«هرکس بر شهوت خود مسلط باشد باتقواست.»

اگر محبت وافر به چنین لذتی که باعث کم‌رنگ‌شدن تقوا و ازدست‌دادن قوای جسمی و روحی می‌گردد در بند اسارت عقل درآید و اعتدال آن حفظ گردد، خود عبادتی است که باعث تقویت قوای ایمان و استفاده از لذات دنیوی می‌شود.

فرزند آوری

شیطان همیشه فقر را مانعی برای ایجاد چنین گوهری القاء می‌نماید. بكربن‌صالح می‌گوید که به ابوالحسن (علیه السلام) نامه‌ای با این مضمون نوشتم: «پنج سال است از داشتن بچه خودداری كرده‌ام؛ زیرا همسرم بچه نمی‌خواهد و می‌گوید که بزرگ‌كردن فرزندان با وجود تنگ‌دستی مشكل است. شما چه می‌فرمایید». حضرت در جواب این نامه مرقوم فرمودند:

«اطْلُبِ الْوَلَدَ فَإِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُهُم.» ⁽³⁾

«بچه بخواه كه خداوند به آن‌ها روزی می‌دهد.»

انسان باید در هر حالی در برابر تقدیر خدا راضی باشد. تمایل به جنس خاصی از فرزند یا فرق‌گذاشتن بین فرزندان از خطاهای مهلک هستند. یكی از شیعیان صاحب فرزندی شده بود. نزد امام صادق (علیه السلام) آمد. حضرت در چهرۀ او ناراحتی و پریشان‌حالی را مشاهده نمودند و فرمودند: «بگو ببینم اگر خداوند به تو وحی كند و از تو بپرسد كه من برایت انتخاب كنم یا خودت برای خویش نوع فرزندت را انتخاب می‌كنی، چه می‌گویی»؟ وی عرض كرد: «می‌گویم که خدایا، تو برایم انتخاب كن». حضرت فرمودند: «الان خدا برای تو انتخاب نموده است». سپس حضرت با اشاره به داستان حضرت موسی (علیه السلام) و خضر (علیه السلام) كه در آن جناب خضر (علیه السلام) پسر بچه‌ای را كشت و حضرت موسی (علیه السلام) به وی اعتراض کرد، فرمودند که خداوند درباره آن پسر بچه‌ای كه جناب خضر (علیه السلام) او را كشت، می‌فرماید:

فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً ⁽¹⁾ «پس خواستیم كه پروردگارشان آن دو را به پاک‌تر و مهربان‌تر از آن عوض دهد.»

یعنی خداوند خواست به جای آن پسر، فرزندی پاكیزه و نزدیك‌تر به آن‌ها عنایت فرماید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«خداوند متعال به جای آن پسر، دختری به آن‌ها عنایت فرمود كه هفتاد پیغمبر از او متولد شدند.» ⁽²⁾

ثواب نیكی به فرزندان

فرزند نیاز به تربیت صحیح دارد تا به سعادت‌مندی برسد و این مهم بر عهدۀ والدین است. اولین مرحلۀ تربیت فرزند نیكی به فرزندان است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در

این‌باره فرمودند:

«هركس همسر و فرزندش را خوش‌حال كند، خدا او را خشنود می‌کند.»

در حدیث آمده است:

«إِنَّمَا سُمُّوا الْأَبْرَارَ لِأَنَّهُمْ بَرُّوا الْآبَاءَ وَ الْأَبْنَاء.» ⁽¹⁾

«علت این‌كه مردمان خداپرست را ابرار می‌نامند به این دلیل است كه با پدران و فرزندان‌شان نیكی می‌كنند.»

یكی از راه‌های ابتدایی نیكی به فرزند تفقد و نوازش اوست كه در آرامش روح و روان كودك نقش بسزایی خواهد داشت. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«مَنْ قَبَّلَ وَلَدَهُ كَتَبَ الله لَهُ حَسَنَةً وَ مَنْ فَرَّحَهُ فَرَّحَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَة.» ⁽²⁾

«هركس فرزندش را ببوسد، خداوند متعال در نامه عملش حسنه‌ای ثبت می‌کند.»

پیامبر رحمت (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «هنگامی كه پدر به صورت فرزند بنگرد و مسرور شود، ثواب آزادکردن بنده‌ای را می‌برد». اصحاب پرسیدند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، گرچه سیصد و شصت بار بنگرد»؟ حضرت فرمودند: «الله اکبر». یعنی در پیشگاه با عظمت خداوند، بخشیدن این ثواب‌ها كاری بسیار آسان است. ⁽³⁾

عجیب‌تر آن است كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«نَظَرُ الْوَالِدِ إِلَى وَلَدِهِ حُبّاً لَهُ عِبَادَة.» ⁽⁴⁾

«نگاه محبت‌آمیز پدر به صورت فرزند عبادت است.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لَيَرْحَمُ الرَّجُلَ لِشِدَّةِ حُبِّهِ لِوَلَدِه.» ⁽¹⁾

«خداوند عزّوجل انسان را برای محبت بسیار به فرزندانش، در سایه رحمت خود قرار می‌دهد.»

امام کاظم (علیه السلام) از مردی پرسیدند: «آیا پدر و مادر داری»؟ وی عرض كرد: «نه». حضرت (علیه السلام) فرمودند: «پسر داری»؟ وی گفت: «آری». حضرت فرمودند: «به پسرت نیكی كن؛ زیرا احسان به فرزند احسان به پدر و مادر محسوب می‌شود.» ⁽²⁾

حضرت در حدیث دیگری فرموده‌اند:

«بِرُّ الرَّجُلِ بِوُلْدِهِ بِرُّهُ بِوَالِدَيْهِ.» ⁽³⁾

«محبت در حق فرزند محبت در حق پدر و مادر است.»

یا می‌فرمایند:

«إِنَ الله لَيَرْحَمُ الْعَبْدَ لِشِدَّةِ حُبِّهِ لِوُلْدِه.» ⁽⁴⁾

«خداوند متعال بر آن بنده‌ای كه زیاد علاقه به فرزند دارد رحمت می‌فرستد.»

حضرت موسی (علیه السلام) در کوه طور به پروردگار عرضه داشت که فضیلت کدام‌یک از اعمال نزد تو بیشتر است؟ خدا فرمود: «محبت به کودکان.» ⁽⁵⁾

همچنین برای حفظ تعادل محبت بین فرزندان و جلوگیری از حسادت بین فرزندان، دستورالعمل خاصی از ناحیۀ امام صادق (علیه السلام) صادر شده است كه عمل به

آن به پایداری صفا و صمیمیت فرزندان و تداوم گرمی در خانواده کمک می‌کند:

«به خدا قسم، رفتار من با بعضی از فرزندانم از روی تكلف و بی‌میلی است: او را روی زانوی خود می‌نشانم. به او بسیار محبت می‌كنم و از وی شكرگزاری و قدردانی می‌نمایم. با آن‌كه این همه احترام و محبت شایستۀ فرزند دیگر من است، به این تكلف تن می‌دهم و او و برادرانش را بیش از حد احترام می‌كنم تا فرزند شایسته‌ام از شر آنان مصون بماند و اینان با كودک عزیز من رفتاری را كه برادران یوسف (علیه السلام) با یوسف (علیه السلام) نموده‌اند، انجام ندهند. خداوند سوره مباركۀ یوسف را به صورت درسی بر پیغمبرش (صلی الله علیه و آله) فرو فرستاد تا افراد نسبت به یک‌دیگر حسدورزی نكنند و مانند برادران یوسف (علیه السلام) به حسد و ستم آلوده نگردند.» ⁽¹⁾

مردی دارای دو پسر بود و تنها یكی را می‌بوسید. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) به او فرمودند:

«فَهَلَّا وَاسَيْتَ بَيْنَهُمَا.» ⁽²⁾

«چرا مساوات را رعایت نكردی؟»

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«ساووا بين أولادكم في العطيّة فلو كنت مفضّلا أحدا لفضّلت النّساء» ⁽³⁾

«در احسان به فرزندان خویش مساوات را رعایت کنید.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أَحِبُّوا الصِّبْيَانَ وَ ارْحَمُوهُمْ فَإِذَا وَعَدْتُمُوهُمْ فَفُوا لَهُمْ فَإِنَّهُمْ لَا يَرَوْنَ إِلَّا أَنَّكُمْ

تَرْزُقُونَهُمْ.» ⁽¹⁾

«به كودكان محبت كنید و به ناتوانی‌شان رحمت آورید. اگر وعده‌ای به آنان دادید وفا كنید؛ زیرا آنان می‌پندارند روزی‌شان به دست شماست.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: «خدا پدری را که با خوش‌رفتاری‌اش به فرزندش کمک کند رحمت نماید». فردی از امام صادق (علیه السلام) پرسید: «چگونه كمك كند»؟ حضرت فرمودند: «كاری كه درخور قدرتش انجام داده، بپذیرد و بیش از طاقتش كاری بر او تحمیل نكند. بر او ستم روا ندارد و با وی بدرفتاری ننماید.» ⁽²⁾

مسئلۀ مذكور بسیار دارای اهمیت است و بیاعتنایی به چنین موضوع مهمی می‌تواند دروازه‌های جهنم را به روی فرد بگشاید. مردی به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) عرض كرد: «من تاكنون فرزندانم را نبوسیده‌ام». وقتی كه آن فرد بیرون رفت، حضرت فرمودند:

«از نظر من این مرد اهل آتش است.» ⁽³⁾

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أَكْثِرُوا مِنْ قُبْلَةِ أَوْلَادِكُمْ فَإِنَّ لَكُمْ بِكُلِّ قُبْلَةٍ دَرَجَةً فِي الْجَنَّة.» ⁽⁴⁾

«فرزندان‌تان را زیاد ببوسید؛ زیرا با هر بوسه‌ای یک درجه از بهشت را دارید.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَ اللَّهَ لَيَرْحَمُ الْعَبْدَ لِشِدَّةِ حُبِّهِ لِوَلَدِه.» ⁽¹⁾

«خداوند مرد را به دلیل محبت شدیدش به فرزندش در سایۀ رحمت خود قرار می‌دهد.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«قَالَ مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ يَا رَبِّ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ عِنْدَكَ فَقَالَ حُبُّ الْأَطْفَالِ فَإِنَّ فِطْرَتَهُمْ عَلَى تَوْحِيدِي فَإِنْ أُمِتْهُمْ أُدْخِلْهُمْ بِرَحْمَتِي جَنَّتِي.» ⁽²⁾

«موسی‌بن‌عمران (علیهما السلام) عرض کرد که پروردگارا، کدام عمل نزد تو برتر است؟ خدا فرمود که دوست‌داشتن کودکان؛ زیرا سرشت آنان بر توحید من است و اگر آن‌ها را بمیرانم، با رحمت خود، به بهشت می‌برمشان.»

پس از محبت به فرزند برای آماده‌سازی فکری او در جهت پذیرش نیکی‌ها از والدین، مهم‌ترین عمل تربیت دینی فرزندان است. امام سجاد (علیه السلام) به پیشگاه خدا عرضه می‌داشت:

«وَ أَعِنِّي عَلَى تَرْبِيَتِهِمْ وَ تَأْدِيبِهِمْ وَ بِرِّهِم.» ⁽³⁾

«خدایا، مرا در تربیت و تأدیب و نیكی به فرزندانم یاری بفرما.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«الْغُلَامُ يَلْعَبُ سَبْعَ سِنِينَ [وَ يَتَعَلَّمُ سَبْعَ سِنِينَ] وَ يَتَعَلَّمُ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ سَبْعَ سِنِين.» ⁽⁴⁾

«کودک هفت سال به بازی مشغول می‌شود و هفت سال هم باید به دنبال علم برود و هفت سال نیز حلال و حرام را فرا بگیرد.»

عبدالله‌بن‌فضاله می‌گوید که از امام صادق (علیه السلام) یا امام باقر (علیه السلام) شنیدم که میفرمودند:

«إِذَا بَلَغَ الْغُلَامُ ثَلَاثَ سِنِينَ يُقَالُ لَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ: قُلْ" لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ"، ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ ثَلَاثُ سِنِينَ وَ سَبْعَةُ أَشْهُرٍ وَ عِشْرُونَ يَوْماً، فَيُقَالُ لَهُ: قُلْ:" مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) رَسُولُ اللَّهِ" سَبْعَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ أَرْبَعُ سِنِينَ، ثُمَّ يُقَالُ لَهُ: قُلِ:" اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِهِ:" ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ خَمْسُ سِنِينَ، ثُمَّ يُقَالُ لَهُ: أَيُّهُمَا يَمِينُكَ، وَ أَيَّهُمَا شِمَالُكَ فَإِذَا عَرَفَ ذَلِكَ حُوِّلَ وَجْهُهُ إِلَى الْقِبْلَةِ، وَ يُقَالُ لَهُ: اسْجُدْ، ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ سَبْعُ سِنِينَ، فَإِذَا تَمَّ لَهُ ذَلِكَ قِيلَ لَهُ: اغْسِلْ وَجْهَكَ وَ كَفَّيْكَ، فَإِذَا غَسَلَهُمَا قِيلَ لَهُ: صَلِّ، ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ تِسْعُ سِنِينَ عُلِّمَ الْوُضُوءَ وَ ضُرِبَ عَلَيْهِ، وَ أُمِرَ بِالصَّلَاةِ وَ ضُرِبَ عَلَيْهَا، فَإِذَا تَعَلَّمَ الْوُضُوءَ وَ الصَّلَاةَ غَفَرَ اللَّهُ لِوَالِدَيْه.» ⁽¹⁾

«وقتی پسر سه ساله شود به او هفت بار می‌گویند که بگو هیچ معبودی جز خداوند یگانه نیست. سپس رها می‌شود تا سه سال و هفت ماه و بیست روزش تمام شود. آن‌گاه هفت بار به او می‌گویند که بگو محمد (صلی الله علیه و آله) فرستاده خداست. سپس او را رها میکنند تا چهار سالش تمام شود و آن‌گاه به او می‌گویند که بگو خدایا، بر محمد (صلی الله علیه و آله) و خاندان محمد (علیهم السلام) درود فرست. سپس رها میشود تا پنج سالش تمام شود. آن‌گاه به او می‌گویند که دست راست و دست چپش کدام است. وقتی این را فهمید، او را رو به قبله می‌کنند و به او می‌گویند که سجده کن. سپس رها می‌شود

تا هفت سالش تمام شود و آن‌گاه به او می‌گویند که دست و رویت را بشوی و چون آن‌ها را شست به او می‌گویند که نماز بگزار. سپس رها می‌شود تا نه ساله شود. آن‌گاه وضو را آموخته و به آن وادار می‌شود و به نماز فرمان داده شده و به انجامش وادار می‌گردد. چون کودک وضو و نماز را آموخت خداوند پدر و مادرش را می‌آمرزد.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) به فرزندشان، امام حسن (علیه السلام)، فرمودند:

«من در تعلیم و ادب تو پیش از آن‌که قلبت سخت شود و عقل و فکرت به امور دیگری مشغول شود مبادرت ورزیدم تا با تصمیم جدی به استقبال اموری بشتابی که اندی‌مندان و اهل تجربه زحمت آزمون آن را کشیدهاند و تو را از تلاش بیشتر بینیاز ساختهاند.» ⁽¹⁾

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أعينوا أولادكم على البرّ من شاء إستخرج العقوق من ولده.» ⁽²⁾

«فرزندان خود را در راه خوب‌شدن کمک کنید؛ زیرا هرکس بخواهد می‌تواند نافرمانی را از فرزند خود بیرون کند.»

امام صادق (علیه السلام) نیز در این‌باره فرموده‌اند:

«بَادِرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالْحَدِيثِ قَبْلَ أَنْ يَسْبِقَكُمْ إِلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ.» ⁽³⁾

«قبل از این‌كه مرجئه (نااهلان و گم‌راهان) فرزندان‌تان را فریب دهند، آنان را با بیان سخنان ما دریابید.»

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند:

«مَا نَحَلَ وَالِدٌ وَلَداً نُحْلًا أَفْضَلَ مِنْ أَدَبٍ حَسَن.» ⁽¹⁾

«بخشش و هدیه هیچ پدری به فرزندش بهتر از ادب و تربیت پسندیده نیست.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«لَا يَزَالُ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ يُورِثُ أَهْلَ بَيْتِهِ الْعِلْمَ وَ الْأَدَبَ الصَّالِحَ حَتَّى يُدْخِلَهُمُ الْجَنَّةَ جَمِيعا ً حَتَّى لَا يَفْقِدَ مِنْهُمْ صَغِيراً وَ لَا كَبِيراً وَ لَا خَادِماً وَ لَا جَاراً» ⁽²⁾

«بندۀ مؤمن همواره به خانواده خود دانش و تربیت نیکو می‌دهد تا همۀ آن‌ها را وارد بهشت کند، به طوری که کوچک و بزرگ و خدمت‌کار و همسایه را در بهشت می‌یابد.»

پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«هرکس دختری داشته باشد، خوب تربیتش کند، او را به خوبی دانش دینی بیاموزد و از نعمت‌هایی که خداوند متعال به او عطا کرده، به وفور بهره‌مندش سازد، آن دختر پوشش پدر در برابر آتش دوزخ خواهد بود.» ⁽³⁾

خوش به حال پدران و مادرانی كه راه دین خداوند و طاعت از محمد (صلی الله علیه و آله) و آل‌محمد (علیهم السلام) را به فرزندان‌شان یاد می‌دهند. امام زین العابدین (علیه السلام) فرمودند:

«حق فرزند آن است كه بدانی از آنِ توست و خیر و شرش در دنیا به تو منسوب است. تو بر تربیت صحیح او و راهنمایی‌اش به خدا و كمک به او در راه اطاعت حق مسئول می‌باشی. پس در كار او مثل كسی رفتار كن كه می‌داند آثار تربیتش در دنیا مایۀ افتخار و در پیشگاه خداوند متعال

موجب نجات است و در رعایت وظایفش سستی روا نمی‌دارد.» ⁽¹⁾

متأسفانه به علت تربیت غلط و غیر ولایتی کودکان در سنین کم، بعضی از مؤمنان نتوانسته‌اند الگوی خوبی برای تربیت دینی فرزندان خود باشند. با تأسف فراوان باید گفت که یکی از اقتضائات ناگوار عصر غیبت كم‌رنگ‌شدن بُعد دینی فرزندان است. حتی گاهی به دلیل مشغله‌های دنیوی والدین و ناآشنایی خود آنان به تعلیم‌های دینی، خود والدین سبب انحراف فرزندشان می‌شوند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«وَيْلٌ لِأَوْلَادِ آخِرِالزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِم.» ⁽²⁾

«وای بر فرزندان آخرالزمان از دست پدران‌شان.»

سپس از حضرت سؤال شد که یا این نگرانی شما از پدرانی است كه در آینده مشرك خواهند شد؟ حضرت فرمودند:

«نه. از پدران مؤمنی است كه به ظاهر انسان‌های معتقدی هستند؛ اما به سرنوشت و آینده اعتقادی فرزندان‌شان بی‌توجه‌اند و گمان می‌كنند همین كه دنیای فرزندان‌شان را آباد كنند وظیفه خود را انجام دادهاند.» ⁽³⁾

یکی از تبعات بی‌بندوباری فرزندان بلا‌هایی است که به بار می‌آید. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«أَيُّمَا نَاشٍ نَشَأَ فِي قَوْمِهِ ثُمَّ لَمْ يُؤَدَّبْ عَلَى مَعْصِيَتِهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوَّلُ مَا يُعَاقِبُهُمْ بِهِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَرْزَاقِهِمْ.» ⁽⁴⁾

«هر نوجوانی که در میان قومش رشد کند و برای ارتکاب گناهی تأدیب

نشود، نخستین کیفری که خداوند عزّوجل به سبب او به آن مردم می‌دهد، کاستن روزی‌های‌شان است.»

این روایت گوش‌زدی برای پدر و مادران است تا همت و توجه خویش را بیشتر صرف مسائل اعتقادی و دینی فرزندان‌شان داشته باشند تا بعد از این، مسائل مذهبی و تربیت دینی را در رأس برنامه‌های خود قرار دهند:

«خداوند متعال روزی بندگان را ضمانت کرده است؛ لكن كسب دین و معنویات با سعی و زحمت است.»

هزار تأسف بر چنین پدر و مادرانی كه تمام همّ و غم‌شان پیرامون مسائل مادی فرزندان‌شان است. یکی از تبعات این نوع افكار، عكس‌العمل‌های ناشایست والدین به فرزندان‌شان است كه نمونه بارزش را امروزه در جامعه زیاد می‌بینیم. امام معصوم (علیه السلام) می‌فرماید:

«لعن الهی بر پدر و مادری باد كه فرزند خویش را با عمل‌كرد ناشایست خویش به عصیان و آزار خودشان وا بدارند و باعث قطع رابطه محبتآمیز شوند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«يَلْزَمُ الْوَالِدَيْنِ مِنَ الْعُقُوقِ لِوَلَدِهِمَا إِذَا كَانَ الْوَلَدُ صَالِحاً مَا يَلْزَمُ الْوَلَدَ لَهُمَا.» ⁽¹⁾

«همان‌طور که فرزند عاق پدر و مادرش می‌شود، هرگاه والدین حقوق فرزندان نیکوکارشان را به جا نیاورند، آنان نیز عاق فرزند می‌شوند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«يَلْزَمُ الْوَالِدَيْنِ مِنْ عُقُوقِ الْوَلَدِ مَا يَلْزَمُ الْوَلَدَ لَهُمَا مِنَ الْعُقُوق.» ⁽²⁾

«همان‌گونه که فرزند نباید به والدین خود بی‌احترامی کند، والدین نیز نباید به او بی‌احترامی کنند.»

حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«یلزم الوالد من الحقوق لولده ما یلزم الولد من الحقوق لوالده.»

«آن حقوقی که به گردن فرزند است به گردن والدین هم هست.»

در رابطه با حقوق مرد بر زن روایتی نقل شده است كه برای بانوان گرامی جای بسی تأمل دارد؛ زیرا به فرموده امام (علیه السلام) جهاد زن اداكردن حق شوهر است. زنی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسید و عرض نمود: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، حق مرد بر زن چیست»؟ ایشان فرمودند:

«لازم است شوهر را اطاعت كند، از او نافرمانی نكند، بی‌اجازه از خانه او بیرون نرود و صدقه ندهد و روزۀ مستحبی نگیرد. هر وقت مرد اراده جماع كرد دریغ نكند؛ حتی اگر روی پالان شتر باشد. اگر زن بی‌رخصت از خانه بیرون برود، تا زمانی که به خانه برگردد، ملائكه آسمان و زمین و غضب و رحمت او را لعنت می‌كنند. زن باید با نیكوترین عطرها خود را خوش‌بو نماید و بهترین جامه‌ها را برای شوهرش بپوشد و بهترین زینت‌های خود را برای او بیاراید. باید هر روز و هر شب خویش را به شوهر بنمایاند كه اگر اراده جماع داشته باشد، خودداری نكند.»

همچنین یکی از حقوق مهم مرد بر زن مسئله ارضانمودن مرد توسط است:

«لَا تُؤَدِّي الْمَرْأَةُ حَقَ الله عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّى تُؤَدِّيَ حَقَّ زَوْجِهَا.» ⁽¹⁾

«تا زن حق شوهرش را ادا نکند، حق خدا را ادا نکرده است. حتی اگر

شوهرش قصد كرد با او جمع شود و زن بر پشت شتر سوار بود، نباید شوهرش را منع كند.»

طبق فرمایش امام (علیه السلام) رعایت‌نکردن چنین حقوقی سبب تضییع حق خدا می‌شود. آری، همچنان كه احترام به همسر و عفو از خطاهای او بر مرد لازم است، حقوق بی‌شماری نیز به گردن زن است كه باید برای رضایت خداوند آنها را ادا کند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«لَوْ أَمَرْتُ أَحَداً أَنْ يَسْجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرْتُ الْمَرْأَةَ أَنْ تَسْجُدَ لِزَوْجِهَا.» ⁽¹⁾

«اگر مردم را امر می‌كردم كه برای غیر خدا سجده كنند، هر آیینه می‌گفتم که زنان برای شوهران‌شان سجده نمایند.»

البته مرد در دیدگاه زنان مؤمن آنچنان است که حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرموده‌اند:

«إنّ للزّوج من المرأة لشعبة ما هی لشی‌ء.» ⁽²⁾

«شوهر در نزد زن مقامی دارد که هیچ چیز دیگری ندارد.»

در اهمیت رعایت حقوق شوهر آمده است:

«زن نباید برای این‌که شوهرش را از خواسته‌اش بازدارد، نمازش را طول بدهد. هر زنی كه شوهرش او را برای جماع بخواند و او تأخیر كند تا شوهرش خوابش ببرد، تا زمانی که شوهرش بیدار شود، پیوسته، ملائكه او را لعنت می‌كنند.»

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) لِبَعْضِ الْحَاجَةِ فَقَالَ لَهَا لَعَلَّكِ مِنَ الْمُسَوِّفَاتِ قَالَتْ وَ مَا الْمُسَوِّفَاتُ يَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) قَالَ الْمَرْأَةُ الَّتِي يَدْعُوهَا زَوْجُهَا لِبَعْضِ الْحَاجَةِ فَلَا تَزَالُ تُسَوِّفُهُ حَتَّى يَنْعُسَ زَوْجُهَا وَ يَنَامَ فَتِلْكَ لَا تَزَالُ الْمَلَائِكَةُ تَلْعَنُهَا حَتَّى يَسْتَيْقِظَ زَوْجُهَا.» ⁽¹⁾

«زنی برای کاری خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسید. حضرت فرمودند که نکند تو از مستوفات باشی؟ وی عرض کرد که مستوفات چیست؟ حضرت فرمودند که مستوفات زنی است که وقتی شوهرش می خواهد با او جمع شود، می‌گوید که زود می‌آیم؛ اما آن‌قدر طول می‌دهد که شوهرش به خواب برود. تا زمانی که شوهر این زن از خواب بیدار شود، ملائکه لعنتش می‌کنند.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«قَالَ رَسُولُ اللَّه (صلی الله علیه و آله) لِلنِّسَاءِ لَا تُطَوِّلْنَ صَلَاتَكُنَّ لِتَمْنَعْنَ أَزْوَاجَكُنَّ.» ⁽²⁾

«رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به زن‌ها فرمودند که نماز خود را طول ندهید تا بخواهید از نزدیکی‌نمودن شوهرتان مانع شوید.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«از جمله زنان بد زنانی هستند که چون شوهرشان با آنان خلوت کند، شوهرشان را مانع می‌شوند و مانند شتر چموشی بدرکابی می‌کند.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پاداش های بی‌شمار رعایت این حقوق را این‌گونه برشمرده‌اند:

«وقتی مرد مؤمن به زن مؤمنش رو كند، دو ملک اطراف او را می‌گیرند و

او مثل کسی است كه در راه خدا شمشیرش را برهنه نموده است. چون از مجامعت فارغ گردد، چنان برگ درختان در وقت خزان گناهانش ریخته می‌شود و چون غسل كند از گناهانش پاک می‌گردد.»

پس از این فرموده، زنی عرض كرد: «پدر و مادرم فدای شما باد، این ثواب‌ها مال مردان است؟ پس برای زنان چه»؟ حضرت فرمودند:

«چون زن حامله شود، خداوند برای او ثواب كسی كه روزها را روزه گرفته باشد و شب‌ها را به عبادت ایستاده باشد می‌نویسد. چون درد زایمان زن را فرابگیرد، كسی غیر از خدا ثواب او را نمی‌داند و چون وضع حمل كند، خداوند در برابر هر جرعه شیری که نوزادش می‌خورد، حسنه‌ای برایش می‌نویسد و گناهی را محو می‌کند.» ⁽¹⁾

آن درختی كه به دست زن و شوهر كاشته می‌شود، میوه‌ای بسیار لذت‌بخش است كه همۀ مخلوقات برای بارآوری چنین میوه‌ای خلق شده‌اند و آن فرزندی است كه از این درخت به وجود خواهد آمد و لذت دنیایی را تبدیل به لذات معنوی می‌کند. یكی از اهداف مهم نزدیكی زن و شوهر بقاء حیات است. ثمره نزدیكی مؤنث و مذكر ایجاد موجودی است كه پس از مدتی صاحب عقل می‌گردد و به وسیله دلایل عقلانی درمی‌یابد كه خالق او خدایی است كه او را از نطفۀ گندیده خلق کرده است. آن‌گاه است كه عظمت الهی در قلب چنین كسی جای خواهد گرفت و معبود خود را خواهد پرستید. سپس به بركت راهنمایی‌های امامان معصوم (علیهم السلام) با معرفتی رفیع و محبتی خالص وارد بهشت جاودانه می‌گردد.

نهی از نفرین‌کردن فرزندان

یکی از مصادیق حقوق فرزند بر والدین بردباری در برابر خطاها و شرارت‌های

فرزندان است؛ زیرا آتشی که از نفرین والدین برای فرزندان برخیزد، دودش به چشم خود والدین خواهد رفت. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

«أَيُّمَا رَجُلٍ دَعَا عَلَى وُلْدِهِ أَوْرَثَهُ اللَّهُ الْفَقْرَ.» ⁽¹⁾

«خدا هر مردی که فرزندش را نفرین کند دچار فقر می‌سازد.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«لا تَدعوا عَلی أولادِکُم فَیوافِقُ ذلِکَ إجابَةً.» ⁽²⁾

«فرزندان‌تان را نفرین نکنید؛ چراکه ممکن است به اجابت برسد.»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«لا تدعوا عَلی أنفُسِکم،و لا تَدعوا عَلی أولادِکُم،و لا تَدعوا عَلی أموالِکُم؛لا تُوافِقوا مِنَ اللهِ ساعَةًیُسأَلُ فیها فَیَستَجیبُ لَکُم.» ⁽³⁾

«خودتان را نفرین نکنید. فرزندان‌تان را نفرین نکنید. اموال‌تان را نفرین نکنید. مبادا با ساعتی مصادف شود که خداوند در آن ساعت درخواست‌تان را اجابت کند!»

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:

«لا تَمَنَّوا هَلاکَ شَبابِکُم و إن کانَ فیهِم غَرامٌ؛ ⁽⁴⁾فَإِنَّهُم عَلی ما کانَ فیهِم خِلالٍ: إما أن یَتوبوا فَیَتوبَ اللهُ عَلیهِم و إمّا أن تُرَدَّ بِهِمُ ⁽⁵⁾الافاتُ إمّا عَدُوّاً فَیُقاتِلوهُ و إمّا

حَریقاً فَیُطفِئوهُ و إمّا ماءً فَیَسُدّوهُ.» ⁽¹⁾

«حتی اگر جوانان‌تان شرور هستند مرگ‌شان را آرزو نکنید؛ زیرا از چند حال خارج نیستند: یا توبه می‌کنند و خدا توبه‌شان را می‌پذیرد یا خطرها به وسیله آن‌ها دفع می‌شود: با دشمن می‌جنگند یا آتشی را خاموش می‌کنند و یا جلوی سیلی را می‌بندند.»

یکی از عنایت‌های خاص حق تعالی به مؤمن اعطاء فرزند صالح می‌باشد. پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«يَا أَبَا ذَرٍّ، إِنَ اللَّهَ يُصْلِحُ بِصَلَاحِ الْعَبْدِ وُلْدَهُ وَ وُلْدَ وُلْدِه.» ⁽²⁾

«ای ابوذر، خداوند متعال به اندازه شایستگی بنده‌اش، فرزندان او و فرزندانِ فرزندانش را شایسته می‌کند.»

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمودند:

«مِيرَاثُ اللَّهِ مِنْ عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ وَلَدٌ صَالِحٌ يَسْتَغْفِرُ لَه.» ⁽³⁾

«میراث خدا از بندۀ مؤمنش فرزند صالحی است که برای او آمرزش بطلبد.»

امام رضا (علیه السلام) فرمودند:

«إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَيْراً لَمْ يُمِتْهُ حَتَّى يُرِيَهُ الْخَلَف.» ⁽⁴⁾

«به درستی که هرگاه خداوند متعال برای بنده‌اش اراده خیر کند، مرگ وی را بعد از نشان‌دادن جانشینش به وی می‌رساند.»

چنين امری از ناحیۀ امامان معصوم (علیهم السلام) برای اصلاح دنیا و آخرت فرزندان‌مان

صادر می‌گردد. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

«أَكْرِمُوا أَوْلَادَكُمْ وَ أَحْسِنُوا آدَابَهُمْ يُغْفَرْ لَكُم.» ⁽¹⁾

«فرزندان‌تان را گرامی بدارید و آن‌ها را ادبی نیکو كنید تا خدا شما را بیامرزد.»

شكوفایی ادب در فراگیری علوم اهل‌بیت (علیهم السلام) اتفاق می‌افتد. آموختن آن به كودك و نوجوان باعث ازدیاد عقل و معرفت می‌شود و همچنین راه و روش بهتر زیستن در دنیا را به او خواهد آموخت. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«عَلِّمُوا صِبْيَانَكُمْ مِنْ عِلْمِنَا مَا يَنْفَعُهُمُ الله بِه.» ⁽²⁾

«علوم ما را تا آن‌جا كه برای كودكان سودمند است به آنان بیاموزید.»

دعا برای ظهور امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

آنچه به یقین ثابت شده، این است که آموختن علوم اهل‌بیت (علیهم السلام) باعث رفتار نیكوی فرزندان در جامعه خواهد شد؛ زیرا هیچ راهنمایی همانند كلام گهربار ائمۀ معصوم (علیهم السلام) ما را به سوی نیكی و احسان و دادرسی از هم‌نوعان هدایت نمی‌كند. از این رو، هركسی باید برای بقاء حیات خود، از این چشمه زلال بهشتی بنوشد تا از این راه تمام تاریكی‌ها و زشتی‌های انسان نابود شود. امروزه، این چشمه جوشان و زلال كه به تمام ذرات هستی حیات می‌بخشد كسی نیست جز صاحب‌الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)كه فرموده‌اند:

«الامام الماء العذب علی الظماء.» ⁽¹⁾

«امام آبی شیرین و گوارا برای تشنه است.»

هر مؤمن صادقی باید برای پیداكردن این چشمه بهشتی كمر همت را ببندد. هركسی جرعه‌ای نوشید، تا ابدیت جاودانه گشت. قدم اول در این راه اتصال دل و اظهار عجز و انابه هر روزه با حجت خداست كه هركسی، در گوشه‌ای، صورت بر خاك گذارده و با ندای یا «صاحب الزمان» و با اشك چشم، آمدن وجود مباركش را خواستار شود و صداقت خود را در جستجوی «ماء معین» ثابت گرداند:

قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتيكُمْ بِماءٍ مَعين ⁽²⁾ «بگو اگر زمانی صبح شد و آب‌تان به زمین فرو رفت، پس چه كسی برای‌تان آب گوارا می‌آورد؟»

آنچه باعث گرمی و صفای خانوادهها میگردد و پایداری، نشاط، تعالی و تکامل خانواده را تضمین می‌کند اطاعت از فرامین الهی حضرات معصومین (علیهم السلام) است. دستور مستقیم آنان نیز حاکمیت دین در خانواده می‌باشد. یعنی اگر همۀ اعضاء خانواده مطیع قوانین اسلام و عامل به آن شوند، عصبانیت و تفرعن وجودی هرکسی، به ملاطفت و مهربانی و گذشت تبدیل خواهد شد.

آن آب حیات‌بخشی که می‌تواند اعضاء خانواده را از تشنگی نجات بدهد و آن روح لطیف و باصفایی که باعث زندگی دوباره جسم مرده می‌شود و آن نور و گرمایی که به خانواده سرد و بی‌رمقِ درحال‌مردن گرما و روشنی می‌بخشد، اعتقاد و ارتباط قلبی زوجین به ولی الله اعظم، امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، است. با اتصال دل و فکر و استغاثه به وجود گرامی ایشان می‌توان هر مرده‌ای را، با یقین به قدرت و لطف

حضرتش که همان قدرت الله اعظم است، زنده کرد. پس تردید و نگرانی برای شخصی که اهل توسل به امام زمانش باشد معنا ندارد.

اجابت دعا و رسیدن به حاجت ها، مخصوصاً درباره اختلاف‌ها، دارای شرایطی است و آن این است که باید ندای شخص به محضر شریف امام زمان برسد. این مهم نیز با رعایت اصولی حاصل می‌شود: توبه از گناه و به ویژه توبه از ظلم و دل‌شکستن؛ یادآوری نعمت‌هایی که خداوند به ما عطا کرده و شکرگزاری آن؛ فرستادن چند صلوات با حالت اضطرار؛ انقطاع از خلق.

اما به حکم عقل و نقل یاد امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و دعا برای حضرت یکی از عناصر مؤثر در اجابت دعا و حل مشکل‌هاست؛ چنان‌که وجود مقدسش فرمود:

«هرکس پس از گریه بر جدم برای فرج من دعا کند، من نیز برایش دعا می‌کنم.»

اللهم عجل لولیك الفرج

اللهم عجل لولیك الفرج

اللهم عجل لولیك الفرج

اللهم عجل لولیك الفرج

منابع و مآخذ

قرآن کریم

نهج البلاغه

1.مشکاة الانوار، ابوالفضل على بن حسن بن فضل طبرسى (رحمة الله)

2.کافی،کلینی (رحمة الله) محمد بن یعقوب - انتشارات اسوة چاپ 11 سال 1389

3.کنز العمال فی نفس الاعمال والافعال، المتقی هندی - علی بن عبد الملک علاءالدین موسسة الرسائل مصر 1409 (جماعت عامه)

4.وسائل الشیعة،حر عاملی محمد بن حسن - موسسة آل البیت لاحیاء التراث قم چاپ اول

5.غرر الحکم،آمدی عبد الواحد - ترجمۀ محمد علی انصاری - انتشارات حضرت امام عصر عج چاپ هشتم 1390

6.الخصال،صدوق - انتشارات فکر آوران 1384 ﻫ.

7.تفسیر عیاشی،ابوالنصر محمد بن مسعود بن عیاش السلمی السمرقندی مکتب علمیۀ اسلامی تهران

8.کامل الزیارات،جعفربن موسی بن قولویه قمی - انتشارات پیامبر حق م 367

9.کمال الدین و تمام النعمه،صدوق (رحمة الله) محمد بن علی بن حسین بابویه - انتشارات دار الکتب اسلامی قم چاپ دوم

10.اعلام الوری، امین الاسلام فضل بن حسن طبرسی (رحمة الله) - دار الکتب الاسلامی تهران

11.مستدرک الوسائل، نوری میرزا حسین - موسسة آل البیت (علیهم السلام) لاحیاء التراث قم چاپ اول

12.علل الشرایع، محمد بن علی بن حسین بن بابویه - انتشارات مکتبة الوری قم

13.تفسیر حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام)، حضرت امام عسکری حسن بن علی (علیهما السلام) _ انتشارات مدرسۀ حضرت امام هادی (علیه السلام) قم چاپ اول

14.تحف العقول،حرانی حسن بن شعبة - موسسۀ انتشارات اسلامی چاپ دوم

15.ثواب الاعمال،شیخ صدوق (رحمة الله) - انتشارات راز توکل چاپ اول1390

16.اختصاص،شیخ مفید (رحمة الله) محمد بن نعمان

17.تنبیه الخواطر،ورام بن ابی فراس حلی (رحمة الله)

18.ارشاد،شیخ مفید محمد بن نعمان (رحمة الله)

19.المحاسن برقی،ابو جعفر بن خالد برقی - مجمع عامی اهل البیت (علیهم السلام) 1413 ﻫ.

20.کنز الفوائد،ابوالفتح کراجکی - انتشارات دار الذخایر قم 1410 ﻫ.

21.معانی الاخبار،شیخ صدوق - تولد 311 ﻫ ق، وفات سال 381 ﻫ ق - سال انتشار (تهران، صدوق، 1379ق) و ( قم، دارالعلم، 1379ق)

22.امالی طوسی (رحمة الله)،شیخ طوسی م 460 ﻫ ق انتشارات دار الثیقاف قم 1414 ﻫ ق

23.المحجة البیضاء في تهذیب الإحیاء،فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی - ناشر:موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم محل نشر:قم سال نشر:1376

24.امالی صدوق (رحمة الله)،محمد بن علی بن حسین بن بابویه - انتشارات کتابخانۀ اسلامیه

25.الاعلام،شیخ مفید محمد بن نعمان - چاپ کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید چاپ اول

26.أعلام الدین فی صفات المؤمنین، دیلمی، حسن بن محمد ناشر: موسسة آل البیت (علیهم السلام) لاحیاء التراث - محل و سال نشر: قم؛ 1366

27.معراج السعادة، ملا احمد نراقی

28.مجمع البیان،فضل بن حسن طبرسی - انتشارات ناصر خسرو تهران 1406 ﻫ.

29.عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، شیخ صدوق، موسسۀ انصاریان قم 1384 ﻫ.

30.من لا یحضره الفقیه، صدوق محمد بن علی بن حسین بابویه موسسۀ انتشارات اسلامی چاپ سوم

31.ارشاد،شیخ مفید (رحمة الله) محمد بن نعمان

32.ارشاد القلوب،دیلمی، حسن بن محمد

33.التمحیص،سید بن طاووس رضی الدین (رحمة الله)

34.الخصال،صدوق - انتشارات فکر آوران 1384 ﻫ.

35.المقنعه،شیخ مفید (رحمة الله) محمد بن محمد - کنگرۀ شیخ مفید قم 1413 ﻫ.

36.بلغة الفقیة (4 جلد)،بحر العلوم، محمد بن محمد تقی - ناشر: مکتبة الصادق (علیه السلام) - محل نشر: تهران

37.مهج الدعوات و منهج العبادات،سید بن طاووس دار الکتب اسلامیۀ تهران 1416 ﻫ.

38.التوحید و الشرک فی القرآن،نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد - ناشر: موسسۀ حضرت امام صادق (علیه السلام) - محل نشر: قم

39.مصباح الشریعة،موسسة اعلی للمطبوعات چاپ اول

40.احرام محرم، نیشابوری عبد الحسین - انتشارات دلیل ما چاپ ششم 1389

41.مجموعۀ ورام، ورام بن ابی قزاس - انتشارات مکتبۀ فقیه قم

42.برهان، سید هاشم بحرانی (رحمة الله) - دار المجتبی قم 1428 ﻫ.

43.البرهان،الزركشي وفات: 794 - جماعت عامه سال چاپ: 1376 - 1957 م ناشر: دار إحياء الكتب العربية، عيسى البابي الحلبي وشركاءه

44.الاحتجاج، طوسی احمد بن علی - نشر مرتضی مشهد مقدس س 1403ق

45.الاحتجاج علی اهل اللجاج، شیخ طبرسی

46.منهاج الصالحین (خویی (رحمة الله))،خویی، ابو القاسم - ناشر: مدینة العلم، آیت الله العظمی السید الخویی (رحمة الله) محل نشر: قم

47.مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول (26 جلد)،مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی - ناشر: دار الکتب الاسلامیة - محل و سال نشر: تهران؛ 1363

48.سفینة البحار،قمی عباسی - موسسۀ آستان قدس چاپ دوم سال 1384

49.عصر زندگی،حکیمی محمد - انتشارات دفتر تبلیغات حوزۀ علمیه چ دوم 1374 قم

50.میزان الحکمه،ریشهری محمد - انتشارات دار الحدیث چاپ اول

51.صفات و علامات متقین،حاجیانی دشتی عباس - انتشارات محلاتی 1378 قم

52.تفسیر جامع، حاج سید ابراهیم بروجردی - انتشارات انصار المهدی چاپ اول 1388

53.نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی،مهدی کنی محمد رضا - انتشارات دفترنشر فرهنگ اسلامی چاپ هفتم 1384 تهران

54.القطره،سید احمد مستنبط - ترجمۀ محمد ظریف - نشر الماس نهم

55.چرا مرا آفریدند،حسن میلانی - انتشارات حضرت علی چاپ اول 1384 قم

56.رسالۀ حقوق حضرت امام سجاد (علیه السلام)، رسالۀ حقوق حضرت امام سجاد (علیه السلام)

57.اسرار موفقیت،مجتهدی سیستانی مرتضی انتشارت نشر الماس چاپ ششم 1385ش

58.ترجمۀ کتاب المومن،حسینی نجومی مرتضی انتشارات بوستان کتاب قم چاپ 1382

59.نهج الفصاحه،ابوالقاسم پاینده

60.نصایح الکافیه،محمد بن عقیل علوی 1371 بنیاد بعثت تهران

61.نسیم هدایت،حسینی شیرازی سید صادق انتشارات برگ رضوان چاپ اول 1383 تهران

62.یکصد موضوع اخلاقی در قرآن و حدیث، مکارم شیرازی ناصر انتشارات دارالکتب اسلامیه چاپ چهارم 1386 تهران

63.کیش پارسایان،تهرانی مجتبی انتشارات پژوهشگاه فرهنگ اسلامی چ سوم 1378 تهران

64.روایات تربیتی از مکتب اهل البیت (علیهم السلام)، فرید مرتضی - انتشارات نشر فرهنگ اسلامی چاپ 1377 تهران

65.در ضیافت ضریح،بنی هاشمی محمد - انتشارات منیر چاپ 1388 تهران