علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 17
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن جلد 17
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 3
3 - خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واقع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 2
2 - اكثريت ساكنان ايله به گناه صيد ماهى در روز شنبه آلوده شدند .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
تعبير از تجاوزگران با كلمه «قوما» مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 7
7 - ماهيانى كه روز شنبه بر ساحل درياى ايله ظاهر مى شدند ، ماهيان دلخواه مردم آن سامان بودند .
إذ تأتيهم حيتانهم
اسناد ماهيان به مردم ايله با اضافه «حيتان» به «هم» (حيتانهم، يعنى ماهيان آنان)، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد. يعنى علت اينكه آن ماهيان، ماهيان قوم ايله گفته شده، علاقه وافرشان به آن ماهيهاى خاص بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 5
5 - توجه دادن يهوديان به فرجام شوم مخالفت با فرمان هاى الهى ، هدف از پرسش پيامبر (صلی الله علیه و آله) از يهوديان درباره مردم ايله
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 11
11 - داستان مناظره دو گروه پرهيزكننده از صيد ماهى در ميان يهوديان ( موعظه گران و تاركان نهى از منكر ) داستانى آموزنده و شايان به ياد داشتن . *
إذ قالت أمة منهم لم تعظون . .. قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «إذ قالت . .. » متعلق به فعل محذوف «اذكر» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 7
7 - مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 2
2 - اكثريت ساكنان ايله به گناه صيد ماهى در روز شنبه آلوده شدند .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
تعبير از تجاوزگران با كلمه «قوما» مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 3
3 - خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواست تا از يهوديان ، سرگذشت مردم ايله را جويا شود .
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 2،3،4،8
2 - اكثريت ساكنان ايله به گناه صيد ماهى در روز شنبه آلوده شدند .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
تعبير از تجاوزگران با كلمه «قوما» مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
3 - موعظه گران يهود در آبادى ايله ، همكيشان خويش را از نافرمانى خدا ( شكستن احكام روز شنبه ) برحذر مى داشتند .
لم تعظون قوماً
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
8 - داشتن عذر در پيشگاه خداوند و نيز اميد به پرهيز تجاوزگران از تجاوز خويش ، پاسخ موعظه گران يهود به اعتراض تاركان نهى از منكر
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
«معذرة» مصدر و به معناى حجت داشتن است. اين كلمه مفعولٌ له براى فعل مقدّر «نعظهم» مى باشد ; يعنى آنان را موعظه مى كنيم تا در پيشگاه خدا حجت و عذر داشته باشيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 1،2،3،4،5
1 - يهوديان متخلف در آبادى ايله ، به نصايح و مواعظ مصلحان و نهى كنندگان از منكر اعتنا نكردند و آن را به فراموشى سپردند .
فلما نسوا ما ذكروا به
2 - خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
3 - خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
4 - خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
5 - ترك كنندگان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، بى اعتنا به تذكار موعظه گران ( لزوم نهى از منكر )
فلما نسوا ما ذكروا به
ضمير در «نسوا» و «ذكروا» به تجاوزگران و نيز به ترك كنندگان نهى از منكر برمى گردد. تذكرى كه به ترك كنندگان نهى از منكر داده شد، همان است كه از جمله «معذرة إلى ربكم» فهميده مى شود. يعنى مصلحان به آنان تفهيم كردند كه شما نيز بايد نهى از منكر كنيد، و گر نه مسؤول هستيد ; اما آنان همچنان بى تفاوت ماندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 1،3،6
1 - خداوند يهوديان ايله را به خاطر شكستن قانون روز شنبه با صيد ماهى ، به بوزينگانى مطرود مبدّل ساخت .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة خسئين
«عتوّ» (مصدر عتوا)، به معناى عصيان و سركشى است. مراد از «ما نهوا عنه» صيد ماهى در روز شنبه است.
3 - خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واق--ع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
6 - ترك كنندگان نهى از منكر از ميان مردم ايله ، به بوزينه تبديل نشدند .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة
عنوان «ما نهوا عنه» شامل ترك نهى از منكر نمى شود. به خلاف عنوان «ما ذكروا به» در آيه قبل كه شامل ترك نهى از منكر نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 66 - 9
9 - « فجعلناها » - الضمير يعود الى الامة التى مسخت - و هم أهل إيله قرية على شاطىء البحر ، و هو المروى عن ابى جعفر ( ع ) . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه: «خداوند اهل شهر ايله را - كه در ساحل دريا قرار داشت - مسخ نمود . ..»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 92 - 13
13 - انفاق به پدر و مادر پيش از درخواست ايشان ، راه دستيابى به پاداش نيك خداوند
لن تنالوا البر حتى تنفقوا ممّا تحبون
امام صادق (ع) در پاسخ سؤال از معناى احسان در آيه «و بالوالدين احسانا» فرمود: و ان لا تكلّفهما ان يسئلاك شيئا ممّا يحتاجان اليه و ان كانا مستغنيين اليس يقول اللّه عزّ و جل «لن تنالوا البر حتى تنفقوا ممّا تحبون . .. ».
كافى، ج 2، ص 157، ح 1 ; بحار الانوار، ج 74، ص 79، ح 78.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 32
32 - آل محمّد ( ع ) از مصاديق حبل الهى
و اعتصموا بحبل اللّه
امام باقر (ع): آل محمّد (ع) هم «حبل اللّه» الذى امرنا بالأعتصام به فقال: «و اعتصموا بحبل اللّه . .. ».
تفسير عياشى، ج 1، ص 194، ح 123 ; تفسير برهان، ج 1، ص 307، ح 7.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 22،18
22 - مودت اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، زمينه ساز برخوردارى انسان از غفران و لطف الهى
قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ المودة فى القربى . .. غفور شكور
با توجه به اين كه «إنّ اللّه غفور شكور» پس از طرح محبت اهل بيت ذكر گرديده، مطلب بالا را مى توان استفاده كرد.
18 - دوستى عترت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب بهره مندى مؤمنان از پاداش مضاعف الهى
إلاّ المودة فى القربى و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
مراد از «من» در «من يقترف حسنة» به قرينه ذكر آن پس از «إلاّ المودة فى القربى» مؤمنان دوستدار عترت هستند. گفتنى است كه در برداشت ياد شده مراد از «نزد له فيها حسناً» - طبق نظر عده اى از مفسران - افزايش پاداش الهى در نظر گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 47 - 8
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) : فى قول اللّه عزّوجلّ : . . . « قل ما سألتكم من أجر فهو لكم » يقول أجر المودّة الذى لم أسألكم غيره فهو لكم تهتدون به و تنجون من عذاب يوم القيامة . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه درباره سخن خدا «قل ما سألتكم من أجر فهو لكم» فرمود: معناى سخن خدا اين است: مودتى كه من از شما غير از آن را به عنوان پاداش نخواستم، به نفع خود شما است; زيرا به وسيله آن هدايت مى شويد و از عذاب روز قيامت نجات پيدا كنيد. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 47 - 9
9 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « قل ما سألتكم من أجر فهو لكم » و ذلك أنّ رسول اللّه سأل قومه أن يؤدّوا أقاربه و لايؤذوهم و أمّا قوله « فهو لكم » يقول ثوابه لكم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «قل ما سألتكم من أجر فهو لكم» روايت شده كه: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از قومش خواست [به جاى پاداش او]، خويشاوندان وى را دوست داشته باشند و آنان را اذيت نكنند و اما معناى «فهولكم» اين است كه ثواب آن براى خودتان مى باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 199 - 14
14 - لزوم كوچ كردن از عرفات بسان اهل البيت ( ع )
ثم افيضوا من حيث افاض النّاس
امام حسين (ع): . .. فنحن النّاس و لذلك قال اللّه تعالى ذكره فى كتابه: «ثمّ افيضوا من حيث افاض النّاس»
كافى، ج 8، ص 244، ح 339 ; تفسير برهان، ج 1، ص 201، ح 2.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 12،13،17،25
12 - امت اسلامى ، موظف به داشتن محبت اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ المودة فى القربى
13 - اهميت و ارزش والاى محبت به اهل بيت ، در مجموعه تكاليف دين
قل لا أسئلكم عليه أجرًاإلاّ المودة فى القربى
اين كه تنها دوستى اهل بيت پاداش رسالت پيامبر قرار گرفته، نشانگر اهميت والاى دوستى آنان است.
17 - محبت اهل بيت ، برجسته ترين عمل نيك اهل ايمان
قل لا أسئلكم . .. إلاّالمودة فى القربى و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه مراد از «حسنة» مودت فى القربى باشد - چنان كه از سياق آيه استفاده مى شود - و نيز با توجه به اهميت مودت اهل بيت است كه در فراز قبل مطرح شده بود.
25 - « على بن أبى طالب يقول : سمعت رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) يقول : لما نزلت الآية « قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ المودة فى القربى » قال جبرئيل ( ع ) يا محمد (صلی الله علیه و آله) إنّ لكلّ دين أصلاً و دعامة و فرعاً و بنياناً و إنّ أصل الدين و دعامته قول « لا إله إلاّ اللّه » و إنّ فرعه و بنيانه محبتكم أهل البيت ;
امام على(ع) مى فرمايد: از رسول خدا شنيدم كه مى فرمود: چون آيه «قل لا أسئلكم عليه أجراً إلاّ المودّة فى القربى» نازل شد. جبرئيل گفت : اى محمد هر دينى داراى يك پايه و زيربنا است و يك فرع و روبنا. پايه و زير بناى اين دين كلمه «لا إله إلاّ اللّه» است و فرع و رو بناى آن محبت شما اهل بيت».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 22 - 8
8 - نعمت هاى سرشار بهشت ، پاداش الهى اهل بيت ( على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) )
إنّ الأبرار يشربون من كأس . .. و سقيهم ربّهم شرابًا طهورًا . إنّ هذا كان لكم جز
برداشت ياد شده، با توجه به شأن نزولى است كه از طريق شيعه و سنى نقل شده است و آن اين كه از آيه 5 تا آيه مورد بحث (آيه
22)، درباره آن بزرگواران نازل شده است. (مجمع البيان، ج 10; الكشاف، ج 4، ذيل آيه)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 8 - 10
10 - « قال الرضا ( ع ) و لقد حدثنى أبى عن أبيه أبى عبداللّه الصادق ( ع ) . . . قال : إنّ اللّه عزّوجلّ لايسئل عباده عمّا تفضّل عليهم و لايمنّ بذلك عليهم و الإمتنان بالإنعام مستقبح من المخلوقين فكيف يضاف إلى الخالق عزّوجلّ ما لايرضى المخلوق به و لكنّ النعيم حبّنا أهل البيت و موالاتنا يسئل اللّه عباده عنه بعد التوحيد و النبّوة لأنّ العبد إذا وفى بذلك ادّاه إلى نعيم الجنّة الذى لايزول ;
امام رضا(ع) فرمود: پدرم از پدر خويش از امام صادق(ع) براى من روايت كرده است كه فرمود: خداى عزّوجلّ درباره آنچه به بندگانش تفضل كرده است، از آنها بازخواست نمى كند و با اين كار بر آنان منّت نمى گذارد. منّت نهادن به جهت نعمت بخشيدن، از جانب مخلوق ها كار زشتى است; پس چگونه به خالق عزّوجلّ چيزى نسبت داده مى شود كه مخلوق از نسبت دادن آن ناخشنود است؟! ولى نعيم [در آيه «ثمّ لتسئلنّ يومئذ عن النعيم»] محبت ما اهل بيت و [پذيرش ]ولايت ما است كه خداوند همه بندگان را بعد از توحيد و نبّوت، از آن بازخواست خواهد كرد; زيرا بنده اگر به آن نعمت وفادار باشد، او را به نعمت هاى بهشت كه هرگز زايل نمى شود خواهد رساند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 47 - 9
9 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « قل ما سألتكم من أجر فهو لكم » و ذلك أنّ رسول اللّه سأل قومه أن يؤدّوا أقاربه و لايؤذوهم و أمّا قوله « فهو لكم » يقول ثوابه لكم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «قل ما سألتكم من أجر فهو لكم» روايت شده كه: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از قومش خواست [به جاى پاداش او]، خويشاوندان وى را دوست داشته باشند و آنان را اذيت نكنند و اما معناى «فهولكم» اين است كه ثواب آن براى خودتان مى باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 8 - 10
10 - « قال الرضا ( ع ) و لقد حدثنى أبى عن أبيه أبى عبداللّه الصادق ( ع ) . . . قال : إنّ اللّه عزّوجلّ لايسئل عباده عمّا تفضّل
عليهم و لايمنّ بذلك عليهم و الإمتنان بالإنعام مستقبح من المخلوقين فكيف يضاف إلى الخالق عزّوجلّ ما لايرضى المخلوق به و لكنّ النعيم حبّنا أهل البيت و موالاتنا يسئل اللّه عباده عنه بعد التوحيد و النبّوة لأنّ العبد إذا وفى بذلك ادّاه إلى نعيم الجنّة الذى لايزول ;
امام رضا(ع) فرمود: پدرم از پدر خويش از امام صادق(ع) براى من روايت كرده است كه فرمود: خداى عزّوجلّ درباره آنچه به بندگانش تفضل كرده است، از آنها بازخواست نمى كند و با اين كار بر آنان منّت نمى گذارد. منّت نهادن به جهت نعمت بخشيدن، از جانب مخلوق ها كار زشتى است; پس چگونه به خالق عزّوجلّ چيزى نسبت داده مى شود كه مخلوق از نسبت دادن آن ناخشنود است؟! ولى نعيم [در آيه «ثمّ لتسئلنّ يومئذ عن النعيم»] محبت ما اهل بيت و [پذيرش ]ولايت ما است كه خداوند همه بندگان را بعد از توحيد و نبّوت، از آن بازخواست خواهد كرد; زيرا بنده اگر به آن نعمت وفادار باشد، او را به نعمت هاى بهشت كه هرگز زايل نمى شود خواهد رساند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 1 - 2
2- « عن جعفربن محمدالصادق ( ع ) : قوله عزّوجلّ : « طه » أى طهارة أهل بيت محمد ( صلوات اللّه عليهم ) من الرجس ;
از امام صادق(ع) روايت شده «طه» در سخن خداوند اشاره به طهارت اهل بيت محمد(صلی الله علیه و آله) از رجس و پليدى است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 8 - 10
10 - « قال الرضا ( ع ) و لقد حدثنى أبى عن أبيه أبى عبداللّه الصادق ( ع ) . . . قال : إنّ اللّه عزّوجلّ لايسئل عباده عمّا تفضّل عليهم و لايمنّ بذلك عليهم و الإمتنان بالإنعام مستقبح من المخلوقين فكيف يضاف إلى الخالق عزّوجلّ ما لايرضى المخلوق به و لكنّ النعيم حبّنا أهل البيت و موالاتنا يسئل اللّه عباده عنه بعد التوحيد و النبّوة لأنّ العبد إذا وفى بذلك ادّاه إلى نعيم الجنّة الذى لايزول ;
امام رضا(ع) فرمود: پدرم از پدر خويش از امام صادق(ع) براى من روايت كرده است كه فرمود: خداى عزّوجلّ درباره آنچه به بندگانش تفضل كرده است، از آنها بازخواست نمى كند و با اين كار بر آنان منّت نمى گذارد. منّت نهادن به جهت نعمت بخشيدن، از جانب مخلوق ها كار زشتى است; پس چگونه به خالق عزّوجلّ چيزى نسبت داده مى شود كه مخلوق از نسبت دادن آن ناخشنود است؟! ولى نعيم [در آيه «ثمّ لتسئلنّ يومئذ عن النعيم»] محبت ما اهل بيت و [پذيرش ]ولايت ما است كه خداوند همه بندگان را بعد از توحيد و نبّوت، از آن بازخواست خواهد كرد; زيرا بنده اگر به آن نعمت وفادار باشد، او را به نعمت هاى بهشت كه هرگز زايل نمى شود خواهد رساند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 8 - 10
10 - « قال الرضا ( ع ) و لقد حدثنى أبى عن أبيه أبى عبداللّه الصادق ( ع ) . . . قال : إنّ اللّه عزّوجلّ لايسئل عباده عمّا تفضّل عليهم و لايمنّ بذلك عليهم و الإمتنان بالإنعام مستقبح من المخلوقين فكيف يضاف إلى الخالق عزّوجلّ ما لايرضى المخلوق به و لكنّ النعيم حبّنا أهل البيت و موالاتنا يسئل اللّه عباده عنه بعد التوحيد و النبّوة لأنّ العبد إذا وفى بذلك ادّاه إلى نعيم الجنّة الذى لايزول ;
امام رضا(ع) فرمود: پدرم از پدر خويش از امام صادق(ع) براى من روايت كرده است كه فرمود: خداى عزّوجلّ درباره آنچه به بندگانش تفضل كرده است، از آنها بازخواست نمى كند و با اين كار بر آنان منّت نمى گذارد. منّت نهادن به جهت نعمت بخشيدن، از جانب مخلوق ها كار زشتى است; پس چگونه به خالق عزّوجلّ چيزى نسبت داده مى شود كه مخلوق از نسبت دادن آن ناخشنود است؟! ولى نعيم [در آيه «ثمّ لتسئلنّ يومئذ عن النعيم»] محبت ما اهل بيت و [پذيرش ]ولايت ما است كه خداوند همه بندگان را بعد از توحيد و نبّوت، از آن بازخواست خواهد كرد; زيرا بنده اگر به آن نعمت وفادار باشد، او را به نعمت هاى بهشت كه هرگز زايل نمى شود خواهد رساند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 22 - 9،10
9 - تقدير و سپاس گزارى خداوند از اهل بيت ( على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ) ، در قبال نيك كردارى آنان
إنّ الأبرار . .. و كان سعيكم مشكورًا
10 - برخوردارى از نعمت هاى سرشار بهشت ، جلوه تقدير و سپاس گزارى خداوند از اهل بيت ( على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) )
إنّ الأبرار يشربون من كأس . .. و كان سعيكم مشكورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 34 - 22
22 - پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده اند : « . . . ان اللّه تبارك و تعالى خلق آدم فأودعنا صلبه ، و أمر الملائكة بالسجود له تعظيماً لنا و اكراماً ، و كان سجودهم للّه عز و جل عبودية و لآدم اكراماً و طاعة لكوننا فى صلبه . . . ;
خداوند تبارك و تعالى آدم را آفريد پس ما را در صلب او قرار داد و امر نمود به ملائكه كه به خاطر بزرگداشت و كرامت ما به آدم سجده كنند و سجود ملائكه عبادت بود براى خداوند و احترام و اطاعت بود نسبت به آدم(ع); زيرا، ما در صلب او بوديم . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 160 - 9
9 - عن على(ع) فى قوله تعالى . .. «من جاء بالحسنة فله عشر امثالها»، الحسنة حبنا أهل البيت و السيئة بغضنا ... .
از اميرالمؤمنين(ع) درباره آيه «من جاء بالحسنة . .. » روايت شده است: «حسنه» دوستى ما اهل بيت و «سيئه» دشمنى ماست ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 40 - 10
10 - « عن ابى جعفر ( ع ) فى قوله « و منهم من لا يؤمن به » فهم اعداء محمد (صلی الله علیه و آله) و آل محمد ( ع ) من بعده ;
از امام باقر (ع) روايت شده [از جمله ]كسانى كه به قرآن ايمان نمى آورند» دشمنان محمد و آل محمد هستند كه پس از او مى آيند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 160 - 9
9 - عن على(ع) فى قوله تعالى . .. «من جاء بالحسنة فله عشر امثالها»، الحسنة حبنا أهل البيت و السيئة بغضنا ... .
از اميرالمؤمنين(ع) درباره آيه «من جاء بالحسنة . .. » روايت شده است: «حسنه» دوستى ما اهل بيت و «سيئه» دشمنى ماست ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 24 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به خاطر دعوت مؤمنان به مودت اهل بيت ، در معرض اتهام كذب از سوى عناصر سست ايمان *
أم يقولون افترى على اللّه كذبًا
چنانچه مخاطب در «لا أسئلكم» مسلمانان باشند، از ارتباط «أم يقولون» با آيه شريفه، مى توان استفاده كرد كه فاعل «يقولون» عناصر سست ايمان هستند و نه مشركان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 46 - 13
13- « عن أبى عبداللّه ( ع ) [ انه قال ] يا حصين ! لاتستصغرنّ مودّتنا ; فإنّها من الباقيات الصالحات ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه [به حصين بن عبدالرحمان] فرمود: اى حصين! دوستى ما (اهل بيت) را هرگز كوچك مشمار، كه آن، از «باقيات صالحات» است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 33 - 15،17،21
15 - تعلق قطعى اراده خداوند ، براى از بين بردن هميشگى هرگونه پليدى از اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت
«رجس» در لغت، به چيز پليد گفته مى شود (مفردات راغب). «ال» در «البيت» براى عهد و اشاره به بيت نبوت است.
17 - خداوند ، اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را از هرگونه آلودگى ، كاملاً پاك كرده است .
و يطهّركم تطهيرًا
21 - « قال على بن أبى طالب ( ع ) إنّ اللّه فضّلنا أهل البيت و كيف لايكون كذلك و اللّه عزّوجلّ يقول فى كتابه « إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت و يطهّركم تطهيراً » فقد طهّرنا من الفواحش ما ظهر منها و مابطن . . . ;
از على بن ابى طالب(ع) روايت شده كه فرمود: خداوند، ما اهل بيت را برترى بخشيده و چرا چنين نباشد در حالى كه در قرآن اش مى فرمايد: «إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس. ..» خداوند، ما را از هرگونه آلودگى، چه آشكار و چه نهان، پاك گردانيده است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 33 - 16
16 - اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از عصمت الهى برخورداراند .
إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت
«رجس» در اصل به معناى، «آلودگى و پليدى مادى» است و در اين جا، استعاره براى گناه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 28 - 12
12 - « سُلَيْم بن قَيْس قال : خرج علينا علىّ بن أبى طالب ( ع ) . . . فقال . . . و العلم فى عقبنا إلى أن تقوم الساعة ثمّ قرأ « و جعلها كلمة باقية فى عقبه » ثمّ قال : كان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عقب إبراهيم و نحن أهل البيت عقب إبراهيم ( ع ) و محمد (صلی الله علیه و آله) ;
سليم بن قيس مى گويد: حضرت على(ع) به سوى ما بيرون آمد و فرمود: علم در نسل ما است تا برپايى قيامت. سپس آيه «و جعلها كلمة باقية فى عقبه» را تلاوت نمود، و فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از نسل ابراهيم(ع) است و ما اهل بيت از نسل ابراهيم(ع) و محمد(صلی الله علیه و آله) هستيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 7 - 10
10 - « عن جعفر بن محمد ( ع ) قال : قول اللّه عز و جل فى الحمد « صراط الذين أنعمت عليهم » ; يعنى ، محمداً و ذريته صلوات اللّه عليهم ;
از امام صادق (ع) درباره «صراط الذين أنعمت عليهم» در سوره حمد روايت شده كه مراد از «الذين أنعمت عليهم» حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و ذريه او مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 34 - 22
22 - پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده اند : « . . . ان اللّه تبارك و تعالى خلق آدم فأودعنا صلبه ، و أمر الملائكة بالسجود له تعظيماً لنا و اكراماً ، و كان سجودهم للّه عز و جل عبودية و لآدم اكراماً و طاعة لكوننا فى صلبه . . . ;
خداوند تبارك و تعالى آدم را آفريد پس ما را در صلب او قرار داد و امر نمود به ملائكه كه به خاطر بزرگداشت و كرامت ما به آدم سجده كنند و سجود ملائكه عبادت بود براى خداوند و احترام و اطاعت بود نسبت به آدم(ع); زيرا، ما در صلب او بوديم . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 11
11 - ابن عباس مى گويد : « سألت رسول اللّه عن الكلمات التى تلقى ها آدم من ربه فتاب عليه قال : سأل بحق محمد و على و فاطمة و الحسن و الحسين الا تبت علىّ فتاب عليه ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از كلماتى كه آدم(ع) از طرف خدا دريافت داشت و توبه او را پذيرفت. سؤال كردم حضرت فرمود: خداوند را به حق محمد، على، فاطمه، حسن و حسين - عليهم السلام - خواند و گفت: توبه مرا بپذير، پس خداوند توبه او را پذيرفت».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 61 - 11،13،14،21
11 - امام حسن و امام حسين ( ع ) ، تنها مصداق « ابناءنا » ، در آيه مباهله
ابناءنا و ابناءكم
طبق تاريخ مسلم، پيامبر (صلی الله علیه و آله)، امام حسن و امام حسين (ع) را در مباهله شركت دادند. بنابراين مراد از «ابناءنا»، آن دو بزرگوار هستند و مؤيّد آن روايت امام كاظم (ع) است كه فرمود: ... فكان تأويل قوله تعالى «ابناءنا»، الحسن و الحسين ... .
عيون اخبارالرضا (ع)، ج 1، ص 85، ح 9، ب 7 ; نورالثقلين، ج 1، ص 348، ح 162.
13 - عظمت فوق العاده مقام حضرت زهرا ( سلام اللّه على ها )
و نساءنا و نساءكم
با توجه به آنچه نقل شده كه پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) در مقام مباهله از همه زنان، تنها فاطمه زهرا (س) را برده بودند، معلوم مى شود مراد از «نساءنا»، فاطمه (س) بوده و چون به لفظ جمع آمده عظمت شخصيّت آن حضرت معلوم مى گردد. مؤيد حضور آن حضرت روايتى از امام رضا (ع) است كه فرمود: ... و عنى بالنساء فاطمة عليها السّلام.
عيون اخبارالرضا (ع)، ج 1، ص 232، ح 1، ب 23 ; نورالثقلين، ج 1، ص 349، ح 163.
14 - حضرت على ( ع ) به منزله نفس پيامبر (صلی الله علیه و آله) و داراى مقامى والا و ارجمند
و انفسنا و انفسكم
با توجّه به تاريخ مسلم، از جمله شركت كنندگان در مباهله، على (ع) بوده كه از او تعبير به «انفسنا» شده است. و مؤيد آن روايات فراوانى از جمله روايت امام كاظم (ع) است كه فرمود: ... فكان تأويل قوله تعالى ... «و انفسنا» على بن ابيطالب (ع) ... .
عيون اخبارالرضا (ع)، ج 1، ص 85، ح 9، ب 7 ; نورالثقلين، ج 1، ص 348، ح 162.
21 - همراهان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( على ، فاطمه ، حسن و حسين عليهم السلام ) در مباهله ، عزيزترين و برترين انسانها
ندع ابناءنا و ابناءكم و نساءنا و نساءكم و انفسنا و انفسكم
امام رضا (ع): . .. فبرز النّبى (صلی الله علیه و آله) عليّاً و الحسن و الحسين و فاطمة صلوات اللّه عليهم ... فهذه، خصوصيّة لا يتقدمهم فيها احد و فضل لا يلحقهم فيه بشر.
عيون اخبارالرضا(ع)، ج 1، ص 232، ح 1، ب 23 ; نورالثقلين، ج 1، ص 349، ح 163.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 26 - 14
14- « عن على بن الحسين ( ع ) فى قوله تعالى : « و ءات ذاالقربى حقّه » . . . قال : نحن أُولئك الذين أمر الله ( عزّوجلّ ) نبيه (صلی الله علیه و آله) أن يؤتيهم حقّهم . . . ;
از امام سجاد(ع) درباره سخن خدا: «و ءات ذاالقربى حقّه» روايت شده است كه فرمود: ما [اهل بيت ]همانانى هستيم كه خداوند - عزّوجلّ - به پيامبرش فرمان داد حقشان را به آنان بدهد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 132 - 24
24 - « روى عن الباقر ( ع ) فى قوله تعالى : « و أمر أهلك بالصلاة و اصطبر عليها » قال : أمر اللّه نبيّه أن يخص أهل بيته و أهله دون الناس ليعلم الناس أنّ لأهله منزلة عنداللّه ليست لغيرهم فأمرهم مع الناس عامّة ثمّ أمرهم خاصة ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه در باره سخن خدا«و أمر أهلك بالصلاة. ..» فرمود: خدا به پيامبر خود امر كرده كه خانواده و خاندان خود را جداى از مردم [در امر به نماز ]اختصاص دهد تا مردم بدانند كه براى اهل پيامبر(صلی الله علیه و آله) منزلتى در نزد خداوند است كه براى غير آنان نيست، پس خدا [يك بار]اهل پيامبر(صلی الله علیه و آله) را با جمع مردم فرمان داده است. سپس آنان را به طور خاص مورد امر قرار داده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 33 - 21
21 - « قال على بن أبى طالب ( ع ) إنّ اللّه فضّلنا أهل البيت و كيف لايكون كذلك و اللّه عزّوجلّ يقول فى كتابه « إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت و يطهّركم تطهيراً » فقد طهّرنا من الفواحش ما ظهر منها و مابطن . . . ;
از على بن ابى طالب(ع) روايت شده كه فرمود: خداوند، ما اهل بيت را برترى بخشيده و چرا چنين نباشد در حالى كه در قرآن اش مى فرمايد: «إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس. ..» خداوند، ما را از هرگونه آلودگى، چه آشكار و چه نهان، پاك گردانيده است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 5 - 5
5 - اهل بيت ( حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ) مظهر ابرار و نيكوكاران جهان اند .
إنّ الأبرار يشربون من كأس كان مزاجها كافورًا
برداشت ياد شده، با توجه به شأن نزولى است كه از طريق شيعه و سنى نقل شده است. گفتنى است آيه مورد بحث تا آيه 22 (إنّ هذا كان لكم جزاءً و كان سعيكم مشكوراً) درباره اين بزرگواران نازل شده است. (مجمع البيان، ج 10; الكشاف، زمخشرى، ج 4، ذيل آيه)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 30 - 10
10 - « على بن رئاب قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « و ما أصابكم من مصيبة . . . » أرأيت ما أصاب عليّاً و أهل بيته هو بما كسبت أيديهم و هم أهل الطهارة معصومون ؟ ! فقال . . . انّ اللّه عزّوجلّ يخص أوليائه بالمصايب ليأجرهم عليها من غير ذنب ;
على بن رئاب مى گويد از امام صادق(ع) راجع به سخن خداوند عزّوجلّ : «ما أصابكم من مصبية. ..» سؤال نمودم: آيا مصايبى كه به على(ع) واهل بيت او رسيده به خاطر كارهايى بوده كه انجام داده اند ؟! در حاليكه آنان پاك و معصوم بودند، فرمود: همانا خداوند اولياى خود را بدون آن كه گناهى مرتكب شده باشند گرفتار مصيبت ها بلاها مى كند تا به آنان مزد و پاداش دهد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 8،10
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در راه انجام رسالت خويش ، پاداشى جز مودت نزديكانش ( اهل بيت ) نطلبيده است .
قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ المودة فى القربى
براساس روايات فراوان و آراى بسيارى از مفسران، منظور از قربى «اهل بيت» پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
10 - محبت مؤمنان نسبت به اهل بيت ، پاداشى تعيين شده از جانب خداوند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قل لا أسئلكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 1 - 21
21 - لزوم رعايت حال خويشان پيامبر (صلی الله علیه و آله) محبّت و مودّت به ايشان
يا ايّها النّاس اتّقوا . .. و اتّقوا اللّه الّذى تسآءلون به و الارحام
امام باقر (ع) درباره آيه فوق فرمود: قرابة الرسول (صلی الله علیه و آله) . .. امروا بمودّتهم ... .
نورالثقلين، ج 1، ص 429، ح 3 ; بحارالانوار، ج 23، ص 257، ح 2.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 47 - 9
9 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « قل ما سألتكم من أجر فهو لكم » و ذلك أنّ رسول اللّه سأل قومه أن يؤدّوا أقاربه و لايؤذوهم و أمّا قوله « فهو لكم » يقول ثوابه لكم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «قل ما سألتكم من أجر فهو لكم» روايت شده كه: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از قومش خواست [به جاى پاداش او]، خويشاوندان وى را دوست داشته باشند و آنان را اذيت نكنند و اما معناى «فهولكم» اين است كه ثواب آن براى خودتان مى باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 24 - 3
3 - توصيه الهى به مودت اهل بيت ، مواجه با تكذيب ها و مخالفت هاى دشمنان پيامبر در عصر نزول قرآن *
قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ المودة فى القربى. .. أم يقولون افترى على اللّه
با توجه به آيه قبل، كه مى توان استفاده كرد كه تكليف محبت اهل بيت به عنوان پاداش رسالت، براى عده اى سنگين آمده بود.
ازاين رو آنان پيامبر(صلی الله علیه و آله) را متهم به افترا و دروغ بستن بر خدا مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 33 - 16،18
16 - اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از عصمت الهى برخورداراند .
إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت
«رجس» در اصل به معناى، «آلودگى و پليدى مادى» است و در اين جا، استعاره براى گناه است.
18 - اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مورد توجه و عنايت خاص خداوند هستند .
إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 34 - 12
12 - علم و لطف خداوند ، منشأ اعطاى عصمت به اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت . .. إنّ اللّه كان لطيفًا خبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 22 - 10
10 - برخوردارى از نعمت هاى سرشار بهشت ، جلوه تقدير و سپاس گزارى خداوند از اهل بيت ( على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) )
إنّ الأبرار يشربون من كأس . .. و كان سعيكم مشكورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 54 - 13
13 - خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) ، از تبار ابراهيم
واتينا ال ابرهيم الكتب و الحكمة و اتيناهم ملكاً عظيماً
حضرت على (ع) در مورد آيه فوق فرمود: . .. و نحن آل ابراهيم.
كتاب سليم بن قيس، ص 87 ; بحارالانوار، ج 28، ص 275، ح 45.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 28 - 12
12 - « سُلَيْم بن قَيْس قال : خرج علينا علىّ بن أبى طالب ( ع ) . . . فقال . . . و العلم فى عقبنا إلى أن تقوم الساعة ثمّ قرأ « و جعلها كلمة باقية فى عقبه » ثمّ قال : كان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عقب إبراهيم و نحن أهل البيت عقب إبراهيم ( ع ) و محمد (صلی الله علیه و آله) ;
سليم بن قيس مى گويد: حضرت على(ع) به سوى ما بيرون آمد و فرمود: علم در نسل ما است تا برپايى قيامت. سپس آيه «و جعلها كلمة باقية فى عقبه» را تلاوت نمود، و فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از نسل ابراهيم(ع) است و ما اهل بيت از نسل ابراهيم(ع) و محمد(صلی الله علیه و آله) هستيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 33 - 20
20 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « إنّما يريد اللّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت و يطهّركم تطهيراً » قال : الرجس هو الشك ;
از امام صادق(ع) درباره اين سخن خداوند عزّوجلّ: «إنّما يريد اللّه. ..» روايت شده كه فرمود: «رجس» در اين آيه، همان شك است». گفتنى است كه مفهوم رجس، هر نوع پليدى را شامل مى شود و برحسب اين روايت، يكى از مصاديق آن شك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 56 - 12
12 - وارد ساختن كافران به آتش و عذاب آنان در دوزخ ، بر اساس حكمت خداوند
انّ الذين كفروا باياتنا سوف نصليهم ناراً . .. انّ اللّه كان عزيزاً حكيماً
تذكّر به حكمت خداوند پس از بيان عذاب كافران، اشاره به حكيمانه بودن چنين عملى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 7
7- نزول عذاب الهى ( استيصال ) بر امت ها ، پس از اتمام حجت با آنان خواهد بود .
قالوا بل جئنك بما كانوا فيه يمترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 177 - 3
3 - كافران و مشركان تهديد شده به عذاب الهى ، از پيش انذار و اخطار شده و اتمام حجت شده بودند .
فساء صباح المنذرين
منظور از «منذرين» (اخطار شدگان) كافران و مشركان اند. اين تعبير مى رساند كه آنان از سوى پيامبراسلام و قرآن، انذار و اخطار شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 59 - 1
1 - خداوند ، پيش از عذاب كردن مردم ، آنان را از راه نشان دادن آيات و نشانه هاى خود هدايت كرده و با آنها اتمام حجت مى كند .
لو أنّ اللّه هدينى لكنت من المتّقين . .. بلى قد جاءتك ءايتى فكذّبت بها
«بلى » حرف جواب است و در اين آيه براى اثبات چيزى مى باشد كه مورد انكار قرار گرفته است; زيرا كافران هدايت كردن خدا را منكر شده و مى گفتند: اگر خدا ما را هدايت مى كرد، ما از تقواپيشگان بوديم. خداوند اين سخن را رد مى كند و مى فرمايد: آرى آيات ما براى هدايتتان آمد; ولى شما آنها را تكذيب كرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 31 - 3
3 - اقوام عذاب شده و به هلاكت رسيده ، هرگز زنده نشده و به دنيا باز نخواهند گشت .
أنّهم إليهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 10
10 - گرفتاران عذاب ، ربوبيت خداوند را دريافته و به آن اعتراف خواهند كرد .
و لو أنّا أهلكنهم . .. لقالوا ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 12
12 - اكثريت هلاك شدگان به عذاب الهى ، مشرك و چندگانه پرست بودند .
كان أكثرهم مشركين
دعوت به ژرف نگرى در فرجام پيشينيان مشرك، گوياى اين نكته است كه افراد ياد شده، سرانجام خوبى نداشته و گرفتار عذاب الهى شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 7
7- هيچ كس ( معبودان اهل شرك ) توان يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى را نخواهد داشت .
و ما كان لهم من دون الله من أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 4
4- همگان ، ناتوان از دفع كيفر هاى خداوند و عاجز از يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى اند .
من ينصرنى من الله
استفهام در جمله «من ينصرنى . ..» استفهام انكارى است. «نصر» به معناى يارى كردن است و چون در آيه با حرف «من» متعدى شده، معناى نجات و خلاص در آن تضمين شده است. بنابراين معناى «من ينصرنى ...» چنين مى شود: هيچ كس نمى تواند مرا از عقاب الهى نجات دهد اگر آنان را طرد كنم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 12
12- همگان از دفع كيفر هاى خداوند و يارى گرفتاران به عذاب هاى او ناتوانند .
فمن ينصرنى من الله إن عصيته
فعل «ينصر» به دليل آنكه با «من» متعدى شده ، متضمن معناى «ينجى» (نجات مى دهد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 5
5- برخى از اقوام گذشته در پى نزول عذاب بر آنان ، منقرض شدند و نسلى از آنان برجاى نماند .
منها . .. حصيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 2
2 - مرفهان خوشگذران و جلوداران كفر ، نخستين چشندگان شعله هاى عذاب الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 7
7 - كفر پيشگان به عذابى گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 6،8
6 - منافقان ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب اليم
8 - كيفر دمسازان با دروغ ، عذابى است دردناك
و لهم عذاب اليم بما كانوا يكذبون
«باء» در «بما كانوا» سببيه است و «ما» مصدريه مى باشد; يعنى: و لهم عذاب اليم بسبب كذبهم المستمر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 9
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 8،11
8 - آتش دوزخ ، مهيّا شده براى كفرپيشگان
أعدّت للكفرين
اعداد (مصدر اعدت) به معناى حاضر كردن و مهيّا ساختن است.
11 - كفرپيشگان در قيامت با آتشى كه خود برافروخته اند ، عذاب خواهند شد .
فاتقوا النار وقودها الناس و الحجارة أعدّت للكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 39 - 1،2
1 - آتش دوزخ ، كيفر و سزاى انكار كنندگان و تكذيب كنندگان آيات الهى است .
و الذين كفروا و كذبوا بأيتنا أولئك أصحب النار
«تكذيب» (مصدر كذبوا) به معناى: نسبت دروغ دادن است. «آياتنا» علاوه بر تعلقش به «كذبوا» متعلق به «كفروا» نيز مى باشد. جمله «الذين كفروا ...» عطف بر جمله «من تبع ...» است و بيانگر گروهى است كه هدايتها و رهنمودهاى الهى را پذيرا نيستند.
2 - كفر پيشگان و تكذيب كنندگان آيات الهى ، براى هميشه در دوزخ خواهند بود .
أولئك أصحب النار هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 9
9 - عالمان بدعتگذار و دين ساز يهود ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. فويل لهم مما كتبت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 81 - 1،4
1 - گنهكاران يهود همانند ديگر گنهكاران ، به اندازه استحقاقشان ، در آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
لن تمسنا النار إلاّ أياماً معدودة . .. بلى
«بلى» (چنين نيست) حرف جواب است و براى رد سخن و ادعاى مطرح شده به كار مى رود. اين كلمه در آيه شريفه رد ادعاى يهود (لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة) است.
4 - گنهكارانى كه گناهانشان سراسر وجود آنان را فرا گيرد ، در آتش دوزخ براى هميشه گرفتار خواهند شد .
من كسب سيئة و أحطت به خطيئته فأولئك أصحب النار هم فيها خلدون
«سيئة» و «خطيئة» هر دو به معناى بدى و گناه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 19،20
19 - منكران حقانيت قرآن و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
20 - يهوديان منكر رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از زمره كافرانند و به عذابى خفت آور گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 96 - 12
12 - يهوديان گنهكار به عذاب دوزخ گرفتار خواهند شد .
بما قدمت أيديهم . .. و ما هو بمزحزحه من العذاب
«زحزحة» (مصدر مزحزح) به معناى دور ساختن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 11،14
11 - كفر پيشگان به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب أليم
14 - يهوديانِ كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزا كننده او ، مستحق عذابى دردناك هستند .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 120 - 19
19 - هيچ پشتيبان و ياورى نيست كه بتواند مستحقان عذاب الهى را از گرفتار شدن به عقوبت رهايى بخشد .
مالك من اللّه من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 8
8 - در قيامت ، هيچ راه نجاتى براى كافرانِ به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) وجود نخواهد داشت .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
هدف از توصيف قيامت، به اينكه فديه اى گرفته نمى شود و . ..; مأيوس كردن مستحقان عذاب است از اينكه راه نجاتى - جز ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) - براى خويش توهم كرده و به اعتبار آن دل خوش كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 18
18 - آنان كه به خدا و روز قيامت كافر شوند ، راهى جز ورود به آتش دوزخ نخواهند داشت .
و من كفر . .. ثم أضطره إلى عذاب النار
اضطرار; يعنى، مجبور ساختن كسى به انجام كارى. پس «ثم اضطره ...» چنين معنا مى شود: آن گاه كه كافران حيات دنيا را سپرى كردند، آنان را براى ورود به آتش دوزخ مجبور مى كنم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 167 - 13
13 - مشركان ( سران آنان و پيروانشان ) در قيامت به آتش دوزخ گرفتار شده و در آن ماندگار خواهند بود .
و ما هم بخرجين من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2،15
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
15 - گنهكاران در قيامت ، علاوه بر آتش دوزخ به عذاب هاى روحى نيز گرفتار خواهند شد .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 5،6،9
5 - عالمان اهل كتاب با كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى ، گمراه شدند و عذاب الهى را براى خويش كسب كردند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
6 - عالمان بى تعهد و وظيفه نشناس ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة فما أصبر هم على النار
9 - ضلالت پيشگان و گنهكاران به عذاب طاقت فرساى قيامت گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى . .. فما أصبر هم على النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 176 - 6
6 - حق ستيزى موجب گمراهى ، محروميت از لطف و مغفرت خدا و گرفتار شدن به آتش دوزخ مى باشد .
لايكلمهم اللّه يوم القيمة . .. ذلك بأن اللّه نزل الكتب بالحق
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ذلك» اشاره به عقوبتهاى مطرح شده در آيات قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 12
12 - جهنّم ، كيفر حاكمان مفسد ، سرسخت و حق ناپذير
و اذا تولى سعى . .. فحسبه جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 6،10،14
6 - بنى اسرائيل ، مصداق بارز تفرقه افكنان و تحريفگران دين خداوند و مشمول عذاب شديد الهى
ادخلوا فى السِلم كافة . .. فان زللتم من بعد ما ... سَلْ بنى اسرائيل كم اتيناهم م
پس از امر به دخول در «سلم» (تسليم در برابر خداوند و اتّحاد جامعه ايمانى)، و عدم تبعيّت از شيطان، بنى اسرائيل را به عنوان نمونه ذكر مى كند.
10 - تحريفگران و تبديل كنندگان دين و آيات روشن الهى ، مستحق عذابى شديد
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
از مصاديق روشن و مورد نظر نعمتهاى الهى، دين و آيات خداوندى است. و مراد از تبديل، تحريف است.
14 - از سنّت هاى الهى ، عذاب شديد تحريفگران و تبديل كنندگان دين است .
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
«و من يبدّل نعمة اللّه» عام است و دربرگيرنده كليّه كسانى است كه آيات الهى را تحريف مى كنند; خصوصاً با توجّه به ضرورت پندگيرى ديگران از بنى اسرائيل تحريفگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 32
32 - كسى كه مُرتدّ بميرد ، هميشه در عذاب دوزخ است .
و من يرتدد منكم عن دينه فيمت . .. و اولئك اصحاب النار هم فيها خالدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 257 - 15
15 - كافران ، اهل آتش و ماندگار در آن براى هميشه
اولئك اصحاب النّار هم فيها خالدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 258 - 8
8 - نمرود ، نمونه اى از منحرفان راه رشد ، محرومان از ولايت الهى ، روندگان از نور به ظلمت و جاودان در آتش
قد تبيّن الرّشد . .. اللّه ولىّ الّذين ... الم تر الى الّذى حاجّ ابرهيم
خداوند پس از بيان ايمان و كفر (ولايت «اللّه» و «طاغوت» در آيات پيشين) براى نشان دادن نمونه خارجى، داستان ابراهيم (ع) و نمرود را بيان كرده كه ابراهيم (ع) نمونه اى از ايمان و نمرود، نمونه اى از كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 4 - 9،10،16
9 - كفر به آيات خدا ، موجب عذاب سخت الهى بر كافران
انّ الّذين كفروا بايات اللّه لهم عذاب شديد
10 - عذاب شديد كافران پس از اتمام حجت بر آنان از طريق كتب آسمانى
نزّل عليك الكتاب . .. انّ الّذين كفروا بايات اللّه لهم عذاب شديد
16 - ابتلاى كافران به عذاب شديد ، انتقام الهى از آنان و نمايانگر شكست ناپذيرى خداوند است .
انّ الّذين كفروا . .. لهم عذاب شديد و اللّه عزيز ذوانتقام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 9،10،11
9 - هشدار الهى به كافران در مورد عاقبت بد آنان
انّ الذين كفروا . .. و اولئك هم وقود النار
10 - آتش دوزخ ، از درون كافران زبانه مى كشد .
اولئك هم وقود النار
با توجه به معناى لغوى «وقود»: هو الحطب المجعول للوُقود. يعنى وقود، هيزمى است براى روشن كردنِ آتش.
11 - مال و اولاد كافران ، آنان را هرگز از آتش دوزخ و عذاب الهى دور نخواهد ساخت .
لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
«من اللّه»، يعنى از عذاب الهى، به قرينه «اولئك هم وقود النار».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 3،8،11
3 - فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كننده آيات خدا بودند ، آتشگيره هاى دوزخند .
اولئك هم وقود النار. كدأب ال فرعون و الذين من قبلهم كذبوا باياتنا
«كدأب ال»، يا تشبيه كافران عصر بعثت است به فرعونيان و پيشينيانشان و يا نمونه و مثالى است براى كافرانى كه خود را بى نياز از خدا پنداشتند و آتشگيره دوزخ شدند.
8 - فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كنندگان آيات الهى بودند ، گرفتار عقوبت شديد خدا شدند .
كذّبوا باياتنا فاخذهم اللّه بذنوبهم و اللّه شديد العقاب
11 - گناهان ، خود ، مايه و وسيله عذاب و كافران است .
فاخذهم اللّه بذنوبهم
بنابراينكه «باء» در «بذنوبهم» براى استعانت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 12 - 3
3 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام كردن شكست نهايى كفار به آنها و حشرشان به سوى جهنّم
قل للّذين كفروا ستغلبون و تحشرون الى جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 2،21
2 - كافران به آيات الهى ، مستحق عذابى دردناك
انّ الذين يكفرون بايات اللّه . .. فبشّرهم بعذاب اليم
21 - قاتلان پيامبران و قاتلان امر كنندگان به معروف ، گرفتار سخت ترين عذاب هاى الهى
و يقتلون النّبيّن بغير حق و يقتلون الذين يأمرون بالقسط.
از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) سؤال شد: اىّ الناس اشد عذاباً يوم القيامة؟ آن حضرت فرمود: رجل قتل نبيّاً او رجلاً امر بمعروف او نهى عن منكر، سپس آن حضرت، اين آيه را تلاوت كرد: «انّ الّذين يكفرون . .. ».
تفسير طبرى، ج 3، ص 144 ; مجمع البيان، ج 2، ص 720 ; تفسير تبيان، ج 2، ص 422.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 22 - 9
9 - كافران و قاتلان انبيا و عدالتخواهان ، راه نجاتى ندارند .
انّ الذين يكفرون . .. و ما لهم من ناصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 56 - 1،4
1 - كافران ( يهوديان ) ، مشمول عذاب سخت خداوند در دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة
4 - برترى پيروان عيسى ( ع ) بر يهوديان ، موجب عذاب سخن دنيوى يهوديان
و جاعل الذين اتبعوك . .. فاما الذين كفروا
بنابراينكه جمله «فاما الذين . .. »، به قرينه ذكر عذاب دنيوى، نتيجه جمله «جاعل الّذين ... » باشد; يعنى عذاب دنيوى يهود نتيجه تفوّق نصارا بر ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 17،18
17 - سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
انّ الّذين يشترون . .. و لهم عذاب اليم
18 - علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 88 - 1،3
1 - لعنت دائمى و عذاب تخفيف ناپذير ، كيفر مرتدّان
قوماً كفروا بعد ايمانهم . .. خالدين فيها لا يخفّف عنهم العذاب
3 - خداوند بدون مهلت و تأخير ، مرتدّان و كافران يهود و نصارا را عذاب مى كند .
لا يخفّف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 91 - 4
4 - كسانى كه در حال كفر بميرند ، مستحقّ عذابى دردناك هستند .
اولئك لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 116 - 1
1 - اموال و فرزندان اهل كفر ، نمى تواند آنها را از كيفر خداوند برهاند .
انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
«اغنى» هنگامى كه با «عن» متعدى شود، به معناى «دفع» مى آيد. لذا «لن تُغنى»، يعنى نمى رهاند. (روح المعانى).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 128 - 7،11،14
7 - توبه مشركان و پذيرش آن از سوى خداوند و يا عذاب و مجازات آنان ، هدفى براى نصرت الهى به رزمندگان بدر
ولقد نصركم اللّه ببدر . .. ليقطع طرفاً ... او يتوب عليهم
جمله «يتوب عليهم» و نيز «يعذّبهم»، عطف است بر «يقطع طرفاً»; و اين جمله متعلق به «نصركم اللّه ببدر» است. و لذا عذاب مشركان و پذيرش توبه آنان نيز از اهداف پيروزى جنگ بدر خواهد بود.
11 - عذاب خداوند سرنوشت كافران محارب ، در صورت عدم بازگشت و توبه
ليقطع طرفاً . .. فينقلبوا خائبين ... او يعذّبهم
14 - دشمنان محارب با اهل ايمان ، مستحقّ عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 131 - 3
3 - آتش دوزخ ، در انتظار كافران و رباخواران ، و آماده براى آنان
لا تاكلوا الرّبوآ . .. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 151 - 19،20
19 - آتشِ دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم كفرپيشگان مشرك
سنلقى فى قلوب الّذين كفروا الرعب . .. و ماويهم النّار و بئس مثوى الظّالمين
20 - آتش دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم ستم پيشگان
و ماويهم النّار و بئس مثوى الظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 162 - 11
11 - دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم آنانكه خشم و غضب الهى را بر خويش هموار ساخته اند .
كمن بآء بسخط من اللّه و مأويه جهنّم و بئس المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 189 - 5
5 - مالكيّت انحصارى و قدرت مطلق خداوند ، دليل نبود گريزگاه براى مستحقان عذاب
فلا تحسبنّهم بمفازة من العذاب . .. و للّه ملك السّموات و الارض و اللّه على كلّ ش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 8
8 - ستمكارى ، موجب ورود آدمى به آتش دوزخ و بى ياورى وى در قيامت
ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته و ما للظّالمين من انصار
مراد از كلمه «للظّالمين» همان دوزخيان هستند. بنابراين به كارگيرى اسم ظاهر به جاى ضميرِ «ما لهم» براى رساندن اين معناست كه ستمكارى علّت شده كه خداوند آنان را به آتش كشاند و از يارى ياوران محروم باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 3
3 - منافقان به خاطر ناسپاسى و كفرشان به خدا ، مستحق عذاب دوزخند .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل . .. ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
بنابر اينكه خطاب، متوجه منافقان باشد، آيه شريفه اشاره به ناسپاسى و بى ايمانى آنان دارد و آن را از موجبات گرفتارى دوزخ مى شمرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 4
4 - مشركان ، مستحق عذاب الهى
ان تعذبهم فانهم عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 49 - 1
1 - تكذيب كنندگان آيات الهى به عذاب گرفتار خواهند شد.
و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم الهذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 17،25
17 - ظالمان نمى توانند خود را از مهلكه مردن و عذاب خواركننده پس از آن رهايى بخشند.
و الملئكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون
جمله «أخرجوا انفسكم» خطاب ملائكه به ظالمان است، كه اگر مى توانيد خود را از اين مهلكه نجات بخشيد. اين سخن ملائكه از سر استهزا و بيان عجز ظالمان است.
25 - ظالمان و مستكبران در برزخ به عذاب گرفتار خواهند بود.
و لو ترى إذ الظلمون . .. اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم ... عن ءايته تستكبرون
ظاهراً مراد از «اليوم» زمان پس از مرگ و قبل از قيامت است كه برزخ نام دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 8،9
8 - ذلت در پيشگاه خداوند و عذابى شديد در انتظار سردمداران مجرم است.
سيصيب الذين أجرموا صغار عندالله و عذاب شديد
9 - فريبكارى و توطئه مداوم عليه دين، عامل گرفتارى توطئه گران به ذلت و عذاب شديد است.
سيصيب الذين . .. بما كانوا يمكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 128 - 20
20 - جايگاه ابدى جنيان اغواگر (شيطانها) و انسانهاى پيرو ايشان آتش دوزخ است.
قال النار مثويكم خلدين فيها
«مثوى» اسم مكان و به معنى جايگاه و محل استقرار است. (راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 12
12 - جامعه مجرم خود را از شمول رحمت خداوند محروم و سزاوار عذاب او مى گرداند.
و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
«بأس» در لغت به معناى شدت است و در اين آيه كنايه از عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 11
11 - خداوند گروههاى تشكيل شده بر اساس پذيرش بخشى از دين را به عذاب گرفتار خواهد ساخت.
إن الذين فرقوا دينهم . .. إنما أمرهم إلى الله ثم ينبئهم بما كانوا يفعلون
«آگاه سازى از اعمال ناپسند»، كنايه از گرفتار ساختن به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 2
2 - عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 6
6 - وجود فاصله زمانى بين نزول عذاب استيصال و هلاكت گرفتاران به آن
فما كان دعويهم إذ جاء بأسنا إلا ان قالوا إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 183 - 2،5
2 - تكذيب كنندگان آيات الهى سزاوار عذاب از جانب خداوند هستند .
و أملى لهم
آنگاه مهلت دادن و تأخير انداختن عذاب موضوع پيدا مى كند كه استحقاق عذاب بالفعل وجود داشته باشد.
5 - امهال خداوند به كفرپيشگان تكذيب كننده ، زمينه ساز افزايش عذاب آنان است .
و أملى لهم إن كيدى متين
چون امهال به عنوان «كيد» مطرح شده است، معلوم مى شود مهلت دادن در اينجا براى افزون شدن عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 14 - 3
3 - مشركان حاضر در كارزار بدر ، مردمى كفرپيشه و مستحق عذاب با آتش دوزخ
و أن للكفرين عذاب النار
از مصاديق مورد نظر براى «للكفرين» مشركان حاضر در كارزار بدر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 16 - 2
2 - روى گردانان از جبهه نبرد - جز براى اتخاذ تاكتيك هاى جديد - مورد غضب الهى و مستحق جهنم
و من يولهم . .. فقد باء بغضب من اللّه و مأويه جهنم و بئس المصير
كلمه «بوء» چنانچه با حرف «باء» متعدى شود مى تواند به معناى متحمل شدن باشد. بنابراين «باء بغضب من اللّه» يعنى خشم خداوند را بر خود هموار ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 10
10 - آنان كه طلا و نقره مى اندوزند و از انفاق آن در راه خدا ، امتناع مىورزند ، مستحق عذابى دردناكند .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 15
15 - آزاردهندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذابى دردناك
و الذين يؤذون رسول اللّه لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 11 - 6،7
6 - كفرمداران و شرك پيشگان ، مستحق عذاب و كيفر الهى در دنيا
و لو يعجل اللّه للناس الشر
7 - منكران قيامت ، مستحق كيفر و عذاب الهى در دنيا هستند .
و لو يعجل اللّه . .. لقضى إليهم أجلهم فنذر الذين لايرجون لقاءنا
از آيه شريفه استفاده مى شود كه: اگر مجازات منكران قيامت منجر به مرگ آنان نمى شد، خدا بدون مهلت آنان را سركوب مى كرد; يعنى، آنان استحقاق كيفر را دارند لكن مانع وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 27 - 6
6 - مردمان زشت كردار در سراى آخرت ، گرفتار خشم و عذاب الهى خواهند بود .
و الذين كسبوا السيئات . .. ما لهم من اللّه من عاصم
مراد از جمله «ما لهم من اللّه من عاصم»، «ما لهم من عذاب اللّه من عاصم» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 3
3 - تكذيب كنندگان قرآن و رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، همواره در معرض عذاب ناگهانى استيصال ، قرار دارند .
قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 7
7 - ظالمان و ستم پيشگان ، سزاوار عذابند .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
جمله «ظلمت» در «لكل نفس ظلمت» مشعر به عليت ظلم و بيانگر استحقاق ظالمان نسبت به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 5
5 - كافران و مشركان ، در جهان آخرت عذاب شديدى را خواهند چشيد .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 6
6 - تكذيب كنندگان آيات الهى ، مستحق عذاب استيصال و در معرض آن هستند .
و أغرقنا الذين كذبوا بأيتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 20
20 - عذاب دردناك جهنم ، كيفر كافران است .
فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
ممكن است الف و لام «العذاب» - كه براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد و ممكن است اشاره به عذاب برزخى و يا عذاب اخروى باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 1
1 - تكذيب آيات و نشانه هاى الهى ، زمينه ساز گرفتارى مكذبان به عذاب استيصال است .
و لاتكونن من الذين كذبوا بأيت اللّه . .. إن الذين حقت عليهم كلمت ربك
از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه: مراد از «الذين حقت عليهم» تكذيب كنندگان آيات الهى اند و از ذيل آيه بعد، جمله «حتى يروا العذاب الإليم» و ذيل آيه بعد از اين; يعنى، جمله «لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحياة الدنيا» استفاده مى شود كه مراد از «كلمت ربك» عذاب دنيوى استيصال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 - كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 7
7 - قوم يونس بر اثر تكذيب پيامبر خود و سرباز زدن از ايمان به دعوت هاى او ، در معرض عذاب استيصال قرار گرفتند .
إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 1،2،3،4،6،7
1 - مردمى كه زمينه ايمان را از دست بدهند و از آيات الهى و هشدار پيامبران تأثير نپذيرند ، مستحق عذاب استيصال هستند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
2 - مشركان مكه ، به دليل از دست دادن زمينه ايمان به آيات الهى و هشدار هاى پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذاب استيصال بودند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
با توجه به اينكه يكى از مصاديق «قوم لايؤمنون» در آيه قبل، مشركان مكه مى باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
3 - عذاب استيصال ، سنتى است الهى كه انتظار وقوع آن در هر زمان و مكانى ، بر مردمى كه زمينه ايمان را از دست داده اند ، مى رود .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
4 - بسيارى از اقوام پيشين به دليل فقدان زمينه ايمان و تكذيب آيات الهى و نپذيرفتن هشدار هاى پيامبرانشان ، با عذاب استيصال نابود شدند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
6 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند دستور يافت تا مشركان را به « عذاب استيصال » هشدار دهد و اعلان نمايد كه در انتظار وقوع آن باشند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
7 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند دستور يافت يأس و نوميدى خود را نسبت به هدايت يافتن مشركان ابلاغ كرده و اعلان كند كه در انتظار نزول عذاب بر آنان به سر مى برد .
فهل ينتظرون . .. قل فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 1
1- كافران به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قيامت ، مستحق عذاب دنيوى اندو به آن تهديد شده اند .
و لئن أخّرنا عنهم العذاب
جمله «ما يحبسه» (چه چيز مانع نزول آن عذاب است؟) مى رساند كه مراد از «العذاب» عذاب دنيوى است و نيز حكايت از اين دارد كه كفرپيشگان ، به آن عذاب تهديد شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4،5،10
4- كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كفرون. أُولئك لم يكونوا معجزين فى الأ
5- مانعان راه خدا و آنان كه به خدا دروغ مى بندند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا . .. أُولئك لم يكونوا معجزين فى الأرض
جمله «أُولئك لم يكونوا . ..» كنايه از تهديد به عذاب است و «فى الأرض» مى تواند دليل بر دنيوى بودن آن عذاب باشد.
10- كفرپيشگانى كه مردم را از پيوستن به راه خدا باز مى دارند ، به عذابى دو چندان گرفتار خواهند شد .
الذين يصدون . .. يضعف لهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 11
11- كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 37 - 14
14- كفرپيشگان و ستمگران ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لاتخطبنى فى الذين ظلموا إنهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7- گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 9
9- عذاب دردناك ، فرجام و عاقبت كفرپيشگان است .
ثم يمسّهم منا عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 11
11- نزول عذاب الهى بر كفرپيشگان ، برخاسته از استحقاق آنان است نه آنكه وجودشان موجب ضرر و زيان بر خدا باشد .
و يستخلف ربى قومًا غيركم و لاتضرونه شيئًا
برداشت فوق مبتنى براين است كه جمله «لاتضرونه» حال باشد. براين اساس جمله «يستخلف ... و لاتضرونه» چنين معنا مى شود. در حالى كه ضرر و زيانى را متوجه خدا نمى كنيد شما را عذاب مى كند و اين معنا مى رساند كه موجب عذاب، استحقاق كفرپيشگان است نه اين كه وجودشان مايه ضررى بر خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 9
9- كفر پيشگان قوم عاد ، علاوه بر عذاب دنيوى به عذاب آخرت نيز گرفتار خواهند شد .
و نجّينهم من عذاب غليظ
برداشت فوق ، براساس اين احتمال است كه مراد از «عذاب» در جمله «و نجّيناهم من عذاب»، عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16- انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 6
6- از قوم عاد ، تنها معاصران هود از رحمت الهى محروم شده و به عذاب گرفتار شدند . *
ألا بُعدًا لعاد قوم هود
«قوم هود» عطف بيان براى «عاد» است. با توجه به اينكه قوم عاد پيش از حضرت هود بوده اند و پس از او نيز وجود داشتند ، مى توان گفت: هدف از تبيين و توضيح «عاد» به «قوم هود» بيان معنايى است كه در برداشت فوق آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6- ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 18
18- همسر لوط ، بايد به عذابى كه براى قوم لوط مقدر شده بود ، گرفتار مى شد .
إنه مصيبها ما أصابهم
ضمير در «إنه» به اصطلاح ضمير شأن است و حاكى از تأكيد مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3- اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10- ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 2
2- امت هاى ستم پيشه ( جوامع كفرپيشه و مشرك ) در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال هستند .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظلمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1،2
1- انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
2- مشركان ، در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى الهى در دنيا و آخرتند .
أفأمنوا أن تأتيهم غشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد ضمير در «أفأمنوا» مشركانى باشند كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 8،10
8- تكذيب كنندگان پيامبران پيشين به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عقبة الذين من قبلهم
مراد از ضمير در «أفلم يسيروا» مشركان و مخالفان پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) است و مقصود از «الذين من قبلهم» امتهاى پيش از ايشان مى باشد.
10- مطالعه آثار باقيمانده از تكذيب كنندگان انبيا ، گوياى عاقبت شوم آنان و گرفتار آمدنشان به عذاب هاى الهى است .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عقبة الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 17
17- گنهكاران و تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 5،15
5- كفرپيشگان امت هاى گذشته به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
و قد خلت من قبلهم المثلت
«مثلات» (جمع مَثُلة) به معناى عقوبتها و عذابهاست. عذابها و عقوبتها بدان اعتبار «مثلات» - كه از ماده مِثل (مانند) است - گفته مى شود كه آن را مثال قرار مى دهند براى اينكه ديگران از آن عبرت گرفته و از عوامل آن بپرهيزند. از معانى «خلوّ» (مصدر خلت) گذشتن و سپرى شدن است.
15- گنه كاران و ستم پيشگان كه مشمول مغفرت الهى نشوند ، به عذاب هاى سهمگين الهى گرفتار خواهند شد .
إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 2 - 5،7
5- بى ترديد كافران ، داراى فرجامى ناگوارند و به عذابى شديد و طاقت فرسا ، گرفتار خواهند شد .
و ويل للكفرين من عذاب شديد
7- كافرانِ به قرآن و كافرانى كه تصميم به ماندن در ظلمت ها گرفته اند ، فرجامى بس ناگوار دارند و در عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
و ويل للكفرين من عذاب شديد
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه مراد از كافران در اين آيه، به قرينهء آيه قبل، كسانى هستند كه كتاب خدا را نپذيرفتند و از ظلمتها خارج نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 7 - 21
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 4،12
4- كافرانِ پيرو به هنگام حضور در پيشگاه خداوند در قيامت پيشاپيش درمى يابند كه گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
و برزوا لله جميعًا فقال الضعفؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغن
ذكر «فقال الضعفؤا للذين استكبروا» براى درخواست كمك ضعفا - پس از آنكه حضور همه مردم را در قيامت اعلام كرد و هنوز سخنى از عذاب گفته نشده است - حكايت از اين مى كند كه آنان گرفتار شدن خود را به عذاب از قبل خواهند فهميد.
12- عذاب كافرانِ پيرو در قيامت به قدرى شديد است كه آنان را به دريوزگى مى كشاند .
فقال الضعفؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 16،21
16- شيطان و پيروانش در آخرت گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ما أنا بمصرخكم و ما أنتم بمصرخى
21- ستمگران قطعاً در عذابى سخت و بس دردناك گرفتار خواهند شد .
إن الظلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 42 - 8
8- كيفر ستمگران در قيامت بسيار شديد و هولناك است .
و لاتحسبنّ الله غفلاً عمّا يعمل الظلمون إنما يؤخّرهم ليوم تشخص فيه الأبصر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 46 - 1
1- هلاكت و عذاب دنيوى ستم پيشگان تاريخ از سوى خداوند ، على رغم مكر و چاره انديشى هاى فراوان و قدرتمندانه آنان
و سكنتم فى مسكن الذين ظلموا . .. و قد مكروا مكرهم ... و إن كان مكرهم لتزول منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 1،2
1- همسر لوط ( ع ) در زمره مجرمان قوم لوط و عذاب شدگان الهى بود .
إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم . .. إلاّ امرأته
2- باقى ماندن همسر لوط ( ع ) در ميان عذاب شدگان قوم لوط ، به تقدير و دستور خدا بود .
إلاّ امرأته قدّرنا إنها لمن الغبرين
ترديدى نيست كه همه مقدرات به دست خداوند است و انتساب تقدير (قدّرنا) به فرشتگان، مى تواند به خاطر اين باشد كه آنان مجرى اين تقدير بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 1
1- التقاطيون و تجزيه كنندگان قرآن در صدر اسلام ، دچار عذاب الهى شدند .
كما أنزلنا على المقتسمين
برداشت فوق مبتنى بر اين نكته است كه لفظ عذاب در جمله «أنا النذير. ..» در آيه قبل، در تقدير باشد و مفعول فعل «أنزلنا» ضمير محذوفى باشد كه به عذاب بر مى گردد. بنابراين معناى آيه چنين مى شود: همان گونه كه عذاب را بر «مقتسمين» نازل كرديم. گفتنى است «المقتسم» به معناى كسى است كه چيزى را به چند جزء تقسيم كند و مراد از آن - به قرينه آيه بعد (الذين جعلوا القرءان عضين) - تجزيه كنندگان قرآن هستند كه برخى از معارف آن را پذيرفته و برخى را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 3
3- منكران حقانيت كتاب هاى آسمانى ، گرفتار عذاب شدند .
كذلك فعل الذين من قبلهم و ما ظلمهم الله و لكن كانوا أنفسهم يظلمون . فأصابهم سيئ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 36 - 10
10- گروه ها و اقوامى كه در طول تاريخ ، انبياى الهى را تكذيب كردند ، گرفتار عذاب شدند .
فسيروا فى الأرض فانظروا كيف كان عقبة المكذّبين
دعوت از مردم براى جهانگردى جهت مطالعه در عاقبت تكذيب كنندگان انبيا، دلالت بر اين دارد كه آنان دچار عذاب شده اند و مطالعه آن عبرت آموز است و اگر چنان چه به مرگ طبيعى مرده بودند، با انسانهاى ديگر تفاوتى نداشتند و در نتيجه مزيتى براى مطالعه نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 104 - 4
4- عذاب دردناك ، فرجام و كيفر كافرانى است كه از سر لجاج و عناد به آيات الهى ايمان نمى آورند .
إن الذين لايؤمنون بأيت الله . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 14
14- مرتد ، داراى عذابى بزرگ است .
من كفر بالله من بعد إيمنه . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 4
4- ابتلاى بدعت گذاران به عذاب دردناك ، پس از بهرهورى اندك از دنيا ، گواه عدم رستگارى آنان است .
إن الذين يفترون على الله الكذب لايفلحون . متع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 11
11- ذلّت و شكست ، مجازات دنيوى فسادانگيزان و عذاب حهنّم ، كيفر اخروى آنان است .
لتفسدنّ فى الأرض . .. و إن عدتم عدنا و جعلنا جهنّم للكفرين حصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 18 - 8
8- دنياطلبان علاوه بر عذاب جسمانى ، در آخرت نيز گرفتار عذاب روحى مى شوند .
ثمّ جعلنا له جهنّم يصلها مذمومًا مدحورًا
«يصلاها» (در آتش سوزان حهنّم مى سوزد) اشاره به عذاب جسمى و «مذموماً مدحوراً» (نكوهش شده و مطرود) اشاره به رنج روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 3
3- كفرپيشگان ، و گنه كاران ، به عذاب شديد الهى گرفتار خواهند شد .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرينه «يبشّر المؤمنين. ..» - در فراز بعد - مراد، عذابى است كه كافران و گنه كاران به آن تهديد شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 9
9- آتش سهم گين و فراگير ، عذاب حاضر و آماده براى كافران ، از جانب خداوند است .
إنّا أعتدنا للظلمين نارًا
نكره آوردن «ناراً» براى دلالت بر شدّت و عظمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 42 - 1
1- امكانات ثروت مند مغرور ، با نزول عذاب فراگير الهى ، نابود شد و تمامى منافع باغ و كشت زار او از بين رفت .
و أُحيط بثمره
«أُحيط بثمره» عطف بر محذوف است، يعنى، «وقع العذاب و. ..». احاطه شدن، كنايه از نابود شدن است. مراد از «ثمر»، تمامى دستاوردهاى مرد ثروت مند در باغ و كشت زار خود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 5
5- ستم كاران ، در قيامت ، به عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
فيعذّبه عذابًا نكرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 6،12،16
6- گرفتارى به عذاب الهى با توجه به رحمانيت خداوند ، نشانه كمال بى لياقتى و محروميت از تمام زمينه هاى رحمت الهى است .
أن يمسّك عذاب من الرحمن
12- گرفتاران به عذاب الهى ، همراه و قرين شيطان خواهند بود .
يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطن وليًّا
16- شيطان ، مطرودترين گنه كاران از رحمت خداوند و گرفتارترين آنان به عذاب الهى است .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطن وليًّا
تهديد بت پرستان به اين كه ممكن است خداى رحمان بر شما خشم گيرد و با شيطان هم دم شويد، نشانه عمق مطرود بودن شيطان و گرفتارى او به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 9
9- خداوند ، برخى از گمراهان را به عذاب دنيوى مبتلا مى سازد و عده اى را به عذاب اخروى گرفتار خواهد ساخت .
حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
مراد از «العذاب» به قرينه «الساعة» عذاب دنيوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 5
5- خداوند كسانى را كه براى ازدياد مال و فرزند به كفر روآورده اند ، به عذابى مداوم و بىوقفه گرفتار خواهد ساخت .
و نمدّ له من العذاب مدًّا
معناى اصلى «مدّ» كشاندن چيزى در ناحيه طول آن و متصل ساختن اشيا به يكديگر براى طولانى ساختن آن است (تاج العروس). مصداق اين معنا در آيه، استمرار عذاب است و مفاد آن چنين است: «بدون انقطاع، از عذاب براى او پيش مى آوريم تا همواره در عذاب بماند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 129 - 4
4 - كفرورزان به آيات و هدايت هاى الهى ، سزاوار كيفر و عذاب در دنيا هستند .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لكان لزامًا
كلمه «لزاماً» مصدر باب مفاعله است و خبر قرار گرفتن مصدر، حاكى از مبالغه است. بنابراين مفاد جمله «لكان لزاماً» چنين مى شود: [اگر سنت مهلت نبود ]عذاب، ملازم مخالفان بود و [حتى اندك زمانى] از آنان فاصله نمى گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 1
1- كافران مكه با انكار آيات الهى - پس از اتمام حجت بر ايشان - مستحق نابودى و عذاب بودند .
و لو أنّا أهلكنهم . .. فستعلمون من أصحب الصرط السوىّ و من اهتدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 41 - 8
8- استهزاكنندگان پيامبران ، به عذابى مبتلا شدند كه آن را به مسخره مى گرفتند .
فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
مقصود از «ما كانوا به يستهزءون» عذاب استيصال است; زيرا آن چه مورد تمسخر كافران در طول تاريخ بود - و همان بر سرشان آمد - عذاب استيصال بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 43 - 5
5- بى پناهى همه جانبه كافران دربرابر عذاب الهى و حتمى بودن هلاكت آنان
أم لهم ءالهة تمنعهم من دوننا . .. و لا هم منّا يصحبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 8،15
8 - شرك ، گناهى است نابخشودنى كه اهل آن مستحق عذاب الهى اند .
و كثير حقّ عليه العذاب
15 - شرك پيشگان ، در قيامت گرفتار عذاب خوار كننده الهى و محروم از هر كرامت بخش و گرامى دارنده اى خواهند بود .
و الذين أشركوا ان اللّه يفصل بينهم يوم القيمة. .. و كثير حقّ عليه العذاب و من ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 5،10
5 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفر پيشه تاريخ را پس از اين كه از فرصت داده شده استفاده نكردند و هم چنان بر كفر و انكار خود پاى فشردند ، با عذاب استيصال نابود كرد .
فأمليت للكفرين ثمّ أخذتهم
«نكير» به معناى انكار (تغيير) است. و مقصود از آن به قرينه آيه بعد، تغيير نعمت به محنت، حيات به مرگ و نابودى و آبادانى به ويرانى است. گفتنى است كه استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجيبى و بيانگر شدت كيفر است.
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 45 - 1،2
1 - هلاكت و نابودى بسيارى از جوامع ستم پيشه در طول تاريخ با عذاب خداوند
فكأيّن من قرية أهلكنها و هى ظالمة
جمله «أهلكناها» به تقدير «أهلكنا أهلها» مى باشد. «خَواء» (مصدر «خاوية») به معناى سقوط كردن و فرو ريختن و «عرش» مفرد («عروش») به معناى سقف است. «شَيد» (مصدر «مشيد») نيز براى دو معنا به كار مى رود: ساختمان سفيد را گچ كارى كردن و بنايى را بلند و برافراشته ساختن. بنابراين «قصرمشيد» مى تواند به معناى كوشك برافراشته و بلند و يا به معناى كاخ سفيد و گچ كارى شده باشد; يعنى، كم نيستند شهرها و سرزمين هايى كه مردمشان را به خاطر ظلم و بى دادگرى، نابود كرديم و اكنون ديوارهاى خانه هايشان روى سقف فرو ريخته و چاه هاى متروك و كاخ هاى سفيد برافراشته، كه بى صاحب مانده است. گفتنى است كه آيه ياد شده متضمن توصيه به مشركان صدراسلام است كه در فرجام كار جوامع پيشين بنگرند و ببيند كه قهر الهى بر سر آنها و شهرهايشان چه آورده است و از آن عبرت بگيرند و دست از مخالفت با پيامبر(صلی الله علیه و آله) بردارند.
2 - ظلم و بى دادگرى جوامع پيشين ، سبب گرفتار شدن آنان به خشم خداوند و هلاكت و نابوديشان با عذاب او
و إن يكذّبوك فقد كذّبت قبلهم. .. فكأيّن من قرية أهلكنها و هى ظالمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 48 - 1
1 - هلاكت و نابودى بسيارى از جوامع پيشين با عذاب استيصال
و كأيّن من قرية أمليت لها و هى ظالمة
«إملاء» (مصدر «أمليت») از «ملو» و به معناى فرصت دادن است «لها» به تقدير «لأهلها» و «هى ظالمة» به تقدير «و أهلها ظالمة» مى باشد. «أخذ» (مصدر «أخذت») به معناى گرفتن و در اين جا كنايه از هلاك ساختن و از ميان برداشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 57 - 2
2 - عذاب دوزخ ، عقوبت كفر به خدا و تكذيب آيات او ( قرآن )
و الذين كفروا و كذّبوا ب-َايتنا فأولئك لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 3،4
3 - تگذيب گران حق ستيز ، سزاوار عذاب مرگ بار استيصال
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
كلمه «بالحقّ» را به دو صورت مى توان تفسير كرد: الف) جامعه پس از نوح، به خاطر كفر و تكذيب گرى شان، مستحق عذاب بودند. ب) نزول عذاب صيحه بر آن قوم، حكمى بر پايه حق و عدل بود. برداشت فوق، براساس تفسير اول مى باشد.
4 - عذاب استيصال ، كيفرى بر اساس حق و به دور از كمترين بى عدالتى نسبت به كافران و تكذيب گران
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 44 - 6
6 - جوامع گذشته تاريخ ، يكى پس از ديگرى ، با عذاب قهر الهى و در پى تكذيب انبيا و مبارزه با آنان ، مضمحل شدند .
فأتبعنا بعضهم بعضًا
«إتباع» (مصدر «أتبعنا») به معناى يكى را در پى ديگرى روانه كردن است; يعنى، «پس ما امت هاى تكذيب گر را پى در پى هلاك كرديم و هر يكى را به دنبال ديگرى، به ديار نيستى روانه ساختيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 4
4 - عذاب الهى ، دامنگير ظالمان و ستمگران
قل ربّ إمّا ترينّى ما يوعدون . ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 6
6 - ترويج كنندگان شايعات و تهمت پردازى هاى ناروا - جدا از فضل و رحمت خداوند - مستحق عذاب الهى اند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 19 - 3،4
3 - مشركان در قيامت ، ناتوان از دفاع از خويش در برابر عذاب الهى و يافتن هرگونه يار و ناصرى براى خود
فما تستطيعون صرفًا و لانصرًا
4 - چشيدن عذاب بزرگ الهى ، كيفر حتمى ستم كاران
و من يظلم منكم نذقه عذابًا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 38 - 2
2 - قوم عاد ، ثمود و اصحاب رسّ ، مردمانى ظالم و ستمگر و گرفتار عذاب دردناك الهى در قيامت
و أعتدنا للظلمين عذابًا أليمًا . و عادًا و ثمودا و أصحب الرّسّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 6
6 - كسانى كه رو به سوى شرك آرند و دست به آدم كشى و زنا بيالايند ، در حال خوارى و براى هميشه در عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
و يخلد فيه مهانًا
فوق مبتنى بر همين نظريه است. و چنان چه «ذلك» اشاره به يكايك گناهان ياد شده به صورت مستقل باشد، در اين صورت چون اتفاق همه علما و مفسران بر آن است كه زناكار به عذاب ابدى در قيامت گرفتار نمى شود، از اين رو مقصود از «يخلد» طولانى بودن عذاب است نه جاودانگى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 171 - 2
2 - همسر لوط ، مخالف راه او و در زمره محكومان به عذاب
إلاّ عجوزًا فى الغبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 51 - 3
3 - گرفتار شدن ثموديان به عذاب ويرانگر و كيفر نابودكننده الهى ، پيش از تحقق توطئه آنان عليه صالح ( ع ) و خانواده اش
فانظر كيف كان عقبة مكرهم أنّا دمّرنهم
«تدمير» (مصدر «دمّرنا») مرادف «إهلاك» است. حال اگر گروه هاى توطئه گر در برنامه ترور صالح(ع) موفق مى شدند، دعوت خداوند از انسان ها براى عبرت گيرى از سرنوشت آنان معنا نداشت. بنابراين عبارت «أنّا دمّرناهم»; يعنى، «أهلكناهم قبل أن يحققوا مكرهم; ما آنان را پيش از آن كه بتوانند طرحشان را پياده كنند، نابود ساختيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 1
1 - نجات لوط ( ع ) و خانواده اش - به جز همسر وى - از عذاب نازل شده بر قوم لوط
فأنجينه و أهله إلاّ امرأته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 1
1 - قارون و فرعون و هامان ، سه شخصيت هلاك شده با عذاب الهى اند .
و قرون و فرعون و همن
«قارون» عطف بر «عاداً» است. «عاداً» مفعول فعل مقدر (أهلكنا) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 2،10
2 - كيفر حتمى فراموش كاران روز قيامت ، چشيدن عذاب است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا
10 - عذاب فراموش كاران قيامت ، عذابى بس سخت و شديد است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا . .. و ذوقوا عذاب الخلد
تكرار «ذوقوا» و مبهم گذاشتن آن و چيزى كه شخص گناهكار، امر به چشيدن آن شده است - در «ذوقوا» ى نخست - حكايت از سختى و شدت آن مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 65 - 1
1 - كفرپيشگان ، همواره در آتش جهنم باقى خواهند ماند .
الكفرين و أعدّ لهم سعيرًا . خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 8 - 8
8 - كسانى كه به آخرت ايمان نمى آورند ، گرفتار عذاب خواهند شد .
الذين لايؤمنون بالأخرة فى العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 3 - 6
6 - فرار و نجات از عذاب الهى ، براى كافران ممكن نيست .
فنادوا و لات حين مناص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 8 - 10
10 - سران كفر و شرك ، مستحق چشيدن عذاب الهى استيصال اند .
بل لمّا يذوقوا عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 1
1 - گرفتار شدن قشر مرفه و ناسپاس ملت هاى گذشته به عذاب و پيامد هاى ناگوار رفتار بد خود
إذا خوّلنه نعمة منّا . .. فأصابهم سيّئات ماكسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 4،5
4 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، بر اثر مخالفت با پيامبران خود ، به عذاب الهى دچار شدند .
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
5 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، مهم ترين اقوام هلاك شده تاريخ *
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 5
5 - خاندان فرعون ، به عذاب سخت و فراگير دنيوى گرفتار شدند .
و حاق ب-َال فرعون سوء العذاب
«حاقَ» (مرادف «أحاطَ»); يعنى، احاطه يافت و فراگير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 1
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در قيامت به آب داغ و پر حرارت افكنده خواهند شد .
يسحبون . فى الحميم
يكى از معانى «حميم»، آب داغ و پر حرارت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 83 - 7
7 - بسيارى از اقوام صاحب قدرت و مكنت و داراى تمدن و آثار ملى ، به عذاب الهى ( استيصال ) گرفتار شدند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 9
9 - ظالمان و سيه كاران ، مستحق عذاب دردناك آخرت اند .
و إنّ الظلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 3
3 - كافران متعصب و لجاجت پيشه ، هيچ گونه راه فرار و گريزى از عذاب الهى ندارند .
و يعلم الذين يجدلون فى ءايتنا ما لهم من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 42 - 5
5 - ستم پيشگان و متجاوزان ، مستحق عذابى سخت و دردناك اند .
الذين يظلمون الناس . .. أولئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 20
20 - ستم پيشگان ، در عذاب جاودان جهنم ، خواهند ماند .
ألا إنّ الظلمين فى عذاب مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 55 - 4
4 - پيروان ستمگران ، همانند آنان مستحق عذاب الهى اند .
فلمّا ءاسفونا انتقمنا منهم فأغرقنهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 8
8 - تفرقه گرايان در دين و راه انبيا ، انسان هايى ستمگر و مستحق عذاب اخروى
إنّ اللّه هو ربّى و ربّكم . .. فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين ظلموا من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 33 - 4،6
4 - گرفتار آمدن منكران معاد ، در قيامت به عذابى كه آن را به استهزا مى گرفتند و انكار مى كردند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
6 - نبودن كمترين گريزگاه در قيامت براى منكران معاد
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
مفاد «حاق بهم» (نزول و احاطه بر كافران) مى تواند كنايه از اين باشد كه آنچه در قيامت بر كافران اتفاق مى افتد گريزناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 3
3- گروه هاى بسيارى از كافران جن و انس ، محكوم به عذاب حتمى الهى در گذشته تاريخ
حقّ عليهم القول فى أُمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 32 - 4
4- عصيانگران مستحق عذاب ، فاقد كمترين ياور در برابر خداوند
و من لايجب داعى اللّه . .. و ليس له من دونه أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 34 - 8
8- كافران ، چشنده عذاب الهى در قيامت ، پس از اقرارشان به مجرميت خويش
أليس هذا بالحقّ قالوا بلى و ربّنا قال فذوقوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» - با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) - مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 26
26- كافران ، مستحق عذاب حتمى الهى
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 18 - 4
4 - قوم عاد ، گرفتار عذاب الهى ، در پى درس نگرفتن از انذار هاى مكرر پيامبر خويش
كذّبت عاد فكيف كان عذابى و نذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 6
6 - فراهم آورندگان زمينه گناه ، همانند مرتكبان گناه مستحق عذاب اند .
فعقر . .. إنّا أرسلنا عليهم
در صورتى كه قوم ثمود در ابتلا به عذاب خصوصيتى نداشته باشند; از آيه شريفه استفاده مى شود كه همه توطئه گران عليه حق، در معرض عذاب اند; چه مباشران و چه فراهم آورندگان زمينه جرم و خطا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 43 - 1،2
1 - كافران هر عصر ، در معرض عذاب الهى بدون هيچ امتياز بر پيشينيان خود
أكفّاركم خير من أُولئكم
2 - مشركان عصر پيامبر ، در پليدى و استحقاق عذاب ، همچون كافران هلاك شده پيشين ( قوم هاى عاد ، ثمود ، لوط و فرعونيان )
أكفّاركم خير من أُولئكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 18
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 20 - 16
16 - كسانى كه در دنيا عمر خود را به بطالت ( بازى ، سرگرمى ، آرايش ، تفاخر ، فزون خواهى و . . . ) مى گذرانند ، در آخرت محكوم به عذاب الهى اند .
أنّما الحيوة الدنيا لعب و لهو . .. و فى الأخرة عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 11،12
11 - عذاب دردناك الهى ، كيفر كافران است .
و للكفرين عذاب أليم
12 - عذاب دردناك الهى ، گريبانگير كسانى خواهد شد كه حدود الهى را رعايت نكرده و به آن تعدى مى كنند .
و تلك حدود اللّه و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 2،5
2 - عذابى سخت و جانكاه ، در انتظار منافقان است .
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 3 - 2،5
2 - يهوديان توطئه گر بنى نضير ، مستحق مجازاتى سخت بودند .
هو الذى أخرج الذين كفروا . .. و لولا أن ... لعذّبهم فى الدنيا
5 - يهوديان توطئه گر ( بنى نضير ) ، گرفتار عذاب آتش در آخرت
و لهم فى الأخرة عذاب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 1 - 4
4 - قوم نوح ، مستحق عذاب الهى پيش از رسالت آن حضرت
من قبل أن يأتيهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 24 - 5
5 - افزودن گمراهى ، از عذاب هاى الهى براى ظالمان و گمراه كنندگان جامعه
و قد أضلّوا كثيرًا و لاتزد الظلمين إلاّ ضللاً
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه پيامبران براى هدايت مردمان مبعوث شدند و افزودن گمراهى گمراه كنندگان، جنبه مجازاتى دارد نه ابتدايى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 29 - 8
8 - مجازات الهى ، در انتظار منكران معاد و تكذيب كنندگان آيات او است .
إنّهم كانوا . .. و كلّ شىء أحصينه كتبًا
جمله «وكلّ شىء . ..»، - پس از بيان انكار معاد و تكذيب آيات از سوى طغيانگران - تهديد آنان به مجازات در آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 1
1 - خداوند با فرمانى تحقيرآميز ، طغيان گران را به تحمل عذاب جهنم ملزم مى سازد .
للطّ-غين . .. فذوقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 3
3 - منكران قيامت ، در آستانه سقوط در عذاب الهى و لبه پرتگاه آن
إنّا أنذرنكم عذابًا قريبًا
«قرب عذاب» - در اين برداشت - به معناى ارتباط نزديك آن به كافران گرفته شده است; يعنى، عذابى كه كافران به آن انذار شده اند، با آنان ارتباطى تنگاتنگ دارد. بيان وصف «قريباً» براى نفس عذاب - نه زمان آن - اين معنا را تقويت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 1،2
1 - شكنجه گران و سوزانندگان مردمِ با ايمان ، به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
إنّ الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
«فتن» (مصدر «فتنوا») در اصل به معناى داخل كردن طلا در آتش است; ولى در مورد داخل كردن انسان در آتش نيز استعمال دارد (مفردات راغب). «فتنة» در قرآن، گاهى به معناى تعذيب (شكنجه دادن) آمده است. (بصائر فيروزآبادى)
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر - علاوه بر عذاب جهنم - دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 4 - 1،3
1 - برخى از نمازگزاران ، گرفتار نفرين خداوند و سزاوار عذاب و هلاكت اند .
فويل للمصلّين
«ويل» - كه در اصل به معناى عذاب و هلاكت است - كلمه اى است كه براى تهديد به عذاب به كار مى رود. (لسان العرب) اين كلمه نام درّه، يا چاه خاصى در جهنم و يا نام يكى از درهاى آن است (قاموس). مبتدا قرار گرفتن آن - با آن كه نكره است - نشان مى دهد كه در معناى نفرين به كار رفته است.
3 - نمازخواندن تكذيب كنندگان كيفر هاى الهى ، بى ثمر بوده و مايه استحقاق عذاب جهنم است .
أرءيت الذى يكذّب بالدّين . .. فويل للمصلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1- كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» - به قرينه آيه 31 و 32 - كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 17
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 5 - 11
11 - كافران ، مستوجب عذاب اخروى اند .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 8
8- عذاب استيصال هر قومى تنها شامل مجرمان و تبهكاران آن قوم مى شود و نه پاكان و بى گناهانشان .
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 94 - 2
2 - سرگذشت حضرت نوح و موسى ( ع ) و پيامبران مبعوث شده در فاصله ميان آنان و تكذيب شدن آنان و هلاكت مكذبان به عذاب استيصال ، آياتى است كه در كتاب هاى آسمانى پيشين نيز آمده بود .
و اتل عليهم نبأ نوح . .. فإن كنت فى شك مما أنزلنا إليك فسئل الذين يقرءون الكتب م
برداشت فوق از ارتباط ميان اين آيه شريفه و مجموعه آيات 71 تا 93 - كه با هم يك بند را تشكيل مى دهند - استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1- كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» - به قرينه آيه 31 و 32 - كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 4
4- نزول عذاب بر برخى از اقوام گذشته ، فراگير همه آنان نشد و نسلى از آنان باقى ماند .
منها قائم
برداشت فوق، براساس اين احتمال است كه مراد از «منها» من أهلها باشد. بر اين اساس، جمله «منها قائم ...»; يعنى، برخى از اقوامى كه گرفتار عذاب شدند، هم اكنون (عصر پيامبر) نيز موجودند و برخى از آنان به طور كلى منقرض شده و باقى نماندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 5
5 - آن دسته از مشركان و كافران صدراسلام - كه عذاب الهى بر آنان مقرر گرديده بود - براى هميشه از ايمان محروم شدند .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «فاء» در جمله «فهم لايؤمنون» تفريعيه است و اين جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; يعنى، چون مقرر شد كه بيشتر آنان عذاب شوند، پس توفيقى براى ايمان آوردن نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 - كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 12
12 - محكومان به عذاب استيصال الهى ، هيچ راه گريزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان ، بى ثمر مى باشد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 7
7- هيچ كس ( معبودان اهل شرك ) توان يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى را نخواهد داشت .
و ما كان لهم من دون الله من أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 11
11- هلاك شوندگان به عذاب خدا ، هيچ خونخواه و مدافعى نخواهند داشت .
فيغرقكم بما كفرتم ثمّ لاتجدوا لكم علينا به تبيعًا
«تبيع» (از تبع، يتبع) به معناى دنباله روى و دنبال كردن است و مراد عبارت اين است كه: كسى نخواهد بود كه هلاكت آنها را پيگيرى نموده و از آنان دفاع كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 75 - 8،9
8- هشدار خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مبنى بر اينكه در صورت مبتلا شدن به كيفر الهى ، هيچ يار و مددكارى براى نجات خويش نخواهد داشت .
لقد كدتّ تركن إليهم شيئًا قليلاً . .. ثمّ لاتجد لك علينا نصيرًا
9- انسان ها ، حتى پيامبران در صورت ابتلا به عذاب الهى ، هيچ يار و مددكارى براى نجات خويش نخواهند يافت .
ثمّ لاتجد لك علينا نصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 43 - 1
1- معبود ها و خدايان دروغين ، از ايمن ساختن مشركان در برابر عذاب الهى ناتوان اند .
أم لهم ءالهة تمنعهم من دوننا
«أم» در آيه شريفه، از نوع منقطعه و مانند «بل» متضمن معناى استفهام انكارى است. «آلهة» (جمع «إله») نيز به معناى معبودها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 19 - 1،3
1 - نجات محكومان به عذاب قطعى الهى ، در توان هيچ كس - حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) - نيست .
أفمن حقّ عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من فى النار
و «حقّ»; يعنى، «ثَبَتَ» و «وَجَبَ» (ثابت و واجب شد) و «كلمة» در آيه شريفه به معناى وعده و يا فرمان است و همزه در «أفأنت. ..» استفهام انكارى مى باشد. بر اين اساس پيام آيه چنين مى شود: آيا كسى كه وعده و فرمان عذاب بر آنان قطعى شده است، تو مى توانى نجاتش بخشى؟ هرگز!
3 - محكومان به عذاب قطعى الهى ، هيچ راه گريز و رهايى از آن ندارند .
أفمن حقّ عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من فى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 10
10 - نبود هيچ يار و ياورى براى گنه كاران ، هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى
من قبل أن يأتيكم العذاب ثمّ لاتنصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 21 - 14
14 - گنه كاران محكوم شده به عذاب استيصال الهى ، محروم از هرگونه منجى و نگه دارنده اى
فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما كان لهم من اللّه من واق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 6
6 - تنهايى و بى پناهى انسان در برابر عذاب الهى ، از هشدار هاى مؤمن آل فرعون به قوم خود
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 12
12 - محكومان به عذاب استيصال الهى ، هيچ راه گريزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان ، بى ثمر مى باشد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 28 - 1
1- ناتوانى معبود هاى مشركان ، از يارى آنان به هنگام نزول عذاب
فلولا نصرهم الذين اتّخذوا من دون اللّه قربانًا ءالهة
ارتباط اين آيه با آيات پيشين - كه در زمينه نزول عذاب مى باشد - گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 8
8 - محكومان به عذاب الهى ، از هرگونه يار و ياورى نجات بخشْ محروم اند .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 4
4- به هلاكت رساندن گروهى از مردم و به دنبال آن ايجاد بحران روانى در بازماندگان ، از جمله عذاب هاى دنيوى خداوند
أو يأخذهم على تخوّف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 8 - 1
1 - مردمى كه ايمان نياورند و محكوم به عذاب الهى گردند ، مانند كسانى اند كه در گردنشان تا چانه ها ، غل و زنجير قرار داشته
و سرهايشان به طرف بالا مانده باشد .
إنّا جعلنا فى أعنقهم أغللاً فهى إلى الأذقان فهم مقمحون
«ذقن» (مفرد «أذقان») به معناى چانه و «قمح» (ريشه «مقمحون») به معناى بلند كردن سر است. گفتنى است آيه شريفه در مقام تمثيل و تشبيهِ حالِ كافران و مشركانِ لجوجى است كه نمى خواستند هرگز ايمان بياورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 9 - 1
1 - مردمى كه ايمان نياورند و محكوم به عذاب الهى گردند ، مانند كسانى اند كه سدّى بلند در پيش رو و پشت سرشان نهاده شده و بر ديدگانشان پرده اى افكنده شده كه هيچ چيز نبينند .
و جعلنا من بين أيديهم سدًّا
تنكير «سدّاً» براى تعظيم است و به قرينه «فأغشيناهم»، مقصود از آن، سدّى بلند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 1
1 - سرگذشت اقوام تكذيب كننده پيشين ، شاهد صدق اين ادعاست كه محكومان به عذاب استيصال ، توفيق ايمان آوردن را تا لحظه وقوع عذاب از دست خواهند داد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، جمله «فلولا كانت قرية آمنت»، مى تواند جواب براى شرط مقدر باشد و تقدير آن چنين مى شود: «إن كنت فى شك من هذا فلولا كانت . ..»; يعنى، اگر در اين مطلب (كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند تا لحظه وقوع عذاب، ايمان نخواهند آورد) ترديد داريد، پس بگوييد: چرا و به چه دليل، اقوام تكذيب كننده پيشين تا لحظه وقوع عذاب ايمان نياوردند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 1
1 - سرگذشت اقوام تكذيب كننده پيشين ، شاهد صدق اين ادعاست كه محكومان به عذاب استيصال ، توفيق ايمان آوردن را تا لحظه وقوع عذاب از دست خواهند داد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، جمله «فلولا كانت قرية آمنت»، مى تواند جواب براى شرط مقدر باشد و تقدير آن چنين مى شود: «إن كنت فى شك من هذا فلولا كانت . ..»; يعنى، اگر در اين مطلب (كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال
شوند تا لحظه وقوع عذاب، ايمان نخواهند آورد) ترديد داريد، پس بگوييد: چرا و به چه دليل، اقوام تكذيب كننده پيشين تا لحظه وقوع عذاب ايمان نياوردند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 1
1 - ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك ، از سوى مشركان و كافران محكوم به عذاب استيصال به وقت نزول آن ، مورد پذيرش خداوند قرار نگرفت .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده . .. فلم يك ينفعهم إيمنهم لمّا رأوا ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 12
12- در قيامت هيچ گونه فديه اى از مستحقان عذاب پذيرفته نمى شود .
لو أن لهم ما فى الأرض . .. لافتدوا به أُولئك لهم سوء الحساب و مأويهم جهنم و بئس
بيان فرجام روى گردانان از دعوت خدا (اُولئك لهم . ..) پس از جمله «لو أن لهم ... لافتدوا به» مى رساند كه آن فديه بر فرض وجودش از آنان پذيرفته نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 8
8- امت هاى محكوم به كيفر حتمى الهى ، مردمى سرمايه باخته و زيانكار
حقّ عليهم القول . .. إنّهم كانوا خسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 12
12 - اكثريت هلاك شدگان به عذاب الهى ، مشرك و چندگانه پرست بودند .
كان أكثرهم مشركين
دعوت به ژرف نگرى در فرجام پيشينيان مشرك، گوياى اين نكته است كه افراد ياد شده، سرانجام خوبى نداشته و گرفتار عذاب الهى شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 77 - 1
1 - دلبستگى كافران و مستكبران به اسباب و عوامل ظاهرى تا قبل از روبه رو شدن با عذاب دوزخ
حتّى إذا فتحنا عليهم . .. إذا هم فيه مبلسون
«حتّى» غايت براى «ما يتضرّعون» و «فتح» (مصدر «فتحنا») به معناى گشودن است. «إبلاس» (مصدر «مبلسون») نيز براى چند معناى نزديك به هم و متلازم - مانند: انكسار، حزن، تحير، يأس و سكوت همراه با اندوه - به كار رفته است; يعنى، ... و به درگاه خدا زارى نمى كنند تا وقتى كه درى از عذاب سخت (بسيار دردناك) بر[روى] آنان بگشاييم. به ناگاه ايشان در آن[حال، از هر سبب نجات بخشى ]نوميد خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 45 - 4
4- لزوم پندآموزى از سرنوشت امت هاى مبتلا شده به عذاب الهى
أو لم تكونوا . .. و سكنتم فى مسكن الذين ظلموا أنفسهم و تبيّن لكم كيف فعلنا بهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 128 - 4
4 - درس نگرفتن از تاريخ و هلاكت امت هاى پيشين ، امرى سزاوار توبيخ و سرزنش
أفلم يهد لهم كم أهلكنا قبلهم
استفهام ياد شده در «أفلم. ..» براى انكار توبيخى است. فاعل «لم يهد» «اهلاك» است كه از «كم أهلكنا» فهميده مى شود و به دليل متعدى شدن «لم يهد» به حرف لام، معناى تبيين نيز در آن تضمين شده و مفاد جمله اين است كه آيا نابود ساختن بسيارى ازامت هاى گذشته، براى مشركان روشن نساخت كه نبايد مانند آنان عمل كنند؟!
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 31 - 4
4 - سرنوشت كافران هلاك شده گذشته ، مايه عبرت و پندآموزى است .
ألم يروا كم أهلكنا قبلهم من القرون أنّهم إليهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 9
9- آگاهى از ميزان جرايم انسان ها و درجات عذاب آنان ، از شؤون ربوبيت الهى است .
فوربّك . .. ثمّ لنحن أعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 6 - 1
1- امت هاى محكوم به عذاب ، على رغم بهره مندى آنان از معجزات الهى ، ايمان نياوردند .
ماءامنت قبلهم من قرية أهلكنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 24 - 10
10 - « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . قال اللّه عزّوجلّ : . . . يوم تشهد عليهم ألسنتهم و أيديهم و أرجلهم بما كانوا يعملون » و ليست تشهد الجوارح على مؤمن ، إنّما تشهد على من حقّت عليه كلمة العذاب . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است:. .. خداى - عزّوجل - فرمود: «يوم تشهد عليهم ألسنتهم و أيديهم و أرجلهم بما كانوا يعملون» [و توضيح آن كه:] اين گونه نيست كه جوارح عليه مؤمنى شهادت بدهد; همانا شهادت جوارح عليه كسى است كه عذاب او حتمى شده باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 - كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 6 - 1
1- امت هاى محكوم به عذاب ، على رغم بهره مندى آنان از معجزات الهى ، ايمان نياوردند .
ماءامنت قبلهم من قرية أهلكنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 2
2 - تكذيب كنندگانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، زمينه پذيرش دعوت پيامبران را از دست داده و هرگز به آيات و نشانه هاى الهى ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 5
5 - آن دسته از مشركان و كافران صدراسلام - كه عذاب الهى بر آنان مقرر گرديده بود - براى هميشه از ايمان محروم شدند .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «فاء» در جمله «فهم لايؤمنون» تفريعيه است و اين جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; يعنى، چون مقرر شد كه بيشتر آنان عذاب شوند، پس توفيقى براى ايمان آوردن نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 21 - 14
14 - گنه كاران محكوم شده به عذاب استيصال الهى ، محروم از هرگونه منجى و نگه دارنده اى
فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما كان لهم من اللّه من واق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 8
8 - محكومان به عذاب الهى ، از هرگونه يار و ياورى نجات بخشْ محروم اند .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 3
3- هركس به اندازه استحقاق و اولويت خود ، طعم عذاب دوزخ را خواهد چشيد .
ثمّ لنحن أعلم بالذين هم أولى بها صليًّا
درجه بندى مستحقان آتش دوزخ و تعيين اولويت هاى آنان، نشان از آن دارد كه همه يكسان عذاب نخواهند ديده; بلكه برخوردى متفاوت و متناسب با هر يك صورت خواهد گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 37 - 14
14- هيچ ياور و نگه دارنده اى نيست كه بتواند مستحقان عذاب الهى را از گرفتار شدن به عقوبت رهايى بخشد .
مالك من الله من ولىّ و لا واق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 12
12 - محكومان به عذاب استيصال الهى ، هيچ راه گريزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان ، بى ثمر مى باشد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 5
5- برخى از اقوام گذشته در پى نزول عذاب بر آنان ، منقرض شدند و نسلى از آنان برجاى نماند .
منها . .. حصيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 33 - 11
11- فرمان عذاب ، گرچه با خداوند است ، اما زمينه ساز آن خود اهل عذابند .
أو يأتى أمر ربّك . .. و ما ظلمهم الله و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 4،5
4 - لجاجت در برابر ايمان و حق گريزى ، زمينه ساز آمدن عذاب الهى است .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
5 - آن دسته از مشركان و كافران صدراسلام - كه عذاب الهى بر آنان مقرر گرديده بود - براى هميشه از ايمان محروم شدند .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «فاء» در جمله «فهم لايؤمنون» تفريعيه است و اين جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; يعنى، چون مقرر شد كه بيشتر آنان عذاب شوند، پس توفيقى براى ايمان آوردن نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 9
9- حضور در جمع مستحقان عذاب الهى ، انسان را در معرض گرفتار شدن در عذاب آنها قرار مى دهد .
فأسر بأهلك . .. و لايلتفت منكم أحد
برداشت فوق، بر اين احتمال است كه غرض از دستور به عدم بازگشت به خاطر گرفتار نيامدن به عذاب الهى در سرزمين قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 6
6 - نبودن در جمع ظالمان به هنگام نزول عذاب الهى بر آنان ، درخواست پيامبر (صلی الله علیه و آله) از خداوند
ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 44 - 4
4- خداوند ، تنها ياور قابل اتّكا ، به هنگام عذاب و گرفتارى ها است .
هنالك الولية للّه الحقّ
چنان چه «هنالك» اشاره به زمان عذابى باشد كه «أُحيط بثمره» بر آن دلالت داشت، مراد اين است كه هنگام نزول عذاب، اميد آدمى به اسباب، منقطع گشته و تنها نقطه اميدبخش، نصرت خداى يگانه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 5
5 - وجود سنت نماز و دعا براى ميت مسلمان و رفتن بر سر قبر وى در زمان پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله)
و لاتصل . .. و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 2 - 4
4 - زيارت اهل قبور براى تفاخر بر ديگران ، ناپسند و مايه غفلت از اهداف اصلى نعمت ها است .
ألهيكم . .. حتّى زرتم المقابر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 6
6 - حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مزار مؤمنان و دعا و استغفار آن حضرت براى آنان
و لاتصل . .. و لاتقم على قبره
از اينكه خداوند حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) را بر سر قبر منافقان نهى كرده است، استفاده مى شود كه روش آن حضرت حضور يافتن بر
مزار مسلمانان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 7
7 - مشروعيت و پسنديده بودن حضور بر مزار مؤمنان و دعا و استغفار براى آنان
و لاتصل . .. و لاتقم على قبره
آنچه در آيه نهى شده در خصوص منافقان است و همين تخصيص مى رساند كه حضور يافتن بر مزار مؤمنان و دعا براى آنان امرى جايز، بلكه پسنديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 1 - 3
3- قرآن كريم ، از همان آغاز نزول ، از جانب خداوند « كتاب » ناميده شده است .
كتب أنزلنه إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 1 - 4
4- قرآن ، قبل از به پايان رسيدن نزول مجموعه آيات آن ، به عنوان كتاب معرفى شده است .
الر تلك ءايت الكتب و قرءان مبين
با اينكه اين سوره مكى است و هنوز همه آيات قرآن در آن هنگام نازل نشده بود، از قرآن، به عنوان «كتاب» ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 64 - 2
2- قرآن ، از همان دوران اوليه نزول ، به عنوان كتاب معرفى و شناخته شده است .
و ما أنزلنا عليك الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 10 - 3
3- قرآن در عهد پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( در نيمه نخست بعثت ) به عنوان كتاب شناخته شده بود .
لقد أنزلنا إليكم كتبًا
با توجه به اين كه سوره «انبيا» در مكه نازل گرديد، استفاده مى شود كه قرآن در نيمه اول بعثت به عنوان كتاب شناخته شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 2 - 5
5 - پيش از هجرت ، عنوان « كتاب » ، عنوانى شناخته شده براى قرآن بوده است .
تلك ءايت الكتب الحكيم
سوره لقمان، سوره اى مكى است. از اين كه در اين سوره، از قرآن به عنوان «كتاب» ياد شده است، نكته بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 4
4- ايمان و اعتقاد برخى از پيروان اديان آسمانى به قرآن ، تأييدى بر حقانيت آن
إن كان من عند اللّه و كفرتم به و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله
ارزش ايمانِ اهل كتاب به قرآن و پيام آن براى ديگران، از آن جهت است كه آنان با پيام وحى آشنا هستند و ايمانشان به قرآن، بر اساس آگاهى به پيام و محتواى كتاب هاى آسمانى است. از اين جهت مى تواند براى ديگران دليل و حجت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 8
8 - رسيدن امت ها به مقام تسليم در گرو بعثت پيامبران ; آموزش كتاب آسمانى و معارف و احكام دينى و پاك شدن از آلودگيهاست .
من ذريتنا أمة مسلمة لك . .. ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا ... يزكّيهم
به نظر مى رسد درخواست ابراهيم (ع) و اسماعيل(ع) براى بعثت پيامبرى از ميان ذريه آنها درپى درخواست تشكيل «امت مسلمه» بدين جهت باشد كه: بعثت و هدفهاى آن، از ضروريات بنيادى براى تشكيل «امت مسلمه» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 11
11 - روحيه حق پذيرى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، عامل گرويدن آنان به اسلام
قالوا ءامنّا به إنّه الحقّ
جمله «إنّه الحقّ» به منزله تعليل براى «آمنّا به» است; يعنى، ما بدان جهت به قرآن ايمان آورديم كه آن را حق يافتيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 11
11 - اهل كتاب ، دين خود را با تعاليم غير الهى ، آميختند و خود به انحراف كشيده شدند .
و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب . .. و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه مخلصين له الد
اوامر الهى براى اهل كتاب، بيش از امورى بوده كه اين آيه از آنها ياد كرده است. بنابراين اكتفا به آنها، تعريض به اهل كتاب خواهد بود كه خود را با آن امور، بيگانه ساخته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 115 - 2
2 - اسلام آخرين دين آسمانى و پيامبر(صلی الله علیه و آله) خاتم انبيا و قرآن آخرين كتاب آسمانى است.
و تمت كلمت ربك صدقا و عدلا
لازمه تمام بودن قرآن در طول زمان اين است كه قرآن آخرين كتاب آسمانى و محتواى آن اسلام نيز آخرين دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 123 - 10
10 - برخى از مسلمانان و گروهى از اهل كتاب ، به گزاف آرزومند معاف بودن از جزاى اعمال زشت خويش
ليس بامانيكم . .. من يعمل سوءاً يجز به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 5،6
5 - رهايى اهل كتاب ( يهود ) از ذلت ، در گرو گرايش آنان به اسلام و يا بستن پيمان نامه اى با جامعه اسلامى ( پذيرش حاكميت جامعه اسلامى و شرايط ذمّه )
ضُربت عليهم الذّلّة . .. الّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
بنابر اينكه «حبل من الناس»، رابطه و تعهّد با جامعه اسلامى باشد; به قرينه اينكه در سياق «حبل من اللّه» قرار گرفته است.
6 - مسلمانان موظّف به رعايت حقوق اهل كتاب ( احترام به حقوق آنان ) ، در صورت گرايش آنان به اسلام و يا پذيرش عهدنامه با جامعه اسلامى
ضُربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا الّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
بنابر اينكه «ضربت» در مقام تشريع باشد و «الّا»، دو مورد را استثنا كند: گرايش به اسلام; و پذيرش پيمان نامه با مسلمين.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 114 - 9
9 - اهل كتاب (عالمان يهود و نصارا) آگاه به حقانيت قرآن و نزول آن از جانب خدا
و الذين ءاتينهم الكتب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 108 - 4
4- عالمان اهل كتاب ، مطلع از وعده هاى خداوند در كتاب هاى آسمانى پيشين به نزول كتاب آسمانى قرآن
الذين أُوتوا العلم من قبله إذا يتلى عليهم يخرّون . .. يقولون سبحن ربّنا إن كان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 49 - 1
1 - ادعاى گروهى از اهل كتاب ( يهود ) مبنى بر پيراستگى خويش از آلودگى و انحراف
الم تر الى الذين يزكّون انفسهم
تزكيه به معناى برطرف كردن رذايل و بديها است و گاهى در انتساب پاكى و طهارت معنوى نيز به كار برده مى شود. يعنى پاك شمردن و منزه دانستن. برداشت فوق بر اساس معناى دوم است. گفتنى است با توجه به آيات پيشين و نيز آيات بعدى به دست مى آيد كه مراد از «الذين يزكّون» يهود و يا گروهى از آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،10
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
10 - پرهيز از رشوه گيرى ، حرام خوارى ، تجاوزگرى و گفتار كفرآميز شرط آمرزش گناهان اهل كتاب و ورود آنان به بهشت
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
متعلق «واتقوا» چنانچه گذشت، گناهان است، از مصاديق مورد نظر آن - با توجه به آيات گذشته -، گناهانى است كه در برداشت به آنها اشاره شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 65 - 1،2،3،4،8
1 - موقعيّت ممتاز حضرت ابراهيم ( ع ) ، حتى در ميان اهل كتاب
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم
سعى هر يك از يهود و نصارا در انتساب ابراهيم به خويش، نشانه ارجمندى مقام آن حضرت نزد ايشان است.
2 - محاجه يهود و نصارا درباره آيين ابراهيم ( ع )
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم
از جمله «و ما انزلت . .. »، معلوم مى شود محاجّه و نزاع، درباره آيين ابراهيم بوده است.
3 - نصارا ، ابراهيم ( ع ) را نصرانى و يهوديان ، او را يهودى مى پنداشتند .
لم تحاجّون فى ابرهيم و ما انزلت التورية و الانجيل
4 - احتجاج يهود و نصارا با يكديگر ، در مورد انتساب و پيوند دينى خود به ابراهيم ( ع ) و نفى آن از طرف مقابل
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم
«ان اولى الناس بابراهيم . .. » در آيه شصت و هشتم، مى رساند كه از جمله احتجاجهاى يهود و نصارا با يكديگر، ادّعاى تبعيت و پيوند دينى خود با ابراهيم (ع) و نفى آن از ديگرى بوده است.
8 - توبيخ اهل كتاب ( يهود و نصارا ) به خاطر عدم تعقل آنان در منسوب كردن حضرت ابراهيم ( ع ) به يهوديّت و نصرانيّت
يا اهل الكتاب . .. افلا تعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 66 - 3،6
3 - سرزنش اهل كتاب ( علماى يهود و نصارا ) به خاطر محاجّه و انتساب ناآگاهانه ابراهيم ( ع ) به يهوديّت و نصرانيّت
فلم تحاجّون فيما ليس لكم به علم
آنچه يهوديان و نصارا بدان علم نداشتند و درباره آن احتجاج مى كردند، انتساب ابراهيم به يهوديت و نصرانيت بوده و لذا به خاطر آن، سرزنش شدند.
6 - جهل اهل كتاب به آيينى كه حضرت ابراهيم ( ع ) بدان متديّن بود .
و اللّه يعلم و انتم لا تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 67 - 2،3
2 - يهود ، مدّعى يهوديت ابراهيم ( ع ) و نصارا ، مدّعى نصرانيّت او بودند .
يا اهل الكتاب . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانياً
3 - ادعاى يهوديّت ابراهيم ( ع ) ، حجت يهود بر حقانيّت خويش در مقابل نصارا *
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 67 - 4،5
4 - ادعاى مسيحيّت ابراهيم ( ع ) ، حجت نصارا براى حقّانيت خويش در مقابل يهوديان *
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
5 - موقعيّت ممتاز حضرت ابراهيم ( ع ) ، حتى در ميان اهل كتاب
ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
هر يك از يهود و نصارا سعى داشتند ابراهيم (ع) را به خود منتسب نمايند و اين، حاكى از موقعيت ممتاز آن حضرت نزد ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 5
5 - يهود و نصارا هر يك مدعى انتساب و پيوند دينى با ابراهيم ( ع ) بودند .
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم . .. انّ اولى الناس بابرهيم لَلّذين اتّبعوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 5
5 - همسويى اهل كتاب با مشركان در دشمنى با اسلام و مسلمانان ، امرى شگفت و به دور از انتظار
ما يودّ الذين كفروا من اهل الكتب و لاالمشركين أن ينزل عليكم من خير
آوردن عنوان اهل كتاب براى يهوديان - كه حكايت از اعتقاد به توحيد، رسالت و . .. دارد - و بيان همسويى آنان با مشركانى كه هيچ يكى از اصول اديان الهى را باور ندارند، اشاره به نامعقول بودن آن پيوند و شگفت آور بودنش دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 1 - 4،5
4- استوارى لفظ و معنا و نيز وضوح و روشنى مطالب ، دو ويژگى شايسته
كت--ب أُحكمت ءاي--ته ثم فصلت
5- گويايى و روشنى مطالب يك كتاب و نوشته ، داراى اهميتى خاص در
كت--ب أُحكمت ءاي--ته ثم فصلت
ظاهر اين است كه ((ثم )) در آيهء فوق ، براى ترتيب و تراخى رتبى باشد نه تراخى زمانى . براين اساس ((ثم فصلت )) دلالت براين دارد كه مبين و روشن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 1
1 - كافران ، چه اهل كتاب باشند و چه مشرك ، بدون اتمام حجت ر ها نخواهند شد .
لم يكن الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
«منفكّ»، به معناى منفصل است. مفاد آيه شريفه، كنار نبودن كافران از قانون فراگير «اتمام حجت» و «آمدن بيّنه» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 4
4 - خداوند حجت را بر اهل كتاب در مورد رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) به وسيله كتب آسمانى آنان تمام كرده است.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم . .. فهم لا يؤمنون
با توجه به اينكه منبع و منشأ شناخت اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) تورات و انجيل بوده و آنها منكر رسالت آن حضرتند، پس تورات و
انجيل وسيله اتمام حجت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 9
9 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، اتمام حجت خداوند بر اهل كتاب
ان تقولوا ما جاءنا من بشير و لانذير فقد جاءكم بشير و نذير
«ان تقولوا» به تقدير «لام» تعليل و «لا» نافيه است ; يعنى لئلا تقولوا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 16
16 - ضرورت ناديده انگاشتن توطئه هاى اهل كتاب و پرهيز از درگيرى با آنان ، حكمى موقت بود .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 139 - 1،2،4،6،8
1 - محاجه و گفتگوى اهل كتاب با مسلمانان صدر اسلام درباره خداوند
قل أتحاجوننا فى اللّه
آيات قبل و بعد گوياى اين است كه: مراد از محاجه يهود و نصارا درباره خداوند، محاجه درباره اسلام و بعثت پيامبر بوده است; البته به گونه اى كه به محاجه درباره خداوند و شؤون او باز مى گشته است. همانند اين ادعا كه محمد(صلی الله علیه و آله) از نژاد عرب است و پيامبران بايد از نژاد بنى اسرائيل باشند.
2 - بحث و گفتگوى اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند ، محاجه اى نابجا و بى ثمر
قل أتحاجوننا فى اللّه
استفهام در «أتحاجوننا . ..» انكار توبيخى است; يعنى، چرا درباره خدا با ما بحث و گفتگو مى كنيد؟
4 - اعتقاد اهل كتاب و مسلمانان به ربوبيت خداى يكتا ، از دلايل نابجا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خدا و شؤون او ( برانگيختن پيامبران )
أتحاجوننا فى اللّه و هو ربنا و ربكم
جمله «و هو ربنا . ..» حاليه است و بيانگر وجه توبيخ و اعتراض به اهل كتاب مى باشد; يعنى، معقول نيست كه درباره خدا و شؤون او با ما بحث كنيد; زيرا او همان گونه كه پروردگار شماست، پروردگار ما نيز هست. اگر از نژاد شما پيامبرى مى فرستد، قادر است از نژاد عرب نيز پيامبرى را مبعوث كند.
6 - منوط نبودن تقرب به خدا ، به طايفه و نژادى خاص دليل نابجا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند و شؤون او ( همانند گزينش پيامبران )
أتحاجوننا فى اللّه . .. و لنا أعملنا و لكم أعملكم
8 - اخلاص مسلمانان و باور توحيدى آنان ، دليل ناروا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند و انتخاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ميان آنان
أتحاجوننا فى اللّه . .. و نحن له مخلصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 6،7،9
6 - حليت غذاى مسلمانان براى اهل كتاب
و طعامكم حل لهم
7 - حليت غذاى مسلمانان براى اهل كتاب در قوانين آنان *
و طعامكم حل لهم
بنابر اينكه جمله «طعامكم حل لهم» اخبار از حكمى در شريعت آنان باشد. يعنى آنان در كتاب خود، دليلى بر حرمت غذاى شما مسلمانان ندارند.
9 - جواز معاشرت و مبادله با اهل كتاب
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم و طعامكم حل لهم
بدان احتمال كه مراد از جمله «طعام الذين . ..»، جواز دادن طعام و گرفتن طعام از اهل كتاب باشد. مصداق روشن اين مفهوم، داد و ستد و مبادله طعام است و به نظر مى رسد كه طعام خصوصيتى نداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 113 - 8
8 - تورات و انجيل ، راهگشاى حل اختلاف مذهبى يهود و نصارا
قالت اليهود . .. و قالت النصرى ... و هم يتلون الكتب
جمله حاليه «و هم يتلون الكتاب» مى تواند به داعى تعجب ايراد شده باشد; يعنى، باعث شگفتى است كه يهود و نصارا كتابهاى آسمانى را مى خوانند، ولى در عين حال اين گونه اختلاف دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 6
6 - عالمان اهل كتاب ، على رغم آگاهى به لزوم تسليم در برابر خدا ، به اختلاف روى آوردند .
انّ الدّين عند اللّه الاسلام و ما اختلف الذين اوتوا الكتاب الاّ من بعد ما جاءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 12
12 - وجود موضعگيرى هاى متضاد در ميان عالمان اهل كتاب در برابر دعوت به حكميت كتاب آسمانى
ثمّ يتولى فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 105 - 16
16 - عذاب سخت اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، به خاطر تفرقه و اختلاف
و لا تكونوا كالذين تفرّقوا و اختلفوا من بعد ما جاءهم البيّنات و اولئك لهم عذاب ع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 10
10 - اختلاف اهل كتاب با مسلمانان ، درباره خدا و صفات او *
و الذين يحاجّون فى اللّه
بنابراين كه مراد از «الذين» اهل كتاب و «فى اللّه» خداوند و صفات او باشد، مى توان مطلب بالا را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 67 - 4
4 - ادعاى مسيحيّت ابراهيم ( ع ) ، حجت نصارا براى حقّانيت خويش در مقابل يهوديان *
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 9
9 - ديدگاه هاى متفاوت اهل كتاب درباره غير همكيشان خود ، موجب حفظ امانت و يا خيانت در آن
و من اهل الكتاب . .. و منهم من ان تأمنه ... ذلك بانّهم قالوا ليس علينا فى الامّي
«ذلك»، اشاره به طايفه دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 2
2 - اخلالگرى اهل كتاب در مسير پيشرفت اسلام
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون عن سبيل اللّه
«سبيل اللّه» اطلاق بر اسلام شده است. چون منظور از «من امن» كه پويندگان «سبيل اللّه» هستند همان مسلمانان مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 3،4
3 - ايمان نياوردن برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اخلالگرى آنان در راه تحقق اسلام
و منهم من صدّ عنه
«صدّ» در برداشت فوق به معناى متعدى آن، يعنى بازداشتن و منع كردن گرفته شده است و لذا از آن به اخلالگرى تعبير شد.
4 - ايمان نياوردن برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران آل ابراهيم و اخلالگرى آنان در راه تحقق اهداف ايشان
فقد اتينا ال ابرهيم . .. و منهم من صدّ عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 9
9 - تلاش برخى از اهل كتاب ، در ايجاد تزلزل اعتقادى در بين مسلمانان
و الذين يحاجّون فى اللّه
بنابراين كه مراد از «الذين. ..» اهل كتاب و مقصود از «فى اللّه» دين خدا (اسلام) باشد، به دست مى آيد كه برخى از اهل كتاب با ايجاد شبهه در باور مسلمانان، سعى در متزلزل ساختن اعتقاد آنان داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 112 - 1
1 - ادعاى اهل كتاب مبنى بر اختصاص بهشت به آنان ، ادعايى بى اساس است .
و قالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هوداً أو نصرى . .. بلى
كلمه «بلى» براى ابطال ادعاى مطرح شده به كار مى رود. بنابراين، «بلى» در آيه شريفه دلالت بر بطلان سخن يهود (لن يدخل الجنة ...) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 49 - 1
1 - ادعاى گروهى از اهل كتاب ( يهود ) مبنى بر پيراستگى خويش از آلودگى و انحراف
الم تر الى الذين يزكّون انفسهم
تزكيه به معناى برطرف كردن رذايل و بديها است و گاهى در انتساب پاكى و طهارت معنوى نيز به كار برده مى شود. يعنى پاك شمردن و منزه دانستن. برداشت فوق بر اساس معناى دوم است. گفتنى است با توجه به آيات پيشين و نيز آيات بعدى به دست مى آيد كه مراد از «الذين يزكّون» يهود و يا گروهى از آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 8
8 - تناقض آشكار ميان ادعا هاى اهل كتاب ( عالمان يهود ) و عمل آنان
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
خداوند از يكسو يهوديان را به دارا بودن كتاب آسمانى - كه طبعاً كتاب توحيد است - توصيف كرده و از سوى ديگر شرك آنان را گوشزد كرده تا تناقض در ادعا و عمل يهوديان را به خود آنان و به مسلمانان تفهيم كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 1
1 - اهل كتاب مدعى داشتن شخصيت دينى و اعتقادات صحيح مذهبى
ياهل الكتب لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
به نظر مى رسد مراد از «شىء» دين و آيين باشد ; بنابراين معنى جمله «لستم على شىء» چنين است: اى اهل كتاب شما هيچ پايگاه دينى و مذهبى نداريد، و اين رد پندار آنانى است كه خويشتن را به صرف داشتن كتاب آسمانى مردمى اهل دين و آيين مى پنداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 9،11
9 - اهل كتاب و مشركان ، خود را در انتظارِ رسيدن برهانى مشخص و داراى نشانه ، قلمداد مى كردند .
حتّى تأتيهم البيّنة
حرف «ال» در «البيّنة»، عهد ذهنى و اشاره به معروف بودن بينه نزد كسانى است كه ادعاى انتظار آن را دارند.
11 - اهل كتاب در عصر جاهليت ، بيش از مشركان خود را در انتظار آمدن « بينه » جلوه مى دادند .
من أهل الكتب و المشركين
تقديم اهل كتاب بر مشركان - با اين كه كفر آنها در مرتبه اى ضعيف تر از كفر مشركان مى باشد - ممكن است به اين جهت باشد كه ادعاى «انفكاك ناپذيرى از كفر تا مشاهده بيّنه» نخست از آنان سرزده و چه بسا مشركان تحت تأثير آنها، چنين انتظارى از خود نشان مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 2
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 2
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 9
9 - آموزش كتاب آسمانى ; يادگيرى حكمت ، احكام و معارف الهى و زدودن آلودگى ها و ناپاكى ها از خويشتن ، داراى جايگاهى رفيع و ارجمند در ديدگاه پيامبران الهى
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا . .. يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 1 - 6
6 - كتاب و اهل قلم ، داراى ارزش و جايگاه ويژه در پيشگاه خداوند
و القلم و ما يسطرون
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه سوگند به هر چيزى، نشانگر عظمت و ارزشمندى آن در نگاه سوگند يادكننده است; به ويژه آن كه در اين جا، سوگند يادكننده، خداوند بزرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 17
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 32
32 - « عن زرارة بن أعين عن أبى جعفر ( ع ) قال : لاينبغى نكاح أهل الكتاب قلت : جعلت فداك و أين تحريمه ؟ قال : قوله « و لاتمسكوا بعصم الكوافر » ;
زرارة بن اعين از امام باقر(ع) روايت نموده كه فرمود: ازدواج با زنان اهل كتاب، سزاوار نيست. [زراره گويد:] به امام گفتم: فدايت شوم! حرمت ازدواج با آنان از كجا است؟ فرمود: از قول خدا كه فرموده: و لاتمسكوا بعصم الكوافر».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 12،14،15،16،19،32،34
12 - جواز ازدواج با زنان پاكدامن اهل كتاب
اليوم احل لكم . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب من قبلكم
بنابر اينكه مراد از «محصنات»، زنان پاكدامن باشد. برداشت فوق را فرمايش منقول از امام صادق(ع) تأييد مى كند كه درباره آيه فوق فرمود: هن العفائف.
تفسير عياشى، ج 1، ص 296، ح 39; تفسير برهان، ج 1، ص 449، ح 13.
14 - حرمت ازدواج با كنيزان مسلمان و كنيزان اهل كتاب *
احل . .. و المحصنت و المحصنت من الذين اوتوا الكتب من قبلكم
بنابر اينكه مراد از «المحصنت» در آيه مورد بحث، زنان آزاده باشند. گفتنى است كه ازدواج با كنيزانى كه مسلمان هستند، با شرايطى كه در آيه 25 سوره نساء گذشت، تجويز شده است.
15 - حليت طيبات و غذا هاى اهل كتاب و جواز ازدواج با زنان پاكدامن آنان ، امتنان خداوند بر مسلمانان
اليوم احل لكم
علاوه بر سياق و لحن آيه، از «لام انتفاع» در «لكم»، امتنان استفاده مى شود.
16 - ازدواج زنان مسلمان با اهل كتاب جايز نيست . *
احل لكم . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
خداوند در مورد طعام، تصريح به مبادله طرفينى كرد، ولى در مورد ازدواج تنها زن گرفتن از اهل كتاب را تجويز نمود، از اين مقابله به دست مى آيد كه زنان مسلمان حق ندارند به همسرى اهل كتاب در آيند.
19 - اعتقاد به خدا و رسالت انبيا ، ملاك حليت غذاى اهل كتاب و حليت ازدواج با زنان آنان
احل لكم الطيبت و طعام الذين اوتوا الكتب . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
مراد از «الذين اتوا الكتب»، يهود و نصارا هستند، ولى از آنان به «اوتوا الكتاب» تعبير شده تا به علت حكم اشاره داشته باشد. و مشخصه اهل كتاب در بين ساير كافران، اعتقاد به خدا و رسالت پيامبران است.
32 - انكار جواز ازدواج با زنان اهل كتاب ، كفر و موجب حبط عمل است .
و المحصنت من الذين اوتوا الكتب . .. و من يكفر بالايمن فقد حبط عمله
34 - هشدار خداوند به مؤمنان مبنى بر اينكه مبادله با اهل كتاب و ازدواج با آنان نبايد موجب سستى ايمان شما گردد . *
طعامكم حل لهم و المحصنت . .. و من يكفر بالايمن
جمله «و من يكفر . ..» پس از تجويز معاشرت با اهل كتاب، اشاره به هشدار خداوند دارد كه نكند معاشرت با آنان موجب تزلزل اعتقادى شما شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 38
38 - جواز استفاده از غذا هاى اهل كتاب مگر ذبايح آنان
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم
از امام صادق(ع) روايت شده كه در رد كسى كه براى حليت ذبيحه اهل كتاب به آيه فوق تمسك كرد فرمود: كان ابى يقول: انما هو الحبوب و اشباهها.
كافى، ج 6، ص 240، ح 10; نورالثقلين، ج 1، ص 593، ح 48.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 7
7 - پافشارى ايمان آوردگان از اهل كتاب بر مواضع فكرى و عملى خويش و تسليم نشدن آنان در برابر فشار مخالفان
و قالوا لنا أعملنا و لكم أعملكم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه ياوه گويان با هدف متزلزل كردن مؤمنان، بدان كار دست مى زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 3
3 - اعتراف ايمان آوردگان اهل كتاب ، به حقانيت و آسمانى بودن قرآن به هنگام شنيدن آيات آن
و إذا يتلى عليهم قالوا . .. إنّه الحقّ من ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 1،7
1 - برخى اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دين اسلام را بازيچه و سرگرمى پنداشته و به تمسخر و استهزاء آن مى پرداختند .
لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب من قبلكم
7 - تمسخر پيروان كتب آسمانى نسبت به اسلام و معارف الهى ، بسيار زشت و به دور از انتظار
الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب
توصيف يهود و نصارا به «الذين اوتوا الكتب»، اشاره به اين دارد كه آنان چون اهل كتاب و آشنا با معارف الهى هستند، نبايد با دين اسلام كه مجموعه اى از معارف الهى است، مقابله كنند و آن را به تمسخر بگيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 1،2،3،5،10
1 - استهزاى نماز و بازيچه دانستن آن ، از سوى برخى اهل كتاب و كافران صدر اسلام
و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
در برداشت فوق ضمير فاعلى «اتخذوها» به «الذين اوتوا الكتب» و «الكفار» - در آيه قبل - برگردانده شده است.
2 - بانگ نماز ( اذان ) ، بانگى مسخره و بازيچه در پندار كافران و گروهى از اهل كتاب
و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
بدان احتمال كه ضمير مفعولى «اتخذوها» به مصدر (مناداة) مستفاد از «ناديتم» برگردد.
3 - مبارزه تبليغاتى كافران و اهل كتاب عليه اسلام ، با استهزاى نماز و اذان و بازيچه خواندن آن
و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
5 - تمسخر برخى اهل كتاب نسبت به نماز و اذان ، دليل تحريم روابط دوستى با آنان
لاتتخذوا الذين . .. و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
10 - اهل كتاب و ديگر كافران به دليل استهزاى دين اسلام و احكام و شعاير آن ، @مردمى نادان و بى خرد
اتخذوا دينكم هزواً . .. ذلك بانهم قوم لايعقلون
برداشت فوق بر اين مبناست كه «لايعقلون» فعلى لازم باشد، يعنى اهل كتاب و كافران، فاقد عقل و انديشه كافى هستند. اسناد «لايعقلون» به «قوم» كه حاكى از بافت خاص اجتماعى آنهاست، اين معنى را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 3
3 - ايمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامى كتب آسمانى ، برانگيزنده اهل كتاب بر تمسخر نماز و ديگر شعاير اسلام
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان ءامنا» به تقدير «لام»، بيانگر كراهت و ناخرسندى اهل كتاب نسبت به مسلمانان باشد، يعنى «ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا لشىء الا ايماننا باللّه . .. ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 13
13 - گرفتاران به لعنت و غضب خدا ، مسخ شدگان و طاغوت پرستان اهل كتاب خود سزاوار استهزا و نه مؤمنان به خدا و كتب آسمانى
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. منهم القردة و الخنازير و عبد الطغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 4 - 9
9 - جدايى كافران اهل كتاب و مشركان از حركت اسلام گرايانه ديگر هم كيشان خود ، پس از اتمام حجت بر آنان بود .
و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب إلاّ من بعد ما جاءتهم البيّنة
در برداشت ياد شده «الذين اُوتوا الكتاب» همان «الذين كفروا» در آيه اول، دانسته شده است; با اين فرض كه مراد از آنان، كسانى اند كه پس از ظهور اسلام، به آن كافر شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 11
11 - روحيه حق پذيرى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، عامل گرويدن آنان به اسلام
قالوا ءامنّا به إنّه الحقّ
جمله «إنّه الحقّ» به منزله تعليل براى «آمنّا به» است; يعنى، ما بدان جهت به قرآن ايمان آورديم كه آن را حق يافتيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 86 - 4
4 - آگاهى و شهادت اهل كتاب ، بر حقانيّت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و اسلام
و شهدوا انّ الرسول حق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 8
8 - تصميم عالمان اهل كتاب بر گمراه ساختن مسلمانان
و يريدون ان تضلوا السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 18
18 - اهتمام اسلام به خانواده و سلامت اعتقادى و روانى آن
و المحصنت من المؤمنت و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 59 - 14
14 - اطلاعات موجود در «كتاب مبين» روشن و به دور از هر گونه ابهام است.
و لا رطب و لا يابس إلا فى كتب مبين
در لسان العرب آمده است: «بان الشى بياناً: إتضح . .. و كذلك أبان الشى و هو مبين». مبين يعنى روشن و خالى از ابهام.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 6
6 - اهل كتاب و مشركانى كه اسلام را نپذيرفتند ، كسانى بودند كه از پذيرش هر برهان روشنى سرباز مى زدند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
در برداشت ياد شده، «منفكّين» به معناى «منفكّين عن الكفر» دانسته شده است. «تأتيهم البيّنة» - به تقدير «أن» مصدريه - با «اتيان البيّنة» مرادف است و عبارت «حتّى اتيان البيّنة» را مى توان به معناى «حتّى وقت اتيان البيّنة» يا «حتّى باتيان البيّنة» دانست. در اين صورت، تقدير كلام چنين مى شود: «لم يكن ... منفكّين فى وقت من الأوقات حتّى وقت اتيان البيّنة» يا «لم يكن ... منفكّين بأىّ طريق حتّى باتيان البيّنة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 14
14 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، برهانى روشن بر لزوم دست كشيدن اهل كتاب و مشركان از كفر و شرك خويش
حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه يتلوا صحفًا مطهّرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 4 - 9
9 - جدايى كافران اهل كتاب و مشركان از حركت اسلام گرايانه ديگر هم كيشان خود ، پس از اتمام حجت بر آنان بود .
و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب إلاّ من بعد ما جاءتهم البيّنة
در برداشت ياد شده «الذين اُوتوا الكتاب» همان «الذين كفروا» در آيه اول، دانسته شده است; با اين فرض كه مراد از آنان، كسانى اند كه پس از ظهور اسلام، به آن كافر شدند.
اعراض اهل كتاب از كتاب خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 17
17 - امام باقر ( ع ) به سعد الخير نوشت : . . . « و كان من نبذهم الكتاب إن اقاموا حروفه و حرفوا حدوده فهم يروونه و لايرعونه . . . و كان من نبذهم الكتاب ان ولّوه الذين لايعلمون فاوردوهم الهوى و اصدروهم الى الردى و غيّروا عرى الدين ;
از مواردى كه آنان (اهل كتاب) كتاب الهى را پشت سر انداختند، اين بود كه: ظاهر كتاب را حفظ كردند و حدود آن را تحريف نمودند; و ظاهر آن را نقل مى كردند و به آن عمل نمى كردند . .. و از موارد ديگر پشت سر انداختن كتاب توسط آنان اين بود كه كسانى را متولى كتاب مى كردند كه از كتاب خدا چيزى نمى دانستند و در نتيجه مردم را به هواى خويش سوق داده آنان را به پستى مى كشاندند و دستگيره هاى دين را تغيير مى دادند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 16
16 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به اعلان و ابراز باور ها و عقايد مشترك خود با اهل كتاب
قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه مخاطب پيامبر(صلی الله علیه و آله) اهل كتاب باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 5
5 - افشاى اسرار پليد منافقان اهل كتاب از سوى خداوند
و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 15
15 - برخى از عالمان اهل كتاب ، پس از بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به تورات وفادار مانده و به ويژگى هاى پيامبر موعود و تطبيق آنها بر
رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) معترف شدند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه مراد از «الذين أتوا الكتاب» عالمان يهود باشد. در اين صورت «فريق من الذين»; يعنى، گروهى از عالمان، كتاب الهى را به دور افكندند. مفهوم اين جمله اين است كه گروهى چنين نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 108 - 5
5- اذعان عالمان اهل كتاب به تخلف ناپذيرى وعده هاى خداوند ، با مشاهده تحقق بشارت خدا در پرتو نزول قرآن
أُوتوا العلم من قبله . .. يقولون ... إن كان وعد ربّنا لمفعولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 3،9
3 - اعتراف ايمان آوردگان اهل كتاب ، به حقانيت و آسمانى بودن قرآن به هنگام شنيدن آيات آن
و إذا يتلى عليهم قالوا . .. إنّه الحقّ من ربّنا
9 - اقرار افتخارآميز ايمان آوردگان از اهل كتاب به اسلام خويش ، پيش از نزول قرآن
إنّا كنّا من قبله مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 16
16 - جمعى از اهل كتاب ، مردمى متعادل و متعهد به كتب آسمانى خويش
و لو انهم اقاموا التورية . .. منهم امة مقتصدة
«مقتصدة» از مصدر اقتصاد به معناى اعتدال در اعمال و رفتار است و مراد از آن به دليل «لو انهم اقاموا التورية . ..» تعهد به تورات و انجيل و عمل به احكام آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 14
14 - تعهد اقليتى از اهل كتاب ، به دين و آيين خويش
و إن اكثركم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 31
31 - بسيارى از اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مردمى شكننده حدود الهى و از زمره فاسقان
و إن كثيراً من الناس لفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 13
13 - اكثريت اهل كتاب مردمى بسيار خودخواه و بى انصاف
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و إن اكثركم فسقون
جمله «و ان اكثركم» مى تواند جمله حاليه و غرض از آن اثبات كمال بى انصافى اهل كتاب باشد، يعنى اى اهل كتاب با وجود اينكه خود فاسق و تبهكار هستيد، بر ما بدليل ايمانمان كه برترين ارزشها و معقول ترين باورها است ايراد مى گيريد؟!
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 3،22
3 - بسيارى از اهل كتاب ، مردمى بى اعتنا به تورات ، انجيل و ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
22 - بسيارى از اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى اعمال و رفتارى ناپسند
و كثير منهم ساء ما يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 11
11 - تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( آيات قرآن ) موجب افزايش كفر و طغيان بسيارى از اهل كتاب
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 1،2
1 - وجود افرادى بسيار امين ، در ميان اهل كتاب
و من اهل الكتاب من ان تأمنه بقنطار يؤدّه اليك
2 - ارجگذارى خداوند به دسته از اهل كتاب ، به خاطر امانتدارى آنان
و من اهل الكتاب من ان تأمنه بقنطار يؤدّه اليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 80 - 3
3 - اعتقاد برخى از اهل كتاب ، به ربوبيّت فرشتگان و انبيا
و لا يامركم ان تتخذوا الملئكة و النّبيّن ارباباً
آيه، ناظر به اعتقاد برخى از اهل كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 15
15 - بعثت پيامبرانى متعدّد ، براى اهل كتاب
و يقتلون الانبياء بغير حقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 2،3
2 - نوح، ابراهيم، اسحاق، يعقوب، داوود، يوسف، موسى و هارون(ع) بهره مند از تعاليم آسمانى (كتاب) و داراى منصب قضاوت و مقام نبوت بودند.
أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة
«أولئك» اشاره به انبياى مذكور در آيات قبل است.
3 - زكريا، يحيى، عيسى، الياس، اسماعيل، اليسع، يونس و لوط(ع)، بهره مند از تعاليم آسمانى (كتاب) و داراى منصب قضاوت و مقام نبوت بودند.
أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 2
2 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) در انتظار بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
كلمه «قد» مى تواند بيانگر انتظار حصول فعلى باشد كه بر سر آن آمده است. نظير «قد قامت الصلوة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 1،2،9،11
1 - انتقاد نابجاى اهل كتاب و ناخرسندى بى دليل آنان از مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
9 - باور و اعتقاد مسلمانان به فسق اكثريت اهل كتاب ، عامل انتقاد نابجا و ناخرسندى بى دليل آنان از اهل ايمان
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و إن اكثركم فسقون
بدان احتمال كه «ان اكثركم» عطف بر «اللّه» باشد، يعنى «امنا بان اكثركم فاسقون».
11 - فسق و تبهكارى اهل كتاب ، از عوامل وادار كننده آنان به انتقاد از مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا . .. و إن اكثركم فسقون
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان اكثركم . ..» به تقدير لام، مفعول له براى «هل تنقمون» باشد. در اين صورت «ان اكثركم ...» عطف بر محذوف است. يعنى «انما تنقمون ما ايماننا باللّه ... لكذا و كذا و لان اكثركم فاسقون» و يا عطف گرفته شود بر «ان ءامنا» در صورتى كه «ان ءامنا» خود بيانگر علت باشد ; يعنى: ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا الا لايماننا و لان اكثركم فاسقون.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 4
4 - تاريخ اهل كتاب آگنده از گناهانى پليدتر از گناه ايرادشان بر اهل ايمان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
بنابر اينكه ذلك اشاره باشد به ايراد اهل كتاب به مؤمنان كه از جمله «اهل تنقمون» استفاده مى شود ; يعنى ايراد اهل كتاب به مؤمنان زشت و گناه است و از آن بدتر، اعمالى است كه براى آنها در اين آيه ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 17
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 8
8 - گروهى از اهل كتاب ، مطيع و فرمانبردار سران كفر و ضلالت
و عبد الطغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 111 - 1
1 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، تنها خويشتن را سزاوار بهشت دانسته و ديگران را از آن ، محروم مى پندارند .
و قالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هوداً أو نصرى
ضمير در «قالوا» به «اهل الكتاب» (در آيه 109) باز مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 112 - 1
1 - ادعاى اهل كتاب مبنى بر اختصاص بهشت به آنان ، ادعايى بى اساس است .
و قالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هوداً أو نصرى . .. بلى
كلمه «بلى» براى ابطال ادعاى مطرح شده به كار مى رود. بنابراين، «بلى» در آيه شريفه دلالت بر بطلان سخن يهود (لن يدخل الجنة ...) دارد.
انفاق مؤمنان اهل كتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 8،9
8 - انفاق بخشى از دارايى ها ، از اوصاف مؤمنان اهل كتاب
و ممّا رزقنهم ينفقون
9 - ستايش الهى از ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به خاطر خصلت انفاق گرى آنان
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 46 - 15
15 - اهل كتاب و مسلمانان ، در تسليم بودن در برابر خداى واحد ، عقيده مشترك دارند .
و قولوا ءامنّا . .. و نحن له مسلمون
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه «نحن له . ..» سخنى باشد كه مسلمانان، از زبان خود و اهل كتاب گفته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 5
5 - اهل كتاب ، فاقد انگيزه كافى براى ايمان و تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه ايمان و تقواپيشگى از اهل كتاب امرى بعيد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 4
4 - اهل كتاب فاقد انگيزه كافى براى برپا داشتن تورات و انجيل و ديگر كتب آسمانى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه اقامه تورات و انجيل از سوى اهل كتاب، امرى بعيد و به دور از انتظار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 4 - 8
8 - حق سكونت و زندگى اهل كتاب در جامعه اسلامى ، مشروط به عدم ستيزه جويى و معارضه با حاكميت اسلام است .
هو الذى أخرج الذين كفروا من أهل الكتب . .. ذلك بأنّهم شاقّوااللّه و رسوله
از تعليل «ذلك بأنّهم. ..» استفاده مى شود كه اگر يهود بنى نضير، به معارضه با خدا و حكومت پيامبر(صلی الله علیه و آله) نمى پرداختند، محكوم به تبعيد نمى شدند و همچون گذشته در كنار مسلمانان زندگى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 3
3 - اهل كتاب [ در حاكميت اسلام ] محكوم به پرداخت جزيه اند .
الذين أوتوا الكتب حتى يعطوا الجزية عن يد و هم صغرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 25،26
25 - فرمان خدا بر مدارا كردن با توطئه گران اهل كتاب ، هرگز از سرناتوانى او بر يارى مسلمانان صدر اسلام نبوده است .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
در برداشت فوق، جمله «إن اللّه . ..» در ارتباط با جمله «فاعفوا و اصفحوا» ملاحظه شده است; يعنى، گمان نشود كه فرمان به عفو و گذشت و ترك مقابله، از سر ناتوانى خداست، بلكه مصلحت مسلمانان در آن است.
26 - اهل كتاب با جامعه مسلمانان صدر اسلام برخورد و حشر و نشر نداشتند .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 17
17 - حضور قابل توجه اهل كتاب در جامعه عصر بعثت
قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب
برداشت ياد شده با توجه به تأكيد پيامبر(صلی الله علیه و آله) به باورهاى مشترك خود با اهل كتاب است كه مى تواند تلاشى در راستاى همسو نمودن آنان با انديشه اسلامى و بهره مندى از تأثير و نفوذ آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 14
14 - مسخ چهره انسانى گروهى از اهل كتاب ( سران و عالمان ) در قيامت *
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
نكره بودن «وجوه» حاكى از آن است كه اين عقوبت (مسخ چهره انسانى) براى تمامى مخاطبان نيست. لازم به ذكر است كه برخى از مفسران تحقق اين معنى را در قيامت مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 22 - 3
3 - خداوند گردآورنده تمامى ستمگران (اهل كتاب و مشركان) در قيامت
إنه لايفلح الظلمون . .. و يوم نحشرهم جميعا
چون در آيات گذشته سخن از مشركان و اهل كتاب به ميان آمده بود، در برداشت اين دو گروه به عنوان مصاديقى بارز از ظالمان مشخص شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 7
7 - اهل كتاب و مشركان در عصر جاهليت ، خود را در انتظار پيام هاى مكتوب و پيراسته از باطل قلمداد مى كردند كه آن را از رسولى الهى دريافت كنند .
حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه يتلوا صحفًا مطهّرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 8
8 - اهل كتاب زمان رسول خدا ، ناشايست براى انتساب تورات و انجيل به آنان *
و ما أنزل من قبل
سياق عبارت اقتضا مى كرد كه گفته شود «ما انزل اليكم» نه «ما انزل من قبل»، به نظر مى رسد اين تغيير براى رساندن اين حقيقت است كه اهل كتاب به مضامين و احكام تورات و انجيل وفادار نماندند، لذا شايستگى آن را ندارند كه كتب آسمانى به آنان انتسابى داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 1،3،4
1 - حركت آشكار و بدون پرده پوشى اهل كتاب معاصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در گناه ، تجاوز و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«ترى» (مى بينى و مشاهده مى كنى) دلالت مى كند كه اهل كتاب به طور آشكارا و علنى مرتكب آن اعمال ناروا مى شدند.
3 - مسابقه و پيشى جستن در ارتكاب گناه ، تجاوز و حرام خوارى ، شيوه بسيارى از اهل كتاب در عصر بعثت
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
1 - «يسرعون «از مصدر» مسارعة» مى تواند به معناى پيشى جستن از يكديگر باشد. 2 - فعل مضارع «يسرعون» دلالت مى كند كه ارتكاب اين اعمال شيوه آنان بوده و به طور مستمر انجام مى داده اند، جمله «كانوا يعملون» نيز دلالت بر اين معنا دارد.
4 - رواج رشوه خوارى در بين اهل كتاب عصر بعثت
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى . .. و اكلهم السحت
راغب در مفردات آورده است كه «رشوه را سحت مى گويند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 6
6 - اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) مردمى بى ايمان و فاقد تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 22
22 - بسيارى از اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى اعمال و رفتارى ناپسند
و كثير منهم ساء ما يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 45 - 4
4 - موقعيت ممتاز و برجسته اهل كتاب در جامعه عرب عصر بعثت
و سئل من أرسلنا من قبلك من رسلنا
حَكَم قرار دادن اهل كتاب درباره شرك و توحيد، نشانى از موقعيت برجسته آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 1،2
1 - بسيارى از اهل كتاب ، مشتاق ارتداد و بازگشت مسلمانان به شرك بودند .
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم من بعد إيمنكم كفاراً
جمله «يردونكم» به وسيله حرف مصدرى (لو) تبديل به مفرد مى شود و در نتيجه مفعول براى «ودّ» قرار مى گيرد. «كفاراً» جمع كافر و مفعول دوم براى «يردونكم» مى باشد. مراد از كافر، به دليل كلمه «يردون» مشرك است نه يهودى و يا نصرانى; زيرا مسلمانان صدر اسلام پيش از انتخاب اسلام، مشرك بودند.
2 - تلاش پى گير اهل كتاب براى مرتد ساختن مسلمانان
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم من بعد إيمنكم كفاراً
«ودّ» به معناى علاقه داشتن است، ولى به دليل جمله «فاعفوا . ..» معلوم مى شود: اهل كتاب براى تحقق بخشيدن به آرزوى خود (مرتد ساختن اهل ايمان) به تلاشهاى توطئه گرانه نيز روى آورده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 3،4
3 - نگرانى علماى يهود ، از افشاى توطئه آنان عليه اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
نهى عالمان يهود از اعتماد به غير همكيشان، پس از طرح توطئه عليه مسلمانان، بيانگر نگرانى آنان از افشاى توطئه مى باشد.
4 - نهى علماى يهود پيروان خويش را از بازگويى توطئه شان عليه اسلام ، مگر در ميان همكيشان خود
و قالت طائفة . .. امنوا بالذى ... و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 1
1 - دعوت خداوند از تمامى اهل كتاب براى ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پذيرش اسلام
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 1،5،6،7
1 - برخى اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دين اسلام را بازيچه و سرگرمى پنداشته و به تمسخر و استهزاء آن مى پرداختند .
لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب من قبلكم
5 - برخى از اهل كتاب همسو با كافران ، در رويارويى با اسلام
لاتتخذوا الذين . .. من الذين اوتوا الكتب من قبلكم و الكفار أولياء
6 - ترسيم چهره اى مسخره آميز براى اسلام و ابزار سرگرمى خواندن آن ، شيوه مبارزه تبليغاتى اهل كتاب عليه مسلمانان
الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب
7 - تمسخر پيروان كتب آسمانى نسبت به اسلام و معارف الهى ، بسيار زشت و به دور از انتظار
الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب
توصيف يهود و نصارا به «الذين اوتوا الكتب»، اشاره به اين دارد كه آنان چون اهل كتاب و آشنا با معارف الهى هستند، نبايد با دين اسلام كه مجموعه اى از معارف الهى است، مقابله كنند و آن را به تمسخر بگيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 3
3 - مبارزه تبليغاتى كافران و اهل كتاب عليه اسلام ، با استهزاى نماز و اذان و بازيچه خواندن آن
و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 4
4 - تظاهر به اسلام ، شيوه گروهى از اهل كتاب براى فريب مسلمانان و ضربه زدن به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جمله «اللّه اعلم بما كانوا يكتمون» با توجه به دشمنى اهل كتاب با مسلمانان، مى رساند كه آنان در تظاهر به اسلام اهداف پليدى را تعقيب مى كردند و آن از بين بردن اسلام بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 5
5 - كفر اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام، بهانه مشركان صدر اسلام براى گريز از ايمان
لتشهدون أن مع اللّه ءالهة أخرى . .. الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه
روى اصلى سخن در اين آيه با مشركان و علل ايمان نياوردن آنان است. مطرح كردن اهل كتاب مى تواند براى پاسخگويى به سؤالى باشد كه براى مشركان مطرح بوده و آن اينكه اگر پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق است، چرا اهل كتاب - كه آنان نيز دين آسمانى دارند - به او ايمان نياورده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 69 - 1،2،4،5،7
1 - آرزو و تلاش گروهى از اهل كتاب ، براى گمراه كردن مسلمانان
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم
2 - يأس اهل كتاب از گمراه ساختن مؤمنانِ به پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
لو يضلّونكم
4 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد تلاش اهل كتاب براى گمراه سازى آنان
ودّت . .. لو يضلّونكم
5 - آن گروه از اهل كتاب كه براى گمراه ساختن مسلمانان مى كوشيدند ، در واقع خويش را گمراه تر ساخته اند ; بى آنكه خود بفهمند .
ودّت . .. لو يضلّونكم و ما يضلّون الاّ انفسهم و ما يشعرون
7 - بى اثر بودن تلاش اهل كتاب ، براى گمراه كردن مؤمنان صدر اسلام
و ما يضلّون الاّ انفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 2،4
2 - انكار و پوشاندن آيات الهى توسط اهل كتاب ، وسيله اى براى گمراه كردن ديگران
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم . .. لم تكفرون بايات اللّه
كفر، در لغت - چه همراه باء باشد و يا نباشد - به معناى انكار و پوشاندن است (القاموس المحيط. )
4 - نكوهش و سرزنش اهل كتاب به خاطر رضايتشان نسبت به اعمال نارواى علماى خود ( گمراه ساختن ديگران ) *
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلونكم . .. لم تكفرون بايات اللّه
با توجه به اينكه سرزنش نسبت به همه اهل كتاب است، و گمراه ساختن ديگران مخصوص عالمان آنان است، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 71 - 2
2 - علماى اهل كتاب با درآميختن حق به باطل و كتمان حق ، مردم را گمراه مى ساختند .
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم . .. يا اهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 2،7
2 - توصيه گروهى از اهل كتاب به ديگران مبنى بر ايمان به قرآن در اوّل روز و كفر به آن در آخر روز ، به منظور بازگشت مؤمنان از اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. لعلهم يرجعون
بنابراينكه «وجه النهار»، متعلّق به «امنوا» و «اخره»، متعلق به «اكفروا» باشد.
7 - يهود ، آنچه را در اوّل روز بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده بود ( قبله بودن بيت المقدّس ) ، پذيرفتند و به آنچه در انت هاى روز نازل شده بود ( قبله بودن كعبه ) ، كفر ورزيدند تا مؤمنان را گمراه سازند .
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
برخى از مفسران برآنند كه «وجه النهار» و «آخره» متعلق به «انزل» است ; و سياق آيه مى رساند كه مراد از «الذى»، حكمى خاص است ; برخى روايات دلالت دارد كه آن حكم خاص، تغيير قبله بوده است كه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در عصرگاهى مأمور شد نماز را به سوى كعبه بخواند و قبله مسلمانان را كه تا صبحگاه آن روز، بيت المقدس بوده است تغيير دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 7
7 - تلاش برخى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى انحراف مسلمانان ، با قلمداد كردن نوشته هاى خود به عنوان تورات و انجيل
و انّ منهم لفريقاً . .. لتحسبوه من الكتاب
از ظاهر «لتحسبوه» كه بايد خطاب به مؤمنان و مسلمانان باشد استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 6،7،8،11
6 - منحرف نشان دادن راه خدا براى بازداشتن مؤمنان از آن ، خواسته اهل كتاب
لم تصدّون عن سبيل اللّه من امن تبغونها عوجاً
جمله «تبغونها عوجاً»، يعنى شما اهل كتاب خواهان كج نشان دادن راه خدا هستيد.
7 - منحرف نشان دادن اسلام ، از راه هاى مبارزه اهل يهود با اسلام
لم تصدّون . .. تبغونها عوجاً
8 - انحراف عالمان و رهبران دينى ، موجب انحراف مردم و تحريف حقايق
يا اهل الكتاب لم تصدّون عن سبيل اللّه . .. تبغونها عوجاً و انتم شهداء
ظاهراً مراد از اهل كتاب به دليل «انتم شهداء» عالمان اهل كتاب هستند و مراد از «من امن» مردمان عادى; بنابراين عالمان اهل كتاب از عوامل انحراف مردم و تحريف حقايق معرفى شده اند.
11 - آگاهى عالمان اهل كتاب ، به زشتى عمل خود ( بازداشتن مؤمنان از راه خدا )
و انتم شهداء
برخى برآنند كه مورد شهادت همان بازداشتن از راه خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 80 - 3
3 - اعتقاد برخى از اهل كتاب ، به ربوبيّت فرشتگان و انبيا
و لا يامركم ان تتخذوا الملئكة و النّبيّن ارباباً
آيه، ناظر به اعتقاد برخى از اهل كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 4
4 - درخواست معجزه هاى بى مورد ، شيوه اهل كتاب در برابر دعوت پيامبران
يسئلك أهل الكتب . .. فقد سألوا موسى أكبر من ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 8
8 - اهل كتاب زمان رسول خدا ، ناشايست براى انتساب تورات و انجيل به آنان *
و ما أنزل من قبل
سياق عبارت اقتضا مى كرد كه گفته شود «ما انزل اليكم» نه «ما انزل من قبل»، به نظر مى رسد اين تغيير براى رساندن اين حقيقت است كه اهل كتاب به مضامين و احكام تورات و انجيل وفادار نماندند، لذا شايستگى آن را ندارند كه كتب آسمانى به آنان انتسابى داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 1،2،3،4
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب به اقامه تورات ، انجيل و ساير معارف و تعاليم الهى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
2 - بهره مندى اهل كتاب از نعمت هاى آسمانى و زمينى ، در صورت باور به معارف تورات و انجيل و عمل به احكام آنها به همراه ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم لاكلوا من فوقهم
«اقامة» به معناى برپايى چيزى و يا كارى است با تمام شرايط آن و اقامه كتب آسمانى، باور به معارف آن و انجام تمامى تكاليف آنهاست.
3 - بسيارى از اهل كتاب ، مردمى بى اعتنا به تورات ، انجيل و ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
4 - اهل كتاب فاقد انگيزه كافى براى برپا داشتن تورات و انجيل و ديگر كتب آسمانى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه اقامه تورات و انجيل از سوى اهل كتاب، امرى بعيد و به دور از انتظار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 13،15
13 - اهل كتاب در كفر و طغيان روز افزون به خاطر بى اعتنايى به تعاليم تورات و انجيل
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن، حاكى از آن است كه قبل از نزول قرآن نيز آنان در كفر و طغيان بوده اند كه به قرينه صدر آيه، اين كفر و طغيان بر اثر مهمل گذاشتن تورات و انجيل بوده است.
15 - بى اعتنايى و عدم تعهد اهل كتاب به تورات و انجيل ، موجب كفر آنان به قرآن
قل ياهل الكتب لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل . .. طغيناً
بيان كفرورزى اهل كتاب به قرآن پس از بيان بى اعتنايى آنان به تورات و انجيل، نمايانگر اين است كه بى اعتنايى آنان به تورات و انجيل، زمينه ساز كفر و انكار قرآن شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 111 - 1
1 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، تنها خويشتن را سزاوار بهشت دانسته و ديگران را از آن ، محروم مى پندارند .
و قالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هوداً أو نصرى
ضمير در «قالوا» به «اهل الكتاب» (در آيه 109) باز مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 112 - 1
1 - ادعاى اهل كتاب مبنى بر اختصاص بهشت به آنان ، ادعايى بى اساس است .
و قالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هوداً أو نصرى . .. بلى
كلمه «بلى» براى ابطال ادعاى مطرح شده به كار مى رود. بنابراين، «بلى» در آيه شريفه دلالت بر بطلان سخن يهود (لن يدخل الجنة ...) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 3،5
3 - اهل كتاب در انطباق ويژگى هاى پيامبر موعود بر پيامبر اسلام ، هيچ ترديدى نداشتند .
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم
5 - برخى از اهل كتاب به انطباق ويژگى هاى پيامبر موعود بر رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) اعتراف كرده و آن را كتمان نمى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
برداشت فوق از مفهوم جمله «إن فريقاً . ..» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 3
3 - بسيارى از اهل كتاب ، مردمى بى اعتنا به تورات ، انجيل و ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14
14 - اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 144 - 22
22 - اهل كتاب مورد تهديد خداوند به خاطر موضعگيرى و مخالفتشان با تغيير قبله
و ما اللّه بغفل عما يعملون
«و ما اللّه . ..» كنايه از تهديد اهل كتاب به كيفرهاى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 7
7 - اهل كتاب ، هيچ ترديدى در حقانيت تغيير قبله نداشتند . *
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 3
3 - اطلاعات ناقص برخى اهل كتاب ( يهود ) ، از كتاب آسمانى خويش
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 8
8 - اهل كتاب زمان رسول خدا ، ناشايست براى انتساب تورات و انجيل به آنان *
و ما أنزل من قبل
سياق عبارت اقتضا مى كرد كه گفته شود «ما انزل اليكم» نه «ما انزل من قبل»، به نظر مى رسد اين تغيير براى رساندن اين حقيقت است كه اهل كتاب به مضامين و احكام تورات و انجيل وفادار نماندند، لذا شايستگى آن را ندارند كه كتب آسمانى به آنان انتسابى داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 1،2،3،4
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب به اقامه تورات ، انجيل و ساير معارف و تعاليم الهى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
2 - بهره مندى اهل كتاب از نعمت هاى آسمانى و زمينى ، در صورت باور به معارف تورات و انجيل و عمل به احكام آنها به همراه ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم لاكلوا من فوقهم
«اقامة» به معناى برپايى چيزى و يا كارى است با تمام شرايط آن و اقامه كتب آسمانى، باور به معارف آن و انجام تمامى تكاليف آنهاست.
3 - بسيارى از اهل كتاب ، مردمى بى اعتنا به تورات ، انجيل و ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
4 - اهل كتاب فاقد انگيزه كافى براى برپا داشتن تورات و انجيل و ديگر كتب آسمانى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه اقامه تورات و انجيل از سوى اهل كتاب، امرى بعيد و به دور از انتظار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 13،15
13 - اهل كتاب در كفر و طغيان روز افزون به خاطر بى اعتنايى به تعاليم تورات و انجيل
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن، حاكى از آن است كه قبل از نزول قرآن نيز آنان در كفر و طغيان بوده اند كه به قرينه صدر آيه، اين كفر و طغيان بر اثر مهمل گذاشتن تورات و انجيل بوده است.
15 - بى اعتنايى و عدم تعهد اهل كتاب به تورات و انجيل ، موجب كفر آنان به قرآن
قل ياهل الكتب لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل . .. طغيناً
بيان كفرورزى اهل كتاب به قرآن پس از بيان بى اعتنايى آنان به تورات و انجيل، نمايانگر اين است كه بى اعتنايى آنان به تورات و انجيل، زمينه ساز كفر و انكار قرآن شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 114 - 9
9 - اهل كتاب (عالمان يهود و نصارا) آگاه به حقانيت قرآن و نزول آن از جانب خدا
و الذين ءاتينهم الكتب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 159 - 1،3
1 - همه اهل كتاب ، قبل از مرگ حضرت عيسى ( ع ) ، به او ايمان مى آورند .
و إن من أهل الكتب إلاّ ليؤمننّ به قبل موته
كلمه «ان» نافيه است و كلمه «احد» كه مبتداى جمله است، حذف شده ; يعنى (ان احد من اهل الكتاب . ..) و ضمير در موته مى تواند به «عيسى» ارجاع داده شود و مى تواند به «احد» برگردانده شود، برداشت فوق مبتنى بر احتمال اول است. گفتنى است بنابراين احتمال مراد از «اهل كتاب» كسانى از آنان هستند كه زمان ظهور وى را درك مى كنند.
3 - همه اهل كتاب قبل از مرگشان ، رسالت حضرت مسيح ( ع ) را تصديق خواهند كرد .
و إن من أهل الكتب إلاّ ليؤمننّ به قبل موته
بدان احتمال كه ضمير در «موته» به «احد» كه قبل از «من اهل» مقدر است برگردد. مؤيد برداشت فوق فرمايش رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است كه درباره آيه فوق فرمود: ... انه لايموت رجل يفترى على عيسى(ع) حتى يؤمن به قبل موته و يقول فيه الحق حيث لاينفعه ذلك شيئا ... .
تفسير فرات كوفى، ص 116، ح 119، ذيل آيه; بحارالانوار، ج 6، ص 194، ح 44.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 2،3
2 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) على رغم اطمينانشان به حقانيت قبله مسلمانان ( مسجدالحرام ) ، آن را نخواهند پذيرفت .
ليعلمون أنه الحق . .. و لئن أتيت الذين ... ما تبعوا قبلتك
3 - هيچ برهان و معجزه اى نمى تواند اهل كتاب را به پذيرش مسجدالحرام به عنوان قبله حق ، وادارد .
و لئن أتيت الذين أوتوا الكتب بكل ءاية ما تبعوا قبلتك
كلمه «ءاية» به معناى علامت و نشانه است و مقصود از آن معجزه و برهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 8
8 - گروهى از عالمان اهل كتاب على رغم اطمينانشان به حقانيت قبله مسلمانان ، آن را كتمان مى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جمله «و هم يعلمون» اشاره به اين معنا دارد كه كتمان كنندگان از عالمان دينى اهل كتاب بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 8
8 - برخورد منافقانه برخى از اهل كتاب با مسلمانان ، در اظهار ايمان به تمامى كتب آسمانى ( قرآن و . . . )
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل
به قرينه «و تؤمنون بالكتاب كلّه»، متعلّق «امنا»، تمامى كتب آسمانى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 9،11،19،23
9 - تأييد قرآن بر درستى و راستى تورات و انجيل ، نشانه حقانيّت آن و راهبر اهل كتاب بر ايمان بدان
امنوا بما نزّلنا مصدقاً لما معكم
«مصدقاً لما معكم» پس از دعوت اهل كتاب به ايمان به منزله دليلى است فراروى آنان براى باور به حقانيّت قرآن و لزوم ايمان بدان.
11 - خوارى و ذلت و از دست دادن منزلت اجتماعى ، پيامد انكار قرآن از سوى اهل كتاب
امنوا . .. من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
بدان احتمال كه مراد از «وجوه»، وجاهت باشد. بر اين مبنا «فنردها» به اين معناست كه آن وجاهتها مبدّل به ذلت و خوارى مى گردد.
19 - سرگذشت اصحاب سَبت ( مسخ شدن به ميمون ) عبرت و اندرزى براى كافران به قرآن از اهل كتاب
او نلعنهم كما لعنّا اصحاب السَّبت
23 - ايمان نياوردن اهل كتاب به قرآن ، زمينه گمراهى و عدم رستگارى ابدى آنان
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
امام باقر (ع) در معنى آيه فوق فرمود: نطمسها عن الهدى فنردّها على ادبارها فى ضلالتها ذمّاً لها بانّها لا تفلح ابداً.
مجمع البيان، ج 3، ص 86 ; نورالثقلين، ج 1، ص 487، ح 280.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14،16
14 - اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
16 - گروهى از اهل كتاب ، مردمانى وارسته از موضعگيرى كفرآميز و خصمانه در برابر قرآن
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 8
8 - اهل كتاب، قرآن و حقانيت آن را، همانند فرزندان خود، مى شناختند.
و أوحى إلىّ هذا القرءان . .. الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم
از احتمالات مطرح در مورد مرجع ضمير «يعرفونه» قرآن است كه در آيه قبل به صراحت به عنوان شاهد بر نبوت و توحيد ذكر گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 5
5- گروههايى از اهل كتاب ، قسمتهايى از قرآن را نمى پذيرفتند و حقانيّت آن را انكار مى كردند .
و من الأحزاب من ينكر بعضه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 4 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، در ادعاى واهى و نادرست اهل كتاب و مشركان ، مصداق « بيّنه » نبوده و برهان درخواستى آنان را تأمين نمى كردند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة ... و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب إلاّ
اين آيه، تسلاّى خاطرى است براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برابر كافرانى كه حتى پس از مشاهده آن حضرت و قرآن، هنوز خود را منتظر «بيّنه» قلمداد مى كردند و بيان مى كند كه در گذشته نيز كافران همين رويه را داشتند و آمدن بينه براى آنان اثرى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 54 - 2
2 - همسويى اهل كتاب ( يهود ) با كافران و تصديق عقايد آنان ، برخاسته از حسادتشان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان
يقولون هؤلاء اهدى من الّذين امنوا سبيلا . .. يحسدون النّاس
جمله «ام يحسدون . .. » بيان علتى براى مسائل عنوان شده در آيه 51 است. و از جمله آنها، قضاوت ظالمانه و همسويى با كافران است. يعنى اين قضاوت و همسويى، ناشى از حسادت يهود مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 5
5 - برخى از اهل كتاب همسو با كافران ، در رويارويى با اسلام
لاتتخذوا الذين . .. من الذين اوتوا الكتب من قبلكم و الكفار أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 1،2،3،4،10،12،14
1 - تمرّد اهل كتاب در برابر دعوت به كتاب خداوند براى داورى ، بسى شگفت آفرين است .
الم تر الى الذين . .. و هم معرضون
2 - تمرّد اهل كتاب از حاكميّت كتاب خدا ، شاهد و دليل كفر آنان
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً . .. و هم معرضون
به نظر مى رسد اين آيه، عهده دار بيان كفر اهل كتاب باشد كه در آيه قبل، به آن تصريح شده است.
3 - اطلاعات ناقص برخى اهل كتاب ( يهود ) ، از كتاب آسمانى خويش
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتاب
4 - تحريف حقايق كتب آسمانى پيشين و عدم دستيابى اهل كتاب ، جز به برخى از حقايق آن *
اوتوا نصيباً من الكتاب
10 - برخى از عالمان اهل كتاب ، حَكَميّت و حاكميّت كتاب خدا را پذيرفتند .
ثمّ يتولى فريق منهم
نپذيرفتن گروهى با دلالت مفهومى، اشاره به پذيرش گروهى ديگر دارد.
12 - وجود موضعگيرى هاى متضاد در ميان عالمان اهل كتاب در برابر دعوت به حكميت كتاب آسمانى
ثمّ يتولى فريق منهم
14 - داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان يهوديان بر اساس تورات ، و عدم پذيرش حكم تورات توسط برخى از آنان
يدعون الى كتاب اللّه ليحكم بينهم ثم يتولى فريق منهم
در شأن نزول آيه آمده است، پيامبر (صلی الله علیه و آله) درباره زن و مردى از يهود كه مرتكب زنا شده بودند; به استناد تورات، حكم به رجم آنان نمود كه سبب خشم يهوديان گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 5
5 - عالمان اهل كتاب كه از داورى كتاب خدا رويگردان بودند ، به گناهكارى خود اذعان داشتند .
لن تمسّنا النار الاّ اياماً معدودات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 1
1 - كفر آگاهانه عالمان اهل كتاب به آيات خداوند ( قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) و توبيخ آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
با توجّه به آيات قبل و بعد كه درباره محاجّه، كتمان و درآميختن حق به باطل است، استفاده مى شود كه مقصود از اهل كتاب، عالمان آنان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 6،8
6 - برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى فريب مردم ، دست نوشته خود را همانند كتاب خدا تلاوت مى كردند .
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
8 - برخى اهل كتاب ( عالمان آنان ) نوشته هاى خود را به عنوان كتاب خدا به مردم ارائه مى دادند .
و يقولون هو من عند اللّه و ما هو من عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 7،8
7 - بى اعتقادى كافران ( اهل كتاب ) ، به برخى از كتاب هاى آسمانى
ها انتم اولاء . .. و تؤمنون بالكتب كلّه
ايمان مسلمانان به تمامى كتب، به قرينه مقابله، بيانگر اين است كه اهل كتاب، به تمامى كتب ايمان ندارند.
8 - برخورد منافقانه برخى از اهل كتاب با مسلمانان ، در اظهار ايمان به تمامى كتب آسمانى ( قرآن و . . . )
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل
به قرينه «و تؤمنون بالكتاب كلّه»، متعلّق «امنا»، تمامى كتب آسمانى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 4
4 - شرك برخى از اهل كتاب ( علماى يهود ) ، على رغم بهره مندى آنان از كتاب هاى آسمانى
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
جمله «اوتوا نصيباً . .. » مى تواند اشاره به علّت سرزنش و اعتراضى باشد كه از جمله «الم تر ... » به دست مى آيد. يعنى چگونه است كه از كتاب خداوند بهره مند هستند، ولى كافر و مشرك مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 4،16،17،23
4 - اهل كتاب فاقد انگيزه كافى براى برپا داشتن تورات و انجيل و ديگر كتب آسمانى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه اقامه تورات و انجيل از سوى اهل كتاب، امرى بعيد و به دور از انتظار است.
16 - جمعى از اهل كتاب ، مردمى متعادل و متعهد به كتب آسمانى خويش
و لو انهم اقاموا التورية . .. منهم امة مقتصدة
«مقتصدة» از مصدر اقتصاد به معناى اعتدال در اعمال و رفتار است و مراد از آن به دليل «لو انهم اقاموا التورية . ..» تعهد به تورات و انجيل و عمل به احكام آنهاست.
17 - متعهدان به كتب آسمانى از قبايل اهل كتاب ، گروهى هماهنگ و داراى هدفى مشترك
منهم امة مقتصدة
«امة» به معناى گروهى است كه داراى مقصد و هدفى مشترك باشند.
23 - بى اعتنايى اهل كتاب به كتب آسمانى خويش ، كردارى نكوهيده و ناپسند
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل . .. و كثير منهم ساء ما يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 2،5
2 - اهل كتاب مردمى بى اعتنا به كتب آسمانى خويش و رويگردان از اقامه احكام و معارف آن *
لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
5 - اهل كتاب به خاطر بى توجهى به كتاب آسمانى ، فاقد هرگونه پايگاه براى دفاع از عقايد و آراى دينى خويش
لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
در برداشت فوق كلمه «حتى» به معناى «كى» تعليليه و كلمه «شىء» با توجه به حرف «على» به معناى پايگاه گرفته شده است و مراد از آن - به قرينه حتى تقيموا التورية و الانجيل - زير بناهاى فكرى قابل اعتمادى است كه بتوان به وسيله آن از عقايد و آراى دينى دفاع كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 4،8
4 - گروهى از اهل كتاب على رغم شناخت حقيقت ( پيامبرى رسول اكرم ) آن را كتمان مى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
8 - گروهى از عالمان اهل كتاب على رغم اطمينانشان به حقانيت قبله مسلمانان ، آن را كتمان مى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جمله «و هم يعلمون» اشاره به اين معنا دارد كه كتمان كنندگان از عالمان دينى اهل كتاب بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 2
2 - انكار و پوشاندن آيات الهى توسط اهل كتاب ، وسيله اى براى گمراه كردن ديگران
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم . .. لم تكفرون بايات اللّه
كفر، در لغت - چه همراه باء باشد و يا نباشد - به معناى انكار و پوشاندن است (القاموس المحيط. )
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 71 - 1،2
1 - آميختن آگاهانه حق به باطل و كتمان آن توسط علماى يهود و نصارا ، و نكوهش آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل و تكتمون الحق و انتم تعلمون
2 - علماى اهل كتاب با درآميختن حق به باطل و كتمان حق ، مردم را گمراه مى ساختند .
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم . .. يا اهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 9
9 - توصيه علماى يهود به يكديگر ، بر مخفى كردن ادلّه رسالت پيامبر اسلام *
و لا تؤمنوا . .. ان يؤتى احد مثل ما اوتيتم
احتمالا مراد از «ما اوتيتم»، دلايل رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 98 - 5
5 - اهل كتاب ، منكر نشانه هاى روشن الهى در خانه خدا
اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 9
9 - مبارزه عالمان اهل كتاب با اسلام ، با علم و آگاهى به حقّانيّت آن
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون عن سبيل اللّه . .. و انتم شهداء
مقصود از «سبيل اللّه»، اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 52 - 1
1 - اهل كتاب ( علماى يهود ) مشمول لعن خداوند به جهت حقپوشى و همسويى با كفار عليه مسلمانان
الم تر . .. اولئك الّذين لعنهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 3،7
3 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، همواره بسيارى از حقايق تورات و انجيل را مخفى مى كردند .
مما كنتم تخفون من الكتب
با توجه به آيات پيشين، مراد از اهل كتاب هم يهوديان هستند و هم نصارا. بنابراين مقصود از «الكتب» تورات و انجيل خواهد بود.
7 - چشمپوشى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از افشا و بيان حقايق مخفى شده توسط اهل كتاب
يبين لكم . .. و يعفوا عن كثير
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «كثير»، به قرينه فراز پيشين، حقايق مخفى شده باشد. بنابراين عفو به معناى فاش نساختن و مسكوت گذاشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 6،7،12
6 - عناد و لجاجت اهل كتاب در مخالفت با پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در عين آگاهى كامل از حقانيت آن حضرت
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم . .. فهم لا يؤمنون
7 - اهل كتاب، مورد توبيخ خداوند به جهت كتمان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان نياوردن به او
الذين ءاتينهم الكتب . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
12 - كتمان كنندگان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب، ايمان نخواهند آورد.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 3،4،5
3 - اهل كتاب در انطباق ويژگى هاى پيامبر موعود بر پيامبر اسلام ، هيچ ترديدى نداشتند .
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم
4 - گروهى از اهل كتاب على رغم شناخت حقيقت ( پيامبرى رسول اكرم ) آن را كتمان مى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
5 - برخى از اهل كتاب به انطباق ويژگى هاى پيامبر موعود بر رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) اعتراف كرده و آن را كتمان نمى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
برداشت فوق از مفهوم جمله «إن فريقاً . ..» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 54 - 9
9 - بى نتيجه بودن حسادت اهل كتاب ( يهود ) نسبت به تفضّلات الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ام يحسدون النّاس على ما اتيهم اللّه من فضله فقد اتينا ال ابرهيم
«فقد آتينا» به اين معناست كه همان گونه كه حسدورزان به آل ابراهيم طرفى نبستند و به آنان ضررى نرساندند، حسودان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز نتيجه اى نخواهند برد و ضررى را متوجّه آن حضرت نخواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 1،3
1 - نزول كتاب و نوشته اى از آسمان بر اهل كتاب ، خواسته گزاف و بى جاى آنان از پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يسئلك أهل الكتب أن تنزل عليهم كتباً من السماء
3 - عناد ، لجاجت و بهانه جويى ، ريشه درخواست هاى بى جاى اهل كتاب از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و موسى ( ع )
فقد سألوا موسى أكبر من ذلك . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
لحن مذمت آميز آيه در بيان خواستهاى اهل كتاب، مى رساند كه آنان نه به خاطر حق جويى بلكه از سر بهانه جويى و عنادورزى چنين تقاضاهايى را مطرح مى كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 166 - 3
3 - خداوند تسلى بخش پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى زدودن آزردگى وى از انكار اهل كتاب
فلايؤمنون الا قليلا . .. لكن اللّه يشهد بما أنزل إليك
شهادت خداوند به حقانيت قرآن همراه با استدراك پس از بيان انكار رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از سوى اكثريت اهل كتاب، به منظور
تسلى دادن به آن حضرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 2
2 - اهل كتاب قبل از بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انتظار رسالت آن حضرت
يأيها الناس قد جاءكم الرسول
«قد» در «قد جاءكم» كه به معناى توقع است و نيز «ال» در «الرسول» كه براى عهد ذهنى است، مى رساند كه مخاطبان در انتظار بعثت پيامبر(صلی الله علیه و آله) بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 2
2 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) در انتظار بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
كلمه «قد» مى تواند بيانگر انتظار حصول فعلى باشد كه بر سر آن آمده است. نظير «قد قامت الصلوة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 13
13 - تلاش موذيانه و فريبكارانه اهل كتاب ( يهود ) ، براى بازداشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از حكم و داورى بر اساس قرآن
و احذرهم ان يفتنوك عن بعض ما أنزل اللّه إليك
چون «يفتنوك» به «عن» متعدى شده است علاوه بر بازداشتن و گمراه ساختن، معناى خدعه و نيرنگ نيز در آن اشراب شده است ; يعنى مبادا تو را با نيرنگ از احكام الهى بازدارند و گمراه سازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 1،5،6،10،12،13
1 - اهل كتاب، پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) را، همچون فرزندان خويش، مى شناختند.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم
مرجع ضمير «يعرفونه»، به قرينه آيه قبل (أوحى إلىّ . .. ) پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
5 - كفر اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام، بهانه مشركان صدر اسلام براى گريز از ايمان
لتشهدون أن مع اللّه ءالهة أخرى . .. الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه
روى اصلى سخن در اين آيه با مشركان و علل ايمان نياوردن آنان است. مطرح كردن اهل كتاب مى تواند براى پاسخگويى به سؤالى باشد كه براى مشركان مطرح بوده و آن اينكه اگر پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق است، چرا اهل كتاب - كه آنان نيز دين آسمانى دارند - به او ايمان نياورده اند.
6 - عناد و لجاجت اهل كتاب در مخالفت با پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در عين آگاهى كامل از حقانيت آن حضرت
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم . .. فهم لا يؤمنون
10 - ايمان نياوردن اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، ناشى از تباه كردن جانهايشان است.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
12 - كتمان كنندگان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب، ايمان نخواهند آورد.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. فهم لا يؤمنون
13 - عن أبى عبداللّه(ع) قال: هذه الآية نزلت فى اليهود و النصارى يقول اللّه تبارك و تعالى: «الذين آتيناهم الكتاب - يعنى التوراة و الإنجيل - يعرفونه - يعنى رسول اللّه(صلی الله علیه و آله) . .. لأن اللّه عز و جل قد أنزل عليهم فى التوراة و الإنجيل و الزبور صفة محمّد(صلی الله علیه و آله) ... و مبعثه ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 114 - 11
11 - ايمان نياوردن اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مخالفت آنان با حضرت، امرى شبهه افكن در دلهاى مردم بوده است.
و الذين ءاتينهم الكتب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق فلا تكونن من الممترين
ظاهراً آيه شريفه در مقام رفع ترديدى است كه از ناحيه ايمان نياوردن اهل كتاب در دلهاى برخى ايجاد مى گشت. با اين بيان كه آنان حقانيت قرآن را مى دانند، ولى به جهت ديگرى آن را انكار مى كنند، پس مسلمانان نبايد به سبب ايمان نياوردن آنان به خود شك راه دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 11
11 - امى بودن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( درس نخواندن و خط ننوشتن ) نشانه حقانيت رسالت او و علامتى پيشاروى اهل كتاب براى شناسايى او به پيامبرى و رسالت
الرسول النبى الأمّى الذى يجدونه مكتوبا عندهم
جمله «يجدونه . .. » راهنماى اين معناست كه صفات ذكر شده در آيه، نشانهايى است كه خداوند براى اهل كتاب بيان داشته تا به وسيله آنها پيامبر موعود را شناسايى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 4 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، در ادعاى واهى و نادرست اهل كتاب و مشركان ، مصداق « بيّنه » نبوده و برهان درخواستى آنان را تأمين نمى كردند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة ... و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب إلاّ
اين آيه، تسلاّى خاطرى است براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برابر كافرانى كه حتى پس از مشاهده آن حضرت و قرآن، هنوز خود را منتظر «بيّنه» قلمداد مى كردند و بيان مى كند كه در گذشته نيز كافران همين رويه را داشتند و آمدن بينه براى آنان اثرى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 6
6 - حسادت اهل كتاب بر مسلمانان ، ريشه در اعماق جان ايشان داشت .
حسداً من عند أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 139 - 1،2،4،6
1 - محاجه و گفتگوى اهل كتاب با مسلمانان صدر اسلام درباره خداوند
قل أتحاجوننا فى اللّه
آيات قبل و بعد گوياى اين است كه: مراد از محاجه يهود و نصارا درباره خداوند، محاجه درباره اسلام و بعثت پيامبر بوده است; البته به گونه اى كه به محاجه درباره خداوند و شؤون او باز مى گشته است. همانند اين ادعا كه محمد(صلی الله علیه و آله) از نژاد عرب است و پيامبران بايد از نژاد بنى اسرائيل باشند.
2 - بحث و گفتگوى اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند ، محاجه اى نابجا و بى ثمر
قل أتحاجوننا فى اللّه
استفهام در «أتحاجوننا . ..» انكار توبيخى است; يعنى، چرا درباره خدا با ما بحث و گفتگو مى كنيد؟
4 - اعتقاد اهل كتاب و مسلمانان به ربوبيت خداى يكتا ، از دلايل نابجا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خدا و شؤون او ( برانگيختن پيامبران )
أتحاجوننا فى اللّه و هو ربنا و ربكم
جمله «و هو ربنا . ..» حاليه است و بيانگر وجه توبيخ و اعتراض به اهل كتاب مى باشد; يعنى، معقول نيست كه درباره خدا و شؤون او با ما بحث كنيد; زيرا او همان گونه كه پروردگار شماست، پروردگار ما نيز هست. اگر از نژاد شما پيامبرى مى فرستد، قادر است از نژاد عرب نيز پيامبرى را مبعوث كند.
6 - منوط نبودن تقرب به خدا ، به طايفه و نژادى خاص دليل نابجا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند و شؤون او ( همانند گزينش پيامبران )
أتحاجوننا فى اللّه . .. و لنا أعملنا و لكم أعملكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 69 - 1،2،3،4،5،7
1 - آرزو و تلاش گروهى از اهل كتاب ، براى گمراه كردن مسلمانان
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم
2 - يأس اهل كتاب از گمراه ساختن مؤمنانِ به پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
لو يضلّونكم
3 - افشاى سوءنيت اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، از سوى خداوند
ودّت . .. لو يضلّونكم
4 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد تلاش اهل كتاب براى گمراه سازى آنان
ودّت . .. لو يضلّونكم
5 - آن گروه از اهل كتاب كه براى گمراه ساختن مسلمانان مى كوشيدند ، در واقع خويش را گمراه تر ساخته اند ; بى آنكه خود بفهمند .
ودّت . .. لو يضلّونكم و ما يضلّون الاّ انفسهم و ما يشعرون
7 - بى اثر بودن تلاش اهل كتاب ، براى گمراه كردن مؤمنان صدر اسلام
و ما يضلّون الاّ انفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 8،11
8 - تصميم عالمان اهل كتاب بر گمراه ساختن مسلمانان
و يريدون ان تضلوا السبيل
11 - سوء استفاده علماى يهود و دانشمندان اهل كتاب از علم و مقام خويش براى گمراهى مسلمانان
الم تر الى الذين . .. ان تضلوا السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 137 - 2
2 - تغيير موضع ، با اظهار ايمان و كفر مكرر ، توطئه اهل كتاب براى تضعيف عقايد مسلمانان
إنّ الذين ءامنوا ثم كفروا ثم ءامنوا ثم كفروا . .. و لاليهديهم سبيلا
در شأن نزول آيه آمده است كه گروهى از اهل كتاب، در حضور مسلمانان اظهار ايمان مى كردند و براى القاى شبهه در بين ايشان، دوباره كافر مى شدند و كفر خويش را معلول نادرستى اسلام قلمداد مى كردند تا از اين طريق بذر ترديد و شك را در دل مسلمانان بپاشند و بارور كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 1،4،9،11
1 - انتقاد نابجاى اهل كتاب و ناخرسندى بى دليل آنان از مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مقابله با موضعگيرى هاى مغرضانه اهل كتاب نسبت به مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
9 - باور و اعتقاد مسلمانان به فسق اكثريت اهل كتاب ، عامل انتقاد نابجا و ناخرسندى بى دليل آنان از اهل ايمان
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و إن اكثركم فسقون
بدان احتمال كه «ان اكثركم» عطف بر «اللّه» باشد، يعنى «امنا بان اكثركم فاسقون».
11 - فسق و تبهكارى اهل كتاب ، از عوامل وادار كننده آنان به انتقاد از مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا . .. و إن اكثركم فسقون
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان اكثركم . ..» به تقدير لام، مفعول له براى «هل تنقمون» باشد. در اين صورت «ان اكثركم ...» عطف بر محذوف است. يعنى «انما تنقمون ما ايماننا باللّه ... لكذا و كذا و لان اكثركم فاسقون» و يا عطف گرفته شود بر «ان ءامنا» در صورتى كه «ان ءامنا» خود بيانگر علت باشد ; يعنى: ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا الا لايماننا و لان اكثركم فاسقون.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 4،9
4 - تظاهر به اسلام ، شيوه گروهى از اهل كتاب براى فريب مسلمانان و ضربه زدن به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جمله «اللّه اعلم بما كانوا يكتمون» با توجه به دشمنى اهل كتاب با مسلمانان، مى رساند كه آنان در تظاهر به اسلام اهداف پليدى را تعقيب مى كردند و آن از بين بردن اسلام بوده است.
9 - اهل كتاب مورد تهديد و هشدار خداوند به خاطر برخورد منافقانه آنان با مسلمانان
و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
هدف از بيان آگاهى كامل خدا به اسرار پليد گروهى از اهل كتاب، مى تواند تهديد آنان به رسوايى در دنيا و عذاب الهى در آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 26
26 - اهل كتاب با جامعه مسلمانان صدر اسلام برخورد و حشر و نشر نداشتند .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 3
3 - عناد ، لجاجت و بهانه جويى ، ريشه درخواست هاى بى جاى اهل كتاب از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و موسى ( ع )
فقد سألوا موسى أكبر من ذلك . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
لحن مذمت آميز آيه در بيان خواستهاى اهل كتاب، مى رساند كه آنان نه به خاطر حق جويى بلكه از سر بهانه جويى و عنادورزى
چنين تقاضاهايى را مطرح مى كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 2
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 15
15 - بدخواهى ، توطئه گرى و عداوت قلبى اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، و خطر ايجاد روابط صميمانه جامعه ايمانى با آنان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. صدورهم اكبر
بنابر اينكه مراد از «من دونكم»، اهل كتاب باشند; به قرينه آيات قبل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 2،4،13
2 - اهل كتاب خود مبتلا به رفتارى بدتر از آنچه براى مؤمنان ، ناروا مى پنداشتند .
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه
مشاراليه «ذلك» مى تواند ايمان مؤمنان به تمامى انبيا و كتب آسمانى كه در آيه قبل مطرح شده است، باشد. بر اين تقدير قرآن براى مماشرت با اهل كتاب مى گويد بر فرض كه ايمان مؤمنان به قرآن و ديگر كتب آسمانى ناروا باشد - كه نيست - اعمال و رفتار خودتان بسيار بدتر و شنيع تر است، بنگريد چه ها كرده ايد.
4 - تاريخ اهل كتاب آگنده از گناهانى پليدتر از گناه ايرادشان بر اهل ايمان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
بنابر اينكه ذلك اشاره باشد به ايراد اهل كتاب به مؤمنان كه از جمله «اهل تنقمون» استفاده مى شود ; يعنى ايراد اهل كتاب به مؤمنان زشت و گناه است و از آن بدتر، اعمالى است كه براى آنها در اين آيه ذكر شده است.
13 - گرفتاران به لعنت و غضب خدا ، مسخ شدگان و طاغوت پرستان اهل كتاب خود سزاوار استهزا و نه مؤمنان به خدا و كتب آسمانى
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. منهم القردة و الخنازير و عبد الطغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1،2
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر برخورد منافقانه آنان با اهل ايمان
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 1
1 - اطمينان اهل كتاب به نبوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) همانند اطمينان آنان به فرزندى پسرانشان بود .
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم
ظاهر اين است كه مراد از ضمير مفعولى در «يعرفونه» پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى باشد; گرچه اين احتمال نيز وجود دارد كه آن ضمير به تغيير قبله باز گردد. از آن جا كه «مشبه به» فرزندان مى باشد، اين احتمال قوى به نظر نمى رسد; زيرا تشبيه شناخت قبله به شناخت فرزندان، تناسب چندانى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 114 - 9
9 - اهل كتاب (عالمان يهود و نصارا) آگاه به حقانيت قرآن و نزول آن از جانب خدا
و الذين ءاتينهم الكتب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 2 - 7
7 - هر كتابى ، شايسته است كه استوار و متقن و حكيمانه باشد .
الكتب الحكيم
وصف قرآن كريم به عنوان كتاب حكيم، مى تواند رهنمودى به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 2 - 6
6 - تلاوت آيات الهى ، تزكيه نفوس و تعليم كتاب و حكمت ، اصول و محور هاى برنامه رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در هدايت خلق
يتلوا عليهم ءايته و يزكّيهم و يعلّمهم الكتب و الحكمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 2 - 7
7 - هر كتابى ، شايسته است كه استوار و متقن و حكيمانه باشد .
الكتب الحكيم
وصف قرآن كريم به عنوان كتاب حكيم، مى تواند رهنمودى به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 14،17
14 - ايمان اهل كتاب به اسلام ، به خير و صلاح آنان
و لو امن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
بنابر اينكه منظور از ايمان، ايمان به اسلام باشد.
17 - عدم پايبندى اهل كتاب به آيين خويش
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
متعلق ايمان در «لو امن» به قرينه صدر آيه، ايمان به خدا و ايمان به لزوم امر به معروف و نهى از منكر است، بنابراين مقصود از ايمان نداشتن اهل كتاب، ايمان در مرحله عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 52 - 1
1 - ايمان آوردن برخى از اهل كتاب صدراسلام به قرآن
الذين ءاتينهم الكتب . .. به يؤمنون
عبارت «الذين آتيناهم الكتاب» اشاره به گروهى از اهل كتاب دارد; نه همه آنان، زيرا بديهى است كه همه اهل كتاب در صدراسلام به قرآن ايمان نياوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 7
7 - گرايش گروهى از اهل كتاب به بت پرستى و عبادت غير خدا
و عبد الطغوت
طاغوت از ماده «طغى» به معناى طغيانگر و متجاوز است و اهل لغت آن را بر شيطان، بت و سران كفر و ضلالت اطلاق كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 15
15 - بدخواهى ، توطئه گرى و عداوت قلبى اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، و خطر ايجاد روابط صميمانه جامعه ايمانى با آنان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. صدورهم اكبر
بنابر اينكه مراد از «من دونكم»، اهل كتاب باشند; به قرينه آيات قبل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 2
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر برخورد منافقانه آنان با اهل ايمان
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 87 - 7
7 - لزوم طرد مرتدان و كافران آگاه از اهل كتاب ، و برخورد شديد با آنان *
اولئك جزاؤهم انّ عليهم لعنة اللّه و الملئكة و النّاس اجمعين
بنابراينكه «ان عليهم لعنة . .. و النّاس اجمعين»، جمله انشائى به صورت خبر باشد. يعنى مردم بايد آنان را طرد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 3،21
3 - عناد ، لجاجت و بهانه جويى ، ريشه درخواست هاى بى جاى اهل كتاب از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و موسى ( ع )
فقد سألوا موسى أكبر من ذلك . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
لحن مذمت آميز آيه در بيان خواستهاى اهل كتاب، مى رساند كه آنان نه به خاطر حق جويى بلكه از سر بهانه جويى و عنادورزى چنين تقاضاهايى را مطرح مى كرده اند.
21 - دلجويى و حمايت خداوند از پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، در برابر بهانه جويى ها و گزافگويى هاى اهل كتاب
يسئلك أهل الكتب أن تنزل عليهم . .. و ءاتينا موسى سلطناً مبيناً
بيان گرفتارى يهوديان بهانه جو براى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به منظور دلجويى و وعده حمايت از آن حضرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 12
12 - ادعاى نبودن برهانى روشن بر حقانيت اسلام ، بهانه اهل كتاب و مشركان ، در امتناع از پذيرش آن
لم يكن الذين كفروا. .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 2
2 - ايمان اهل كتاب به خدا و رستاخيز ، ايمانى غير واقعى و بى ارزش در بينش الهى
الذين لا يؤمنون باللّه و لا باليوم الأخر . .. من الذين أوتوا الكتب
با اينكه اهل كتاب (يهود و نصارا) پيروان شرايع الهى بوده و به خدا و روز رستاخيز ايمان داشتند، نسبت داده شدن بى ايمانى به ايشان از سوى خدا مى تواند بيانگر مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 12
12 - اهل كتاب ، به نماز و زكات در آيين خويش ، بى اعتنا بودند .
و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب . .. و ما أُمروا إلاّ... و يقيموا الصلوة و يؤتوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 13
13 - اكثريت اهل كتاب مردمى بسيار خودخواه و بى انصاف
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و إن اكثركم فسقون
جمله «و ان اكثركم» مى تواند جمله حاليه و غرض از آن اثبات كمال بى انصافى اهل كتاب باشد، يعنى اى اهل كتاب با وجود اينكه خود فاسق و تبهكار هستيد، بر ما بدليل ايمانمان كه برترين ارزشها و معقول ترين باورها است ايراد مى گيريد؟!
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 5،6
5 - اهل كتاب ، فاقد انگيزه كافى براى ايمان و تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه ايمان و تقواپيشگى از اهل كتاب امرى بعيد است.
6 - اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) مردمى بى ايمان و فاقد تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 5،6
5 - اهل كتاب ، فاقد انگيزه كافى براى ايمان و تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
بيان شرط با كلمه «لو» حكايت از آن دارد كه ايمان و تقواپيشگى از اهل كتاب امرى بعيد است.
6 - اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) مردمى بى ايمان و فاقد تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 10،11
10 - تلاش تبليغاتى اهل كتاب عليه اسلام و مسلمانان ، حتى درديدگاه خودشان نيز ريشه مكتبى و دينى نداشت . *
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم . .. من عند أنفسهم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «من عند أنفسهم» متعلق به «ودّ كثيراً» باشد; يعنى، اهل كتاب از پيش خود و نه از روى احساس مسؤوليت دينى، در صدد بازگرداندن مسلمانان از اسلام بودند.
11 - ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) حتى در ديدگاه اهل كتاب ارزشمند بوده و كمال محسوب مى شده است .
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم من بعد إيمنكم كفاراً حسداً
برانگيخته شدن حسد در انسان به هنگامى است كه محسود را برخوردار از نعمتى مادى يا كمالات انسانى ببيند. بنابراين در نظر اهل كتاب - كه بر ايمان مسلمانان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) رشك مى بردند - بايد ايمان، نعمت و كمالى ارجمند مى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 29 - 2
2 - اهل كتاب ، بر اين باور بودند كه آنان تنها قوم صاحب فضيلت و شايسته نبوت اند .
لئلاّيعلم أهل الكتب ألاّيقدرون على شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 1،2
1 - وعده دوبار اجر ( اجر مضاعف ) از سوى خداوند ، به ايمان آوردگان از اهل كتاب
الذين ءاتينهم الكتب . .. أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين
مفسران، تعبير «مرّتين» را كنايه از اجر مضاعف دانسته اند.
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 139 - 3
3 - خداوند ، پروردگار همگان ( مسلمانان ، اهل كتاب و . . . ) است .
و هو ربنا و ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 4 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، در ادعاى واهى و نادرست اهل كتاب و مشركان ، مصداق « بيّنه » نبوده و برهان درخواستى آنان را تأمين نمى كردند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة ... و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب إلاّ
اين آيه، تسلاّى خاطرى است براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برابر كافرانى كه حتى پس از مشاهده آن حضرت و قرآن، هنوز خود را منتظر «بيّنه» قلمداد مى كردند و بيان مى كند كه در گذشته نيز كافران همين رويه را داشتند و آمدن بينه براى آنان اثرى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 49 - 10
10 - تعهد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به پيروى از كتابى برتر از قرآن و تورات ، در صورت ارائه آن از سوى كافران
قل فأتوا بكتب . .. أتّبعه
عبارت «أتّبعه» جواب براى شرط محذوف است; يعنى، «إن تأتوا بكتاب أهدى منها أتّبعه; اگر كتابى هدايتگر بياوريد، من از آن
پيروى خواهم كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 49 - 9
9 - پيشنهاد آوردن كتابى هدايتگرتر از قرآن و تورات ، به كافران حق ستيز از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و به فرمان خداوند
قل فأتوا بكتب . .. هو أهدى منهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 4
4 - تاريخ اهل كتاب آگنده از گناهانى پليدتر از گناه ايرادشان بر اهل ايمان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
بنابر اينكه ذلك اشاره باشد به ايراد اهل كتاب به مؤمنان كه از جمله «اهل تنقمون» استفاده مى شود ; يعنى ايراد اهل كتاب به مؤمنان زشت و گناه است و از آن بدتر، اعمالى است كه براى آنها در اين آيه ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 45 - 4
4 - موقعيت ممتاز و برجسته اهل كتاب در جامعه عرب عصر بعثت
و سئل من أرسلنا من قبلك من رسلنا
حَكَم قرار دادن اهل كتاب درباره شرك و توحيد، نشانى از موقعيت برجسته آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 15
15 - وجود كتاب و صنعت كتابت در عصر بعثت
يكتبون الكتب بأيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 10
10 - تلاش تبليغاتى اهل كتاب عليه اسلام و مسلمانان ، حتى درديدگاه خودشان نيز ريشه مكتبى و دينى نداشت . *
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم . .. من عند أنفسهم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «من عند أنفسهم» متعلق به «ودّ كثيراً» باشد; يعنى، اهل كتاب از پيش خود و نه از روى احساس مسؤوليت دينى، در صدد بازگرداندن مسلمانان از اسلام بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 17
17 - عصيان اهل كتاب ( يهود ) و تجاوز مداومشان ، باعث كفرشان به آيات الهى و كشتن پيامبران
ذلك بانّهم كانوا يكفرون بئايت اللّه . .. ذلك بما عصوا و كانوا يعتدون
بنابر اينكه مشاراليه «ذلك بما عصوا»، كفر به آيات الهى و كشتن پيامبران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 113 - 2
2 - برخى از اهل كتاب ، منكر آيات الهى ، قاتل انبيا و اهل عصيان و تعدى و برخى ديگر پذيراى طاعت خدا ، اهل تلاوت آيات الهى و سجده كننده در پيشگاه او هستند .
ذلك بانّهم كانوا يكفرون . .. ليسوا سوآءً من اهل الكتب ... و هم يسجدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 1،2،3،6،7
1 - حركت آشكار و بدون پرده پوشى اهل كتاب معاصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در گناه ، تجاوز و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«ترى» (مى بينى و مشاهده مى كنى) دلالت مى كند كه اهل كتاب به طور آشكارا و علنى مرتكب آن اعمال ناروا مى شدند.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شاهد شتاب بسيارى از اهل كتاب در گناه ، تجاوزگرى و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«السحت» در لغت به معناى حرام است.
3 - مسابقه و پيشى جستن در ارتكاب گناه ، تجاوز و حرام خوارى ، شيوه بسيارى از اهل كتاب در عصر بعثت
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
1 - «يسرعون «از مصدر» مسارعة» مى تواند به معناى پيشى جستن از يكديگر باشد. 2 - فعل مضارع «يسرعون» دلالت مى كند كه ارتكاب اين اعمال شيوه آنان بوده و به طور مستمر انجام مى داده اند، جمله «كانوا يعملون» نيز دلالت بر اين معنا دارد.
6 - رواج گسترده تر تجاوز ، حرام خوارى و رشوه گيرى در بين اهل كتاب نسبت به ديگر گناهان
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
بدان احتمال كه ذكر تجاوز و حرام خوارى پس از «اثم» براى رساندن اين معنا باشد كه اين دو گناه در بين اهل كتاب رواج بيشترى داشته است.
7 - رواج گناه و تجاوز و حرام خوارى در بين اهل كتاب ، نمودى از فسق آنان
و إن اكثركم فسقون . .. و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون
به مقتضاى ارتباط بين آيات اين بخش از سوره مى توان گفت: آيه مورد بحث با بيان مصداق و نمونه هايى از فسق اهل كتاب براى اثبات «ان اكثركم فسقون» استدلال كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 9
9 - عالمان اهل كتاب ، على رغم يافتن ويژگى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تورات ، خود را بى خبر از آنها نشان مى دادند .
نبذ فريق . .. كتب اللّه وراء ظهورهم كانهم لايعلمون
متعلق «لايعلمون» ويژگيهاى پيامبرى است كه تورات بعثت وى را بشارت داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 17
17 - امام باقر ( ع ) به سعد الخير نوشت : . . . « و كان من نبذهم الكتاب إن اقاموا حروفه و حرفوا حدوده فهم يروونه و لايرعونه . . . و كان من نبذهم الكتاب ان ولّوه الذين لايعلمون فاوردوهم الهوى و اصدروهم الى الردى و غيّروا عرى الدين ;
از مواردى كه آنان (اهل كتاب) كتاب الهى را پشت سر انداختند، اين بود كه: ظاهر كتاب را حفظ كردند و حدود آن را تحريف نمودند; و ظاهر آن را نقل مى كردند و به آن عمل نمى كردند . .. و از موارد ديگر پشت سر انداختن كتاب توسط آنان اين بود كه كسانى را متولى كتاب مى كردند كه از كتاب خدا چيزى نمى دانستند و در نتيجه مردم را به هواى خويش سوق داده آنان را به پستى مى كشاندند و دستگيره هاى دين را تغيير مى دادند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 9،10
9 - اعتقاد به مصونيّت از خلود در عذاب ، دروغى كه اهل كتاب ، آن را ساخته و خود را فريب دادند .
و غرّهم فى دينهم ما كانوا يفترون
10 - دروغپردازى و بدعتگذارى در دين ، شيوه اهل كتاب
و غرّهم فى دينهم ما كانوا يفترون
از ماضى استمرارى «ما كانوا» چنين استفاده شده است كه بدعتگذارى شيوه مستمر آنان شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 1
1 - تهديد اهل كتاب از سوى خداوند ، به لحاظ كفرشان به آيات الهى ، قتل پيامبران و عدالتخواهان و افترايشان در دين
قالوا لن تمسّنا النار . .. فكيف اذا جمعناهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 1،4،6،7
1 - تحريف تورات و انجيل و بدعت در دين ، توسط گروهى از اهل كتاب ( عالمان آنان )
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
4 - فريبكارى گروهى از اهل كتاب با سعى در تحريف كتب آسمانى
و انّ منهم لفريقاً . .. لتحسبوه من الكتاب
6 - برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى فريب مردم ، دست نوشته خود را همانند كتاب خدا تلاوت مى كردند .
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
7 - تلاش برخى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى انحراف مسلمانان ، با قلمداد كردن نوشته هاى خود به عنوان تورات و انجيل
و انّ منهم لفريقاً . .. لتحسبوه من الكتاب
از ظاهر «لتحسبوه» كه بايد خطاب به مؤمنان و مسلمانان باشد استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 4
4 - لزوم متاركه جنگ با اهل كتاب ، در صورت پرداخت جزيه و تسليم شدن ايشان در برابر حكومت اسلامى
قتلوا الذين لا يؤمنون . .. من الذين أوتوا الكتب حتى يعطوا الجزية عن يد و هم صغرو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 6 - 5
5 - اهل كتاب و مشركان ، در صورت خوددارى از پذيرش اسلام ، از عبادت خالصانه خداوند محروم مانده و خود را از بركات نماز و زكات دور ساخته اند .
و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه مخلصين له الدين حنفاء و يقيموا الصلوة و يؤتوا الز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 6 - 5
5 - اهل كتاب و مشركان ، در صورت خوددارى از پذيرش اسلام ، از عبادت خالصانه خداوند محروم مانده و خود را از بركات نماز و زكات دور ساخته اند .
و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه مخلصين له الدين حنفاء و يقيموا الصلوة و يؤتوا الز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 6،7
6 - ضرورت هشيارى مؤمنان در برابر اهل كتاب به هنگام تظاهر آنان به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
7 - خداوند داناتر از خود اهل كتاب به اسرار پليد آنان در تظاهر به اسلام
و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
«اعلم» به معناى داناتر است. و چون هيچكس جز اهل كتاب به نيات پليدشان آگاهى نداشت، بنابراين مفضل عليه كلمه «اعلم» خود اهل كتاب هستند ; يعنى «اللّه اعلم من انفسهم بما كانوا يكتمون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 10
10 - فرمان ها و معارف نازل شده بر اهل كتاب ، در كنار تورات و انجيل ، جلوه اى از ربوبيت خداوند
حتّى تقيموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليكم من ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 19 - 1
1 - حضرت ابراهيم و موسى ( ع ) ، داراى نوشته هايى متعدد و نسخه هايى مكتوب از تعاليم آسمانى
صحف إبرهيم و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 19 - 1
1 - حضرت ابراهيم و موسى ( ع ) ، داراى نوشته هايى متعدد و نسخه هايى مكتوب از تعاليم آسمانى
صحف إبرهيم و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 7
7 - تلاوت آيات الهى ، تزكيه نفوس و تعليم كتاب و حكمت ، سرلوحه برنامه ها و مسؤوليت هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
اذا بعث فيهم رسولا . .. يتلوا عليهم ءايته و يزكّيهم و يعلّمهم الكتب و الحكمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 2،7
2 - تلاوت آيات الهى ، تعليم كتاب آسمانى ، آموزش حكمت ( معارف و احكام دين و . . . ) و پاكسازى نسل ابراهيم و اسماعيل ( ع ) از آلودگى ها و ناخالصى ها ، از ويژگى هاى پيامبرى كه ابراهيم و اسماعيل ( ع ) خواستار بعثت او بودند .
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا عليهم ءايتك و يعلمهم الكتب و الحكمة و يزكّيهم
7 - تلاوت آيات خدا ، تعليم كتاب آسمانى ، آموزش حكمت و پاكسازى مردم از آلودگى ها ، از وظايف پيامبران و از اهداف بعثت ايشان است .
يتلوا عليهم ءايتك و يعلمهم الكتب و الحكمة و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 4 - 4
4 - دريافت كنندگان كتاب آسمانى در عصر هاى گذشته ، به رغم دستيابى به برهان روشن ، فرقه فرقه گشته و داراى مكاتب گوناگون شدند .
و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتب إلاّ من بعد ما جاءتهم البيّنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 3
3 - اهل كتاب [ در حاكميت اسلام ] محكوم به پرداخت جزيه اند .
الذين أوتوا الكتب حتى يعطوا الجزية عن يد و هم صغرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 13
13 - اهل كتاب به دروغ ، برترى خويش را بر غير همكيشان خود و نيز جواز تصرّف در اموال آنان را به خدا نسبت مى دادند .
ذلك بانّهم قالوا ليس علينا فى الامّيّن سبيل و يقولون على اللّه الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 17
17 - خداوند بر حذر دارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از پيروى تمايلات اهل كتاب و عدول از حق ( احكام قرآن ) در قضاوت
فاحكم . .. و لاتتبع اهواءهم عما جاءك من الحق
كلمه «عن» در «عما جاءك» مى رساند كه معناى عدول در «لاتتبع» تضمين شده است. يعنى لاتعدل عن الحق متبعاً اهواءهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 13
13 - عذابى دردناك در انتظار عالمان اهل كتاب به جهت كتمان حقايق و انتظار چاپلوسى و ستايش بيجا
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 89 - 5
5 - دعوت از اهل كتاب و مرتدان به توبه و گرايش به اسلام و بازگشت از انحراف
قوماً كفروا . .. الاّ الذين تابوا
بنابراينكه مراد از «قوماً كفروا . .. »، اهل كتاب نيز باشد كه به حقانيّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) كفر ورزيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 139 - 4
4 - اعتقاد اهل كتاب و مسلمانان به ربوبيت خداى يكتا ، از دلايل نابجا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خدا و شؤون او ( برانگيختن پيامبران )
أتحاجوننا فى اللّه و هو ربنا و ربكم
جمله «و هو ربنا . ..» حاليه است و بيانگر وجه توبيخ و اعتراض به اهل كتاب مى باشد; يعنى، معقول نيست كه درباره خدا و شؤون او با ما بحث كنيد; زيرا او همان گونه كه پروردگار شماست، پروردگار ما نيز هست. اگر از نژاد شما پيامبرى مى فرستد، قادر است از نژاد عرب نيز پيامبرى را مبعوث كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 17
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 24
24 - هشدار خداوند به توطئه گران اهل كتاب و تهديد آنان به پاسخى مناسب
حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
در برداشت فوق، جمله «إن اللّه . ...» در ارتباط با حكم جهاد - كه از «يأتى اللّه بأمره» استفاده مى شود - ملاحظه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 1،2،9
1 - تظاهر به پذيرش اسلام و قرآن و سپس كفر به آن دو ، از راه هاى آميختن حق به باطل توسط اهل كتاب
يا اهل الكتاب لم تلبسون الحقّ بالباطل . .. و طائفة من اهل الكتاب
به نظر مى رسد جمله «و قالت طائفة . .. »، پس از «لم تلبسون»، ذكر مصداقى براى تلبيس حق به باطل باشد.
2 - توصيه گروهى از اهل كتاب به ديگران مبنى بر ايمان به قرآن در اوّل روز و كفر به آن در آخر روز ، به منظور بازگشت مؤمنان از اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. لعلهم يرجعون
بنابراينكه «وجه النهار»، متعلّق به «امنوا» و «اخره»، متعلق به «اكفروا» باشد.
9 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به تلاش منافقانه اهل كتاب و دشمنان اسلام
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 98 - 7
7 - فعاليّت پنهانى اهل كتاب عليه مسلمانان *
و اللّه شهيد على ما تعملون
به نظر مى رسد جمله «و اللّه شهيد . .. » (خدا آگاه به اعمال شماست)، ناظر به اَعمال پنهانى آنان عليه مسلمانان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 13
13 - هشدار خداوند به اهل كتاب ، در مورد برنامه هاى پنهانى آنان عليه اسلام و مؤمنان
قل يا اهل الكتاب . .. و ما اللّه بغافل عمّا تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 15
15 - بدخواهى ، توطئه گرى و عداوت قلبى اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، و خطر ايجاد روابط صميمانه جامعه ايمانى با آنان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. صدورهم اكبر
بنابر اينكه مراد از «من دونكم»، اهل كتاب باشند; به قرينه آيات قبل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 52 - 7
7 - همسويى اهل كتاب ( علماى يهود ) با كافران و مشركان ، تلاشى براى فراهم آوردن نيرو و ياور عليه مسلمانان *
الم تر الى الّذين . .. و يقولون للّذين كفروا ... فلن تجد له نصيراً
جمله «فلن تجد له نصيراً» پس از بيان همسويى يهود با مشركان، مى تواند بيانگر اين معنا باشد كه يهوديان به منظور يارى طلبى عليه مسلمانان، با مشركان همسو شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 137 - 2
2 - تغيير موضع ، با اظهار ايمان و كفر مكرر ، توطئه اهل كتاب براى تضعيف عقايد مسلمانان
إنّ الذين ءامنوا ثم كفروا ثم ءامنوا ثم كفروا . .. و لاليهديهم سبيلا
در شأن نزول آيه آمده است كه گروهى از اهل كتاب، در حضور مسلمانان اظهار ايمان مى كردند و براى القاى شبهه در بين ايشان، دوباره كافر مى شدند و كفر خويش را معلول نادرستى اسلام قلمداد مى كردند تا از اين طريق بذر ترديد و شك را در دل مسلمانان بپاشند و بارور كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 15،17،25
15 - خداوند ، مسلمانان عصر بعثت را به عفو و گذشت از توطئه گران اهل كتاب فرا خواند .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره
«عفو» و «صفح» به معناى گذشت از خطا و گناه است. گفته شده «صفح» علاوه بر آن، دلالت بر سرزنش نكردن نيز دارد.
17 - خداوند ، مسلمانان را به آمدن حكمى جديد درباره توطئه گران اهل كتاب ( مبارزه با آنان ) نويد داد .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره
مراد از «حتى يأتى اللّه بأمره» (تا آن گاه كه خدا فرمان خويش را صادر كند)، به قرينه مقابله آن با عفو و گذشت، فرمان جهاد و مبارزه است.
25 - فرمان خدا بر مدارا كردن با توطئه گران اهل كتاب ، هرگز از سرناتوانى او بر يارى مسلمانان صدر اسلام نبوده است .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
در برداشت فوق، جمله «إن اللّه . ..» در ارتباط با جمله «فاعفوا و اصفحوا» ملاحظه شده است; يعنى، گمان نشود كه فرمان به عفو و گذشت و ترك مقابله، از سر ناتوانى خداست، بلكه مصلحت مسلمانان در آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 6
6 - گروهى از اهل كتاب كه اطاعت خدا نمودند و به هنگام شب آيات الهى را تلاوت كردند و سجده به درگاهش نمودند ، از زمره صالحان هستند .
من اهل الكتب امة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 24
24 - هشدار خداوند به توطئه گران اهل كتاب و تهديد آنان به پاسخى مناسب
حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
در برداشت فوق، جمله «إن اللّه . ...» در ارتباط با حكم جهاد - كه از «يأتى اللّه بأمره» استفاده مى شود - ملاحظه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 144 - 22
22 - اهل كتاب مورد تهديد خداوند به خاطر موضعگيرى و مخالفتشان با تغيير قبله
و ما اللّه بغفل عما يعملون
«و ما اللّه . ..» كنايه از تهديد اهل كتاب به كيفرهاى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 4 - 13
13 - تهديد شدن اهل كتاب ( يهود و نصارا ) به عذاب سخت الهى ، در صورت كفر به آيات خداوند ، قرآن ، تورات و انجيل
نزّل عليك . .. انّ الّذين كفروا ... لهم عذاب شديد
از شأن نزول به دست مى آيد كه مورد آيه، اهل كتابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 1
1 - تهديد اهل كتاب از سوى خداوند ، به لحاظ كفرشان به آيات الهى ، قتل پيامبران و عدالتخواهان و افترايشان در دين
قالوا لن تمسّنا النار . .. فكيف اذا جمعناهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 111 - 3
3 - رويارويى اهل كتاب با مسلمانان و تهديد آنان به پيكار عليه مسلمانان
و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 6
6 - اهل كتاب در صورت انكار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا هر يك از رسولان الهى ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
أولئك هم الكفرون حقّاً و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
به گفته مفسران، مصداق مورد نظر براى «للكفرين»، يهود و نصارا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 9
9 - اهل كتاب مورد تهديد و هشدار خداوند به خاطر برخورد منافقانه آنان با مسلمانان
و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
هدف از بيان آگاهى كامل خدا به اسرار پليد گروهى از اهل كتاب، مى تواند تهديد آنان به رسوايى در دنيا و عذاب الهى در آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 14
14 - عالمان اهل كتاب ، مورد تهديد خداوند به خاطر كتمان حقايق آسمانى
و من أظلم ممن كتم شهدة عنده من اللّه و ما اللّه بغفل عما تعملون
هدف از بيان آگاهى خدا و غفلت نداشتن از رفتار عالمان اهل كتاب، تهديد كردن آنان به كيفر و مجازات مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 61 - 8
8 - همه موجودات زمين و آسمان - از كوچكترين آنها تا بزرگترينشان - در منظر خدا و احاطه علمى او بوده و در كتابى روشن درج شده اند .
و ما يعزب عن ربك من مثقال ذرة فى الأرض و لا فى السماء و لا أصغر من ذلك و لا أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 18
18 - اشياى بزرگ و كوچك عالم ، در كتاب مبين الهى ثبت اند .
و لا أصغر من ذلك و لا أكبر إلاّ فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 3
3 - دستيابى اهل كتاب به جايگاه ارزشى خويش ، منوط به اقامه تورات ، انجيل و ديگر دستورات الهى است .
قل ياهل الكتب . .. حتّى تقيموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليكم من ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 3،8،10
3 - اهل كتاب [ در حاكميت اسلام ] محكوم به پرداخت جزيه اند .
الذين أوتوا الكتب حتى يعطوا الجزية عن يد و هم صغرون
8 - زراره گويد : « قلت لأبى عبدالله ( ع ) : ما حد الجزية على اهل الكتاب . . . ؟ فقال : ذاك إلى الامام أن يأخذ من كل انسان منهم ما شاء . . . تؤخذ منهم على قدر ما يطيقون . . . فإن اللّه تبارك و تعالى قال : « حتى يعطوا الجزية عن يد و هم صاغرون » و كيف يكون صاغرا و هو لا يكترث لِما يؤخذ منه . . . ;
به امام صادق (ع) گفتم: جزيه كه بر اهل كتاب بسته مى شود چه مقدار است؟ فرمود: اين در اختيار امام است تا هر چه بخواهد از هر يك آنان بگيرد . .. جزيه تا مقدارى كه توان دارند از آنها گرفته مى شود ; ... زيرا خداى تبارك و تعالى فرمود: «تا اينكه جزيه را با دست خويش با خوارى بپردازند» و چگونه خوار مى شود كسى كه نسبت به آنچه از او گرفته مى شود بى تفاوت باشد ... ».
10 - از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روايت شده است : « . . . إنى لست آخذ الجزية إلا من اهل الكتاب . . . إن المجوس كان لهم نبى فقتلوه و كتاب أحرقوه . . . ;
. .. من جزيه نمى گيرم مگر از اهل كتاب ... مجوس، داراى پيغمبر و كتاب بودند كه پيغمبر خود را كشتند و كتاب را آتش زدند ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 6 - 6
6- نام و نشان هر جنبنده ، مقدار و نوع روزى آن و نيز مكانى كه بايد در آن روزى داده شود ، در كتابى ثبت شده است .
و ما من دابّة. .. كل فى كتب
مضاف اليه كلمه «كل» محذوف است و جمله هاى پيشين گوياى آن است; يعنى: «كل دابة و ما يتعلق بها فى كتاب مبين»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 1
1 - فرمان خدا به نبرد با اهل كتاب ، به دليل عدم ايمان آنان به خدا و آخرت و عدم پرهيزشان از محرمات الهى و پايبند نبودن به دين حق
قتلوا الذين لا يؤمنون . .. من الذين أوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 17
17 - ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 10
10 - اهل كتاب و ديگر كافران به دليل استهزاى دين اسلام و احكام و شعاير آن ، @مردمى نادان و بى خرد
اتخذوا دينكم هزواً . .. ذلك بانهم قوم لايعقلون
برداشت فوق بر اين مبناست كه «لايعقلون» فعلى لازم باشد، يعنى اهل كتاب و كافران، فاقد عقل و انديشه كافى هستند. اسناد «لايعقلون» به «قوم» كه حاكى از بافت خاص اجتماعى آنهاست، اين معنى را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 16
16 - ضرورت ناديده انگاشتن توطئه هاى اهل كتاب و پرهيز از درگيرى با آنان ، حكمى موقت بود .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 10
10 - نكوهش شديد خداوند از اهل كتاب ، بخاطر آلودگى آنان به گناه ، ستمگرى و حرام خوارى
يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت لبئس ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 1،2،3،6،7
1 - حركت آشكار و بدون پرده پوشى اهل كتاب معاصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در گناه ، تجاوز و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«ترى» (مى بينى و مشاهده مى كنى) دلالت مى كند كه اهل كتاب به طور آشكارا و علنى مرتكب آن اعمال ناروا مى شدند.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شاهد شتاب بسيارى از اهل كتاب در گناه ، تجاوزگرى و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«السحت» در لغت به معناى حرام است.
3 - مسابقه و پيشى جستن در ارتكاب گناه ، تجاوز و حرام خوارى ، شيوه بسيارى از اهل كتاب در عصر بعثت
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
1 - «يسرعون «از مصدر» مسارعة» مى تواند به معناى پيشى جستن از يكديگر باشد. 2 - فعل مضارع «يسرعون» دلالت مى كند كه ارتكاب اين اعمال شيوه آنان بوده و به طور مستمر انجام مى داده اند، جمله «كانوا يعملون» نيز دلالت بر اين معنا دارد.
6 - رواج گسترده تر تجاوز ، حرام خوارى و رشوه گيرى در بين اهل كتاب نسبت به ديگر گناهان
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
بدان احتمال كه ذكر تجاوز و حرام خوارى پس از «اثم» براى رساندن اين معنا باشد كه اين دو گناه در بين اهل كتاب رواج بيشترى داشته است.
7 - رواج گناه و تجاوز و حرام خوارى در بين اهل كتاب ، نمودى از فسق آنان
و إن اكثركم فسقون . .. و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون
به مقتضاى ارتباط بين آيات اين بخش از سوره مى توان گفت: آيه مورد بحث با بيان مصداق و نمونه هايى از فسق اهل كتاب براى اثبات «ان اكثركم فسقون» استدلال كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 8
8 - اهل كتاب ، به ويژه يهود ، مردمى حسگرا و داراى بينشى مادى
يسئلك أهل الكتب ان تنزل عليهم كتباً من السماء . .. فقالوا أرنا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 9
9 - حسادت و تجاوز ، عامل مخالفت اهل كتاب ( يهود و نصارا ) با دين مورد پذيرش خدا
و ما اختلف الذين اوتوا الكتاب . .. بغياً بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 3
3 - حسد و عداوت برخى اهل كتاب ، نسبت به مؤمنان
ان تمسسكم . .. و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 6
6 - حسادت اهل كتاب بر مسلمانان ، ريشه در اعماق جان ايشان داشت .
حسداً من عند أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 54 - 1،2،9
1 - حسادت اهل كتاب ( يهود ) ، نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان
ام يحسدون النّاس على ما اتيهم اللّه من فضله
اين آيه و آيات گذشته جوابى است بر گفتار غير منصفانه يهود درباره اهل ايمان (هؤلاء اهدى . .. ) بنابراين مراد از «النّاس» پيامبر
(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان خواهد بود.
2 - همسويى اهل كتاب ( يهود ) با كافران و تصديق عقايد آنان ، برخاسته از حسادتشان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان
يقولون هؤلاء اهدى من الّذين امنوا سبيلا . .. يحسدون النّاس
جمله «ام يحسدون . .. » بيان علتى براى مسائل عنوان شده در آيه 51 است. و از جمله آنها، قضاوت ظالمانه و همسويى با كافران است. يعنى اين قضاوت و همسويى، ناشى از حسادت يهود مى باشد.
9 - بى نتيجه بودن حسادت اهل كتاب ( يهود ) نسبت به تفضّلات الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ام يحسدون النّاس على ما اتيهم اللّه من فضله فقد اتينا ال ابرهيم
«فقد آتينا» به اين معناست كه همان گونه كه حسدورزان به آل ابراهيم طرفى نبستند و به آنان ضررى نرساندند، حسودان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز نتيجه اى نخواهند برد و ضررى را متوجّه آن حضرت نخواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 22 - 3
3 - خداوند گردآورنده تمامى ستمگران (اهل كتاب و مشركان) در قيامت
إنه لايفلح الظلمون . .. و يوم نحشرهم جميعا
چون در آيات گذشته سخن از مشركان و اهل كتاب به ميان آمده بود، در برداشت اين دو گروه به عنوان مصاديقى بارز از ظالمان مشخص شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 46 - 7
7 - وجود افرادى لجوج و حق ناپذير در ميان اهل كتاب كه سخن ملاطفت آميز با آنها ، بى فايده است .
و لاتجدلوا أهل الكتب إلاّ بالتى هى أحسن إلاّ الذين ظلموا منهم
مراد از «ظلموا» به قرينه سياق، كسانى اند كه در حق ناپذيرى، لجاجت به خرج مى دهند و سخن نرم و آرام را، حمل بر ضعف مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 4
4 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) مردمى لجوج و حق ناپذيرند .
و لئن أتيت الذين أوتوا الكتب بكل ءاية ما تبعوا قبلتك
جمله «لئن . ..» (به خدا قسم! اگر هر معجزه و برهانى را به اهل كتاب ارائه كنى، از قبله تو پيروى نمى كنند) گوياى عمق عناد، لجاجت و حق ناپذيرى آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 4 - 8
8 - حق سكونت و زندگى اهل كتاب در جامعه اسلامى ، مشروط به عدم ستيزه جويى و معارضه با حاكميت اسلام است .
هو الذى أخرج الذين كفروا من أهل الكتب . .. ذلك بأنّهم شاقّوااللّه و رسوله
از تعليل «ذلك بأنّهم. ..» استفاده مى شود كه اگر يهود بنى نضير، به معارضه با خدا و حكومت پيامبر(صلی الله علیه و آله) نمى پرداختند، محكوم به تبعيد نمى شدند و همچون گذشته در كنار مسلمانان زندگى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 4
4 - جواز استفاده مسلمانان از ذبايح اهل كتاب *
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم
از مصاديق مورد نظر براى «طعام الذين»، به قرينه آيات گذشته كه درباره ذبح و تذكيه حيوانات بود، مى تواند ذبيحه اهل كتاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 3،15،19
3 - جواز استفاده مسلمانان از غذا هاى اهل كتاب
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم
15 - حليت طيبات و غذا هاى اهل كتاب و جواز ازدواج با زنان پاكدامن آنان ، امتنان خداوند بر مسلمانان
اليوم احل لكم
علاوه بر سياق و لحن آيه، از «لام انتفاع» در «لكم»، امتنان استفاده مى شود.
19 - اعتقاد به خدا و رسالت انبيا ، ملاك حليت غذاى اهل كتاب و حليت ازدواج با زنان آنان
احل لكم الطيبت و طعام الذين اوتوا الكتب . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
مراد از «الذين اتوا الكتب»، يهود و نصارا هستند، ولى از آنان به «اوتوا الكتاب» تعبير شده تا به علت حكم اشاره داشته باشد. و مشخصه اهل كتاب در بين ساير كافران، اعتقاد به خدا و رسالت پيامبران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 6
6 - برخى از اهل كتاب ، تنها با اعمال زور و قدرت تن به بازگردانى امانت خواهند داد .
الاّ مادُمت عليه قائماً
جمله «مادمت . .. »، كنايه از مطلب فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 2،4
2 - شادمانى عالمان اهل كتاب از كتمان حقايق كتب آسمانى براى مردم
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. و لا تكتمونه ... لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
برخى برآنند كه مراد از «الّذين»، اهل كتاب هستند ; چنانچه در آيه قبل از آنان سخن رفت. و مراد از «ما اتوا» (آنچه را انجام دادند)، همان كتمان حقايق و پشت سر انداختن كتابهاى آسمانى و ميثاق الهى است.
4 - شادمانى عالمان اهل كتاب از بيان برخى حقايق كتاب هاى آسمانى ( آنچه با دنياخواهى آنان منافات نداشته )
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
مراد از «مآ اتوا»، مى تواند بيان حقايقى از كتاب باشد كه به قرينه «و اشتروا به ثمناً»، با دنياطلبى آنان برخوردى نداشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 1،2
1 - علماى يهود ، به پيروانشان هشدار دادند ; كه مبادا به غير همكيش خود اعتماد كنند .
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
بنابراينكه «لا تؤمنوا»، به معناى عدم اعتماد باشد; نه به معنى عدم تصديق و باور.
2 - علماى يهود ، به پيروانشان هشدار دادند كه مبادا به غير همكيش خود ايمان بياورند .
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
بنابراينكه ايمان، به معنى گرايش و باور باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 8،13
8 - تضييع حقوق ديگران توسط برخى از اهل كتاب ( يهود ) ، ناشى از روحيه خودبرتربينى آنان
ذلك بانّهم قالوا ليس علينا فى الامّيّن سبيل
13 - اهل كتاب به دروغ ، برترى خويش را بر غير همكيشان خود و نيز جواز تصرّف در اموال آنان را به خدا نسبت مى دادند .
ذلك بانّهم قالوا ليس علينا فى الامّيّن سبيل و يقولون على اللّه الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 2
2 - اهل كتاب ، شكننده قسم هاى خويش براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 12
12- با تمام وجود سر بر آستان خداوند ساييدن و حريصانه به سجده افتادن جمعى از علماى اهل كتاب به هنگام آشنايى با قرآن
إن الذين أُوتوا العلم من قبله . .. يخرّون للأذقان سجّدًا
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «أُوتوا العلم من قبله» اهل كتاب باشد و تعبير از سجده به «خرّ» - كه به معناى سقوط و به رو افتادن است - مى تواند اشاره به حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 8
8 - چشمپوشى و گذشت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به بسيارى از خطا هاى اهل كتاب
و يعفوا عن كثير
بر اساس اين احتمال كه مراد از «كثير» به مناسبت معناى عفو (گذشت از خطا)، گناهان و لغزشهاى اهل كتاب باشد، نه حقايق مخفى شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 1،3،4
1 - نزول كتاب و نوشته اى از آسمان بر اهل كتاب ، خواسته گزاف و بى جاى آنان از پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يسئلك أهل الكتب أن تنزل عليهم كتباً من السماء
3 - عناد ، لجاجت و بهانه جويى ، ريشه درخواست هاى بى جاى اهل كتاب از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و موسى ( ع )
فقد سألوا موسى أكبر من ذلك . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
لحن مذمت آميز آيه در بيان خواستهاى اهل كتاب، مى رساند كه آنان نه به خاطر حق جويى بلكه از سر بهانه جويى و عنادورزى چنين تقاضاهايى را مطرح مى كرده اند.
4 - درخواست معجزه هاى بى مورد ، شيوه اهل كتاب در برابر دعوت پيامبران
يسئلك أهل الكتب . .. فقد سألوا موسى أكبر من ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 13
13 - اكثريت اهل كتاب مردمى بسيار خودخواه و بى انصاف
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و إن اكثركم فسقون
جمله «و ان اكثركم» مى تواند جمله حاليه و غرض از آن اثبات كمال بى انصافى اهل كتاب باشد، يعنى اى اهل كتاب با وجود اينكه خود فاسق و تبهكار هستيد، بر ما بدليل ايمانمان كه برترين ارزشها و معقول ترين باورها است ايراد مى گيريد؟!
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 5
5 - خيانتكارى برخى از اهل كتاب ، حتى در ناچيزترين امانتها
و منهم من ان تأمنه بدينار لا يؤدّه اليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 5
5- مخالفت اهل كتاب با اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مخالفتى خائنانه و نه از روى جهل و بى خبرى *
إنّ الذين كفروا و . .. من بعد ما تبيّن لهم الهدى
مى توان گفت: مراد از «الذين كفروا. ..» به قرينه «تبيّن لهم الهدى» اهل كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 10 - 5
5 - استهزاى كفار نسبت به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله)، با درخواست نزول كتاب ملموس و مشاهده فرشتگان
و لو نزلنا عليك كتبا فى قرطاس فلمسوه . .. و لقد استهزىء برسل من قبلك
يادآورى استهزا شدن انبياى گذشته براى تسلى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، پس از بيان بهانه جوييها و توقّعات بيجاى كافران چنين مى نمايد كه همين بهانه جوييها، از مصاديق استهزاگرى كافران در مورد رسولان الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 12
12 - افشاگرى كينه و خشم شديد دشمنان اسلام ( اهل كتاب ) با مؤمنان ، از جانب خداوند
و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
اِخبار از كارهاى پنهانى كافران، همان افشارگرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 5
5 - همسويى اهل كتاب با مشركان در دشمنى با اسلام و مسلمانان ، امرى شگفت و به دور از انتظار
ما يودّ الذين كفروا من اهل الكتب و لاالمشركين أن ينزل عليكم من خير
آوردن عنوان اهل كتاب براى يهوديان - كه حكايت از اعتقاد به توحيد، رسالت و . .. دارد - و بيان همسويى آنان با مشركانى كه هيچ يكى از اصول اديان الهى را باور ندارند، اشاره به نامعقول بودن آن پيوند و شگفت آور بودنش دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 15
15 - بدخواهى ، توطئه گرى و عداوت قلبى اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، و خطر ايجاد روابط صميمانه جامعه ايمانى با آنان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. صدورهم اكبر
بنابر اينكه مراد از «من دونكم»، اهل كتاب باشند; به قرينه آيات قبل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 9،12
9 - شدّت كينه و خشم برخى از اهل كتاب ، نسبت به مؤمنان
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
12 - افشاگرى كينه و خشم شديد دشمنان اسلام ( اهل كتاب ) با مؤمنان ، از جانب خداوند
و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
اِخبار از كارهاى پنهانى كافران، همان افشارگرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 3
3 - حسد و عداوت برخى اهل كتاب ، نسبت به مؤمنان
ان تمسسكم . .. و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 186 - 12،14
12 - دشمنى مداوم اهل كتاب و مشركان با مسلمانان
و لتسمعنّ من الّذين اوتوا الكتب من قبلكم و من الّذين اشركوا اذًى كثيراً
14 - شناعت و زشتى همسويى اهل كتاب با مشركان در دشمنى با مسلمانان
و لتسمعنّ من الّذين اوتوا الكتب من قبلكم و من الّذين اشركوا اذًى كثيراً
نام بردن از يهود و نصارا با وصف اهل كتاب، اشاره به زشتى همسويى و همكارى آنان با مشركان دارد. زيرا اهل كتاب آسمانى بودن، اقتضا مى كند با مشركان ضد توحيد و مخالف برنامه هاى الهى در نبرد باشند ; نه با مسلمانان كه مروّج توحيد و برنامه هاى الهى هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 3
3 - عناد ، لجاجت و بهانه جويى ، ريشه درخواست هاى بى جاى اهل كتاب از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و موسى ( ع )
فقد سألوا موسى أكبر من ذلك . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
لحن مذمت آميز آيه در بيان خواستهاى اهل كتاب، مى رساند كه آنان نه به خاطر حق جويى بلكه از سر بهانه جويى و عنادورزى چنين تقاضاهايى را مطرح مى كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 16 - 8
8 - رفع كينه و دشمنى اهل كتاب با يكديگر در گرو پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و جلب رضوان الهى
فاغرينا بينهم العداوة و البغضاء . .. يهدى به اللّه من اتبع رضونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 12
12 - گروهى از مسلمانان صدر اسلام ، پذيراى ولايت و دوستى با اهل كتاب و ديگر كافران ، على رغم دشمنى آنان با دين
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الذين . .. أولياء و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
لحن مذمت گونه جمله « و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين» مى رساند كه گروهى از مسلمانان با كافران روابط دوستى بر قرار كرده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 6
6 - عناد و لجاجت اهل كتاب در مخالفت با پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در عين آگاهى كامل از حقانيت آن حضرت
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم . .. فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 1
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى ايمان به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 1،13
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى پذيرش اسلام و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
13 - ايمان به قرآن ، دعوت از اهل كتاب
ياهل الكتب . .. قد جاءكم من اللّه نور و كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 1
1 - دعوت خداوند از تمامى اهل كتاب براى ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پذيرش اسلام
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 1
1 - فرمان خدا به نبرد با اهل كتاب ، به دليل عدم ايمان آنان به خدا و آخرت و عدم پرهيزشان از محرمات الهى و پايبند نبودن به دين حق
قتلوا الذين لا يؤمنون . .. من الذين أوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 13
13 - دين فروشى و دنياپرستى عالمان اهل كتاب
و اشتروا به ثمناً قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 4
4 - شادمانى عالمان اهل كتاب از بيان برخى حقايق كتاب هاى آسمانى ( آنچه با دنياخواهى آنان منافات نداشته )
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
مراد از «مآ اتوا»، مى تواند بيان حقايقى از كتاب باشد كه به قرينه «و اشتروا به ثمناً»، با دنياطلبى آنان برخوردى نداشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 4،12
4 - بى احترامى برخى اهل كتاب به مقدسات اسلام ، دليل تحريم ايجاد رابطه ولايى و دوستى با آنان
لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب . .. أولياء
هدف از تبيين «الذين» با جمله «اتخذوا . ..»، بيان علت تحريم ايجاد روابط دوستى با اهل كتاب است.
12 - گروهى از مسلمانان صدر اسلام ، پذيراى ولايت و دوستى با اهل كتاب و ديگر كافران ، على رغم دشمنى آنان با دين
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الذين . .. أولياء و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
لحن مذمت گونه جمله « و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين» مى رساند كه گروهى از مسلمانان با كافران روابط دوستى بر قرار كرده
بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 2
2 - تشريع امر به معروف و نهى از منكر ، در آيين اهل كتاب
من اهل الكتب . .. يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
ظاهر اين است كه اوصاف مذكور براى اهل كتاب، با وصف اهل كتاب بودن آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 1،15،18
1 - دين فروشى و پيمان شكنى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
از مصاديق بارز «ان الّذين . .. »، به قرينه آيات سابق، اهل كتاب هستند; و چون دين فروشى و بدعت معمولا به دست عالمان دين است، در برداشت فوق، كلمه «عالمان» اضافه شده است.
15 - علماى اهل كتاب به لحاظ سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مورد غضب خداوند ، و محروم از سخن و نظر او در قيامت و بى بهره از تزكيه او
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. انّ الذين يشترون ... و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر
18 - علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 13،14،17
13 - دين فروشى و دنياپرستى عالمان اهل كتاب
و اشتروا به ثمناً قليلاً
14 - سوداگرى عالمان اهل كتاب با كتب آسمانى و ميثاق الهى در برابر بهره هاى ناچيز
و اشتروا به ثمناً قليلاً
17 - ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 11
11 - پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 123 - 7
7 - بيگانگى برخى مسلمانان صدر اسلام و اهل كتاب ، با روح ديانت و مقررات الهى
ليس بامانيكم و لا امانى أهل الكتب من يعمل سوءاً يجز به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 38
38 - جواز استفاده از غذا هاى اهل كتاب مگر ذبايح آنان
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم
از امام صادق(ع) روايت شده كه در رد كسى كه براى حليت ذبيحه اهل كتاب به آيه فوق تمسك كرد فرمود: كان ابى يقول: انما هو الحبوب و اشباهها.
كافى، ج 6، ص 240، ح 10; نورالثقلين، ج 1، ص 593، ح 48.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 118 - 10
10 - عن أبى جعفر محمد بن على(ع) إنه سئل عن ذبيحة اليهودى و النصرانى و المجوسى . .. فتلا قول الله عز و جل: «فكلوا مما ذكر اسم الله عليه» قال: إذاسمعتموهم يذكرون اسم الله عليه فكلوه ... .
امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از ذبيحه يهودى، نصرانى و مجوس . . پس از تلاوت آيه «فكلوا مما ذكر اسم الله عليه» فرمود: اگر شنيديد كه آنان به هنگام ذبح، نام خدا را مى برند، از آن بخوريد ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 1،2،3،4،9،21
1 - ذلّتِ هميشگى اهل كتاب ( يهود ) ، سرنوشت محتوم آنان
ضُربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا
2 - به ذلّت كشانيدن اهل كتاب ( يهود ) در هر زمان و مكان ، وظيفه اهل ايمان
ضُربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا
بنابر اينكه جمله «ضربت عليهم . .. »، به قرينه استثناى «الّا بحبل ... » و جمله «اين ما ثقفوا»، تعيين وظيفه باشد، و نه اِخبار از يك امر خارجى.
3 - رهايى اهل كتاب ( يهود ) از ذلّت ، در گرو رابطه با خدا يا وابستگى به ديگر مردمان
ضُربت عليهم الذّلّة . .. إلّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
جمله «حبل من الناس»، بنابر احتمالى وابسته شدن به مردمان و عدم استقلال معنا شده است.
4 - اهل كتاب ( يهود ) ، همواره مبتلا به ذلت يا وابستگى و عدم استقلال
ضُربت عليهم الذّلّة . .. الّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
9 - درماندگى و ناتوانى شديد اهل كتاب ( يهود ) ، سرنوشت محتوم آنان
و ضربت عليهم المسكنة
21 - تقويت روحيه اهل ايمان ، با بيان وضعيّت نكبت بار و ننگين اهل كتاب ( يهود )
و إن يقتلوكم . .. ثمّ لا ينصرون. ضربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا الّا بحبل من ال
بيان ذلّت و مسكنت يهود، پس از اشاره به ستيزه جويى آنان، مى تواند براى تقويت روحيه اهل ايمان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 12
12 - كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 8
8 - جواز ايجاد روابط با اهل كتاب در صورتى كه مقدسات اسلام و معارف الهى را محترم شمرده و قداست آن را محفوظ دارند . *
لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً
جمله «الذين اتخذوا» اشاره به علت تحريم ايجاد روابط با اهل كتاب دارد، بنابراين در صورتى كه آنان دين اسلام را محترم بشمارند، ايجاد روابط با آنان جايز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 7
7 - خداوند داناتر از خود اهل كتاب به اسرار پليد آنان در تظاهر به اسلام
و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
«اعلم» به معناى داناتر است. و چون هيچكس جز اهل كتاب به نيات پليدشان آگاهى نداشت، بنابراين مفضل عليه كلمه «اعلم» خود اهل كتاب هستند ; يعنى «اللّه اعلم من انفسهم بما كانوا يكتمون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 4،6
4 - رواج رشوه خوارى در بين اهل كتاب عصر بعثت
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى . .. و اكلهم السحت
راغب در مفردات آورده است كه «رشوه را سحت مى گويند».
6 - رواج گسترده تر تجاوز ، حرام خوارى و رشوه گيرى در بين اهل كتاب نسبت به ديگر گناهان
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
بدان احتمال كه ذكر تجاوز و حرام خوارى پس از «اثم» براى رساندن اين معنا باشد كه اين دو گناه در بين اهل كتاب رواج بيشترى داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 2،9
2 - اهل كتاب خود مبتلا به رفتارى بدتر از آنچه براى مؤمنان ، ناروا مى پنداشتند .
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه
مشاراليه «ذلك» مى تواند ايمان مؤمنان به تمامى انبيا و كتب آسمانى كه در آيه قبل مطرح شده است، باشد. بر اين تقدير قرآن براى مماشرت با اهل كتاب مى گويد بر فرض كه ايمان مؤمنان به قرآن و ديگر كتب آسمانى ناروا باشد - كه نيست - اعمال و رفتار خودتان بسيار بدتر و شنيع تر است، بنگريد چه ها كرده ايد.
9 - گرفتارى اهل كتاب به لعنت و غضب خداوند ، پرستش طاغوت و مسخ شدنشان به ميمون و خوك ، سزاى رفتار هاى زشت
آنان
هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه من لعنه . .. و عبد الطغوت
كلمه «مثوبة» (سزا و جزا) مى رساند كه غضب و . .. به عنوان پيامدهاى شومى است كه اعمال نارواى اهل كتاب آنها را اقتضا مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 10
10 - ذكر تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن ، زداينده هرگونه شك و ترديد ، از دل اهل كتاب و مؤمنان نسبت به حقانيت و درستى قرآن
و لايرتاب الذين أُوتوا الكتب و المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 4
4 - درخواست معجزه هاى بى مورد ، شيوه اهل كتاب در برابر دعوت پيامبران
يسئلك أهل الكتب . .. فقد سألوا موسى أكبر من ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 6
6 - ترسيم چهره اى مسخره آميز براى اسلام و ابزار سرگرمى خواندن آن ، شيوه مبارزه تبليغاتى اهل كتاب عليه مسلمانان
الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً من الذين اوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 1،2،3،4،10
1 - مواجه شدن ايمان آوردگان از اهل كتاب ، با ياوه گويى مخالفان نادان
الذين ءاتينهم الكتب من قبله . .. و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
2 - پرهيز ايمان آوردگان از اهل كتاب ، از مقابله به مثل كردن در برابر سخنان ياوه و بى ادبانه افراد نادان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
3 - ستايش خداوند از ايمان آوردگان اهل كتاب به خاطر رفتار پسنديده آنان در برابر ياوه گويان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
4 - سكوت در برابر ياوه گويان ، نمودى از بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا . .. و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
10 - رعايت ادب و حفظ منش بزرگوارانه از سوى ايمان آوردگان از اهل كتاب به هنگام جدا شدن از ياوه گويان و وانهادن آنان به حال خويش
و قالوا . .. سلم عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 14
14 - مسخ چهره انسانى گروهى از اهل كتاب ( سران و عالمان ) در قيامت *
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
نكره بودن «وجوه» حاكى از آن است كه اين عقوبت (مسخ چهره انسانى) براى تمامى مخاطبان نيست. لازم به ذكر است كه برخى از مفسران تحقق اين معنى را در قيامت مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 44 - 5
5 - ناشناخته بودن حقايقى از تاريخ زكريا و مريم ، براى اهل كتاب
ذلك من انباء الغيب
آيات در مورد وفد نجران نازل شده است; پس تعريض به اهل كتاب دارد كه نسبت به سرگذشت پيامبران، خصوصاً مسيح و مريم، اظهار اطلاع مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 47 - 5
5 - اهل كتاب ، داراى زمينه مناسب براى پذيرش اسلام و قرآن اند .
و كذلك أنزلنا إليك الكتب فالذين ءاتينهم الكتب يؤمنون به
تفريع «الذين آتيناهم. ..» بر فراز پيش با «فاء»، به معناى آن است كه صاحبان كتاب آسمانى، به دليل برخوردارى از كتاب آسمانى و در نتيجه، آگاهى از محتواى قرآن، از طريق كتاب هاشان، داراى زمينه مساعدترى براى پذيرش قرآن اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 1 - 4
4 - بهره گيرى قرآن ، از باور هاى ارزشى و راستين اهل كتاب ، در گرايش دادن آنان به اسلام *
و الطّور
با توجه به اين كه كوه طور، در باور اهل كتاب (يهود و نصارا) محل نزول وحى و سرزمين مقدس بوده است و اين باور از نظر قرآن به جا بوده است; با سوگند خوردن به آن، قلب اهل كتاب را مجذوب پيام قرآن مى ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 21
21 - فسق پيشگى اهل كتاب و نافرمانى آنان از حق ، نتيجه بى تفاوتى دراز مدت آنان نسبت به تعاليم الهى و گرفتار شدن به قساوت قلب
فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم و كثير منهم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 21
21 - فسق پيشگى اهل كتاب و نافرمانى آنان از حق ، نتيجه بى تفاوتى دراز مدت آنان نسبت به تعاليم الهى و گرفتار شدن به قساوت قلب
فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم و كثير منهم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 21
21 - فسق پيشگى اهل كتاب و نافرمانى آنان از حق ، نتيجه بى تفاوتى دراز مدت آنان نسبت به تعاليم الهى و گرفتار شدن به
قساوت قلب
فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم و كثير منهم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 2 - 8
8 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، در صورت توطئه عليه اسلام و مسلمانان ، در زمره كافران اند .
الذين كفروا من أهل الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 23
23 - لزوم مراعات حقوق زنان اهل كتاب
و المحصنت من الذين اوتوا الكتب من قبلكم إذا ءاتيتموهن اجورهن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 32
32 - تلاش پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در راه ايجاد زندگى مسالمت آميز ميان مسلمانان و اهل كتاب *
قل ءامنت . .. لا حجّة بيننا و بينكم
بنابراين كه مخاطب پيامبر(صلی الله علیه و آله) اهل كتاب بوده و «لاحجّة بيننا و بينكم» كنايه از نفى خصومت و دشمنى باشد، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 1،3،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور افشاى سوابق ننگين اهل كتاب با توجه دادن آنان به گذشته شوم همكيشانشان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
3 - اهل كتاب داراى سوابقى ننگينتر و ناپسندتر از فسق و تبهكارى آنان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه
برداشت فوق بر اين مبناست كه ذلك اشاره باشد به «فسقى» كه از «ان اكثركم فسقون»، استفاده مى شود.
4 - تاريخ اهل كتاب آگنده از گناهانى پليدتر از گناه ايرادشان بر اهل ايمان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
بنابر اينكه ذلك اشاره باشد به ايراد اهل كتاب به مؤمنان كه از جمله «اهل تنقمون» استفاده مى شود ; يعنى ايراد اهل كتاب به مؤمنان زشت و گناه است و از آن بدتر، اعمالى است كه براى آنها در اين آيه ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 12
12- با تمام وجود سر بر آستان خداوند ساييدن و حريصانه به سجده افتادن جمعى از علماى اهل كتاب به هنگام آشنايى با قرآن
إن الذين أُوتوا العلم من قبله . .. يخرّون للأذقان سجّدًا
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «أُوتوا العلم من قبله» اهل كتاب باشد و تعبير از سجده به «خرّ» - كه به معناى سقوط و به رو افتادن است - مى تواند اشاره به حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 6
6 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان از اهل كتاب به خاطر رفتار ، گفتار نيك آنان در مقابل گفتار و كردار بد ديگران
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«حسنة» و «سيّئة» به معناى «بدى» و «نيكى» است و «ال» در آن دو براى جنس است. بنابراين مراد از «الحسنة» مطلق نيكى (رفتار و گفتار نيك) است و مراد از «السيئة» مطلق بدى (گفتار و كردار بد) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 1،4
1 - كفر آگاهانه عالمان اهل كتاب به آيات خداوند ( قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) و توبيخ آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
با توجّه به آيات قبل و بعد كه درباره محاجّه، كتمان و درآميختن حق به باطل است، استفاده مى شود كه مقصود از اهل كتاب، عالمان آنان هستند.
4 - نكوهش و سرزنش اهل كتاب به خاطر رضايتشان نسبت به اعمال نارواى علماى خود ( گمراه ساختن ديگران ) *
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلونكم . .. لم تكفرون بايات اللّه
با توجه به اينكه سرزنش نسبت به همه اهل كتاب است، و گمراه ساختن ديگران مخصوص عالمان آنان است، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 1
1 - توبيخ اهل كتاب ، به لحاظ ممانعت مؤمنان از راه خدا
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 12
12 - نكوهش اهل كتاب ( علماى يهود ) ، به جهت قضاوت ظالمانه درباره مؤمنان و سازش با كافران
الم تر الى الّذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون
جمله «الم تر . .. » داراى لحن مذمت گونه و اعتراض آميز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 12
12 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر ترك انديشه و تعقل در حقانيت دين و احكام و شعاير آن
ذلك بانهم قوم لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 2
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 2
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر برخورد منافقانه آنان با اهل ايمان
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 10
10 - نكوهش شديد خداوند از اهل كتاب ، بخاطر آلودگى آنان به گناه ، ستمگرى و حرام خوارى
يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت لبئس ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 7
7 - اهل كتاب، مورد توبيخ خداوند به جهت كتمان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان نياوردن به او
الذين ءاتينهم الكتب . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 14
14 - سرپيچى كافرانِ اهل كتاب و مشركان ، از پذيرش اسلام و انشعاب از مجموعه گروندگان به آن پس از ظهور « بيّنه » ، رفتارى نكوهيده و شگفت
لم يكن الذين كفروا. .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 11
11 - سرزنش عالمان اهل كتاب از سوى خداوند به سبب ناديده گرفتن پيمان الهى و دين فروشى
فنبذوه ورآء ظهورهم و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 10
10 - كفر اهل كتاب ، نكوهيده تر از كفر مشركان است .
الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين
تقديم اهل كتاب بر مشركان در توبيخ بر كفر، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 6 - 3
3 - كفر اهل كتاب ، نكوهيده تر از كفر مشركان است .
إنّ الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 1،9
1 - ذلّتِ هميشگى اهل كتاب ( يهود ) ، سرنوشت محتوم آنان
ضُربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا
9 - درماندگى و ناتوانى شديد اهل كتاب ( يهود ) ، سرنوشت محتوم آنان
و ضربت عليهم المسكنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 63 - 3
3 - سكوت و بى تفاوتى عالمان اهل كتاب ، در برابر حرام خوارى مردم خويش و گفتار نارواى آنان
لولا ينهيهم الربنيون و الاحبار عن قولهم الاثم و اكلهم السحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 2 - 1
1 - سوگند خداوند ، به كتاب نگاشته شده ( تورات )
و كتب مسطور
مراد از «طور» در آيه قبل مى تواند كوه طور باشد. اين نكته قرينه است بر اين كه مراد از «كتاب مسطور»، تورات مى باشد كه به صورت الواح نوشته شده بر موسى در طور سينا نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 1 - 3
3 - سوگند خداوند ، به كتاب ها و نوشته ها
و ما يسطرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 6
6 - اهل كتاب و مشركان مكه و مدينه ، خود را منتظر فرستاده ويژه خداوند مى دانستند و ترك مرام خويش را به آن مشروط ساخته بودند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه
برداشت ياد شده، ناظر به احتمال اراده «منفكّين عن الكفر» است كه در برداشت هاى آيه پيشين توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 48 - 3
3 - اهل كتاب ، مردمى مشرك ، به خاطر كفر به قرآن
فلا يؤمنون الّا قليلا . .. يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا ... انّ ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 4
4 - شرك برخى از اهل كتاب ( علماى يهود ) ، على رغم بهره مندى آنان از كتاب هاى آسمانى
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
جمله «اوتوا نصيباً . .. » مى تواند اشاره به علّت سرزنش و اعتراضى باشد كه از جمله «الم تر ... » به دست مى آيد. يعنى چگونه است كه از كتاب خداوند بهره مند هستند، ولى كافر و مشرك مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 106 - 6
6- « عن أبى عبدالله ( ع ) [ فى قوله تعالى ] : « و ما يؤمن أكثرهم بالله و إلاّ و هم مشركون » إنهم أهل الكتاب آمنوا بالله و اليوم الأخر و التوراة و الإنجيل ثم أشركوا بإنكار القرآن و إنكار نبوة نبيّنا محمد (صلی الله علیه و آله) ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداى تعالى: «وما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون» روايت شده است كه: همانا آنان اهل كتاب هستند كه به خدا و روز واپسين و تورات و انجيل ايمان آوردند، سپس با انكار قرآن و نبوت پيامبر ما حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) مشرك شدند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 7
7 - گرايش گروهى از اهل كتاب به بت پرستى و عبادت غير خدا
و عبد الطغوت
طاغوت از ماده «طغى» به معناى طغيانگر و متجاوز است و اهل لغت آن را بر شيطان، بت و سران كفر و ضلالت اطلاق كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 14 - 17
17 - اهل كتاب زمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نسبت به محتواى متون دينى خويش گرفتار ترديد و بدبينى بودند .
و إنّ الذين أورثوا الكتب من بعدهم لفى شك منه مريب
«مريب» به شكى گفته مى شود كه آميخته با بد گمانى و سوء ظن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 111 - 4،5،7،10
4 - شكست و فرار ، فرجام رويارويى و نبرد اهل كتاب ( يهود ) با مسلمانان
و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار
5 - پيشگويى قرآن در عجز اهل كتاب ، از ضرر رسانيدن به مسلمانان و شكست و فرار آنان در پيكار با مسلمانان
لن يضرّوكم إلّا اذًى و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار
7 - اهل كتاب ( يهود زمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) ، آغازگر پيكارى كه فرجامش جز شكست و فرار براى آنان نخواهد بود .
و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار
چون نسبت قتال به اهل كتاب داده شده، معلوم مى شود كه آنان آغازگر پيكار خواهند بود.
10 - محروميّت اهل كتاب ( يهود ) از يارى ديگران ، پس از فرار و شكست در پيكار با مسلمانان
و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار ثم لا ينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 12
12 - كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 14
14 - سرپيچى كافرانِ اهل كتاب و مشركان ، از پذيرش اسلام و انشعاب از مجموعه گروندگان به آن پس از ظهور « بيّنه » ، رفتارى نكوهيده و شگفت
لم يكن الذين كفروا. .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 14
14 - سرپيچى كافران اهل كتاب و مشركان ، از پذيرش اسلام و محروم ساختن خويش از توحيد ، اعتدال ، نماز و زكات ، شگفت آور است .
لم يكن الذين كفروا . .. منفكّين ... و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه ... حنفاء و ي
چنانچه جمله «و ما أمروا. ..»، ناظر به اوامر اسلامى باشد، مفاد آيه - با توجّه به ارتباط آن با آغاز سوره - اين مى شود كه مگر اسلام، چه اوامرى دارد كه كافران، همچنان از مرام خود منفكّ نشده و به اين دين روى نمى آورند؟!; اين دين كه سراسر توحيد و نماز و زكات است، چه فرمان نادرستى در آن است كه آنان از پذيرش اين دين، امتناع مىورزند؟!.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 9 - 3
3 - « عن أبى جعفر ( ع ) : . . .أمّا ما ذكرت أصحاب المشئمة فمنهم أهل الكتاب ;
از امام باقر(ع) روايت شده: . ..اصحاب المشئمه كه [در قرآن] ياد شده برخى از آنان اهل كتاب هستند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 3
3 - خودپسندى و شهرت طلبى عالمان اهل كتاب
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا و يحبّون ان يحمدوا بما لم يفعلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 6،14
6 - گروهى از اهل كتاب كه اطاعت خدا نمودند و به هنگام شب آيات الهى را تلاوت كردند و سجده به درگاهش نمودند ، از زمره صالحان هستند .
من اهل الكتب امة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
14 - صالحان از اهل كتاب ، آسوده از ذلّت و مسكنت و ايمن از غضب الهى
ضربت عليهم الذّلّة . .. ليسوا سواءً من اهل الكتب امّة قائمة ... و اولئك من الصال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 115 - 2
2 - قطعى بودن پاداش اعمال خير صالحانِ اهل كتاب ، از سوى خداوند
من اهل الكتب . .. و اولئك من الصالحين. و ما يفعلوا من خير فلن يكفروه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 12
12 - فسق ( ناديده گرفتن دستورات خداوند ) ، ريشه استهزاى دين و شعاير الهى
اتخذوا دينكم هزواً و لعباً . .. و إن اكثركم فسقون
مصداق جمله «هل تنقمون . ..» همان استهزاى نماز و احكام دين است. بنابراين «فسق» كه علت براى «تنقمون» گرفته شده است، در حقيقت علت استهزاى دين نيز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 8
8 - گروهى از اهل كتاب مردانى صالح ، پرهيز كننده از گناه ، و بدور از تجاوز و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 16
16 - گروهى از اهل كتاب ، مردمانى وارسته از موضعگيرى كفرآميز و خصمانه در برابر قرآن
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 2
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 2،3،4
2 - شادمانى عالمان اهل كتاب از كتمان حقايق كتب آسمانى براى مردم
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. و لا تكتمونه ... لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
برخى برآنند كه مراد از «الّذين»، اهل كتاب هستند ; چنانچه در آيه قبل از آنان سخن رفت. و مراد از «ما اتوا» (آنچه را انجام دادند)، همان كتمان حقايق و پشت سر انداختن كتابهاى آسمانى و ميثاق الهى است.
3 - خودپسندى و شهرت طلبى عالمان اهل كتاب
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا و يحبّون ان يحمدوا بما لم يفعلوا
4 - شادمانى عالمان اهل كتاب از بيان برخى حقايق كتاب هاى آسمانى ( آنچه با دنياخواهى آنان منافات نداشته )
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
مراد از «مآ اتوا»، مى تواند بيان حقايقى از كتاب باشد كه به قرينه «و اشتروا به ثمناً»، با دنياطلبى آنان برخوردى نداشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 9،13
9 - گرفتارى اهل كتاب به لعنت و غضب خداوند ، پرستش طاغوت و مسخ شدنشان به ميمون و خوك ، سزاى رفتار هاى زشت آنان
هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه من لعنه . .. و عبد الطغوت
كلمه «مثوبة» (سزا و جزا) مى رساند كه غضب و . .. به عنوان پيامدهاى شومى است كه اعمال نارواى اهل كتاب آنها را اقتضا مى كرده است.
13 - گرفتاران به لعنت و غضب خدا ، مسخ شدگان و طاغوت پرستان اهل كتاب خود سزاوار استهزا و نه مؤمنان به خدا و كتب آسمانى
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. منهم القردة و الخنازير و عبد الطغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 7،31
7 - حليت غذاى مسلمانان براى اهل كتاب در قوانين آنان *
و طعامكم حل لهم
بنابر اينكه جمله «طعامكم حل لهم» اخبار از حكمى در شريعت آنان باشد. يعنى آنان در كتاب خود، دليلى بر حرمت غذاى شما مسلمانان ندارند.
31 - انكار جواز مبادله با اهل كتاب و انكار حليت طعام آنان ، كفر و موجب حبط عمل است .
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم . .. و من يكفر بالايمن فقد حبط عمله
از مصاديق مورد نظر براى ايمان، معارف و احكامى است كه در آيه مورد بحث، مطرح شده است، همانند حليت طعام اهل كتاب و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 11،13
11 - تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( آيات قرآن ) موجب افزايش كفر و طغيان بسيارى از اهل كتاب
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
13 - اهل كتاب در كفر و طغيان روز افزون به خاطر بى اعتنايى به تعاليم تورات و انجيل
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن، حاكى از آن است كه قبل از نزول قرآن نيز آنان در كفر و طغيان بوده اند كه به قرينه صدر آيه، اين كفر و طغيان بر اثر مهمل گذاشتن تورات و انجيل بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 5
5 - طهارت و پاكى اهل كتاب
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم
حليت غذاهاى اهل كتاب فرع بر طهارت و پاكى آنهاست. زيرا نوعاً خوراكيها داراى رطوبت سرايت كننده است و غالباً با دست ملاقات مى كند. بنابراين اگر اهل كتاب نجس بودند، استفاده از طعام آنها براى مسلمانان جايز نبود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 168 - 6،7
6 - كفرپيشگى و ستمگرى گروهى از اهل كتاب مايه محروميت آنان از مغفرت و هدايت الهى
إنّ الذين كفروا و ظلموا لم يكن اللّه ليغفر لهم و لاليهديهم طريقاً
مصداق مورد نظر از «الذين كفروا و ظلموا» - به دليل آيات گذشته - گروهى از اهل كتاب هستند.
7 - گروهى از اهل كتاب ، مردمى كفرپيشه و ستمگر
إنّ الذين كفروا و ظلموا لم يكن اللّه ليغفر لهم و لاليهديهم طريقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 16
16 - كفر ، جنايت و تجاوز ، سيره دائمى اهل كتاب ( يهود )
ذلك بانّهم كانوا يكفرون بئايت اللّه و يقتلون . .. و كانوا يعتدون
فعل مضارع پس از فعل ماضى از ماده «كَوْنْ» دلالت بر استمرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 169 - 5
5 - كفر و ظلم گروهى از اهل كتاب ، موجب خلود آنها در جهنم
إنّ الذين كفروا و ظلموا . .. و لاليهديهم طريقاً. الا طريق جهنم خلدين فيها
با توجه به آيات قبل مصداق مورد نظر از آيه كافران اهل كتاب مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 10
10 - نكوهش شديد خداوند از اهل كتاب ، بخاطر آلودگى آنان به گناه ، ستمگرى و حرام خوارى
يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت لبئس ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 21 - 8
8 - علماى اهل كتاب، تكذيب كنندگان آيات الهى و ستمگرانى محروم از سعادت و رستگارى
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. و من أظلم ... إنه لايفلح الظلمون
مراد از ضمير در «آتيناهم» به قرينه حكم و موضوع، عالمان اهل كتاب مى تواند باشد كه دريافت كنندگان كتب آسمانى هستند، نه مردم معمولى از يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 43 - 14
14- « عن أبى عبدالله ( ع ) : . . . علم الكتاب والله كلّه عندنا ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: . .. به خدا سوگند! تمام علم كتاب در نزد ما (ائمه) هست».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 31 - 26
26 - سرانجام شوم حسادت و برادركشى قابيل ، درسى براى اهل كتاب
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم . .. فاصبح من الندمين
با توجه به اينكه ضمير در «عليهم» به اهل كتاب باز مى گردد، هدف اصلى از بر شمردن پيامدهاى قتل هابيل، پند گرفتن آنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 3
3 - خودپسندى و شهرت طلبى عالمان اهل كتاب
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا و يحبّون ان يحمدوا بما لم يفعلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 50 - 1
1 - منكران قرآن و تورات ، ناتوان از پاسخ دادن به پيشنهاد پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( ارائه كتابى هدايتگرتر از قرآن و تورات )
قالوا سحران تظهرا . .. فإن لم يستجيبوا لك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 31
31 - رعايت عدالت ميان گروه هاى مختلف اهل كتاب ، برنامه الهى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و أُمرت لأعدل بينكم
برداشت ياد شده بر اين پايه است كه مخاطبان پيامبر(صلی الله علیه و آله) اهل كتاب باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 23
23 - برخى گناهان اهل كتاب ، موجب گرفتارى حتمى آنان به عذاب الهى
انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
در برداشت فوق «ان يصيبهم» به معناى گرفتار ساختن به عذاب گرفته شده است. قابل ذكر است كه «بعض ذنوبهم» مى تواند اشاره به اين باشد كه برخى گناهان به گونه اى است كه خداوند مرتكبان آن گناه را قطعاً به عذاب گرفتار خواهد ساخت و لذا توفيق حق پذيرى را از آنان سلب خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 12
12 - كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 5
5 - عالمان اهل كتاب با كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى ، گمراه شدند و عذاب الهى را براى خويش كسب كردند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 31
31 - بسيارى از اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مردمى شكننده حدود الهى و از زمره فاسقان
و إن كثيراً من الناس لفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 1
1 - فرمان خدا به نبرد با اهل كتاب ، به دليل عدم ايمان آنان به خدا و آخرت و عدم پرهيزشان از محرمات الهى و پايبند نبودن به دين حق
قتلوا الذين لا يؤمنون . .. من الذين أوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 7
7 - چشمپوشى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از افشا و بيان حقايق مخفى شده توسط اهل كتاب
يبين لكم . .. و يعفوا عن كثير
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «كثير»، به قرينه فراز پيشين، حقايق مخفى شده باشد. بنابراين عفو به معناى فاش
نساختن و مسكوت گذاشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 15
15 - خداوند ، مسلمانان عصر بعثت را به عفو و گذشت از توطئه گران اهل كتاب فرا خواند .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره
«عفو» و «صفح» به معناى گذشت از خطا و گناه است. گفته شده «صفح» علاوه بر آن، دلالت بر سرزنش نكردن نيز دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 1،2،6،7،8،9
1 - پايبندى به خرافات ، عقايد بى اساس و احساس امنيّت واهى ، عامل رويگردانى اهل كتاب از اسلام
ثمّ يتولّى فريق . .. ذلك بانّهم قالوا لن تمسّنا النار
2 - اعتقاد واهى برخى از اهل كتاب به اينكه چند روزى بيش در آتش دوزخ نخواهند بود .
ثمّ يتولّى فريق . .. ذلك بانّهم قالوا لن تمسّنا النار
6 - اعتقاد اهل كتاب به برترى نژادى و قومى خويش *
لن تمسّنا النار
باور يهود به اينكه جز اندكى عذاب نمى شوند، به قرينه «نا» در «لن تمسّنا»، احتمالا برخاسته از خودبرتربينى در نژادشان بود.
7 - اهل كتاب ، معتقد به رستاخيز و كيفر اعمال
لن تمسّنا النار الاّ اياماً
8 - گروهى از اهل كتاب ، قائل به وجود تبعيض در رستاخيز و كيفر هاى الهى بودند . *
لن تمسّنا النار الاّ اياماً
زيرا نسبت به خودشان عذاب اندكى را باور داشتند، ولى نسبت به ديگران چنين پندارى را نداشتند; يعنى تبعيض در رستاخيز و كيفرهاى آن.
9 - اعتقاد به مصونيّت از خلود در عذاب ، دروغى كه اهل كتاب ، آن را ساخته و خود را فريب دادند .
و غرّهم فى دينهم ما كانوا يفترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 12
12 - پندار غلط برخى از اهل كتاب ، نسبت به محو اعمال ناشايست آنان در قيامت
لن تمسّنا النار . .. و وفّيت كل نفس ما كسبت
به نظر مى رسد جمله «وفّيت كل . .. »، اشاره به علّت پندارى است كه اهل كتاب داشتند: لن تمسّنا النار.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 8
8 - احتمال ارتداد و تأثيرپذيرى مؤمنان ، از ديدگاه اهل كتاب
امنوا بالذى . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 6
6 - علماى يهود مى پنداشتند كه پيامبر (صلی الله علیه و آله) بايد از ميان آنان برگزيده شود .
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 75 - 9،11،14
9 - ديدگاه هاى متفاوت اهل كتاب درباره غير همكيشان خود ، موجب حفظ امانت و يا خيانت در آن
و من اهل الكتاب . .. و منهم من ان تأمنه ... ذلك بانّهم قالوا ليس علينا فى الامّي
«ذلك»، اشاره به طايفه دوم است.
11 - پندار باطل برخى از اهل كتاب به جواز تصرّف در اموال ديگران و تضييع آنها ، عامل خيانتشان به حقوق غير همكيشان خود
ذلك بانّهم قالوا ليس علينا فى الامّيّن سبيل
14 - اهل كتاب ، عقايد خودساخته شان را آگاهانه به خدا نسبت مى دادند .
و يقولون على اللّه الكذب و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 76 - 1
1 - ردّ پندار اهل كتاب مبنى بر برترى آنان بر ديگران
ذلك بانّهم قالوا . .. بلى من اوفى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 80 - 3
3 - اعتقاد برخى از اهل كتاب ، به ربوبيّت فرشتگان و انبيا
و لا يامركم ان تتخذوا الملئكة و النّبيّن ارباباً
آيه، ناظر به اعتقاد برخى از اهل كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 111 - 1
1 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، تنها خويشتن را سزاوار بهشت دانسته و ديگران را از آن ، محروم مى پندارند .
و قالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هوداً أو نصرى
ضمير در «قالوا» به «اهل الكتاب» (در آيه 109) باز مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 16
16 - عالمان اهل كتاب ، بيان محتواى كتب آسمانى را به زيان دنياى خود مى انگاشتند .
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. لتبيّننّه ... و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 10
10 - واهى بودن پندار نجات عالمان اهل كتاب از عذاب الهى ، با وجود عملكرد ناشايست آنان ( كتمان حقايق و . . . )
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
كلمه «مفازة»، مصدر ميمى و به معناى خلاص و نجات يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 50 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به شناخت و ارزيابى عقايد و اعمال اهل كتاب
الم تر . .. انظر كيف يفترون على اللّه الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 9
9 - برخى از اهل كتاب ، مشركان مكّه را هدايت يافته تر از مسلمانان قلمداد مى كردند .
و يقولون للّذين كفروا هؤلاء اهدى من الّذين امنوا سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 123 - 1
1 - پندار باطل گروهى از اهل كتاب و برخى از مسلمانان در مورد نجات از جهنم و ورود به بهشت ، به صرف انتساب به اديان الهى
ليس بامانيكم و لا امانى أهل الكتب
مراد از اسم «ليس» با توجه به آيات گذشته، رهايى از جهنم و ورود به بهشت است يعنى ليس الجنة و المحيص عن النار . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 1،5
1 - اهل كتاب مدعى داشتن شخصيت دينى و اعتقادات صحيح مذهبى
ياهل الكتب لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
به نظر مى رسد مراد از «شىء» دين و آيين باشد ; بنابراين معنى جمله «لستم على شىء» چنين است: اى اهل كتاب شما هيچ پايگاه دينى و مذهبى نداريد، و اين رد پندار آنانى است كه خويشتن را به صرف داشتن كتاب آسمانى مردمى اهل دين و آيين مى پنداشتند.
5 - اهل كتاب به خاطر بى توجهى به كتاب آسمانى ، فاقد هرگونه پايگاه براى دفاع از عقايد و آراى دينى خويش
لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
در برداشت فوق كلمه «حتى» به معناى «كى» تعليليه و كلمه «شىء» با توجه به حرف «على» به معناى پايگاه گرفته شده است و مراد از آن - به قرينه حتى تقيموا التورية و الانجيل - زير بناهاى فكرى قابل اعتمادى است كه بتوان به وسيله آن از عقايد و آراى دينى دفاع كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 1،2،10
1 - اعتقادات دينى اهل كتاب آميخته با غلو ، گزافه گويى و امورى باطل
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم غير الحق
«غلو» مصدر «لاتغلوا» به معناى خروج از حد اعتدال و گرايش به افراط است كه از آن به گزافه گويى تعبير مى شود.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور نهى اهل كتاب از غلو و گزافه گويى در آيين خويش
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
10 - عقايد ناروا و غلوآميز اهل كتاب برخاسته از افكار باطل گمراهانى مشرك در گذشته تاريخ
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم . .. و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا
بدان احتمال كه خطاب در «يا اهل الكتب» متوجه تمام يهود و نصارا باشد نه خصوص آنانكه در عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) بودند. بر اين مبنا مراد از «قوم قد ضلوا» پيشينيان اهل كتاب نخواهند بود بلكه مقصود، پيروان مذاهب شرك مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 1 - 4
4 - بهره گيرى قرآن ، از باور هاى ارزشى و راستين اهل كتاب ، در گرايش دادن آنان به اسلام *
و الطّور
با توجه به اين كه كوه طور، در باور اهل كتاب (يهود و نصارا) محل نزول وحى و سرزمين مقدس بوده است و اين باور از نظر قرآن به جا بوده است; با سوگند خوردن به آن، قلب اهل كتاب را مجذوب پيام قرآن مى ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 1
1 - بسيارى از اهل كتاب ، مشتاق ارتداد و بازگشت مسلمانان به شرك بودند .
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم من بعد إيمنكم كفاراً
جمله «يردونكم» به وسيله حرف مصدرى (لو) تبديل به مفرد مى شود و در نتيجه مفعول براى «ودّ» قرار مى گيرد. «كفاراً» جمع كافر و مفعول دوم براى «يردونكم» مى باشد. مراد از كافر، به دليل كلمه «يردون» مشرك است نه يهودى و يا نصرانى; زيرا مسلمانان صدر اسلام پيش از انتخاب اسلام، مشرك بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 144 - 16
16 - عالمان اهل كتاب ( يهود و نصارا ) به حقانيت تغيير قبله ( از بيت المقدس به مسجدالحرام ) واقف بودند .
إن الذين أوتوا الكتب ليعلمون أنه الحق
مراد از ضمير «أنه» نسخ قبله سابق (بيت المقدس) و تعيين قبله فعلى (مسجدالحرام) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 6
6 - عالمان اهل كتاب ، على رغم آگاهى به لزوم تسليم در برابر خدا ، به اختلاف روى آوردند .
انّ الدّين عند اللّه الاسلام و ما اختلف الذين اوتوا الكتاب الاّ من بعد ما جاءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 1،3
1 - مجادله عالمان اهل كتاب با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، على رغم آگاهى آنان به حقيقت
من بعد ما جاءهم العلم . .. فان حاجّوك فقل
3 - رهنمود خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر ترك مجادله با عالمان جدالگر اهل كتاب
فان حاجّوك فقل اسلمت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 10،11،12
10 - برخى از عالمان اهل كتاب ، حَكَميّت و حاكميّت كتاب خدا را پذيرفتند .
ثمّ يتولى فريق منهم
نپذيرفتن گروهى با دلالت مفهومى، اشاره به پذيرش گروهى ديگر دارد.
11 - پذيرش حقانيّت اسلام از سوى برخى از عالمان اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ثمّ يتولى فريق منهم
12 - وجود موضعگيرى هاى متضاد در ميان عالمان اهل كتاب در برابر دعوت به حكميت كتاب آسمانى
ثمّ يتولى فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 5
5 - عالمان اهل كتاب كه از داورى كتاب خدا رويگردان بودند ، به گناهكارى خود اذعان داشتند .
لن تمسّنا النار الاّ اياماً معدودات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 63 - 8
8 - علماى نصاراى نجران ، مفسد ، مشرك ، مجادله گر ، حق ناپذير و مورد تهديد خداوند
فمن حاجّك . .. فان تولّوا فانّ اللّه عليم بالمفسدين
در شأن نزول آمده كه اين آيات درباره علماى نجران نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 66 - 3
3 - سرزنش اهل كتاب ( علماى يهود و نصارا ) به خاطر محاجّه و انتساب ناآگاهانه ابراهيم ( ع ) به يهوديّت و نصرانيّت
فلم تحاجّون فيما ليس لكم به علم
آنچه يهوديان و نصارا بدان علم نداشتند و درباره آن احتجاج مى كردند، انتساب ابراهيم به يهوديت و نصرانيت بوده و لذا به خاطر آن، سرزنش شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 1،4
1 - كفر آگاهانه عالمان اهل كتاب به آيات خداوند ( قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) و توبيخ آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
با توجّه به آيات قبل و بعد كه درباره محاجّه، كتمان و درآميختن حق به باطل است، استفاده مى شود كه مقصود از اهل كتاب، عالمان آنان هستند.
4 - نكوهش و سرزنش اهل كتاب به خاطر رضايتشان نسبت به اعمال نارواى علماى خود ( گمراه ساختن ديگران ) *
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلونكم . .. لم تكفرون بايات اللّه
با توجه به اينكه سرزنش نسبت به همه اهل كتاب است، و گمراه ساختن ديگران مخصوص عالمان آنان است، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 71 - 1،2،3
1 - آميختن آگاهانه حق به باطل و كتمان آن توسط علماى يهود و نصارا ، و نكوهش آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل و تكتمون الحق و انتم تعلمون
2 - علماى اهل كتاب با درآميختن حق به باطل و كتمان حق ، مردم را گمراه مى ساختند .
ودّت طائفة من اهل الكتاب لو يضلّونكم . .. يا اهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل
3 - علم و آگاهى علماى يهود و نصارا به حقّانيّت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يا اهل الكتاب . .. و انتم تعلمون
با توجه به اينكه محور اختلاف اهل كتاب با مسلمانان در حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده، معلوم مى شود منظور از كلمه «الحق»، قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 10
10 - دستور علماى يهود به پيروان خود مبنى بر پذيرش بيت المقدس به عنوان قبله و مخالفت با كعبه
و قالت طائفة من اهل الكتاب امنوا بالّذى انزل . .. و اكفروا اخره
امام باقر (ع): . .. فقالوا صلى محمد الغداة فاستقبل قبلتنا فامنوا بالّذى انزل على محمد وجه النهار و اكفروا اخره يعنون القبلة حين استقبل رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) المسجد الحرام.
تفسير قمى، ج 1، ص 105 ; تفسير برهان، ج 1، ص 292، ح 11.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 1،2،3،4،5،6،9،10،11،12
1 - علماى يهود ، به پيروانشان هشدار دادند ; كه مبادا به غير همكيش خود اعتماد كنند .
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
بنابراينكه «لا تؤمنوا»، به معناى عدم اعتماد باشد; نه به معنى عدم تصديق و باور.
2 - علماى يهود ، به پيروانشان هشدار دادند كه مبادا به غير همكيش خود ايمان بياورند .
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
بنابراينكه ايمان، به معنى گرايش و باور باشد.
3 - نگرانى علماى يهود ، از افشاى توطئه آنان عليه اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
نهى عالمان يهود از اعتماد به غير همكيشان، پس از طرح توطئه عليه مسلمانان، بيانگر نگرانى آنان از افشاى توطئه مى باشد.
4 - نهى علماى يهود پيروان خويش را از بازگويى توطئه شان عليه اسلام ، مگر در ميان همكيشان خود
و قالت طائفة . .. امنوا بالذى ... و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
5 - نگرانى علماى يهود ، از گرايش پيروانشان به اسلام
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
(بنابراينكه ايمان، به معناى گرايش باشد).
6 - علماى يهود مى پنداشتند كه پيامبر (صلی الله علیه و آله) بايد از ميان آنان برگزيده شود .
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم
9 - توصيه علماى يهود به يكديگر ، بر مخفى كردن ادلّه رسالت پيامبر اسلام *
و لا تؤمنوا . .. ان يؤتى احد مثل ما اوتيتم
احتمالا مراد از «ما اوتيتم»، دلايل رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است.
10 - علماى يهود ، منكر توان مسلمانان در احتجاج بر نبوّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم . .. او يجاجّوكم عند ربّكم
بنابراينكه «او يحاجّوكم»، كه عطف به «ان يؤتى» است، مفعول له براى «لا تؤمنوا» باشد; به تقدير «لا» يعنى: لان لا يحاجّوكم عند ربّكم.
11 - نگرانى علماى يهود ، از احتجاج مسلمانان با آنها در پيشگاه خداوند
و لا تؤمنوا . .. او يحاجّوكم عند ربّكم
12 - افشاى توطئه علماى يهود عليه مسلمانان ، از جانب خداوند
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم . .. او يحاجوكم عند ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 1،6،15،18
1 - دين فروشى و پيمان شكنى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
از مصاديق بارز «ان الّذين . .. »، به قرينه آيات سابق، اهل كتاب هستند; و چون دين فروشى و بدعت معمولا به دست عالمان دين است، در برداشت فوق، كلمه «عالمان» اضافه شده است.
6 - كم ارزش بودن عهد الهى و مسؤوليت هاى آن ، در نزد علماى اهل كتاب
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه . .. ثمناً قليلا
فروختن پيمانهاى الهى به بهاى كم، نشانگر كم ارزش دانستن آن است.
15 - علماى اهل كتاب به لحاظ سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مورد غضب خداوند ، و محروم از سخن و نظر او در قيامت و بى بهره از تزكيه او
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. انّ الذين يشترون ... و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر
18 - علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 1،6،7،8،9
1 - تحريف تورات و انجيل و بدعت در دين ، توسط گروهى از اهل كتاب ( عالمان آنان )
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
6 - برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى فريب مردم ، دست نوشته خود را همانند كتاب خدا تلاوت مى كردند .
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
7 - تلاش برخى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى انحراف مسلمانان ، با قلمداد كردن نوشته هاى خود به عنوان تورات و انجيل
و انّ منهم لفريقاً . .. لتحسبوه من الكتاب
از ظاهر «لتحسبوه» كه بايد خطاب به مؤمنان و مسلمانان باشد استفاده شده است.
8 - برخى اهل كتاب ( عالمان آنان ) نوشته هاى خود را به عنوان كتاب خدا به مردم ارائه مى دادند .
و يقولون هو من عند اللّه و ما هو من عند اللّه
9 - افتراى آگاهانه برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، به خدا و دين او
و يقولون هو من عند اللّه . .. و يقولون على اللّه الكذب و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 9،10،11
9 - مبارزه عالمان اهل كتاب با اسلام ، با علم و آگاهى به حقّانيّت آن
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون عن سبيل اللّه . .. و انتم شهداء
مقصود از «سبيل اللّه»، اسلام است.
10 - آگاهى كامل عالمان اهل كتاب ، به حقانيّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون . .. و انتم شهداء
11 - آگاهى عالمان اهل كتاب ، به زشتى عمل خود ( بازداشتن مؤمنان از راه خدا )
و انتم شهداء
برخى برآنند كه مورد شهادت همان بازداشتن از راه خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 1،2،3،4،5،9،10،12،13،14،16،17
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور توجّه دادن عالمان اهل كتاب به ميثاقشان با خداوند
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب
2 - تبيين محتواى كتب آسمانى و كتمان نكردن آن ، ميثاق سنگين خداوند از علماى اهل كتاب
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس و لا تكتمونه
ضمير مفعولى در «لتبيّننّه»، به كتاب برمى گردد.
3 - مسؤوليّت سنگين عالمانِ به كتاب هاى آسمانى در بيان حقايق آن براى مردم
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس
4 - كتمان حقايق كتب آسمانى گذشته ( تورات و انجيل ) از سوى علماى اهل كتاب
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس و لا تكتمونه
5 - گمراهى و ايمان نياوردن گروهى از مردم عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ناشى از كتمان حقايق از سوى عالمان اهل كتاب
و اذ اخذ اللّه . .. و لا تكتمونه
9 - شكستن پيمان الهى ( تبيين محتواى كتب آسمانى و كتمان نكردن آن ) ، از سوى عالمان اهل كتاب
فنبذوه ورآء ظهورهم
10 - ر ها ساختن و پشت سر انداختن كتاب هاى آسمانى و ميثاق الهى از سوى عالمان اهل كتاب
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب . .. فنبذوه ورآء ظهورهم
ضمير مفعولى در «فنبذوه» به كتاب برمى گردد و چون بيان كتاب، ميثاق و پيمان الهى است، مراد از آن ضمير، پيمان الهى نيز مى باشد ; يعنى كتاب و بيان آن را ترك كردند.
12 - مبارزه و كارشكنى عالمان اهل كتاب با اسلام به وسيله كتمان حقايق كتب آسمانى
و اذ اخذ اللّه . .. و لا تكتمونه فنبذوه ورآء ظهورهم
برداشت فوق، بر اين مبناست كه آنچه كتمان مى كردند، بشارت تورات و انجيل به بعثت پيامبر، حقانيت اسلام و قرآن باشد.
13 - دين فروشى و دنياپرستى عالمان اهل كتاب
و اشتروا به ثمناً قليلاً
14 - سوداگرى عالمان اهل كتاب با كتب آسمانى و ميثاق الهى در برابر بهره هاى ناچيز
و اشتروا به ثمناً قليلاً
16 - عالمان اهل كتاب ، بيان محتواى كتب آسمانى را به زيان دنياى خود مى انگاشتند .
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. لتبيّننّه ... و اشتروا به ثمناً قليلا
17 - ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 2،3،4،5،7،10،12
2 - شادمانى عالمان اهل كتاب از كتمان حقايق كتب آسمانى براى مردم
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. و لا تكتمونه ... لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
برخى برآنند كه مراد از «الّذين»، اهل كتاب هستند ; چنانچه در آيه قبل از آنان سخن رفت. و مراد از «ما اتوا» (آنچه را انجام دادند)، همان كتمان حقايق و پشت سر انداختن كتابهاى آسمانى و ميثاق الهى است.
3 - خودپسندى و شهرت طلبى عالمان اهل كتاب
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا و يحبّون ان يحمدوا بما لم يفعلوا
4 - شادمانى عالمان اهل كتاب از بيان برخى حقايق كتاب هاى آسمانى ( آنچه با دنياخواهى آنان منافات نداشته )
لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا
مراد از «مآ اتوا»، مى تواند بيان حقايقى از كتاب باشد كه به قرينه «و اشتروا به ثمناً»، با دنياطلبى آنان برخوردى نداشته است.
5 - انتظار ستايش عالمان يهود و نصارا از پيروانشان به جهت بيان نكردن حقايقى از تورات و انجيل
لا تحسبنّ الّذين . .. يحبّون ان يحمدوا بما لم يفعلوا
بنابر اينكه مراد از «ما لم يفعلوا» (آنچه را انجام ندادند)، وفادار نبودنشان به پيمان الهى و كتمان حقايق باشد كه در آيه قبل به آن تصريح شد. و انتظار ستايش شايد بدان جهت بوده كه آنان با كتمان حقايق، دين اجدادى مردم خويش را محفوظ مى داشتند و لذا فاعل محذوف در «يُحمدوا» به پيروان آنان تفسير شد.
7 - برخى از عالمان اهل كتاب على رغم ترك وظيفه ، تظاهر به انجام آن داشته و خواهان ستايش در برابر آن عمل ادعايى بودند .
و يحبّون ان يحمدوا بما لم يفعلوا
10 - واهى بودن پندار نجات عالمان اهل كتاب از عذاب الهى ، با وجود عملكرد ناشايست آنان ( كتمان حقايق و . . . )
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
كلمه «مفازة»، مصدر ميمى و به معناى خلاص و نجات يافتن است.
12 - كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 1،2،3،16،18
1 - ايمان واقعى گروهى از عالمان اهل كتاب به خداوند ، قرآن و كتب آسمانى خويش
وَ اِنّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم . .. خاشعين للّه
سوداگرى با آيات الهى از امورى است كه اغلب با عالمان و دانشمندان دينى سنخيّت دارد ; جمله «لتبيّننّه للناس»، در آيه 187 اين معنا را تأييد مى كند.
2 - خشوع و فروتنى گروهى از عالمان اهل كتاب در برابر خداوند
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه
3 - خشوع و فروتنى گروهى از عالمان اهل كتاب ، زمينه ساز ايمان واقعى آنان به خدا و كتب آسمانى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه
توصيف اهل كتاب به خشوع و فروتنى، مى تواند اشاره به علّت ايمان و اقرار آنان به حقانيّت قرآن و ايمان واقعى به تورات و انجيل باشد.
16 - تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب ، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آياتِ الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا اولئك لهم اجرهم
18 - توبيخ الهى نسبت به برخى از عالمان اهل كتاب ، به خاطر سوداگرى آنان با آيات الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 1،5،7،11
1 - آگاهى ناقص دانشمندان اهل كتاب به كتب آسمانى خويش
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب
ظاهراً «من» براى تبعيض است و «من الكتاب»، وصف براى «نصيباً» است. يعنى بهره آنان تنها نسبت به بخشى از كتاب است.
5 - عالمان اهل كتاب ، خريدار گمراهى در قبال از دست دادن هدايت
الم تر . .. يشترون الضلالة
7 - بهره عالمان اهل كتاب از كتاب آسمانى خويش ، براى راهيابى به هدايت كافى است .
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يشترون الضلالة
مى توان گفت توصيف اهل كتاب به «اوتوا نصيباً . .. » اشاره به زشتى گمراهى آنان دارد. يعنى با اينكه از كتاب آسمانى بهره مند بودند، راه ضلالت را برگزيدند.
11 - سوء استفاده علماى يهود و دانشمندان اهل كتاب از علم و مقام خويش براى گمراهى مسلمانان
الم تر الى الذين . .. ان تضلوا السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 14
14 - مسخ چهره انسانى گروهى از اهل كتاب ( سران و عالمان ) در قيامت *
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
نكره بودن «وجوه» حاكى از آن است كه اين عقوبت (مسخ چهره انسانى) براى تمامى مخاطبان نيست. لازم به ذكر است كه برخى از مفسران تحقق اين معنى را در قيامت مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 63 - 13
13 - ترك نهى از منكر در برابر ستمگران ، از سوى علماى اهل كتاب ، به انگيزه حفظ منافع شخصى - تأمين شده از ناحيه آن ستمگران - و يا ترس از تهديداتشان
لولا ينهيهم الربنيون و الاحبار
از امام حسين(ع) در توضيح آيه فوق روايت شده: . .. و انما عاب اللّه ذلك عليهم لانهم كانوا يرون من الظلمة الذين بين اظهرهم المنكر و الفساد فلاينهونهم عن ذلك رغبة فيما كانوا ينالون منهم و رهبة مما يحذرون ... .
تحف العقول، ص 137; بحارالانوار، ج 100، ص 79، ح 37.
علماى اهل كتاب و انجيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 10
10 - عالمان اهل كتاب ، بخشى از احكام تورات و انجيل ( حليت برخى خوراكى ها و حرمت برخى ديگر ) را كتمان مى كردند .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
مفسران مصداق مورد نظر براى «الذين يكتمون . ..» را علماى يهود و نصارا دانسته اند.
علماى اهل كتاب و تغيير قبله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 144 - 16،19
16 - عالمان اهل كتاب ( يهود و نصارا ) به حقانيت تغيير قبله ( از بيت المقدس به مسجدالحرام ) واقف بودند .
إن الذين أوتوا الكتب ليعلمون أنه الحق
مراد از ضمير «أنه» نسخ قبله سابق (بيت المقدس) و تعيين قبله فعلى (مسجدالحرام) است.
19 - عالمان اهل كتاب ، حقانيت تغيير قبله را كتمان مى كردند .
إن الذين أوتوا الكتب ليعلمون أنه الحق من ربهم و ما اللّه بغفل عما يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 15
15 - برخى از عالمان اهل كتاب ، پس از بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به تورات وفادار مانده و به ويژگى هاى پيامبر موعود و تطبيق آنها بر رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) معترف شدند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه مراد از «الذين أتوا الكتاب» عالمان يهود باشد. در اين صورت «فريق من الذين»; يعنى، گروهى از عالمان، كتاب الهى را به دور افكندند. مفهوم اين جمله اين است كه گروهى چنين نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 10
10 - عالمان اهل كتاب ، بخشى از احكام تورات و انجيل ( حليت برخى خوراكى ها و حرمت برخى ديگر ) را كتمان مى كردند .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
مفسران مصداق مورد نظر براى «الذين يكتمون . ..» را علماى يهود و نصارا دانسته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 43 - 13
13- آگاهان به تورات و انجيل در عصر بعثت بر حقانيت رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) شهادت مى دادند .
و كفى بالله شهيدًا . .. و من عنده علم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 12
12- با تمام وجود سر بر آستان خداوند ساييدن و حريصانه به سجده افتادن جمعى از علماى اهل كتاب به هنگام آشنايى با قرآن
إن الذين أُوتوا العلم من قبله . .. يخرّون للأذقان سجّدًا
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «أُوتوا العلم من قبله» اهل كتاب باشد و تعبير از سجده به «خرّ» - كه به معناى
سقوط و به رو افتادن است - مى تواند اشاره به حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 14
14 - عالمان اهل كتاب ، مورد تهديد خداوند به خاطر كتمان حقايق آسمانى
و من أظلم ممن كتم شهدة عنده من اللّه و ما اللّه بغفل عما تعملون
هدف از بيان آگاهى خدا و غفلت نداشتن از رفتار عالمان اهل كتاب، تهديد كردن آنان به كيفر و مجازات مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 144 - 19
19 - عالمان اهل كتاب ، حقانيت تغيير قبله را كتمان مى كردند .
إن الذين أوتوا الكتب ليعلمون أنه الحق من ربهم و ما اللّه بغفل عما يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 8
8 - گروهى از عالمان اهل كتاب على رغم اطمينانشان به حقانيت قبله مسلمانان ، آن را كتمان مى كردند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جمله «و هم يعلمون» اشاره به اين معنا دارد كه كتمان كنندگان از عالمان دينى اهل كتاب بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 10
10 - عالمان اهل كتاب ، بخشى از احكام تورات و انجيل ( حليت برخى خوراكى ها و حرمت برخى ديگر ) را كتمان مى كردند .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
مفسران مصداق مورد نظر براى «الذين يكتمون . ..» را علماى يهود و نصارا دانسته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 6،7،15
6 - عالمان اهل كتاب ، پس از بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بشارت هاى تورات را درباره پيامبر موعود نديده انگاشته و بدان ها اعتنايى نكردند .
و لما جاءهم رسول . .. نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
به نظر مى رسد مراد از «فريق» در جمله فوق، عالمان يهود باشد; زيرا آنان متصدى بيان معارف و احكام تورات بودند. جمله «كأنهم لايعلمون» (گويا ]بدانها [عالم نبودند) مؤيد اين معناست.
7 - عالمان اهل كتاب ، مطمئن به منطبق بودن ويژگى هاى پيامبر وعده داده شده در تورات ، بر پيامبر اسلام
و لما جاءهم رسول . .. نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
عالمان يهود، براى انكار پيامبر(صلی الله علیه و آله) دو راه در پيش روى خود داشتند: 1- ناديده گرفتن بشارتهاى تورات; 2- اظهار منطبق نبودن ويژگيهاى شمرده شده در تورات بر پيامبر. از اين كه عالمان يهود راه اول را انتخاب كردند، معلوم مى شود، انطباق آن ويژگيها بر پيامبر، امرى مسلّم و غير قابل ترديد بوده است.
15 - برخى از عالمان اهل كتاب ، پس از بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به تورات وفادار مانده و به ويژگى هاى پيامبر موعود و تطبيق آنها بر رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) معترف شدند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه مراد از «الذين أتوا الكتاب» عالمان يهود باشد. در اين صورت «فريق من الذين»; يعنى، گروهى از عالمان، كتاب الهى را به دور افكندند. مفهوم اين جمله اين است كه گروهى چنين نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 159 - 8
8 - حضرت عيسى ( ع ) ، گواه بر اعمال اهل كتاب در دنيا
و يوم القيمة يكون عليهم شهيداً
اگر حضرت عيسى(ع) در دنيا گواه بر اعمال نباشد، نمى تواند در قيامت گواهى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 6
6 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان از اهل كتاب به خاطر رفتار ، گفتار نيك آنان در مقابل گفتار و كردار بد ديگران
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«حسنة» و «سيّئة» به معناى «بدى» و «نيكى» است و «ال» در آن دو براى جنس است. بنابراين مراد از «الحسنة» مطلق نيكى (رفتار و گفتار نيك) است و مراد از «السيئة» مطلق بدى (گفتار و كردار بد) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 22،23
22 - بسيارى از اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى اعمال و رفتارى ناپسند
و كثير منهم ساء ما يعملون
23 - بى اعتنايى اهل كتاب به كتب آسمانى خويش ، كردارى نكوهيده و ناپسند
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل . .. و كثير منهم ساء ما يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 7
7 - بيان تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن ، موجب افزايش و تقويت ايمان اهل كتاب تا مرز يقين
ليستيقن الذين أُوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 29 - 1
1 - بعثت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) و ظهور امت جديد و بالنده اسلام ، خط بطلانى بر پندار باطل اهل كتاب بود .
يأيها الذين ءامنوا . .. ءامنوا برسوله ... لئلاّيعلم أهل الكتب ألاّيقدرون على شى
كلمه «لا» در «لئلاّيعلم» زايد است; يعنى، تا اهل كتاب بدانند كه هيچ بخشى از فضل خداوند در حوزه اختيار آنان قرار ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 3 - 6
6 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) همراه با قرآن ، تحقّق بخش پيش شرط اهل كتاب و مشركان براى ترك آيين خويش
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة . رسول ... فيها كتب قيّمة
برداشت ياد شده، براساس يكى از احتمالاتى است كه درباره نخستين آيه بيان شد. در آن احتمال، آيه شريفه، بيانگر ادّعاى كافران
دانسته شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 176 - 10
10 - اهل كتاب به خاطر اختلاف در كتب آسمانى ( پذيرش برخى و انكار و كتمان برخى ديگر ) از حق فاصله گرفته و با يكديگر به دشمنى و ستيز پرداختند .
مفسران برآنند كه مصداق مورد نظر براى «الذين» اهل كتاب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 25 - 5
5- سرزنش اهل كتاب از سوى خداوند ، به خاطر امتناع از ايمان ، على رغم آشكار شدن حقانيت اسلام بر ايشان *
إنّ الذين ارتدّوا على أدبرهم . .. الشيطن سوّل لهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه مراد از «الذين ارتدّوا. ..» اهل كتاب باشند; زيرا آنان با برخوردارى از كتاب آسمانى و وعده هاى الهى به بعثت رسول خاتم(صلی الله علیه و آله) و عالمان به كتاب، نزديك ترين گروه و سزاوارترين آنان به شناخت حقانيت اسلام و قرآن بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 14 - 18
18 - فرقه سازى هاى مذهبى از سوى نسل هاى پيشين اهل كتاب ، موجب رواج شك و ترديد در ميان آيندگان آنان
و ما تفرقوا . .. و إنّ الذين أورثوا الكتب من بعدهم لفى شك منه مريب
«من» در «لفى شك منه» نشويه است و ضمير «منه» به «تفرّق» - كه از «و ما تفرّقوا» استفاده مى شود - بازمى گردد; يعنى، ترديد سختى كه ميراث بران كتاب به آن گرفتار آمده اند، برخاسته از اختلافات و دسته بندى هاى مذهبى است كه پيشينيان آنان به آن دامن مى زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 11
11 - ايمان به پيامبر اسلام از عهد هاى خداوند با اهل كتاب
أو كلما عهدوا عهداً . .. و لما جاءهم رسول ... نبذ فريق
بيان انكار رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ناديده گرفتن حقايق ذكر شده در تورات - پس از ياد كردن از عهدهاى يهود با خدا و نقض آنها - اشاره به برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 1،15،18
1 - دين فروشى و پيمان شكنى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
از مصاديق بارز «ان الّذين . .. »، به قرينه آيات سابق، اهل كتاب هستند; و چون دين فروشى و بدعت معمولا به دست عالمان دين است، در برداشت فوق، كلمه «عالمان» اضافه شده است.
15 - علماى اهل كتاب به لحاظ سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مورد غضب خداوند ، و محروم از سخن و نظر او در قيامت و بى بهره از تزكيه او
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. انّ الذين يشترون ... و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر
18 - علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 159 - 6،8
6 - گواهى حضرت عيسى ( ع ) بر اهل كتاب در روز قيامت
و يوم القيمة يكون عليهم شهيداً
8 - حضرت عيسى ( ع ) ، گواه بر اعمال اهل كتاب در دنيا
و يوم القيمة يكون عليهم شهيداً
اگر حضرت عيسى(ع) در دنيا گواه بر اعمال نباشد، نمى تواند در قيامت گواهى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 1
1 - خداوند ، اهل كتاب را از غلو در دينشان نهى كرده است .
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
«غلو» به معناى تجاوز است، و غلو در دين به معناى خارج شدن از حدود و معارفى است كه در كتب آسمانى آمده و يا پيامبران الهى تعليم داده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 1،2،8،9،10
1 - اعتقادات دينى اهل كتاب آميخته با غلو ، گزافه گويى و امورى باطل
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم غير الحق
«غلو» مصدر «لاتغلوا» به معناى خروج از حد اعتدال و گرايش به افراط است كه از آن به گزافه گويى تعبير مى شود.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور نهى اهل كتاب از غلو و گزافه گويى در آيين خويش
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
8 - پيروى اهل كتاب از پيشينيان گمراه و هواپرست خويش ، منشأ غلو و گزافه بستن آنان به دين
ياهل الكتب لاتغلوا . .. و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل
بنابر اينكه مخاطبان «يا اهل الكتب» نصارا و يهود در عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشند، به نظر مى رسد مراد از «قوم قد ضلوا من قبل» پيشينيانى از خود اهل كتاب باشد و مصداق مورد نظر در ضلالت آن قوم، غلو و تجاوزشان در طرح مسائل دينى است.
9 - غاليان هواپرست و گمراه از اهل كتاب ، گمراه كننده بسيارى از مردم
و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل و اضلوا كثيراً
در برداشت فوق «كثيراً» مفعول به براى «ضلوا» گرفته شده است ; يعنى «اضلوا كثيراً من الناس».
10 - عقايد ناروا و غلوآميز اهل كتاب برخاسته از افكار باطل گمراهانى مشرك در گذشته تاريخ
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم . .. و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا
بدان احتمال كه خطاب در «يا اهل الكتب» متوجه تمام يهود و نصارا باشد نه خصوص آنانكه در عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) بودند. بر اين مبنا مراد از «قوم قد ضلوا» پيشينيان اهل كتاب نخواهند بود بلكه مقصود، پيروان مذاهب شرك مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 7
7 - تأكيد خداوند بر وارد ساختن اهل كتاب به بهشت پر نعمت در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تمامى كتب آسمانى و رعايت تقوا
و لو ان أهل الكتب . .. لادخلنهم جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 21
21 - بسيارى از اهل كتاب مردمانى كفرپيشه و داراى سرنوشتى شوم
ياهل الكتب لستم على شىء . .. فلاتأس على القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 6 - 2
2 - فرجام اهل كتاب ، در صورت كفر به اسلام ، هم تراز با مشركان است .
إنّ الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين فى نار جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 9
9 - باور و اعتقاد مسلمانان به فسق اكثريت اهل كتاب ، عامل انتقاد نابجا و ناخرسندى بى دليل آنان از اهل ايمان
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و إن اكثركم فسقون
بدان احتمال كه «ان اكثركم» عطف بر «اللّه» باشد، يعنى «امنا بان اكثركم فاسقون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 76 - 8
8 - خيانت در امانت و بدعتگذارى در دين از سوى اهل كتاب ، برخاسته از بى تقوايى آنان
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. و يقولون على اللّه الكذب ... بلى من اوفى بعهده و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 11
11 - فسق و تبهكارى اهل كتاب ، از عوامل وادار كننده آنان به انتقاد از مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا . .. و إن اكثركم فسقون
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان اكثركم . ..» به تقدير لام، مفعول له براى «هل تنقمون» باشد. در اين صورت «ان اكثركم ...» عطف بر محذوف است. يعنى «انما تنقمون ما ايماننا باللّه ... لكذا و كذا و لان اكثركم فاسقون» و يا عطف گرفته شود بر «ان ءامنا» در صورتى كه «ان ءامنا» خود بيانگر علت باشد ; يعنى: ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا الا لايماننا و لان اكثركم فاسقون.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 3
3 - اهل كتاب داراى سوابقى ننگينتر و ناپسندتر از فسق و تبهكارى آنان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه
برداشت فوق بر اين مبناست كه ذلك اشاره باشد به «فسقى» كه از «ان اكثركم فسقون»، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 7
7 - رواج گناه و تجاوز و حرام خوارى در بين اهل كتاب ، نمودى از فسق آنان
و إن اكثركم فسقون . .. و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون
به مقتضاى ارتباط بين آيات اين بخش از سوره مى توان گفت: آيه مورد بحث با بيان مصداق و نمونه هايى از فسق اهل كتاب براى اثبات «ان اكثركم فسقون» استدلال كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 10
10 - علماى اهل كتاب ، داراى مقام و موقعيتى خاص در صدر اسلام
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب . .. و يريدون ان تضلوا السبيل
مراد از «اوتوا نصيباً» عالمان اهل كتاب هستند ; زيرا علم كتاب در نزد آنهاست. و تصريح خداوند به دشمنى آنان با جمله «اللّه اعلم باعدائكم»، - در آيه بعد - حاكى از موقعيتى است كه عالمان اهل كتاب در نزد مسلمانان داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 8
8 - انفاق بخشى از دارايى ها ، از اوصاف مؤمنان اهل كتاب
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 1
1 - اهل كتاب وظيفه دار پذيرش مسجدالحرام به عنوان قبله خويش
ما تبعوا قبلتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 12
12 - گروهى از مسلمانان صدر اسلام ، پذيراى ولايت و دوستى با اهل كتاب و ديگر كافران ، على رغم دشمنى آنان با دين
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الذين . .. أولياء و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
لحن مذمت گونه جمله « و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين» مى رساند كه گروهى از مسلمانان با كافران روابط دوستى بر قرار كرده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 11
11 - تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( آيات قرآن ) موجب افزايش كفر و طغيان بسيارى از اهل كتاب
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 3
3- اهل كتاب نيز چون مسلمانان ، مخاطب قرآن هستند .
و لقد ءاتينك . .. و القرءان العظيم ... كما أنزلنا على المقتسمين
برداشت فوق بر اين احتمال است كه مفعول «أنزلنا» ضميرى باشد كه به قرآن باز مى گردد و مراد از «المقتسمين» طبق مفاد برخى شأن نزولها، يهود و نصارا باشد (روح المعانى).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 116 - 13
13 - آتش جاودانه دوزخ ، فرجام كفر پيشگانِ اهل كتاب
انّ الّذين كفروا . .. و اولئك اصحاب النار هم فيها خالدون
با توجه به آيات قبل، مراد از «الذين»، كافران اهل كتاب هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 6
6 - گروهى از اهل كتاب على رغم ادعاى ايمان ، نه به خداوند ايمان دارند و نه به كتب آسمانى خويش
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم و ما انزل اليهم
مفهوم جمله «انّ من اهل الكتاب . .. »، دلالت مى كند كه گروهى از اهل كتاب، على رغم ادعاى ايمان به كتب آسمانى خويش، نه به خدا ايمان دارند و نه به تورات و انجيل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 22
22 - مسخ و يا لعنت كافرانِ به قرآن از اهل كتاب ، امرى حتمى و قضايى تخلف ناپذير
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا . .. من قبل ان نطمس وجوهاً ... و كان امر اللّه م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 3،4
3 - ايمان نياوردن برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اخلالگرى آنان در راه تحقق اسلام
و منهم من صدّ عنه
«صدّ» در برداشت فوق به معناى متعدى آن، يعنى بازداشتن و منع كردن گرفته شده است و لذا از آن به اخلالگرى تعبير شد.
4 - ايمان نياوردن برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران آل ابراهيم و اخلالگرى آنان در راه تحقق اهداف ايشان
فقد اتينا ال ابرهيم . .. و منهم من صدّ عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 168 - 6،7
6 - كفرپيشگى و ستمگرى گروهى از اهل كتاب مايه محروميت آنان از مغفرت و هدايت الهى
إنّ الذين كفروا و ظلموا لم يكن اللّه ليغفر لهم و لاليهديهم طريقاً
مصداق مورد نظر از «الذين كفروا و ظلموا» - به دليل آيات گذشته - گروهى از اهل كتاب هستند.
7 - گروهى از اهل كتاب ، مردمى كفرپيشه و ستمگر
إنّ الذين كفروا و ظلموا لم يكن اللّه ليغفر لهم و لاليهديهم طريقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 7 - 1
1 - در صورت نزول كتابى ملموس از سوى خداوند بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، كفرورزان آن را سحر خواهند دانست.
و لو نزلنا عليك كتبا فى قرطاس فلمسوه بأيديهم لقال الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 27 - 3
3 - اسحاق و يعقوب ( ع ) از مقام نبوت و كتاب آسمانى ، برخوردار بودند .
و وهبنا له إسحق و يعقوب و جعلنا فى ذرّيّته النبوّة
از مصداق هاى اتمّ و اكمل ذريه ابراهيم، اسحاق و يعقوب اند كه خداوند به آنها، نبوت و كتاب عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 171 - 3
3 - تورات ، كتابى از جانب خدا براى بنى اسرائيل
خذوا ما ءاتينكم
مراد از «ما ءاتينكم» تورات است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 16 - 1،10
1 - اعطاى كتاب آسمانى ، حكومت و نبوت به بنى اسرائيل از سوى خداوند
ءاتينا بنى إسرءيل الكتب و الحكم و النبوّة
10 - كتاب ، حكومت ، نبوت و اقتصادى شكوفا ، عوامل برترى بنى اسرائيل بر ملت هاى عصر خويش *
و لقد ءاتينا بنى إسرءيل الكتب . .. و فضّلنهم على العلمين
«فضّلناهم. ..»، ناظر به نتيجه موهبت هايى است كه خداوند در گذشته به بنى اسرائيل عطا كرده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 105 - 13
13- « عن عبداللّه بن سنان عن أبى عبداللّه ( ع ) انه سأله عن قول اللّه عزّوجلّ : « و لقد كتبنا فى الزبور من بعد الذكر » ما الزبور و ما الذكر ؟ قال : الذكر عنداللّه ، والزبور الذى أنزل على داود ;
از عبداللّه بن سنان نقل شده كه از امام صادق(ع) در باره قول خداى عزّوجلّ «و لقد كتبنا فى الزبور من بعد الذكر» پرسيد زبور چيست ذكر كدام است؟ فرمود: ذكر نزد خدا است و زبور آن است كه بر داوود نازل شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 30 - 3،4
3- حضرت عيسى ( ع ) در دوران نوزادى ، داراى كتاب الهى و مقام نبوت بوده است .
ءاتينى الكتب و جعلنى نبيًّا
4- حضرت عيسى ( ع ) در خردسالى ، خود را بنده خدا ، صاحب كتاب آسمانى و پيامبرى الهى معرفى كرد .
قال إنّى عبداللّه ءاتينى الكتب و جعلنى نبيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 7،8
7 - اعطاى كتاب از سوى خداوند به عيسى ( ع )
و ءاتينه الإنجيل
8 - انجيل ، نام كتاب آسمانى عيسى ( ع )
و ءاتينه الإنجيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 2 - 2
2- قرآن ، نام كتاب نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنا أنزلنه قرء نًا عربيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 3 - 7
7- قرآن ، نام كتاب آسمانى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
بما أوحينا إليك هذا القرءان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 2
2- قرآن كتاب نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
بما أُنزل إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 113 - 4
4 - قرآن ، نام كتاب نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أنزلنه قرءانًا عربيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 31 - 2
2 - قرآن ، كتاب آسمانى و وحى الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و الذى أوحينا إليك من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 28 - 1
1 - قرآن ، نام كتاب نازل شده بر پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
قرءانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، آورنده كتاب آسمانى قرآن و دين الهى و تصديق كننده و مؤمن به آن بود .
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
در اين كه «الذى» در دو جمله « جاء بالصدق و صدّق به» چيست، چند احتمال وجود دارد: 1- مقصود در هر دو جمله يك شخص و آن پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) است. 2- مراد پيامبران الهى مى باشد و «الذى» - هرچند به صيغه مفرد است - ولى به قرينه اين كه با صيغه جمع (أُولئك هم المتّقون) بدان اشاره گشته، از آن جنس اراده شده است. 3- مقصود از «الذى» در جمله دوم (و صدّق به) بر مبناى احتمال نخست، پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) و بر مبناى احتمال دوم، پيروان پيامبران الهى است. گفتنى است برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 77 - 1
1 - « قرآن » ، نام كتاب آسمانى پيامبراسلام
إنّه لقرءان كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 23 - 4
4 - قرآن ، نام كتاب آسمانى پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
إنّا نحن نزّلنا عليك القرءان تنزيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 1
1 - يهود و نصارا ، از جمله امتهايى كه از كتاب آسمانى برخوردار بودند .
الذين ءاتينهم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 1
1- يهود و نصارا ، از كتاب آسمانى ( تورات و انجيل ) برخوردار بودند .
والذين ءاتينهم الكتب
در اينكه مراد از «الذين . ..» چه كسانى اند چند نظر ابراز شده است: 1- يهود و نصارا ، 2- آنها و مجوس ، 3- مسلمانان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 2 - 1
1- خداوند به « موسى ( ع ) » كتاب آسمانى ( تورات ) اعطا كرد تا بنى اسرائيل به وسيله آن هدايت شوند .
و ءاتينا موسى الكتب و جعلنه هدًى لبنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 49 - 1،2
1 - موسى ( ع ) ، داراى كتاب آسمانى بود .
و لقد ءاتينا موسى الكتب
2 - كتاب آسمانى موسى ( ع ) ( تورات ) ، كتاب هدايت
لعلّهم يهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 35 - 1
1 - موسى ( ع ) ، از پيامبران داراى كتاب ( تورات ) و شريعت مستقل از جانب خداوند
و لقد ءاتينا موسى الكتب
دريافت كتاب آسمانى، حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 2،8
2 - برخوردار بودن موسى ( ع ) از كتاب آسمانى ، امرى قطعى بوده و هيچ ترديدى در آن روا نيست .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من لقائه
برداشت بالا، بر اين اساس است كه «لقاء» مصدر مضاف به مفعول بوده و فاعل اش - كه موسى است - محذوف باشد. بنابراين، مرجع ضمير در «لقائه» واژه «الكتاب» است. امكان دارد كه «لقاء» به ضمير فاعلى اضافه شده و مفعول اش محذوف باشد كه در اين صورت، مرجع ضمير در «لقائه» خود حضرت موسى(ع) خواهد بود.
8 - كتاب آسمانى موسى ، هدايت كننده قوم بنى اسرائيل بود .
و جعلنه هدًى لبنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، برخوردار از كتاب آسمانى ( تورات ) و شريعت مستقل و جدا از شريعت الهى پيشين
و ءاتينهما الكتب
دريافت كتاب آسمانى، مى تواند حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 121 - 3
3 - نجات موسى و هارون ( عليهماالسلام ) و قوم شان از اندوهى بزرگ ، اعطاى كتاب آسمانى و باقى ماندن نام و آوازه نيك آنان ، از پاداش هاى خداوند به ايشان
و نجّينهما و قومهما من الكرب العظيم . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 2
2 - موسى ( ع ) ، از پيامبران صاحب شريعت و كتاب آسمانى
و لقد ءاتينا موسى الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 27 - 7
7 - ذريه ابراهيم ( ع ) از مقام نبوت و كتاب آسمانى ، برخوردار بودند .
و جعلنا فى ذرّيّته النبوّة و الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، برخوردار از كتاب آسمانى ( تورات ) و شريعت مستقل و جدا از شريعت الهى پيشين
و ءاتينهما الكتب
دريافت كتاب آسمانى، مى تواند حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 121 - 3
3 - نجات موسى و هارون ( عليهماالسلام ) و قوم شان از اندوهى بزرگ ، اعطاى كتاب آسمانى و باقى ماندن نام و آوازه نيك آنان ، از پاداش هاى خداوند به ايشان
و نجّينهما و قومهما من الكرب العظيم . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 27 - 3
3 - اسحاق و يعقوب ( ع ) از مقام نبوت و كتاب آسمانى ، برخوردار بودند .
و وهبنا له إسحق و يعقوب و جعلنا فى ذرّيّته النبوّة
از مصداق هاى اتمّ و اكمل ذريه ابراهيم، اسحاق و يعقوب اند كه خداوند به آنها، نبوت و كتاب عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 1
1 - يهود و نصارا ، از جمله امتهايى كه از كتاب آسمانى برخوردار بودند .
الذين ءاتينهم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 1
1- يهود و نصارا ، از كتاب آسمانى ( تورات و انجيل ) برخوردار بودند .
والذين ءاتينهم الكتب
در اينكه مراد از «الذين . ..» چه كسانى اند چند نظر ابراز شده است: 1- يهود و نصارا ، 2- آنها و مجوس ، 3- مسلمانان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 5
5 - خداوند عطا كننده كتاب و منصب قضاوت و نبوت به پيامبران است.
أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 44 - 1،2
1- خداوند ، تمامى انبيا و رسولان خود را با دلايل روشن ( معجزات ) و كتاب به سوى مردم گسيل داشته است .
و ما أرسلنا من قبلك إلاّ رجالاً . .. بالبيّنت و الزبر
«زبر» جمع «زبور» و به معناى كتابهاست.
2- تفاوت انبيا با ساير انسان ها ، در دريافت وحى از خدا ، داشتن مقام نبوت و كتاب آسمانى است .
و ما أرسلنا من قبلك إلاّ رجالاً نوحى إليهم . .. بالبيّنت و الزبر
برداشت فوق، بنابراين نكته است كه آيه در ادامه معرفى انبيا باشد بدين صورت كه: آنان از جنس بشر هستند (و ما أرسلنا من قبلك إلاّ رجالاً نوحى إليهم. ..) و به آنان وحى مى شود و....
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 25 - 7
7 - برخى از پيامبران ، داراى نوشته هايى از تعاليم الهى براى هدايت مردم بودند .
جاءتهم رسلهم . .. بالزّبر
«زبور» (مفرد «زُبُر») به معناى نوشته است. آمدن آن با كتاب به طور مستقل، مى تواند اشاره باشد به نوشته هايى كه برخى از رسولان الهى - جدا از كتاب آسمان - داشته اند. اين نوشته ها حاوى يك سلسله مطالب پندآموز و هدايت گر بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 45 - 3
3 - قرآن ، پيش از اتمام نزول تمام آيات اش ، كتاب ناميده شده است .
اتل ما أوحى إليك من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 47 - 3
3 - قرآن ، پيش از نزول آخرين آيات اش ، كتاب ناميده شده است .
و كذلك أنزلنا إليك الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 51 - 3
3 - قرآن ، پيش از نزول آخرين آيات اش ، كتاب ناميده شده است .
أنّا أنزلنا عليك الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 2 - 7
7 - هر كتابى ، شايسته است كه استوار و متقن و حكيمانه باشد .
الكتب الحكيم
وصف قرآن كريم به عنوان كتاب حكيم، مى تواند رهنمودى به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 16 - 1
1 - قرآن ، كتاب خداست ، نه ساخته ذهن بشر .
قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرءان . .. قل لو شاء اللّه ما تلوته عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 17 - 4
4 - قرآن ، كتاب خداوند است .
أو كذّب بأيته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 27 - 5
5- « كتاب پروردگار » ، عنوانى براى قرآن در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
كتاب ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 14
14 - حضرت داود ( ع ) از پيامبران پس از نوح ( ع ) و داراى كتابى از جانب خدا به نام زبور
و ءاتينا داود زبوراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 55 - 12
12- « [ النبى (صلی الله علیه و آله) ] قال : . . . أمّا العشرون : أنزل الزبور على داود فى عشرين يوماً خلون من شهر رمضان و ذلك قوله فى القرآن : « و آتينا داود زبوراً » . . . ;
پيامبر(صلی الله علیه و آله)] فرمود: . .. اما بيست ... مقصود بيستم ماه رمضان است كه در آن زبور بر داوود نازل شد و اين سخن خدا در قرآن است كه مى فرمايد: و آتينا داود زبوراً...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 38 - 3
3 - خداوند اطلاعات دقيق درباره هر چيزى را در كتابى معين (لوح محفوظ) ثبت كرده است.
ما فرطنا فى الكتب من شىء
مراد از «الكتاب» مى تواند لوح محفوظ و يا هر جايگاه ديگرى براى ثبت اطلاعات كامل درباره موجودات باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 3
3 - موسى و عيسى از انبياى الهى و داراى كتاب
و ما اُوتى موسى و عيسى
ظاهراً مراد از «ما اُوتى»، كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 38 - 3
3 - خداوند اطلاعات دقيق درباره هر چيزى را در كتابى معين (لوح محفوظ) ثبت كرده است.
ما فرطنا فى الكتب من شىء
مراد از «الكتاب» مى تواند لوح محفوظ و يا هر جايگاه ديگرى براى ثبت اطلاعات كامل درباره موجودات باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 23 - 1
1 - قرآن كتابى است كه خداوند ، آن را بر پيامبر خويش نازل كرده است .
مما نزلنا على عبدنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 82 - 4
4 - قرآن ، نام كتاب آسمانى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
افلا يتدبّرون القران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، فرستاده خدا همراه با كتابى روشن و روشنگر
قد جاءكم من اللّه نور و كتب مبين
بنابر اينكه مراد از «نور»، پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد، عطف كتاب بر آن مؤيد اين معناست. چون قانون اوّلى در عطف، تغاير متعاطفين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 1
1 - قرآن ، كتابى فرو فرستاده شده از جانب خداوند بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و انزلنا إليك الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 8
8 - حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله)، داراى كتاب و مقام حكم و قضاوت و نبوت از جانب خداوند است.
أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة فإن يكفر بها هؤلاء
گر چه در اين آيه نام حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله) به صراحت نيامده، ولى ياد انبياى گذشته و اشاره به مقامات آنان و همچنين سخن از كفر مردم مكه، با لطافتى تمام، اشاره به اين دارد كه خداوند همان مقامات را به حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله) نيز عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 37 - 3
3 - قرآن ، نام كتاب آسمانى پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است .
و ما كان هذا القرءان أن يفترى من دون اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 1 - 2
2- قرآن ، كتابى است كه از جانب خداوند بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده است .
كتب أنزلنه إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 44 - 3
3- خداوند ، در راستاى دادن بينات و كتاب به انبيا ، قرآن كريم را به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) اعطا فرمود .
بالبيّنت و الزبر و أنزلنا إليك الذكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 53 - 1
1 - موسى ( ع ) از پيامبران داراى كتاب و شريعت
و إذ ءاتينا موسى الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 3
3 - موسى و عيسى از انبياى الهى و داراى كتاب
و ما اُوتى موسى و عيسى
ظاهراً مراد از «ما اُوتى»، كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 7
7 - موسى(ع) داراى كتاب (تورات) نازل شده از جانب خداوند بود.
قل من أنزل الكتب الذى جاء به موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 8
8- تورات ، كتابى نازل شده بر موسى ( ع )
و من قبله كتب موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 48 - 1
1- حضرت موسى و هارون ( ع ) ، دو پيامبر داراى كتاب آسمانى و رسالت مشترك
و لقد ءاتينا موسى و هرون الفرقان و ضياءً و ذكرًا
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه مقصود از «الفرقان» كتاب آسمانى تورات باشد. بر اين اساس دادن كتاب آسمانى به هارون در كنار حضرت موسى(ع)، بيانگر اين است كه او نيز مانند موسى(ع) در نبوت و دريافت كتاب آسمانى شريك و برابر بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 11
11 - نوح ، نخستين پيامبر داراى كتاب و شريعت *
إنّا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح و النبين من بعده
چون مسلم است كه قبل از نوح(ع) نيز پيامبرى وجود داشته، بنابراين ذكر حضرت نوح(ع) بدون اشاره به پيامبر پيش از او مى تواند به اين جهت باشد كه او اولين پيامبر داراى شريعت بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 48 - 1
1- حضرت موسى و هارون ( ع ) ، دو پيامبر داراى كتاب آسمانى و رسالت مشترك
و لقد ءاتينا موسى و هرون الفرقان و ضياءً و ذكرًا
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه مقصود از «الفرقان» كتاب آسمانى تورات باشد. بر اين اساس دادن كتاب آسمانى به هارون در كنار حضرت موسى(ع)، بيانگر اين است كه او نيز مانند موسى(ع) در نبوت و دريافت كتاب آسمانى شريك و برابر بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 1
1 - آگاهى ناقص دانشمندان اهل كتاب به كتب آسمانى خويش
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب
ظاهراً «من» براى تبعيض است و «من الكتاب»، وصف براى «نصيباً» است. يعنى بهره آنان تنها نسبت به بخشى از كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 10
10 - دستور علماى يهود به پيروان خود مبنى بر پذيرش بيت المقدس به عنوان قبله و مخالفت با كعبه
و قالت طائفة من اهل الكتاب امنوا بالّذى انزل . .. و اكفروا اخره
امام باقر (ع): . .. فقالوا صلى محمد الغداة فاستقبل قبلتنا فامنوا بالّذى انزل على محمد وجه النهار و اكفروا اخره يعنون القبلة حين استقبل رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) المسجد الحرام.
تفسير قمى، ج 1، ص 105 ; تفسير برهان، ج 1، ص 292، ح 11.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 21
21 - بسيارى از اهل كتاب مردمانى كفرپيشه و داراى سرنوشتى شوم
ياهل الكتب لستم على شىء . .. فلاتأس على القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 1
1 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) و مشركان ، مردمى كفرپيشه اند .
ما يودّ الذين كفروا من اهل الكتب و لاالمشركين
«من» در «من أهل . ..» به دليل عطف «المشركين» بر «اهل الكتاب» بيانيه است. بنابراين «ما يود الذين كفروا ...»; يعنى، آنان كه كافر شدند - مقصود از كافران، اهل كتاب و مشركانند - دوست ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 137 - 11
11 - از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : « مراد از « شقاق » در آيه « فانماهم فى شقاق » كفر است .» 140
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 2
2 - تمرّد اهل كتاب از حاكميّت كتاب خدا ، شاهد و دليل كفر آنان
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً . .. و هم معرضون
به نظر مى رسد اين آيه، عهده دار بيان كفر اهل كتاب باشد كه در آيه قبل، به آن تصريح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 1
1 - تهديد اهل كتاب از سوى خداوند ، به لحاظ كفرشان به آيات الهى ، قتل پيامبران و عدالتخواهان و افترايشان در دين
قالوا لن تمسّنا النار . .. فكيف اذا جمعناهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 1
1 - كفر آگاهانه عالمان اهل كتاب به آيات خداوند ( قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) و توبيخ آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
با توجّه به آيات قبل و بعد كه درباره محاجّه، كتمان و درآميختن حق به باطل است، استفاده مى شود كه مقصود از اهل كتاب، عالمان آنان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 1،2
1 - تظاهر به پذيرش اسلام و قرآن و سپس كفر به آن دو ، از راه هاى آميختن حق به باطل توسط اهل كتاب
يا اهل الكتاب لم تلبسون الحقّ بالباطل . .. و طائفة من اهل الكتاب
به نظر مى رسد جمله «و قالت طائفة . .. »، پس از «لم تلبسون»، ذكر مصداقى براى تلبيس حق به باطل باشد.
2 - توصيه گروهى از اهل كتاب به ديگران مبنى بر ايمان به قرآن در اوّل روز و كفر به آن در آخر روز ، به منظور بازگشت مؤمنان از اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. لعلهم يرجعون
بنابراينكه «وجه النهار»، متعلّق به «امنوا» و «اخره»، متعلق به «اكفروا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 98 - 1،2
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرسش از انگيزه هاى كفرِ اهل كتاب
قل يا اهل الكتب لم تكفرون بايات اللّه
2 - كفر اهل كتاب به آيات الهى ( انكار حليّت خوردنى ها قبل از نزول تورات در آيين ابراهيم و انكار تقدّم تاريخى بناى كعبه )
كل الطعام . .. قل يا اهل الكتب لم تكفرون بايات اللّه
مراد از «ايات اللّه»، مضامينى است كه در آيه هاى قبل بيان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 20
20 - ايمان آوردن عدّه كمى از اهل كتاب به اسلام ، و كفر بيشتر آنان بدان
منهم المؤمنون و اكثرهم الفاسقون
بنابر اينكه منظوراز ايمان، ايمان به اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 16
16 - كفر ، جنايت و تجاوز ، سيره دائمى اهل كتاب ( يهود )
ذلك بانّهم كانوا يكفرون بئايت اللّه و يقتلون . .. و كانوا يعتدون
فعل مضارع پس از فعل ماضى از ماده «كَوْنْ» دلالت بر استمرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 113 - 2
2 - برخى از اهل كتاب ، منكر آيات الهى ، قاتل انبيا و اهل عصيان و تعدى و برخى ديگر پذيراى طاعت خدا ، اهل تلاوت آيات الهى و سجده كننده در پيشگاه او هستند .
ذلك بانّهم كانوا يكفرون . .. ليسوا سوآءً من اهل الكتب ... و هم يسجدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 23
23 - ايمان نياوردن اهل كتاب به قرآن ، زمينه گمراهى و عدم رستگارى ابدى آنان
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
امام باقر (ع) در معنى آيه فوق فرمود: نطمسها عن الهدى فنردّها على ادبارها فى ضلالتها ذمّاً لها بانّها لا تفلح ابداً.
مجمع البيان، ج 3، ص 86 ; نورالثقلين، ج 1، ص 487، ح 280.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 48 - 3
3 - اهل كتاب ، مردمى مشرك ، به خاطر كفر به قرآن
فلا يؤمنون الّا قليلا . .. يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا ... انّ ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 137 - 2
2 - تغيير موضع ، با اظهار ايمان و كفر مكرر ، توطئه اهل كتاب براى تضعيف عقايد مسلمانان
إنّ الذين ءامنوا ثم كفروا ثم ءامنوا ثم كفروا . .. و لاليهديهم سبيلا
در شأن نزول آيه آمده است كه گروهى از اهل كتاب، در حضور مسلمانان اظهار ايمان مى كردند و براى القاى شبهه در بين ايشان، دوباره كافر مى شدند و كفر خويش را معلول نادرستى اسلام قلمداد مى كردند تا از اين طريق بذر ترديد و شك را در دل مسلمانان بپاشند و بارور كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 5
5 - اهل كتاب با انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در حقيقت به خدا و تمامى پيامبران و پيامبر خويش كافرند .
إنّ الذين يكفرون . .. و يقولون نؤمن ببعض و نكفر ببعض ... أولئك هم الكفرون
بنا به گفته مفسران و به دليل آيات بعد، مراد از «الذين يكفرون . ..»، اهل كتاب هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 169 - 5
5 - كفر و ظلم گروهى از اهل كتاب ، موجب خلود آنها در جهنم
إنّ الذين كفروا و ظلموا . .. و لاليهديهم طريقاً. الا طريق جهنم خلدين فيها
با توجه به آيات قبل مصداق مورد نظر از آيه كافران اهل كتاب مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 3
3 - پافشارى و اصرار اهل كتاب ، بر كفر خويش
و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جمله «قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به» به اين معناست كه هيچ نقصانى در كفر آنان حاصل نشد و با همان كفر خارج شدند كه با آن به پيشگاه پيامبر(صلی الله علیه و آله) آمده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 11،13،15،22
11 - تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( آيات قرآن ) موجب افزايش كفر و طغيان بسيارى از اهل كتاب
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
13 - اهل كتاب در كفر و طغيان روز افزون به خاطر بى اعتنايى به تعاليم تورات و انجيل
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن، حاكى از آن است كه قبل از نزول قرآن نيز آنان در كفر و طغيان بوده اند كه به قرينه صدر آيه، اين كفر و طغيان بر اثر مهمل گذاشتن تورات و انجيل بوده است.
15 - بى اعتنايى و عدم تعهد اهل كتاب به تورات و انجيل ، موجب كفر آنان به قرآن
قل ياهل الكتب لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل . .. طغيناً
بيان كفرورزى اهل كتاب به قرآن پس از بيان بى اعتنايى آنان به تورات و انجيل، نمايانگر اين است كه بى اعتنايى آنان به تورات و انجيل، زمينه ساز كفر و انكار قرآن شده است.
22 - كفرورزى اهل كتاب اسفبار و حزن انگيز براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فلاتأس على القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 5،7،12
5 - كفر اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام، بهانه مشركان صدر اسلام براى گريز از ايمان
لتشهدون أن مع اللّه ءالهة أخرى . .. الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه
روى اصلى سخن در اين آيه با مشركان و علل ايمان نياوردن آنان است. مطرح كردن اهل كتاب مى تواند براى پاسخگويى به سؤالى باشد كه براى مشركان مطرح بوده و آن اينكه اگر پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق است، چرا اهل كتاب - كه آنان نيز دين آسمانى دارند - به او ايمان نياورده اند.
7 - اهل كتاب، مورد توبيخ خداوند به جهت كتمان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان نياوردن به او
الذين ءاتينهم الكتب . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
12 - كتمان كنندگان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب، ايمان نخواهند آورد.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 1
1 - فرمان خدا به نبرد با اهل كتاب ، به دليل عدم ايمان آنان به خدا و آخرت و عدم پرهيزشان از محرمات الهى و پايبند نبودن به
دين حق
قتلوا الذين لا يؤمنون . .. من الذين أوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 4،5،6،12،13،14
4 - منكران اسلام - چه از اهل كتاب باشند و چه مشرك - كافراند .
الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين
حرف «من» براى تبيين است و مصداق «الذين كفروا» را، اهل كتاب و مشركان معرفى كرده است.
5 - همسويى اهل كتاب ، با مشركان در عصر بعثت ، در امتناع از پذيرش اسلام
الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين
6 - اهل كتاب و مشركانى كه اسلام را نپذيرفتند ، كسانى بودند كه از پذيرش هر برهان روشنى سرباز مى زدند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
در برداشت ياد شده، «منفكّين» به معناى «منفكّين عن الكفر» دانسته شده است. «تأتيهم البيّنة» - به تقدير «أن» مصدريه - با «اتيان البيّنة» مرادف است و عبارت «حتّى اتيان البيّنة» را مى توان به معناى «حتّى وقت اتيان البيّنة» يا «حتّى باتيان البيّنة» دانست. در اين صورت، تقدير كلام چنين مى شود: «لم يكن ... منفكّين فى وقت من الأوقات حتّى وقت اتيان البيّنة» يا «لم يكن ... منفكّين بأىّ طريق حتّى باتيان البيّنة».
12 - ادعاى نبودن برهانى روشن بر حقانيت اسلام ، بهانه اهل كتاب و مشركان ، در امتناع از پذيرش آن
لم يكن الذين كفروا. .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
13 - برخى از اهل كتاب و مشركان ، پس از مشاهده برهان حقانيت اسلام ، با كفرورزى به آن ، راه خويش را از ديگر هم كيشان خويش جدا كردند .
لم يكن الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
اين برداشت، بر چهار نكته استوار است: 1. مراد از «الذين كفروا» كسانى اند كه پس از ظهور اسلام، به آن كافر شدند; 2. حرف «من» در «من أهل الكتاب و المشركين» براى تبعيض است; 3. تعبير «منفكّين» ناظر به جدا شدن كافران، از ديگر اهل كتاب و مشركانى است كه به اسلام گرويده اند; 4. آيه شريفه در مقام توبيخ كسانى است كه به رغم پيدايش «بيّنه»، خود را از صف عموم گروندگان به اسلام جدا كرده اند.
14 - سرپيچى كافرانِ اهل كتاب و مشركان ، از پذيرش اسلام و انشعاب از مجموعه گروندگان به آن پس از ظهور « بيّنه » ، رفتارى نكوهيده و شگفت
لم يكن الذين كفروا. .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 6 - 4،5
4 - منكران اسلام - چه اهل كتاب باشند و چه مشرك - كافراند .
إنّ الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين
5 - اهل كتاب و مشركان ، در صورت خوددارى از پذيرش اسلام ، از عبادت خالصانه خداوند محروم مانده و خود را از بركات نماز و زكات دور ساخته اند .
و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه مخلصين له الدين حنفاء و يقيموا الصلوة و يؤتوا الز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 10
10 - اهل كتاب و مشركان ، در صورت كفر به اسلام ، از لذّت مناظر پردرخت و زمين آب خيز بهشت محروم خواهند بود .
من أهل الكتب و المشركين فى نار جهنّم . .. الذين ءامنوا و عملوا الصلحت ... جزا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 114 - 11
11 - ايمان نياوردن اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مخالفت آنان با حضرت، امرى شبهه افكن در دلهاى مردم بوده است.
و الذين ءاتينهم الكتب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق فلا تكونن من الممترين
ظاهراً آيه شريفه در مقام رفع ترديدى است كه از ناحيه ايمان نياوردن اهل كتاب در دلهاى برخى ايجاد مى گشت. با اين بيان كه آنان حقانيت قرآن را مى دانند، ولى به جهت ديگرى آن را انكار مى كنند، پس مسلمانان نبايد به سبب ايمان نياوردن آنان به خود شك راه دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 9
9 - گرفتارى اهل كتاب به لعنت و غضب خداوند ، پرستش طاغوت و مسخ شدنشان به ميمون و خوك ، سزاى رفتار هاى زشت آنان
هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه من لعنه . .. و عبد الطغوت
كلمه «مثوبة» (سزا و جزا) مى رساند كه غضب و . .. به عنوان پيامدهاى شومى است كه اعمال نارواى اهل كتاب آنها را اقتضا مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 13
13 - عذابى دردناك در انتظار عالمان اهل كتاب به جهت كتمان حقايق و انتظار چاپلوسى و ستايش بيجا
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 14
14 - اهل كتاب ( يهود ) ، با علم به ناحق بودن قتل انبياء ، آنان را مى كشتند . *
و يقتلون الانبياء بغير حقّ
چون تصوّر حق بودن قتل انبيا نمى رود، لذا مى توان گفت كه قيد «بغير حق»، اشاره باشد به اينكه قاتلين مى دانستند كه قتل انبيا، حق نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 113 - 1
1 - يكسان نبودن اهل كتاب ، در گرايش هاى اعتقادى ، اعمال و رفتار خويش
ذلك بانّهم كانوا يكفرون . .. ليسوا سوآءً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 168 - 7
7 - گروهى از اهل كتاب ، مردمى كفرپيشه و ستمگر
إنّ الذين كفروا و ظلموا لم يكن اللّه ليغفر لهم و لاليهديهم طريقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 9
9 - غاليان هواپرست و گمراه از اهل كتاب ، گمراه كننده بسيارى از مردم
و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل و اضلوا كثيراً
در برداشت فوق «كثيراً» مفعول به براى «ضلوا» گرفته شده است ; يعنى «اضلوا كثيراً من الناس».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 3
3 - احساس مصونيّت از خلود در آتش دوزخ ، عامل فريب و گمراهى اهل كتاب
ثمّ يتولّى فريق . .. ذلك بانّهم قالوا لن تمسّنا النار ... و غرّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 1
1 - انحراف اهل كتاب از دين خدا ( ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى آن حضرت )
افغير دين اللّه يبغون
با توجه به آيات قبل كه درباره اهل كتاب بوده است; اين آيه اشاره به آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 98 - 3
3 - لزوم اعتراض ، در برابر كجروى هاى كافران و اهل كتاب
قل يا اهل الكتب لم تكفرون بايات اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 167 - 2
2 - اهل كتاب به دليل كفرشان به قرآن و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بازدارى مردمان از پيوستن به اسلام ، منحرفانى سخت گمراه
إنّ الذين كفروا و صدوا عن سبيل اللّه قد ضلوا ضللا بعيداً
از مصاديق مورد نظر براى «الذين كفروا . ..» به قرينه آيات پيشين (153 به بعد) آن گروه از اهل كتاب هستند كه رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) را نپذيرفتند و قرآن را وحى الهى ندانستند ; و مراد از «سبيل اللّه» به دليل آيات گذشته دين اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 5
5 - عالمان اهل كتاب با كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى ، گمراه شدند و عذاب الهى را براى خويش كسب كردند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 19
19 - پيشينيان اهل كتاب - بر اثر گرفتارى به لعنت و غضب خدا و در آمدن به شكل ميمون و خوك و پرستش طاغوت - ، داراى بدترين جايگاه و منزلت در پيشگاه خداوند
من لعنه اللّه . .. أولئك شر مكاناً و اضل عن سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 23
23 - برخى گناهان اهل كتاب ، موجب گرفتارى حتمى آنان به عذاب الهى
انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
در برداشت فوق «ان يصيبهم» به معناى گرفتار ساختن به عذاب گرفته شده است. قابل ذكر است كه «بعض ذنوبهم» مى تواند اشاره به اين باشد كه برخى گناهان به گونه اى است كه خداوند مرتكبان آن گناه را قطعاً به عذاب گرفتار خواهد ساخت و لذا توفيق حق پذيرى را از آنان سلب خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 4
4 - تاريخ اهل كتاب آگنده از گناهانى پليدتر از گناه ايرادشان بر اهل ايمان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
بنابر اينكه ذلك اشاره باشد به ايراد اهل كتاب به مؤمنان كه از جمله «اهل تنقمون» استفاده مى شود ; يعنى ايراد اهل كتاب به مؤمنان زشت و گناه است و از آن بدتر، اعمالى است كه براى آنها در اين آيه ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 10
10 - نكوهش شديد خداوند از اهل كتاب ، بخاطر آلودگى آنان به گناه ، ستمگرى و حرام خوارى
يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت لبئس ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،10
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
10 - پرهيز از رشوه گيرى ، حرام خوارى ، تجاوزگرى و گفتار كفرآميز شرط آمرزش گناهان اهل كتاب و ورود آنان به بهشت
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا
متعلق «واتقوا» چنانچه گذشت، گناهان است، از مصاديق مورد نظر آن - با توجه به آيات گذشته -، گناهانى است كه در برداشت به آنها اشاره شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 1،2،3،7
1 - حركت آشكار و بدون پرده پوشى اهل كتاب معاصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در گناه ، تجاوز و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«ترى» (مى بينى و مشاهده مى كنى) دلالت مى كند كه اهل كتاب به طور آشكارا و علنى مرتكب آن اعمال ناروا مى شدند.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شاهد شتاب بسيارى از اهل كتاب در گناه ، تجاوزگرى و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«السحت» در لغت به معناى حرام است.
3 - مسابقه و پيشى جستن در ارتكاب گناه ، تجاوز و حرام خوارى ، شيوه بسيارى از اهل كتاب در عصر بعثت
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
1 - «يسرعون «از مصدر» مسارعة» مى تواند به معناى پيشى جستن از يكديگر باشد. 2 - فعل مضارع «يسرعون» دلالت مى كند كه ارتكاب اين اعمال شيوه آنان بوده و به طور مستمر انجام مى داده اند، جمله «كانوا يعملون» نيز دلالت بر اين معنا دارد.
7 - رواج گناه و تجاوز و حرام خوارى در بين اهل كتاب ، نمودى از فسق آنان
و إن اكثركم فسقون . .. و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون
به مقتضاى ارتباط بين آيات اين بخش از سوره مى توان گفت: آيه مورد بحث با بيان مصداق و نمونه هايى از فسق اهل كتاب براى اثبات «ان اكثركم فسقون» استدلال كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 4
4 - اهل كتاب ( يهود و نصارا ) مردمى لجوج و حق ناپذيرند .
و لئن أتيت الذين أوتوا الكتب بكل ءاية ما تبعوا قبلتك
جمله «لئن . ..» (به خدا قسم! اگر هر معجزه و برهانى را به اهل كتاب ارائه كنى، از قبله تو پيروى نمى كنند) گوياى عمق عناد، لجاجت و حق ناپذيرى آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 3
3 - عناد ، لجاجت و بهانه جويى ، ريشه درخواست هاى بى جاى اهل كتاب از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و موسى ( ع )
فقد سألوا موسى أكبر من ذلك . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
لحن مذمت آميز آيه در بيان خواستهاى اهل كتاب، مى رساند كه آنان نه به خاطر حق جويى بلكه از سر بهانه جويى و عنادورزى چنين تقاضاهايى را مطرح مى كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 6
6 - عناد و لجاجت اهل كتاب در مخالفت با پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در عين آگاهى كامل از حقانيت آن حضرت
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم . .. فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 6
6 - اهل كتاب و مشركانى كه اسلام را نپذيرفتند ، كسانى بودند كه از پذيرش هر برهان روشنى سرباز مى زدند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة
در برداشت ياد شده، «منفكّين» به معناى «منفكّين عن الكفر» دانسته شده است. «تأتيهم البيّنة» - به تقدير «أن» مصدريه - با «اتيان البيّنة» مرادف است و عبارت «حتّى اتيان البيّنة» را مى توان به معناى «حتّى وقت اتيان البيّنة» يا «حتّى باتيان البيّنة» دانست. در اين صورت، تقدير كلام چنين مى شود: «لم يكن ... منفكّين فى وقت من الأوقات حتّى وقت اتيان البيّنة» يا «لم يكن ... منفكّين بأىّ طريق حتّى باتيان البيّنة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 15
15 - هشدار خداوند به اهل كتاب در مورد گرفتارى آنان به لعن الهى در صورت كفر به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب . .. او نلعنهم كما لعنّا اصحاب السَّبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 5،9
5 - گروهى از اهل كتاب ، گرفتار لعنت و غضب خداوند
من لعنه اللّه و غضب عليه
9 - گرفتارى اهل كتاب به لعنت و غضب خداوند ، پرستش طاغوت و مسخ شدنشان به ميمون و خوك ، سزاى رفتار هاى زشت آنان
هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه من لعنه . .. و عبد الطغوت
كلمه «مثوبة» (سزا و جزا) مى رساند كه غضب و . .. به عنوان پيامدهاى شومى است كه اعمال نارواى اهل كتاب آنها را اقتضا مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 17
17 - خداوند ، مسلمانان را به آمدن حكمى جديد درباره توطئه گران اهل كتاب ( مبارزه با آنان ) نويد داد .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره
مراد از «حتى يأتى اللّه بأمره» (تا آن گاه كه خدا فرمان خويش را صادر كند)، به قرينه مقابله آن با عفو و گذشت، فرمان جهاد و مبارزه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مقابله با موضعگيرى هاى مغرضانه اهل كتاب نسبت به مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 16،17
16 - جمعى از اهل كتاب ، مردمى متعادل و متعهد به كتب آسمانى خويش
و لو انهم اقاموا التورية . .. منهم امة مقتصدة
«مقتصدة» از مصدر اقتصاد به معناى اعتدال در اعمال و رفتار است و مراد از آن به دليل «لو انهم اقاموا التورية . ..» تعهد به تورات و انجيل و عمل به احكام آنهاست.
17 - متعهدان به كتب آسمانى از قبايل اهل كتاب ، گروهى هماهنگ و داراى هدفى مشترك
منهم امة مقتصدة
«امة» به معناى گروهى است كه داراى مقصد و هدفى مشترك باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 16
16 - گروهى از اهل كتاب ، مردمانى وارسته از موضعگيرى كفرآميز و خصمانه در برابر قرآن
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 115 - 11
11 - برخى از اهل كتاب ، تقواپيشه و عامل به خير و نيكى ها هستند .
من اهل الكتب امّة قائمة . .. و ما يفعلوا من خير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 4
4 - تكبّر و گردن فرازى گروهى از اهل كتاب در برابر خداوند ، موجب كفر و انكار قرآن از سوى آنان
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 46 - 1،2،5،8،10
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان ، موظف بودند كه با اهل كتاب ، جز باانتخاب بهترين روش ، مجادله نكنند .
و لاتجدلوا أهل الكتب إلاّ بالتى هى أحسن
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان ، با اهل كتاب ، بحث هاى اعتقادى و كلامى داشتند .
و لاتجدلواأهل الكتب إلاّ بالتى هى أحسن
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان ، وظيفه ندارند كه با ظالمان اهل كتاب ، به جدال أحسن بپردازند .
و لاتجدلوا أهل الكتب إلاّ بالتى هى أحسن إلاّ الذين ظلموا منهم
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان ، در مجادله با اهل كتاب ، موظف اند كه به صراحت ، اعتقادات توحيدى خود را مطرح كنند .
قولوا ءامنّا بالذى أُنزل إلينا و أُنزل إليكم و إلهنا و إلهكم وحد
10 - مسلمانان ، در مجادله با اهل كتاب ، بايد بر اصول و اعتقادات مشترك ، تكيه كنند .
لاتجدلوا أهل الكتب . .. و قولوا ءامنّا بالذى أُنزل إلينا و أُنزل إليكم و إلهن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 10
10 - از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روايت شده است : « . . . إنى لست آخذ الجزية إلا من اهل الكتاب . . . إن المجوس كان لهم نبى فقتلوه و كتاب أحرقوه . . . ;
. .. من جزيه نمى گيرم مگر از اهل كتاب ... مجوس، داراى پيغمبر و كتاب بودند كه پيغمبر خود را كشتند و كتاب را آتش زدند ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 17 - 10
10 - اصبغ بن نباته گويد : « لمّا جلس على ( ع ) فى الخلافة . . . قال : سلونى قبل أن تفقدونى فقام إليه الاشعث بن قيس ، فقال : يا أميرالمؤمنين كيف يؤخذ من المجوس الجزية و لم ينزل عليهم كتاب و لم يبعث إليهم نبى ؟ قال : بلى يا أشعث قد أنزل اللّه عليهم كتاباً و بعث إليهم رسولاً . . . ;
چون حضرت على(ع) به خلافت نشست. .. فرمود: از من سؤال كنيد پيش از آن كه مرا درنيابيد. اشعث بن قيس برخاست و گفت: يا اميرالمؤمنين! چگونه از مجوس جزيه گرفته مى شود، در حالى كه كتابى بر آنان نازل نشده و پيغمبرى به سوى آنها برانگيخته نشده است؟ امام فرمود: چرا اى اشعث! همانا خدا كتابى بر آنان نازل كرد و رسولى به سوى آنها برنگيخت...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 5
5 - اهل كتاب به خاطر بى توجهى به كتاب آسمانى ، فاقد هرگونه پايگاه براى دفاع از عقايد و آراى دينى خويش
لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
در برداشت فوق كلمه «حتى» به معناى «كى» تعليليه و كلمه «شىء» با توجه به حرف «على» به معناى پايگاه گرفته شده است و مراد از آن - به قرينه حتى تقيموا التورية و الانجيل - زير بناهاى فكرى قابل اعتمادى است كه بتوان به وسيله آن از عقايد و آراى دينى دفاع كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 14
14 - سرپيچى كافران اهل كتاب و مشركان ، از پذيرش اسلام و محروم ساختن خويش از توحيد ، اعتدال ، نماز و زكات ، شگفت آور است .
لم يكن الذين كفروا . .. منفكّين ... و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه ... حنفاء و ي
چنانچه جمله «و ما أمروا. ..»، ناظر به اوامر اسلامى باشد، مفاد آيه - با توجّه به ارتباط آن با آغاز سوره - اين مى شود كه مگر اسلام، چه اوامرى دارد كه كافران، همچنان از مرام خود منفكّ نشده و به اين دين روى نمى آورند؟!; اين دين كه سراسر توحيد و نماز و زكات است، چه فرمان نادرستى در آن است كه آنان از پذيرش اين دين، امتناع مىورزند؟!.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 10
10 - اهل كتاب و مشركان ، در صورت كفر به اسلام ، از لذّت مناظر پردرخت و زمين آب خيز بهشت محروم خواهند بود .
من أهل الكتب و المشركين فى نار جهنّم . .. الذين ءامنوا و عملوا الصلحت ... جزا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 3 - 10
10 - مردم مكه ، پيش از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) از پيامبرِ صاحبِ كتاب آسمانى محروم بوده اند .
ما أتيهم من نذير من قبلك
به قرينه مكى بودن سوره، احتمال دارد مراد از «هم» در «ما أتاهم من نذير. ..» مكيان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 44 - 4
4 - مشركان مكه ، پيش از قرآن ، از هيچ كتاب آسمانى برخوردار نبودند .
و ما ءاتينهم من كتب يدرسونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 21 - 8
8 - علماى اهل كتاب، تكذيب كنندگان آيات الهى و ستمگرانى محروم از سعادت و رستگارى
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. و من أظلم ... إنه لايفلح الظلمون
مراد از ضمير در «آتيناهم» به قرينه حكم و موضوع، عالمان اهل كتاب مى تواند باشد كه دريافت كنندگان كتب آسمانى هستند، نه مردم معمولى از يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 9،10
9 - توصيه علماى يهود به يكديگر ، بر مخفى كردن ادلّه رسالت پيامبر اسلام *
و لا تؤمنوا . .. ان يؤتى احد مثل ما اوتيتم
احتمالا مراد از «ما اوتيتم»، دلايل رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است.
10 - علماى يهود ، منكر توان مسلمانان در احتجاج بر نبوّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم . .. او يجاجّوكم عند ربّكم
بنابراينكه «او يحاجّوكم»، كه عطف به «ان يؤتى» است، مفعول له براى «لا تؤمنوا» باشد; به تقدير «لا» يعنى: لان لا يحاجّوكم عند ربّكم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 1
1 - انحراف اهل كتاب از دين خدا ( ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى آن حضرت )
افغير دين اللّه يبغون
با توجه به آيات قبل كه درباره اهل كتاب بوده است; اين آيه اشاره به آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 1،3،6
1 - مجادله عالمان اهل كتاب با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، على رغم آگاهى آنان به حقيقت
من بعد ما جاءهم العلم . .. فان حاجّوك فقل
3 - رهنمود خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر ترك مجادله با عالمان جدالگر اهل كتاب
فان حاجّوك فقل اسلمت
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور دعوت اهل كتاب و مشركان مكه و درس نخواندگان فاقد كتاب به تسليم در برابر خدا
و قل للّذين اوتوا الكتاب و الامّيّن ءاسلمتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 64 - 2،10
2 - دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب به توحيد در عبادت ، نفى شرك و عدم پذيرش حاكميّت غير خداوند
يا اهل الكتاب تعالوا . .. و لا يتّخذ بعضنا بعضاً ارباباً من دون اللّه
10 - مأموريّت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر دعوت اهل كتاب به آزادانديشى و داشتن شخصيّت مستقل انسانى
تعالوا . .. و لا يتّخذ بعضنا بعضاً ارباباً من دون اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 10
10 - حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر اهل كتاب
و اللّه ولىّ المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 7
7 - روشن بودن حقّانيّت آيات الهى ( پيامبر و قرآن ) براى اهل كتاب
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 71 - 3
3 - علم و آگاهى علماى يهود و نصارا به حقّانيّت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يا اهل الكتاب . .. و انتم تعلمون
با توجه به اينكه محور اختلاف اهل كتاب با مسلمانان در حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده، معلوم مى شود منظور از كلمه «الحق»، قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 2
2 - احتجاج خداوند عليه اهل كتاب ، با يادآورى ميثاق الهى از انبياى گذشته درباره رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن
بنابر اين كه «اذ» متعلّق به «اذكروا» باشد و اهل كتاب - به قرينه آيات گذشته - مخاطب آن باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 86 - 4
4 - آگاهى و شهادت اهل كتاب ، بر حقانيّت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و اسلام
و شهدوا انّ الرسول حق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 50 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به شناخت و ارزيابى عقايد و اعمال اهل كتاب
الم تر . .. انظر كيف يفترون على اللّه الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 21
21 - دلجويى و حمايت خداوند از پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، در برابر بهانه جويى ها و گزافگويى هاى اهل كتاب
يسئلك أهل الكتب أن تنزل عليهم . .. و ءاتينا موسى سلطناً مبيناً
بيان گرفتارى يهوديان بهانه جو براى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به منظور دلجويى و وعده حمايت از آن حضرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 7،8
7 - چشمپوشى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از افشا و بيان حقايق مخفى شده توسط اهل كتاب
يبين لكم . .. و يعفوا عن كثير
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «كثير»، به قرينه فراز پيشين، حقايق مخفى شده باشد. بنابراين عفو به معناى فاش نساختن و مسكوت گذاشتن است.
8 - چشمپوشى و گذشت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به بسيارى از خطا هاى اهل كتاب
و يعفوا عن كثير
بر اساس اين احتمال كه مراد از «كثير» به مناسبت معناى عفو (گذشت از خطا)، گناهان و لغزشهاى اهل كتاب باشد، نه حقايق مخفى شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظف به نقل صحيح داستان قربانى هابيل و قابيل براى اهل كتاب
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق
با توجه به آيات پيشين كه درباره اهل كتاب بود، معلوم مى شود كه مراد از ضمير در «عليهم»، اهل كتاب هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 10،12،17
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار قضاوت در بين اهل كتاب بر اساس احكام الهى
فاحكم بينهم بما أنزل اللّه
برداشت فوق بر اين مبناست كه ضمير در «بينهم» به اهل كتاب باز گردد.
12 - انتخاب قرآن از ميان كتب آسمانى ، براى داورى بين اهل كتاب ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و انزلنا اليك الكتب . .. مهيمناً عليه فاحكم بينهم بما أنزل اللّه
«فاء» در «فاحكم» پس از ذكر مهيمن بودن قرآن، بيانگر اين است كه مراد از «ما انزل اللّه» قرآن است.
17 - خداوند بر حذر دارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از پيروى تمايلات اهل كتاب و عدول از حق ( احكام قرآن ) در قضاوت
فاحكم . .. و لاتتبع اهواءهم عما جاءك من الحق
كلمه «عن» در «عما جاءك» مى رساند كه معناى عدول در «لاتتبع» تضمين شده است. يعنى لاتعدل عن الحق متبعاً اهواءهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 5
5 - خداوند ، بر حذر دارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از پيروى تمايلات نفسانى اهل كتاب در قضاوت
و لاتتبع اهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مقابله با موضعگيرى هاى مغرضانه اهل كتاب نسبت به مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور افشاى سوابق ننگين اهل كتاب با توجه دادن آنان به گذشته شوم همكيشانشان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شاهد شتاب بسيارى از اهل كتاب در گناه ، تجاوزگرى و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«السحت» در لغت به معناى حرام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 20،22
20 - اهل كتاب در حيطه دعوت و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب . .. فلاتأس على القوم الكفرين
22 - كفرورزى اهل كتاب اسفبار و حزن انگيز براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فلاتأس على القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 1،3،6
1 - مجادله عالمان اهل كتاب با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، على رغم آگاهى آنان به حقيقت
من بعد ما جاءهم العلم . .. فان حاجّوك فقل
3 - رهنمود خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر ترك مجادله با عالمان جدالگر اهل كتاب
فان حاجّوك فقل اسلمت
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور دعوت اهل كتاب و مشركان مكه و درس نخواندگان فاقد كتاب به تسليم در برابر خدا
و قل للّذين اوتوا الكتاب و الامّيّن ءاسلمتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 64 - 2،10
2 - دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب به توحيد در عبادت ، نفى شرك و عدم پذيرش حاكميّت غير خداوند
يا اهل الكتاب تعالوا . .. و لا يتّخذ بعضنا بعضاً ارباباً من دون اللّه
10 - مأموريّت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر دعوت اهل كتاب به آزادانديشى و داشتن شخصيّت مستقل انسانى
تعالوا . .. و لا يتّخذ بعضنا بعضاً ارباباً من دون اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 10
10 - حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر اهل كتاب
و اللّه ولىّ المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 7
7 - روشن بودن حقّانيّت آيات الهى ( پيامبر و قرآن ) براى اهل كتاب
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 71 - 3
3 - علم و آگاهى علماى يهود و نصارا به حقّانيّت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يا اهل الكتاب . .. و انتم تعلمون
با توجه به اينكه محور اختلاف اهل كتاب با مسلمانان در حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده، معلوم مى شود منظور از كلمه «الحق»، قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 2
2 - احتجاج خداوند عليه اهل كتاب ، با يادآورى ميثاق الهى از انبياى گذشته درباره رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن
بنابر اين كه «اذ» متعلّق به «اذكروا» باشد و اهل كتاب - به قرينه آيات گذشته - مخاطب آن باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 86 - 4
4 - آگاهى و شهادت اهل كتاب ، بر حقانيّت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و اسلام
و شهدوا انّ الرسول حق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 50 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به شناخت و ارزيابى عقايد و اعمال اهل كتاب
الم تر . .. انظر كيف يفترون على اللّه الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 21
21 - دلجويى و حمايت خداوند از پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، در برابر بهانه جويى ها و گزافگويى هاى اهل كتاب
يسئلك أهل الكتب أن تنزل عليهم . .. و ءاتينا موسى سلطناً مبيناً
بيان گرفتارى يهوديان بهانه جو براى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به منظور دلجويى و وعده حمايت از آن حضرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 7،8
7 - چشمپوشى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از افشا و بيان حقايق مخفى شده توسط اهل كتاب
يبين لكم . .. و يعفوا عن كثير
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «كثير»، به قرينه فراز پيشين، حقايق مخفى شده باشد. بنابراين عفو به معناى فاش نساختن و مسكوت گذاشتن است.
8 - چشمپوشى و گذشت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به بسيارى از خطا هاى اهل كتاب
و يعفوا عن كثير
بر اساس اين احتمال كه مراد از «كثير» به مناسبت معناى عفو (گذشت از خطا)، گناهان و لغزشهاى اهل كتاب باشد، نه حقايق مخفى شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظف به نقل صحيح داستان قربانى هابيل و قابيل براى اهل كتاب
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق
با توجه به آيات پيشين كه درباره اهل كتاب بود، معلوم مى شود كه مراد از ضمير در «عليهم»، اهل كتاب هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 10،12،17
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار قضاوت در بين اهل كتاب بر اساس احكام الهى
فاحكم بينهم بما أنزل اللّه
برداشت فوق بر اين مبناست كه ضمير در «بينهم» به اهل كتاب باز گردد.
12 - انتخاب قرآن از ميان كتب آسمانى ، براى داورى بين اهل كتاب ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و انزلنا اليك الكتب . .. مهيمناً عليه فاحكم بينهم بما أنزل اللّه
«فاء» در «فاحكم» پس از ذكر مهيمن بودن قرآن، بيانگر اين است كه مراد از «ما انزل اللّه» قرآن است.
17 - خداوند بر حذر دارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از پيروى تمايلات اهل كتاب و عدول از حق ( احكام قرآن ) در قضاوت
فاحكم . .. و لاتتبع اهواءهم عما جاءك من الحق
كلمه «عن» در «عما جاءك» مى رساند كه معناى عدول در «لاتتبع» تضمين شده است. يعنى لاتعدل عن الحق متبعاً اهواءهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 5
5 - خداوند ، بر حذر دارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از پيروى تمايلات نفسانى اهل كتاب در قضاوت
و لاتتبع اهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مقابله با موضعگيرى هاى مغرضانه اهل كتاب نسبت به مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور افشاى سوابق ننگين اهل كتاب با توجه دادن آنان به گذشته شوم همكيشانشان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 62 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شاهد شتاب بسيارى از اهل كتاب در گناه ، تجاوزگرى و حرام خوارى
و ترى كثيراً منهم يسرعون فى الاثم و العدون و اكلهم السحت
«السحت» در لغت به معناى حرام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 20،22
20 - اهل كتاب در حيطه دعوت و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب . .. فلاتأس على القوم الكفرين
22 - كفرورزى اهل كتاب اسفبار و حزن انگيز براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فلاتأس على القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 9،10
9 - توصيه علماى يهود به يكديگر ، بر مخفى كردن ادلّه رسالت پيامبر اسلام *
و لا تؤمنوا . .. ان يؤتى احد مثل ما اوتيتم
احتمالا مراد از «ما اوتيتم»، دلايل رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است.
10 - علماى يهود ، منكر توان مسلمانان در احتجاج بر نبوّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم . .. او يجاجّوكم عند ربّكم
بنابراينكه «او يحاجّوكم»، كه عطف به «ان يؤتى» است، مفعول له براى «لا تؤمنوا» باشد; به تقدير «لا» يعنى: لان لا يحاجّوكم عند ربّكم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 1
1 - انحراف اهل كتاب از دين خدا ( ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى آن حضرت )
افغير دين اللّه يبغون
با توجه به آيات قبل كه درباره اهل كتاب بوده است; اين آيه اشاره به آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 6
6 - خداوند ، پس از تغيير قبله از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواست كه هرگز روى به قبله اهل كتاب نياورد و آن را قبله خويش نسازد .
و ما أنت بتابع قبلتهم
جمله «و ما أنت . ..» (تو از قبله آنان پيروى نخواهى كرد) جمله خبرى است و منظور از آن انشا و دستور مى باشد; يعنى، نبايد از قبله ايشان تبعيت كنى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 25
25 - فرمان خدا بر مدارا كردن با توطئه گران اهل كتاب ، هرگز از سرناتوانى او بر يارى مسلمانان صدر اسلام نبوده است .
فاعفوا و اصفحوا حتى يأتى اللّه بأمره إن اللّه على كل شىء قدير
در برداشت فوق، جمله «إن اللّه . ..» در ارتباط با جمله «فاعفوا و اصفحوا» ملاحظه شده است; يعنى، گمان نشود كه فرمان به عفو و گذشت و ترك مقابله، از سر ناتوانى خداست، بلكه مصلحت مسلمانان در آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 52 - 2
2 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان اهل كتاب
الذين ءاتينهم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 6،9
6 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان از اهل كتاب به خاطر رفتار ، گفتار نيك آنان در مقابل گفتار و كردار بد ديگران
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«حسنة» و «سيّئة» به معناى «بدى» و «نيكى» است و «ال» در آن دو براى جنس است. بنابراين مراد از «الحسنة» مطلق نيكى (رفتار و گفتار نيك) است و مراد از «السيئة» مطلق بدى (گفتار و كردار بد) مى باشد.
9 - ستايش الهى از ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به خاطر خصلت انفاق گرى آنان
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 3
3 - ستايش خداوند از ايمان آوردگان اهل كتاب به خاطر رفتار پسنديده آنان در برابر ياوه گويان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 25 - 25
25 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . .الإسم الأكبر هو الكتاب الذى يعلم به كلّ شىء الذى كان مع الأنبياء يقول اللّه تعالى « لقد أرسلنا رسلنا بالبيّنات و أنزلنا معهم الكتاب و الميزان » الكتاب الإسم الأكبر . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: . ..«اسم اكبر» كتابى است كه به وسيله آن همه چيز دانسته مى شد و آن كتابى بود كه با پيامبران بوده است، خداى تعالى فرمود: «و أنزلنا معهم الكتاب و الميزان» كتاب همان اسم اكبر است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 78 - 5
5 - « عن عبدالرحيم القيصر عن أبى عبداللّه . . . قال : إنّ اللّه خلق القلم . . . ثمّ قال للقلم اكتب . . .فكتب القلم فى رقّ أشدّ بياضاً من الفضة و أصفى من الياقوت ثمّ طواه فجعله فى ركن العرش فهو الكتاب المكنون . . . ;
عبدالرحيم القيصر از امام صادق(ع) روايت نموده كه فرمود: خداوند، قلم را آفريد . .. سپس به قلم دستور داد بنويس ... پس قلم در ورقى سفيدتر از نقره و صاف تر از ياقوت نوشت ... سپس خداوند آن را درهم پيچيد و در پايه عرش قرار داد و اين همان كتاب مكنون است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 10،14
10 - هشدار خداوند به اهل كتاب ، در مورد مسخ انسانيّت آنان در صورت ايمان نياوردن به قرآن
امنوا . .. من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها او نلعنهم
«طمس» به معناى نابود كردن اثر چيزى است، و «وجه» به معناى صورت مى باشد. مراد از «وجوه» نيز به دليل برگشت ضمير «هم» به آن، افراد انسان است ; البته به لحاظ شخصيّت انسانى آنان و نه به لحاظ جسم ايشان.
14 - مسخ چهره انسانى گروهى از اهل كتاب ( سران و عالمان ) در قيامت *
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
نكره بودن «وجوه» حاكى از آن است كه اين عقوبت (مسخ چهره انسانى) براى تمامى مخاطبان نيست. لازم به ذكر است كه برخى از مفسران تحقق اين معنى را در قيامت مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 6،9،13
6 - خداوند گروهى از اهل كتاب را به ميمون و خوك مسخ كرد .
و جعل منهم القردة و الخنازير
بسيارى از مفسران بر آنند كه اصحاب سبت - يهوديانى كه با حيله هاى شرعى قداست روز شنبه را شكستند - به ميمون تبديل
شدند و آن گروه از مسيحيان كه مائده نازل شده بر عيسى(ع) را منكر شدند به خوك مبدل گشتند.
9 - گرفتارى اهل كتاب به لعنت و غضب خداوند ، پرستش طاغوت و مسخ شدنشان به ميمون و خوك ، سزاى رفتار هاى زشت آنان
هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه من لعنه . .. و عبد الطغوت
كلمه «مثوبة» (سزا و جزا) مى رساند كه غضب و . .. به عنوان پيامدهاى شومى است كه اعمال نارواى اهل كتاب آنها را اقتضا مى كرده است.
13 - گرفتاران به لعنت و غضب خدا ، مسخ شدگان و طاغوت پرستان اهل كتاب خود سزاوار استهزا و نه مؤمنان به خدا و كتب آسمانى
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. منهم القردة و الخنازير و عبد الطغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 2،8
2 - توصيه گروهى از اهل كتاب به ديگران مبنى بر ايمان به قرآن در اوّل روز و كفر به آن در آخر روز ، به منظور بازگشت مؤمنان از اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. لعلهم يرجعون
بنابراينكه «وجه النهار»، متعلّق به «امنوا» و «اخره»، متعلق به «اكفروا» باشد.
8 - احتمال ارتداد و تأثيرپذيرى مؤمنان ، از ديدگاه اهل كتاب
امنوا بالذى . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 10،11
10 - علماى يهود ، منكر توان مسلمانان در احتجاج بر نبوّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم . .. او يجاجّوكم عند ربّكم
بنابراينكه «او يحاجّوكم»، كه عطف به «ان يؤتى» است، مفعول له براى «لا تؤمنوا» باشد; به تقدير «لا» يعنى: لان لا يحاجّوكم عند ربّكم.
11 - نگرانى علماى يهود ، از احتجاج مسلمانان با آنها در پيشگاه خداوند
و لا تؤمنوا . .. او يحاجّوكم عند ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 98 - 7
7 - فعاليّت پنهانى اهل كتاب عليه مسلمانان *
و اللّه شهيد على ما تعملون
به نظر مى رسد جمله «و اللّه شهيد . .. » (خدا آگاه به اعمال شماست)، ناظر به اَعمال پنهانى آنان عليه مسلمانان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 16
16 - دورويى برخى از اهل كتاب با مسلمانان ، در صدر اسلام
قد بدت البغضاء من افواههم و ما تخفى صدورهم اكبر
به قرينه آيات قبل، «دونكم»، اهل كتاب هستند، و از اينكه كينه قلبى خود را پنهان مى داشتند، دورويى آنان استفاده مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 4،6
4 - مسلمانان به خاطر ايمانشان به كتب آسمانى ، دوستدار همه پيروان اديان الهى
ها انتم اولاء تحبّونهم و لا يحبّونكم و تؤمنون بالكتب كلّه
بنابر اينكه «تؤمنون»، علّت براى «تحبونهم» باشد.
6 - مسلمانان ، مؤمن به تمامى كتب آسمانى
و تؤمنون بالكتب كلّه
اگر چه «كتاب» به لفظ مفرد آمده، ولى به معناى جمع است; چون الف و لام آن براى جنس است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 9
9 - برخى از اهل كتاب ، مشركان مكّه را هدايت يافته تر از مسلمانان قلمداد مى كردند .
و يقولون للّذين كفروا هؤلاء اهدى من الّذين امنوا سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 12
12 - گروهى از مسلمانان صدر اسلام ، پذيراى ولايت و دوستى با اهل كتاب و ديگر كافران ، على رغم دشمنى آنان با دين
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الذين . .. أولياء و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
لحن مذمت گونه جمله « و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين» مى رساند كه گروهى از مسلمانان با كافران روابط دوستى بر قرار كرده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 9
9 - نبرد مسلمانان پس از جنگ خيبر ، با مشركان بود و نه اهل كتاب . *
تقتلونهم أو يسلمون
در صورتى كه «يسلمون» به معناى اسلام آوردن باشد; از محدود شدن فرجام دشمنان به كشته شدن يا اسلام آوردن، مطلب بالا استفاده مى شود; زيرا در مورد اهل كتاب راه سومى به عنوان تسليم و پرداخت «جزيه» نيز مطرح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 1
1 - اهل كتاب وظيفه دار پذيرش مسجدالحرام به عنوان قبله خويش
ما تبعوا قبلتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 20
20 - بيان و اظهار نبوّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) توسط اهل كتاب پس از بعثت ايشان ، پيمان خداوند از آنان
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس و لا تكتمونه
امام باقر (ع) درباره آيه فوق فرمود: انّ اللّه اخذ ميثاق الّذين اوتوا الكتاب فى محمّد (صلی الله علیه و آله) «لتبيّننّه للناس» اذا خرج و لا يكتمونه . .. .
تفسير قمى، ج 1، ص 128 ; بحارالانوار، ج 9، ص 192، ح 35.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 3،4
3 - آشنايى اهل كتاب با وحى و كتب آسمانى ، مقتضى ايمان آنان به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا
مخاطب قراردادن يهود و نصارا با عنوان اهل كتاب و تصريح به اينكه قرآن از جانب خداوند است، استدلالى بر لزوم ايمان آوردن اهل كتاب به قرآن است.
4 - ايمان به قرآن ، از وظايف اهل كتاب
امنوا بما نزّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 58 - 6
6 - حقانيّت قرآن و پيامبر اسلام ، امانتى الهى كه اهل كتاب وظيفه دار بيان آن بودند .
ام يحسدون النّاس على ما اتيهم اللّه من فضله . .. انّ اللّه يأمركم ان تؤدّوا الام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 21
21 - اهل كتاب ، مأمور به ايمان به خدا و پيامبران و پرهيز از سه گانه پرستى ( تثليث )
ياهل الكتب . .. فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 3
3 - اهل كتاب در قلمرو رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و موظف به پذيرش آن
ياهل الكتب قد جاءكم . .. فقد جاءكم بشير و نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 14
14 - اهل كتاب وظيفه دار ايمان به قرآن و اقامه آن د تمام شؤون زندگى *
و لو انهم اقاموا . .. ما أنزل اليهم من ربهم
مى توان گفت مراد از «ما انزل اليهم»، قرآن است و كلمه «اليهم» بيانگر اين معناست كه اهل كتاب بايد خود را از مخاطبان قرآن بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14
14 - اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 13
13 - قضاوت ، مسؤوليت عالمان به كتب آسمانى
يحكم بها . .. و الربنيون و الاحبار بما استحفظوا من كتب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 63 - 2
2 - بازدارى يهوديان و مسيحيان از آلودگى به گناه ( گفتار هاى ناروا ، حرام خوارى و . . . ) ، تكليفى الهى بر عهده عالمان اهل كتاب
لولا ينهيهم الربنيون و الاحبار عن قولهم الاثم و اكلهم السحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 6
6 - يهود و نصارا كتاب آسمانى خويش را به زبان غير عربى تلاوت مى كردند.
و إن كنا عن دراستهم لغفلين
«إن» در جمله «إن كنا» إن مخففه است. «دراست» مصدر و به معناى تلاوت است. «هم» فاعل «دراست» و مفعولش «الكتاب» مى باشد. يعنى «همانا ما از خواندن كتاب آسمانى توسط اهل كتاب غافل بوديم». اين بدان معناست كه ما متوجه محتواى قرائت آنان نبوديم و لذا حقايق آن را درك نمى كرديم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 157 - 1
1 - مشركان ، فاقد دليل و كتاب آسمانى ، بر درستى عقايدشان
فأتوا بكتبكم إن كنتم صدقين
امر «فأتوا» براى تعجيز است; يعنى، مشركان از آوردن كتاب آسمانى بر درستى عقايد خود ناتوان اند و چنين كتابى را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 9
9 - جواز معاشرت و مبادله با اهل كتاب
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم و طعامكم حل لهم
بدان احتمال كه مراد از جمله «طعام الذين . ..»، جواز دادن طعام و گرفتن طعام از اهل كتاب باشد. مصداق روشن اين مفهوم، داد و ستد و مبادله طعام است و به نظر مى رسد كه طعام خصوصيتى نداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 8،9،31،32
8 - اطعام اهل كتاب و فروش خوراكى ها به آنان ، امرى جايز و مباح
و طعامكم حل لهم
چون اهل كتاب به دستورات قرآن و حلالها و حرامهاى آن اعتنايى ندارند، بنابراين حكم به حليت طعام مسلمانان براى آنها به اين معناست كه براى مسلمانان جايز است كه طعام خود را در اختيار آنان قرار دهند.
9 - جواز معاشرت و مبادله با اهل كتاب
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم و طعامكم حل لهم
بدان احتمال كه مراد از جمله «طعام الذين . ..»، جواز دادن طعام و گرفتن طعام از اهل كتاب باشد. مصداق روشن اين مفهوم، داد و ستد و مبادله طعام است و به نظر مى رسد كه طعام خصوصيتى نداشته باشد.
31 - انكار جواز مبادله با اهل كتاب و انكار حليت طعام آنان ، كفر و موجب حبط عمل است .
و طعام الذين اوتوا الكتب حل لكم . .. و من يكفر بالايمن فقد حبط عمله
از مصاديق مورد نظر براى ايمان، معارف و احكامى است كه در آيه مورد بحث، مطرح شده است، همانند حليت طعام اهل كتاب و . .. .
32 - انكار جواز ازدواج با زنان اهل كتاب ، كفر و موجب حبط عمل است .
و المحصنت من الذين اوتوا الكتب . .. و من يكفر بالايمن فقد حبط عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 5،6،7
5 - رهايى اهل كتاب ( يهود ) از ذلت ، در گرو گرايش آنان به اسلام و يا بستن پيمان نامه اى با جامعه اسلامى ( پذيرش حاكميت جامعه اسلامى و شرايط ذمّه )
ضُربت عليهم الذّلّة . .. الّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
بنابر اينكه «حبل من الناس»، رابطه و تعهّد با جامعه اسلامى باشد; به قرينه اينكه در سياق «حبل من اللّه» قرار گرفته است.
6 - مسلمانان موظّف به رعايت حقوق اهل كتاب ( احترام به حقوق آنان ) ، در صورت گرايش آنان به اسلام و يا پذيرش عهدنامه با جامعه اسلامى
ضُربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا الّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
بنابر اينكه «ضربت» در مقام تشريع باشد و «الّا»، دو مورد را استثنا كند: گرايش به اسلام; و پذيرش پيمان نامه با مسلمين.
7 - لزوم پايبندى مسلمانان ، به قرارداد هاى جامعه اسلامى با ديگر جوامع
ضُربت عليهم الذّلّة . .. الّا بحبل من اللّه و حبل من الناس
«و حبل من الناس»، در برداشت فوق به معناى قرارداد مسلمين با اهل كتاب است و آيه فوق بيانگر اين است كه در صورت قرارداد، نبايد متعرض آنها شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 8
8 - اهل كتاب ( يهود ) ، همواركننده غضب الهى بر خويشتن
و باءُو بغضب من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 5،9
5 - گروهى از اهل كتاب ، گرفتار لعنت و غضب خداوند
من لعنه اللّه و غضب عليه
9 - گرفتارى اهل كتاب به لعنت و غضب خداوند ، پرستش طاغوت و مسخ شدنشان به ميمون و خوك ، سزاى رفتار هاى زشت آنان
هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه من لعنه . .. و عبد الطغوت
كلمه «مثوبة» (سزا و جزا) مى رساند كه غضب و . .. به عنوان پيامدهاى شومى است كه اعمال نارواى اهل كتاب آنها را اقتضا مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 4،6
4 - فريبكارى گروهى از اهل كتاب با سعى در تحريف كتب آسمانى
و انّ منهم لفريقاً . .. لتحسبوه من الكتاب
6 - برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى فريب مردم ، دست نوشته خود را همانند كتاب خدا تلاوت مى كردند .
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 13
13 - تلاش موذيانه و فريبكارانه اهل كتاب ( يهود ) ، براى بازداشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از حكم و داورى بر اساس قرآن
و احذرهم ان يفتنوك عن بعض ما أنزل اللّه إليك
چون «يفتنوك» به «عن» متعدى شده است علاوه بر بازداشتن و گمراه ساختن، معناى خدعه و نيرنگ نيز در آن اشراب شده است ; يعنى مبادا تو را با نيرنگ از احكام الهى بازدارند و گمراه سازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 4
4 - تظاهر به اسلام ، شيوه گروهى از اهل كتاب براى فريب مسلمانان و ضربه زدن به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جمله «اللّه اعلم بما كانوا يكتمون» با توجه به دشمنى اهل كتاب با مسلمانان، مى رساند كه آنان در تظاهر به اسلام اهداف پليدى را تعقيب مى كردند و آن از بين بردن اسلام بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 80 - 3
3 - اعتقاد برخى از اهل كتاب ، به ربوبيّت فرشتگان و انبيا
و لا يامركم ان تتخذوا الملئكة و النّبيّن ارباباً
آيه، ناظر به اعتقاد برخى از اهل كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 5
5 - افشاى اسرار پليد منافقان اهل كتاب از سوى خداوند
و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 17
17 - ازدياد و تقويت ايمان اهل كتاب و مؤمنان ، بر اثر يادآورى بعضى از حقايق الهى ، جلوه اى از هدايت گرى خداوند
كذلك . .. و يهدى من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 5
5- مخالفت اهل كتاب با اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مخالفتى خائنانه و نه از روى جهل و بى خبرى *
إنّ الذين كفروا و . .. من بعد ما تبيّن لهم الهدى
مى توان گفت: مراد از «الذين كفروا. ..» به قرينه «تبيّن لهم الهدى» اهل كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 10،12
10 - ايمان نياوردن اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، ناشى از تباه كردن جانهايشان است.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
12 - كتمان كنندگان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب، ايمان نخواهند آورد.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مقابله با موضعگيرى هاى مغرضانه اهل كتاب نسبت به مسلمانان
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 45 - 4
4 - موقعيت ممتاز و برجسته اهل كتاب در جامعه عرب عصر بعثت
و سئل من أرسلنا من قبلك من رسلنا
حَكَم قرار دادن اهل كتاب درباره شرك و توحيد، نشانى از موقعيت برجسته آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 11
11 - پذيرش حقانيّت اسلام از سوى برخى از عالمان اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ثمّ يتولى فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 10
10 - حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر اهل كتاب
و اللّه ولىّ المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 20
20 - ايمان آوردن عدّه كمى از اهل كتاب به اسلام ، و كفر بيشتر آنان بدان
منهم المؤمنون و اكثرهم الفاسقون
بنابر اينكه منظوراز ايمان، ايمان به اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 111 - 12
12 - گروندگان از اهل كتاب ( عبداللّه بن سلام و يارانش ) به اسلام ، مورد سرزنش و آزار سران يهود
لن يضرّوكم إلّا اذًى
در شأن نزول آمده است: عبداللّه بن سلام و يارانش پس از ايمانشان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مورد سرزنش رؤساى يهود قرار گرفتند. (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 113 - 2،4
2 - برخى از اهل كتاب ، منكر آيات الهى ، قاتل انبيا و اهل عصيان و تعدى و برخى ديگر پذيراى طاعت خدا ، اهل تلاوت آيات الهى و سجده كننده در پيشگاه او هستند .
ذلك بانّهم كانوا يكفرون . .. ليسوا سوآءً من اهل الكتب ... و هم يسجدون
4 - برخى از اهل كتاب به خاطر گرايش هاى ايمانى و رفتار پسنديده ، مصون از ذلّت و درماندگى و غضب الهى
ضربت عليهم الذّلّة . .. ليسوا سوآءً من اهل الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 1،6،7،12
1 - ايمان به خدا و روز قيامت ، امر به معروف ، نهى از منكر و شتاب در كار هاى خير ، از ويژگى هاى برخى اهل كتاب
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
6 - گروهى از اهل كتاب كه اطاعت خدا نمودند و به هنگام شب آيات الهى را تلاوت كردند و سجده به درگاهش نمودند ، از زمره صالحان هستند .
من اهل الكتب امة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
7 - گروهى از اهل كتاب كه مؤمن به خدا و روز واپسين و امركننده به معروف و نهى كننده از منكر و شتاب كنندگان به نيكى ها هستند ، از تبار صالحان هستند .
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه ... و اولئك من الصالحين
12 - ستايش خداوند ، از مؤمنين اهل كتاب
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 1،5،10،11،12،16،17،20
1 - ايمان واقعى گروهى از عالمان اهل كتاب به خداوند ، قرآن و كتب آسمانى خويش
وَ اِنّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم . .. خاشعين للّه
سوداگرى با آيات الهى از امورى است كه اغلب با عالمان و دانشمندان دينى سنخيّت دارد ; جمله «لتبيّننّه للناس»، در آيه 187 اين معنا را تأييد مى كند.
5 - تسليت و دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، با بيان ايمان گروهى از اهل كتاب در برابر دشمنى گروهى ديگر
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه
با توجّه به ارتباط اين آيه با آيات 180 تا 187 كه از كارشكنيها و آزار و اذيتهاى فراوان اهل كتاب سخن گفته است.
10 - سوداگرى نكردن با آيات الهى ، ويژگى اهل كتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و ديگر كتب آسمانى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلاً
11 - پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
12 - پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
16 - تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب ، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آياتِ الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا اولئك لهم اجرهم
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
20 - آن گروه از اهل كتاب كه به خدا ، قرآن و كتب آسمانى خويش ايمان آورند ; از پاداشى ويژه و والا بهره مند خواهند شد .
اولئك لهم اجرهم عند ربّهم
كلمه «عند ربّهم»، توصيف «اجرهم» است و مى رساند كه آن پاداش، پاداشى ويژه و ارزشمند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 1،2
1 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
فمنهم من امن به و منهم
بدان احتمال كه مراد از «النّاس» در آيه قبل پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد و ضمير «به» به آن ارجاع شود.
2 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران خاندان ابراهيم
فقد اتينا ال ابرهيم . .. فمنهم من امن به
بنابر اينكه ضمير در «به» به مجموعه كتاب، حكمت و ملك عظيم برگردانده شود. يعنى: «فمهنم من آمن بما اتينا ال ابراهيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 1
1 - اقدام ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به اقرار مجدد ايمان خويش به هنگام تلاوت آيات قرآن بر ايشان
الذين ءاتينهم الكتب . .. و إذا يتلى عليهم قالوا ءامنّا به
مقصود از «إذا يتلى عليهم. ..» اين است كه هر بار كه آياتى از قرآن نازل مى شود و بر آنان تلاوت مى گردد، اظهار مى دارند كه «آمنّا به».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 6
6 - ضرورت هشيارى مؤمنان در برابر اهل كتاب به هنگام تظاهر آنان به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 4
4 - نزول كتاب آسمانى بر دو طايفه غير عرب (يهود و نصارا) قبل از نزول قرآن
إنما أنزل الكتب على طائفتين من قبلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 4،5
4 - قطعى بودن نزول كتاب آسمانى بر موسى ( ع ) جايى براى ترديد در نزول وحى بر پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) باقى نمى گذارد .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من لقائه
برداشت بالا، با توجه به دو نكته زير است: 1- انتخاب موسى(ع) از ميان پيامبران پيشين، براى استدلال به آن، جهت حقانيت پيامبر بعدى، احتمال دارد به خاطر مقبول بودن ايشان نزد همه پيروان اديان آسمانى باشد. 2- مرجع ضمير در «لقائه» احتمال
دارد به قرآن برگردد كه از محتواى كلام و آيه سه استفاده مى شود و «فاء» در «فلاتكن» تفريعى است.
5 - نزول كتابى آسمانى بر موسى ( ع ) ، دليلى بر حقانيت و تحقق لقاءاللّه است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا. .. و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من
احتمال دارد - به قرينه سياق - مراد از «لقاء»، روز قيامت و معاد باشد و مرجع ضمير در «لقائه» واژه «بعث» باشد كه مستفاد از آيه هاى ده و چهارده است. بنابراين، معنا چنين مى شود: «تو در لقاى ربّ - كه قرآن درباره آن سخن گفته - ترديدى به خود راه نده! چرا كه قرآن - حاوى مسأله لقاى ربّ - نازل شده از ناحيه كسى است كه تورات را به موسى(ع) داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 4
4 - نزول كتاب آسمانى بر دو طايفه غير عرب (يهود و نصارا) قبل از نزول قرآن
إنما أنزل الكتب على طائفتين من قبلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 4
4 - سكوت در برابر ياوه گويان ، نمودى از بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا . .. و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 16
16 - دورويى برخى از اهل كتاب با مسلمانان ، در صدر اسلام
قد بدت البغضاء من افواههم و ما تخفى صدورهم اكبر
به قرينه آيات قبل، «دونكم»، اهل كتاب هستند، و از اينكه كينه قلبى خود را پنهان مى داشتند، دورويى آنان استفاده مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 8
8 - تناقض آشكار ميان ادعا هاى اهل كتاب ( عالمان يهود ) و عمل آنان
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
خداوند از يكسو يهوديان را به دارا بودن كتاب آسمانى - كه طبعاً كتاب توحيد است - توصيف كرده و از سوى ديگر شرك آنان را گوشزد كرده تا تناقض در ادعا و عمل يهوديان را به خود آنان و به مسلمانان تفهيم كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 2،9
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر برخورد منافقانه آنان با اهل ايمان
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
9 - اهل كتاب مورد تهديد و هشدار خداوند به خاطر برخورد منافقانه آنان با مسلمانان
و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
هدف از بيان آگاهى كامل خدا به اسرار پليد گروهى از اهل كتاب، مى تواند تهديد آنان به رسوايى در دنيا و عذاب الهى در آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 2 - 4
4- وجود كتاب و رهنمود هاى مدون ، در هدايت و تعالى انسان ها داراى نقشى مهم و تعيين كننده است .
و ءاتينا موسى الكتب و جعلنه هدًى لبنى إسرءيل
«كتاب» در اصل به معناى صحيفه و حاوى نوشته هاست (مفردات راغب). ياد كرد از كتاب، براى هدايت، مى تواند گوياى نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 75 - 3
3 - همه امور هستى ( آشكار و پنهان آن ) ، ثبت شده در كتابى روشن و خالى از ابهام در نزد خداوند
و ما من غائبة فى السماء و الأرض إلاّ فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 59 - 13
13 - كتاب مبين، مركز اطلاعات جامع درباره تمامى موجودات هستى و تحولات آنهاست.
و ما تسقط . .. و لا رطب و لا يابس إلا فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 20
20 - « كتاب مبين » ، مركز اطلاعات همه موجودات است .
و لا أصغر من ذلك و لا أكبر إلاّ فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 45 - 5
5 - نياز نسل عصر بعثت به پيامبر و كتاب آسمانى جديد
و لكنّا أنشأنا قرونًا فتطاول عليهم العمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 1 - 4،5
4- استوارى لفظ و معنا و نيز وضوح و روشنى مطالب ، دو ويژگى شايسته
كت--ب أُحكمت ءاي--ته ثم فصلت
5- گويايى و روشنى مطالب يك كتاب و نوشته ، داراى اهميتى خاص در
كت--ب أُحكمت ءاي--ته ثم فصلت
ظاهر اين است كه ((ثم )) در آيهء فوق ، براى ترتيب و تراخى رتبى باشد نه تراخى زمانى . براين اساس ((ثم فصلت )) دلالت براين دارد كه مبين و روشن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 21
21 - اطلاعات موجود در « كتاب مبين » اطلاعاتى واضح و روشن است .
إلاّ فى كتب مبين
«مبين» (صفت «كتاب») به چيزى گفته مى شود كه خالى از هرگونه ابهام باشد. ذكر اين صفت براى كتاب، مى تواند از اين جهت باشد كه آنچه در كتاب هست، روشن و واضح مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 9
9 - روشنى و روشنى بخشى، ويژگى لازم براى كتاب هدايت است.
الكتب الذى جاء به موسى نورا و هدى للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 1 - 4
4- استوارى لفظ و معنا و نيز وضوح و روشنى مطالب ، دو ويژگى شايسته
كت--ب أُحكمت ءاي--ته ثم فصلت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 2
2 - كتاب آسمانى موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ( تورات ) ، برخوردار از پيام ها و مضامينى بسيار روشن و قابل فهم براى همگان
و ءاتينهما الكتب المستبين
«مستبين» به معناى «مبين» (روشن و روشنگر) است و «سين» و «تا» در آن براى تأكيد و مبالغه است; يعنى، بسيار روشن و روشنگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 2
2 - كتاب آسمانى موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ( تورات ) ، برخوردار از پيام ها و مضامينى بسيار روشن و قابل فهم براى همگان
و ءاتينهما الكتب المستبين
«مستبين» به معناى «مبين» (روشن و روشنگر) است و «سين» و «تا» در آن براى تأكيد و مبالغه است; يعنى، بسيار روشن و روشنگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 6 - 7
7- كتابى كه خداوند در آن احوال موجودات را ثبت كرده ، كتابى روشن و مندرجات آن بى ابهام است .
كل فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 8
8 - آثار اهل كتاب مشتمل بر داستان قابيل و هابيل به گونه اى تحريف شده و آميخته با باطل
بالحق
كلمه «بالحق» به قرينه آيات گذشته، كه درباره اهل كتاب بود، مى تواند اشاره به تحريفهايى باشد كه در آثار اهل كتاب نسبت به فرزندان آدم وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 10،15
10 - هشدار خداوند به اهل كتاب ، در مورد مسخ انسانيّت آنان در صورت ايمان نياوردن به قرآن
امنوا . .. من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها او نلعنهم
«طمس» به معناى نابود كردن اثر چيزى است، و «وجه» به معناى صورت مى باشد. مراد از «وجوه» نيز به دليل برگشت ضمير «هم» به آن، افراد انسان است ; البته به لحاظ شخصيّت انسانى آنان و نه به لحاظ جسم ايشان.
15 - هشدار خداوند به اهل كتاب در مورد گرفتارى آنان به لعن الهى در صورت كفر به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب . .. او نلعنهم كما لعنّا اصحاب السَّبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 9
9 - اهل كتاب مورد تهديد و هشدار خداوند به خاطر برخورد منافقانه آنان با مسلمانان
و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
هدف از بيان آگاهى كامل خدا به اسرار پليد گروهى از اهل كتاب، مى تواند تهديد آنان به رسوايى در دنيا و عذاب الهى در آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 1 - 5
5 - همسويى اهل كتاب ، با مشركان در عصر بعثت ، در امتناع از پذيرش اسلام
الذين كفروا من أهل الكتب و المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 9
9 - غاليان هواپرست و گمراه از اهل كتاب ، گمراه كننده بسيارى از مردم
و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل و اضلوا كثيراً
در برداشت فوق «كثيراً» مفعول به براى «ضلوا» گرفته شده است ; يعنى «اضلوا كثيراً من الناس».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 5
5 - خداوند ، بر حذر دارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از پيروى تمايلات نفسانى اهل كتاب در قضاوت
و لاتتبع اهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 6
6 - يهود و نصارا كتاب آسمانى خويش را به زبان غير عربى تلاوت مى كردند.
و إن كنا عن دراستهم لغفلين
«إن» در جمله «إن كنا» إن مخففه است. «دراست» مصدر و به معناى تلاوت است. «هم» فاعل «دراست» و مفعولش «الكتاب» مى باشد. يعنى «همانا ما از خواندن كتاب آسمانى توسط اهل كتاب غافل بوديم». اين بدان معناست كه ما متوجه محتواى قرائت آنان نبوديم و لذا حقايق آن را درك نمى كرديم.
كتاب آسمانى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 9
9 - اعراض از معارف و احكام كتاب هاى آسمانى ، مايه خسارت و تباه كردن هستى خويش
خذوا ما أتينكم بقوة . .. ثم توليتم من بعد ذلك فلولا ... لكنتم من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 113 - 18
18 - عالمان دينى در صورت بى توجهى به تعاليم كتاب هاى آسمانى ، سزاوار توبيخ و ملامت بوده و در قيامت بسزاى كردارشان خواهند رسيد .
قالت اليهود . .. و هم يتلون الكتب ... فاللّه يحكم بينهم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 5
5 - گرفتارى اهل كتاب در تنگنا هاى اقتصادى ، پيامد بى اعتنايى آنان به كتب آسمانى و فرامين الهى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل . .. لاكلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 8
8 - رسيدن امت ها به مقام تسليم در گرو بعثت پيامبران ; آموزش كتاب آسمانى و معارف و احكام دينى و پاك شدن از آلودگيهاست .
من ذريتنا أمة مسلمة لك . .. ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا ... يزكّيهم
به نظر مى رسد درخواست ابراهيم (ع) و اسماعيل(ع) براى بعثت پيامبرى از ميان ذريه آنها درپى درخواست تشكيل «امت مسلمه» بدين جهت باشد كه: بعثت و هدفهاى آن، از ضروريات بنيادى براى تشكيل «امت مسلمه» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 115 - 2
2 - اسلام آخرين دين آسمانى و پيامبر(صلی الله علیه و آله) خاتم انبيا و قرآن آخرين كتاب آسمانى است.
و تمت كلمت ربك صدقا و عدلا
لازمه تمام بودن قرآن در طول زمان اين است كه قرآن آخرين كتاب آسمانى و محتواى آن اسلام نيز آخرين دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 9
9 - آموزش كتاب آسمانى ; يادگيرى حكمت ، احكام و معارف الهى و زدودن آلودگى ها و ناپاكى ها از خويشتن ، داراى جايگاهى رفيع و ارجمند در ديدگاه پيامبران الهى
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا . .. يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 19 - 1
1 - حضرت ابراهيم و موسى ( ع ) ، داراى نوشته هايى متعدد و نسخه هايى مكتوب از تعاليم آسمانى
صحف إبرهيم و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 19 - 1
1 - حضرت ابراهيم و موسى ( ع ) ، داراى نوشته هايى متعدد و نسخه هايى مكتوب از تعاليم آسمانى
صحف إبرهيم و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 2،7
2 - تلاوت آيات الهى ، تعليم كتاب آسمانى ، آموزش حكمت ( معارف و احكام دين و . . . ) و پاكسازى نسل ابراهيم و اسماعيل ( ع ) از آلودگى ها و ناخالصى ها ، از ويژگى هاى پيامبرى كه ابراهيم و اسماعيل ( ع ) خواستار بعثت او بودند .
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا عليهم ءايتك و يعلمهم الكتب و الحكمة و يزكّيهم
7 - تلاوت آيات خدا ، تعليم كتاب آسمانى ، آموزش حكمت و پاكسازى مردم از آلودگى ها ، از وظايف پيامبران و از اهداف بعثت ايشان است .
يتلوا عليهم ءايتك و يعلمهم الكتب و الحكمة و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 10 - 5
5 - استهزاى كفار نسبت به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله)، با درخواست نزول كتاب ملموس و مشاهده فرشتگان
و لو نزلنا عليك كتبا فى قرطاس فلمسوه . .. و لقد استهزىء برسل من قبلك
يادآورى استهزا شدن انبياى گذشته براى تسلى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، پس از بيان بهانه جوييها و توقّعات بيجاى كافران چنين مى نمايد كه همين بهانه جوييها، از مصاديق استهزاگرى كافران در مورد رسولان الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 7 - 1
1 - در صورت نزول كتابى ملموس از سوى خداوند بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، كفرورزان آن را سحر خواهند دانست.
و لو نزلنا عليك كتبا فى قرطاس فلمسوه بأيديهم لقال الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 27 - 3
3 - اسحاق و يعقوب ( ع ) از مقام نبوت و كتاب آسمانى ، برخوردار بودند .
و وهبنا له إسحق و يعقوب و جعلنا فى ذرّيّته النبوّة
از مصداق هاى اتمّ و اكمل ذريه ابراهيم، اسحاق و يعقوب اند كه خداوند به آنها، نبوت و كتاب عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 171 - 3
3 - تورات ، كتابى از جانب خدا براى بنى اسرائيل
خذوا ما ءاتينكم
مراد از «ما ءاتينكم» تورات است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 16 - 1،10
1 - اعطاى كتاب آسمانى ، حكومت و نبوت به بنى اسرائيل از سوى خداوند
ءاتينا بنى إسرءيل الكتب و الحكم و النبوّة
10 - كتاب ، حكومت ، نبوت و اقتصادى شكوفا ، عوامل برترى بنى اسرائيل بر ملت هاى عصر خويش *
و لقد ءاتينا بنى إسرءيل الكتب . .. و فضّلنهم على العلمين
«فضّلناهم. ..»، ناظر به نتيجه موهبت هايى است كه خداوند در گذشته به بنى اسرائيل عطا كرده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 105 - 13
13- « عن عبداللّه بن سنان عن أبى عبداللّه ( ع ) انه سأله عن قول اللّه عزّوجلّ : « و لقد كتبنا فى الزبور من بعد الذكر » ما الزبور و ما الذكر ؟ قال : الذكر عنداللّه ، والزبور الذى أنزل على داود ;
از عبداللّه بن سنان نقل شده كه از امام صادق(ع) در باره قول خداى عزّوجلّ «و لقد كتبنا فى الزبور من بعد الذكر» پرسيد زبور چيست ذكر كدام است؟ فرمود: ذكر نزد خدا است و زبور آن است كه بر داوود نازل شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 30 - 3،4
3- حضرت عيسى ( ع ) در دوران نوزادى ، داراى كتاب الهى و مقام نبوت بوده است .
ءاتينى الكتب و جعلنى نبيًّا
4- حضرت عيسى ( ع ) در خردسالى ، خود را بنده خدا ، صاحب كتاب آسمانى و پيامبرى الهى معرفى كرد .
قال إنّى عبداللّه ءاتينى الكتب و جعلنى نبيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 7،8
7 - اعطاى كتاب از سوى خداوند به عيسى ( ع )
و ءاتينه الإنجيل
8 - انجيل ، نام كتاب آسمانى عيسى ( ع )
و ءاتينه الإنجيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 2 - 2
2- قرآن ، نام كتاب نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنا أنزلنه قرء نًا عربيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 3 - 7
7- قرآن ، نام كتاب آسمانى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
بما أوحينا إليك هذا القرءان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 2
2- قرآن كتاب نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
بما أُنزل إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 113 - 4
4 - قرآن ، نام كتاب نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أنزلنه قرءانًا عربيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 31 - 2
2 - قرآن ، كتاب آسمانى و وحى الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و الذى أوحينا إليك من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 28 - 1
1 - قرآن ، نام كتاب نازل شده بر پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
قرءانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، آورنده كتاب آسمانى قرآن و دين الهى و تصديق كننده و مؤمن به آن بود .
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
در اين كه «الذى» در دو جمله « جاء بالصدق و صدّق به» چيست، چند احتمال وجود دارد: 1- مقصود در هر دو جمله يك شخص و آن پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) است. 2- مراد پيامبران الهى مى باشد و «الذى» - هرچند به صيغه مفرد است - ولى به قرينه اين كه با صيغه جمع (أُولئك هم المتّقون) بدان اشاره گشته، از آن جنس اراده شده است. 3- مقصود از «الذى» در جمله دوم (و صدّق به) بر مبناى احتمال نخست، پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) و بر مبناى احتمال دوم، پيروان پيامبران الهى است. گفتنى است برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 77 - 1
1 - « قرآن » ، نام كتاب آسمانى پيامبراسلام
إنّه لقرءان كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 23 - 4
4 - قرآن ، نام كتاب آسمانى پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
إنّا نحن نزّلنا عليك القرءان تنزيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 1
1 - يهود و نصارا ، از جمله امتهايى كه از كتاب آسمانى برخوردار بودند .
الذين ءاتينهم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 1
1- يهود و نصارا ، از كتاب آسمانى ( تورات و انجيل ) برخوردار بودند .
والذين ءاتينهم الكتب
در اينكه مراد از «الذين . ..» چه كسانى اند چند نظر ابراز شده است: 1- يهود و نصارا ، 2- آنها و مجوس ، 3- مسلمانان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 2 - 1
1- خداوند به « موسى ( ع ) » كتاب آسمانى ( تورات ) اعطا كرد تا بنى اسرائيل به وسيله آن هدايت شوند .
و ءاتينا موسى الكتب و جعلنه هدًى لبنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 49 - 1،2
1 - موسى ( ع ) ، داراى كتاب آسمانى بود .
و لقد ءاتينا موسى الكتب
2 - كتاب آسمانى موسى ( ع ) ( تورات ) ، كتاب هدايت
لعلّهم يهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 35 - 1
1 - موسى ( ع ) ، از پيامبران داراى كتاب ( تورات ) و شريعت مستقل از جانب خداوند
و لقد ءاتينا موسى الكتب
دريافت كتاب آسمانى، حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 2،8
2 - برخوردار بودن موسى ( ع ) از كتاب آسمانى ، امرى قطعى بوده و هيچ ترديدى در آن روا نيست .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من لقائه
برداشت بالا، بر اين اساس است كه «لقاء» مصدر مضاف به مفعول بوده و فاعل اش - كه موسى است - محذوف باشد. بنابراين، مرجع ضمير در «لقائه» واژه «الكتاب» است. امكان دارد كه «لقاء» به ضمير فاعلى اضافه شده و مفعول اش محذوف باشد كه در
اين صورت، مرجع ضمير در «لقائه» خود حضرت موسى(ع) خواهد بود.
8 - كتاب آسمانى موسى ، هدايت كننده قوم بنى اسرائيل بود .
و جعلنه هدًى لبنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، برخوردار از كتاب آسمانى ( تورات ) و شريعت مستقل و جدا از شريعت الهى پيشين
و ءاتينهما الكتب
دريافت كتاب آسمانى، مى تواند حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 121 - 3
3 - نجات موسى و هارون ( عليهماالسلام ) و قوم شان از اندوهى بزرگ ، اعطاى كتاب آسمانى و باقى ماندن نام و آوازه نيك آنان ، از پاداش هاى خداوند به ايشان
و نجّينهما و قومهما من الكرب العظيم . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 2
2 - موسى ( ع ) ، از پيامبران صاحب شريعت و كتاب آسمانى
و لقد ءاتينا موسى الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 27 - 7
7 - ذريه ابراهيم ( ع ) از مقام نبوت و كتاب آسمانى ، برخوردار بودند .
و جعلنا فى ذرّيّته النبوّة و الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، برخوردار از كتاب آسمانى ( تورات ) و شريعت مستقل و جدا از شريعت الهى پيشين
و ءاتينهما الكتب
دريافت كتاب آسمانى، مى تواند حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 121 - 3
3 - نجات موسى و هارون ( عليهماالسلام ) و قوم شان از اندوهى بزرگ ، اعطاى كتاب آسمانى و باقى ماندن نام و آوازه نيك آنان ، از پاداش هاى خداوند به ايشان
و نجّينهما و قومهما من الكرب العظيم . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 27 - 3
3 - اسحاق و يعقوب ( ع ) از مقام نبوت و كتاب آسمانى ، برخوردار بودند .
و وهبنا له إسحق و يعقوب و جعلنا فى ذرّيّته النبوّة
از مصداق هاى اتمّ و اكمل ذريه ابراهيم، اسحاق و يعقوب اند كه خداوند به آنها، نبوت و كتاب عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 1
1 - يهود و نصارا ، از جمله امتهايى كه از كتاب آسمانى برخوردار بودند .
الذين ءاتينهم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 36 - 1
1- يهود و نصارا ، از كتاب آسمانى ( تورات و انجيل ) برخوردار بودند .
والذين ءاتينهم الكتب
در اينكه مراد از «الذين . ..» چه كسانى اند چند نظر ابراز شده است: 1- يهود و نصارا ، 2- آنها و مجوس ، 3- مسلمانان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 3 - 10
10 - مردم مكه ، پيش از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) از پيامبرِ صاحبِ كتاب آسمانى محروم بوده اند .
ما أتيهم من نذير من قبلك
به قرينه مكى بودن سوره، احتمال دارد مراد از «هم» در «ما أتاهم من نذير. ..» مكيان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 44 - 4
4 - مشركان مكه ، پيش از قرآن ، از هيچ كتاب آسمانى برخوردار نبودند .
و ما ءاتينهم من كتب يدرسونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 6
6 - يهود و نصارا كتاب آسمانى خويش را به زبان غير عربى تلاوت مى كردند.
و إن كنا عن دراستهم لغفلين
«إن» در جمله «إن كنا» إن مخففه است. «دراست» مصدر و به معناى تلاوت است. «هم» فاعل «دراست» و مفعولش «الكتاب» مى باشد. يعنى «همانا ما از خواندن كتاب آسمانى توسط اهل كتاب غافل بوديم». اين بدان معناست كه ما متوجه محتواى قرائت آنان نبوديم و لذا حقايق آن را درك نمى كرديم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 157 - 1
1 - مشركان ، فاقد دليل و كتاب آسمانى ، بر درستى عقايدشان
فأتوا بكتبكم إن كنتم صدقين
امر «فأتوا» براى تعجيز است; يعنى، مشركان از آوردن كتاب آسمانى بر درستى عقايد خود ناتوان اند و چنين كتابى را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 4
4 - نزول كتاب آسمانى بر دو طايفه غير عرب (يهود و نصارا) قبل از نزول قرآن
إنما أنزل الكتب على طائفتين من قبلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 4،5
4 - قطعى بودن نزول كتاب آسمانى بر موسى ( ع ) جايى براى ترديد در نزول وحى بر پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) باقى نمى گذارد .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من لقائه
برداشت بالا، با توجه به دو نكته زير است: 1- انتخاب موسى(ع) از ميان پيامبران پيشين، براى استدلال به آن، جهت حقانيت پيامبر بعدى، احتمال دارد به خاطر مقبول بودن ايشان نزد همه پيروان اديان آسمانى باشد. 2- مرجع ضمير در «لقائه» احتمال دارد به قرآن برگردد كه از محتواى كلام و آيه سه استفاده مى شود و «فاء» در «فلاتكن» تفريعى است.
5 - نزول كتابى آسمانى بر موسى ( ع ) ، دليلى بر حقانيت و تحقق لقاءاللّه است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا. .. و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من
احتمال دارد - به قرينه سياق - مراد از «لقاء»، روز قيامت و معاد باشد و مرجع ضمير در «لقائه» واژه «بعث» باشد كه مستفاد از آيه هاى ده و چهارده است. بنابراين، معنا چنين مى شود: «تو در لقاى ربّ - كه قرآن درباره آن سخن گفته - ترديدى به خود راه نده! چرا كه قرآن - حاوى مسأله لقاى ربّ - نازل شده از ناحيه كسى است كه تورات را به موسى(ع) داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 4
4 - نزول كتاب آسمانى بر دو طايفه غير عرب (يهود و نصارا) قبل از نزول قرآن
إنما أنزل الكتب على طائفتين من قبلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 45 - 5
5 - نياز نسل عصر بعثت به پيامبر و كتاب آسمانى جديد
و لكنّا أنشأنا قرونًا فتطاول عليهم العمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 2
2 - كتاب آسمانى موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ( تورات ) ، برخوردار از پيام ها و مضامينى بسيار روشن و قابل فهم براى همگان
و ءاتينهما الكتب المستبين
«مستبين» به معناى «مبين» (روشن و روشنگر) است و «سين» و «تا» در آن براى تأكيد و مبالغه است; يعنى، بسيار روشن و روشنگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 2
2 - كتاب آسمانى موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ( تورات ) ، برخوردار از پيام ها و مضامينى بسيار روشن و قابل فهم براى همگان
و ءاتينهما الكتب المستبين
«مستبين» به معناى «مبين» (روشن و روشنگر) است و «سين» و «تا» در آن براى تأكيد و مبالغه است; يعنى، بسيار روشن و روشنگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 6
6 - يهود و نصارا كتاب آسمانى خويش را به زبان غير عربى تلاوت مى كردند.
و إن كنا عن دراستهم لغفلين
«إن» در جمله «إن كنا» إن مخففه است. «دراست» مصدر و به معناى تلاوت است. «هم» فاعل «دراست» و مفعولش «الكتاب» مى باشد. يعنى «همانا ما از خواندن كتاب آسمانى توسط اهل كتاب غافل بوديم». اين بدان معناست كه ما متوجه محتواى قرائت آنان نبوديم و لذا حقايق آن را درك نمى كرديم.
كتاب خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 17
17 - امام باقر ( ع ) به سعد الخير نوشت : . . . « و كان من نبذهم الكتاب إن اقاموا حروفه و حرفوا حدوده فهم يروونه و لايرعونه . . . و كان من نبذهم الكتاب ان ولّوه الذين لايعلمون فاوردوهم الهوى و اصدروهم الى الردى و غيّروا عرى الدين ;
از مواردى كه آنان (اهل كتاب) كتاب الهى را پشت سر انداختند، اين بود كه: ظاهر كتاب را حفظ كردند و حدود آن را تحريف نمودند; و ظاهر آن را نقل مى كردند و به آن عمل نمى كردند . .. و از موارد ديگر پشت سر انداختن كتاب توسط آنان اين بود كه كسانى را متولى كتاب مى كردند كه از كتاب خدا چيزى نمى دانستند و در نتيجه مردم را به هواى خويش سوق داده آنان را به پستى مى كشاندند و دستگيره هاى دين را تغيير مى دادند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 43 - 14
14- « عن أبى عبدالله ( ع ) : . . . علم الكتاب والله كلّه عندنا ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: . .. به خدا سوگند! تمام علم كتاب در نزد ما (ائمه) هست».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 16 - 1
1 - قرآن ، كتاب خداست ، نه ساخته ذهن بشر .
قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرءان . .. قل لو شاء اللّه ما تلوته عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 17 - 4
4 - قرآن ، كتاب خداوند است .
أو كذّب بأيته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 27 - 5
5- « كتاب پروردگار » ، عنوانى براى قرآن در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
كتاب ربّك
كتاب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 59 - 14
14 - اطلاعات موجود در «كتاب مبين» روشن و به دور از هر گونه ابهام است.
و لا رطب و لا يابس إلا فى كتب مبين
در لسان العرب آمده است: «بان الشى بياناً: إتضح . .. و كذلك أبان الشى و هو مبين». مبين يعنى روشن و خالى از ابهام.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 61 - 8
8 - همه موجودات زمين و آسمان - از كوچكترين آنها تا بزرگترينشان - در منظر خدا و احاطه علمى او بوده و در كتابى روشن درج شده اند .
و ما يعزب عن ربك من مثقال ذرة فى الأرض و لا فى السماء و لا أصغر من ذلك و لا أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 18
18 - اشياى بزرگ و كوچك عالم ، در كتاب مبين الهى ثبت اند .
و لا أصغر من ذلك و لا أكبر إلاّ فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 6 - 6
6- نام و نشان هر جنبنده ، مقدار و نوع روزى آن و نيز مكانى كه بايد در آن روزى داده شود ، در كتابى ثبت شده است .
و ما من دابّة. .. كل فى كتب
مضاف اليه كلمه «كل» محذوف است و جمله هاى پيشين گوياى آن است; يعنى: «كل دابة و ما يتعلق بها فى كتاب مبين»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 59 - 13
13 - كتاب مبين، مركز اطلاعات جامع درباره تمامى موجودات هستى و تحولات آنهاست.
و ما تسقط . .. و لا رطب و لا يابس إلا فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 20
20 - « كتاب مبين » ، مركز اطلاعات همه موجودات است .
و لا أصغر من ذلك و لا أكبر إلاّ فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 75 - 3
3 - همه امور هستى ( آشكار و پنهان آن ) ، ثبت شده در كتابى روشن و خالى از ابهام در نزد خداوند
و ما من غائبة فى السماء و الأرض إلاّ فى كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 21
21 - اطلاعات موجود در « كتاب مبين » اطلاعاتى واضح و روشن است .
إلاّ فى كتب مبين
«مبين» (صفت «كتاب») به چيزى گفته مى شود كه خالى از هرگونه ابهام باشد. ذكر اين صفت براى كتاب، مى تواند از اين جهت باشد كه آنچه در كتاب هست، روشن و واضح مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 6 - 7
7- كتابى كه خداوند در آن احوال موجودات را ثبت كرده ، كتابى روشن و مندرجات آن بى ابهام است .
كل فى كتب مبين
كتاب مكنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 78 - 5
5 - « عن عبدالرحيم القيصر عن أبى عبداللّه . . . قال : إنّ اللّه خلق القلم . . . ثمّ قال للقلم اكتب . . .فكتب القلم فى رقّ أشدّ بياضاً من الفضة و أصفى من الياقوت ثمّ طواه فجعله فى ركن العرش فهو الكتاب المكنون . . . ;
عبدالرحيم القيصر از امام صادق(ع) روايت نموده كه فرمود: خداوند، قلم را آفريد . .. سپس به قلم دستور داد بنويس ... پس قلم در ورقى سفيدتر از نقره و صاف تر از ياقوت نوشت ... سپس خداوند آن را درهم پيچيد و در پايه عرش قرار داد و اين همان كتاب مكنون است...».
كتاب هدايت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 9
9 - روشنى و روشنى بخشى، ويژگى لازم براى كتاب هدايت است.
الكتب الذى جاء به موسى نورا و هدى للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 3،4
3 - خداوند پيش از نزول عذاب بر مردم مدين با ارسال شعيب و ابلاغ پيام هاى خويش بر آنان اتمام حجت كرد .
لقد أبلغتكم رسلت ربى و نصحت لكم
4 - شعيب ( ع ) هنگام خروجش از ميان مردم مدين ، اتمام حجت الهى بر آنان را به ايشان گوشزد كرد .
فتولى عنهم و قال يقوم لقد أبلغتكم رسلت ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 6
6- شعيب ( ع ) پس از اتمام حجت بر مردم و لجاجت پيشگى آنان ، در انتظار سرنوشت شوم آنان بود .
وارتقبوا إنى معكم رقيب
«رقيب» در آيه شريفه به معناى منتظر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 15،17
15 - بينه ارائه شده به مردم مدين ، از ناحيه خداوند و براى تربيت و رشد آنان بوده است .
قد جاءتكم بينة من ربكم
برداشت فوق با توجه به كلمه «رب»، كه به معناى رشد دهنده و تربيت كننده است، استفاده شده است.
17 - هلاكت اقوام مشرك و فسادگر پيشين و رهايى موحدان آن اقوام از عذاب هاى دنيوى ، دليلى روشنگر فراسوى قوم شعيب
قد جاءتكم بينة من ربكم
برخى به قرينه آيات گذشته، برآنند كه مراد از «بينة» در آيه مورد بحث سرگذشت اقوامى است كه مشركانشان بر اثر شركورزى، تكذيب انبيا و ابتلا به فسادهاى اجتماعى، به عذاب گرفتار آمدند و موحدان صلاح پيشه از آن عذابها رهايى يافتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 10
10 - شعيب ( ع ) از مؤمنان و كافران قوم خويش خواست با وانهادن داورى به خداوند از تعرض به يكديگر پرهيز كنند .
إن كان طائفة منكم ءامنوا . .. و طائفة لم يؤمنوا ... فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا
برداشت فوق بر اين اساس است كه خطاب در «فاصبروا» علاوه بر مؤمنان متوجه كافران نيز باشد. در اين صورت مراد از صبر در «فاصبروا» عدم تعرض به يكديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 29
29- « عن أبى عبدالله ( ع ) فى قول الله : « إنى أراكم بخير » قال : كان سعرهم رخيصاً ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خدا كه فرموده: «إنى أراكم بخير» روايت شده است: قيمت اجناس در بين آنان ارزان بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 3
3- مردم مدين ، نماز ها و عبادت هاى شعيب ( ع ) را مورد تمسخر و استهزاى خويش قرار مى دادند .
أصلوتك تأمرك أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
استفهام در جمله «أصلوتك . ..» به داعى استهزا و تمسخر ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 1
1- خداوند ، در پى اصرار مردم مدين بر شركورزى و نپذيرفتن تعاليم شعيب ( ع ) ، آنان را به عذابى سخت گرفتار ساخت .
و لما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم شعيب است. اضافه آن به ضمير «نا» حكايت از بزرگى آن عذاب دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 24
24 - شعيب ( ع ) ، مردم خويش را از فسادگرى در زمين نهى كرد .
و لاتفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 85 - 6
6- شعيب ( ع ) ، مردم خويش را از فسادگرى در سراسر پهنه گيتى برحذر داشت .
و لاتعثوا فى الأرض مفسدين
«عُثو» (مصدر لاتعثوا) به معناى فسادگرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 12
12 - مردم مدين ، رويكردى تبهكارانه و فسادبرانگيز داشته اند .
و لاتعثوا فى الأرض مفسدين
ذكر نهى «لاتعثوا» در نخستين دعوت شعيب(ع) و به همراه دعوت به توحيد و آخرت، احتمال دارد به خاطر اين بوده است كه آنان، مفسد بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 1
1- مردم مدين ، از درك كردن و فهميدن بسيارى از تعاليم شعيب ( ع ) محروم بوده و بدان اعتراف مى كردند .
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 11
11 - جمعيت بيشتر ، امكانات برتر و قدرت فزونتر قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين در مقايسه با منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 21
21 - ابتلاى قوم شعيب به كمفروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، بارزترين انحراف اجتماعى - اقتصادى آنان بود .
فأوفوا الكيل و الميزان و لا تبخسوا الناس أشياءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 21
21 - ابتلاى قوم شعيب به كمفروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، بارزترين انحراف اجتماعى - اقتصادى آنان بود .
فأوفوا الكيل و الميزان و لا تبخسوا الناس أشياءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 6
6- پايبندى به آداب و رسوم پدران و نياكان ، دليل و انگيزه قوم شعيب در پرستش معبود هاى دروغين
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
مراد از «ما» در «ما يعبد . ..» بتها و معبودهاست. توصيف آنها با جمله «يعبد آباؤنا» بيانگر علت اصرار آنان بر تمسك به بتهاست. بنابراين مفاد عبارت «أن نترك ...» چنين است: ما بتها را ترك نمى كنيم; زيرا پدرانمان آنها را مى پرستيدند و همچنان به پرستش آنها ادامه مى دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 23 - 5
5 - دامدارى ، شغل اصلى مردم مدين در زمان ورود موسى ( ع ) به آن سرزمين
وجد عليه أُمّة من الناس يسقون
جمعيت انبوه چوپانان براى آب دادن به دام ها، نشان دهنده مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 1،2،3،5
1- مردم مدين ، از درك كردن و فهميدن بسيارى از تعاليم شعيب ( ع ) محروم بوده و بدان اعتراف مى كردند .
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
2- منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
3- مردم مدين ، بسيارى از تعاليم شعيب ( ع ) را ، سخنانى سخيف و بى فايده مى شمردند و شايسته اعتنا كردن نمى دانستند .
ما نفقه كثيرًا مما تقول
مراد از جمله «ما نفقه . ..» (بسيارى از سخنانت را نمى فهميم) مى تواند معناى حقيقى آن باشد; يعنى، واقعاً توان درك تعاليم تو را نداريم، مسأله توحيد براى ما لاينحل است، محدود دانستن مالك در تصرف اموال خويش قابل هضم نيست و ... و مى تواند كنايه از نامعقول بودن و نا به جا و بى ثمر بودن باشد; يعنى، پيامهاى تو آن قدر سخيف است كه شايسته تأمّل كردن و فهميدن و عمل كردن نيست. برداشت فوق، ناظر به احتمال دوم است.
5- مردم مدين ، نفوذ پيام هاى شعيب ( ع ) در مردم و پياده كردن رسالتهايش در جامعه را ، نامحتمل شمردند .
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول و إنا لنريك فينا ضعيفًا
جمله «ما نفقه . ..» به ضميمه «و إنا لنراك ...» در حقيقت استدلالى است بر نامحتمل دانستن موفقيت شعيب(ع). مردم مدين با جمله هاى فوق، بيان مى دارند كه: آنان سخنان شعيب(ع) را درك نمى كنند و به آنها اعتنايى ندارند تا به او رايش پيدا كنند. و خود او نيز توان و قدرتى ندارد تا با قوّه قهريه، افكار و آرايش را بر مردم تحميل كند. بنابراين راهى براى موفقيت او نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 9
9- خاندان شعيب ، قبيله اى شايسته احترام در نزد مردم مدين
لولا رهطك لرجمنك
«رهط» به گروه و دسته اى گفته مى شود كه از ده نفر تجاوز نكند و آن گاه كه به كلمه اى همانند رجل اضافه شود (رهط الرجل) به معناى قبيله ، قوم و خاندان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 2
2- شعيب ( ع ) از مردم خويش خواست با در نظر گرفتن عزت و شكوه خداوند ، معارف و احكام الهى را بپذيرند .
أرهطى أعزّ عليكم من الله
با توجه به اينكه جمله «أرهطى أعزّ . ..» پاسخ شعيب(ع) در برابر «لولا رهطك ...» است، مى توان گفت: مقصود او اين است كه اگر به خاطر عزت خاندانم مرا سنگسار نمى كنيد، چرا عزت و شكوه خداوند را - كه از هر كسى عزتمندتر است - در نظر نمى آوريد و غير او را پرستش مى كنيد و ....
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 14،15،17
14- شعيب ( ع ) شخصيتى با درايت و راه يافته حتى در ديدگاه كافران قوم خويش
إنك لأنت الحليم الرشيد
از معانى «حِلم» عقل و درايت است و «حليم» در جمله فوق، از آن مشتق شده است. «الرشيد» به معناى راه يافته و هدايت شده است. قابل ذكر است كه مقصود مردم مدين از هدايت يافتگى شعيب(ع)، هدايت در امور اجتماعى و اخلاقى و مانند آنهاست.
15- شعيب ( ع ) ، حتى در ميان كافران قومش ، به دارا بودن اخلاق نيكو شهرت داشت .
إنك لأنت الحليم الرشيد
17- مردم مدين ، مبارزه شعيب ( ع ) با پرستش خدايان اهل شرك را ، خلاف درايت و رشد او مى شمردند .
أو أن نفعل فى أمولنا ما نشؤا إنك لأنت الحليم الرشيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 1
1- مردم مدين ، به مخالفت با شعيب ( ع ) برخاسته و با او عداوت و دشمنى كردند .
لايجرمنّكم شقاقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 6،11
6- شعيب ( ع ) ، در ديدگاه مردم مدين مستحق كيفر و مجازات و سنگسار شدن بود .
و لولا رهطك لرجمنك
11- مردم مدين ، شعيب ( ع ) را به خاطر مبارزه اش عليه شركورزى و بى عدالتى ، فاقد كرامت دانسته و شايسته احترام نمى شمردند .
و ما أنت علينا بعزيز
«عزيز» به معناى محترم و بزرگوار و نيز به معناى شكست ناپذير مى باشد. مراد از آن در آيه شريفه معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 1
1- مردم مدين در عصر شعيب ( ع ) ، خداوند را كاملاً به فراموشى سپرده و از شكوه و عزت او غافل بودند .
أرهطى أعزّ عليكم من الله واتخذتموه ورآءكم ظهريًّا
«ظهرىّ» به چيزى گفته مى شود كه آدمى آن را به پشت سر مى اندازد و كنايه از چيز فراموش شده اى است كه اعتنايى به آن نمى شود و از آن جايى كه جمله «اتخذتموه ورآءكم»، (خداوند را پشت سر انداختيد) نيز كنايه از «خدا را فراموش كرديد» مى باشد، كلمه «ظهريّاً» حال مؤكده خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 10
10- عزت و احترام قبيله شعيب در نزد مردم مدين ، مانع آنان از كيفر دادن و سنگسار كردن آن حضرت
و لولا رهطك لرجمنك
از آن جا كه مردم مدين تصريح مى كنند كه شعيب(ع) در ميان آنان ضعيف است، معلوم مى شود مقصود آنان از «لولا رهطك» اين معنا نيست كه آنان توان مقابله با خاندان او را ندارند; بلكه - به قرينه «ما أنت علينا بعزيز» و «أرهطى أعز. ..» در آيه بعد - مراد از «لولا رهطك»، «لولا عزة قومك و كرامتهم عندنا ...» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 3
3 - تكذيب كنندگان شعيب ( ع ) ، خود به فرجام زيانبارى كه براى مؤمنان پيش بينى مى كردند ، گرفتار شدند .
لئن اتبعتم شعيباً إنكم إذاً لخسرين . .. الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
حصرى كه از ضمير فصل استفاده مى شود حصر قلب است. يعنى بيان مى كند كه پندار كفرپيشگان (زيانكارى مؤمنان) باطل است و خود آنان زيانكار هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 21
21 - ابتلاى قوم شعيب به كمفروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، بارزترين انحراف اجتماعى - اقتصادى آنان بود .
فأوفوا الكيل و الميزان و لا تبخسوا الناس أشياءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 17
17- كم فروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، رفتارى شايع در ميان قوم شعيب
و لاتنقصوا المكيال و الميزان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 8
8- پايبندى جوامع به آرا و آداب باطل پيشينيان ، مانع بروز انديشه هاى نو و برحق در ميان آنان است .
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 3،4،5،6،11
3- مردم مدين ، بسيارى از تعاليم شعيب ( ع ) را ، سخنانى سخيف و بى فايده مى شمردند و شايسته اعتنا كردن نمى دانستند .
ما نفقه كثيرًا مما تقول
مراد از جمله «ما نفقه . ..» (بسيارى از سخنانت را نمى فهميم) مى تواند معناى حقيقى آن باشد; يعنى، واقعاً توان درك تعاليم تو را نداريم، مسأله توحيد براى ما لاينحل است، محدود دانستن مالك در تصرف اموال خويش قابل هضم نيست و ... و مى تواند كنايه
از نامعقول بودن و نا به جا و بى ثمر بودن باشد; يعنى، پيامهاى تو آن قدر سخيف است كه شايسته تأمّل كردن و فهميدن و عمل كردن نيست. برداشت فوق، ناظر به احتمال دوم است.
4- شعيب ( ع ) در نظر مردم مدين ، به خاطر نداشتن پشتيبان و ياور ، ضعيف و ناتوان بود .
و إنا لنريك فينا ضعيفًا
كلمه «فينا» (در ميان ما) گوياى اين است كه مردم مدين حضرت شعيب(ع) را در قياس با مخالفانش ناتوان مى شمردند; نه اينكه او را شخصى ضعيف و ناتوان بدانند و لذا در برداشت «به خاطر نداشتن ياور» آورده شد.
5- مردم مدين ، نفوذ پيام هاى شعيب ( ع ) در مردم و پياده كردن رسالتهايش در جامعه را ، نامحتمل شمردند .
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول و إنا لنريك فينا ضعيفًا
جمله «ما نفقه . ..» به ضميمه «و إنا لنراك ...» در حقيقت استدلالى است بر نامحتمل دانستن موفقيت شعيب(ع). مردم مدين با جمله هاى فوق، بيان مى دارند كه: آنان سخنان شعيب(ع) را درك نمى كنند و به آنها اعتنايى ندارند تا به او رايش پيدا كنند. و خود او نيز توان و قدرتى ندارد تا با قوّه قهريه، افكار و آرايش را بر مردم تحميل كند. بنابراين راهى براى موفقيت او نيست.
6- شعيب ( ع ) ، در ديدگاه مردم مدين مستحق كيفر و مجازات و سنگسار شدن بود .
و لولا رهطك لرجمنك
11- مردم مدين ، شعيب ( ع ) را به خاطر مبارزه اش عليه شركورزى و بى عدالتى ، فاقد كرامت دانسته و شايسته احترام نمى شمردند .
و ما أنت علينا بعزيز
«عزيز» به معناى محترم و بزرگوار و نيز به معناى شكست ناپذير مى باشد. مراد از آن در آيه شريفه معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 10
10- سيطره خداوند بر رفتارها ، عزت و شكوه برتر او و ضرورت احساس حضور در پيشگاه او ، پاسخ شعيب ( ع ) به سخنان نا به جا و نارواى مردم مدين
و إنا لنريك فينا ضعيفًا . .. قال يقوم أرهطى أعزّ عليكم من الله... إن ربى بما ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 2
2- رسالت شعيب ( ع ) در محدوده مردم مدين بود .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 3
3 - رسالت شعيب ( ع ) ، در محدوده شهر مدين بود .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 78 - 3
3- « قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) : إن مدين و أصحاب الأيكة أُمتان بعث الله إليهما شعيباً ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: مدين و اصحاب الأيكة دو امت بودند كه خدا حضرت شعيب(ع) را به سوى آنان مبعوث گردانيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 9،15،17،18،19
9- قوم شعيب ، مردمى مشرك و روى گردان از پرستش خداوند
اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
15- شعيب ( ع ) ، با آگاه ساختن قوم خويش به نبود معبودى جز خدا ، آنان را به توحيد و ترك شرك دعوت كرد .
قال يقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
17- كم فروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، رفتارى شايع در ميان قوم شعيب
و لاتنقصوا المكيال و الميزان
18- قوم شعيب ، برخوردار از نعمت هاى الهى و بهره مند از مكنت و دارايى
إنى أريكم بخير
رؤيت (مصدر أرى) به معناى ديدن و مشاهده كردن است. «باء» در «بخير» براى ملابست مى باشد. مراد از «خير» - به دليل جمله قبل (لاتنقصوا ...) - وسعت روزى و مال و ثروت است. در نتيجه معنا چنين مى شود: شما داراى مال و ثروتيد، پس بهانه اى نيست كه به كم فروشى و مانند آن روى آوريد.
19- قوم شعيب ، على رغم برخوردارى از مكنت و دارايى و بى نيازى در گذران زندگى ، به كلاه بردارى و كم فروشى روى آورده بودند .
لاتنقصوا . .. إنى أريكم بخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 1،6
1- مردم مدين ، به مخالفت با شعيب ( ع ) برخاسته و با او عداوت و دشمنى كردند .
لايجرمنّكم شقاقى
6- قوم لوط پيش از قوم شعيب مى زيسته و ميان آنها فاصله زمانى زيادى نبوده است .
و ما قوم لوط منكم ببعيد
دور نبودن قوم لوط از قوم شعيب - كه جمله «و ما قوم لوط . ..» حكايت از آن دارد - مى تواند ناظر به قرب مكانى باشد و نيز مى تواند ناظر به قرب زمانى باشد. تصريح نكردن آيه شريفه به يكى از دو مورد ، نشانه آن است كه هر دو لحاظ، مورد نظر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 3،5
3- مردم مدين ، بسيارى از تعاليم شعيب ( ع ) را ، سخنانى سخيف و بى فايده مى شمردند و شايسته اعتنا كردن نمى دانستند .
ما نفقه كثيرًا مما تقول
مراد از جمله «ما نفقه . ..» (بسيارى از سخنانت را نمى فهميم) مى تواند معناى حقيقى آن باشد; يعنى، واقعاً توان درك تعاليم تو را نداريم، مسأله توحيد براى ما لاينحل است، محدود دانستن مالك در تصرف اموال خويش قابل هضم نيست و ... و مى تواند كنايه از نامعقول بودن و نا به جا و بى ثمر بودن باشد; يعنى، پيامهاى تو آن قدر سخيف است كه شايسته تأمّل كردن و فهميدن و عمل كردن نيست. برداشت فوق، ناظر به احتمال دوم است.
5- مردم مدين ، نفوذ پيام هاى شعيب ( ع ) در مردم و پياده كردن رسالتهايش در جامعه را ، نامحتمل شمردند .
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول و إنا لنريك فينا ضعيفًا
جمله «ما نفقه . ..» به ضميمه «و إنا لنراك ...» در حقيقت استدلالى است بر نامحتمل دانستن موفقيت شعيب(ع). مردم مدين با جمله هاى فوق، بيان مى دارند كه: آنان سخنان شعيب(ع) را درك نمى كنند و به آنها اعتنايى ندارند تا به او رايش پيدا كنند. و خود او نيز توان و قدرتى ندارد تا با قوّه قهريه، افكار و آرايش را بر مردم تحميل كند. بنابراين راهى براى موفقيت او نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 2
2- نااميدى و يأس شعيب ( ع ) از ايمان آوردن كفرپيشگان مردم مدين
اعملوا على مكانتكم . .. سوف تعلمون ... وارتقبوا
جمله هايى نظير «هرچه از دستتان برمى آيد كوتاهى نكنيد ، بر مواضع ناصوابتان بمانيد ، به زودى خواهيد دانست و منتظر باشيد» سخنانى است كه آدمى پس از يأس و نااميدى ، به زبان مى آورد. گفتنى است كه: «ارتقاب» (مصدر ارتقبوا) به معناى انتظار كشيدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 7،11،12،13
7- كفرپيشگان قوم شعيب ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
11- كفرپيشگان قوم شعيب ، بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك گشتند .
فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«جثوم» (مصدر جاثمين) به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى آن را به معناى فرو افتادن بر سينه دانسته اند (لسان العرب).
12- صيحه و غرشى كه مردم مدين را فرا گرفت ، توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از آنان سلب كرد .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«فى ديارهم» متعلق به «جاثمين» است و دلالت بر اين دارد كه: قوم شعيب در خانه هايشان به هلاكت رسيدند. بيان اين معنا حكايت از آن دارد كه صيحه و غرّش مهيب، آن چنان بود كه مردم مدين نتوانستند از خانه ها - كه طبعاً آدمى در اين موارد آن را ترك مى كند - بيرون آيند.
13- كفرپيشگان قوم شعيب ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند .
فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«أصبحوا» مى تواند به معناى «دخلوا فى الصباح» (به صبح وارد شدند) باشد و نيز مى تواند به معناى «صاروا» (شدند و گشتند) باشد. بر اساس معناى نخست، جمله «فأصبحوا» دلالت مى كند كه هلاكت قوم شعيب در آغاز صبحدم بوده است و صيحه و غرش - به قرينه «فاء» در «فأصبحوا» - پيش از صبح; يعنى، در شب تحقق يافته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 1
1- عذاب نازل شده بر مردم مدين ، موجب نابودى آنان و از ميان رفتن آثار زندگانى در ديار ايشان شد .
كأن لم يغنوا فيها
«غنىً» (مصدر لم يغنوا) به معناى اقامت كردن و سكنى گزيدن است. ضمير در «فيها» به «ديار» در آيه قبل برمى گردد و جمله «كأن لم يغنوا فيها»; يعنى، گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند و اين كنايه از نابودى آن ديار و محو شدن آثار زندگانى در آن جاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 1
1- داستان اقوامى چون فرعونيان ، قوم نوح ، هود ، صالح ، لوط و شعيب ( ع ) ، از داستان هاى مهم تاريخ بشرى است .
ذلك من أنباء القرى
«أنباء» جمع نبأ است و نبأ - چنان چه در مفردات راغب آمده - به خبرى گفته مى شود كه داراى فايده بزرگ است. «قرى» (جمع قرية) به معناى آباديهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 2
2 - انكار رسالت شعيب ( ع ) و متهم شدن او به دروغ گويى از سوى مردم مدين
فقد كذّبت . .. و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 5،12
5 - شعيب ( ع ) ، دل سوزِ مردم مدين بود و با آنان ، رابطه عاطفى و مهربانانه داشت .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا فقال يقوم
احتمال دارد كه «أخاهم»، براساس روابط خويشاوندى، گفته شده باشد و احتمال دارد كه كنايه از شفقّت و برخورد برادرانه او با مردم مدين باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال دوم است.
12 - مردم مدين ، رويكردى تبهكارانه و فسادبرانگيز داشته اند .
و لاتعثوا فى الأرض مفسدين
ذكر نهى «لاتعثوا» در نخستين دعوت شعيب(ع) و به همراه دعوت به توحيد و آخرت، احتمال دارد به خاطر اين بوده است كه آنان، مفسد بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 2،3،4
2 - به دنبال تكذيب شعيب ( ع ) از سوى مردم مدين ، زلزله اى هلاكت بار ، آنان را فراگرفت و از پا درآورد .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
3 - عذاب زلزله قوم شعيب ، چنان بود كه با رخداد آن ، مردم مدين ، بى درنگ از پا درآمدند .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا
عطف «أصبحوا» با «فاء» - كه براى عدم تراخى است - بر «أخذتهم» دلالت بر هلاكت بى درنگ مى كند. گفتنى است. «أصبحوا» احتمال دارد به معناى «صاروا» باشد و احتمال دارد به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابر احتمال نخست، نكته ياد شده قابل استفاده است.
4 - زلزله مدين ، در شب رخ داد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
احتمال دارد كه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابراين، زلزله، در شب اتفاق افتاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 45 - 7
7 - بيان سرگذشت اهل مدين از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مردم - با اين كه خود آن حضرت در ميان مدينيان اقامت نداشت - نشانه ديگرى بر رسالت آن حضرت است .
و ما كنت ثاويًا فى أهل مدين تتلوا عليهم ءايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 17،19
17- كم فروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، رفتارى شايع در ميان قوم شعيب
و لاتنقصوا المكيال و الميزان
19- قوم شعيب ، على رغم برخوردارى از مكنت و دارايى و بى نيازى در گذران زندگى ، به كلاه بردارى و كم فروشى روى آورده بودند .
لاتنقصوا . .. إنى أريكم بخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 85 - 3،4
3- كم فروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، بارزترين انحراف اقتصادى قوم شعيب
و يقوم أوفوا المكيال و الميزان بالقسط
4- شعيب ( ع ) ، از قوم خويش خواست تا به هنگام خريد ، اجناس مردم را كم تعدادتر و كم ارزش تر از آنچه هست ، جلوه ندهند .
و لاتبخسوا الناس أشياءهم
«بخس»; يعنى، كم كردن و عيب گرفتن (المصباح المنير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 2
2- منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 21
21- قوم شعيب ، مردمى برخوردار از نعمتِ فهم و درايت
إنى أريكم بخير
جمله «إنى أراكم بخير» را مى توان تعليل براى «اعبدوا الله . ..» نيز دانست. بر اين مبنا، مراد از «خير» عقل و درايت است; زيرا تعليل گرايش به يكتاپرستى با داشتن عقل و درايت، سازگار است. در نتيجه حاصل معناى «اعبدوا الله ... إنى أراكم بخير» چنين مى شود: شما برخوردار از عقل و خرد هستيد، پس به يكتاپرستى روى آوريد. از شما به دور است كه مشرك باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 6
6- پايبندى به آداب و رسوم پدران و نياكان ، دليل و انگيزه قوم شعيب در پرستش معبود هاى دروغين
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
مراد از «ما» در «ما يعبد . ..» بتها و معبودهاست. توصيف آنها با جمله «يعبد آباؤنا» بيانگر علت اصرار آنان بر تمسك به بتهاست. بنابراين مفاد عبارت «أن نترك ...» چنين است: ما بتها را ترك نمى كنيم; زيرا پدرانمان آنها را مى پرستيدند و همچنان به پرستش آنها ادامه مى دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 1
1 - مردم مدين ، رسالت شعيب ( ع ) را نپذيرفتند و او را تكذيب كردند .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا . .. فكذّبوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 1،4
1- شعيب ( ع ) از سر تهديد و هشدار ، از كفرپيشگان لجوج خواست تا همچنان بر مواضع نادرستشان پافشارى كنند .
و يقوم اعملوا على مكانتكم
4- شعيب ( ع ) ، كفرپيشگان قومش را به عذابى خواركننده هشدار داد .
سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه . .. وارتقبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 8
8- شعيب ( ع ) با بيان سيطره خداوند بر رفتار كفرپيشگان مدين ، تهديد هاى آنان را به هيچ انگاشت .
لولا رهطك لرجمنك . .. إن ربى بما تعملون محيط
چنان چه مراد از احاطه خدا بر اعمال، سيطره و حاكميت او بر اعمال باشد، هدف شعيب(ع) از آوردن «ربّى»، «إن ربى . ..» و
نگفتن «إن الله ...» اين است كه چون اعمال شما در سيطره خداست و او رب و مدبر من است، اجازه نخواهد داد بر من غلبه كنيد و اگر غلبه نيز كرديد، آن را در راستاى تدبير و تربيت من قرار مى دهد; پس در هر حال مرا از تهديدهاى شما باكى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 5
5- مردم مدين ، شعيب ( ع ) را به دروغ گويى در ادعاى نبوت و رسالت متهم مى كردند .
سوف تعلمون . .. من هو كذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 2
2 - انكار رسالت شعيب ( ع ) و متهم شدن او به دروغ گويى از سوى مردم مدين
فقد كذّبت . .. و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 18،19
18- قوم شعيب ، برخوردار از نعمت هاى الهى و بهره مند از مكنت و دارايى
إنى أريكم بخير
رؤيت (مصدر أرى) به معناى ديدن و مشاهده كردن است. «باء» در «بخير» براى ملابست مى باشد. مراد از «خير» - به دليل جمله قبل (لاتنقصوا ...) - وسعت روزى و مال و ثروت است. در نتيجه معنا چنين مى شود: شما داراى مال و ثروتيد، پس بهانه اى نيست كه به كم فروشى و مانند آن روى آوريد.
19- قوم شعيب ، على رغم برخوردارى از مكنت و دارايى و بى نيازى در گذران زندگى ، به كلاه بردارى و كم فروشى روى آورده بودند .
لاتنقصوا . .. إنى أريكم بخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 9
9- جوانان و ميانسالان مردم مدين ، مخاطبان اصلى شعيب ( ع ) در ابلاغ معارف الهى به آنان
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
فعل مضارع «يعبد» حاكى است كه مقصود از «آباؤنا» تنها نسلهاى پيشين مخاطبان نيست; بلكه پدران فعلى آنان كه زنده هستند نيز مورد نظر مى باشد. بنابراين مخاطبان طبعاً جوانان و ميانسالان خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 12
12- شعيب ( ع ) ، على رغم آلودگى جامعه اش به حرام خوارى ، از روزى حلال و نيكو بهره مند بود .
يقوم أوفوا المكيال و الميزان . .. و رزقنى منه رزقًا حسنًا
از اينكه شعيب(ع) مبادلات و معاملات مردم مدين را ظالمانه خواند و آن گونه درآمدها را ناپسند شمرد و سپس فرمود: من از روزى نيكو برخوردار هستم ، مى توان اين احتمال را موجّه دانست كه مراد از «رزقاً حسناً» روزيهاى مادى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 2
2- منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 7
7- مردم مدين ، به وجود خداوند معتقد بودند .
قال يقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 8
8 - مردم مدين ، به وجود خداوند معتقد بودند .
يقوم اعبدوا اللّه
از دعوت حضرت شعيب(ع)، به عبادت خدا، استفاده مى شود كه اصل وجود خدا، براى مردم مدين، مسلّم و مُحرَز بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 2
2 - شعيب ( ع ) ، با مردم مدين ، خويشاوندى داشت .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 1
1- مردم مدين ، به مخالفت با شعيب ( ع ) برخاسته و با او عداوت و دشمنى كردند .
لايجرمنّكم شقاقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 6،15،16
6- دعوت به پرستش خداى يكتا ، مهمترين و نخستين پيام شعيب ( ع ) براى مردم مدين بود .
قال يقوم اعبدوا الله
15- شعيب ( ع ) ، با آگاه ساختن قوم خويش به نبود معبودى جز خدا ، آنان را به توحيد و ترك شرك دعوت كرد .
قال يقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
16- شعيب ( ع ) ، از مردم خويش خواست تا از مقدار پيمانه ها و وزنه ها ، نكاهند و از كم فروشى بپرهيزند .
و لاتنقصوا المكيال و الميزان
«مكيال» به معناى پيمانه است. ناقص گذاردن پيمانه، يا به اين است كه آن را كم حجم تر از حد متعارف بسازند يا پيمانه متعارف را پر نكنند. «ميزان» هم به معناى ترازوست. ناقص گذاردن ترازو، يا به اين است كه وزنه هاى مورد استفاده در آن كمتر از حد معمول باشد يا جنس پرداخت شده، كمتر از مقدار وزنه هاى آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 85 - 1،2
1- شعيب ( ع ) ، از مردم خويش خواست تا در فروش اجناس ، پيمانه ها را پر كنند و از وزنه هاى ترازو نكاهند .
و يقوم أوفوا المكيال و الميزان بالقسط
«مكيال»; يعنى «پيمانه» و ايفاى آن به اين است كه گنجايش پيمانه مورد استفاده كمتر از حد متعارف نباشد و تا حد معمول آن پر شود. و ايفاى ميزان به اين است كه مقدار وزنه هاى مورد استفاده، كمتر از حد معمول نباشد و جنس پرداخت شده، كمتر از مقدار وزنه ها نباشد.
2- شعيب ( ع ) ، دعوت كننده مردم به برقرار ساختن قسط و عدالت در معاملات خويش
و يقوم أوفوا المكيال و الميزان بالقسط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 3
3- شعيب ( ع ) ، مردم مدين را به استغفار از گناهان ، حركت به سوى خدا و تقرب يافتن به درگاه او فراخواند .
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 2
2- شعيب ( ع ) از مردم خويش خواست با در نظر گرفتن عزت و شكوه خداوند ، معارف و احكام الهى را بپذيرند .
أرهطى أعزّ عليكم من الله
با توجه به اينكه جمله «أرهطى أعزّ . ..» پاسخ شعيب(ع) در برابر «لولا رهطك ...» است، مى توان گفت: مقصود او اين است كه اگر به خاطر عزت خاندانم مرا سنگسار نمى كنيد، چرا عزت و شكوه خداوند را - كه از هر كسى عزتمندتر است - در نظر نمى آوريد و غير او را پرستش مى كنيد و ....
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 10،11
10 - اهل مدين در زمان شعيب داراى آيينى غير الهى
أو لتعودن فى ملتنا
11 - مؤمنان به شعيب ( ع ) پيش از ايمان به وى هم مسلك با مردم مدين در پيروى از آيين غير الهى
أو لتعودن فى ملتنا
عَوْد (مصدر لتعودن) به معناى بازگشتن است. بنابراين «لتعودن» دلالت مى كند كه مؤمنان به شعيب(ع) تا پيش از ايمان به وى با مردم مدين هم مسلك بودند. قابل ذكر است كه اطلاق اين معنا بر شعيب(ع) از باب تغليب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 11
11- شعيب ( ع ) ، واسطه شمول رحمت خداوند بر توبه كنندگان قومش
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربى رحيم ودود
چون خطاب در «استغفروا ربكم» متوجه مردم است، ظاهر آن بود كه به جاى «إن ربى» گفته مى شد «إن ربكم . ..». اين جابه جايى مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه: خداوند به واسطه پيامبرانش، مردمان را مشمول رحمت و محبت خويش قرار مى دهد و آنان، مجراى فيض الهى بر بندگانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 10
10- سيطره خداوند بر رفتارها ، عزت و شكوه برتر او و ضرورت احساس حضور در پيشگاه او ، پاسخ شعيب ( ع ) به سخنان نا به جا و نارواى مردم مدين
و إنا لنريك فينا ضعيفًا . .. قال يقوم أرهطى أعزّ عليكم من الله... إن ربى بما ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 3
3- شعيب ( ع ) مردم مدين را به خاطر غفلت از خدا و رعايت نكردن جانب او ، توبيخ و سرزنش كرد .
أرهطى أعزّ عليكم من الله واتخذتموه ورآءكم ظهريًّا
استفهام در جمله «أرهطى . ..» انكار توبيخى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 10
10 - مردم مدين مشرك بودند .
و إلى مدين . .. ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 9
9- قوم شعيب ، مردمى مشرك و روى گردان از پرستش خداوند
اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 4،5،6
4- قوم شعيب و پدرانشان ، مردمى مشرك و پرستشگر معبودى غير از خداى يكتا
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
5- شعيب ( ع ) ، مردمان را به ترك پرستش غير خدا فرا مى خواند و عليه شركورزى قومش مبارزه مى كرد .
أصلوتك تأمرك أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
6- پايبندى به آداب و رسوم پدران و نياكان ، دليل و انگيزه قوم شعيب در پرستش معبود هاى دروغين
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
مراد از «ما» در «ما يعبد . ..» بتها و معبودهاست. توصيف آنها با جمله «يعبد آباؤنا» بيانگر علت اصرار آنان بر تمسك به بتهاست. بنابراين مفاد عبارت «أن نترك ...» چنين است: ما بتها را ترك نمى كنيم; زيرا پدرانمان آنها را مى پرستيدند و همچنان به پرستش آنها ادامه مى دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 4
4- قوم شعيب و پدرانشان ، مردمى مشرك و پرستشگر معبودى غير از خداى يكتا
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 2،3،4
2 - رسالت شعيب در محدوده مردم مدين
و إلى مدين أخاهم شعيباً
3 - وجود رابطه خويشاوندى و نَسبى ميان شعيب و مردم مدين
و إلى مدين أخاهم شعيباً
از اينكه شعيب برادر مردم مدين خوانده شده، يا اشاره به خويشى وى با مردم مدين دارد و يا حكايت از آن دارد كه او حتى پيش از نبوتش، انسانى دلسوز براى قوم خويش بوده است. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
4 - شعيب ، پيامبرى دلسوز و با محبت نسبت به مردم مدين
و إلى مدين أخاهم شعيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 10
10 - شعيب ( ع ) با توجه به كفرورزى مردم خويش ، دريغ و تأسف بر هلاكت آنان را ناروا خواند .
فكيف ءاسى على قوم كفرين
لحن جمله «يقوم . .. » حكايت از دريغ و تأسف شعيب دارد و جمله «كيف ءاسى ... » دلالت مى كند كه تأسف بر هلاكت كفرپيشگان نارواست. گويا شعيب هنگامى كه قومش را مشرف به هلاكت يافت بر آنان افسوس خورد و سپس كفرورزى آنان را ملاحظه كرد و آنان را مستحق اين هلاكت دانست و لذا نتيجه گرفت كه نبايد بر هلاكت ايشان افسوس خورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 3
3- وجود رابطه خويشاوندى و نسبى ميان شعيب ( ع ) و مردم مدين
و إلى مدين أخاهم شعيبًا
مراد از «أخاهم» اين است كه شعيب(ع) با اهل مدين ، خويشاوند بود و يا اينكه او براى آنان ، دلسوزى مى كرد. برداشت فوق ، بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 3
3- شعيب ( ع ) ، مردم مدين را به استغفار از گناهان ، حركت به سوى خدا و تقرب يافتن به درگاه او فراخواند .
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 8،10
8- شعيب ( ع ) با بيان سيطره خداوند بر رفتار كفرپيشگان مدين ، تهديد هاى آنان را به هيچ انگاشت .
لولا رهطك لرجمنك . .. إن ربى بما تعملون محيط
چنان چه مراد از احاطه خدا بر اعمال، سيطره و حاكميت او بر اعمال باشد، هدف شعيب(ع) از آوردن «ربّى»، «إن ربى . ..» و نگفتن «إن الله ...» اين است كه چون اعمال شما در سيطره خداست و او رب و مدبر من است، اجازه نخواهد داد بر من غلبه كنيد و اگر غلبه نيز كرديد، آن را در راستاى تدبير و تربيت من قرار مى دهد; پس در هر حال مرا از تهديدهاى شما باكى نيست.
10- سيطره خداوند بر رفتارها ، عزت و شكوه برتر او و ضرورت احساس حضور در پيشگاه او ، پاسخ شعيب ( ع ) به سخنان نا به جا و نارواى مردم مدين
و إنا لنريك فينا ضعيفًا . .. قال يقوم أرهطى أعزّ عليكم من الله... إن ربى بما ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 1
1- شعيب ( ع ) از سر تهديد و هشدار ، از كفرپيشگان لجوج خواست تا همچنان بر مواضع نادرستشان پافشارى كنند .
و يقوم اعملوا على مكانتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 5
5 - شعيب ( ع ) ، دل سوزِ مردم مدين بود و با آنان ، رابطه عاطفى و مهربانانه داشت .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا فقال يقوم
احتمال دارد كه «أخاهم»، براساس روابط خويشاوندى، گفته شده باشد و احتمال دارد كه كنايه از شفقّت و برخورد برادرانه او با مردم مدين باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 12،13
12 - آيين مردم مدين ، آيينى منفور و كريه در ديدگاه شعيب ( ع ) و پيروان او
أو لو كنا كرهين
13 - شعيب ( ع ) با اظهار تنفر خود و پيروانش از آيين مردم مدين ، انتظار پذيرش آن آيين را انتظارى شگفت و بى جا دانست .
قال أو لو كنا كرهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 20
20- هدف شعيب ( ع ) از مخالفت با آداب و رسوم مردم مدين و رفتار ناعادلانه آنان ، اصلاح ايشان و از ميان بردن فساد هاى اجتماعى بود .
إن أُريد إلاّ الإصلح ما استطعت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 23 - 5
5 - دامدارى ، شغل اصلى مردم مدين در زمان ورود موسى ( ع ) به آن سرزمين
وجد عليه أُمّة من الناس يسقون
جمعيت انبوه چوپانان براى آب دادن به دام ها، نشان دهنده مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 8
8- قوم شعيب ، مردمانى ستمكار بودند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
مقصود از «الذين ظلموا» قوم شعيب است كه به شركورزى ، انكار رسالت شعيب(ع) و كم فروشى و بى عدالتى در داد و ستد اصرار مىورزيدند. تعبير كردن از آنان به ستمكاران ، گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 5
5- اقوام هلاك شده گذشته : قوم نوح ، عاديان ، ثموديان ، قوم شعيب و لوط و فرعونيان ، با شركورزى و انكارِ رسالت پيامبران ، بر خويش ستم كردند .
و ما ظلمنهم و لكن ظلموا أنفسهم
مراد از ضمير «هم» و مانند آن در آيه مورد بحث ، اقوامى است كه سرگذشت آنان در سوره هود بيان شده است; يعنى: قوم نوح ، عادو . ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 3
3 - تاريخ و سرگذشت اقوام هلاك شده ، چون قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم ، اصحاب مدين و قوم لوط ، مايه عبرت آدميان
ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح . .. و المؤتفكت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 1،7
1- خداوند ، در پى اصرار مردم مدين بر شركورزى و نپذيرفتن تعاليم شعيب ( ع ) ، آنان را به عذابى سخت گرفتار ساخت .
و لما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم شعيب است. اضافه آن به ضمير «نا» حكايت از بزرگى آن عذاب دارد.
7- كفرپيشگان قوم شعيب ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6- عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنهم و لكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 5،10
5 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفر پيشه تاريخ را پس از اين كه از فرصت داده شده استفاده نكردند و هم چنان بر كفر و انكار خود پاى فشردند ، با عذاب استيصال نابود كرد .
فأمليت للكفرين ثمّ أخذتهم
«نكير» به معناى انكار (تغيير) است. و مقصود از آن به قرينه آيه بعد، تغيير نعمت به محنت، حيات به مرگ و نابودى و آبادانى به ويرانى است. گفتنى است كه استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجيبى و بيانگر شدت كيفر است.
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 3،5
3 - عذاب زلزله قوم شعيب ، چنان بود كه با رخداد آن ، مردم مدين ، بى درنگ از پا درآمدند .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا
عطف «أصبحوا» با «فاء» - كه براى عدم تراخى است - بر «أخذتهم» دلالت بر هلاكت بى درنگ مى كند. گفتنى است. «أصبحوا» احتمال دارد به معناى «صاروا» باشد و احتمال دارد به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابر احتمال نخست، نكته ياد شده قابل استفاده است.
5 - زلزله مدين ، به قدرى شديد و هلاكت بار بود كه مردم آن شهر ، نتوانستند از خانه هايشان بيرون بروند و در داخل همان خانه ها ، به زانو درآمدند .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 3،4،5،7
3 - كافران قوم شعيب شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «ادخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد، نه به معناى «صاروا». بر اين مبنا «فاصبحوا ... » مى رساند كه هلاكت به هنگام صبح اتفاق افتاد و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح، يعنى درشب، بر كافران قوم شعيب عارض شده است.
4 - كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
5 - لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم شعيب توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» هم مى تواند اشاره به اين نكته باشد كه نزول عذاب هنگامى بود كه همه و يا اكثر آنان در خانه هايشان استراحت مى كردند و هم مى تواند علاوه بر اين، اشاره به اين داشته باشد كه با احساس لرزش زمين، كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد، قوم شعيب نيز خواستند از خانه ها بيرون شوند، ولى عذاب مهلت نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند. با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است، اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
7 - نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 7
7- مردم مدين ، به وجود خداوند معتقد بودند .
قال يقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 4
4- قوم شعيب و پدرانشان ، مردمى مشرك و پرستشگر معبودى غير از خداى يكتا
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 8
8 - مردم مدين ، به وجود خداوند معتقد بودند .
يقوم اعبدوا اللّه
از دعوت حضرت شعيب(ع)، به عبادت خدا، استفاده مى شود كه اصل وجود خدا، براى مردم مدين، مسلّم و مُحرَز بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 4
4- قوم شعيب و پدرانشان ، مردمى مشرك و پرستشگر معبودى غير از خداى يكتا
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 2
2- منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 1،3
1- مردم مدين در عصر شعيب ( ع ) ، خداوند را كاملاً به فراموشى سپرده و از شكوه و عزت او غافل بودند .
أرهطى أعزّ عليكم من الله واتخذتموه ورآءكم ظهريًّا
«ظهرىّ» به چيزى گفته مى شود كه آدمى آن را به پشت سر مى اندازد و كنايه از چيز فراموش شده اى است كه اعتنايى به آن
نمى شود و از آن جايى كه جمله «اتخذتموه ورآءكم»، (خداوند را پشت سر انداختيد) نيز كنايه از «خدا را فراموش كرديد» مى باشد، كلمه «ظهريّاً» حال مؤكده خواهد بود.
3- شعيب ( ع ) مردم مدين را به خاطر غفلت از خدا و رعايت نكردن جانب او ، توبيخ و سرزنش كرد .
أرهطى أعزّ عليكم من الله واتخذتموه ورآءكم ظهريًّا
استفهام در جمله «أرهطى . ..» انكار توبيخى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 1،4،5،6
1 - كفرپيشگان قوم شعيب با گرفتار شدن به لرزشى شديد به هلاكت رسيدند .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
«رجفة» به معناى اضطراب و لرزش است و به قرينه «فاصبحوا . .. » معلوم مى شود كه آن لرزش بسيار شديد بوده است. قابل ذكر است كه «فأخذتهم الرجفة»، (لرزش آنان را فراگرفت) هم مى تواند به اين معنى باشد كه لرزشى شديد به اندام آنان مستولى شد و هم مى تواند به اين معنى باشد كه زمين لرزه شديد آنان را فراگرفت.
4 - كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
5 - لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم شعيب توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» هم مى تواند اشاره به اين نكته باشد كه نزول عذاب هنگامى بود كه همه و يا اكثر آنان در خانه هايشان استراحت مى كردند و هم مى تواند علاوه بر اين، اشاره به اين داشته باشد كه با احساس لرزش زمين، كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد، قوم شعيب نيز خواستند از خانه ها بيرون شوند، ولى عذاب مهلت نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند. با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است، اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
6 - هلاكت كافران قوم شعيب و نجات مؤمنان آن قوم ، داورى به حق خداوند در ميان آنان
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 2،6
2 - اطلاع مردم عصر پيامبر از سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، اصحاب مدين و شهر هاى زير و رو شده پيشينيان ( قوم لوط و . . . )
ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح . .. و المؤتفكت
استفهام در «ألم يأتهم» براى توبيخ است. سرزنش منافقان و كافران به خاطر عبرت نگرفتن از سرنوشت پيشينيان، رساى به اين حقيقت است كه آنان از سرگذشت پيشينيان آگاهى داشتند.
6 - منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 22
22- شعيب ( ع ) نگران آينده اى ناگوار براى مشركان و گنه كاران مردم خويش
إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 4
4- شعيب ( ع ) كفرپيشگان ستيزه جوى قومش را به مبتلا شدن سرنوشتى همانند سرنوشت برخى از جوامع هلاك شده پيشين هشدار داد .
و يقوم لايجرمنّكم شقاقى أن يصيبكم مثل ما أصاب قوم نوح أو قوم هود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 5
5- سرنوشت و فرجام مردم مدين ( قوم شعيب ) همانند سرنوشت ثموديان ( قوم صالح ) شد .
ألا بُعدًا لمدين كما بعدت ثمود
تشبيه در جمله «ألا بُعدًا . ..» - علاوه بر بيان همسانى هلاكت مردم مدين با هلاكت قوم ثمود - ناظر به سخن شعيب(ع) - كه در آيه 89 مطرح شد - نيز مى باشد. آن حضرت مردم خويش را به سرنوشتى همانند سرنوشت يكى از اقوام گذشته هشدار داد. آيه مورد بحث بيان مى دارد كه آن قوم، قوم صالح (ثموديان) بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 6
6- شعيب ( ع ) پس از اتمام حجت بر مردم و لجاجت پيشگى آنان ، در انتظار سرنوشت شوم آنان بود .
وارتقبوا إنى معكم رقيب
«رقيب» در آيه شريفه به معناى منتظر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 117 - 6
6- امت هاى هلاك شده پيشين ( نظير امت نوح ، هود ، صالح ، شعيب و قوم فرعون ) امتهايى ناصالح و فاسد بودند .
فلولا كان من القرون . .. ما كان ربك ليهلك القرى بظلم
بيان اين حقيقت كه خداوند امتهاى صالح را عذاب نمى كند ، پس از مطرح ساختن هلاكت امتهاى پيشين (فلولا كان . ..) اشاره به اين دارد كه: امتهاى پيشين ، ناصالح و مستحق عذاب بودند و از ناحيه خدا بر آنان ستمى روا نشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 21
21- قوم شعيب ، مردمى برخوردار از نعمتِ فهم و درايت
إنى أريكم بخير
جمله «إنى أراكم بخير» را مى توان تعليل براى «اعبدوا الله . ..» نيز دانست. بر اين مبنا، مراد از «خير» عقل و درايت است; زيرا تعليل گرايش به يكتاپرستى با داشتن عقل و درايت، سازگار است. در نتيجه حاصل معناى «اعبدوا الله ... إنى أراكم بخير» چنين مى شود: شما برخوردار از عقل و خرد هستيد، پس به يكتاپرستى روى آوريد. از شما به دور است كه مشرك باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 11
11 - جمعيت بيشتر ، امكانات برتر و قدرت فزونتر قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين در مقايسه با منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 25
25 - شعيب ( ع ) پس از يأس از ايمان مردم كفرپيشه با دعا به درگاه خداوند از وى خواست تا بين او و كفرپيشگان قضاوت كند .
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق و أنت خير الفتحين
از معانى كلمه «فتح» داورى كردن و قضاوت نمودن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 10
10 - شعيب ( ع ) با توجه به كفرورزى مردم خويش ، دريغ و تأسف بر هلاكت آنان را ناروا خواند .
فكيف ءاسى على قوم كفرين
لحن جمله «يقوم . .. » حكايت از دريغ و تأسف شعيب دارد و جمله «كيف ءاسى ... » دلالت مى كند كه تأسف بر هلاكت كفرپيشگان نارواست. گويا شعيب هنگامى كه قومش را مشرف به هلاكت يافت بر آنان افسوس خورد و سپس كفرورزى آنان را ملاحظه كرد و آنان را مستحق اين هلاكت دانست و لذا نتيجه گرفت كه نبايد بر هلاكت ايشان افسوس خورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 9
9- قوم شعيب ، مردمى مشرك و روى گردان از پرستش خداوند
اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 19،20،21
19 - شعيب ( ع ) از مردم خويش خواست تا در فروش اجناس پيمانه ها را پر كنند و از وزنه هاى ترازو نكاهند .
فأوفوا الكيل و الميزان
كلمه «كَيل» مصدر است و در آيه مورد بحث به معناى چيزى است كه به وسيله آن كيل مى كنند ; يعنى پيمانه. «ايفاء» (مصدر اوفوا) به معناى اتمام مى باشد و «اتمام كيل» به اين است كه گنجايش پيمانه مورد استفاده كمتر از حد متعارف نباشد و تا حد معمول آن پر شود. و ايفاى ميزان به اين است كه مقدار وزنه هاى مورد استفاده كمتر از حد معمول نباشد و جنس پرداخت شده كمتر از مقدار وزنه ها نباشد.
20 - شعيب از قوم خويش خواست تا به هنگام خريد ، اجناس مردم را كم تعدادتر و كم ارزشتر از آنچه هست جلوه ندهند .
و لا تبخسوا الناس أشياءهم
«بَخس» به اين معناست كه چيزى را كمتر از واقع و حقيقتش نشان دهند. در مفردات آمده است: «بخس» يعنى چيزى را ظالمانه ناقص شمردن.
21 - ابتلاى قوم شعيب به كمفروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، بارزترين انحراف اجتماعى - اقتصادى آنان بود .
فأوفوا الكيل و الميزان و لا تبخسوا الناس أشياءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 17،19
17- كم فروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، رفتارى شايع در ميان قوم شعيب
و لاتنقصوا المكيال و الميزان
19- قوم شعيب ، على رغم برخوردارى از مكنت و دارايى و بى نيازى در گذران زندگى ، به كلاه بردارى و كم فروشى روى آورده بودند .
لاتنقصوا . .. إنى أريكم بخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 85 - 1،3
1- شعيب ( ع ) ، از مردم خويش خواست تا در فروش اجناس ، پيمانه ها را پر كنند و از وزنه هاى ترازو نكاهند .
و يقوم أوفوا المكيال و الميزان بالقسط
«مكيال»; يعنى «پيمانه» و ايفاى آن به اين است كه گنجايش پيمانه مورد استفاده كمتر از حد متعارف نباشد و تا حد معمول آن پر شود. و ايفاى ميزان به اين است كه مقدار وزنه هاى مورد استفاده، كمتر از حد معمول نباشد و جنس پرداخت شده، كمتر از مقدار وزنه ها نباشد.
3- كم فروشى و بى عدالتى در امور اقتصادى ، بارزترين انحراف اقتصادى قوم شعيب
و يقوم أوفوا المكيال و الميزان بالقسط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 28
28- « عن أبى جعفر ( ع ) [ فى حديث طويل ] : . . . و أما شعيب فإنه اُرسل إلى مدين و هى لاتكمل أربعين بيتاً . . . ;
از امام باقر(ع) [در ضمن يك حديث طولانى ]روايت شده است: . .. حضرت شعيب به سوى مدين فرستاده شد در حالى كه آن جا كمتر از چهل خانه بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6- عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنهم و لكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 11،12
11- كفرپيشگان قوم شعيب ، بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك گشتند .
فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«جثوم» (مصدر جاثمين) به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى آن را به معناى فرو افتادن بر سينه دانسته اند (لسان العرب).
12- صيحه و غرشى كه مردم مدين را فرا گرفت ، توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از آنان سلب كرد .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«فى ديارهم» متعلق به «جاثمين» است و دلالت بر اين دارد كه: قوم شعيب در خانه هايشان به هلاكت رسيدند. بيان اين معنا حكايت از آن دارد كه صيحه و غرّش مهيب، آن چنان بود كه مردم مدين نتوانستند از خانه ها - كه طبعاً آدمى در اين موارد آن را ترك مى كند - بيرون آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 3
3- گروهى از مردم مدين ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت شعيب ( ع ) ايمان آوردند .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 6
6- شعيب ( ع ) پس از اتمام حجت بر مردم و لجاجت پيشگى آنان ، در انتظار سرنوشت شوم آنان بود .
وارتقبوا إنى معكم رقيب
«رقيب» در آيه شريفه به معناى منتظر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 1
1- خداوند ، در پى اصرار مردم مدين بر شركورزى و نپذيرفتن تعاليم شعيب ( ع ) ، آنان را به عذابى سخت گرفتار ساخت .
و لما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم شعيب است. اضافه آن به ضمير «نا» حكايت از بزرگى آن عذاب دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 13
13- قوم شعيب ، دخل و تصرف در اموال را به دلخواه مالك آن واگذار كرده و تحميل ضابطه و مقرراتى را براى وى روا نمى دانستند .
أو أن نفعل فى أمولنا مانشؤا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 1
1- مردم مدين ، از درك كردن و فهميدن بسيارى از تعاليم شعيب ( ع ) محروم بوده و بدان اعتراف مى كردند .
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 2
2- مردم مدين ، سزاوار هلاكت و دورى از رحمت الهى بودند .
ألا بُعدًا لمدين
براى توضيح برداشت فوق، به ذيل برداشت شماره 5 از آيه 60 در همين سوره رجوع شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 26
26 - قوم شعيب برخوردار از دليلى روشن براى التزام به عدالت در امور اقتصادى و پرهيز از فسادگرى در زمين بودند .
قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل و الميزان . .. و لاتفسدوا فى الأرض
تفريع جمله «اوفوا الكيل» بر جمله «قد جاءتكم بينة» بيانگر اين است كه بينه ارائه شده به قوم شعيب به گونه اى بوده است كه باور به آن در پى دارنده رعايت عدالت در امور اقتصادى و پرهيز از فسادگرى در زمين بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 2
2- منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 12،13
12 - آيين مردم مدين ، آيينى منفور و كريه در ديدگاه شعيب ( ع ) و پيروان او
أو لو كنا كرهين
13 - شعيب ( ع ) با اظهار تنفر خود و پيروانش از آيين مردم مدين ، انتظار پذيرش آن آيين را انتظارى شگفت و بى جا دانست .
قال أو لو كنا كرهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 3
3- گروهى از مردم مدين ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت شعيب ( ع ) ايمان آوردند .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 87 - 9
9- جوانان و ميانسالان مردم مدين ، مخاطبان اصلى شعيب ( ع ) در ابلاغ معارف الهى به آنان
أن نترك ما يعبد ءاباؤُنا
فعل مضارع «يعبد» حاكى است كه مقصود از «آباؤنا» تنها نسلهاى پيشين مخاطبان نيست; بلكه پدران فعلى آنان كه زنده هستند نيز مورد نظر مى باشد. بنابراين مخاطبان طبعاً جوانان و ميانسالان خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 2
2- منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 18،21
18- قوم شعيب ، برخوردار از نعمت هاى الهى و بهره مند از مكنت و دارايى
إنى أريكم بخير
رؤيت (مصدر أرى) به معناى ديدن و مشاهده كردن است. «باء» در «بخير» براى ملابست مى باشد. مراد از «خير» - به دليل جمله قبل (لاتنقصوا ...) - وسعت روزى و مال و ثروت است. در نتيجه معنا چنين مى شود: شما داراى مال و ثروتيد، پس بهانه اى نيست كه به كم فروشى و مانند آن روى آوريد.
21- قوم شعيب ، مردمى برخوردار از نعمتِ فهم و درايت
إنى أريكم بخير
جمله «إنى أراكم بخير» را مى توان تعليل براى «اعبدوا الله . ..» نيز دانست. بر اين مبنا، مراد از «خير» عقل و درايت است; زيرا تعليل گرايش به يكتاپرستى با داشتن عقل و درايت، سازگار است. در نتيجه حاصل معناى «اعبدوا الله ... إنى أراكم بخير» چنين مى شود: شما برخوردار از عقل و خرد هستيد، پس به يكتاپرستى روى آوريد. از شما به دور است كه مشرك باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 13
13- كفرپيشگان قوم شعيب ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند .
فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«أصبحوا» مى تواند به معناى «دخلوا فى الصباح» (به صبح وارد شدند) باشد و نيز مى تواند به معناى «صاروا» (شدند و گشتند) باشد. بر اساس معناى نخست، جمله «فأصبحوا» دلالت مى كند كه هلاكت قوم شعيب در آغاز صبحدم بوده است و صيحه و غرش - به قرينه «فاء» در «فأصبحوا» - پيش از صبح; يعنى، در شب تحقق يافته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 4
4 - زلزله مدين ، در شب رخ داد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
احتمال دارد كه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابراين، زلزله، در شب اتفاق افتاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 13
13- كفرپيشگان قوم شعيب ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند .
فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«أصبحوا» مى تواند به معناى «دخلوا فى الصباح» (به صبح وارد شدند) باشد و نيز مى تواند به معناى «صاروا» (شدند و گشتند) باشد. بر اساس معناى نخست، جمله «فأصبحوا» دلالت مى كند كه هلاكت قوم شعيب در آغاز صبحدم بوده است و صيحه و غرش - به قرينه «فاء» در «فأصبحوا» - پيش از صبح; يعنى، در شب تحقق يافته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 11،12
11- كفرپيشگان قوم شعيب ، بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك گشتند .
فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«جثوم» (مصدر جاثمين) به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى آن را به معناى فرو افتادن بر سينه دانسته اند (لسان العرب).
12- صيحه و غرشى كه مردم مدين را فرا گرفت ، توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از آنان سلب كرد .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا فى ديرهم جثمين
«فى ديارهم» متعلق به «جاثمين» است و دلالت بر اين دارد كه: قوم شعيب در خانه هايشان به هلاكت رسيدند. بيان اين معنا حكايت از آن دارد كه صيحه و غرّش مهيب، آن چنان بود كه مردم مدين نتوانستند از خانه ها - كه طبعاً آدمى در اين موارد آن را ترك مى كند - بيرون آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 1
1- عذاب نازل شده بر مردم مدين ، موجب نابودى آنان و از ميان رفتن آثار زندگانى در ديار ايشان شد .
كأن لم يغنوا فيها
«غنىً» (مصدر لم يغنوا) به معناى اقامت كردن و سكنى گزيدن است. ضمير در «فيها» به «ديار» در آيه قبل برمى گردد و جمله «كأن لم يغنوا فيها»; يعنى، گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند و اين كنايه از نابودى آن ديار و محو شدن آثار زندگانى در آن جاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 4
4- شعيب ( ع ) كفرپيشگان ستيزه جوى قومش را به مبتلا شدن سرنوشتى همانند سرنوشت برخى از جوامع هلاك شده پيشين هشدار داد .
و يقوم لايجرمنّكم شقاقى أن يصيبكم مثل ما أصاب قوم نوح أو قوم هود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 9
9- شعيب ( ع ) مردم مدين را به حسابرسى خداوند و مجازات هاى او هشدار داد .
إن ربى بما تعملون محيط
چنان چه مقصود از احاطه خداوند بر اعمال بندگان ، آگاهى او بر اعمال باشد ، جمله «إن ربى . ..» كنايه از حسابرسى و كيفردهى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 1،2
1- عذاب نازل شده بر مردم مدين ، موجب نابودى آنان و از ميان رفتن آثار زندگانى در ديار ايشان شد .
كأن لم يغنوا فيها
«غنىً» (مصدر لم يغنوا) به معناى اقامت كردن و سكنى گزيدن است. ضمير در «فيها» به «ديار» در آيه قبل برمى گردد و جمله «كأن لم يغنوا فيها»; يعنى، گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند و اين كنايه از نابودى آن ديار و محو شدن آثار زندگانى در آن جاست.
2- مردم مدين ، سزاوار هلاكت و دورى از رحمت الهى بودند .
ألا بُعدًا لمدين
براى توضيح برداشت فوق، به ذيل برداشت شماره 5 از آيه 60 در همين سوره رجوع شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 2
2 - به دنبال تكذيب شعيب ( ع ) از سوى مردم مدين ، زلزله اى هلاكت بار ، آنان را فراگرفت و از پا درآورد .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 2
2- نااميدى و يأس شعيب ( ع ) از ايمان آوردن كفرپيشگان مردم مدين
اعملوا على مكانتكم . .. سوف تعلمون ... وارتقبوا
جمله هايى نظير «هرچه از دستتان برمى آيد كوتاهى نكنيد ، بر مواضع ناصوابتان بمانيد ، به زودى خواهيد دانست و منتظر باشيد» سخنانى است كه آدمى پس از يأس و نااميدى ، به زبان مى آورد. گفتنى است كه: «ارتقاب» (مصدر ارتقبوا) به معناى انتظار كشيدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 46 - 8
8 - نسبت جنون به پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى مردم مكه ، ناشى از بى انديشگى بوده است .
ثمّ تتفكّروا ما بصاحبكم من جِنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 31 - 6
6 - درونمايه هاى فرهنگ طبقاتى و مادى مردم مكه ، زمينه ساز گرايش آنان به كفر و شرك
و إنّا به كفرون . و قالوا لولا نزّل هذا القرءان
با توجه به اين كه آيه شريفه پس از بيان كفر مشركان (إنّا به كافرون) روحيه مادى گرايانه آنان را بازگو مى كند، تأثير اين بينش در انحراف و كفر استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 112 - 14
14- روى آورى فقر ، گرسنگى و ناامنى به شهر مكه پس از آبادانى آن ، در نتيجه كفران نعمت هاى الهى
ضرب الله مثلاً قرية كانت ءامنة مطمئنّة . .. فأذقها الله لباس الجوع و الخوف بما ك
برداشت فوق - چنان چه عده اى از مفسّران گفته اند - بنابراين احتمال است كه مورد مثال آيه، قحطى شهر مكه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 31 - 6
6 - درونمايه هاى فرهنگ طبقاتى و مادى مردم مكه ، زمينه ساز گرايش آنان به كفر و شرك
و إنّا به كفرون . و قالوا لولا نزّل هذا القرءان
با توجه به اين كه آيه شريفه پس از بيان كفر مشركان (إنّا به كافرون) روحيه مادى گرايانه آنان را بازگو مى كند، تأثير اين بينش در انحراف و كفر استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - قريش - 106 - 2 - 6
6 - احترام كعبه و ساكنان مكه ، نزد مردم در مسير كاروان هاى قريش ، مرهون ظهور حمايت خداوند از كعبه در « عام الفيل »
إيلفهم رحلة الشتاء و الصيف
تأمين امنيت براى كاروان هاى قريش به وسيله نابود ساختن اصحاب فيل، مى تواند از آن جهت باشد كه قبيله هاى بين راه، پس از حادثه فيل براى كعبه و قريش - كه اهل حرم بودند - احترام ويژه اى قائل شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 2 - 6
6 - تجويز آزار رسانى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى ساكنان مكه ، هتك حرمت آن سرزمين و اقدامى شگفت انگيز است .
لا أُقسم بهذا البلد . و أنت حلّ بهذا البلد
جمله «و أنت حلّ» - در سومين معناى «حلّ» (حلال شمردن نقض حريم پيامبر(صلی الله علیه و آله) - بيانگر نمونه اى براى آيات بعد است كه انسان را با رنج و زحمت، همراه خوانده است. خداوند با بيان آزار رسانى مردم مكه، به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ابراز تعجب از رفتار آنان، رسول اكرم را براى شكيبايى و مقاومت در برابر آزارهاى آنان، آماده مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 3 - 3
3 - مكه در عصر بعثت ، شهرى امن بوده و ساكنان آن ، بايد همواره در امنيت باشند .
و هذا البلد الأمين
توصيف مكه به «أمين»، يا به معناى «ذو الأمن» و يا به معناى مفعولى (مأمون فيه) است. اين توصيف، علاوه بر بيان وجود امنيت در آن، نشانگر آن است كه خداوند، خواهان تداوم يافتن امنيت آن در همه زمان ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 7 - 4،15
4 - هدف آغازين بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انذار مردم مكه و نواحى آن بوده است .
لتنذر أُمّ القرى و من حولها
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه مراد از «حولها» فقط حاشيه مكه باشد و با توجه به اين كه دعوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) همگانى بوده - و نه مخصوص مردم مكه و اطراف آن - در اين برداشت قيد آغازين افزوده شده است.
15 - انذار مردم مكه ( أُمّ القرى ) و اطراف آن ، از اهداف نزول قرآن است .
أوحينا إليك . .. لتنذر أُمّ القرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 133 - 13
13 - مردم مكه در صدر اسلام از نسلى غير از ساكنان قبلى آن سرزمين بودند. *
كما أنشأكم من ذرية قوم ءاخرين
ظاهراً مخاطب «أنشأكم» مردم مكه بوده اند. زيرا مكه محل نزول اين آيات بوده است. بنابراين مردم مكه و سرزمينهاى مجاور آن از نسل مردمى غير از ساكنان اصلى آن بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 79 - 5
5- آثار تاريخى قوم لوط و مردم « ايكه » ( قوم شعيب ) در دسترس مردم جزيرة العرب عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بر سر راه آنان به طور آشكار قرار داشت .
فانتقمنا منهم و إنهما لبإمام مبين
ضمير تثنيه «إنهما» به «قوم لوط» و «ايكه» باز مى گردد و يكى از معانى امام طريق است (لسان العرب) و «مبين» فاعل به معناى مفعول و به معناى واضح و روشن است. بنابراين معناى جمله «إنهما لبإمام مبين» چنين مى شود: آثار شهر قوم لوط و ايكه بر سر راهى آشكارا برجاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 79 - 5
5- آثار تاريخى قوم لوط و مردم « ايكه » ( قوم شعيب ) در دسترس مردم جزيرة العرب عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بر سر راه آنان به طور آشكار قرار داشت .
فانتقمنا منهم و إنهما لبإمام مبين
ضمير تثنيه «إنهما» به «قوم لوط» و «ايكه» باز مى گردد و يكى از معانى امام طريق است (لسان العرب) و «مبين» فاعل به معناى مفعول و به معناى واضح و روشن است. بنابراين معناى جمله «إنهما لبإمام مبين» چنين مى شود: آثار شهر قوم لوط و ايكه بر سر راهى آشكارا برجاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 40 - 1
1 - مردم مكّه ، آثار به جا مانده از شهر هلاكت زده قوم لوط را مى ديدند و از آن شهر گذر مى كردند .
و لقد أتوا على القرية التى أُمطرت مطر السوء
فعل «أتوا» به خاطر متعدى شدنش به «على» متضمن معناى «مروا» است. مقصود از آن مردم مكه مى باشد. گفتنى است، طبق نظر مفسران، مقصود از «قريه» در آيه شريفه، ديار قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 26 - 12
12 - خبر هلاكت ملت هاى كفرپيشه پيشين ، كراراً به گوش مردم مكه رسيده بود .
أوَلم يهد لهم كم أهلكنا من قبلهم من القرون . .. أفلايسمعون
فعل مضارع «يسمعون» در آيه مى تواند اشعار به تكرار شنيدن اين گونه خبرها داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 15
15 - مردم مكه در واكنش به دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) دو دسته بودند : مؤمن و كافر .
أن أنذر الناس و بشّر الذين ءامنوا . .. قال الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 40 - 2
2 - شهر قوم لوط نه چندان دور از شهر مكه و قابل دسترسى براى مردم آن جا
و لقد أتوا على القرية التى أُمطرت مطر السوء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 18 - 5
5 - فرجام فرعون و قوم ثمود ، داستانى آشنا براى اهل مكّه و مايه عبرت براى همه مردمان
هل أتيك . .. فرعون و ثمود
سوره «بروج» از سوره هاى مكى است و نام بردن امت هايى مخصوص براى عبرت گرفتن مكّيان از فرجام آنها، بيانگر آگاهى آنان از تاريخ اجمالى آن امت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 18 - 5
5 - فرجام فرعون و قوم ثمود ، داستانى آشنا براى اهل مكّه و مايه عبرت براى همه مردمان
هل أتيك . .. فرعون و ثمود
سوره «بروج» از سوره هاى مكى است و نام بردن امت هايى مخصوص براى عبرت گرفتن مكّيان از فرجام آنها، بيانگر آگاهى آنان از تاريخ اجمالى آن امت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 2 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شخصيتى آشنا و شناخته شده براى مردم مكه
ما ضلّ صاحبكم
خطاب در «ما ضلّ صاحبكم» متوجه مردم مكه است و «صاحب» از ريشه «صحبت» (ملازم و همدم بودن) مشتق است. بنابراين «صاحبكم»; يعنى، كسى كه با شما همدم است و در ميان شما زندگى مى كند و شما از تمام حالات و رفتار او آگاهى داريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 6
6 - مردم مكّه پيش از بعثت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن ، برهه اى طولانى در شرك و بت پرستى بسر مى بردند .
بل متّعت هؤلاء و ءاباءهم حتّى جاءهم الحقّ و رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 2 - 3،6
3 - مردم مكه ، حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را پاس نداشته ، به ساحت آن حضرت اسائه ادب مى كردند .
و أنت حلّ بهذا البلد
«حِلّ» نقطه مقابل «حرمت» است; اطلاق آن بر امور حلال، از باب توصيف به مصدر است(مصباح). حلال شمرده شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به اين معنا است كه آن حضرت را از حقوق اجتماعى خود در مكه محروم كرده و او را همسان ديگر ساكنان مكه، گرامى نمى داشتند.
6 - تجويز آزار رسانى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى ساكنان مكه ، هتك حرمت آن سرزمين و اقدامى شگفت انگيز است .
لا أُقسم بهذا البلد . و أنت حلّ بهذا البلد
جمله «و أنت حلّ» - در سومين معناى «حلّ» (حلال شمردن نقض حريم پيامبر(صلی الله علیه و آله) - بيانگر نمونه اى براى آيات بعد است كه انسان را با رنج و زحمت، همراه خوانده است. خداوند با بيان آزار رسانى مردم مكه، به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ابراز تعجب از رفتار آنان، رسول اكرم را براى شكيبايى و مقاومت در برابر آزارهاى آنان، آماده مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 46 - 16
16 - هشدار دادن به مردم از عذابى كه در پيش رو دارند ، در نگاه مردم مكه سخن جنون آميز تلقى مى شد .
ثمّ تتفكّروا ما بصاحبكم من جِنّة إن هو إلاّ نذير لكم بين يدى عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 1 - 6
6 - يگانگى خداوند در تدبير جهان ، محور پرسش هاى ترديدآميز اهل مكّه در عصربعثت *
عمّ يتساءلون
گرچه بخش عظيمى از آيات اين سوره درباره حوادث قيامت است; ولى آيات آغازين آن - كه درباره قدرت خدا و حاكميت خواست او بر جهان است - مى تواند قرينه باشد كه مورد سؤال در «يتسائلون» وابستگى همه كارها به خداوند و بى نقش بودن بت ها در كار تدبير جهان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 11،37
11 - در نظر خداوند ، بيرون راندن و آواره ساختن ساكنان مكه ، گناهى بزرگتر از جنگيدن در ماه هاى حرام است .
يسئلونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه اكبر . .. و اخراج اهله منه اكبر
37 - تبعيد و بيرون راندن اهل مسجدالحرام ( پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ) ، از سوى مشركان مكه
و المسجد الحرام و اخراج اهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 13 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور تشبيه كردن وضعيت فرهنگى و دينى مردم مكه ، به وضعيت مردمى همانند آنان در طول تاريخ
و اضرب لهم مثلاً أصحب القرية
«مَثَل» گاهى در معناى شبيه و مانند به كار مى رود كه در اين صورت معناى آيه چنين خواهد بود: اى پيامبر! براى وضعيت مردم
مكه، شبيه و مانندى از تاريخ (اصحاب قريه) بياور. و گاهى به معناى خبر است; يعنى، اى پيامبر! براى مردم مكه خبر و داستان اصحاب قريه را نقل كن تا مردم از اين داستان عبرت گيرند. گفتنى است برداشت ياد شده براساس معناى نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 6
6 - رخ دادن درگيرى هايى منتهى به پيروزى مؤمنان بر مكيان ، قبل از انعقاد صلح حديبيه *
من بعد أن أظفركم عليهم
در صورتى كه مراد از «بطن مكّة» سرزمين حديبيه باشد; احتمال مى رود كه تعبير «من بعد أن أظفر» بيانگر درگيرى هاى محدودى باشد كه قبل از انعقاد صلح حديبيه، ميان كافران و مؤمنان صورت گرفت و به پيروزى مؤمنان منتهى گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 57 - 20
20 - بيشتر مردم مكه در عصر بعثت ، گرفتار جهل و ناآگاهى نسبت به تعلق اراده الهى بر تضمين امنيت آن مكان مقدس و تأمين روزى ساكنان آن بودند .
أوَلم نمكّن لهم حرمًا ءامنًا . .. و لكنّ أكثرهم لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 6
6- حسادت مردم مكه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ريشه هاى ايمان نياوردن ايشان به آن حضرت *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
برداشت فوق با توجه به توضيحى كه در شماره قبل آورده شد معلوم مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 10
10 - پيوند نسبى مردم مكّه صدراسلام با حضرت ابراهيم ( ع )
ملّة أبيكم إبرهيم
مخاطب ضمير «كم» در «أبيكم»، مى تواند عموم مسلمانان و يا خصوص مردم مكّه باشد. برداشت فوق برپايه احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 37 - 14
14- حضرت ابراهيم ( ع ) از خداوند خواستار بهبود وضعيت معيشتى و برخوردارى از انواع نعمت ها و محصولات براى فرزندانش و ساكنان مكه شد .
و ارزقهم من الثمرت
با توجه به اينكه حضرت ابراهيم(ع) فرزندانش را در سرزمين بى كشت و زرع اسكان داد، مقصود از «ثمرات» مى تواند انواع نعمتها و محصولات مادى و خوراكى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 2
2- تن دادن مكيان به صلح ، با همه كفر و عناد خويش نسبت به مؤمنان ، نمودى از اراده و تدبير نافذ خداوند
و هو الذى كفّ . .. هم الذين كفروا
على رغم كفر و ستيز مشركان با اسلام، به تدبير الهى زمينه اى پديد آمد كه آنان به صلح تن دادند و شرّشان از سر مسلمانان دفع گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 46 - 6
6 - دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از مردم مكه براى انديشيدن درباره جنون نسبت داده شده به آن حضرت
ثمّ تتفكّروا ما بصاحبكم من جِنّة
مراد از «صاحب»، به قرينه «هو» در عبارت بعدى، پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 1
1 - اميدبخشى خداوند به مؤمنان مدينه ، درباره اصلاح روابط آنان و اهل مكه
عسى اللّه أن يجعل بينكم و بين الذين عاديتم منهم مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 96 - 2
2- آيين شرك و عقيده به وجود خدايى جز الله ، دين غالب و آيين مردم مكه بود .
و أعرض عن المشركين . .. الذين يجعلون مع الله إلهًا ءاخر
بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 3،12
3 - رونق اقتصادى شهر مكه و بهره مند شدن شهروندان مؤمن آن از انواع ثمرات و ميوه ها ، دعاى ابراهيم ( ع ) به درگاه خداوند
و ارزق أهله من الثمرت من ءامن منهم
12 - خداوند ، دعاى حضرت ابراهيم ( ع ) ( شهر شدن سرزمين مكه و امنيت و رفاه مؤمنان آن ) را مستجاب كرد .
رب اجعل . .. قال و من كفر فأمتعه قليلا
ابراهيم، در دعاى خويش اشاره به اين داشت كه: خداوند، كافران مكه را از روزيهاى خويش محروم سازد. جمله «و من كفر فأمتعه» (ولى آن كس كه كافر شود او را بهره اى اندك خواهم داد) پاسخ منفى خداوند به اين تقاضاى ابراهيم است. رد بخشى از يك درخواست، حكايت از اجابت ديگر درخواستها دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 10
10 - رحمت و غفران گسترده الهى ، پشتوانه بخشايش گناه اهل مكه و پيدايش مودّت ميان آنان و مؤمنان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. و اللّه غفور رحيم
از ارتباط ميان «واللّه غفور رحيم» با صدر آيه - كه نويد به اصلاح روابط مؤمنان مدينه و مكيان ستيزه جو را دربردارد - استفاده مى شود كه آن عداوت ها، پايان خواهد يافت و معاندان به سوى توبه روى خواهند آورد و رحمت و غفران گسترده الهى آنان را دربرخواهد گرفت و در پرتو اين رحمت و آمرزش، مودّت حاصل خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 31 - 6
6 - درونمايه هاى فرهنگ طبقاتى و مادى مردم مكه ، زمينه ساز گرايش آنان به كفر و شرك
و إنّا به كفرون . و قالوا لولا نزّل هذا القرءان
با توجه به اين كه آيه شريفه پس از بيان كفر مشركان (إنّا به كافرون) روحيه مادى گرايانه آنان را بازگو مى كند، تأثير اين بينش در انحراف و كفر استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 31 - 6
6 - درونمايه هاى فرهنگ طبقاتى و مادى مردم مكه ، زمينه ساز گرايش آنان به كفر و شرك
و إنّا به كفرون . و قالوا لولا نزّل هذا القرءان
با توجه به اين كه آيه شريفه پس از بيان كفر مشركان (إنّا به كافرون) روحيه مادى گرايانه آنان را بازگو مى كند، تأثير اين بينش در انحراف و كفر استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 10
10 - رحمت و غفران گسترده الهى ، پشتوانه بخشايش گناه اهل مكه و پيدايش مودّت ميان آنان و مؤمنان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. و اللّه غفور رحيم
از ارتباط ميان «واللّه غفور رحيم» با صدر آيه - كه نويد به اصلاح روابط مؤمنان مدينه و مكيان ستيزه جو را دربردارد - استفاده مى شود كه آن عداوت ها، پايان خواهد يافت و معاندان به سوى توبه روى خواهند آورد و رحمت و غفران گسترده الهى آنان را دربرخواهد گرفت و در پرتو اين رحمت و آمرزش، مودّت حاصل خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- تهديد شدن كافران سست انديش و بيهوده گرا ، به فرجامى سخت و جانكاه
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
تعبير «بدخان مبين»، مى تواند حكايت از عذاب دنيوى و نيز سختى هاى صحنه قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- پيشگويى خداوند ، از درد و رنج فراگير مردم مكه هنگام گرفتارى آنان به عذاب الهى در دنيا
يغشى الناس هذا عذاب أليم
چنانچه اين آيات در مورد عذاب دنيوى باشد، برداشت بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 96 - 2
2- آيين شرك و عقيده به وجود خدايى جز الله ، دين غالب و آيين مردم مكه بود .
و أعرض عن المشركين . .. الذين يجعلون مع الله إلهًا ءاخر
بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 4،6
4 - شرك ، داراى پيشينه تاريخى در ميان مردم مكه
بل متّعت هؤلاء و ءاباءهم
6 - مردم مكّه پيش از بعثت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن ، برهه اى طولانى در شرك و بت پرستى بسر مى بردند .
بل متّعت هؤلاء و ءاباءهم حتّى جاءهم الحقّ و رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 1 - 6
6 - يگانگى خداوند در تدبير جهان ، محور پرسش هاى ترديدآميز اهل مكّه در عصربعثت *
عمّ يتساءلون
گرچه بخش عظيمى از آيات اين سوره درباره حوادث قيامت است; ولى آيات آغازين آن - كه درباره قدرت خدا و حاكميت خواست او بر جهان است - مى تواند قرينه باشد كه مورد سؤال در «يتسائلون» وابستگى همه كارها به خداوند و بى نقش بودن بت ها در كار تدبير جهان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 6
6 - رخ دادن درگيرى هايى منتهى به پيروزى مؤمنان بر مكيان ، قبل از انعقاد صلح حديبيه *
من بعد أن أظفركم عليهم
در صورتى كه مراد از «بطن مكّة» سرزمين حديبيه باشد; احتمال مى رود كه تعبير «من بعد أن أظفر» بيانگر درگيرى هاى محدودى باشد كه قبل از انعقاد صلح حديبيه، ميان كافران و مؤمنان صورت گرفت و به پيروزى مؤمنان منتهى گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 10
10- مبتلا شدن مكيان به عذاب ، پس از تكذيب پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
قرية كانت ءامنة . .. و لقد جاءهم رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
برداشت فوق، بنابراين نكته است كه مراد از قريه ياد شده در آيه قبل، «مكه» باشد و ضماير «جائهم» و «فأخذهم» به مكيان برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- تهديد شدن كافران سست انديش و بيهوده گرا ، به فرجامى سخت و جانكاه
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
تعبير «بدخان مبين»، مى تواند حكايت از عذاب دنيوى و نيز سختى هاى صحنه قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- پيشگويى خداوند ، از درد و رنج فراگير مردم مكه هنگام گرفتارى آنان به عذاب الهى در دنيا
يغشى الناس هذا عذاب أليم
چنانچه اين آيات در مورد عذاب دنيوى باشد، برداشت بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 2 - 3
3 - مردم مكه ، حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را پاس نداشته ، به ساحت آن حضرت اسائه ادب مى كردند .
و أنت حلّ بهذا البلد
«حِلّ» نقطه مقابل «حرمت» است; اطلاق آن بر امور حلال، از باب توصيف به مصدر است(مصباح). حلال شمرده شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به اين معنا است كه آن حضرت را از حقوق اجتماعى خود در مكه محروم كرده و او را همسان ديگر ساكنان مكه، گرامى نمى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 26 - 2
2 - مردم مكه ، از نسل هاى پيشين كه به سبب كفرپيشگى ، به قدرت الهى هلاك و منقرض شدند ، آگاه بودند .
أوَلم يهد لهم كم أهلكنا
«يهد» متعدى به «لام» شده و معناى «يبيّن» مى دهد. لازم به ذكر است كه به دليل مكى بودن سوره سجده، مرجع ضمير در «لهم» مشركان مكه اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 37 - 4
4- آگاهى اهل مكه ، از سرگذشت هلاكت بار قوم تبّع
أهم خير أم قوم تبّع
از اين كه قرآن، قبلاً سخنى از قوم «تبّع» به ميان نياورده و در اين جا به ذكر نام آن براى عبرت آموزى مشركان مكه اكتفا كرده
است، مطلب بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 18 - 5
5 - فرجام فرعون و قوم ثمود ، داستانى آشنا براى اهل مكّه و مايه عبرت براى همه مردمان
هل أتيك . .. فرعون و ثمود
سوره «بروج» از سوره هاى مكى است و نام بردن امت هايى مخصوص براى عبرت گرفتن مكّيان از فرجام آنها، بيانگر آگاهى آنان از تاريخ اجمالى آن امت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 44 - 2
2- برخوردارى از نعمت هاى دنيايى همراه با عمر طولانى ، موجب غرور و غفلت مردم مكه و پدران آنان گرديده بود .
بل هم عن ذكر ربّهم معرضون . .. بل متّعنا هؤلاء و ءاباءهم حتّى طال عليهم العمر
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «هؤلاء» اشاره به حاضرين در اذهان مخاطبان (مردم مكه) باشد; همان طور كه مشاراليه در بسيارى از آيات نازل شده در مكه، مردم آن سرزمين هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 44 - 2
2- برخوردارى از نعمت هاى دنيايى همراه با عمر طولانى ، موجب غرور و غفلت مردم مكه و پدران آنان گرديده بود .
بل هم عن ذكر ربّهم معرضون . .. بل متّعنا هؤلاء و ءاباءهم حتّى طال عليهم العمر
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «هؤلاء» اشاره به حاضرين در اذهان مخاطبان (مردم مكه) باشد; همان طور كه مشاراليه در بسيارى از آيات نازل شده در مكه، مردم آن سرزمين هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 9
9 - بى بهره بودن مردم سرزمين مكه از تعليمات آسمانى ، عامل عقب ماندگى آنان و فراگير شدن غفلت و بى خبرى در ميان آنها
لتنذر قومًا ما أتيهم من نذير من قبلك لعلّهم يتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 44 - 2
2- برخوردارى از نعمت هاى دنيايى همراه با عمر طولانى ، موجب غرور و غفلت مردم مكه و پدران آنان گرديده بود .
بل هم عن ذكر ربّهم معرضون . .. بل متّعنا هؤلاء و ءاباءهم حتّى طال عليهم العمر
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «هؤلاء» اشاره به حاضرين در اذهان مخاطبان (مردم مكه) باشد; همان طور كه مشاراليه در بسيارى از آيات نازل شده در مكه، مردم آن سرزمين هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 9
9 - بى بهره بودن مردم سرزمين مكه از تعليمات آسمانى ، عامل عقب ماندگى آنان و فراگير شدن غفلت و بى خبرى در ميان آنها
لتنذر قومًا ما أتيهم من نذير من قبلك لعلّهم يتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 7 - 14
14 - فصاحت قرآن ، عاملى مؤثر در اسلام مردم مكه و نواحى آن
أوحينا إليك قرءانًا عربيًّا لتنذر أُمّ القرى
برداشت ياد شده بر اين پايه است كه «عربيّاً» به معناى فصاحت و روشنى قرآن بوده و «لتنذر» تعليل براى نزول قرآن با وصف فصاحت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - قريش - 106 - 4 - 15
15 - رفع گرسنگى و ناامنى از ساكنان مكه ، در راستاى اعتلا و شكوفايى كعبه و از جلوه هاى ربوبيت خداوند است .
ربّ هذا البيت . الذى أطعمهم من جوع و ءامنهم من خوف
«الذى»، وصف «ربّ» و بيانگر جلوه هاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - قريش - 106 - 4 - 15
15 - رفع گرسنگى و ناامنى از ساكنان مكه ، در راستاى اعتلا و شكوفايى كعبه و از جلوه هاى ربوبيت خداوند است .
ربّ هذا البيت . الذى أطعمهم من جوع و ءامنهم من خوف
«الذى»، وصف «ربّ» و بيانگر جلوه هاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 150 - 19
19 - از ابن عباس روايت شده كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود : « البيت قبلة لأهل المسجد و المسجد قبلة لأهل الحرم و الحرم قبلة لأهل الأرض فى مشارق ها و مغارب ها من أمتى ;
كعبه، قبله اهل مسجد الحرام و مسجدالحرام قبله اهل حرم (مكه و حوالى آن) و حرم قبله تمامى اهل زمين از امت من در مشرقها و مغربهاى آن است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 2
2- تن دادن مكيان به صلح ، با همه كفر و عناد خويش نسبت به مؤمنان ، نمودى از اراده و تدبير نافذ خداوند
و هو الذى كفّ . .. هم الذين كفروا
على رغم كفر و ستيز مشركان با اسلام، به تدبير الهى زمينه اى پديد آمد كه آنان به صلح تن دادند و شرّشان از سر مسلمانان دفع گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 10
10 - رحمت و غفران گسترده الهى ، پشتوانه بخشايش گناه اهل مكه و پيدايش مودّت ميان آنان و مؤمنان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. و اللّه غفور رحيم
از ارتباط ميان «واللّه غفور رحيم» با صدر آيه - كه نويد به اصلاح روابط مؤمنان مدينه و مكيان ستيزه جو را دربردارد - استفاده مى شود كه آن عداوت ها، پايان خواهد يافت و معاندان به سوى توبه روى خواهند آورد و رحمت و غفران گسترده الهى آنان را دربرخواهد گرفت و در پرتو اين رحمت و آمرزش، مودّت حاصل خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 8
8 - اهل مكه پيش از بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از تعاليم رسولان الهى محروم بودند .
من قبله لقالوا ربّنا لولا أرسلت إلينا رسولاً فنتّبع ءايتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 9
9 - بى بهره بودن مردم سرزمين مكه از تعليمات آسمانى ، عامل عقب ماندگى آنان و فراگير شدن غفلت و بى خبرى در ميان آنها
لتنذر قومًا ما أتيهم من نذير من قبلك لعلّهم يتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 3 - 10
10 - مردم مكه ، پيش از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) از پيامبرِ صاحبِ كتاب آسمانى محروم بوده اند .
ما أتيهم من نذير من قبلك
به قرينه مكى بودن سوره، احتمال دارد مراد از «هم» در «ما أتاهم من نذير. ..» مكيان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 44 - 4
4 - مشركان مكه ، پيش از قرآن ، از هيچ كتاب آسمانى برخوردار نبودند .
و ما ءاتينهم من كتب يدرسونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 5
5 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) اهل مكه و بزرگ شده در ميان مردم آن شهر بود .
أكان للناس عجباً أن أوحينا إلى رجل منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 57 - 18،20
18 - مركزيت يافتن مكه براى تجارت و اقتصاد ، نمودى از تدبير الهى براى تأمين رزق ساكنان آن بود .
يجبى إليه ثمرت كلّ شىء رزقًا من لدنّا
20 - بيشتر مردم مكه در عصر بعثت ، گرفتار جهل و ناآگاهى نسبت به تعلق اراده الهى بر تضمين امنيت آن مكان مقدس و تأمين روزى ساكنان آن بودند .
أوَلم نمكّن لهم حرمًا ءامنًا . .. و لكنّ أكثرهم لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 2
2- تن دادن مكيان به صلح ، با همه كفر و عناد خويش نسبت به مؤمنان ، نمودى از اراده و تدبير نافذ خداوند
و هو الذى كفّ . .. هم الذين كفروا
على رغم كفر و ستيز مشركان با اسلام، به تدبير الهى زمينه اى پديد آمد كه آنان به صلح تن دادند و شرّشان از سر مسلمانان دفع گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 4
4 - درگير نشدن مؤمنان و مكيان با يكديگر در « عمرة القضا » ، نعمتى مهم براى اهل ايمان *
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم و أيديكم عنهم ببطن مكّة
برداشت بالا بدان احتمال است كه تعبير «ببطن مكّة» اشاره به «عمرة القضا» داشته باشد كه مسلمانان پس از پيروزى حديبيه
براساس قرارداد، سال بعد به شهر مكه وارد شدند و با آرامش كامل، مناسك عمره را به جا آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 13
13 - دعاى ابراهيم ( ع ) براى امنيت مكه و برخوردار شدن مؤمنان آن سرزمين از مواهب الهى ، خاطره اى شايسته و بايسته به يادداشتن
و إذ قال إبرهيم رب اجعل هذا بلداً ءامناً و ارزق أهله
برداشت فوق بر اين اساس است كه «إذ» مفعول براى فعل مقدر «اذكر» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 44 - 2
2- برخوردارى از نعمت هاى دنيايى همراه با عمر طولانى ، موجب غرور و غفلت مردم مكه و پدران آنان گرديده بود .
بل هم عن ذكر ربّهم معرضون . .. بل متّعنا هؤلاء و ءاباءهم حتّى طال عليهم العمر
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «هؤلاء» اشاره به حاضرين در اذهان مخاطبان (مردم مكه) باشد; همان طور كه مشاراليه در بسيارى از آيات نازل شده در مكه، مردم آن سرزمين هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 90 - 6
6- مكه در آغاز بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، سرزمينى كم آب بود و مكيان نيازمند به منابع دايمى آب بودند .
تفجر لنا من الأرض ينبوعًا
درخواست مشركان مكه از پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى ايجاد چشمه اى جوشان، احتمال دارد به خاطر، نياز شديد آنان به منابع آب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 75 - 4
4 - ورود ابراهيم(ع) در زمره اهل يقين، برجسته ترين هدف نماياندن ملكوت (سلطنت و مالكيت خداوند) آسمانها و زمين به او بوده است.
و كذلك نرى إبرهيم ملكوت السموت و الأرض و ليكون من الموقنين
جمله «و ليكون . ..» عطف بر محذوف است. يعنى ارائه ملكوت به ابراهيم(ع) براى مقاصدى بوده و از آن جمله اينكه وى از اهل يقين باشد. بيان اين هدف از ميان اهداف ديگر، نشانه برجسته بودن و اهميت آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 1
1 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و يقين به آخرت از نشانه هاى مؤمنان راستين
هدًى و بشرى للمؤمنين . الذين يقيمون الصلوة... و هم بالأخرة هم يوقنون
«الذين» در برداشت ياد شده، وصف احترازى است; يعنى، آيات قرآن براى آن دسته از مؤمنان، هدايتگر و بشارت بخش است كه پايبند به اقامه نماز و پرداخت زكات باشند و به جهان آخرت نيز باور قطعى داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 6 - 6
6 - دوزخ و آتش سوزان آن در دنيا براى اهل يقين ، مشهود و غفلت ناپذير است .
لو تعلمون علم اليقين . .. لترونّ الجحيم
جمله «لترونّ الجحيم»، مى تواند جواب «لو» باشد; در اين صورت آيه شريفه درباره مشاهده دوزخ در دنيا خواهد بود. از آن جا كه حرف «لو» (در آيه قبل) براى امتناع بود; اين مشاهده بر مخاطبان «لو تعلمون» - كه اهل تكاثراند - محال و براى صاحبان يقين - به دليل نون تأكيد در «لترونّ» - قطعى است. فعل مضارع «لترونّ» - با دلالت بر استمرار - بيانگر آن است كه دوزخ، همواره مد نظر اهل يقين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 20 - 1،2
1 - وجود نشانه هاى فراوان و مهم الهى در زمين براى اهل يقين
و فى الأرض ءايت للموقنين
جمع و نكره آمدن «آيات»، دلالت بر فراوانى و عظمت آن دارد.
2 - حق باوران اهل يقين ، توانا به درك پيام هاى بايسته آيات الهى در زمين
و فى الأرض ءايت للموقنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 6 - 6
6 - دوزخ و آتش سوزان آن در دنيا براى اهل يقين ، مشهود و غفلت ناپذير است .
لو تعلمون علم اليقين . .. لترونّ الجحيم
جمله «لترونّ الجحيم»، مى تواند جواب «لو» باشد; در اين صورت آيه شريفه درباره مشاهده دوزخ در دنيا خواهد بود. از آن جا كه حرف «لو» (در آيه قبل) براى امتناع بود; اين مشاهده بر مخاطبان «لو تعلمون» - كه اهل تكاثراند - محال و براى صاحبان يقين - به دليل نون تأكيد در «لترونّ» - قطعى است. فعل مضارع «لترونّ» - با دلالت بر استمرار - بيانگر آن است كه دوزخ، همواره مد نظر اهل يقين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 11،14
11 - قوانين الهى ، بهترين و برترين قانون در ديدگاه اهل يقين
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
14 - تنها اهل يقين ، قادر بر تشخيص برترى احكام قرآن بر ديگر قوانين هستند .
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
حكم خدا، برترين حكم است، چه اهل يقينى وجود داشته باشند و يا وجود نداشته باشند ; بنابراين قيد «لقوم يوقنون» به سؤال در «و من احسن» باز مى گردد ; يعنى جواب اين سؤال، تنها از اهل يقين بر مى آيد ; چون تنها آنان به اين حقيقت واقفند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 7 - 5
5- اهل يقين ، قادر به درك و شناخت ربوبيت يگانه خداوند بر نظام هستى
ربّ السموت و الأرض و ما بينهما إن كنتم موقنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 7 - 5
5- اهل يقين ، قادر به درك و شناخت ربوبيت يگانه خداوند بر نظام هستى
ربّ السموت و الأرض و ما بينهما إن كنتم موقنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 4 - 1
1 - آفرينش انسان و ساير جانداران ، دربردارنده نشانه هايى از خداوند براى جويندگان يقين
و فى خلقكم و ما يبثّ من دابّة ءايت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 7
7 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات و اهل يقين به آخرت ، رستگارند .
الذين يقيمون الصلوة . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 118 - 15
15 - تنها اهل يقين ( كسانى كه از عنادورزى و لجاجت پيراسته اند ) ، از آيات الهى بهره مند شده و در پرتو آن ، حقايق و معارف دينى را در مى يابند .
قد بيّنّا الأيت لقوم يوقنون
چون آيات و نشانه هاى صداقت پيامبر به همگان ارائه شده است، لام در «لقوم» لام انتفاع مى باشد و جمله فوق چنين معنا مى شود: ما آيات و نشانه ها را براى همگان بيان داشته ايم، ولى اهل يقين از آنها بهره مى برند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 6
6 - روشنگرى هاى قرآن ، مايه هدايت و رحمت براى جويندگان يقين
بصائر . .. و هدًى و رحمة لقوم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 6
6 - روشنگرى هاى قرآن ، مايه هدايت و رحمت براى جويندگان يقين
بصائر . .. و هدًى و رحمة لقوم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 14
14 - تنها اهل يقين ، قادر بر تشخيص برترى احكام قرآن بر ديگر قوانين هستند .
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
حكم خدا، برترين حكم است، چه اهل يقينى وجود داشته باشند و يا وجود نداشته باشند ; بنابراين قيد «لقوم يوقنون» به سؤال در «و من احسن» باز مى گردد ; يعنى جواب اين سؤال، تنها از اهل يقين بر مى آيد ; چون تنها آنان به اين حقيقت واقفند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 7 - 5
5- اهل يقين ، قادر به درك و شناخت ربوبيت يگانه خداوند بر نظام هستى
ربّ السموت و الأرض و ما بينهما إن كنتم موقنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 20 - 2
2 - حق باوران اهل يقين ، توانا به درك پيام هاى بايسته آيات الهى در زمين
و فى الأرض ءايت للموقنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 6
6 - محسنان ، برپادارنده نماز و پرداخت كننده زكات و اهل يقين به عالم آخرت و برخوردار از عنايت خاص خداوندند .
للمحسنين . .. أُولئك على هدًى من ربّهم
اضافه «ربّ» به ضمير «هم» - كه مرجع آن، محسنان است - اشاره به نكته ياد شده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 15
15 - بهره مندى از احكام برتر ( قوانين الهى ) مخصوص اهل يقين است .
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
بدان احتمال كه لام در «لقوم» براى منفعت باشد، يعنى بهره مندى از قوانين الهى از آن اهل يقين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 118 - 15
15 - تنها اهل يقين ( كسانى كه از عنادورزى و لجاجت پيراسته اند ) ، از آيات الهى بهره مند شده و در پرتو آن ، حقايق و معارف دينى را در مى يابند .
قد بيّنّا الأيت لقوم يوقنون
چون آيات و نشانه هاى صداقت پيامبر به همگان ارائه شده است، لام در «لقوم» لام انتفاع مى باشد و جمله فوق چنين معنا مى شود: ما آيات و نشانه ها را براى همگان بيان داشته ايم، ولى اهل يقين از آنها بهره مى برند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 1
1 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات و اهل يقين به آخرت ، مشمول هدايت ويژه پروردگارِ خويش اند .
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم يوقنون . أُولئك على هدًى من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 9
9- اطرافيان و خاندان فرعون ، مردمى ظالم و شكنجه گر بودند .
إذ أنجكم من ءال فرعون يسومونكم سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 8
8 - مؤمنان ، اميدوار به « أيّام اللّه » و آرزومند تحقق و فرارسيدن آن
قل للذين ءامنوا يغفروا للذين لايرجون أيّام اللّه
از تقابل ميان «الذين آمنوا» با «الذين لايرجون. ..»، استفاده مى شود كه مؤمنان برخلاف كافران اميدوار به «أيّام اللّه» بوده و آرزومند تحقق آن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 12،13،14
12- ايام الله ، ايامى با اهميت و شايسته به خاطر سپردن
و ذكّرهم بأيّ-م الله
13- برخى از ايام در مقايسه با برخى ديگر ، داراى اهميت و جايگاه ويژه اى است .
و ذكّرهم بأيّ-م الله
14- ايام الله و رويداد هاى آن ، دربردارنده نشانه ها و آيات الهى براى مردمان صبرپيشه و شكرگزار
إن فى ذلك لأيت لكلّ صبّار شكور
مشاراليه «ذلك»، «ذكر» و متعلق «ذكر»، «أيام الله» است و اين حكايت از آن دارد كه «أيام الله» حاوى آيات خداوندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 14
14- ايام الله و رويداد هاى آن ، دربردارنده نشانه ها و آيات الهى براى مردمان صبرپيشه و شكرگزار
إن فى ذلك لأيت لكلّ صبّار شكور
مشاراليه «ذلك»، «ذكر» و متعلق «ذكر»، «أيام الله» است و اين حكايت از آن دارد كه «أيام الله» حاوى آيات خداوندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 11
11- موسى ( ع ) ، وظيفه دار يادآورى « أيام الله » به مردم خويش
و لقد أرسلنا موسى . .. و ذكّرهم بأيّ-م الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 12
12- ايام الله ، ايامى با اهميت و شايسته به خاطر سپردن
و ذكّرهم بأيّ-م الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 14
14- ايام الله و رويداد هاى آن ، دربردارنده نشانه ها و آيات الهى براى مردمان صبرپيشه و شكرگزار
إن فى ذلك لأيت لكلّ صبّار شكور
مشاراليه «ذلك»، «ذكر» و متعلق «ذكر»، «أيام الله» است و اين حكايت از آن دارد كه «أيام الله» حاوى آيات خداوندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 19،20
19- عن مثنّى الحنّاط قال : سمعت أباجعفر ( ع ) يقول : أيام الله عزّوحلّ ثلاثة : يوم يقوم القائم ( ع ) و يوم الكرّة و يوم القيامة ;
مثنّى حنّاط گويد: از امام باقر(ع) شنيدم كه فرمود: ايام الله سه روز است روز قيام حضرت قائم(ع) و روز رجعت و روز قيامت.
20- قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) [ فى قوله تعالى : « و ذكّرهم بأيام الله . . . ] : أيام الله نعماؤه و بلاؤه و مثلاته . . . ;
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خدا «و ذكّرهم بأيام الله . ..» فرمود: مراد از روزهاى خداوند، نعمتها، بلاها و عذابهاى خداوند است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 18
18- ايام الله ، روز بروز و ظهور خداوند در دو عرصهء سختى ها و اعطاى نعمت به بندگان
و ذكّرهم بأيّ-م الله إن فى ذلك لأيت لكل صبّار شكور
اينكه خداوند فرموده است: در يادآورى ايام الله آياتى است بر هر صبر پيشه، شكرگزار، و چون صبر، همواره در برابر سختيها و بلايا مطرح است و شكرگزارى، همواره در برابر اعطاى نعمت، ذكر اين دو (صابران و شاكران) مى تواند قرينه باشد كه مراد از «ايام الله» آن ايامى است كه خداوند در آن ايام با اعطاى نعمت فراوان و ايجاد بلايا و سختيها، تجلى مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 6
6 - « أيام اللّه » ، روز هاى ظهور عينى حاكميت و اقتدار خداوند و انتقام از كافران
لايرجون أيّام اللّه ليجزى قومًا
از اضافه «ايّام» به «اللّه»، استفاده مى شود كه روزهاى مورد نظر، ايّام ويژه اى است كه با ساير روزها تفاوت دارد و اراده الهى در آن ظهور و بروز خاصى مى يابد. با توجه به جمله «ليجزى...» ممكن است چنين برداشت شود كه «أيّام اللّه» روزهايى است كه خداوند از كافران انتقام مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 195 - 26
26 - فداكارى و از خود گذشتگى مسلمانان صدر اسلام ، در رويارويى با دشمنان و استقبال آنان از شهادت
فالّذين . .. و قاتلوا و قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 9
9 - ايثار ، زمينه جلب رأفت الهى
و من الناس من يشرى . .. و اللّه رءوف بالعباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 237 - 9
9 - گذشت انسان از حق خويش ، راهى نزديك براى رسيدن به تقوا
و ان تعفوا اقرب للتقوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 92 - 4،5
4 - ايثار ، راه رسيدن به مقام بِرّ
لن تنالوا البرّ حتى تنفقوا ممّا تحبّون
5 - تشويق و ترغيب به انفاق و ايثار ، براى رسيدن به كمال
لن تنالوا البرّ حتى تنفقوا ممّا تحبّون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 68 - 3
3 - دستيابى به صراط مستقيم ، در سايه جانبازى ، هجرت ، فداكارى و تحمل مشكلات در راه خدا *
و لو انّا كتبنا . .. و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به ... و لهديناهم صراطا مستقيما
بنابر اينكه مراد از «ما يوعظون به» همان هجرت و جهاد باشد كه در آيه 66 مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 77 - 10
10 - پيدايش روحيه گذشت از مال و رسيدگى به وضع اقتصادى مستمندان ، از شرايط لازم هر جامعه دينى براى جهاد و مبارزه
كفّوا ايديكم و اقيموا الصلوة و اتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 4
4 - ايمان ، شرط تأثير ايثار هاى مالى و جانى انسان در دستيابى به بهشت
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
قيد «من المؤمنين» اشعار دارد به اينكه تنها انسانهاى مؤمن در اين معامله شركت دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 4
4 - ايمان ، شرط تأثير ايثار هاى مالى و جانى انسان در دستيابى به بهشت
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
قيد «من المؤمنين» اشعار دارد به اينكه تنها انسانهاى مؤمن در اين معامله شركت دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 11
11 - اراده خداوند به اعتلاى دين و راه خود ، در پرتو ايثار و جهاد مؤمنان
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. يقتلون فى سبيل اللّه
از اينكه خداوند، اعلام كرده است كه خريدار جان و مال مؤمنان مى باشد و سپس مسأله جهاد فى سبيل اللّه را مطرح ساخته، استفاده مى شود كه خداوند، پيشبرد راه خود را در پرتو جهاد مؤمنان قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 8
8 - سنت الهى در پيشبرد هدف هاى مكتب حق ( اسلام ) ، در پرتو ايثار و تلاش خود مؤمنان است .
ذلك بأنهم لايصيبهم ظما . .. و لاينفقون نفقة ... و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم
از تشويق و ترغيب مؤمنان به انفاق و جهاد، چنين استفاده مى شود كه نتيجه عمل آنها، پيشبرد هدفهاى مكتب است و اگر نيازى به تلاش مؤمنان نبود، ترغيب و تشويق آنان به اين مهم تا بدين پايه ضرورتى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 3
3 - تظاهر به آمادگى براى جهاد و فداكارى ، پس از پايان يافتن دشوارى هاى نبرد ، خصلتى است منافقانه .
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك للخروج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 2،5
2 - جان دادن براى طلب رضايت خداوند ، داراى ارزشى والا
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
5 - جان دادن جُز براى كسب رضايت خداوند ، فاقد ارزش لازم *
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
از اينكه خداوند ستايش از كسانى مى كند كه براى جلب رضايت او جان مى دهند ; نه - مثلا - از خوف جهنّم يا شوق بهشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 11
11 - ايثار و چشم پوشى انسان ، از اموال و امكانات مورد نياز خويش ، شايسته ارج و ستايش
و يؤثرون على أنفسهم و لو كان بهم خصاصة
برداشت ياد شده با توجه به سياق آيه شريفه كه در مقام ستايش و تمجيد مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 92 - 9
9 - علم و آگاهى خداوند به انفاق و ايثار انسان ها ، هر چند اندك باشد .
و ما تنفقوا من شىء فانّ اللّه به عليم
نكره بودن كلمه «شىء» دلالت بر ناچيز بودن آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 8
8- لزوم برخوردارى حاكمان و متوليان جامعه ، از ايمان راسخ و شجاعت و ايثار
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
بنابر اين كه «تولّيتم» به معناى عهده دارى امور و مخاطب آن بيماردلان ترسو و سست ايمان باشد، از مفهوم آيه به مطلب بالا مى توان ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 8
8- لزوم برخوردارى حاكمان و متوليان جامعه ، از ايمان راسخ و شجاعت و ايثار
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
بنابر اين كه «تولّيتم» به معناى عهده دارى امور و مخاطب آن بيماردلان ترسو و سست ايمان باشد، از مفهوم آيه به مطلب بالا مى توان ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 8 - 2
2 - رفع نياز هاى غذايى مستمندان ، يتيمان و اسيران در حد ايثار ، سيره و برنامه ابرار در زندگى است .
و يطعمون الطعام . .. أسيرًا
آمدن فعل «يطعمون» به صيغه مضارع، بر استمرار دلالت دارد; يعنى، كار اطعام، عملى است مستمر و از برنامه هاى زندگى ابرار محسوب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 8 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر ايثارگرى و حمايت از اقشار محروم جامعه ( بينوايان ، يتيمان و اسيران )
و يطعمون الطعام على حبّه مسكينًا و يتيمًا و أسيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 8 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر ايثارگرى و حمايت از اقشار محروم جامعه ( بينوايان ، يتيمان و اسيران )
و يطعمون الطعام على حبّه مسكينًا و يتيمًا و أسيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 14
14 - اميرالمؤمنين ( ع ) ، با خُفتن در بستر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پذيرش خطر براى خود ، سلامت پيامبر و رضايت خداوند را خريد .
و من الناس من يشرى نفسه
امام باقر (ع): و اما قوله «و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه و اللّه رءوف بالعباد» فانها نزلت فى علىّ بن ابيطالب(ع) حين بذل نفسه للّه و لرسوله ليلة اضطجع على فراش رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) لما طلبته كفار قريش
تفسير عياشى، ج 1، ص 101، ح 292 ; تفسير برهان، ج 1، ص 206، ح 7.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 8 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر ايثارگرى و حمايت از اقشار محروم جامعه ( بينوايان ، يتيمان و اسيران )
و يطعمون الطعام على حبّه مسكينًا و يتيمًا و أسيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 8
8 - مردان الهى ( همچون پيامبران ) در انديشه آزادى ملت هاى مظلوم اند ، نه در فكر رفاه خويش .
و تلك نعمة تمنّها علىّ أن عبّدتّ بنى إسرءيل
از آيه ياد شده به دست مى آيد كه آنچه فكر موسى(ع) را شديداً به خود مشغول مى داشت، گرفتارى بنى اسرائيل بود و اين نگرانى آسايش زندگى وى را در دستگاه فرعون به كلى تحت الشعاع قرار داده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 8
8 - انصار ، مورد ستايش به سبب ايثار بر مهاجران ، حتى در شرايط احتياج و نياز خويش
و لايجدون فى صدورهم . .. و لو كان بهم خصاصة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 8
8 - مردان الهى ( همچون پيامبران ) در انديشه آزادى ملت هاى مظلوم اند ، نه در فكر رفاه خويش .
و تلك نعمة تمنّها علىّ أن عبّدتّ بنى إسرءيل
از آيه ياد شده به دست مى آيد كه آنچه فكر موسى(ع) را شديداً به خود مشغول مى داشت، گرفتارى بنى اسرائيل بود و اين نگرانى آسايش زندگى وى را در دستگاه فرعون به كلى تحت الشعاع قرار داده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 78 - 6،7
6- بازداشت يكى از برادران بنيامين در مقابل آزاد كردن او ، پيشنهاد برادران به يوسف
فخذ أحدنا مكانه
7- فداكارى و گذشت برادران بنيامين ، براى باز گرداندن او به پدرشان يعقوب
فخذ أحدنا مكانه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 7
7 - حبيب نجار ، فردى شجاع و فداكار در راه دين و عقيده
لنرجمنّكم و ليمسّنّكم منّا عذاب أليم . .. و جاء من أقصا المدينة رجل يسعى قال يق
دفاع حبيب نجّار از پيامبران و توصيه به پيروى از ايشان، در شرايطى كه آنان به سنگسار و شكنجه تهديد شده بودند، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 121 - 4
4 - خانه و زندگى را پشت سر گذاردن و به ميدان رويارويى با دشمن شتافتن ، از جمله ويژگى هاى رهبران شايسته الهى و پيروان آنان
و اذ غدوت من اهلك تبوّىء المؤمنين مقاعد للقتال
«من اهلك»، اشاره به اين دارد كه پيامبر (صلی الله علیه و آله)، و اساساً هر رهبر الهى، به هنگام انجام تكاليف و رويارويى با دشمن، مهمترين تعلقات (همانند زن و فرزندان) را رها مى كند و به ميدان كارزار و انجام تكليف مى شتابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 3
3 - بايد رضايت خداوند ، بالاترين هدف ايثارگران در راه خدا باشد .
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
از ستايش خداوند نسبت به گروهى كه با ايثار جان خويش در پى جلب رضايت او هستند، استفاده مى شود كه بايد رضايت خداوند بالاترين هدف باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 8 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر ايثارگرى و حمايت از اقشار محروم جامعه ( بينوايان ، يتيمان و اسيران )
و يطعمون الطعام على حبّه مسكينًا و يتيمًا و أسيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 6 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از جان فشانى براى ابلاغ رسالت هاى الهى و پيگيرى دعوت مكرّر كسانى كه از او گريزان بودند ، دريغ نمىورزيد .
فلعلّك بخع نفسك على ءاثرهم إن لم يؤمنوا
«آثار»، يعنى «نشانه هاى باقى مانده از هر چيز». مفاد جمله «لعلّك باخع ... على اثارهم» اين است كه: تو اى پيامبر! اعراض كنندگان را پيگيرى مى كنى و به منظور رساندن خويش به آنان و ابلاغ دعوت هاى الهى به ايشان، خود را به هلاكت مى افكنى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 195 - 26
26 - فداكارى و از خود گذشتگى مسلمانان صدر اسلام ، در رويارويى با دشمنان و استقبال آنان از شهادت
فالّذين . .. و قاتلوا و قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 7،8
7 - تشويق مؤمنان به گذشتن از جان ، براى كسب رضايت خداوند
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
با توجّه به اينكه آيه مزبور در مقام مدح چنين انسانهايى است، تشويق از آن استفاده مى شود.
8 - وجود مؤمنان ايثارگر در جامعه براى مبارزه با فساد ، از نشانه هاى رأفت خداوند به بندگان
و اذا تولى سعى فى الأرض . .. و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه ... و ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 6
6 - جان آدمى ، وسيله اى براى كسب رضايت الهى
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 67 - 3
3 - جانبازى و هجرت ( تحمل مشكلات و فداكارى در راه خدا ) ، موجب اجر بزرگ الهى *
و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به . .. و اذاً لأَتيناهم من لدنّا اجراً عظيماً
بنابر اينكه مراد از «ما يوعظون»، همان جهاد و هجرت باشد كه در آيه قبل مطرح شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 24
24 - ايثار جان و مال در راه خدا و دريافت پاداش بهشت ، شايسته سرور و شادمانى ، در بينش الهى
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. فاستبشروا ببيعكم الذى بايعتم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 24
24 - ايثار جان و مال در راه خدا و دريافت پاداش بهشت ، شايسته سرور و شادمانى ، در بينش الهى
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. فاستبشروا ببيعكم الذى بايعتم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 7
7 - تشويق مؤمنان به گذشتن از جان ، براى كسب رضايت خداوند
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
با توجّه به اينكه آيه مزبور در مقام مدح چنين انسانهايى است، تشويق از آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 92 - 10
10 - توجّه آدمى به آگاهى خداوند به انفاق و ايثار ، زمينه ساز انجام آن
لن تنالوا . .. فانّ اللّه به عليم
جلمه «اِن اللّه . .. »، به منظور تشويق ايثارگران و انفاق كنندگان، ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 10
10 - صداقت در ايمان مقتضى محبت و ايثار به مؤمنان و رنجديدگان در مسير دين
أُولئك هم الصدقون . و الذين تبوّءو الدار و الإيمن يحبّون من هاجر إليهم و ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 4
4 - ايمان به قيامت و بيم از آن ، زمينه ساز گرايش و عامل انگيزش به نيكوكارى و نيك كردارى ( اخلاص ، ايثار ، انفاق و . . . )
و يطعمون الطعام . .. أسيرًا ... لانريد منكم جزاءً و لاشكورًا . إنّا نخاف من ربّن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 7
7 - ايثار مال و جان در راه غير خدا و در قبال بهايى جز بهشت ، زيان و خسران است .
إن اللّه اشترى . .. بأن لهم الجنة
خداوند، با پيشنهاد بهاى بزرگى چون بهشت در قبال جان و مال مؤمنان، در حقيقت بيان داشته است كه فروختن جان و مال به چيزى جز بهشت، مايه خسران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 4
4 - ايمان ، شرط تأثير ايثار هاى مالى و جانى انسان در دستيابى به بهشت
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
قيد «من المؤمنين» اشعار دارد به اينكه تنها انسانهاى مؤمن در اين معامله شركت دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 6
6 - ايمان راستين ، مستلزم ايثار جان و مال در راه خدا
إن اللّه اشترى من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 6
6 - ايمان راستين ، مستلزم ايثار جان و مال در راه خدا
إن اللّه اشترى من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 237 - 8
8 - ارزشمندى و استحباب گذشت انسان از حقّ خويش
و ان تعفوا اقرب للتقوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 1،4،6،12،13،15
1 - برخى از مردم ، رضايت خداوند را با فدا كردن جان خويش مى خرند .
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
4 - در برابر كسانى كه حرث و نسل را فداى مصلحت خود مى كنند ، برخى ، جان خود را در برابر حفظ ارزش هاى الهى فدا مى كنند .
ليفسد الحرث و النسل . .. و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
6 - جان آدمى ، وسيله اى براى كسب رضايت الهى
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
12 - رأفت الهى به مؤمنان ، با خريد جانشان در برابر رضايت خويش
و من الناس . .. و اللّه رءوف بالعباد
13 - لزوم مبارزه تا سر حدّ جان دادن ، با فساد و حاكمان فاسد
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الأرض ... و من الناس من يشرى نفسه
از اينكه پس از بيان خصلتهاى حاكمان مُفسد، بى درنگ ستايش از كسانى شده است كه جان خويش را در راه خدا مى دهند، برداشت فوق استفاده مى شود.
15 - كشته شدگان در راه امر به معروف و نهى از منكر ، مصداق خريداران رضايت خداوند در برابر ايثار جان
و من الناس من يشرى نفسه
اميرالمؤمنين (ع): ان المراد بالآية الرجل الذى يقتل على الأمر بالمعروف و النهى عن المنكر.
مجمع البيان، ج 2، ص 535 ; تفسير صافى، ج 1، ص 241.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 31
31- ارزش هر ايثار و مبارزه اى ، به اين است كه در راه خدا و براى خدا باشد .
و الذين قتلوا فى سبيل اللّه
قيد «فى سبيل اللّه»، بيانگر معناى بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 9 - 3
3 - خلوص و جهت خدايى داشتن ، شرط ارزشمندى ايثار و انفاق به محرومان جامعه است .
إنّما نطعمكم لوجه اللّه لانريد منكم جزاءً و لا شكورًا
قيد «لوجه اللّه. ..» حكايت از اين حقيقت دارد كه ستايش خداوند از ابرار (و يطعمون الطعام على حبّه...)، صرفاً به جهت اطعام و انفاق آنان نيست; بلكه به دليل توأم بودن آن، با اخلاص و جهت خدايى داشتن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 16
16 - « عن أبان بن تغلب عن أبى عبداللّه . . . قال : يا أبان أما تعلم أنّ اللّه عزّوجلّ قد ذكر المؤثرين على أنفسهم ؟ قلت : بلى جعلت فداك فقال : أما إذا أنت قاسمته فلم تؤثره بعد . . . إنّما أنت تؤثره إذا أنت أعطيته من النصف الأخر ;
از ابان بن تغلب از امام صادق(ع) روايت شده: . ..آن حضرت فرمود: ...اى ابان! آيا مى دانى كه خداوند عزّوجلّ، ايثار را ياد نموده است؟ عرض كردم: بله، فدايت شوم. حضرت فرمود: اگر تو اموالت را با مؤمنى تقسيم نمودى، هنوز به او ايثار نكرده اى ... زمانى به او ايثار كرده اى كه از نصف ديگر [كه براى خود باقى گذاشته اى] چيزى به او داده باشى».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 8
8 - كراهت و ناخرسندى از ايثار مال و جان در راه خدا ، نشانه نفاق
و كرهوا أن يجهدوا بأمولهم و أنفسهم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 8
8 - كراهت و ناخرسندى از ايثار مال و جان در راه خدا ، نشانه نفاق
و كرهوا أن يجهدوا بأمولهم و أنفسهم فى سبيل اللّه
ايثارگران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 5
5 - تمسخر و ريشخند منافقان صدر اسلام نسبت به مؤمنان ايثارگر تهيدست
و الذين لايجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 11
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 8 - 3
3 - ستايش و تمجيد خداوند از ايثارگران و تأمين كنندگان نياز هاى غذايى قشر نيازمند ( مستمندان ، يتيمان و اسيران )
و يطعمون الطعام على حبّه مسكينًا و يتيمًا و أسيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 4،8،9،10،11
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
8 - داشتن عذر در پيشگاه خداوند و نيز اميد به پرهيز تجاوزگران از تجاوز خويش ، پاسخ موعظه گران يهود به اعتراض تاركان نهى از منكر
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
«معذرة» مصدر و به معناى حجت داشتن است. اين كلمه مفعولٌ له براى فعل مقدّر «نعظهم» مى باشد ; يعنى آنان را موعظه مى كنيم تا در پيشگاه خدا حجت و عذر داشته باشيم.
9 - اصلاحگران ايله سكوت در برابر گناه را ناروا شمرده و تاركان نهى از منكر را در پيشگاه خدا معذور نمى دانستند .
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
ظاهر اقتضا مى كرد كه موعظه گران بگويند «ربنا» (پروردگارمان)، نه «ربكم» (پروردگار شما). اين جا به جايى اشاره به اين حقيقت دارد كه خداوند پروردگار شما نيز هست و بايد در برابر او عذرى داشته باشيد و بدانيد كه اگر نهى از منكر نكنيد، معذور نيستيد.
10 - باور مصلحان يهود به ربوبيت خداوند بر بندگان ، واداركننده ايشان به تلاش براى اصلاح جامعه و بازدارى منحرفان از گناه و تجاوز
قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق از آوردن اسم «رب» استفاده شده است.
11 - داستان مناظره دو گروه پرهيزكننده از صيد ماهى در ميان يهوديان ( موعظه گران و تاركان نهى از منكر ) داستانى آموزنده و شايان به ياد داشتن . *
إذ قالت أمة منهم لم تعظون . .. قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «إذ قالت . .. » متعلق به فعل محذوف «اذكر» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 3
3 - خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واق--ع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 2
2 - اكثريت ساكنان ايله به گناه صيد ماهى در روز شنبه آلوده شدند .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
تعبير از تجاوزگران با كلمه «قوما» مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 9،11
9 - وفور ماهى در روز شنبه ( روز حرمت صيد بر يهوديان ) ، وسيله آزمون مردم ايله از سوى خداوند
كذلك نبلوهم
11 - خداوند براى امتحان يهوديان ايله ، ماهيان را در روز شنبه به طرف ساحل سوق مى داد و در روز هاى ديگر از ساحل دور مى ساخت .
إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعاً و يوم لايسبتون لا تأتيهم كذلك نبلوهم
چون حكم تعطيلى روز شنبه براى همه يهود بود، نه مخصوص مردم ايله، معلوم مى شود آنچه خداوند براى مردم آن سامان پيش آورد تا آنان را بيازمايد، همان آمدن ماهيان در روز شنبه و كمياب شدنشان در روزهاى ديگر بود، نه اصل تحريم كار در روز شنبه. لذا مشاراليه «ذلك» وضعيت بيان شده براى ماهيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1،4،6،8،11
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
6 - اطمينان به هلاكت متجاوزان ايله و يا گرفتارى آنان به عذابى سخت ، بهانه تاركان نهى از منكر براى سكوت خويش در برابر آنان و مايه نابجا شمردن عمل موعظه گران ( نهى از منكر )
لم تعظون قوماً اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
8 - داشتن عذر در پيشگاه خداوند و نيز اميد به پرهيز تجاوزگران از تجاوز خويش ، پاسخ موعظه گران يهود به اعتراض تاركان نهى از منكر
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
«معذرة» مصدر و به معناى حجت داشتن است. اين كلمه مفعولٌ له براى فعل مقدّر «نعظهم» مى باشد ; يعنى آنان را موعظه مى كنيم تا در پيشگاه خدا حجت و عذر داشته باشيم.
11 - داستان مناظره دو گروه پرهيزكننده از صيد ماهى در ميان يهوديان ( موعظه گران و تاركان نهى از منكر ) داستانى آموزنده و شايان به ياد داشتن . *
إذ قالت أمة منهم لم تعظون . .. قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «إذ قالت . .. » متعلق به فعل محذوف «اذكر» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 6
6 - ترك كنندگان نهى از منكر از ميان مردم ايله ، به بوزينه تبديل نشدند .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة
عنوان «ما نهوا عنه» شامل ترك نهى از منكر نمى شود. به خلاف عنوان «ما ذكروا به» در آيه قبل كه شامل ترك نهى از منكر نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 4
4 - يهوديان عصر بعثت آگاه به تجاوزگرى همدينان يهودى خويش در ايله و سرگذشت شوم آنان
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 7
7 - ماهيانى كه روز شنبه بر ساحل درياى ايله ظاهر مى شدند ، ماهيان دلخواه مردم آن سامان بودند .
إذ تأتيهم حيتانهم
اسناد ماهيان به مردم ايله با اضافه «حيتان» به «هم» (حيتانهم، يعنى ماهيان آنان)، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد. يعنى علت اينكه آن ماهيان، ماهيان قوم ايله گفته شده، علاقه وافرشان به آن ماهيهاى خاص بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 5
5 - پرهيزكنندگان از صيد ماهى در ميان يهوديان ايله ( چه موعظه گران و چه تاركان نهى از منكر ) مطمئن به نزول عذاب الهى بر متجاوزان و يا به هلاكت رسيدن ايشان به دست خدا
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 1
1 - خداوند يهوديان ايله را به خاطر شكستن قانون روز شنبه با صيد ماهى ، به بوزينگانى مطرود مبدّل ساخت .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة خسئين
«عتوّ» (مصدر عتوا)، به معناى عصيان و سركشى است. مراد از «ما نهوا عنه» صيد ماهى در روز شنبه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 7
7 - فسق و ستمگرىِ يهوديان ايله ، مايه نزول عذاب الهى بر آنان شد .
أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
«ما» در «بما كانوا» مصدريه و «باء» سببيه است - يعنى: أخذناهم بسبب فسقهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 5
5 - توجه دادن يهوديان به فرجام شوم مخالفت با فرمان هاى الهى ، هدف از پرسش پيامبر (صلی الله علیه و آله) از يهوديان درباره مردم ايله
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 11
11 - داستان مناظره دو گروه پرهيزكننده از صيد ماهى در ميان يهوديان ( موعظه گران و تاركان نهى از منكر ) داستانى آموزنده و شايان به ياد داشتن . *
إذ قالت أمة منهم لم تعظون . .. قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «إذ قالت . .. » متعلق به فعل محذوف «اذكر» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 7
7 - مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 4
4 - خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 5،6
5 - پرهيزكنندگان از صيد ماهى در ميان يهوديان ايله ( چه موعظه گران و چه تاركان نهى از منكر ) مطمئن به نزول عذاب الهى بر متجاوزان و يا به هلاكت رسيدن ايشان به دست خدا
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
6 - اطمينان به هلاكت متجاوزان ايله و يا گرفتارى آنان به عذابى سخت ، بهانه تاركان نهى از منكر براى سكوت خويش در برابر آنان و مايه نابجا شمردن عمل موعظه گران ( نهى از منكر )
لم تعظون قوماً اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 2،3،4،7
2 - خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى
شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
3 - خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
4 - خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
7 - فسق و ستمگرىِ يهوديان ايله ، مايه نزول عذاب الهى بر آنان شد .
أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
«ما» در «بما كانوا» مصدريه و «باء» سببيه است - يعنى: أخذناهم بسبب فسقهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 3
3 - خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واق--ع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 2
2 - اكثريت ساكنان ايله به گناه صيد ماهى در روز شنبه آلوده شدند .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
تعبير از تجاوزگران با كلمه «قوما» مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 2،16
2 - يهوديان ساكن در آبادى ايله واقع در ساحل درياى سرخ ، حكم تعطيلى روز شنبه را با ماهيگيرى در آن روز نقص مى كردند .
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر إذ يعدون . .. إذ تأتيهم حيتانهم
«ال» در «البحر» عهد ذهنى است و چنانچه مفسران گفته اند اشاره به درياى سرخ دارد. مراد از «القرية»، بنابر آنچه ميان اهل تفسير معروف است، آبادى ايله (شهرى بين شام و مصر) مى باشد.
16 - خداوند يهوديان ايله را به آزمونى مبتلا كرد كه عدم موفقيّت در آن ، ايشان را به انحراف و تمرد هميشگى مى كشانيد .
كذلك نبلوهم بما كانوا يفسقون
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ما» در «بما كانوا» موصول اسمى باشد ; يعنى: «بالذى كانوا يفسقون به». (به چيزى آنان را آزموديم كه موجب فسق ايشان مى شد). بديهى است تحقق اين معنا ناشى از شكست آنان در آزمون خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 5
5 - توجه دادن يهوديان به فرجام شوم مخالفت با فرمان هاى الهى ، هدف از پرسش پيامبر (صلی الله علیه و آله) از يهوديان درباره مردم ايله
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 13،14
13 - يهوديانِ ساكن ايله داراى پيشينه فسق و تبهكارى
بما كانوا يفسقون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ما» در «بما كانوا» مصدريه باشد ; يعنى: به سبب فسق و تبهكارى سابقشان آنان را اين
گونه آزموديم.
14 - فسق و تبهكارى ديرينه مردم ايله ، موجب آزمون آنان با فراهم آوردن زمينه اى مساعد ( تسهيل ماهيگيرى در شنبه و ناياب شدن ماهى در غير آن روز ) براى سرپيچى از حكم تحريم صيد
كذلك نبلوهم بما كانوا يفسقون
«كذلك» اشاره است به معنايى كه از «إذ تأتيهم حيتانهم . .. » به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 7
7 - فسق و ستمگرىِ يهوديان ايله ، مايه نزول عذاب الهى بر آنان شد .
أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
«ما» در «بما كانوا» مصدريه و «باء» سببيه است - يعنى: أخذناهم بسبب فسقهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 3
3 - خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواست تا از يهوديان ، سرگذشت مردم ايله را جويا شود .
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 2،3،4،8
2 - اكثريت ساكنان ايله به گناه صيد ماهى در روز شنبه آلوده شدند .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
تعبير از تجاوزگران با كلمه «قوما» مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
3 - موعظه گران يهود در آبادى ايله ، همكيشان خويش را از نافرمانى خدا ( شكستن احكام روز شنبه ) برحذر مى داشتند .
لم تعظون قوماً
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
8 - داشتن عذر در پيشگاه خداوند و نيز اميد به پرهيز تجاوزگران از تجاوز خويش ، پاسخ موعظه گران يهود به اعتراض تاركان نهى از منكر
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
«معذرة» مصدر و به معناى حجت داشتن است. اين كلمه مفعولٌ له براى فعل مقدّر «نعظهم» مى باشد ; يعنى آنان را موعظه مى كنيم تا در پيشگاه خدا حجت و عذر داشته باشيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 1،2،3،4،5
1 - يهوديان متخلف در آبادى ايله ، به نصايح و مواعظ مصلحان و نهى كنندگان از منكر اعتنا نكردند و آن را به فراموشى سپردند .
فلما نسوا ما ذكروا به
2 - خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
3 - خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
4 - خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
5 - ترك كنندگان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، بى اعتنا به تذكار موعظه گران ( لزوم نهى از منكر )
فلما نسوا ما ذكروا به
ضمير در «نسوا» و «ذكروا» به تجاوزگران و نيز به ترك كنندگان نهى از منكر برمى گردد. تذكرى كه به ترك كنندگان نهى از منكر داده شد، همان است كه از جمله «معذرة إلى ربكم» فهميده مى شود. يعنى مصلحان به آنان تفهيم كردند كه شما نيز بايد نهى از منكر كنيد، و گر نه مسؤول هستيد ; اما آنان همچنان بى تفاوت ماندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 1،3،6
1 - خداوند يهوديان ايله را به خاطر شكستن قانون روز شنبه با صيد ماهى ، به بوزينگانى مطرود مبدّل ساخت .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة خسئين
«عتوّ» (مصدر عتوا)، به معناى عصيان و سركشى است. مراد از «ما نهوا عنه» صيد ماهى در روز شنبه است.
3 - خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واق--ع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
6 - ترك كنندگان نهى از منكر از ميان مردم ايله ، به بوزينه تبديل نشدند .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة
عنوان «ما نهوا عنه» شامل ترك نهى از منكر نمى شود. به خلاف عنوان «ما ذكروا به» در آيه قبل كه شامل ترك نهى از منكر نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 4
4 - يهوديان عصر بعثت آگاه به تجاوزگرى همدينان يهودى خويش در ايله و سرگذشت شوم آنان
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 6،7،8،9
6 - ماهيان در روز شنبه ( روز تعطيلى كار در آيين يهود ) به ساحل درياى مجاور ايله هجوم مى آوردند و بر سطح آب آشكار مى گشتند .
إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعاً
«شرّع» جمع شارع است. در لسان العرب آمده است: «حيتان شرع» يعنى ماهيانى كه از عمق آب به سوى ساحل مى آيند. برخى از اهل لغت گفته اند كه «حيتان شرع» يعنى ماهيانى كه سر از آب بيرون مى كنند.
7 - ماهيانى كه روز شنبه بر ساحل درياى ايله ظاهر مى شدند ، ماهيان دلخواه مردم آن سامان بودند .
إذ تأتيهم حيتانهم
اسناد ماهيان به مردم ايله با اضافه «حيتان» به «هم» (حيتانهم، يعنى ماهيان آنان)، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد. يعنى علت اينكه آن ماهيان، ماهيان قوم ايله گفته شده، علاقه وافرشان به آن ماهيهاى خاص بوده است.
8 - ماهى هاى درياى سرخ در روز هاى كارى يهود به سواحل ايله گذر نمى كردند و خود را در ديد ماهيگيران قرار نمى دادند .
يوم لا يسبتون لا تأتيهم
9 - وفور ماهى در روز شنبه ( روز حرمت صيد بر يهوديان ) ، وسيله آزمون مردم ايله از سوى خداوند
كذلك نبلوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 66 - 9
9 - « فجعلناها » - الضمير يعود الى الامة التى مسخت - و هم أهل إيله قرية على شاطىء البحر ، و هو المروى عن ابى جعفر ( ع ) . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه: «خداوند اهل شهر ايله را - كه در ساحل دريا قرار داشت - مسخ نمود . ..»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 1،3،7
1 - خداوند يهوديان ايله را به خاطر شكستن قانون روز شنبه با صيد ماهى ، به بوزينگانى مطرود مبدّل ساخت .
فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة خسئين
«عتوّ» (مصدر عتوا)، به معناى عصيان و سركشى است. مراد از «ما نهوا عنه» صيد ماهى در روز شنبه است.
3 - خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واق--ع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
7 - مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1،3،4،5،8،9،10
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
3 - موعظه گران يهود در آبادى ايله ، همكيشان خويش را از نافرمانى خدا ( شكستن احكام روز شنبه ) برحذر مى داشتند .
لم تعظون قوماً
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
5 - پرهيزكنندگان از صيد ماهى در ميان يهوديان ايله ( چه موعظه گران و چه تاركان نهى از منكر ) مطمئن به نزول عذاب الهى بر متجاوزان و يا به هلاكت رسيدن ايشان به دست خدا
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
8 - داشتن عذر در پيشگاه خداوند و نيز اميد به پرهيز تجاوزگران از تجاوز خويش ، پاسخ موعظه گران يهود به اعتراض تاركان نهى از منكر
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
«معذرة» مصدر و به معناى حجت داشتن است. اين كلمه مفعولٌ له براى فعل مقدّر «نعظهم» مى باشد ; يعنى آنان را موعظه مى كنيم تا در پيشگاه خدا حجت و عذر داشته باشيم.
9 - اصلاحگران ايله سكوت در برابر گناه را ناروا شمرده و تاركان نهى از منكر را در پيشگاه خدا معذور نمى دانستند .
قالوا معذرة إلى ربكم و لعلهم يتقون
ظاهر اقتضا مى كرد كه موعظه گران بگويند «ربنا» (پروردگارمان)، نه «ربكم» (پروردگار شما). اين جا به جايى اشاره به اين حقيقت دارد كه خداوند پروردگار شما نيز هست و بايد در برابر او عذرى داشته باشيد و بدانيد كه اگر نهى از منكر نكنيد، معذور نيستيد.
10 - باور مصلحان يهود به ربوبيت خداوند بر بندگان ، واداركننده ايشان به تلاش براى اصلاح جامعه و بازدارى منحرفان از گناه و تجاوز
قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق از آوردن اسم «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1،3،10
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
3 - موعظه گران يهود در آبادى ايله ، همكيشان خويش را از نافرمانى خدا ( شكستن احكام روز شنبه ) برحذر مى داشتند .
لم تعظون قوماً
10 - باور مصلحان يهود به ربوبيت خداوند بر بندگان ، واداركننده ايشان به تلاش براى اصلاح جامعه و بازدارى منحرفان از گناه و تجاوز
قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق از آوردن اسم «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 1
1 - يهوديان متخلف در آبادى ايله ، به نصايح و مواعظ مصلحان و نهى كنندگان از منكر اعتنا نكردند و آن را به فراموشى سپردند .
فلما نسوا ما ذكروا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 3
3 - خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 3
3 - خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 3،4
3 - موعظه گران يهود در آبادى ايله ، همكيشان خويش را از نافرمانى خدا ( شكستن احكام روز شنبه ) برحذر مى داشتند .
لم تعظون قوماً
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 5،6
5 - پرهيزكنندگان از صيد ماهى در ميان يهوديان ايله ( چه موعظه گران و چه تاركان نهى از منكر ) مطمئن به نزول عذاب الهى بر متجاوزان و يا به هلاكت رسيدن ايشان به دست خدا
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
6 - اطمينان به هلاكت متجاوزان ايله و يا گرفتارى آنان به عذابى سخت ، بهانه تاركان نهى از منكر براى سكوت خويش در برابر آنان و مايه نابجا شمردن عمل موعظه گران ( نهى از منكر )
لم تعظون قوماً اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 8،10
8 - ماهى هاى درياى سرخ در روز هاى كارى يهود به سواحل ايله گذر نمى كردند و خود را در ديد ماهيگيران قرار نمى دادند .
يوم لا يسبتون لا تأتيهم
10 - وفور ماهى در روز شنبه و ظهورشان بر سطح آب ، محرّك يهوديان ايله به تعدّى از حكم خدا
إذ يعدون فى السبت إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 1،4،5
1 - يهوديان ساكن در ايله متشكل از سه گروه بودند : تجاوزگران فاسق ، صالحان موعظه گر و نهى كننده از منكرات ، تاركان نهى از منكر .
إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوماً
مقصود از موعظه، به دليل «الذين ينهون عن السوء» در آيه بعد، نهى از منكر است.
4 - تاركان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، به موعظه گران اعتراض كردند و عمل آنان ( نهى از منكر ) را نابجا شمردند .
لم تعظون قوماً
5 - پرهيزكنندگان از صيد ماهى در ميان يهوديان ايله ( چه موعظه گران و چه تاركان نهى از منكر ) مطمئن به نزول عذاب الهى بر متجاوزان و يا به هلاكت رسيدن ايشان به دست خدا
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 5
5 - ترك كنندگان نهى از منكر در ميان يهوديان ايله ، بى اعتنا به تذكار موعظه گران ( لزوم نهى از منكر )
فلما نسوا ما ذكروا به
ضمير در «نسوا» و «ذكروا» به تجاوزگران و نيز به ترك كنندگان نهى از منكر برمى گردد. تذكرى كه به ترك كنندگان نهى از منكر داده شد، همان است كه از جمله «معذرة إلى ربكم» فهميده مى شود. يعنى مصلحان به آنان تفهيم كردند كه شما نيز بايد نهى از منكر كنيد، و گر نه مسؤول هستيد ; اما آنان همچنان بى تفاوت ماندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 1،2،6
1 - يهوديان متخلف در آبادى ايله ، به نصايح و مواعظ مصلحان و نهى كنندگان از منكر اعتنا نكردند و آن را به فراموشى سپردند .
فلما نسوا ما ذكروا به
2 - خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
6 - يهوديان متخلف از حكم روز شنبه ( حرمت تلاش براى كسب مال و صيد ماهى ) مردمانى فاسق و ظالم در پيشگاه خداوند
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 7
7 - مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 11
11 - يهوديان تجاوزگر ايله ، علاوه بر چشيدن عذاب هاى دنيوى ، تا قيامت به عذاب هاى برزخى گرفتار خواهند بود .
و إذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ضمير «عليهم» يهوديان مسخ شده ايله باشد. بر اين اساس مقصود از «سوء العذاب» عذابهاى دنيوى نيست، بلكه به دليل «إلى يوم القيمة» مراد عذابهاى برزخى خواهد بود. يعنى: «ليبعثن عليهم من بعد موتهم إلى
يوم القيمة ... .»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 1،2
1 - يهوديان متخلف در آبادى ايله ، به نصايح و مواعظ مصلحان و نهى كنندگان از منكر اعتنا نكردند و آن را به فراموشى سپردند .
فلما نسوا ما ذكروا به
2 - خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.