روز شمار جنگ ایران و عراق نخستین گام به سوی فتح فاو جلد 1-39
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
عنوان و نام پدیدآور : نخستین گام به سوی فتح فاو... [کتاب]: غلبه بر تردیدها و کاهش نگرانی‌های عملیات در منطقه فاو.../ حمیدرضا فراهانی.
مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد دفاع مقدس، ۱۳۹۳.
مشخصات ظاهری : ۱۰۶۲ ص.
فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب سی و نهم .جلد ۱.
شابک : ۳۲۵۰۰۰۰ ریال 978-600-5443-55-4 :
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : نمایه.
عنوان دیگر : غلبه بر تردیدها و کاهش نگرانی‌های عملیات در منطقه فاو... .
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ گاهشماری
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ فاو
شناسه افزوده : فراهانی، حمیدرضا، ۱۳۳۶ -
شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد دفاع مقدس
رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/ف۴ن۵ ۱۳۹۳
رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲
شماره کتابشناسی ملی : ۳۷۴۸۷۵۴
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
عنوان..................................................................................................................................................................... صفحه
پیشگفتار.................................................................................................................................................................... 17
مقدمه............................................................................................................................................................................ 19
عنوان............................................. صفحه
16 آبان 1364.................................... 43
17 آبان 1364................................... 67
18 آبان 1364................................... 91
19 آبان 1364................................ 111
20 آبان 1364................................ 135
21 آبان 1364................................ 159
22 آبان 1364................................ 185
23 آبان 1364................................ 211
24 آبان 1364................................ 227
25 آبان 1364................................ 243
26 آبان 1364................................ 273
27 آبان 1364................................ 295
28 آبان 1364................................ 329
29 آبان 1364................................ 361
30 آبان 1364................................ 383
1 آذر 1364..................................... 401
2 آذر 1364..................................... 427
3 آذر 1364..................................... 445
4 آذر 1364..................................... 465
عنوان.................................................... صفحه
5 آذر 1364............................................ 495
6 آذر 1364............................................. 519
7 آذر 1364............................................. 541
8 آذر 1364............................................. 561
9 آذر 1364............................................. 579
10 آذر 1364.......................................... 597
11 آذر 1364.......................................... 615
12 آذر 1364.......................................... 639
13 آذر 1364.......................................... 661
14 آذر 1364.......................................... 681
15 آذر 1364.......................................... 703
16 آذر 1364.......................................... 723
17 آذر 1364.......................................... 754
18 آذر 1364.......................................... 787
19 آذر 1364.......................................... 833
20 آذر 1364.......................................... 865
21 آذر 1364.......................................... 887
22 آذر 1364.......................................... 915
23 آذر 1364.......................................... 939
عنوان..................................................................................................................................................................... صفحه
گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)...................................................................................... 965
فهرست راهنما (نمایه)............................................................................................................................ 1019
عنوان................................................................................................................................................................................. صفحه
وضعیت و موقعیت کارخانه نمک و پایگاه‌های موشکی عراق قبل از عملیات در منطقه فاو 663
وضعیت کلی موانع ارتش عراق در منطقه عمومی فاو............................................................................. 755
آرایش ارتش عراق قبل از عملیات در منطقه فاو........................................................................................... 793
منطقه عمومی جزایر ام‌الرصاص و بوارین - محدوده عملیات پشتیبانی هم‌زمان با عملیات فاو (سپاه)... 795
منطقه عمومی شلمچه و کوشک - محدوده پیشنهادی ارتش برای عملیات سال 1364............... 803
رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه، اجرای عملیات محدود در سال 1364 و آمادگی برای عملیات گسترده در سال 1365 را پیشنهاد می‌کند. 46
محسن
رضایی فرمانده کل سپاه، در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه با اشاره به اهمیت اجرای عملیات آتی (فاو)، این جلسه را تلخ‌ترین جلسه در طول دوران فرماندهی‌اش نامید.......................................................... 46
انفجار
بمب در یکی از اماکن پرتردد تهران توسط گروههای ضدانقلاب؛ حضور گروههای آتش‌نشانی و نیروهای امنیتی در محل حادثه 58
رشید: حتی اگر 150 گردان هم فراهم شود بهکارگیری بیش از 70 گردان آن امکان‌پذیر نیست. 68
آیت‌الله موسوی اردبیلی، رئیس دیوان عالی کشور، در خطبه‌های نمازجمعه تهران 84
سیدمحمد موسوی خوئینی‌ها دادستان کل کشور.... 88
آقای هاشمی رفسنجانی نایب‌رئیس مجلس خبرگان. 91
محسن رضایی فرمانده کل سپاه، در نامهای از فرماندهی نیروی زمینی ارتش خواست به‌دلیل نیاز مبرم سپاه به یگان مستقر در خط احد، این خط را از نیروهای سپاه تحویل بگیرند....................................................................... 95
مصاحبه
سیدمحمود هاشمی شاهرودی رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق 99
عزیمت نیروهای داوطلب به جبهه‌های جنگ.. 116
احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی. 131
جرج شولتز وزیر امور خارجه امریکا؛ تلاش دولت امریکا برای آزادی گروگانهای در بند در لبنان را تأیید کرد. 133
عزیز جعفری فرمانده قرارگاه قدس سپاه............ 136
محسن رضایی فرمانده کل سپاه بر ضرورت اجرای عملیات گسترده در سال 1364 تأکید کرد 137
حجت‌الاسلام رحمانی مسئول بسیج سپاه پاسداران. 146
حجت الاسلام حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق 148
غلامعلی رشید معاون عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص): برای اجرای عملیات در منطقه فاو 300 گردان نیرو لازم است. 161
حجت‌الاسلام علی‌اکبر محتشمی‌پور وزیر کشور 169
شیخ محمدحسین فضل‌الله از علمای برجسته لبنان....... 178
شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر................. 197
آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ، در نمازجمعه تهران 235
محسن رضایی فرمانده سپاه، در دومین کنگره دانشجویان مسلمان "دفتر تحکیم وحدت": سیاست همیشه این بوده که قبل از یک عملیات بزرگ، عملیاتهای محدود انجام می‌دادیم.............................................................................. 247
راجیو گاندی نخست‌وزیر هند............................... 282
حسین شاه اردن............................................................. 293
مسعود رجوی سرکرده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) 293
تأکید محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بر ضرورت تغییر راهبرد جنگ به راهبرد جنگ درازمدت 298
هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا، در مصاحبه با العالم: تا متجاوز را طبق قوانین اسلامی محاکمه نکنیم، از پای نخواهیم نشست. 306
صدام در مصاحبه با الوطن العربی: ما به دوستی با فرانسه افتخار می‌کنیم؛ تمامی آگاهان در خلیج پی برده‌اند که عراق زره اصلی آنها دربرابر خطرات است............................................................................................... 313
احمد عزیزی رئیس کمیسیون خارجی مجلس شورای اسلامی 322
ناخدا
ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران 333
امام خمینی در نامهای به نمایندگان مجلس شورای اسلامی نسبت‌دادن مطالب ناروا به دولت را مأیوس‌کننده خوانده، تأکید کردند نمایندگان باید معلم اخلاق و آداب اسلامی باشند...................................................................................... 348
آیت‌الله خامنه‌ای در هم‌اندیشی مسئولان عقیدتی - سیاسی ژاندارمری: اگر ما تجربه انقلاب اسلامی را به سلامت تا آخر راه برسانیم، شکی نیست که تمامی انقلاب‌های دنیا یکی پس از دیگری پیروز می‌شوند. 350
صادق خلخالی نماینده مردم قم در مجلس شورای اسلامی 353
امام خمینی در نامه به دادستان کل کشور بر مسئولیت آقای هاشمی به‌عنوان جانشین فرمانده کل قوا تأکید کردند. 362
هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا................. 362
علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت سپاه، آمادگی این قرارگاه را برای اجرای عملیاتهای محدود در منطقه عمومی چزابه اعلام کرد. 384
علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه سفر به سوریه، لیبی و الجزایر را ثمربخش توصیف کرد. 394
محسن رضایی فرمانده کل سپاه............................... 408
شیخ صباح الاحمد وزیر خارجه کویت.................. 432
غلامرضا آقازاده وزیر نفت جمهوری اسلامی، در مصاحبه‌ای بر حضور فعال ایران در اوپک تأکید کرد. 434
حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر.......................... 443
آیت‌الله خامنه‌ای در جمع اعضای بسیج سپاه: رژیمی که از ملت خود جداست و حرکتش را با هماهنگی ملت انجام نمی‌دهد، ناچار باید به دیگران تکیه کند 473
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه............................ 483
مخاییل گورباچف رهبر شوروی.............................. 487
آیت‌الله خامنه‌ای در همایش سراسری فرماندهان پایگاه‌های بسیج: «بسیج عمومی یعنی به‌حرکت‌درآمدن این اقیانوس عظیم که نامش ملت است. ... در بسیج یک موضوع اصلی رهبری و یک موضوع دیگر، ملت و پیوند این دو ایمان است... .» 502
آیت‌الله
عبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور 505
رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه ضمن هشدار و بیان ضرورت پیشگیری از حمله احتمالی دشمن به جزیره مجنون، مأموریت مهندسی در عملیات آتی (فاو) را مشخص کرد............................................... 521
محسن
رفیق‌دوست وزیر سپاه: «رزمندگان این ملت مصمم هستند جنگ را تا آخرین قطره خود ادامه دهند.» 527
سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، با اشاره به عملیات گسترده رزمندگان اسلام گفت: «هدف دشمن از حمله به واحدهای صنعتی ایران قطع‌کردن رگ حیاتی ما می‌باشد، ولی ما هرچه ضربه بخوریم، منسجم‌تر و قوی‌تر دربرابر دشمن ایستادگی می‌کنیم. 528
ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان.............................. 529
علی شمخانی جانشین فرمانده کل سپاه: حکومت بعثی عراق با بیش از 100 هزار کشته و 50 هزار اسیر و 50 میلیارد دلار قرض، آینده‌ای جز شکست و سقوط را برای خود رقم نزده است................................................................... 543
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور: «همه دست های ناپاک درازشده به اموال بیت‌المال را باید قطع کنیم و به دست کسانی بسپاریم که آن را به وجود آورده اند.».......................................................... 553
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در خطبه‌های نمازجمعه تهران مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس را مطلوب و حملات عراق به خارک را ناکام خواند. 566
حضور رزمندگان اعزامی به جبهه‌ها در نمازجمعه امروز تهران 569
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور: «متجاوز باید مجازات شود و اگر مجازات نشود، ما تا به‌خاک‌افکندن نیروهای متجاوز جنگ را ادامه خواهیم داد.» 584
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان.... 585
میرحسین موسوی نخست‌وزیر هنگام تقدیم لایحه بودجه به مجلس شورای اسلامی 608
مسعود روغنی زنجانی وزیر برنامه و بودجه: «ما معتقدیم که از هزینه‌هایی مثل جنگ نمی‌شود کاست، چون اثرات و لطمات جبران‌ناپذیری خواهد داشت.» 625
وزیر دفاع عربستان سلطان عبدالعزیز................. 630
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، به آمادگی کشورش در حمله آتی ایران اشاره کرد و گفت: «تمام هدف‌های داخل ایران را موردحمله قرار خواهند داد. [...] قبل از اینکه بمیرید شر را برپا نکنید. چون این دفعه غیر از دفعات قبل است به یاری خدا.» 646
دیدار عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه و همتای ایرانی خود میرحسین موسوی 650
رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه................. 664
هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه تهران به تجزیه‌وتحلیل موضوعات مهم جنگ شامل: عملیات آینده، جنگ شهرها، جنگ اقتصادی، دلایل شروع جنگ و شرایط خاتمه آن، اجلاس اوپک و... پرداخت.................... 710
علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران، در سفر به عربستان بر اهمیت خلیج‌فارس، برقراری امنیت آن و گسترش روابط میان ایران و عربستان تأکید کرد. 732
زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی.......... 749
آقازاده
وزیر نفت ایران در ملاقات با وزیران نفت کشورهای عضو اوپک در ژنو با تأکید بر روابط کشورهای این سازمان مخالفات خود را با کاهش قیمت نفت اعلام کرد........................................................................ 750
ملک فهد پادشاه عربستان سعودی........................ 767
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه در دیدار با پادشاه عربستان: توسعه روابط با کشورهای جهان سوم به‌ویژه مسلمانان در اولویت سیاست خارجی ماست. 767
رابرت موگابه رئیس‌جمهور زیمبابوه................. 772
بمب‌گذاری گروهک‌های ضدانقلاب (فروشگاه ورزشی در زیر ساختمان خبرگزاری جمهوری اسلامی) 776
حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح....................... 800
علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه نوح........ 800
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا 800
سلطان قابوس پادشاه عمان...................................... 847
ووشو کیان وزیر خارجه چین................................ 876
صدام
حسین رئیس‌جمهور عراق در دیدار با وزیر خارجه چین: عراق به‌خاطر صلح جهانی به‌دنبال پایان صلح‌آمیز جنگ است. 876
بازدید گروه اعزامی سازمان ملل و خبرنگاران خارجی از مناطق مسکونی بمباران‌شدة شهر هویزه 897
هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا: از نقش ایثارگرانه جهاد سازندگی در جبهه‌های نبرد تقدیر و تشکر کرد. 904
سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل... 907
حجت‌الاسلام
هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه تهران: «تخریب‌چی نیستیم، صلح‌طلب واقعی ما هستیم.» 918
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل، قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل را درباره وضعیت حقوق بشر در ایران محکوم کرد. 931
حجت‌الاسلام
محمد محمدی ری‌شهری وزیر اطلاعات 934
خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد.. 946
پیشگفتار
مقدمه
پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه عکس‌ها و نقشه‌های جلد اول کتاب سی‌ونهم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان نخستین گام به‌سوی فتح فاو غلبه بر تردیدها و کاهش نگرانی‌های عملیات در منطقه فاو؛ انعطاف در مواضع شورای همکاری خلیج‌فارس آماده انتشار شد.
کتاب حاضر 37 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و درمجموع شامل 928 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دوره زمانی 16/8/1364 تا 23/9/1364 است.
برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:
مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوعاتی است که در گزارش‌های مختلف در سراسر کتاب بدان‌ها پرداخته شده است.
هر روز از روزشمار به‌منزله یک فصل و شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل وقایع همان روز است که در پایان آن، فهرست منابع و مآخذ مطالب همان روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب متن روزشمار نمی‌گنجید، در پاورقی یا در ضمیمه پایان همان روزشمار آمده است.
پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که شماره‌هایی نظیر شماره گزارش‌های متن کتاب دارد و دستیابی به مطالب موردنظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده است. همچنین عکس‌هایی از صحنه‌های وقایع و اشخاص ذکرشده در گزارش‌ها، در کتاب چاپ شده است.
در تهیه کتاب حاضر از نتایج ارزشمند تحقیقات میدانی و گزارش‌های تدوین‌شده محققان و راویان قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه) در سال 1364، آقایان محمد درودیان، محسن رشید، جواد زمان‌زاده و داوود رنجبر بهره‌برداری شده است.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ضمن درخواست علو درجات برای راویان شهید از خداوند متعال، از راویان مذکور تشکر و قدردانی می‌کند. این مرکز همچنین از همه کسانی که در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده‌سازی کتاب با نویسنده و مرکز همکاری کرده‌اند، ازجمله نعیمه محمدی فخار (حروف‌چینی)، هانیه مرشدی (تنظیم منابع)، زهرا گل‌محمدی (بازخوانی متن)، زهرا سادات صبح‌گل، زینب سادات موسوی، سیده زهره بطحایی و طیبه نکوفرد (بانک اطلاعات و عکس) و حسن باقی‌پور (تهیه نقشه‌های منطقه عملیات) سپاسگزاری می‌کند.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
1393
نخستین گام به‌سوی فتح فاو غلبه بر تردیدها و کاهش نگرانی‌های عملیات در منطقه فاو؛ انعطاف در مواضع شورای همکاری خلیج‌فارس عنوان جلد اول سی‌ونهمین کتاب از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق است که یک دوره 38 روزه از دوران جنگ، یعنی 16 آبان تا 23 آذر 1364 را در بر می‌گیرد.(1)
این کتاب پیوند نزدیکی با کتاب‌های سی‌وهفتم و سی‌وهشتم این مجموعه، به‌ویژه درمورد طراحی و آماده‌سازی عملیاتهای نظامی و نیز پرداختن به تحلیل‌های نخبگان، تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران کشور در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی دارد.
مهم‌ترین موضوع مطرح‌شده در این کتاب تصمیم‌گیری برای اجرای عملیات در منطقه فاو است که بسیار بحث‌برانگیز شد؛ درحالی‌که فرمانده عالی جنگ و فرمانده کل سپاه بر اجرای عملیات در منطقه فاو تأکید داشتند، فرماندهان رده اول عملیاتی، اجرای عملیات موفقیت‌آمیز در این منطقه را در وضعیت موجود ناممکن می‌دانستند و دراین‌مورد دلایل منطقی ارائه می‌کردند.
حملات هوایی عراق به مناطق مسکونی و غیرنظامی، مراکز صنعتی و تأسیسات مهم اقتصادی کشور به‌ویژه حملات روزانه به پایانه نفتی خارک، دیگر موضوع مهم این کتاب است. این حملات با هدف تشدید فشارهای اجتماعی، اقتصادی و کاهش درآمدهای نفتی ایران و افزایش فشارهای سیاسی و درنهایت، وادارکردن ایران به نشستن سر میز مذاکره انجام می‌شد. در این دوره همچنین اقدامات قدرت‌های بزرگ در تجهیز نظامی عراق به‌ویژه تقویت توان هوایی این کشور ادامه یافت. دراین‌میان، فرانسه با فروش جنگنده‌ها و موشک‌های پیشرفته و شوروی با ادامه کمک‌های گسترده نظامی، نقش مهمی داشتند.
تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای و بین‌المللی برای تحمیل آتش‌بس به ایران نیز در این دوره در
1) کتاب سی‌ونهم در طرح کلی مجموعه روزشمار شامل 75 روز (16 آبان تا 30 دی 1364) است که به‌دلیل گستردگی وقایع این دوره و حجم بسیار اخبار و اطلاعات آن، در دو جلد منتشر می‌شود.
دستور کار کشورهای تأثیرگذار در عرصة بین‌المللی قرار داشت که به شکل‌های گوناگون ازجمله فشارهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و... بروز کرد. تحرک جدید شورای همکاری خلیج‌فارس با رویکردی جدید و ابراز ملایمت درمورد ایران، نمونه‌ای از این تلاش‌ها بود. در این مقطع، کشورهای عضو شورای همکاری چنین وانمود می‌کردند که از حمایت‌های همه‌جانبه گذشته خود از عراق چشم‌پوشی کرده، خواهان روابط جدیدی با جمهوری اسلامی ایران هستند.
از سوی دیگر، فعالیت کمیته آشتی اعراب در این دوره برای ایجاد شکاف میان ایران و سوریه و نزدیک‌کردن لیبی و سوریه با عراق ادامه یافت تا حمایت ضعیف این دو کشور را از ایران قطع کنند.
اما جمهوری اسلامی نیز در صحنه‌های دیپلماتیک ضمن مقابله با سیاست‌های کلان عراق و حامیانش برای منزوی‌کردن ایران از ابراز نرمش کشورهای منطقه و اعضای شورای همکاری استقبال کرد و کوشید بفهماند که ایران دشمن اصلی آنها نیست و همکاری با ایران موجب امنیت و آرامش منطقه خواهد شد.
سفرهای منطقه‌ای و بین‌المللی مسئولان و هیئت‌های ایرانی به کشورهای بلغارستان، مجارستان، عربستان، یمن دمکراتیک، پاکستان و تعدادی از کشورهای افریقایی و تلاش برای کاهش فشارهای بین‌المللی و ایجاد رابطه با کشورها و مجامع بین‌المللی نیز ازجمله فعلیات‌های دیپلماتیک است که در این دوره انجام می‌شود.
در سطح ملی، مهم‌ترین حوادث این دوره اقدام مجلس خبرگان به انتخاب آیت‌الله منتظری برای جانشینی امام خمینی؛ اعزام کاروان‌های کربلا به جبهه‌های نبرد؛ سفرهای رئیس‌جمهور به برخی از شهرهای کشورمان؛ ادامه تحرکات، اقدامات، انفجارها و ترورهای گروههای ضدانقلاب و... است.
موضوع دیگر مطرح در این دوره مسائل لبنان و تعاملات منطقه‌ای و بین‌المللی آن و ارتباط بخشی از آنها با ایران است. تلاش‌های سه‌جانبه گروههای لبنانی و تعامل سوریه با آنان؛ جنگ پرچم و گروگانهای امریکایی، فرانسوی، روسی و... ازجمله مسائل این کشور است که موجب شده به‌گونه‌ای پای ایران و سوریه نیز در آن به میان کشیده شود.
تلاش برای غلبه بر تردیدها، آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات بزرگ
تلاش برای انتخاب منطقه عملیات بزرگ سال 1364 و طرح‌ریزی و آماده‌سازی زمینه اجرای آن در موقعیتی بسیار دشوار آغاز شد. درحالی‌که فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی از خارج و نیز در داخل تشدید شده بود و احتمال احساس ناتوانی در ادامه جنگ، خطر بروز تردید و یأس را در پیش داشت - که تهدیدی جدی بود - برای عبور از این موقعیت سخت باید تصمیمی قاطع اتخاذ می‌شد. تنها امید و گره‌گشای این وضعیت بحرانی، امام خمینی بود.
در ملاقاتی با امام خمینی که آیت‌الله خامنه‌ای و آقای هاشمی حضور داشتند، امام فرمودند:
«باید جنگ را تا سقوط صدام ادامه دهیم و به‌صورت قاطع نیز باید ادامه یابد.»
با اعلام این راهبرد، فرماندهان ارتش و سپاه فراخوانده شدند و مقرر گردید هریک از این دو سازمان نظامی طرحهای عملیاتی خود را تهیه و پیشنهاد کنند. سپاه پاسداران با استقبال از این موضوع با تشکیل جلسه‌های پی‌درپی در سطح فرماندهان رده اول سپاه و بحث و بررسی درباره مسائل جنگ بر "لزوم تغییر راهبرد جنگ" یعنی نفی "راهبرد اقدامات محدود و شتاب‌زده" و "افزایش توان و گسترش سازمان رزم" تأکید کردند؛ اما درمورد انتخاب منطقه‌ای برای اجرای عملیات بزرگ دیدگاه‌ها متفاوت بود و اکثر فرماندهان سپاه به‌دلیل کافی‌ندانستن توان و سازمان رزم سپاه در این مقطع زمانی، مخالف عملیات بزرگ بودند. باوجوداین، فرمانده کل سپاه بر اجرای عملیات بزرگ در منطقه فاو تأکید داشت و در آن موقعیت، فاو را تنها منطقه مناسب برای عملیات بزرگ می‌دانست و درپی تأیید فرمانده عالی جنگ، دستور آماده‌سازی منطقه شرق اروندرود و اقدامات شناسایی صادر شد.
درحالی‌که اقدامات آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات بزرگ در فاو ادامه داشت، تردید بسیاری از فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران درمورد فراهم‌شدن نیروی انسانی و تجهیزات ضروری برای این عملیات، مانع توافق و اجماع نظر آنان درباره عملیات در این منطقه بود. طی دو هفته اول دوره زمانی این کتاب (16 آبان تا 23 آذر 1364)، بحث‌های طولانی، دشوار و گاهی تلخ میان فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران صورت گرفت و سرانجام پذیرفته شد که کار آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات در منطقه فاو با همه توان ادامه یابد.
در جلسه فرماندهان عملیاتی سپاه پاسداران در پیش‌ازظهر 16 آبان 1364 - که فرمانده کل سپاه در آن حضور نداشت - پس از بحثی طولانی، غلامعلی رشید پیشنهاد کرد: «امسال در جنوب عملیات وسیع انجام ندهیم؛ تا عید عملیاتهای محدود انجام دهیم و در این فاصله دو سه منطقه را آماده کنیم و در سال آینده عملیات بزرگ انجام دهیم.» وی با تأکید بر اینکه امر غافلگیری برای ما مهم است، افزود: «با نیرویی که حداکثر تا 70 گردان می‌رسد، می‌توانیم در شمال‌غرب عملیاتی نسبتاً خوب انجام دهیم.» این پیشنهاد مورد موافقت سایر فرماندهان قرار گرفت. آنان درنهایت نتیجه‌گیری کردند که در وضعیت کنونی اجرای عملیات گسترده موفقیت‌آمیز در منطقه فاو امکان‌پذیر نیست و قرار شد در جلسه با فرمانده کل سپاه این موضوع را مطرح کنند.
در جلسه بعدی فرماندهان سپاه با حضور فرمانده کل سپاه، رحیم صفوی به نمایندگی از فرماندهان، ضمن تأکید بر اعتقاد آنان به مقام ولایت و اینکه این جنگ، جنگ میان حق و باطل است و هر زمان امام تکلیف کند آماده ریختن خون خود هستند، گفت: «برادران با یک دید واقع‌بینانه می‌خواهند روی مسئله جنگ فکر و کار کنند. ما دید واقع‌بینانه را از این نظر می‌گوییم که اگر به یک چیزهایی که می‌دانیم آماده نمی‌شود و در زمان لازم امکان فراهم‌شدن آن نیست توجه نکنیم؛ این یک دید غیرواقع‌بینانه است. من اساس تردید را عدم واقع‌بینی
مسائل می‌دانم؛ اگر کسی واقع‌بینانه وارد یک صحنه و یک عملی بشود در او هیچ تردیدی نیست. ما از عملیاتهای رمضان تا والفجرها و حتی خیبر و بدر به این نتیجه قطعی رسیده‌ایم که با مقدورات و امکانات موجود نمی‌توانیم عملیات گسترده‌ای داشته باشیم.»
این بحث ادامه یافت تااینکه محسن رضایی بعد از کمی تأمل گفت: «متأسفانه این جلسه برای ما تلخ‌ترین جلسه‌ای است که در تاریخ عمر جنگ دارم.» وی در ادامه با اشاره به سابقه چنین تردیدهایی در عملیاتهای گذشته، دو ضعف اساسی؛ یعنی ترمز و تردید از پایین و ممانعت از رشد رزمی از بالا را مشکل اساسی جنگ خواند و تأکید کرد که ما باید بفهمیم که می‌خواهیم بجنگیم ولو با دو نفر یا یک گروهان.
این سخنان و توضیحات مشروح دراین‌باره و بیان اهمیت اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو و حتی پیشنهاد فرمانده کل سپاه مبنی‌براینکه خودش اجرای عملیات گسترده در فاو را به عهده می‌گیرد و نیروی زمینی سپاه نیز عملیاتهای محدود انجام دهد، فرماندهان را قانع نکرد و آنان اجرای عملیات گسترده در جنوب را در وضعیت کنونی ناممکن اعلام کردند.
غلامعلی رشید در جلسه 17 آبان توضیح داد که در جنوب باید با سه توان رزمی که هریک 100 گردان نیرو داشته باشد، در سه منطقه برای غافلگیرکردن دشمن وارد عمل شد. وی با بیان اینکه درحال‌حاضر سپاه فقط کادر فرماندهی و اداره و هدایت 70 گردان نیروی رزمی را دارد، یادآور شد که حتی اگر نیروی 150 گردان فراهم شود، بهکارگیری بیش از 70 گردان آن امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر، در همین جلسه رحیم صفوی بر ضرورت توجه به عامل مهم‌تری تأکید می‌کند: «ما در میان مشکلات جهت مثبت را بگیریم؛ بگوییم برای اینکه پیروز شویم این‌طور و آن‌طور. تمام محاسبات ما عقلانی است، اگر معادلات الهی و خدایی را در نظر نگیریم ضرر می‌کنیم. ضمن اینکه به‌دنبال امکانات باید برویم ولی نباید متکی به امکانات باشیم، ما اعتقاد به نصر خدا داریم. این محاسبات ذره‌ای در قلب ما و روند کار ما تأثیر نکند، خوف برمان ندارد.»
فرمانده کل سپاه نیز جلسه دیگری گفت: «اگر امام بفهمد که سپاه می‌گوید تا امکانات نیاید، نمی‌جنگد، این بدترین خاطره تلخ امام خواهد بود. امام نظرش بر ادامه جنگ با قدرت و سقوط صدام است.»
این مباحث ادامه داشت تااینکه سرانجام فرماندهان عملیاتی سپاه پاسداران در جلسه 24 آبان - که بدون حضور غلامعلی رشید تشکیل شد - بنابه مصالحی پذیرفتند که کار طرح‌ریزی و آماده‌سازی منطقه عملیاتی فاو ادامه یابد تا وضعیت نیرو و امکانات موردنیاز مشخص شود. محسن رضایی در این جلسه گفت: «در استراتژی جنگ ما با عراق - که بخشی از استراتژی دفاعی ماست - جنگ درازمدت با عراق یعنی شکست ما. جنگ با عراق بایستی مستمر باشد، سریع باشد و موفقیت در بر داشته باشد، اما اگر وقفه‌هایی به‌منظور موفقیت بیندازیم و از توان فعلی استفاده
نکنیم به ضرر ما می‌باشد. اگر یک نیرویی می‌آید، حتماً باید از نیرو استفاده کنیم. ما در کنار یک عملیات باید حتماً عملیات محدود را انجام دهیم و یک منطقه دومی هم در نظر داشته باشیم که اگر به هدف اول نتوانستیم برسیم، منطقه دوم را حتماً انجام بدهیم که وقت را از دست ندهیم.»
بههرحال، باوجود تردیدها درخصوص اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، ادامه کار در این منطقه و فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات با شتابی بیشتر در دستور کار قرار گرفت. درعین‌حال، فرمانده کل سپاه در این دوره به مناسبت‌های مختلف ضمن تأکید بر اهمیت منطقه فاو و عملیات در آن، می‌کوشید تا از تردید فرماندهان بکاهد و آنان را به پیشبرد کارها با اطمینان بیشتر، ترغیب کند. در این دوره همچنین طراحی و آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات یدک در منطقه هور (که درصورت لورفتن منطقه فاو یا ناکامی عملیات در آن برای عملیات آماده شود)، عملیات فریب در منطقه ام‌الرصاص، عملیات محدود در محدوده خرمشهر تا چزابه و نیز طرح عملیاتی ارتش برای منطقه شلمچه از دیگر تدابیر عملیاتی سپاه و ارتش بود. طرحهای ایذایی نیز به‌دلیل اینکه برای اجرا نیاز به صرف نیرو و توان زیادی داشت، منتفی شد.
در جلسه یکم آذر قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتمالانبیا(ص))، مأموریت قرارگاه‌های کربلای2، نوح و کربلای1 در عملیات گسترده آتی در منطقه فاو و هور مشخص گردید و ضمن اعلام اینکه منطقه فاو، منطقه اصلی عملیات گسترده است، بر اهمیت و آماده‌سازی منطقه هور به‌منزله منطقه عملیات یدک تأکید شد.
به‌این‌ترتیب با مشخص‌شدن مأموریت قرارگاهها و یگان‌ها در عملیات منطقه فاو و سایر مناطق بهطور دقیق‌تر و کاهش تردیدها، تلاش قرارگاهها و واحدهای مهندسی و شناسایی برای آماده‌سازی منطقه و کسب اطلاعات از دشمن افزایش یافته و یگان‌ها پیگیر آموزش نیروها و طراحی مانور، آماده‌سازی زمین محدوده مأموریت خود و... بودند. در ادامه فعالیت‌ها ضمن پیشرفت کارها، نیازها و کمبودها مشخص‌تر می‌شد.
درپی حکم امام خمینی درباره واگذاری مسئولیت فرماندهی کل قوا به آقای هاشمی رفسنجانی و انتصاب ایشان به سمت جانشینی فرمانده کل قوا و آغاز به کار تشکیلات فرماندهی کل قوا در امر جنگ و نیز حکم آقای هاشمی به نخست‌وزیر به‌عنوان مسئول معاونت پشتیبانی جنگ، در تاریخ 18 آذر 1364 جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران، آقای هاشمی و آقای موسوی نخست‌وزیر، تشکیل شد. در این جلسه طولانی (ساعت 9:30 تا 18) فرماندهان سپاه پاسداران وضعیت مناطق مختلف عملیاتی؛ وضعیت دشمن؛ طرحهای عملیاتی مختلف اعم از محدود، پشتیبانی و گسترده؛ اقدامات آماده‌سازی و میزان پیشرفت آن و کارهای باقیمانده؛ اقدامات مهندسی و نیازهای ادامه کار مهندسی؛ وضعیت واحدهای توپخانه، توپهای موردنیاز و چگونگی تقسیم توپ‌ها برای عملیات؛ حفاظت، فریب و غافلگیری دشمن؛
وضعیت نیروی انسانی و کمبودهای آن؛ امکانات موردنیاز و... را تشریح کردند و به سؤالات آقای هاشمی پاسخ گفتند. در این جلسه همچنین چگونگی تأمین نیازها به‌همت دولت و دیگر سازمان‌ها مشخص گردید. آقای هاشمی نیز بر اصلی‌بودن عملیات در منطقه فاو تأکید کرد: «اصل برای ما این عملیات است. هرچی که بخواهد مزاحم این شود ما قبول نمی‌کنیم.» مشروح این جلسه و نیز شرح دیگر فعالیت‌ها و تلاش‌ها در متن کتاب بهطور روزانه آمده است.
بازتاب اقدامات نظامی و عملیاتی
فعالیت‌های واحدهای نظامی جمهوری اسلامی ایران در مناطق مرزی جنوب (از هور تا شلمچه و تاحدودی نیز منطقه عملیاتی فاو) و نیز تلاش‌ها و تبلیغات گسترده‌ای که در شهرها برای جذب و اعزام نیرو انجام می‌شد و همچنین اظهارات مسئولان کشور، بازتاب بسیاری در نزد تحلیل‌گران، دیپلمات‌ها و رسانه‌های دنیا به‌ویژه غربی‌ها داشت که در این کتاب روزشمار سعی شده است درحد اطلاعات موجود، مهم‌ترین دیدگاه‌ها و تفسیر و تحلیل‌ها دراین‌باره منعکس شود.
اجرای عملیاتهای گسترده ایران در اواخر سال‌های گذشته، افزایش اعزام نیروهای داوطلب، احتمال اقدامات تلافی‌جویانه ایران علیه عراق و... ازجمله شواهدی بود که تحلیل‌گران و دیپلمات‌ها براساس آن، از آمادگی ایران برای تهاجمی گسترده علیه مواضع عراقی‌ها خبر می‌دادند.
گستره اخبار و اطلاعات به‌گونه‌ای بود که ناظران سیاسی در آستانه اجلاس سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از احتمال آمادگی نیروهای ایران برای این حمله خبر می‌دادند و دبیرکل سازمان ملل نیز در مصاحبه‌ای آینده جنگ ایران و عراق را مخاطره‌آمیز توصیف کرد.
سرازیرشدن نیروهای داوطلب ایرانی به جبهه‌های جنگ، شایعاتی درباره از سر گرفته‌شدن جنگ شهرها و اینکه ایران ممکن است دست به یک تهاجم عمده در باتلاق‌های جنوبی عراق بزند، تشدید حملات هوایی عراق و تهدید ارتش عراق به اقدام به حملات زمینی خود علیه ایران پیامد این وقایع بود. تحلیل‌گران رسانه‌ها به نقل از دیپلمات‌ها اعلام می‌کردند نیروهای عراقی آماده مقابله با حمله گسترده‌ای هستند که ممکن است نیروهای ایران به‌زودی آغاز کنند.
ارتشبد عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، با اعلام اینکه ایرانیان نیروهای بیشتری را در بخش میانی جبهه مستقر کرده‌اند گفت که ایران حمله گسترده‌ای علیه عراق تدارک می بیند. بسیاری از رسانه‌های غربی و منطقه‌ای نیز به نقل از عراق اعلام می‌کردند که این کشور آماده درهم شکستن یک تهاجم پیش‌بینی‌شده ایران است. فرماندهی کل نیروهای نظامی عراق نیز با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد: «مردم بزرگ ما و نیروهای مسلح شجاع آن آمادگی کامل دارند که سر رهبران ایران و نیروهای آنها را درصورت تلاش برای اجرای هرگونه حرکت احمقانه بر سنگ بکوبند.»
از سوی دیگر، سخنان فرمانده عالی جنگ در خطبه‌های نمازجمعه 22 آذر تهران تاحدودی
جو تبلیغاتی حاکم بر رسانه‌های غربی را شکست. این رسانه‌ها در بازتاب سخنان آقای هاشمی به این موضوع‌ها پرداختند: اجرانشدن عملیات آتی ایران درصورت توقف جنایات صدام؛ شرایط ایران برای خاتمه جنگ؛ بستن تنگه هرمز؛ نقض حقوق بشر در ایران و...
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس: «هاشمی رفسنجانی تهدید خود مبنی‌بر انسداد تنها آبراه خلیج [فارس] تنگه هرمز را تکرار نمود و گفت: ایران هر زمان که احساس کند این امر لازم است نسبت به انجام آن اقدام خواهد کرد. هاشمی رفسنجانی گفت: جمهوری اسلامی قادر به درک موقع مناسب برای واردآوردن ضربه به دشمن می‌باشد. وی افزود: مانور اخیر نیروی دریایی در خلیج [فارس] ثابت کرد که ما قادر به انجام عملیات و کنترل منطقه‌ای هستیم که درصورت قطع جریان نفت از آن، یک‌سوم دنیا آسیب خواهد دید. هاشمی رفسنجانی گفت: ایران آماده است درصورت عدم ارتکاب جنایات بیشتر علیه ما ازجانب رژیم صدام حسین، حمله وسیع خود را متوقف کند.»
آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود از سخنان آقای هاشمی در نمازجمعه تهران، آورده است: «براساس برآوردهایی برای انجام حملات زمینی در جنوب، ایران 500 هزار نفر نیرو به مناطق مرکزی و جنوب جبهه اعزام کرده است. رفسنجانی در سخنان خود به حملات اخیر عراق به جزیره خارک و مراکز تجمع نیروهای ایران در جبهه اشاره کرد. وی درعین‌حال تأکید نمود که جنگ تا پیروزی نهایی و با خلع کامل رژیم صدام ادامه خواهد یافت. رفسنجانی همچنین تأکید کرد که ایران خواهان محاکمه جنایتکاران جنگی در بغداد و اعطای شرایطی مناسب قبل از قبول ترک مخاصمه می‌باشد. وی افزود: مردم عراق باید آزادی خود را به دست آورند و ما آماده‌ایم تا به آنها کمک کنیم تا یک عراق اسلامی (جمهوری) برپا کنند.»
رادیو امریکا نیز گفت: «هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس اسلامی ایران، می‌گوید تقویت نیروهای ایران در امتداد جبهه جنگ با عراق به تهاجم تازه‌ای علیه عراق منجر نخواهد شد، مگر اینکه به قول او عراق جنایات بیشتری مرتکب بشود. محافل خبری معتقدند که ایران دارد تهاجم تازه‌ای را به داخل بخش‌های مرکزی و جنوبی خاک عراق تدارک می‌بیند.»
اعزام نیرو
درپی درخواست جانشین فرمانده کل قوا از نیروهای داوطلب مردمی رزمنده و متخصص برای حضور در جبهه‌های نبرد و درخواست برای مشارکت گسترده مردم دراین‌زمینه، نهادها و سازمان‌های متعدد تلاش‌های خود را برای برنامه‌ریزی، فراخوانی، ثبت‌نام و دیگر اقدامات لازم به‌منظور جذب و اعزام نیرو افزایش دادند.
در همین خصوص، ستاد تبلیغات جنگ شورای عالی دفاع، ستاد مرکزی سپاه، مناطق استانی و شهری سپاه، ریاست‌جمهوری، نخست‌وزیری، قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، ستاد هماهنگی انجمن‌های
اسلامی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی، مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و... با برگزاری سخنرانی‌ها و همایش‌ها و همچنین صدور اطلاعیه‌هایی از همه اقشار مردم ازجمله دانش‌آموزان، دانشجویان، اصناف و... دعوت به مشارکت و اعزام به جبهه‌های نبرد کردند.
دراین‌باره دستورالعمل‌های اجرایی برای زمان‌بندی حرکت کاروان‌های کربلا، شیوه‌های اعزام، تبلیغات و... برای ساماندهی، اقدامات و برنامه ریزی‌های این کاروان‌ها به رده‌های مسئول دراین‌زمینه ارسال شد.
این اقدام واکنش‌هایی را در رسانه‌های جهانی درپی داشت. رسانه‌های خارجی در گزارش‌هایی به تحلیل موضوع اعزام کاروان‌های کربلا و عملیات آتی جمهوری اسلامی پرداخته و برخی دیپلمات‌ها تحرکات ایران را امری عادی و تلاش عراقی‌ها را برای نزدیک جلوه‌دادن حمله ایران سیاسی خواندند. برخی دیگر نیز به حضور نیم میلیون سرباز ایرانی و آماده‌باش کامل عراقی‌ها اشاره کردند.
حملات هوایی
حملات هوایی عراق به مناطق مسکونی، مراکز اقتصادی و صنعتی، پایانه‌ها و تأسیسات نفتی به‌ویژه جزیره خارک و... که از گذشته آغاز شده بود، در این دوره با شدت ادامه یافت. هدف این حملات ازبین‌بردن منابع درآمد ایران ازجمله درآمدهای نفتی بود. رژیم عراق می‌کوشید با اقدام به حملات هوایی، ناتوانی خود را در زمین و صحنه‌های نبرد زمینی به‌گونه‌ای جبران کند و با افزایش فشارها، ایران را به پای میز مذاکره بکشاند. حاکمان عراق در تلاش بودند با دستی پر و از جایگاهی بالاتر برای امتیازگیری و فرار از پاسخ‌گویی به تجاوزهای خود وارد مذاکره شوند و خود را از وضعیتی که ایجاد کرده‌اند، برهانند. اما تدابیر ایران در جبهه‌های زمینی و تلاش برای پیشروی در صحنه‌های نبرد و وادارکردن عراق به عقب‌نشینی در طول مرزهای مشترک و از سوی دیگر، اقدام به احداث و تأسیس پایانه‌ها و خطوط لوله نفتی جدید و ترمیم خطوط آسیب‌دیده و... دستیابی عراق به اهداف خود ازطریق حملات هوایی را ناکام کرد.
عراق در حملات هوایی علاوه‌بر نقاط مسکونی شهرها و روستاها و مناطق عملیاتی، اغلب مراکز اقتصادی و صنعتی ازجمله: کارخانه نورد و لوله اهواز، سد دز، مراکز و تأسیسات نفتی، نفتکشها، و... را هدف قرار می‌داد. حملات روزانه عراق به پایانه نفتی جزیره خارک با استفاده از موشک‌های مدرن فرانسوی هدایت‌شونده با اشعه لیزر به نام آ.اس30 - که دقیق‌تر و مؤثرتر از موشک‌های اگزوسه بود - و سامانه تسلیحاتی کورکننده یا ازکارانداختن رادار (آرمات) انجام می‌شد.
وزیر دفاع عراق، در اظهاراتی ضمن تأکید بر ادامه حملات علیه پایانه نفتی ایران، گفت که این حملات با این هدف انجام شده که فرصت‌ها و امکانات ایران برای انجام‌دادن تعمیرات به
حداقل کاهش یابد و آنچه تعمیر شده یا از تأسیسات خارک سالم مانده است، منهدم گردد.
از سوی دیگر، ایران در واکنش به اقدامات عراق ضمن اعلام پاسخ به این جنایات در جبهه‌های نبرد، در صحنه دیپلماتیک با اعتراض به این تجاوزات در نامه‌هایی به دبیرکل سازمان ملل، بر حق خود برای مقابله‌به‌مثل تأکید کرد.
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل در یکی از این نامه‌ها با اعلام اینکه عراق در ادامه نقض مداوم حقوق بشردوستانه بین‌المللی با حمله به بخش‌های غیرنظامی اهواز 30 غیرنظامی را شهید و بیش از 100 تن را مجروح کرده است، این جنایات عراق را نشانه دیگری از تصمیم این رژیم برای گسترش مناقشه خوانده و ضمن تأکید بر لزوم اقدامات جامعه بین‌المللی برای جلوگیری از ادامه این جنایات، بی‌توجهی به این موضوع را موجب ناچارشدن ایران به مقابله‌به‌مثل اعلام کرد.
نماینده ایران در نامهای دیگر اعلام کرد که حمله هواپیماهای عراقی به شهر هویزه با بمب‌های خوشه‌ای به شهادت 12 غیرنظامی و جراحت شدید 28 تن دیگر و انهدام 13 واحد مسکونی و 5 اتومبیل انجامید. وی در این نامه از دبیرکل درخواست کرد که تیم سازمان ملل از آثار این جنایت بازدید کند.
رجایی خراسانی در نامهای دیگر به دبیرکل سازمان ملل ضمن اعلام ناتوانی جامعه بین‌المللی در تنبیه گروه حاکم در بغداد به‌عنوان متجاوزان جنگ، اظهار امیدواری کرد در تصویب اقدامات مؤثر جهت تقویت اقتدار، اصول و معیارهای حقوق بین‌المللی بشردوستانه به‌ویژه پروتکل 1949 ژنو، کوتاهی نشود.
رژیم عراق همچنین با هدف انهدام سازمان رزم نیروهای خودی و جلوگیری از آمادگی رزمندگان برای اجرای عملیات آتی، در این دوره بارها به مناطق عملیاتی حمله هوایی کرد تا شاید بتواند تلاش‌های آماده‌سازی ایران برای حمله آتی را کند یا متوقف کند. این حملات که در مناطق عملیاتی و محل استقرار نیروهای خود به‌ویژه منطقه عملیاتی هور انجام می‌شد، موجب گردید فرمانده کل سپاه از جانشین فرمانده کل قوا بخواهد تا برای استحکام پدافند از مناطق عملیاتی تدابیری اتخاذ شود.
هفته‌نامه اکونومیست (چاپ لندن)، شکست عراق در بمباران تأسیسات نفتی ایران را دلیلی برای ناتمام‌گذاشتن این حملات اعلام کرد و نوشت که به‌رغم ضربات پی‌درپی عراق، میانگین صادرات نفت ایران در یک ماه گذشته، روزانه یک میلیون و 700 هزار بشکه بوده که حتی کمی از تولیدات ایران پیش از بمباران‌های خارک بیشتر است. این نشریه افزود: علت اصلی شکست عراقی‌ها این است که آنان قادر نیستند حمله ای را که آغاز می‌کنند، تداوم بخشند.»
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «بازرگانان نفتی ژاپنی گفته‌اند به‌رغم حملاتی که علیه
جزیره خارک انجام شده است، صادرات نفت ایران در ماه اکتبر به میزان قابل‌توجهی افزایش داشته است.» رویتر افزود: «زمانی‌که این حملات که به‌منظور پایان‌دادن به جنگ آغاز شد، ابتدا این تصور ایجاد شده بود که عراق با توسل به آنها بتواند ایران را وادار به صلح کند، اما تدابیر ایران این تصورات را برهم زد.»
مجله مید (چاپ انگلیس) هم در یک بررسی دراین‌باره به اقدامات ایران برای احداث خط لوله نفت، آینده‌نگری و جلوگیری از قطع صادرات نفت پرداخت.
اقدامات گروههای مسلح
گروههای مخالف جمهوری اسلامی که از سراسر ایران در مناطق شمال‌غربی کشور در قالب گروههای مسلحی چون دمکرات، کومهله، مجاهدین خلق، چریکهای فدایی و... جمع و سازماندهی شده بودند، در این دوره با فراز و فرودهایی همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دادند. این گروه‌ها با دست‌زدن به اقداماتی چون عملیات روانی و جاسوسی برای دشمن تا اجرای عملیاتهای نظامی، چریکی، ایذایی، آدم‌ربایی، انفجار، کاشت مین و... نه‌تنها بخشی از نیروهای رزمنده را که بایستی با دشمن خارجی و متجاوز مقابله می‌کردند به خود مشغول کرده بودند، بلکه همسو با رژیم عراق و با برخورداری از حمایت‌های سیاسی، اقتصادی و تسلیحاتی خارجی، مشکلاتی را برای جمهوری اسلامی ایران پیش آورده و این‌گونه از حکومت عراق حمایت می‌کردند.
این گروه‌ها در این دوره نیز از هرگونه اقدامی که می‌توانستند در شهرهای استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان ازجمله: بانه، پیرانشهر، مهاباد، تکاب، پاوه، سنندج، ارومیه، بوکان، سردشت، کامیاران، مریوان، اشنویه، سقز و... انجام دهند، باز نایستادند و برای جلب حمایت عراق و دیگر دشمنان ایران به اقدامات خود ادامه دادند.
از سوی دیگر، نیروهای خودی در این مناطق ضمن مقابله، حمله، اجرای عملیات کمین، پاک‌سازی مناطق شهری و روستایی از وجود این گروه‌ها و... می‌کوشیدند با اقدامات پیشگیرانه، آرامش نسبی را برای مردم فراهم کنند تا آنان بتوانند به زندگی و فعالیت‌های روزمره خود ادامه دهند. این درحالی بود که رزمندگان در جبهه خارجی نیز می‌بایست خود را برای اجرای عملیاتهای آفندی و پدافندی در طول مرز هزار کیلومتری با عراق آماده نگه می‌داشتند.
این گروه‌ها در شهرهای دیگر کشور نیز با ترورهای کور، بمب‌گذاری و انفجارهای آسان و پرتاب نارنجک و بمب‌های دست‌ساز و... به مکان‌های دولتی و مناطق مسکونی، در تلاش بودند که با ایجاد رعب و وحشت در میان مردم غیرنظامی (مردم عادی و رهگذران کوچه و بازار) جنگ روانی به راه بیندازند و مردم را در اضطراب نگه دارند و مدعی بودند که این اقدامات برای بیداری خلق‌های ایران است.
سطح ملی
مهم‌ترین موضوعات مطرح در سطح ملی در این مقطع عبارت‌اند از:
انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی و رهبری پس از ایشان در جلسه 18 آبان 1364 مجلس خبرگان با حضور بیش از دوسوم اعضا. این خبر تا چند روز رسانه‌ای نشد و سرانجام حجت‌الاسلام قریشی از نمایندگان مجلس خبرگان در سخنرانی روز 21 آبان در مسجد اعظم ارومیه اعلام کرد: در اجلاسیه خبرگان 70 نفر شرکت داشتند که آقای منتظری با 65 رأی به این مقام عالی انتخاب شد. آقای هاشمی رفسنجانی نایب‌رئیس مجلس خبرگان، نیز روز 5/9/1364 در مصاحبه‌ای رادیو و تلویزیونی گفت: «حضرت آیت‌الله منتظری - دامت برکاته - درحال‌حاضر، مصداق منحصربه‌فرد قسمت اول از اصل107 قانون اساسی و مورد پذیرش اکثریت قاطع مردم برای رهبری آینده می‌باشند. مجلس خبرگان این انتخاب را صائب می‌داند و تأیید می‌نماید.»
اقدام امام خمینی به انتصاب حجت‌الاسلام محتشمی وزیر کشور به سرپرستی کمیته‌های انقلاب اسلامی و نیز واگذاری بخشی از اختیارات فرماندهی کل قوا در نیروهای انتظامی به ایشان.
نامه امام خمینی به نمایندگان مجلس درمورد مصالح کشور و برحذرداشتن آنان از نسبت‌دادن مطالب ناروا و دروغ به دولت و ادارات دولتی و ذکر آثار منفی چنین اقداماتی بر مردم.
سخنان امام خمینی در جمع مقام‌های لشکری و کشوری به مناسبت سالگرد تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی که در آن ازجمله به تبعیض‌های طبقاتی در حکومت‌های گذشته، وارونه‌شدن مصادیق تروریست و حقوق بشر در جهان، شکسته‌شدن 14 کنگره از کاخ کسری و احتمال سقوط ابرقدرتها اشاره کردند.
رئیس‌جمهور در این دوره به شهرهای مختلف ازجمله زنجان و همدان سفر و سخنان مهمی ایراد کرد. آیت‌الله خامنه‌ای در جمع طلاب مدارس علمیه استان تهران، اجلاس سران امریکا و شوروی را در ژنو فریبکارانه و مایه نگرانی کشورهای غیرمردمی توصیف کرد. وی همچنین با بیان اینکه بار سنگین جنگ بر دوش مردم مقاوم و ایثارگر و مسلمان ایران است بر ضرورت حرکت اقشار گوناگون امت ایثارگر در قالب گروههای رزمی راهیان کربلا به‌سوی جبهه‌ها و تداوم نبرد تا پیروزی نهایی تأکید کرد و افزود: «اگر ما در این جنگ پیروز شدیم بر تمام ابرقدرتها پیروز شده‌ایم.»
در این دوره به درخواست آقای هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا، اعزام کاروان‌ها و نیروهای داوطلب و ارسال کمک‌های مردمی به‌سوی جبهه‌ها شتابی تازه یافت. وی ابتکار راه‌اندازی کاروان‌های کربلا در سراسر کشور را برای دشمن مأیوس‌کننده خواند و گفت دشمن نه از اسلحه نه از پول و نه از هیچ چیز دیگر نمی‌ترسد جز حضور رزمندگان در جبهه‌های نبرد.
جانشین فرمانده کل قوا در اظهارنظرهای خود در این دوره، این مرحله از جنگ را مرحله
جنگ اقتصادی عراق اعلام کرد و گفت: اگر دشمن بتواند بنیه اقتصادی ما را تحلیل برد، امکان ادامه جنگ را نخواهیم داشت. آقای هاشمی رفسنجانی در این اظهارات همچنین درباره مسائل خلیج‌فارس، حملات عراق به خارک و پندارهای غلط دراین‌باره، بستن تنگه هرمز و غیرممکن‌کردن استفاده از خلیج‌فارس درصورت قطع نفت ایران، روابط ایران با کشورهای حوزه خلیج‌فارس، مسائل مهم منطقه‌ای و بین‌المللی، کمک‌های تسلیحاتی ابرقدرتها به رژیم عراق و حمایت‌های همه‌جانبه از این کشور، صلح‌طلبی به معنی واقعی و... مطالبی بیان کرد.
نخست‌وزیر نیز در اظهارات و موضع‌گیری‌های خود در این دوره ازجمله به حمایت‌های مردمی از دولت و قدرت دولت که نشئت‌گرفته از قدرت مردم و آگاهی سیاسی آنان است، حمایت دولت از تعاونی‌ها، روابط دولت - ملت، اهمیت اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، توطئه ابرقدرتها و قدرت‌های بزرگ جهان علیه ایران، حمایت‌های قدرت‌های منطقه‌ای از عراق در جنگ، ضرورت پیوند دانشگاه با جامعه پرداخت - لایحه بودجه 725 میلیارد تومانی سال 1365 کشور نیز در این دوره به مجلس تقدیم و ویژگی‌های آن بیان شد. مهندس موسوی همچنین به دستاوردهای مهم اقتصادی سال 1364 اشاره کرد و به مواضع کمیته حقوق بشر علیه ایران واکنش نشان داد و بر حمایت از محرومان و مقابله با زیاده‌طلبی دشمنان خارجی تأکید کرد.
تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای و بین‌المللی
ایران
جمهوری اسلامی ایران در این دوره خود را برای اجرای عملیاتی گسترده در منطقه فاو آماده می‌کرد تا با کسب موفقیت در این عملیات با دستی پر در سطح دیپلماتیک به دفاع از حقوق خود بپردازد. دراین‌میان، مقامات ایرانی از یک‌سو تحرکات جدید شورای همکاری خلیج‌فارس را که در یک چرخش سیاسی برای خاتمه‌دادن به جنگ و برقراری همزیستی مسالمت‌آمیز با ایران تلاش‌هایی را آغاز کرده بودند، رصد می‌کردند و از سوی دیگر، می‌کوشیدند تا اقدامات کمیته آشتی اعراب را که درصدد ایجاد شکاف میان ایران با سوریه، لیبی و تاحدودی الجزایر و نیز نزدیک‌کردن این کشورها به اردن، عراق، فلسطین و... بودند، خنثی و پیمان‌های دوستی و همکاری ایران با این کشورها را محکم کنند.(1)درهرحال، ایران در این دوره (16 آبان 1364 تا 23 آذر 1364) با ادامه فعالیت‌های دیپلماتیک خود در سطح منطقه و جهان، به تشریح مواضع خود برای فعالان عرصه سیاست پرداخت تا ضمن آشناکردن سیاستمداران با دیدگاه‌هایش، حتی‌المقدور آنان را با خود همراه کند. وزیر خارجه ایران با همین هدف به سوریه، لیبی و الجزایر سفر کرد. دکتر ولایتی در این سفرها اعلام کرد که ما از گام‌های مثبت اخیر کشورهای حوزه
1) بخشی از این موضوعات در مبحث شورای همکاری خلیج‌فارس و کمیته آشتی اعراب پرداخته شده است.
خلیج‌فارس استقبال می‌کنیم و خواستار روابط دوستانه و حسن همجواری با همسایگان شد.
از سوی دیگر، حافظ اسد اعلام کرد که سوریه هیچ‌گونه وجه مشترکی با رژیم عراق ندارد. سرگرد جلود عضو شورای فرماندهی انقلاب لیبی هم در دیدار با دکتر ولایتی گفت ما از تلاش‌هایی که درجهت هماهنگی نیروهای مترقی و ضدامپریالیست منطقه انجام می‌شود، پشتیبانی می‌کنیم. وی همچنین هم‌پیمان‌شدن مقامات اردن، مصر، عراق و یاسر عرفات و خواسته آنان برای متلاشی‌شدن نیروهای مترقی منطقه را محکوم کرد. معمر قذافی رهبر لیبی نیز موضع ایران مبنی‌بر ادامه جنگ تا سقوط صدام را تأیید کرد. رئیس‌جمهور الجزایر هم در دیدار با دکتر ولایتی بهبود روابط میان کشورهای پیشرو را مفید خواند. در این مقطع، علاوه‌بر وزیر امور خارجه، سایر مسئولان کشور نیز با دعوت از مقامات سایر کشورها و دیدار و گفتوگو با آنان مواضع جمهوری اسلامی را تشریح و در عرصه دیپلماتیک نقشی فعال ایفا کردند. سفر نخست‌وزیر و وزیر خارجه سوریه به ایران و دیدار آنان با مقامات عالی‌رتبه کشور به همین منظور و جهت تحکیم روابط و گفتوگو درباره موضوع‌های مهمی چون جنگ ایران و عراق، مسائل لبنان و... انجام شد.
در این دوره همچنین فعالیت‌های دیپلماتیک دیگری انجام شد ازجمله:
دیدار مقامات ایران با مقامات بلغارستان، مجارستان و چکسلواکی به‌منظور گسترش روابط به‌ویژه درزمینه صنایع؛ دیدار قائم‌مقام وزارت خارجه یمن دمکراتیک با مقامات بلندپایه ایران درخصوص اوضاع منطقه و گسترش روابط میان دو کشور؛ سفر علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزیر خارجه ایران به پاکستان جهت تحکیم روابط دوجانبه و سفر وی به چند کشور افریقایی و گفتوگو با مقامات این کشورها درباره جنگ، گسترش روابط و اجلاس آتی غیرمتعهدها؛ سفر معاون سیاسی وزارت خارجه سوئد به ایران و گفتوگو درباره برقراری صلح میان ایران و عراق، بهبود و توسعه روابط دوجانبه و مسئله لبنان و فلسطین؛ دیدار سفیر آلمان‌غربی با آقای هاشمی و مذاکره درباره موضوع جنگ؛ سفر یک هیئت فرانسوی به ایران و بحث درخصوص گروگانهای فرانسوی در لبنان، بلوکه‌شدن دارایی‌های ایران در فرانسه، حمایت گسترده فرانسه از عراق و ضدانقلاب و عادی‌سازی روابط؛ سفر دکتر ولایتی به عربستان پس از چرخش سیاسی شورای همکاری خلیج‌فارس به‌منظور تبادل‌نظر درباره تحرکات منطقه‌ای، گسترش روابط دوجانبه، امنیت خلیج‌فارس، ازبین‌بردن صدام به‌عنوان عامل تشنج، شرایط پایان جنگ، کمک‌های منطقه‌ای به عراق و مواضع اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس؛ سفر وزیر خارجه ایران از عربستان به امارات متحده عربی برای گفتوگو درمورد تلاش‌های صلح؛ سفر هیئت مشترک حزب‌الله لبنان و جنبش امل لبنان به ایران و گفتوگو درباره امور جاری لبنان، نقش ایران در خنثی‌کردن توطئه‌های داخلی لبنان و مبارزه مشترک با رژیم صهیونیستی؛ سفر شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی طرابلس لبنان به ایران و تبادل‌نظر درخصوص فاجعه طرابلس لبنان، نقش ایران در توقف کشتار در طرابلس
و ضرورت وحدت اسلامی؛ دیدار سفیر شوروی با سرپرست اداره سیاسی وزارت خارجه کشورمان و گفتوگو درباره احتمال سفر آتی کورنینکو به ایران؛ دیدار سفیران ایران و شوروی در آلمان‌شرقی و لهستان، گلایه از مواضع یکدیگر و تأکید بر گسترش روابط؛ درخواست رسمی سودان از ایران برای آزادی اسیران کشورش.
عراق
در این دوره عراق علاوه‌بر اقدامات نظامی و نیز تشدید تحکیم مواضع پدافندی به‌منظور مقابله با عملیات آتی ایران، تحرکات سیاسی - اقتصادی و خریدهای تسلیحاتی خود را در منطقه و در سطح جهانی ادامه داد ازجمله توافق این کشور با عربستان جهت اجرایی‌کردن مرحله دوم انتقال خط لوله نفت از این کشور و نیز امضای قراردادی با کشور ترکیه به‌منظور احداث دومین خط لوله نفتی از خاک این کشور. مهم‌ترین فعالیت‌های دیپلماتیک عراق در این دوره عبارت است از: سفر مقامات عالی این کشور به شوروی با هدف فروش نفت به این کشور در ازای خریدهای تسلیحاتی؛ جلب نظر چین برای همکاری فنی و اقتصادی با عراق در ساخت پروژه‌های نفتی ازجمله حفر چاه‌های نفتی؛ همکاری‌های اقتصادی و تسلیحاتی عراق با یونان و نیز همکاری تجاری و دیپلماتیک با کشورهای یوگسلاوی و چکسلواکی؛ سفر ریچارد مورفی معاون وزیر امور خارجه امریکا به عراق پس از نشست سران امریکا و شوروی در ژنو و دیدار و گفتوگوی مورفی با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق و مهمتر از همه توافق همکاری‌های اتمی مصر، پاکستان و عراق؛ متعهدشدن فرانسه به بازسازی مرکز آزمایش هسته‌ای عراق؛ سفر طارق عزیز وزیر خارجه عراق به انگلیس و دیدار و گفتوگو با تاچر نخست‌وزیر این کشور درخصوص روابط دوجانبه، صلح خاورمیانه، جنگ ایران و عراق، آزادی خطوط کشتیرانی در خلیج‌فارس و حمایت‌های سیاسی - اقتصادی از عراق.
تلاش‌های صلح
سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی
شورای امنیت سازمان ملل در این مقطع تلاش‌های جدیدی را برای توقف جنگ ایران و عراق آغاز کرد. ریچارد ووکلوت سفیر ایتالیا در سازمان ملل - که در این زمان ریاست دوره‌ای شورای امنیت را عهده‌دار شد - گفت: شورای امنیت به من اختیار داده تا گفتوگوهای رسمی با نمایندگان دو کشور ایران و عراق را برای پایان‌دادن به جنگ آغاز کنم. ما فکر می‌کنیم که درهای صلح کاملاً بسته نشده است. خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد که این مقام شورای
امنیت تماس‌هایی با ایران و عراق برقرار کرده است تا راه‌های رفع اختلافات دو کشور را در جنگ بررسی و درباره نتیجه آن با اعضای این شورا مشورت کند.
علاوه‌براین، مجمع عمومی سازمان ملل نیز از شورای امنیت خواست تا برنامه‌ها و راهکارهای مناسبی را برای حل‌وفصل بحران جنگ به‌طریق صلح‌آمیز در پیش بگیرد.
از سوی دیگر، اتحادیه عرب - که در این دوره تلاش‌هایی را دراین‌باره آغاز کرده است - از سران امریکا و شوروی درخواست کرد پیشنهاد قطعنامه‌ای در شورای امنیت داده شود که در آن موضوع آتش‌بس، تعیین زمان برای مذاکرات صلح و تنبیه طرفی که رأی شورای امنیت را نپذیرد، گنجانده شده باشد.
تلاش‌های صلح‌طلبانه منطقه‌ای و بین‌المللی که عمدتاً در سطح گفتوگو و بدون یک برنامه منسجم و طرح‌ریزی‌شده انجام می‌گیرد، فقط زمانی پیگیری می‌شود که عراق برای مقابله نظامی و سیاسی با ایران به فرصت نیاز دارد تا ضمن تغییر اوضاع، ایران را کشوری مخالف صلح و مذاکره جلوه دهد و تلاش‌های نظامی ایران را تحت‌الشعاع قرار دهد، آن را متوقف کند یا به تأخیر اندازد. بر همین اساس، در کانون مذاکرات قدرت‌های بزرگ، رفع اختلافات منطقه‌ای اعراب و اسرائیل، ایران و عراق و... مطرح می‌شود. نمونه آن سیاست‌های خارجی دولت انگلیس است. دولت تاچر که ادعا می‌کند سیاست‌هایش درجهت یافتن راه‌حلی برای مناقشه اعراب و اسرائیل و جنگ ایران و عراق برای برون‌رفت از منازعات است، در این مقطع با القای دیدگاه‌های خود مبنی‌بر اینکه هیچ‌یک از دوطرف جنگ ایران و عراق نباید پیروز شوند، دراصل، حق و حقوق ایران را که موردتجاوز قرار گرفته است نادیده می‌گیرد.
اهمیت جنگ ایران و عراق و تأثیر آن بر اوضاع سیاسی و اقتصادی منطقه و جهان به‌گونه‌ای بود که علاوه‌بر تفسیر و تحلیل روزانه ناظران و تحلیل‌گران دراین‌زمینه، همایش‌های متعددی دراین‌باره برگزار می‌شد. ازجمله در اجلاسی که در توکیو با حضور سفیران کشورهای منطقه خاورمیانه و... برگزار شد، سفیر ژاپن در امریکا به نخست‌وزیر کشورش گفت امریکا از تلاش‌های صلح‌طلبانه ژاپن قدردانی کرده، امیدوار است که کشورش بتواند نقش واسطه میان امریکا و خاورمیانه، به‌ویژه با ایران را ایفا کند. از سوی دیگر، وزیر خارجه ژاپن هم در نطق افتتاحیه این اجلاس گفت که امکان دارد مذاکرات آتی ریگان و گورباچف به تغییر وضع خطرناک خاورمیانه نیز بینجامد.
چهارمین اجلاس بین‌المللی سیره و سنت نبی‌اکرم(ص) نیز در این دوره در قاهره برگزار شد که شرکت‌کنندگان در قطعنامه پایانی آن خواستار مذاکرات صلح و آتش‌بس میان ایران و عراق شدند.
سران کشورهای پاکستان، ترکیه و امارات نیز در پاکستان خواستار پایان جنگ شدند و گفته می‌شد که کمیته صلح منتخب سازمان کنفرانس اسلامی هم به‌زودی تلاش‌های جدیدی را برای خاتمه جنگ آغاز خواهد کرد.
علاوه‌بر موارد فوق، مقامات عالی و رسمی دیگر کشورها و سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز ضمن حمایت از تلاش‌های صلح‌طلبانه، خواستار پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق شدند؛ ازجمله سازمان کنفرانس اسلامی، یمن شمالی، تونس، تانزانیا، استرالیا (نماینده استرالیا در سازمان ملل رئیس دوره‌ای شورای امنیت از 10 آبان تا 10 آذر)، اردن، مراکش، اتریش، کره جنوبی، دبیرکل اتحادیه عرب و دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، چین و...
باوجود فعالیت‌های دیپلماتیک انجام‌شده در سطح منطقه و جهان و سفرهای مقامات کشورهای متعدد به منطقه و بالعکس، چون طرحی واقع‌بینانه و به دور از منافعی که کشورها به‌خصوص ابرقدرتها و کشورهای منطقه برای خود قائل بودند، ارائه نمی‌شد، از این تحرکات بسیار در این دوره نتیجه مطلوبی حاصل نشد. دراین‌باره آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور باتوجه‌به هیاهوهای صلح‌طلبی در منطقه و جهان تأکید کرد که جمهوری اسلامی خواهان صلحی راستین می‌باشد نه صلحی که ابرقدرتها در نشست ژنو و با درخواست و خواهش مدعیان صلح تجویز می‌کنند.
به گفته رئیس‌جمهور: «قدم اول ما به فضل الهی پیروزی نهایی در جنگ است و پس از پیروزی در این نبرد که به لطف الهی از حالت تدافعی بیرون خواهیم آمد، دیگر کسی جرئت حمله به ما نخواهد داشت. هم‌اکنون نیروهای ما مجتمع می‌شوند تا با آمادگی بیشتر ملت و کاروان‌های کربلا و داوطلبان مشتاق که هر روز به جبهه‌ها گسیل می‌شوند، در آن هنگام که لازم باشد به فضل پروردگار آخرین ضربه را به پیکر دشمن مزدور رژیم بعثی عراق وارد کنند.»
رئیس‌جمهور در ادامه سخنان خود خاطرنشان کرد: «اولین نکته‌ای که مردم ما نباید فراموش کنند این است که انقلاب ما قادر است مشکلات را برطرف کند و انقلاب می‌تواند برای بشریت صلح را به ارمغان بیاورد، اما صلح راستین نه صلح دروغین، نه توأم با تزویر و ریا، نه صلحی که به یک ملت به زور تحمیل کنند.» وی همچنین می‌افزاید: «ما به مردم دنیا با گردن برافراشته اعلام می‌کنیم ما طرف‌دار صلح هستیم، اما بااینکه طرف‌دار صلح هستیم، بااینکه پیام‌آور صلح هستیم، هیچ کس شک و تردیدی در دل به خودش روا ندارد که پذیرش صلح و دوست داشتن صلح غیر از دوست داشتن زور است. صلحی که با زور به مردم تحمیل شود، صلح نیست، زور است و ما صلحی را که امریکا و شوروی با آن توافق کنند، به‌هیچ‌وجه قبول نخواهیم کرد.»
رئیس‌جمهور یادآور شد: «آن کسانی که از اطراف و اکناف در لباس پیام‌آوران صلح، اما در باطن آتش‌افروزان حیله و توطئه امریکا، به سوی ما می‌آمدند که صلح را با عراق بپذیریم، حالا که دیدند سران امریکا و شوروی پهلوی هم نشسته‌اند، با تلگراف و نامه و پیغام از آنها خواستند که درمورد پایان جنگ ایران و عراق دخالت کنند و طالب صلح شدند و مسئولان رژیم بغداد هم با آب‌وتاب این را نقل کردند که فلان کنفرانس، فلان هیئت، دبیرکل فلان رئیس کشور هم از
ریگان و گورباچف خواسته است که صلح بین ایران و عراق را تحمیل کنند.»
رئیس‌جمهور تأکید کرد: «بین این دو کشور [برقراری صلح] نه به ریگان و نه رهبر شوروی، نه به آن کنفرانس‌ها و سران و نه آن پیغام‌دهندگان و پیام‌آوران هیچ ربطی ندارد؛ فقط به ملت ایران ارتباط دارد که موردتحمیل، تجاوز و جنگ قرار گرفته است. پیروزی حق آن مردمی است که می‌خواهند سرنوشت خود را خودشان انتخاب کنند و به هیچ کس حتی آنهایی‌که خوش‌خیالانه می‌خواهند دنیا را میان خود تقسیم کنند، اجازه دخالت در این کار را ندهند. پیروزی حق این ملت است و ملتی که پای آن ایستاده است.»
رئیس‌جمهور با اشاره به بحران پیش‌آمده در خلیج‌فارس افزود: «بحران در منطقه خلیج‌فارس وجود دارد، اما این بحران ناشی از حضور و دخالت ناحق قدرت‌هاست که حق ندارند در خلیج‌فارس حضور داشته باشند. بحران قیام یک ملت نیست، بحران دخالت قدرت‌های بزرگ در امور یک ملت است. با همین روحیه می‌خواهند جنگ ایران و عراق را حل کنند و این مسئله فقط با اراده ما حل می‌شود.» رئیس‌جمهور سپس اظهار کرد: «ایران در همه جبهه‌ها، خلیج‌فارس و تنگه هرمز آمادگی کامل دارد و عراق را در مقابل کار وحشیانه‌ای که انجام داده‌است، رها نخواهیم کرد. مبادا خیال کنند که ملت ما با توپ و تشر صحنه را خالی می‌کنند.»
درمجموع، تحرکات منطقه‌ای و بین‌المللی حاکی‌از تلاشی مضاعف برای آوردن ایران به پای میز مذاکره و حتی‌الامکان جلوگیری از اجرای عملیات گسترده دیگری ازجانب ایران بود که می‌توانست تأثیر زیادی در وضعیت بحرانی عراق بگذارد.
شورای همکاری خلیج‌فارس
درپی پیروزی انقلاب اسلامی و احساس خطر حکام منطقه از گسترش انقلاب اسلامی و درک امریکا دراین‌باره که توان حمله نظامی مستقیم موفقیت‌آمیز به ایران را ندارد و پس از اینکه هجوم سراسری ارتش عراق به ایران نیز نتوانست نظام جمهوری اسلامی را ساقط کند؛ برای کاهش نگرانی حکام منطقه و ایجاد کمربند امنیتی، تشکلی جدید در منطقه راه‌اندازی شد و شش کشور عربی حوزه خلیج‌فارس در تاریخ 26 اسفند 1359 بهطور رسمی تشکیل "شورای همکاری خلیج" را اعلام کردند.(1)قبل از این، همه این کشورها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از رژیم عراق دربرابر
1) اعضای این شورا: عربستان، کویت، عمان، امارات، قطر و بحرین هستند. مهم‌ترین اهداف این تشکل همکاری و حمایت متقابل اعضا درمقابل ناآرامی‌های داخلی و تهدیدهای خارجی؛ تأمین ثبات در خلیج‌فارس و هماهنگی سیاست خارجی و سیاست دفاعی اعضا اعلام شد.
ایران پشتیبانی می‌کردند، اما تشکیل این شورا - که به‌نوعی اعلام وجود دربرابر ایران بود - علاوه‌بر گسترش پشتیبانی‌ها از عراق، این حمایت‌ها را علنی‌تر کرد و به آن رسمیت بخشید.
به هر صورت، سال 1364 درحالی آغاز شد که عراق تقریباً همه سرزمین‌هایی را که ماه‌های اول جنگ از خاک ایران تصرف کرده بود، قبل از پایان سال دوم از دست داده بود و با آغاز استراتژی جدید ایران برای تنبیه متجاوز، قوای جمهوری اسلامی در بخش‌هایی از خاک عراق پیشروی کرده بودند و در تلاش برای پیشروی بیشتر بودند و ارتش عراق در مقابله با آن و کسب وضعیتی که ایران را ناچار به قبول مذاکره و آتش‌بس کند، ناکام مانده بود.
در همین سال، تشدید حملات هوایی به شهرها و پایانه‌های نفتی و تأسیسات اقتصادی و... نتیجه‌ای درپی نداشت و تهدیدهای این رژیم به‌منظور ایجاد رعب و وحشت در مردم ایران به‌ویژه رزمندگان اسلام و کاهش پشتیبانی آنان از ادامه نبرد و نیز تهدید حمله هوایی به راه‌پیمایان روز جهانی قدس و شرکت‌کنندگان در نمازجمعه تهران ثمری برای حکام عراق نداشت.
عراق همچنین در عرصه نبردهای زمینی در مقابله با سلسله عملیاتهای محدود قدس و عاشورا و نیز حملات همه‌روزه به جزیره خارک ناکام بود. با ادامه این وضعیت، حکام منطقه و دیگر حامیان عراق کمابیش متوجه شدند که عراق دیگر توان غلبه بر ایران را ندارد.
در این وضعیت، حامیان عراق درپی مفری بودند تا شاید ازطریق آن بتوانند فشارهای سیاسی را بر ایران افزایش دهند و به اهداف خود نزدیک‌تر شوند.
سران شورای همکاری خلیج‌فارس در قطعنامه آخرین اجلاس خود - که در تاریخ 15 آبان 1364 در مسقط پایتخت عمان منتشر شد - برخلاف قطعنامه‌های گذشته، موضع ملایمی دربرابر ایران گرفتند که موجب جلب‌توجه ناظران شد و آن را نواختن آهنگ ظریفی به نشانه میل به بهبود روابط با ایران و اتخاذ موضع بی‌طرفانه‌تری درباره جنگ و دورشدن از حمایت کامل از عراق تفسیر کردند.
درپی این اجلاس، اعلام شد که کشورهای شورای همکاری قصد دارند با برقراری تماس‌های تازه‌ای با ایران و عراق برای پایان‌دادن به جنگ میان دو کشور بکوشند.
دیدار کاردار عربستان با دکتر ولایتی و تسلیم پیام سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان به وی؛ ملاقات یوسف‌بن‌علوی وزیر مشاور در امور خارجه عمان با جانشین کاردار ایران در عمان؛ سفر بن علوی به عراق و احتمال سفر او به ایران؛ سفرهای منطقه‌ای مقامات کشورهای مختلف ازجمله رئیس‌جمهور پاکستان به امارات متحده؛ سفر رئیس‌جمهور ترکیه به امارات؛ سفر حاکم قطر به لندن؛ تصمیم نخست‌وزیر هند برای سفر به منطقه در چارچوب فعال‌شدن شورای همکاری خلیج‌فارس؛ حضور اکثر مقامات عضو جنبش عدم‌تعهد و کنفرانس اسلامی در مسقط به مناسبت جشن‌های روز استقلال عمان و مذاکره درمورد جنگ ایران و عراق؛ سفر
دکتر ولایتی به سوریه، لیبی و الجزایر؛ سفر آتی مدیرکل سیاسی وزارت خارجه سوئد و مشاور ویژه اولاف پالمه در امور سیاسی و خاورمیانه به ایران؛ دیدار سفیر ایران با شیخ زاید رئیس امارات؛ و... بخشی از فعالیت‌های دیپلماتیکی بود که بعد از اجلاس سران کشورهای شورای همکاری با تأکید بر ضرورت پایان‌دادن به جنگ انجام گرفت.
خریدهای تسلیحاتی
جنگ ایران و عراق درحالی آغاز شد و ادامه یافت که جهان دوقطبی شرق و غرب به سرکردگی شوروی و امریکا اگر نگوییم همسو و همگرا علیه ایران و در حمایت از عراق وارد عمل شدند، به‌طورقطع می‌توان گفت که یک همسویی و همگرایی نانوشته میان آنان علیه ایران وجود داشت که دراین‌میان تجهیز و تقویت نظامی عراق به مدرن‌ترین و پیشرفته‌ترین سلاحهای کشتار جمعی و غیرمتعارف نمونه‌ای از آثار این همسویی است.
تقویت عراق به انواع سلاحهای شیمیایی؛ موشک‌های پیشرفته اگزوسه، آرمات و سام؛ انواع جنگنده‌های مدرن میگ روسی و میراژ و سوپر اتاندارد فرانسوی و... در طول جنگ و در این دوره ادامه داشت. اما از سوی دیگر، ایران با تحریم‌های همه‌جانبه اقتصادی، سیاسی و نظامی روبهرو بود و از خرید رسمی هرگونه تجهیزاتی که احتمال استفاده نظامی از آنها وجود داشت، محروم بود.
ازجمله خریدهای تسلیحاتی عراق و کمک‌های نظامی به عراق در این دوره چنین مواردی است:
خرید تسلیحات از انگلیس تحت پوشش ارسال سلاح به اردن.
قرارداد فروش تسلیحات پیچیده و پیشرفته فرانسوی به عراق شامل 24 هواپیمای میراژ 2000 که تعداد جنگنده‌های فرانسوی ارسالی به عراق را تا این زمان به 114 فروند افزایش داد. این جنگنده‌های فرانسوی با موشک‌های اگزوسه در حمله به خارک استفاده می‌شدند. فرانسه تا این زمان 300 موشک اگزوسه به عراق تحویل داده بود.
ارسال موشک‌های زمین‌به‌هوای رولان و نفربرهای باهندر مجهز به توپهای خودکار 155 میلی‌متری از فرانسه به عراق.
فروش انواع تسلیحات و تجهیزات چینی و برزیلی به عراق.
تصمیم شوروی به فروش موشک "الیکس" با دقت، قدرت و برد بیشتری نسبت به موشک‌های اگزوسه فرانسوی، علاوه‌بر آن تداوم ارسال انواع تجهیزات و تسلیحات از شوروی به عراق و فروش نفت عراق به شوروی در ازای دریافت کالاهای نظامی.
فروش هواپیمای آرژانتینی پوکارا به عراق.
به نوشته روزنامه الاتحاد، عراق در آینده‌ای نزدیک، 26 هلیکوپتر جنگنده امریکایی از
نوع"هیوز530" تحویل خواهد گرفت. امریکا دو سال قبل نیز 60 هلیکوپتر از نوع "هیوز300" و "هیوز500" را به دولت عراق تحویل داد. الاتحاد افزود: تعدادی خلبان و خدمه فنی عراقی برای کار با این نوع هلیکوپترها، در امریکا زیرنظر متخصصان شرکت امریکایی هیوز، آموزش می‌بینند.
فروش هاورکرافت امریکایی و موشک ای.اس.پی. هوابه‌زمین فرانسوی به عراق با چند برابر قدرت تخریب نسبت به موشک اگزوسه فرانسوی.
انعقاد قرارداد عراق با کمپانی جنرال موتورز کانادا جهت خرید تانک‌های LAV-25.
قرارداد تونس برای فروش مواد و ترکیبات شیمیایی به عراق. فروش مواد شیمیایی از یک شرکت هلندی به عراق تحت پوشش حشره‌کش و نیز فروش فسفر اکسید کلرید که در گازهای سمی‌ای که در جنگ عراق علیه ایران به کار رفته، وجود داشته است از هلند به عراق.
فروش مواد شیمایی شرکت ملی شیمی ایتالیا تحت پوشش حشره‌کش.
همکاری یک شرکت امریکایی برای احداث کارخانه سلاحهای شیمیایی در عراق و درخواست عراق از شرکت ایدسینکال امریکا برای احداث محرمانه کارخانه تولید سلاحهای شیمیایی تحت پوشش کود شیمیایی و آمونیاک در حومه بغداد.
انعقاد قرارداد عراق با یک شرکت ایتالیایی که تخصص در انواع تخریب و انفجار در زیر دریا دارد.
تعمیر و بازسازی هواپیماهای جنگنده میگ21 و هلیکوپترهای می8 و تانک‌های ساخت شوروی در مصر.
از سوی دیگر، درباره خریدهای تسلیحاتی ایران نیز که با تحریم همه‌جانبه نظامی - اقتصادی روبهرو بود، رسانه‌ها اخباری منتشر می‌کردند که بیشتر حاکی‌از مقدار ناچیز آن نسبت به خریدهای عراق و نیز کم‌اهمیت‌بودن آنها بود که اغلب شامل قطعات یدکی می‌شد و مهمتر اینکه این تجهیزات قبل از ارسال یا تحویل به ایران توقیف یا از ارسال آنها جلوگیری می‌شد و واسطه‌های فروش نیز دستگیر شده یا تحت پیگرد قرار می‌گرفتند.
لبنان؛ مذاکرات سه‌جانبه، جنگ پرچم و گروگان‌گیری
جنگ قدرت میان گروههای سیاسی - مذهبی لبنان که از چندی پیش آغاز شده بود، در این مقطع (کتاب حاضر) ادامه داشت و سوریه با ارائه طرحی برای خاتمه این جنگ تلاش کرد نفوذ خود را در حاکمیت لبنان افزایش دهد؛ اما این طرح با بن‌بست روبهرو شد. مهم‌ترین دلایل این بن‌بست مخالفت فرقه‌های رقیب در لبنان و نیز مخالفت حزب‌الله لبنان - که در این جنگ قدرت وارد نشده بود - اعلام گردید. درحالی‌که به نظر می‌رسید گروههای سیاسی - مذهبی لبنان شامل گروه امل، حزب سوسیالیست پیشرو، دروزی‌ها و مسیحیان راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز پیشنهادی
سوریه را پذیرفته‌اند و اعلام آتش‌بس، قطعی است، درگیریهای بیروت ادامه یافت.
به گفته مفسران رادیو بی‌بی‌سی، جرقه اصلی این درگیریها خودداری مسیحیان لبنان از امضای موافقت‌نامه و تأکید آنها بر تغییرات اساسی در مفاد آن بوده است.
این مفسران خاطرنشان کردند: «بااینکه جزئیات موافقت‌نامه مذکور هنوز رسماً فاش نشده است، اما از اطلاعات مختصری که در دست است می‌توان نگرانی‌های مسیحیان را استنباط کرد. مثلاً سوریه پیشنهاد کرده است که حدود قدرت سِمَت ریاست‌جمهوری باید تقلیل یابد و این سمتی است که همیشه در دست مسیحیان مارونی بوده است. درعین‌حال، سوریه خواستار افزایش قدرت نخست‌وزیر لبنان است و این سمت همیشه در دست مسلمانان سنی بوده است.
درواقع، موافقت‌نامه مذکور دوره موقتی را در نظر دارد که طی آن نظام فعلی شراکت در قدرت براساس روابط فرقه‌ها کم‌کم از میان برده خواهد شد. تحت نظام فعلی، نه "دروزها" حق ابراز نظر قانونی و مؤثر در امور دولت را دارند و نه شیعیان و نه شبه‌نظامیان. [...] اگر آقای بری و آقای جنبلاط بتوانند به مقصود خود نائل آیند و سوریه هم به آنان کمک کند، نسبتِ نمایندگان مسلمان و مسیحی پارلمان برابر خواهد بود. [...] به همین ترتیب، در ارتش هم باید تجدیدسازمان به وجود آید تا ارجحیت تعداد افسران مسیحی بر افسران مسلمان از میان برده شود. این اقدامات با خصوصیات ترکیب جمعیت در لبنان متناسب است، زیرا مسیحیان دیگر در اکثریت نیستند و جمعیت مسلمانان شیعه، درحال‌حاضر، درواقع بیشتر از آنها است، اما مسیحیان حاضر نیستند که برتری قبلی خود را از دست بدهند. با همه این اوصاف، فقط مسیحیان نیستند که با طرح سوریه مخالف‌اند؛ بسیاری از افراد دیگر نیز به مذاکرات دمشق فراخوانده نشده بودند؛ ازجمله مهم‌ترین آنها مسلمانان سنی‌اند که زمانی بخش مهمی از حکومت لبنان را تشکیل می‌دادند، ولی اکنون شیعیان بر آنها برتری یافته‌اند. از دیگر گروههای مخالف طرح سوریه، مسلمانان افراطی حزب‌الله هستند. دراین‌میان، فلسطینیان را هم نباید از خاطر دور داشت، زیرا علی‌رغم آنکه آنها نقشی در مذاکرات مربوط به آینده لبنان ندارند، اما از آن‌چنان قدرتی برخوردار هستند که بتوانند هر نوع موافقت‌نامه ای را تحت‌الشعاع عملیات خود قرار دهند. اکنون مذاکرات جدیدی در دمشق صورت می‌گیرد که به‌منظور متقاعدنمودن مسیحیان لبنان برای امضای پیشنهادهای مذکور است، اما حتی اگر این کار هم با موافقت به پایان برسد تنها دستاورد آن درواقع آتش‌بس خواهد بود. شکی نیست که هدف نهایی سوریه این است که کلیه گروههای سیاسی لبنان را برای به‌دست‌آوردن قدرت، متکی به این کشور نماید؛ اما از طرف دیگر، بسیاری گروه‌ها در لبنان درصددند یک چنین امکانی را خنثی نمایند.»
از سوی دیگر، ایران و حزب‌الله لبنان که در این زمان نقش مهمی در لبنان داشتند، مخالف این موافقت‌نامه بودند و بر مخالفت خود پافشاری می‌کردند.
درحالی‌که مذاکرات لبنان با بن‌بست مواجه شده بود و درگیری شبه‌نظامیان ادامه داشت، با حمله شبه‌نظامیان دروزی به کانال2 تلویزیون و مراکز تیپ6 ارتش لبنان درگیری موسوم به "جنگ پرچم" به راه افتاد که با مقابله نیروهای جنبش امل روبه رو و تشدید شد و سرانجام با میانجیگری سوریه پس از سه روز درگیری متوقف گردید.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، کیفیت حمله نیروهای دروزی نشان می‌داد که اقدام آنها برمبنای طرح‌ریزی قبلی برای تسلط کامل بر بیروت بوده است چون مقدار مهماتی که ظرف 50 ساعت جنگ بلاانقطاع به کار برده شد، از طرح گسترده‌تری از بهانة آغاز آن حکایت می‌کرد.
دراین‌میان، سوریه با اعمال فشار به طرف‌های درگیر، آنان را به تثبیت آتش‌بس قانع کرد، ولی ظاهراً به‌دلیل تسلط‌نداشتن احزاب بر نیروهای خود و تمرد آنان از فرماندهی، بار دیگر جنگ در مناطق گوناگون از سر گرفته و دامنه آن گسترده‌تر شد. دروزی‌ها جنگ را در میان خانه‌های مسلمانان شیعه و سنی آغاز کردند درحالی‌که طایفه آنها در مناطق جبل لبنان از هرگونه آسیبی مصون بودند. خشونت و بی‌رحمی نیروهای دروزی کابوس وحشتناکی بود که عموم مردم از آن بیم داشتند. آنها به منازل حمله و اموال مردم را سرقت می‌کردند.
در بررسی "جنگ پرچم" و درگیریهای بیروت، نشریه گزارش نوشت: «پایین‌آوردن پرچم لبنان توسط دروزی‌ها و نصب پرچم حزب خود در محله تله الخیاط محل ساختمان کانال دوم تلویزیون لبنان در بیروت غربی که با مخالفت تیپ ششم ارتش لبنان مواجه شد، موجب آغاز درگیری شدیدی میان دروزی‌ها و تیپ ششم ارتش لبنان گردید که با ورود جنبش امل به حمایت از تیپ ششم ابعاد تازه‌ای به خود گرفت. دراین‌میان، شیخ شمس‌الدین نایب‌رئیس مجلس اعلای شیعه در لبنان و شیخ حسن خالد مفتی لبنان، طی پیام‌هایی از رئیس‌جمهوری سوریه استمداد طلبیده و خواستار نجات ساکنین بیروت از مرگ حتمی شده‌اند. به دنبال این تقاضاها، یک افسر عالی‌رتبه ارتش سوریه وارد بیروت شد و پس از مذاکره با رهبران طرفین درگیر در این شهر، آتش‌بس اعلام گردید، اما پس از سه بار نقض آتش‌بس، با دیدار جنبلاط و نبیه بری و با نظارت سوریه قرار شد که یک کمیته امنیتی 300 نفره برای نظارت آتش‌بس ازسوی دو طرف و ارتش لبنان تشکیل شود، علی‌رغم تشکیل این کمیته و نظارت بر آتش‌بس، مخالفت‌هایی ازسوی دروزیان با آتش‌بس صورت گرفته است. از سوی دیگر، نبیه بری رهبر جنبش امل، علی‌رغم اینکه جنبلاط تاکنون چندین بار به اشتباه خود در آغازنمودن جنگ پرچم اعتراف کرده است، طی سخنانی در میان نیروهای جنبش امل، هدف از جنگ اخیر بیروت را تقسیم لبنان دانست.»
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران این درگیریها را تأسف‌آور خواند و آن را حلقه‌ای از توطئه‌های امریکا و رژیم صهیونیستی در منحرف‌کردن جریان مبارزه اصیل ضدصهیونیستی در لبنان اعلام و محکوم کرد.
گفتنی است در درگیریهای بیروت، سفارت جمهوری اسلامی ایران در این شهر که در محاصره گروههای رقیب بود، دچار خساراتی شد.
گروگان‌گیری در لبنان
موضوع گروگان‌گیری در لبنان توجه کشورهای ذی‌نفوذ در لبنان را به خود جلب کرده و آنان را به تلاش و میانجیگری برای حل این مسئله واداشته است.
آزادی گروگانهای شوروی در لبنان با میانجیگری سوریه، واکنش فرانسه را برانگیخت و رئیس‌جمهور فرانسه ادعای ناتوانی سوریه برای اقدامی درجهت آزادی گروگانهای فرانسوی را نپذیرفتنی اعلام کرد.
موضوع گروگانهای فرانسوی و امریکایی در بند نیروهای مسلمان در لبنان که همه‌روزه در رسانه‌های جهان منعکس می‌شد، نظر مقامات سیاسی و دیپلمات‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را به خود معطوف کرده و آنها در تلاش بودند تا با ارتباط با ایران و سوریه امکان آزادی آنها را در لبنان فراهم کنند. در بسیاری از گزارش‌ها دراین‌باره سعی می‌شد این موضوع به‌نحوی به ایران ارتباط داده شود.
ازجمله گزارش‌ها این بود که دولت امریکا درخواست چهار گروگان امریکایی را که در لبنان در دست مسلمانان شیعه بودند، رد کرده است. گروگان‌ها در نامه‌شان از ریگان خواسته بودند که همان طور که وی با ربایندگان هواپیمای امریکایی تی.دبلیو.ای. در سال جاری مذاکره کرد، با این ربایندگان نیز مذاکره کند. از سوی دیگر، وزیر امور خارجه امریکا گفت که سوریه، ایران، الجزایر و لبنان ازجمله کشورهایی هستند که امریکا از آنها برای کمک به آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان کمک خواسته است.» شولتز افزود: «تصور می‌شود اعضای گروه طرف‌دار ایران جهاد اسلامی، در پس این آدم‌ربایی‌ها باشند و گفته می‌شود که آنها این امریکاییها را در عوض 17 زندانی که به دلیل حمله به هدف‌های امریکایی، فرانسوی و کویتی در کشور کویت در بندند، نگاه داشته‌اند.» وی گفت که امریکا با حافظ اسد تماس گرفته و ازطریق هرگونه تماس غیرمستقیم که با ایرانی‌ها داشته است، لبنانی‌ها را ترغیب کرده و با کسانی که احتمال میانجیگری آنان می‌رفته، نظیر الجزایر، مذاکره کرده است.»
درحالی‌که مذاکره و تلاش‌های دیپلماتیک دراین‌باره وضعیت پیچیده‌ای یافته بود، فرستاده
ویژه کلیسای کانتربری - که با ربایندگان امریکاییها در لبنان تماس گرفته بود - تأکید کرد که هرگونه حرکت اشتباهی ممکن است باعث مرگ گروگان‌ها شود.
به نوشته روزنامه لبنانی الجمهوریه: «در میان شرایطی که ربایندگان گروگان‌ها در لبنان برای آزادی آنان به نماینده اسقف کانتربری پیشنهاد کرده‌اند، کمک‌های نظامی محدود به ایران می‌باشد. [...] ربایندگان دیپلمات‌های فرانسوی نیز خواهان آزادی پنج نفری هستند که به‌جرم اقدام به قتل شاپور بختیار نخست‌وزیر پیشین ایران، زندانی هستند.»
رادیو بی‌بی‌سی نیز در برنامه‌ای اعلام کرد: «یک هیئت بشردوستی فرانسوی - که درپی خبری از چهار گروگان فرانسوی است که در لبنان به گروگان گرفته شده اند - می گوید که آنها را گروهی از مسلمانان افراطی طرف‌دار ایران بازداشت کرده‌اند.»
از سوی دیگر، همسر ژان پل کوفمن فرانسوی - که شش ماه قبل در لبنان به گروگان گرفته شده بود - اعلام کرد که مقامات ایرانی به او اطمینان داده‌اند که همه قدرت خود را برای کمک به آزادسازی همسرش به کار خواهند برد.
همچنین درحالی‌که تلاش‌های چندجانبه فرانسه و امریکا و نمایندگان آنان برای آزادی گروگانهای غربی در لبنان افزایش یافته بود، کویت اعلام کرد با معاوضه گروگان‌ها با زندانیان کشورش به‌شدت مخالف است.
1
در تلاش برای ادامه طرح‌ریزی و آماده‌سازی عملیات گسترده سپاه پاسداران در سال جاری در منطقه فاو عراق (که منطقه عملیاتی فدک نام‌گذاری شده است)، امروز در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران جلسه‌ای با حضور فرماندهان ارشد سپاه پاسداران: رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه، غلامعلی رشید مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه قدس سپاه، عباس محتاج فرمانده قرارگاه سلمان و فرمانده ناحیه 4 سپاه، احمد غلامپور (جانشین قرارگاه کربلا) و... تشکیل شد. در این جلسه مسئولان نیروی زمینی سپاه، باتوجه‌به مشکلات بسیاری که در سر راه عبور از اروندرود و اجرای عملیات در منطقه فاو وجود دارد، مخالفت جدی خود را با اجرای عملیات در این منطقه اعلام کردند و برای اجرای عملیات در مناطق دیگر پیشنهادهایی دادند.
خلاصه‌ای از گزارش امروز راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه، درباره دیدگاه‌های مسئولان نیروی زمینی سپاه چنین است:
پس از یک روز وقفه در بررسی طرح های عملیاتی - که صرف پیگیری کار مهندسی در مناطق عملیاتی هور و فدک (منطقه عملیاتی فاو) گردید - از اوایل امروز بار دیگر مباحث اصلی عملیات آغاز شد. در طول روز مسئولان نیروی زمینی سپاه گفتوگوهای بسیاری کردند و درباره مطالب متعددی ازجمله تأمین شرایط لازم برای اجرای عملیات تبادل‌نظر شد. به‌تدریج مباحث گسترده‌تر و موضوعات جدیدی مطرح شد تا جایی که غلامعلی رشید مسیر بحث را تغییر داد و گفت:
«اصلاً بیاییم پیشنهاد بدهیم که امسال در جنوب، عملیات وسیع انجام ندهیم. تا عید 15 عملیات قدس [عملیات محدود] می‌توانیم انجام دهیم و در این فاصله دو الی سه منطقه را از هر نظر آماده کنیم و در سال آینده عملیات بزرگ انجام دهیم. امر غافلگیری برای ما مهم است. با نیرویی که حداکثر تا 70 گردان می‌رسد می‌توانیم در شمال‌غرب عملیاتی نسبتاً خوب انجام دهیم.»
حاضران در جلسه با این پیشنهاد که پیش‌ازظهر و بدون حضور محسن رضایی مطرح شد، موافقت و هریک به‌نوعی آن را تصدیق کردند. در ادامه بحث مزیت‌هایی برای این طرح پیشنهادی بیان شد:
آماده‌کردن سه منطقه فدک (فاو)، حیدر (روطه - قرنه) در هور و شمال منطقه عملیاتی بدر.
آمادگی تجهیزات.
امکان فراهم‌آوردن نیروی بیشتر برای جنوب در زمستان آینده.
تکمیل و تثبیت تشکیلات نیروی زمینی سپاه تا سال آینده.
در مخالفت با اجرای عملیات در منطقه فاو نیز دلایل زیر برشمرده شد:
رعایت غافلگیری ناممکن است.
شرایطی که فرماندهان برای اجرای عملیات مشخص کرده‌اند، تأمین نشده است.
زمان کافی برای آماده‌کردن زمین ازجنبه مهندسی دراختیار نیست.
نیروی موردنیاز تأمین نشده است.
هماهنگی در فعالیت‌هایی که برای تأمین امکانات می‌شود وجود ندارد.
اجرای تک پشتیبانی در جزیره مینو میسر نیست.
درمجموع هرچه مباحث عمیق‌تر می‌شد، انگیزه اصلی و دلیل انتخاب منطقه عملیاتی فاو با ابهام بیشتر مواجه و حتی گفته می‌شد که منطقه فاو براثر فشارهای سیاسی برای عملیات انتخاب شده است.
درنهایت رحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، احمد غلامپور و... برای دادن پیشنهادهای جدید و مخالفت با اجرای عملیات در منطقه فاو به نتیجه قطعی رسیدند و قرار شد در جلسه‌ای با فرمانده کل سپاه دراین‌باره به بحث بپردازند.(1)
1
در ادامه بحث درباره طراحی عملیات در منطقه فاو، بعدازظهر امروز جلسه‌ای با حضور محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، و برادرانی که در جلسه صبح حضور داشتند. در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران تشکیل شد. نخست رحیم صفوی شروع به صحبت کرد:
برادران حاضر در این جلسه از ابتدای جنگ، در جنگ بوده‌اند و فلسفه وجودی‌شان در جنگ یک فلسفه محکم زیربنایی و عقیدتی است و براساس پایبندی به مقام ولایت آمدند در جنگ و با اعتقاد به اینکه این جنگ، جنگ بین حق و باطل است و جبهه حسینی‌ها علیه یزید‌ی‌هاست و اینکه هر زمانی هم که امام تکلیف کند، حاضر به ریختن خونشان به پای درخت ایمان و عقیده‌شان هستند... .
... برادران با یک دید واقع‌بینانه می‌خواهند روی مسئله جنگ فکر و کار کنند. ما دید واقع‌بینانه را از این نظر می‌گوییم که اگر به یک چیزهایی که می‌دانیم آماده نمی‌شود و در زمان لازم امکان فراهم‌شدن آن نیست توجه نکنیم، این یک دید غیرواقع‌بینانه است. من اساس تردید را عدم واقع‌بینی مسائل می‌دانم؛ اگر کسی واقع‌بینانه وارد یک صحنه و یک عملی بشود، در او هیچ تردیدی نیست.
1) 1. سند شماره 0634/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، گزارش راوی قرارگاه خاتم، در عملیات والفجر8، داوود رنجبر، صص 92 - 91.
ما از عملیاتهای رمضان تا والفجرها و حتی خیبر و بدر به این نتیجه قطعی رسیده‌ایم که با مقدورات و امکانات موجود نمی‌توانیم عملیات گسترده‌ای داشته باشیم. البته عملیات گسترده در توان جمهوری اسلامی هست ولی در توان سپاه پاسداران نیست. الآن هیچ‌کدام از شرایط اجرای عملیات حاصل نیست. شما از شرایط اجرای عملیات را "حفظ غافلگیری" اعلام کرده‌اید. خوب ما چشممان را ببندیم و بگوییم دشمن نفهمیده؟ این‌همه اقدامات مهندسی شده، این‌همه جاسوس‌های دشمن در منطقه هست. شما گفته بودید که از شرایط اجرای عملیات این است که "ما 150 گردان نیرو" داشته باشیم. فرماندهان مناطق ما می‌گویند که این نیرو فراهم نمی‌شود. شورای عالی سپاه می‌گوید این نیرو حاصل نمی‌شود و از 76 هزار بسیجی که باید داشته باشیم الآن حدود 26 هزار نفر موجود داریم، یعنی یک‌سوم؛ این دوسوم نیروی دیگری که به‌صورت بسیجی باید بیاید، با این مسائلی که الآن هست و باتوجه‌به زمان و آموزش و... نمی‌آیند. ما می‌گوییم وقتی نیرو آمد 55 الی 60 روز وقت لازم است تا برای عملیات آماده بشوند.
می‌گوییم مهمات در وضع بسیار بدی است، ما حدود یک‌چهارم، یک‌پنجم، مهمات لازم را داریم و این چیزی نیست که در یک ماه یا دو ماه آینده دست ما برسد. آمار برخی از اقلام مهمات یک‌دهم و یک‌ششم تعداد لازم است. ما اگر بخواهیم اینها را نادیده بگیریم که همان عملیات بدر می‌شود. آن مقدار تجهیزات موردنیاز که برآورد شده برای عملیات، برخی تا شش ماه و یک سال دیگر قابل‌تهیه‌شدن نیست. ...
برای این عملیات‌ها ما قرارگاهها و لشکرهایمان هنوز هیچ شکلی نگرفته است.
مسئله‌مان الآن عملیات گسترده آینده است؛ بیشتر فرماندهان از آقای مرتضی قربانی و احمد کاظمی تا دیگر برادران به ما اعتراض می‌کنند که اینجا نمی‌توانیم عمل کنیم.
از شرایط دیگر برای عملیات این بود که در جزیره مینو تک پشتیبانی انجام بگیرد که 50 درصد موفقیت در این است؛ این شرط هم آماده نیست.
حاصل‌نشدن این شرایط، برابر است با شکست و این شکست هم دیگر شکست بدر و خیبر نیست، شکستی است که هم فرماندهان ما روحیه‌شان خرد و شکسته می‌شود و هم نسبت به رده‌های بالاتر اصلاً بی‌اعتقاد می‌شوند. الآن بسیجی‌های کاظمی [لشکر8 نجف] به فرمانده‌شان ایرادی ندارند، به مسئولین جنگ و مملکت اعتراض دارند. می‌گویند اینها چه مسئولینی هستندکه نمی‌آیند ببینند چه شده؟ در عملیات قادر چه گذشته؟ یعنی یک اعتراض عمومی را خواهیم داشت، الآن فرمانده لشکرها به قرارگاهها بی‌اعتمادند، این بی‌اعتمادی اوج می‌گیرد.
رحیم صفوی در ادامه، پیشنهاد خود و دیگر مسئولان نیروی زمینی سپاه را چنین مطرح می‌کند:
«با این نیروهایی که دارند می‌آیند، تا اوایل سال آینده 10 الی 15 عملیات محدود و موفق انجام بدهیم و هم‌زمان با این عملیات‌ها، خودمان را آماده کنیم و برای اوایل سال آینده در منطقه
تصویر
شمال‌غرب بجنگیم و هم‌زمان با آنها منطقه فدک و منطقه حیدر و حتی منطقه بالاتر را یعنی شمال منطقه عملیات بدر را آماده کنیم. یعنی تمام کارهایش آماده بشود و در این سه منطقه بعد از عملیاتهای شمال‌غرب عملیات کنیم. عملیاتهای شمال‌غرب را با نیرویی به‌اندازه 60 تا 70 گردان عمل کنیم، ولی عملیاتهای جنوب را که ارزش و اهمیتش کاملاً روشن است احتیاج به غافلگیری، آماده‌کردن منطقه و آمادگی تجهیزات، وسایل و امکانات دارد، آماده بشوند تا عملیات را جلو ببریم. ما شرایط خودمان را با [عملیاتهای] خیبر و بدر بسنجیم، اگر موفقیتی نمی‌بینیم دست به عملی نزنیم که باعث ناراحتی بشود. برویم محکم به مسئولین بگوییم ما عملیاتهای محدود را ادامه می‌دهیم تا چندین ماه دیگر، بعد هم در شمال‌غرب می‌جنگیم و بعد از آن در جنوب.»(1)
پس از سخنان رحیم صفوی، محسن رضایی درحالی‌که ناراحتی در چهره‌اش نمایان بود، پس از چند دقیقه تأمل شروع به صحبت کرد که بخش‌هایی از آن چنین است:
تصویر
«متأسفانه این جلسه برای ما تلخ‌ترین جلسه‌ای است که در تاریخ عمر جنگ دارم. تازه می‌فهمم که عمق ترمزی که الآن در آن پایین و عمق سدی که در بالای ما ایجاد شده، از پایین داریم ترمز می‌کنیم و از بالا یک سدی شده هم آن سد و هم ترمز شما، درست آن بن‌بستی که در جنگ پیدا شده، الآن پیدا کرده است. شما در بدر آمدید گفتید که بیاییم عملیات شماره 2 را، اول انجام بدهیم، گفتیم برادران این حرف را نزنید اگر یک ماه به شما فرصت دادیم، رفتید روی عملیات شماره 2 کار کردید، شاید وسط کار دوباره گفتید که نباید انجام بدهیم... چقدر استدلال شما یا برادرمان رشید آوردید که چرا نباید عملیات شماره 2 را انجام بدهیم؟... الآن تنها راه ما "فاو" است، فاو مهم است. حالا می‌گوییم فاو، اول می‌گویید القرنه بعد از القرنه می‌آیید می‌گویید نخیر،
1) 2. همان، صص 94 - 92.
شمال‌غرب. خدا وکیلی همه‌تان می‌توانید بزنید روی قرآن که اگر یک ماه دیگر رفتید روی شمال‌غرب فکر کردید، دوباره نیایید بگویید که نمی‌شود و... زمان دارد می‌گذرد و این دو ضعف که ضعف اساسی است و مبنای ترمز را تشکیل داده از پایین داریم ترمز می‌کنیم، از بالا هم که سد راه رشد توان رزمی و رشد قوه رزمی پیدا شده، حالا این وسط چه باید کرد؟ ما باید بفهمیم می‌خواهیم بجنگیم ولو با 2 نفر، حتی با یک‌گروهان می‌شود جنگید و می‌شود از دشمن تلفات گرفت. با 2 نفر هم می‌شود جنگید.
ضعف سومی که هست این است که شما می‌گویید که توان جمهوری اسلامی می‌رسد، توان جمهوری اسلامی می‌رسد یعنی ضعف سوم. این ترمز و آن سد، جنگ را به بن‌بست رساندند، کی می‌گوید توان جمهوری اسلامی می‌رسد جمهوری اسلامی معجونی است از دستاورد انقلاب و رژیم سابق که دست ما مانده، شما صحبت از یک توان بالقوه‌ای می‌کنید که می‌گویید ما می‌توانیم این را به فعل در بیاوریم... مگر توان یک چیز ساده‌ای است، فهم توان پنج سال وقت می‌خواهد شما تا پنج سال دیگر نمی‌توانید بفهمانید. الآن 100 تا کمپرسی در جنگ می‌خواهید. همین الآن اگر بگویید 100 تا کمپرسی، می‌گویند ببینید اینها بهانه آوردند که می‌خواهند نجنگند که 100 کمپرسی را گفتند. چه کسی این را می‌گوید، جز افراد بالای شما این را می‌گویند، چرا؟ با شما لج دارند؟ اینها غیرانقلابی‌اند؟ نه، طبیعی است، ما هم به‌جای آنها بودیم همین حرف را می‌زدیم، برای اینکه در جنگ نیستند ما چه انتظاری داریم؟ چهار سال است خواستیم اینها را در جنگ بیاوریم، اما ورود ناقص اینها در جنگ کار را بدتر کرد. پس این توانی که از جمهوری اسلامی می‌گویید، شما خودتان را دارید بازی می‌دهید، یک ذهنیتی را درست می‌کنید که عذاب وجدانتان را حل کنید بعد آن را می‌گویید نه ما اگر این حرف را می‌زنیم خوب دلیل داریم. می‌گویید توان جمهوری اسلامی باید بیاید جلو، کدام توان؟ کدام کار؟ پس این هم ضعف سوم شما. جمهوری اسلامی یعنی در کل دولت 100 نفر آدم، تازه این 100 نفر که حزب‌اللهی و انقلابی هستند نمی‌دانند جنگ چیست چهار سال و پنج سال دیگر می‌فهمند.
باوجوداین باید پیش برویم، پس این توان که می‌گویید، این است. من یک‌مرتبه نسبت به برخورد شما غافلگیر شدم، فکر نمی‌کردم، حالا بعد فکر می‌کنم که چه ضعف‌های دیگری ما داریم باید این ضعف‌ها را در‌آوریم و آنها را حل کنیم. ...»
سخنان رحیم صفوی و محسن رضایی در این جلسه آغازی بود برای ادامه بحث:
رحیم صفوی: ما می‌گوییم با این توان، نه می‌شود در القرنه بجنگیم و نه در فاو. حال شما هی می‌خواهید فشار بیاورید... اگر شما می‌فرمایید که متناسب با توانمان منطقه تعیین کنیم، الآن این منطقه تناسبی با توانمان ندارد، اگر برویم شکست می‌خوریم. سپاه با این توان قادر به اجرای عملیات گسترده نیست، باید توان بالاتری به دست بیاورد تا بتواند بجنگد.
محسن رضایی: این کلی است، این را چه کسی از شما قبول می‌کند؟ شما با استدلال ثابت کنید که اینجا چند گردان می‌خواهد و چند گردان تابه‌حال رسیده. این بحث‌های نارس شما، کار شما را سد کرده و وقتی که این کار سد بشود معلوم است که نمی‌توانید آماده بشوید». در ادامه جلسه یکی دیگر از مسئولان نیروی زمینی سپاه، وارد بحث می‌شود.
غلامعلی رشید: ما این‌را به‌وضوح می‌بینیم که اگر 50، 60 گردان نیروی بسیجی بدون امکانات و تجهیزات لازم فراهم شود، دستور عملیات صادر می‌شود؛ چشم‌پوشی می‌شود از غافلگیری؛ چشم‌پوشی می‌شود از برآورد مهمات و...
ما می‌گوییم ما یک تاجر ورشکسته هستیم، نمی‌توانیم یک معامله بزرگ انجام دهیم. این خیالی است که ما قبلاً می‌کردیم. ما در فتح‌المبین یک تاجر خوب بودیم، می‌توانستیم معامله کنیم. الآن دیگر قادر نیستیم آن معامله بزرگ را بکنیم. ما می‌گوییم با یک نفر هم می‌شود جنگید، اما یک نفر وقتی بجنگد، سه نفر عراقی را بکشد و خودش هم شهید بشود، این پیروزی است، اما مجموعه عملیاتهای بدر و خیبر می‌شود شکست؛ پیروزی نیست. قضیه عاشورا پیروزی است، 72 نفر بودند به 30 هزار نفر. می‌شود جنگید، اما تا یک ماه دیگر این 50، 60 گردان می‌شود قوی‌ترین عامل فشار.
رضایی: صحیح است که شما می‌خواهید از من اعتراف بگیرید که اگر همه توان فراهم نشد نجنگید؟ کجای مردانگی این‌طور است؟
غلامعلی رشید: ما نسبت به فرماندهی خودمان اعتمادمان کم نشده، تردید نداریم. ما عقل شما و علم و تدبیر شما را عالی‌ترین تدبیر برای خودمان می‌شناسیم. ما بی‌اعتمادیم به اینکه امکانات نمی‌رسد، این تردید در بچه‌ها به وجود می‌آورد. یکی از علت تردیدها این است که بی‌اعتمادند به امکانات، بی‌اعتمادند به این نیرویی که باید فراهم شود، ... و دیدند هم این فراهم نشده و نیرو می‌آید پای‌کار و بعد می‌گویند عمل کنید و عمل هم کردند. ما می‌گوییم جلوگیری کنیم از اینکار. ما اگر هم یک مقدار پارسال منطقه 2 را پیشنهاد می‌دادیم، می‌دیدیم که آن‌موقع پذیرای این نیست که بگوییم عملیات گسترده، در جنوب نمی‌توانیم انجام دهیم. ولی الآن به این نتیجه رسیدیم که واقعیات را ببینیم. در این جنوب هدف‌های بسیار ارزشمندی هست که زیر زبان همه مزه می‌کند. تا گفتیم فاو، گفتند: به‌به، چه چیز خوبی است و... اینجا هدف‌هایش ارزشمند است و امکانات و نیرو می‌خواهد و ما سه سال است که در اینجا تلاش می‌کنیم، نتوانستیم یک گام قوی برداریم، ما به‌عنوان یک پیشنهاد می‌گوییم که:
تا پایان سال عملیات محدود انجام دهیم، 15تا عملیات محدود انجام می‌دهیم، بعد برویم شمال‌غرب؛ آنجا می‌شود با 50، 60 گردان جنگ کرد، بعد به جنوب برگردیم. در این فاصله کار مهندسی بکنیم که بشود غافلگیری را رعایت کرد. الآن تمام یگان‌های ما در سرزمین جنوب هستند. غافلگیری از بین رفته است، دیگر معنی و مفهوم ندارد. کار مهندسی که ما می‌کنیم فردایش می‌خواهیم عمل کنیم. شما کار مهندسی جزیره آبادان را انجام دهید و یک سال بعد عملیات کنید. این معنای دیگری پیدا می‌کند. غافلگیری، آب حیات ماست.
ما می‌گوییم جمهوری اسلامی بیاید به‌اندازه توانش بجنگد. اصلاً ما درباره تبدیل توان بالقوه جمهوری اسلامی به توان بالفعل بحث نمی‌کنیم. ما می‌گوییم این توانی که الآن هست دیگر قادر نیست معامله بزرگ را انجام دهد. کوچک‌ترین نقطه‌اش در شلمچه - که عمق و عرضش 5 کیلومتر نمی‌شود - می‌بینیم 80 گردان نیرو می‌برد، آن هم تضمینی نیست که بمانیم... یک اسبابی باید فراهم شود که منطقه‌ای که می‌گیریم بتوانیم بمانیم، آن اسباب نیست و دوباره باید برگردیم...
ما اگر متکی به یک عارضه طبیعی مثل رودخانه یا کانال یا دژی که 4 متر بلند باشد و 3 متر عرض داشته باشد می‌توانیم بجنگیم. ما هرجا برویم بیرونمان می‌کنند؛ باید متکی به رودخانه بجنگیم.
محسن رضایی: دشمن ما را از شهر فاو و نخل‌ها نمی‌تواند بیرون کند.
غلامعلی رشید: با یک روز اجرای آتش‌تهیه، خانه‌های فاو را خراب می‌کند.
عزیز جعفری: اینکه می‌فرمایید توان جمهوری اسلامی این‌جوری است، مگر مسئول جنگ و ادامه آن سپاه است؟
محسن رضایی: بله، سپاه است. امام از شما می‌خواهد.
غلامعلی رشید: بله، ما می‌جنگیم. به‌اندازه توانمان می‌جنگیم.
عباس محتاج: این بحث‌ها چند ماه پیش در تهران انجام شد و نتیجه‌ای گرفته شد که معقول و منطقی بود. خود شما در جلسه‌ای فرمودید که ما با این توان دیگر قادر به برآورد اهداف شما [مسئولان] نیستیم، البته می‌جنگیم.
محسن رضایی: ما گفتیم احتمالاً فاو؛ درصورتی‌که این شرایط حاصل بشود. ما همان موقع این حرف را زدیم.
محسن رضایی: من اطمینان دارم که تا پایان آذرماه نیروهایی که می‌خواهید می‌آیند و تأمین می‌شود. اگر آماده نشود عملیات محدود انجام می‌دهیم.
غلامعلی رشید: ما می‌گوییم از همین الآن عملیات محدود انجام بدهیم، عملیات گسترده انجام ندهیم.
محسن رضایی: در این جلسه یک نتیجه می‌گیریم که القرنه را حذف کنیم و به‌جای آن در کنار آماده‌سازی منطقه فدک، چند عملیات محدود را هم آماده کنید، طوری باشد که قابل‌عمل باشد (یعنی اگر فدک نشد، حتماً آنها بشود).
ما الآن این تدبیر را می‌پذیریم که در کنار آماده‌شدن فاو، با اولویت - چون من مطمئنم این امکانات می‌رسد ولی شما نمی‌رسید - در کنار این بیایید پنج منطقه را برای عملیات محدود آماده کنید که اگر به این نتیجه رسیدیم که [عملیات] فدک به شکست خواهد انجامید، در همان زمان عملیاتهای محدود را انجام دهیم.
در اینجا تقریباً برادران حاضر در جلسه قانع شدند و پذیرفتند، ولی غلامعلی رشید بر این نظر تأکید می‌کرد که در جنوب نمی‌توانیم عملیات موفق اجرا کنیم. وی به تدبیر جدید نیز قانع نبود و معتقد بود که اصلاً نباید روی منطقه فدک با دید اجرای عملیات کار شود.
محسن رضایی: شما مطمئن باشید آن روز که اگر غافلگیری از بین برود و امکانات آماده
نشود و... یا عمل نمی‌کنیم یا اگر هم عمل کنیم من خودم با 2 الی 3 لشکر می‌روم و عمل می‌کنم. شما را هم می‌فرستم دنبال عملیاتهای محدود.
غلامعلی رشید: من می‌گویم الآن زمان تصمیم‌گیری است.
محسن رضایی: نه این‌طور نیست، اگر ما به این نتیجه برسیم که همه شرایط ما آماده است ولی شما یک ذهنیت اشتباهی به ذهنتان آمده و آن ذهنیت شما را محدود کرده، شما مطمئن باشید ما تدبیر و همه چیزمان را عوض می‌کنیم.
غلامعلی رشید: شما اگر تشریف بردید، همه برادران می‌آیند دنبالتان، اما تردیدها می‌ماند.
محسن رضایی: نبایستی بماند.
غلامعلی رشید: ما سه سال است در جنوب تردید داریم در جنگ کردن.
محسن رضایی: این تردید را باید حل کنیم، بیرون کنیم.
غلامعلی رشید: مگر اینکه چشم و گوشمان را ببندیم. مگر اینکه ما اینجا نباشیم. هرچه اطلاعات من بیشتر می‌شود، تردید من بیشتر می‌شود.
محسن رضایی: اگر نمی‌رسید دو تا [منطقه فدک و عملیاتهای محدود] را با هم پیش ببرید، یکی از قرارگاه‌هایتان را تحت‌امر خود ما بگذارید. اول اینکه شما بنشینید سازماندهی کنید، که اگر بتوانید هم فاو را آماده کنید و هم اینکه عملیاتهای محدود هم فراهم کنید. اگر می‌بینید نمی‌توانید، چون آقای رشید می‌گوید ما عقب‌ماندگی در فاو داریم و همه‌مان باید برویم پای‌کار و به آن عملیات محدود نمی‌رسیم، چون برای ما بههرحال آماده‌سازی یک عملیات یدکی امری اجتناب‌ناپذیر است، یعنی نمی‌توانیم نداشته باشیم برای اینکار دو راهکار است [علاوه‌بر راهکار اول] که هر دو را خودتان انجام دهید:
یک سری یگان به ما بدهید ما برویم عملیات محدود را انجام بدهیم و خودتان فاو را آماده کنید.
برعکس یکی از قرارگاهها را بگذارید تحت‌امر ما، ما برویم دنبال عملیات فاو، شما بروید محدود را انجام بدهید.
یکی از این سه راهکار را انتخاب کنید.
راوی مرکز مطالعات در قرارگاه مرکزی نتیجه این جلسه را چنین جمع‌بندی کرده است:
فرمانده کل سپاه پذیرفت که در کنار آماده‌شدن منطقه فاو برای عملیات، چند عملیات محدود نیز آماده شود که اگر این نتیجه به دست آمد که طرح عملیات فاو اجرایی نیست، عملیاتهای محدود اجرا شود.
با اطمینانی که فرمانده کل سپاه درباره تهیه و تأمین امکانات موردنیاز داشت، همچنان اولویت کار به منطقه عملیاتی فاو داده شد.
درزمینه اجرا نیز فرمانده کل سپاه راه‌حل‌ها و پیشنهادهایی مطرح کرد مبنی‌بر اینکه یا هر دو مأموریت را با تقسیم قرارگاهها، نیروی زمینی سپاه انجام دهد، یا اگر برای نیروی زمینی سپاه اجرای هر دو مأموریت میسر نیست، تعدادی از یگان‌ها دراختیار فرمانده کل قرار بگیرد و درمورد اجرای عملیات محدود یا گسترده بین فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی، تقسیم کار
شود و فرماندهان نیروی زمینی به انتخاب خود یکی از آن دو را برعهده گیرند.
درمجموع نتیجه جلسه را می‌توان پیگیری عملیات محدود در نقش عملیات یدک برای عملیات فاو - که همچنان اصلی تلقی می‌شد - دانست و این تصمیم طرح عملیاتی حیدر را در هور منتفی کرد.
در پایان، مسئولان نیروی زمینی سپاه تا حدود بسیاری درباره ادامه فعالیت‌های خود قانع شدند که روی طرح فدک کار کنند و اگر در آینده زمینه اجرای آن فراهم نشد یا به هر شکلی احساس کردند اجرای عملیات ممکن نیست، عملیات محدود را دنبال کنند.(1)
1
برای تحقق فعالیت‌های مهندسی، شناسایی و دیگر اقدامات لازم برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه عملیاتی فدک (فاو) بهطور مطلوب، یکی از اقداماتی که از چندی پیش ضروری تشخیص داده شده بود، خارج‌کردن مردم بومی از این منطقه است، زیرا حضور مردم در این منطقه موجب می‌شد دشمن به‌راحتی با اعزام جاسوسان خود به میان مردم، اطلاعات موردنظر را کسب کند. در مواردی نیز اطلاع به دست آمد که معدودی از افراد بومی از اروندرود عبور کرده و پس از دادن اطلاعات به عوامل دشمن و دریافت دستمزد از آنها، به داخل کشور برگشته‌اند که البته برخی از آنان دستگیر شده‌اند.
اگرچه برای خارج‌کردن مردم از منطقه، قبلاً هماهنگی‌های لازم با استانداری خوزستان انجام شده بود، لیکن مردم بومی همچنان در منطقه، به‌ویژه در حواشی رودخانه بهمن‌شیر حضور دارند. لذا امروز استاندار خوزستان به دعوت فرمانده کل سپاه پاسداران به قرارگاه خاتمالانبیا(ص) آمد و در جلسه‌ای توافق شد با همکاری استانداری ترتیبی داده شود که دراسرع‌وقت مردم از منطقه خارج شوند.(2)
2
اجرای عملیاتهای گسترده ایران در اواخر سال‌های گذشته، افزایش اعزام نیروهای داوطلب، احتمال اقدامات تلافی‌جویانه ایران علیه عراق و... ازجمله شواهدی است که دیپلمات‌ها براساس آن، از آمادگی ایران برای تهاجمی گسترده علیه مواضع عراقی‌ها خبر می‌دهند.
خبرگزاری رویتر در پیش‌بینی عملیات آتی ایران چنین گزارش می‌دهد: «هم‌زمان با گزارش‌هایی درمورد اینکه ایران ممکن است به یک تهاجم عمده در باتلاق‌های جنوب عراق دست بزند، عراق حملات هوایی و زمینی خود علیه ایران را شدت بخشیده است. دیپلمات‌ها در بغداد و تهران معتقدند که ایران خود را برای اجرای تهاجمی تازه در منطقه باتلاقی هویزه - که ماه مارس گذشته [اسفندماه] صحنه یک تعرض بزرگ برون‌مرزی ایران بود - آماده می‌کند. سرازیرشدن نیروهای داوطلب به جبهه‌های جنگ، ایران را در موقعیتی که بتواند دست به یک حمله زده یا حداقل تهدید به انجام‌دادن آن بکند، قرار داده است.
این دیپلمات‌ها معتقدند که ایران ممکن است به‌تلافی حملات عراق به جزیره خارک و
دیگر تأسیسات نفتی و اقتصادی ایران، دست به تهاجم علیه نیروهای عراقی بزند و به‌طورکلی انتظار می‌رود اکنون که گرمای فصل تابستان پایان یافته، درگیریها در طول جبهه‌های جنگ ایران و عراق شدت پیدا کند.»(1)
اما روزنامه کریستین ساینس مانیتور به احتمال اجرای عملیات محدود ازسوی ایران اشاره کرده و به نقل از دیپلمات‌های ایرانی در اروپا نوشته است: ایران دیگر قصد اجرای حملات تهاجمی زمینی در آینده نزدیک را ندارد و رزمندگان ایرانی به پیشروی قدم‌به‌قدم خود به داخل خاک عراق ادامه خواهند داد.»(2)
1
در گزارش‌های عملیاتی امروز ایران و عراق به حملاتی علیه مواضع یکدیگر در جبهه‌های جنگ اشاره شده است.
رکن 3 نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داده است: «در ساعت 10 امروز دشمن با گروهانی تقویت‌شده، در منطقه طلائیه، یک تک هماهنگ‌شده اجرا کرد و پس از باز‌کردن معبر به یکی از مواضع لشکر16 زرهی قزوین در این منطقه تک نمود و دیدگاه سمت چپ گردان را اشغال کرد و با پرسنل مستقر در مواضع، درگیر رزم تن‌به‌تن شد. درپی آن یگان مجاور اقدام به اجرای به‌موقع تک محلی پشتیبانی کرد که دشمن پس از نیم ساعت مقاومت و اجرای آتش‌های شدید به‌منظور قطع درگیری، متواری گردید. نیروهای خودی در محل درگیری هیچ‌گونه تلفاتی نداشتند، ولی براثر آتش انبوه دشمن، دو نفر شهید و دو نفر مجروح شدند. از نیروهای دشمن نیز ده نفر کشته و تعدادی مجروح گردیدند.»(3)
از سوی دیگر، سرفرماندهی ارتش عراق در اطلاعیه نظامی امروز خود ضمن اعلام حمله نیروهای عراقی به مواضع نیروهای ایرانی در بخش عملیاتی شرق دجله، آورده است: در این حمله پس از اینکه 50 تن از نیروهای ایرانی کشته و تعدادی نیز به اسارت درآمدند، نیروهای خودی سالم به مقر خود بازگشتند. در این اطلاعیه نظامی همچنین با اشاره به حمله دیگری در شرق میسان و دفع حملات نیروهای ایران به مواضع ارتش عراق، ادعا شده است که در نبردهای شب گذشته و امروز، از نیروهای ایرانی 109 تن کشته و تعدادی زخمی و اسیر شده‌اند.(4)
اما اطلاعیه نظامی شماره 2283 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است که امروز یک گروه گشتی دشمن که در منطقه عملیاتی قصرشیرین قصد نفوذ داشت، شناسایی و با اجرای آتش به‌موقع نیروهای خودی، متواری شد. در منطقه سومار نیز از حرکت و فعالیت یک یگان زرهی ارتش عراق جلوگیری شد. در ادامه این اطلاعیه آمده است: «رزم تدافعی نیروهای ما در جبهه‌های جنوب علاوه‌بر اجرای آتش پدافندی بر روی مواضع و استحکامات دشمن، کنترل و مهار‌کردن عملیات یک واحد تقویت‌شده دشمن بود که در ساعت یک بامداد امروز در منطقه
1) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 233، 17/8/1364، ص 3، بحرین - خبرگزاری رویتر، 16/8/1364.
2) 6. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 14، 23/9/1364، ص 17.
3) 7. سند شماره 10774 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای عملیاتی، شماره 232، از قرارگاه عملیاتی جنوب رکن3 به فرماندهی نزاجا معاونت عملیات و اطلاعات، 16/8/1364.
4) 8. مأخذ 5، ص 1، اطلاعیه نظامی شماره 2014 عراق.
عملیاتی عین‌خوش قصد اجرای تک را داشتند و ظفرمندان اسلام در همان دقایق اولیه شروع عملیات دشمن، آتش سنگین خود را روی آنان اجرا و با به‌هلاکت‌رساندن نفرات پیشرو دشمن که با نیروهای ما درگیر شده بودند، یگان متجاوز را در منطقه سرکوب و متواری ساختند.»(1)
رادیو بی بی سی نیز از درگیریهای نیروهای ایرانی و عراقی چنین گزارش داده است: «رادیو بغداد امروز طی آنچه که عملیات تهاجمی محدود خوانده، اعلام کرد: نیروهای عراق 109 تن از سربازان ایرانی را به هلاکت رسانده است. گفته می‌شود 50 سرباز ایرانی در مرداب‌های هویزه به‌دست نیروهای عراقی کشته شدند.
ایران هنوز اشاره‌ای به برخوردهای اخیر نکرده است، اما هر دو طرف وقوع درگیری در بخش مرکزی جبهه و در ناحیه شمالی‌تر؛ یعنی در نزدیکی شهرک سومار در خاک ایران را قبول کرده‌اند. ایران از یک تهاجم در دو کیلومتری شمال سومار خبر داد که در اولین ساعات بامداد صورت گرفته است و گفت که با درهم‌کوبیدن یک گردان ارتش عراق، 75 سرباز عراقی را کشته یا زخمی کرده‌اند. بنا بر اعلامیه امروز صبح عراق، یک تهاجم ایران در این منطقه عقب رانده شده و 24 سرباز ایرانی به هلاکت رسیدند. گفته می‌شود در بخش مرکزی جبهه به‌ادعای ایران دو روز پیش در جریان یک برخورد بیش از یک‌صد سرباز عراقی کشته یا زخمی شده‌اند درحالی‌که به‌ادعای عراق در آنچه که خبرگزاری رسمی عراق یک حمله غافلگیرانه توصیف کرده است، 35 سرباز ایرانی کشته شدند.»(2)
رادیو اسرائیل و خبرگزاری آلمان نیز در گزارش‌های مشابهی، اطلاعیه عراق را منعکس کردند.(3)
1
حملات هوایی ارتش عراق به مراکز صنعتی، اقتصادی و مسکونی - که با هدف تشدید فشار و تحمیل آتش‌بس به ایران از روز گذشته آغاز شده است - امروز نیز ادامه یافت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، دو جنگنده میگ25 عراقی در ساعت 13:04 پنجشنبه 16/8/1364 جزیره خارک را هدف قرار داده‌اند. در این حمله دو بمب داخل آبهای ساحل جزیره فروافتاده و دو بمب دیگر به اطراف اسکله فلات قاره و به خیابانی اصابت کرده است که براثر آن 3 نفر مجروح شده‌اند. به گفته مقام‌های محلی، این حمله خسارت مالی نداشته است.(4)
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی نیز در گزارش مشابهی از این حمله آورده است: بمب‌ها در محوطه شرکت فلات قاره به زمین اصابت کرده و به قطع کامل برق و مجروح‌شدن 3 نفر انجامیده است.(5)
براساس اطلاعیه نظامی شماره 2014 سرفرماندهی ارتش عراق، هواپیماهای عراقی در ساعت 12:30 ظهر امروز، حمله هوایی جدیدی به جزیره خارک انجام داده و در پایان مأموریت سالم به پایگاه‌هایشان بازگشته‌اند.(6)
1) 9. روزنامه اطلاعات، 18/8/1364، ص 18.
2) 10. مأخذ 5، ص 13، رادیو بی‌بی‌سی، 16/8/1364.
3) 11. مأخذ 5، صص 9 و 12.
4) 12. مأخذ 5، ص 3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1364.
5) 13. سند شماره 23057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی، شماره 34، 23/8/1364.
6) 14. مأخذ 5، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1364.
در بازتاب این حمله هوایی، رادیو اسرائیل خبر مذکور را به نقل از سرفرماندهی ارتش عراق منتشر کرد و افزود: «طی ماه‌های اخیر این سی‌وششمین بار است که عراق اعلام می‌کند پایانه خارک موردحمله قرار گرفته است.»(1)
1
شورای امنیت سازمان ملل تلاش‌های جدیدی را برای توقف جنگ ایران و عراق آغاز کرده است. ریچارد ووکلوت سفیر ایتالیا در سازمان ملل که ریاست شورای امنیت را به‌عهده دارد، در مصاحبه‌ای با خبرنگاران در نیویورک گفت: «به من ازسوی شورای امنیت اختیار داده شده است تا گفتوگوهای رسمی با نمایندگان دو کشور ایران و عراق را برای پایان‌دادن به جنگ آغاز کنم. ما فکر می‌کنیم که درهای صلح کاملاً بسته نشده است. شورای امنیت معتقد است که باید این مسئله را بررسی کرد، زیرا امری که در گذشته محتمل بوده، هم‌اکنون نیز غیرمحتمل نخواهد بود.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز که از منابع دیپلماتیک سازمان ملل متحد کسب اطلاع کرده است، گزارش داد: «ریچارد ووکلوت رئیس کنونی شورای امنیت، تماس‌هایی با ایران و عراق برقرار کرده تا راه‌های تحرک و تلاش برای رفع اختلافات میان دو کشور را موردبررسی قرار دهد. همین منابع اضافه کردند تا قبل از پایان هفته احتمالاً ووکلوت مشورت‌هایی درباره این تماس‌ها با اعضای شورای امنیت خواهد کرد.»(3)
2
قطعنامه پایانی اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس که روز گذشته در مسقط منتشر شد(4)و نشان از موضع‌گیری ملایم‌تر این شورا نسبت به گذشته دارد، امروز موردتوجه رسانه‌ها قرار گرفت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن: «خبرنگار نشریه تایمز مالی در گزارشی از
1) 15. مأخذ 5، ص 12، رادیو اسرائیل، تاریخ 16/8/1364.
2) 16. روزنامه کیهان، 16/8/1364، ص 28.
3) 17. مأخذ 5، صص 10 - 9، سازمان ملل - خبرگزاری فرانسه، 16/8/1364.
4) سران شش کشور عربی شورای همکاری خلیج‌فارس روز چهارشنبه (15/8/1364) در جلسه پایانی کنفرانس مسقط، شدت‌یافتن خطرناک جنگ ایران و عراق به‌ویژه در آبهای خلیج‌فارس را تقبیح و اظهار عقیده کردند که این وضع ثبات و امنیت منطقه را تهدید می‌کند. ششمین اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس برای نخستین‌بار از روش عراق در جنگ ستایش نکرد و در اعلامیه پایانی از ایران درخواست نکرده است که به ابتکارهای صلح پاسخ مثبت دهد. در اعلامیه پایانی هیچ‌گونه ابتکار میانجیگری تازه ای در جنگ ایران و عراق به خرج نداده و تنها آمادگی خود را به تلاش برای حل اختلافات دو کشور که متضمن حقوق و منافع مشروع ایران و عراق می‌باشد، یادآور شده‌اند. اعلامیه درزمینه همکاری نظامی شش کشور فقط به تصویب یک اندیشه استراتژیکی مشترک توسط شورای همکاری اشاره کرده و سخنی از یک طرح یا استراتژی دفاعی به میان نیاورده است. (روزنامه اطلاعات، 16/8/1364، ص 48، مسقط خبرگزاری فرانسه.)
مسقط می‌نویسد: سران شورای همکاری با نواختن آهنگ ظریفی به نشانه میل به بهبود روابط با ایران و اتخاذ موضع بی‌طرفانه‌تری نسبت به جنگ تحمیلی، به اجلاس چهار روزه خود پایان دادند و مسئولین خلیج [فارس] ابراز عقیده کردند درصورتی‌که اعضای شورای همکاری سیاست برابرانه‌تر و بی‌طرفانه‌تری نسبت به این نزاع انتخاب کنند نقش مفید‌تری بازی خواهند کرد. به گفته ناظرین، تغییر موضع ظریف عربستان سعودی، بحرین، کویت، قطر، عمان و امارات بهطور اجتناب‌ناپذیری به دورشدن آنها از حمایت کامل از عراق تفسیر خواهد شد.
خبرنگار تایمز مالی می‌افزاید: ابراز نگرانی اعضای شورا نسبت به گسترش درگیریها در خلیج‌فارس، انتقاد پوشیده‌ای است از عراق به‌دلیل حملاتش به تأسیسات نفتی خارک و میدان‌های نفتی ایران. نظر تحلیل‌گران اوضاع منطقه این است که شورای همکاری احتمالاً می‌خواهد مسئله کلی جنگ را از موضوع روابط با ایران جدا نماید و به عقیده بسیاری اشاره بیانیه پایانی به مسئله عادی‌کردن مناسبات با ایران، به‌عنوان بهترین راه دفاع درمقابل تروریسم است.
از سوی دیگر، خبرنگار روزنامه دیلی تلگراف نظری کاملاً متفاوت دارد، در گزارش وی آمده است: کشورهای خلیج [فارس] در این اجلاس صریحاً حمایت خود را از عراق به‌عنوان طرف عربی جنگ آشکار ساختند و مسئولیت حملات علیه کشتیرانی در خلیج [فارس] را به گردن ایران انداخته و مخالفت خود را با این کشور اعلام داشتند. این خبرنگار می‌افزاید: شورا کمک‌های همه اعضای خود را برای میانجیگری در جنگ پیشنهاد کرد، اما دورنمای پذیرفته‌شدن این پیشنهاد آن‌قدر ضعیف بود که مذاکره درباره این مسئله چیزی بیش از تشریفات نبود.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز قطعنامه پایانی مسقط را از منظر دیگری موردتوجه قرار داده است: «شش امیرنشین عرب خلیج [فارس] روز چهارشنبه به‌هنگام جلسه اختتامیه شورای همکاری خلیج [فارس] در مسقط عملیات خطرناک، به‌ویژه در آبهای خلیج [فارس] و جنگ ایران و عراق را موردتقبیح قرار داده و اظهار عقیده کردند که این عملیات ثبات و امنیت آنان را تهدید می‌کند. در نظر تحلیل‌گران این تقبیح درحقیقت یک انتقاد تلویحی از عراق است که اعلام داشته طی هفته‌های اخیر 25 بار به تأسیسات نفتی خارک حمله کرده و حملاتی نیز به نفتکشها که آخرین آن به نفتکش یونانی کاناریا بوده، صورت داده است. ششمین کنفرانس شورای همکاری خلیج [فارس] همچنین برای اولین‌بار در این جلسه از تجلیل عراق نسبت به موضعش خودداری کرد، درصورتی‌که در جلسات قبلی ابتدا از موضع عراق پشتیبانی می‌کرد. این شورا همچنین برعکس دفعات قبل در بیانیه نهایی خود از ایران نخواسته است به ابتکارات صلح پاسخ دهد.»
خبرگزاری فرانسه افزوده است: «ناظران معتقدند که بیانیه نهایی مسقط انعکاسی از یک موضع بسیار متوازن درقبال عراق و ایران است. این درحالی است که چند ماه پیش آنها همبستگی کامل
1) 18. مأخذ 5، صص 20 - 19، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1364.
خود با رژیم صدام‌حسین را اعلام داشته بودند. سه‌شنبه‌شب یک مقام عربی خلیج [فارس] به خبرگزاری فرانسه اعلام کرده بود که شورای همکاری خلیج [فارس] درصدد است باب مذاکره با ایران را برای بهبود مناسبات با این کشور باز کند. همین منبع اضافه کرده بود که شش کشور عضو شورا با موضع‌گیری‌های سازنده اخیر تهران، به این کار تشویق شده‌اند.»(1)
رادیو اسرائیل نیز در گزارشی از مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس اعلام کرد: «کشورهای عضو شورای خلیج [فارس] - که تاکنون 36 میلیارد دلار کمک مالی در جنگ علیه ایران به عراق اعطا کرده‌اند - در قطعنامه خود تأکید کردند که مایل به حفظ مناسبات دوستانه با دولت تهران می‌باشند. آنها درعین‌حال تأکید کردند که گسترش‌یافتن جنگ، صلح و امنیت منطقه را به خطر می‌اندازد. از سوی دیگر اعلام شد کشورهای عربی خلیج‌فارس قصد دارند تماس‌های تازه‌ای با ایران و عراق برقرار ساخته، بکوشند به جنگ بین دو کشور پایان دهند. آقای عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری‌های خلیج که این خبر را اعلام داشت، افزود: این تماس‌ها به‌زودی آغاز خواهد شد.»
رادیو اسرائیل همچنین افزود: «سران امیرنشینها و کشورهای عربی خلیج‌فارس در قطعنامه‌ای که دیشب انتشار دادند، از حکومت اسلامی ایران خواستار شدند حق آزادی کشتیرانی در آبهای بین‌المللی را محترم شمارد، ولی به‌موازات آن گسترش‌بخشیدن به جنگ ازجانب عراق را نیز تلویحاً مردود شمردند.» رادیو اسرائیل در پایان افزود: «رادیوی دولتی ایران با پخش تفسیری از برخی تصمیمات کنفرانس عالی خلیج ابراز خشنودی کرد و گفت: این بار کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس با دیدی نسبتاً واقع‌بینانه بهطور یک‌جانبه از متجاوزین عراقی اعلام پشتیبانی و حمایت ننمودند.»(2)
روزنامه لوموند نیز دراین‌باره نوشته است: «به نظر می‌رسد کشورهای خلیج [فارس] از این پس قصد دارند روابط خودشان را با ایران بهبود بخشند، به این امید که شاید انعطاف‌ناپذیری تهران برطرف شده و روزی درصدد یک توافق مسالمت‌آمیز با عراق برآید. بااین‌حال نباید انتظار داشت که این تجدیدنظر در رویه امیرنشین‌های خلیج [فارس] به زیان بغداد تمام شود. برای نمونه عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج [فارس] در پاسخ به پرسش‌های مصرانه روزنامه‌نگاران دایر بر اینکه چرا نام عراق که در افزایش تشنج نظامی در آبهای خلیج [فارس] و تجاوز به آزادی کشتیرانی مسئولیت مهمی دارد، ذکر نمی‌شود، فقط از کلیات سخن گفت و خاطرنشان ساخت مهم این است که این جنگ که دارد همه ما را ویران می‌کند، پایان پذیرد.»(3)
1
اعزام نیروهای داوطلب به مناطق جنگی برای شرکت در عملیات آتی ادامه دارد. عده‌ای از سفیران ایران و کارکنان وزارت خارجه نیز برای بازدید از جبهه‌ها وارد اهواز شدند.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، امروز گروههای کثیری از اقشار مختلف مردم حزب‌الله کشورمان متشکل از نیروهای اعزام مجدد، خدماتی، امدادگر و تخصصی از تعدادی از شهرهای کشور ازجمله: چالوس، سمنان، ارسنجان، شیروان، سعادت‌شهر، آشتیان، تبریز، بوانات اراک، کاشان، شهریار، رباط‌کریم، باختران، شیراز، گناباد، مسجدسلیمان، طبس، زاهدان و... به‌منظور یاری‌رساندن به دیگر رزمندگان و واردکردن ضربه نهایی، در میان بدرقه گرم و پرشور خانواده‌هایشان و امت شهیدپرور، راهی جبهه‌های نور علیه ظلمت شدند.(1)
از سوی دیگر، امروز سفیران و کارداران جمهوری اسلامی ایران در کشورهای عربی و افریقایی، مسئول معاونت اداری مالی وزارت امور خارجه، گروهی از مدیران کل و چند تن از کارمندان این وزارتخانه برای بازدید از جبهه‌های جنگ حق علیه باطل و دیدار و گفتوگو با رزمندگان اسلام وارد اهواز شدند. علی جنتی استاندار خوزستان و چند تن از مسئولان جبهه و جنگ قرارگاه‌های خاتمالانبیا(ص) و کربلا از آنها استقبال کردند.(2)
2
گروههای ضدانقلاب، امروز در مناطق کردنشین دست به اقداماتی بر ضد نیروهای جمهوری اسلامی زدند.
به نوشته نشریه رویدادها: «یک خودرو تانکر نفت در محور سردشت - الآن بین پایگاه‌های پل‌شکسته و کاسه‌شکن به کمین افراد ضدانقلاب افتاد. این افراد با شلیک موشک آر.پی.جی7، تانکر را منفجر کردند که راننده و سرنشین دیگر آن به شهادت رسیدند.»(3)
گزارش نشریه رویدادها و تحلیل حاکی است: «در روزهای 14 و 15و 16 آبان‌ماه نیروهای خودی در پایگاه‌های اطراف شهر بانه با ضدانقلاب درگیر بوده‌اند. نیروهای تأمین پایگاه دولازران2 نیز با افراد گروه خباب درگیر شده‌اند که یکی از سربازان با اسلحه و مهمات به اسارت ضدانقلاب درآمده است.»(4)
امروز در درگیری رزمندگان اسلام و عوامل حزب دمکرات کردستان ایران در منطقه الواتان از توابع شهرستان پیرانشهر، یک سرباز وظیفه مجروح شد.(5)
سه تن از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که امروز از سردشت عازم مهاباد بودند، با تلاش نیروهای خودی در جاده چتیگه - مهاباد دستگیر شدند، اما براثر سهل‌انگاری برادران، این افراد یک قبضه اسلحه افراد خودی را گرفته و یکی از نیروهای گشت را به شهادت رساندند که با هوشیاری بقیه نیروها و درگیری با آنها، هر سه تن کشته شدند.(6)
1) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/8/1364، ص 18.
2) 23. مأخذ 9، ص 3.
3) 24. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 70، 28/8/1364، ص 23.
4) 25. مأخذ 6، ص 38.
5) 26. سند شماره 200092 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 92، 20/8/1364، ص 2.
6) 27. سند شماره 200093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 93، 22/8/1364، ص 1.
1
گروههای ضدانقلاب با هدف ایجاد رعب و وحشت در بین مردم و تلاش برای تغییر رفتار مردم، به اقدامات تروریستی، بمب‌گذاری و آدم‌ربایی دست می‌زنند.
ساعت 9:55 امروز، انفجاری نسبتاً قوی در خیابان ناصرخسرو تهران به وقوع پیوست. این انفجار در محل پر رفت‌وآمد حوالی کوچه مروی اتفاق افتاد.(1)به گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات، در این حادثه یک عابر به شهادت رسید و چند تن دیگر مجروح شدند. همچنین تعدادی خودرو که در نزدیکی محل انفجار پارک شده بود، خسارت دید و شیشه‌های تعدادی از مغازه‌ها و ساختمان‌های اطراف خرد شد.(2)
یونایتدپرس ضمن نقل بخش‌هایی از گزارش‌های خبرگزاری جمهوری اسلامی، افزود: «ساکنین تهران که ازطریق تلفن با آنها تماس گرفته شد، به نقل از شاهدان عینی گفتند: براثر این انفجار به هشت خودرو ازجمله یک خودرو پیکان که بمب داخل آن کارگذاشته شده بود، آسیب وارد شد. آنها اضافه کردند که بمب مزبور دقیقاً در همان‌جایی منفجر شده است که روز شنبه گذشته بمبی کارگذاشته‌شده در داخل خودرو دیگر کشف و خنثی شده بود.»(3)
تصویر
امروز در شهرستان شاهرود نیز دو ناشناس به منزل یکی از رزمندگانی که در جبهه حضور دارد مراجعه می‌کنند و به همسر وی می‌گویند که ما از سپاه هستیم، شوهر شما مجروح شده است، می‌توانید با او ملاقات کنید. آنها همسر این رزمنده را همراه خود می‌برند که اطلاعی از ایشان نیست و از ربایندگان نیز ردپایی به دست نیامده است.(4)
1
آقای شیخ‌الاسلام معاون وزارت امور خارجه ایران که در رأس هیئتی برای بررسی مسائل منطقه‌ای به لیبی سفر کرده است، امروز در دیدار با معمر قذافی رهبر لیبی، ضمن ابراز خرسندی از افشای توطئه امریکا برای براندازی حکومت لیبی، به بیان دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران درباره اوضاع منطقه و حرکت‌های ارتجاعی در منطقه برای زمینه‌سازی تشدید فعالیت‌های امریکا و رژیم صهیونیستی بر ضد ملت‌های مظلوم پرداخت و تنها راه مقابله با این تحرکات را وحدت نیروهای پیشرو و مسلمان منطقه علیه امریکا و صهیونیست دانست.(1)
در این دیدار سرهنگ قذافی رهبر لیبی نیز با اظهار خوشحالی از مواضع ایران، عامل اصلی همه توطئه‌ها را امریکا دانست و گفت: جمهوری اسلامی ایران امریکا را به ذلت و خواری انداخته است.(2)
همچنین درپی افشا‌شدن توطئه امریکا علیه سرهنگ قذافی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ضمن رد ادعای امریکا درمورد تروریسم‌بودن کشورهای انقلابی و پیشرو، این ادعا را زمینه‌سازی امریکا برای براندازی و ایجاد حرکت‌های تروریستی علیه نظام‌های انقلابی در کشورهای جهان سوم خواند. وی ضمن محکوم‌کردن این‌گونه حرکت‌های تروریستی دولت امریکا، حمایت قاطع جمهوری اسلامی ایران را از دولت و ملت انقلابی لیبی ابراز و اعلام کرد طرح توطئه براندازی حکومت لیبی، آشکارترین نوع تروریسم دولتی است که امریکا آن را به نمایش گذاشته است.(3)
2
جمهوری اسلامی ایران به رفتار غیرقانونی ایتالیا هنگام عبور هیئت ایرانی از این کشور اعتراض کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از رم، هیئت سیاسی ایران به سرپرستی حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه، در بازگشت از لیبی به تهران، (امروز پنجشنبه) در فرودگاه رم با رفتار نامحترمانه پلیس ایتالیا مستقر در فرودگاه مواجه شد.
پلیس فرودگاه رم افراد این هیئت عالی‌رتبه سیاسی را که همگی گذرنامه سیاسی داشتند و از بازرسی‌های معمول در فرودگاه‌ها معاف بودند، بازرسی و تفتیش کامل کردند و وسایل همراه آنان نیز به‌دقت بازبینی شد. این عمل که خلاف قوانین موجود بین‌المللی درزمینه ایجاد تسهیلات دیپلماتیک است، مورد اعتراض کاردار سفارت ایران در رم قرار گرفت، ولی مأموران پلیس فرودگاه به این اعتراضات توجهی نکردند. این اولین‌بار نیست که مسئولان فرودگاه بین‌المللی رم با دیپلمات‌های ایرانی رفتاری غیرمحترمانه و غیرمسئولانه دارند.(4)
3
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از گسترش احتمالی روابط ایران و شوروی در آینده نزدیک خبر داد. بنا بر این گزارش: «قرار است یک هیئت عالی‌رتبه شوروی تا اواخر سال جاری از ایران دیدن کند و به این ترتیب ممکن است که موانع اساسی موجود بر سر راه گسترش روابط دو کشور از میان برداشته شود.»(5)گزارش‌های غیررسمی حاکی است که ریاست این هیئت را
سرگی یورنینگو معاون اول وزارت خارجه شوروی، به‌عهده خواهد داشت.(1)
به گفته رادیو بی‌بی‌سی از تهران: «منابع مطلع معتقدند که اعتراض هفته گذشته سفیر شوروی به وزارت خارجه ایران، برنامه سفر این هیئت را برهم نخواهد زد. اعتراض شوروی به آن دلیل بود که نمایندگان مجلس ایران پس از دادن رأی اعتماد به دولت جدید میرحسین موسوی، شعار "مرگ بر شوروی" را فریاد کردند. سفیر شوروی در اعتراضی شفاهی گفت که این حادثه ممکن است به روابط دو کشور لطمه وارد آورد. شب گذشته وزیر خارجه ایران و گروهی از شخصیت‌های برجسته وزارت خارجه ایران در جشن انقلاب اکتبر در سفارتخانه شوروی شرکت کردند و سفیر شوروی به‌گرمی از آنها استقبال کرد و این را ناظران پایان ماجرا دانستند و یک مقام برجسته شوروی گفت که امیدوار است سفر هیئت عالی‌رتبه شوروی به تهران قبل از پایان سال جاری عملی گردد. مذاکره با هیئت شوروی ممکن است موانعی را که بر سر راه گسترش روابط ایران و شوروی وجود دارد برطرف سازد و راه را برای سفر دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران به مسکو هموار کند. ایران و شوروی به نتیجه سفر این هیئت خوش‌بین هستند.»(2)
از سوی دیگر، امروز، "روز دوستی عراق و شوروی" و شصت‌وهشتمین سالگرد انقلاب شوروی در بغداد جشن گرفته شد. در این مراسم معاون نخست‌وزیر ایالت گرجستان شوروی (عمر وارد وساچی)، در سخنانی با اشاره به حمایت کشور متبوعش از کوشش‌هایی که برای پایان‌دادن جنگ ایران و عراق صورت می‌گیرد، خواستار پایان‌یافتن درگیری بین دو کشور ازطریق مذاکره شد.(3)
1
حکومت کویت در ادامه رفتار نامناسب با ایرانیان مقیم این کشور، عده‌ای از ایرانیان را اخراج کرد. بنا به گزارش خبرنگار روزنامه کیهان از بوشهر، 138 کارگر ایرانی پس از ضبط اموالشان و شکنجه و آزار روحی و جسمی از امیرنشین کویت اخراج شدند. این عده که مقیم کویت بودند، پس از اخراج از کویت در اردوگاه ویژه رانده‌شدگان کویتی واقع در بوشهر اسکان یافتند.(4)
2
رسانه‌های فرانسه از کشف یک چمدان حاوی سلاح که قرار بود به ایران ارسال شود خبر دادند و به تفسیر دراین‌باره پرداختند.
روزنامه لیبراسیون نوشته است: «مأموران پلیس و گمرک فرودگاه رواسی واقع در شمال پاریس، نیمه‌شب گذشته یک چمدان حاوی سلاحهای گوناگون را که قرار بود به ایران ارسال شود، کشف و ضبط کردند. این چمدان که نزدیک بود در هواپیمایی به مقصد ایران قرار گیرد، حاوی سه نارنجک دفاعی، یک نارنجک آتش‌زا، یک مسلسل دستی اسرائیلی
یوزی با دستگاه گلوله‌گذاری و سه مسلسل دستی دیگر با دستگاه گلوله‌گذاری، یک جعبه حاوی 50 فشنگ 9 میلی‌متری و دو جعبه گلوله مسلسل دستی بود.»(1)
روزنامه فیگارو نیز دراین‌باره نوشته است: «احتمال دارد این سلاحها به سرویس‌های ویژه ایران تعلق داشته باشد؛ شاید هم چریکهای طرف‌دار امام‌خمینی با پرواز آن شب " ایران ایر" سفر کرده‌اند و چمدان مربوط به آنها بوده است. همچنین ممکن است این سلاحها برای سرویس امنیتی ایران ایر در نظر گرفته شده باشد تا بدین‌وسیله با سوءقصد یا هواپیماربایی احتمالی ازجانب دشمنان انقلاب مقابله کنند.» فیگارو خاطرنشان می‌کند: «که قاتلان سرتیپ اویسی و برادرش از یک هفت‌تیر اتو‌ماتیک مشابه با آنچه که در چمدان بوده است، استفاده کرده‌اند. در آن‌وقت گفته شد شبکه‌هایی در رم و لندن تحت رهبری چند آیت‌الله دستور این دو قتل را صادر کرده‌اند. در لندن رئیس عملیات مربوط به ازبین‌بردن مخالفان رژیم، یک دادستان است که مزدورانی را استخدام کرده و به گفته نشریه ساندی تایم مبلغ 4 میلیون لیره استرلینگ به‌صورت حسابی ویژه در یک بانک سوئیسی دراختیار دارد. ولی کماندوهای مرگ به رهبری احتمالی آیت‌الله هادی خسروشاهی مستقر در رم بیش از هر گروه یا سازمان دیگری جان مخالفان رژیم ایران را تهدید می‌کنند. همچنین باید از حزب‌اللهی‌ها سخن گفت که در ایران تعلیم می‌بینند و برای مأموریت‌های ویژه به اروپا اعزام می‌شوند.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز خبر مشابهی دراین‌مورد منتشر کرد و افزود که مأموران تحقیق نمی‌دانند از این سلاحها قرار بود چه استفاده‌ای شود.(3)
1
یک سرباز عراقی که اخیراً در منطقه عملیاتی هورالهویزه به اسارت نیروهای اسلامی درآمده است، در گفتوگویی با بخش عربی سیمای جمهوری اسلامی ایران به تشریح جنایات حکومت عراق پرداخت و گفت: عوامل رژیم صدام، نامه‌هایی را که اسیران عراقی از ایران برای خانوادههای خود ارسال کنند، در ازای دریافت پنجاه دینار از هر خانواده تحویل می‌دهد و به خانواده‌هایی که توانایی پرداخت این مبلغ را نداشته باشند، نامه را تحویل نمی‌دهد. وی افزود: من جزء سربازانی بودم که مأموریت سرکوب اهالی روستاهای سلیمانیه را به‌عهده داشتم و پس از عقب‌نشینی از روستاها، چندین هواپیما و هلیکوپتر به روستاهای کوکب، سیدخلیل و رجباره سلیمانیه حمله بردند و این سه روستا را با خاک یکسان و کلیه اهالی را قتل‌عام کردند.
وی درمورد اعدام‌های دسته‌جمعی مجاهدین عراقی، گفت: من در تاریخ 24/4/1982 میلادی (4/12/1361) در شهر بصره شاهد اعدام پانصدتن از جوانان عراقی بوده‌ام که از عزیمت به جبهه‌ها و شرکت در جنگ خودداری کرده بودند. عوامل رژیم صدام پس از اعدام این پانصد نفر، از خانوادههای آنان در ازای هر جسد، مبلغ پنجاه دینار هزینه نیز دریافت کردند.(4)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران امروز در جمع هیئت‌مدیره و اعضای ستاد کمک‌رسانی جنگ صنف صنایع آلومینیوم طی سخنانی درمورد تعاونی‌ها، مشارکت مردمی، حاکمیت مردم و مبارزه با ثروت‌اندوزان گفت: «حمایت‌های مردم از دولت و جبهه‌های جنگ در چارچوب‌های بین‌المللی مفهومی گسترده دارد، زیرا حمایت آنها از خدمتگزاران خود حمایت از افراد نیست، بلکه این حمایت با تکیه بر اصول صورت می‌گیرد و درواقع حمایت از اصول انقلاب است. قدرت دولت در جمهوری اسلامی ناشی از قدرت مردم است و آگاهی سیاسی گسترده مردم ما ضامن تداوم این قدرت است.»
مهندس موسوی افزود: «دولت خود را موظف می‌داند همواره در خدمت کسانی‌که به فکر خدمت به مردم هستند باشد. ما کاری با کسانی که به فکر زراندوزی و مطامع مادی خود هستند نداریم و نمی‌توانیم نظر خوشی به این‌گونه افراد داشته باشیم. در توصیه‌های حضرت امام درجهت اتصال دولت و مردم و مشارکت مردم و توجه به اصناف نیز دائماً قید تدین و مبارزه تکرار شده است. عنصر اساسی در اتصال دولت و مردم تدین و مبارزه است و ما این حرکت را قوی‌تر از گذشته و با تکیه بر اصول انقلاب و اصول موردتأکید حضرت امام ادامه خواهیم داد.»
نخست‌وزیر در ادامه سخنان خود گفت: «حرکت انقلاب ما به‌سمتی است که حاکمیت از آن مکتب باشد و نه از آن پول و پولدار. مردم ما نیز برای این انقلاب نکرده و شهید نشده‌اند که روزی به‌جای حاکمیت مکتب شاهد حاکمیت سرمایه در کشور باشند و نظام جمهوری اسلامی همیشه با این تفکر که "هرکس پول بیشتری داشت صاحب اقتدار سیاسی باشد" خواهد جنگید.»(1)
آقای موسوی سپس بر حمایت دولت از تعاونی‌ها تأکید کرد: «یکی از اصولی که دولت به آن پایبند است حمایت از تعاونی‌هاست. بافت موجود این تعاونی‌ها به‌خوبی می‌تواند مخالفین بی‌غرض تعاونی‌ها را متقاعد سازد که جهت حرکت تعاونی‌ها یک جهت اسلامی است. وی افزود: فرضیه استفاده از سرمایه‌های خارجی برای رونق اقتصادی که در اغلب کشورهای جهان سوم پذیرفته شده است، با اصول انقلاب ما تناقض دارد.»(2)
2
دادستان کل کشور که برای بررسی مسائل قضایی استان مازندران وارد شهرستان ساری شده است، ضمن شرکت در جلسه‌ای با حضور رؤسای محاکم و سرپرست استانداری مازندران، عامل اصلی رواج فساد را بی‌اعتمادی مردم به قوه قضاییه اعلام کرد و گفت: «عامل اصلی رواج فساد و جرائم در کشور بی‌اعتمادی و بی‌اعتنایی مردم نسبت به قوه قضاییه است، زیرا وقتی که مردم ببینند در دادگاه‌های جمهوری اسلامی آن آدم‌هایی که در رژیم گذشته با ظلم و فساد زراندوزی کرده و اموالشان در اوایل انقلاب به تصرف درآمده است، اینک با شکایت در دادگاه‌های جمهوری اسلامی اموالشان را بازپس می‌گیرند، اعتماد و اعتقادشان نسبت به قوه قضاییه کم می‌گردد.»
حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها افزود: «مشروعیت قانون با خون شهدا است و بایستی قانون را برای احقاق حقوق آنان که در راه به ثمر رساندن این انقلاب خون داده‌اند یا فرزندانشان به جبهه‌ها می‌روند و نیز آنان که برای بقای نظام جمهوری اسلامی تلاش می‌کنند، اجرا کرد، زیرا ما مجبور نیستیم برای آن کس که معتقد به جمهوری اسلامی نیست و هرلحظه انتظار سرنگونی آن را می‌کشد، وقت قوه قضاییه را فدا و به نفع او رأی صادر کنیم تا این امر موجب بی‌اعتباری قوه قضاییه در نزد مردم گردد و زمینه‌های رواج جرائم در کشور را نیز فراهم آورد.»
دادستان کل کشور سپس در جمع اهالی روستای لنین‌گان نوشهر در محل مسجد این روستا حضور یافت و گفت: «نیت مسئولین جمهوری اسلامی گام‌برداشتن در راه خدمت به قشر وسیع توده‌های مردم است که در پیروزی انقلاب اسلامی و بقای جمهوری اسلامی نقش داشته‌اند.» وی سپس با اشاره به موضوع بازگشت سرمایه‌داران و وابستگان حکومت گذشته افزود: «امروز وظیفه مسئولین و مردم در جمهوری اسلامی است که جو زندگی و محیط اجتماعی خود را آن‌چنان اسلامی و مذهبی نگاه دارند که عناصر غاصب و فاسق احساس تنگی جا کنند و جرئت بازگشت و انجام دوباره اعمال گذشته خود را نداشته باشند.»(1)
حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها همچنین در گفتوگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی درمورد اراضی تبدیلی جنگلی و جلگه‌ای گفت: «به‌دنبال گزارشات مسئولین استان مازندران به‌ویژه امام‌جمعه شهر نوشهر درمورد اراضی تبدیلی منطقه مازندران و براساس بازدیدهایی که در این سفر صورت گرفت، مسلم شد افرادی که در رژیم گذشته اراضی تبدیلی به آنها واگذار شده از وابستگان نزدیک رژیم گذشته بوده‌اند، لذا به‌موجب حکم حضرت امام مدظله مبنی‌بر مصادره اموال بستگان رژیم طاغوت و نیز به‌علت تبانی‌هایی که در رژیم گذشته دراین‌زمینه صورت گرفته، دستور توقیف 800 قطعه 10 هکتاری اراضی تبدیلی صادر شد که پس از طی مراحل اداری ازسوی دادگاه‌های انقلاب مصادره خواهد شد.»
دادستان کل کشور درباره امکان تعمیم این تصمیم در سایر استان‌های کشور گفت: «تا نظیر این مسائل از نزدیک دیده نشود و خصوصیات امر ازنظر قضایی روشن نگردد نمی‌توان مطلبی کلی دراین‌زمینه بیان داشت، اما آنچه مسلم است به‌طورقطع در سراسر کشور چنانچه امکانات و ثروتی مشاهده بشود که وابستگان رژیم گذشته و یا افراد دیگری به ناحق آنها را تصاحب کرده‌اند با قاطعیت از چنگالشان بیرون خواهیم آورد.»
وی مجدداً از امت حزب‌الله مسئولان اجرایی قضایی و دادستان‌های انقلاب اسلامی درخواست کرد در هر نقطه کشور افرادی که به ناحق اموالی دراختیار دارند و در آن حقوق ضعفا هم هست گزارش کنند که سریع‌تر درمورد آنها تصمیم‌گیری شود.(2)
1
رئیس‌جمهور فرانسه خواستار مداخله سوریه برای آزادسازی گروگانهای فرانسوی در لبنان شد. نشریه اکونومیست چاپ انگلستان در شماره امروز خود نوشته است: «فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه از مقامات سوریه به‌شدت خشمناک است؛ زیرا سوریه موفق شد دیپلمات‌های شوروی را که در بیروت ربوده شده بودند از اسارت برهاند، اما درمورد افراد ربوده‌شده فرانسوی که به‌مدت طولانی‌تری در اسارت به سر برده‌اند، از مبادرت به چنین امری کوتاهی کرده است. اظهارات سوریه مبنی‌بر اینکه این کشور در وضعی نیست که بتواند کمک کند، برای مقامات فرانسوی قابل‌قبول نمی‌باشد.»(1)
2
جنگ قدرت میان گروههای سیاسی - مذهبی لبنان برای کسب قدرت بیشتر در حاکمیت و نیز تلاش سوریه برای نفوذ بیشتر در حاکمیت لبنان، از مهم‌ترین دلایل به بن‌بست رسیدن طرح پیشنهادی سوریه برای آتش‌بس در بیروت است.
استانلی میلز از مفسران رادیو بی‌بی‌سی، درگفتاری پیشنهاد صلح سوریه و دلایل مخالفت فرقه‌های رقیب با آن را بررسی کرده و می‌گوید: «از ده روز قبل دلایلی به چشم می‌خورد حاکی‌از اینکه سوریه بالاخره به راه‌حلی مسالمت‌آمیز میان گروههای سیاسی و مذهبی دست یافته است. مذاکرات دمشق که به موافقت‌نامه‌ای میان مسلمانان شیعه گروه امل، حزب سوسیالیست پیشرو دروز و ائتلاف مسیحیان انجامیده بود و ظاهراً این گروه‌ها قبول کرده بودند که دستور یک آتش‌بس دائمی را به کلیه شبه‌نظامیان خود بدهند؛ اما جنگ و درگیری دوباره در بیروت آغاز شد و ظاهراً جرقه اصلی آن گزارش‌هایی بوده است راجع به اینکه مسیحیان لبنان از امضای موافقت‌نامه ممانعت ورزیده‌اند مگر آنکه در مفاد آن تغییرات اساسی صورت پذیرد. بااینکه جزئیات موافقت‌نامه مذکور هنوز رسماً فاش نشده است، اما از اطلاعات مختصری که در دست است می‌توان نگرانی‌های مسیحیان را استنباط کرد. مثلاً سوریه پیشنهاد کرده است که حدود قدرت سمت ریاست‌جمهوری باید تقلیل یابد و این سمتی است که همیشه در دست مسیحیان مارونی بوده است، درعین‌حال سوریه خواستار افزایش قدرت نخست‌وزیر لبنان است و این سمت همیشه در دست مسلمانان سنی بوده است.
درواقع موافقت‌نامه مذکور دوره موقتی را در نظر دارد که طی آن نظام فعلی شراکت در قدرت براساس روابط فرقه‌ها کم‌کم از میان برده خواهد شد. تحت نظام فعلی نه "دروزها" حق ابرازنظر قانونی و مؤثر در امور دولت را دارند و نه شیعیان و نه شبه‌نظامیان. این گروه‌ها
1) 49. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 971، 2/9/1364، ص 22.
تابه‌حال تنها ازطریق کنترل مناطق جنوبی لبنان، پس از تخلیه ارتش اشغالگر اسرائیل توانسته‌اند به‌نحوی صدای خود را به جهانیان برسانند. اگر آقای بری و آقای جنبلاط بتوانند به مقصود خود نائل آیند و سوریه هم به آنان کمک کند نسبت نمایندگان مسلمان و مسیحی پارلمان برابر خواهد بود و میزان فعلی که مطابق آن به نسبت 6 نماینده مسیحی، 5 نماینده مسلمان در پارلمان است از بین خواهد رفت. به همین ترتیب، در ارتش هم باید تجدید سازمان به وجود آید تا ارجحیت تعداد افسران مسیحی بر افسران مسلمان از میان برده شود. این اقدامات با خصوصیات ترکیب جمعیت در لبنان متناسب است، زیرا مسیحیان دیگر در اکثریت نیستند و جمعیت مسلمانان شیعه درحال‌حاضر درواقع بیشتر از آنها است؛ اما مسیحیان حاضر نیستند که برتری قبلی خود را از دست بدهند. با همه این اوصاف فقط مسیحیان نیستند که با طرح سوریه مخالف‌اند، بسیاری از افراد دیگر نیز به مذاکرات دمشق فراخوانده نشده بودند؛ ازجمله مهم‌ترین آنها مسلمانان سنی‌اند که زمانی بخش مهمی از حکومت لبنان را تشکیل می‌دادند، ولی اکنون شیعیان بر آنها برتری یافته‌اند. از دیگر گروههای مخالف طرح سوریه، مسلمانان افراطی حزب‌الله هستند. دراین‌میان فلسطینیان را هم نباید از خاطر دور داشت، زیرا علی‌رغم آنکه آنها نقشی در مذاکرات مربوط به آینده لبنان ندارند، اما از آن‌چنان قدرتی برخوردار هستند که بتوانند هر نوع موافقت‌نامه‌ای را تحت‌الشعاع عملیات خود قرار دهند. اکنون مذاکرات جدیدی در دمشق صورت می‌گیرد که به‌منظور متقاعدنمودن مسیحیان لبنان برای امضای پیشنهادهای مذکور است، اما حتی اگر این کار هم با موافقت به پایان برسد تنها دستاورد آن درواقع آتش‌بس خواهد بود. شکی نیست که هدف نهایی سوریه این است که کلیه گروههای سیاسی لبنان را برای به‌دست‌آوردن قدرت، متکی به این کشور نماید؛ اما از طرف دیگر، بسیاری گروه‌ها در لبنان درصددند یک چنین امکانی را خنثی نمایند.»(1)
1) 50. مأخذ 36، صص 27 - 25، رادیو بی‌بی‌سی، 16/8/1364.
1
امروز با حضور فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی سپاه پاسداران(1)جلسه‌ای طولانی درباره اجرای عملیات در جبهه جنوب و مشکلات آن، عملیات در منطقه فاو و مخالفت با آن، بحث‌هایی درباره کلیات جنگ و استراتژی عملیاتی و موفقیت‌آمیز نبودن عملیات در جبهه جنوب با توان فعلی و میسرنبودن غافلگیری دشمن در جنوب در موقعیت کنونی، برگزار شد.
مباحث این جلسه با استفاده از گزارش راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه نقل می‌شود. جلسه امروز با دستور پیگیری آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو و بحث درباره طرح مانور این عملیات آغاز شد. رحیم صفوی ابتدا دستور جلسه را چهار موضوع اعلام کرد: 1. پیگیری برآوردها، ازجمله برآورد نیرو برای عملیات 2. تشکیلات نیروی زمینی سپاه 3. تعیین مسئولیت منطقه شمال‌غرب 4. تعیین نقش قرارگاه نوح در عملیات.
مباحث جلسه با طرح مانور عملیات در منطقه فاو آغاز شد و در ادامه درباره پیشنهاد روز گذشته محسن رضایی که اگر نیروی زمینی فرصت نمی‌کند هم‌زمان عملیات گسترده در فاو و عملیات محدود را پیگیری و آماده‌سازی کند، یکی را نیروی زمینی و دیگری را فرماندهی کل سپاه انجام دهند، بحث و با چنین تقسیم کاری مخالفت شد و دیدگاه غالب این بود که هر دو عملیات با مسئولیت نیروی زمینی سپاه و با تقسیم کار بین قرارگاهها آماده‌سازی و اجرا شود.(2)
جلسه با سخنان غلامعلی رشید که به‌طورکلی در موقعیت کنونی و با توان موجود مخالف اجرای عملیات اصلی و گسترده در جبهه جنوب بود ادامه یافت. وی با استدلال تأکید می‌کرد که «حتی اگر شرایط [ازجمله نیرو و امکانات لازم] تأمین شود قادر به انجام‌دادن هیچ‌گونه عملیاتی در جنوب نیستیم.»
1) در جلسه امروز که بدون حضور محسن رضایی فرمانده کل سپاه تشکیل شد، برادران رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، غلامعلی رشید مسئول معاونت عملیات سپاه پاسداران، احمد غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، عزیز (محمدعلی) جعفری فرمانده قرارگاه قدس، عباس محتاج فرمانده قرارگاه سلمان، محمد پیشبهار مسئول اطلاعات عملیات نیروی زمینی حضور داشتند.
2) 1. سند شماره 634/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، گزارش راوی قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (داوود رنجبر)، ص 103.
غلامعلی رشید که در بحث‌های گذشته با بیان دقیق واقعیات و استدلال منطقی موفق شده بود که فرماندهان اصلی نیروی زمینی را متقاعد سازد که در موقعیت کنونی اجرای عملیات گسترده و موفق در منطقه جنوب امکان‌پذیر نیست، در این جلسه نیز با بیان مشکلات کنونی جنگ، سمت‌وسوی جلسه را تغییر داد و بازهم به تشریح دلایل مخالفت خود پرداخت. وی تأکید می‌کرد که حتی اگر شرایط لازم فراهم شود، دشمن ده برابر آن را برای مقابله آماده می‌کند. وی با بیان اینکه ضرورت موفقیت، غافلگیری دشمن است، آماده‌کردن تنها یک توان رزمی و یک منطقه را برای عملیات، ازبین‌رفتن امکان غافلگیری دشمن و هشیار‌شدن او می‌دانست. غلامعلی رشید علاوه‌براینکه آماده‌سازی زمین را هشیار‌شدن دشمن می‌دانست، باتوجه‌به اینکه بخشی از توپخانه ارتش باید عملیات در منطقه فاو را پشتیبانی کند، همین آماده‌سازی توپخانه را نیز دلیلی برای ازبین‌رفتن غافلگیری پیش‌بینی می‌کرد. وی معتقد بود که در جنوب باید با سه توان رزمی که هریک 100 گردان نیرو داشته باشد، در سه منطقه جنگید و در چنین شرایطی است که غافلگیرکردن دشمن و موفقیت امکان‌پذیر است.
تصویر
آقای رشید با بیان اینکه سپاه درحال‌حاضر فقط کادر فرماندهی و اداره و هدایت‌کننده 70 گردان نیروی رزمی را دارد، تأکید می‌کرد که حتی اگر نیروی 150 گردان فراهم بشود، بهکارگیری بیش از 70 گردان آن امکان‌پذیر نیست. وی مثال زد که مثلاً «شب سوم عملیات احمد کاظمی (فرمانده لشکر8 نجف) فریادش بلند می‌شود که چیزی از من نمانده، لشکر دیگری جایگزین من کنید. حالا شما هرچه هم بگویید این گردان، برو بجنگ، اما گردان (بدون فرماندهی و کادر) چطور بجنگد؟»
وی افزود: «ما هنوز روی 80 - 70 گردان مانده‌ایم، اما دشمن خودش را جمع کرده، دیگر خط‌های بی‌قواره ندارد، احتیاط دارد. آتش توپخانه دارد. توانش افزایش یافته، اینها علل عدم‌الفتح ماست.»
غلامعلی رشید در ادامه پس از بیان تلاش‌های چند ماهه گذشته سپاه برای توجیه و روشن‌کردن اوضاع و بیان واقعیات برای مسئولان کشور، گفت: «وقتی دیروز [برادر محسن] گفت جمهوری اسلامی توانش نمی‌کشد، نتیجه پنج ماه فعالیتش بود. پنج ماه در بیش از 10 ملاقات حرف‌ها زده شد. با صراحت می‌گفت ما غریب هستیم، کسی ما را پشتیبانی نمی‌کند. همه این مسائل گفته شد، همه‌شان می‌گفتند که شما بیخود (عملیات) بدر و خیبر را انجام دادید.» وی افزود: «برادر محسن مجدداً تسلیم نظر آقایان مبنی‌بر "اجرای عملیات موفق و صلح" شده، ایشان دیگر حرفی از جنگ درازمدت نمی‌زنند.» وی همچنین اشاره کرد که: «برادران سه سال دیگر می‌فهمند که ما ضعیفیم که آن‌وقت خیلی دیر است.»
درپی بیان این مطالب، رحیم صفوی دیدگاه خود را چنین مطرح کرد: «ما در میان مشکلات جهت مثبت را بگیریم؛ بگوییم برای اینکه پیروز شویم این‌طور و آن‌طور. تمام محاسبات ما عقلانی است، اگر معادلات الهی و خدایی را در نظر نگیریم ضرر می‌کنیم. ضمن اینکه به‌دنبال امکانات باید برویم ولی نباید متکی به امکانات باشیم، ما اعتقاد به نصر خدا داریم. این محاسبات ذره‌ای در قلب ما و روند کار ما تأثیر نکند، خوف برمان ندارد.»
غلامعلی رشید یکی از دلایل طرح این مباحث را چنین بیان کرد: «اگر تردید هست بگذارید همه این تردیدها را بریزیم بیرون، بالاخره یک چیزی می‌شود؛ به ما بگویند بروید شهید بشوید، این را بگویند راحت می‌شویم.»(1)
جلسه امروز بدون تصمیم‌گیری خاصی درباره طرح مانور عملیات در منطقه فاو پایان یافت و ادامه بحث به فردا موکول شد.
1
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران در اطلاعیه شماره 2283 خود اعلام کرد: «خلبانان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی با چند فروند شکاری بمب‌افکن خود تأسیسات کارخانه آهن عراق در جنوب العماره و تأسیسات نظامی دشمن در شرق اربیل را به آتش کشیدند و ضمن واردآوردن خسارات و ضایعات سنگین به دشمن، سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(2)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی به نقل از مقامات عراقی گزارش داد که تلاش 4 جنگنده ایرانی برای نفوذ به حریم هوایی عراق دفع شده است و جنگنده‌های مذکور قبل از رسیدن به هدف‌هایشان ناگزیر به فرار شده‌اند.(3)
2
اقدامات گروههای ضدانقلاب در مناطق غربی کشور و تلاش برای مقابله با آنها امروز نیز ادامه یافت:
عوامل حزب دمکرات کردستان امروز با دو موشک آر.پی.جی7 به پایگاه بنی‌کندی از توابع تکاب حمله کردند. در این حمله تلفاتی به نیروهای اسلام وارد نشد. در این حمله افراد ضدانقلاب دو تن از اعضای گروه مقاومت روستای بنی‌کندی را خلع سلاح کردند و سلاحهای آنها را با خود بردند. نیروهای ضدانقلاب شب‌هنگام نیز به پایگاه چاپلو حمله کردند که این حمله تلفات و خسارتی نداشت.(4)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، نیروهای خودی در منطقه عمومی تکاب در یک تعقیب و گریز علیه افراد حزب دمکرات موفق شدند سه تن از آنها را اسیر کنند. یکی از اسیران که در این درگیری دچار جراحت زیادی شده بود، پس از عمل جراحی فوت کرد.(5)
در درگیری نیروهای تأمین پایگاه کانی سیف بانه با افراد ضدانقلاب، دو تن از نیروهای ژاندارمری مجروح شدند.(6)
1) 2. همان، صص 107 - 103.
2) 3. روزنامه کیهان، 18/8/1364، ص 3.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 234، 18/8/1364، ص 5، رادیو بی‌بی‌سی، 8 نوامبر 1985 (17/8/1364).
4) 5. سند شماره 200092 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 92، 20/8/1364، صص 1 و 2.
5) 6. سند شماره 119739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش خبری، از فرماندهی قرارگاه حمزه به فرماندهی کل سپاه، 20/8/1364.
6) 7. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 14، 23/9/1364، ص 38.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از باختران، در ساعت 16 امروز «در محور مرخیل - باباجانی (پاوه) گروهی از برادران پاسدار با کمین عناصر ضدانقلاب برخورد کردند که پاسداران با این عناصر درگیر شدند و دو نفر از آنها را مجروح و کمین ضدانقلاب را با شکست مواجه کردند.»(1)
افراد ضدانقلاب با اجرای کمینی در اطراف تکاب، دو بسیجی را مجروح کردند.(2)
براثر انفجار دو مین ضدنفر که عوامل گروههای ضدانقلاب در سنگرهای نیروهای تأمین در اطراف بوکان کار گذاشته بودند، پای یکی از برادران پاسدار وظیفه قطع شد.(3)
1
در درگیریهای دو هفته گذشته میان نیروهای حزب دمکرات کردستان و گروه کومهله در روستاهای عالیجان، کانی گوزله، کله پخ و... 6 تن از اعضای حزب دمکرات و بیش از50 تن از افراد کومهله کشته شدند. در این درگیریها که نسبت به دفعات قبل به‌مراتب سنگین‌تر بوده است، ضربات سختی بر گروه کومهله وارد گردید؛ ازجمله فرمانده گردان 26 سقز و مسئول سیاسی این گردان کشته شدند. درپی این درگیریها 4 تن از اعضای کومهله خود را به نیروهای اسلام در منطقه تسلیم کردند.(4)
همچنین «یکی از مسئولان تشکیلات کومهله به نام کریم شریفی در شهر تکاب ترور گردیده که احتمالاً این کار به‌دست عوامل حزب دمکرات انجام شده است.»(5)
درپی تشدید درگیری میان دو گروه دمکرات و کومهله، علیزاده دبیر اول کومهله در مصاحبه امروز خود با رادیو بی.بی.سی، اعلام کرد که ما خواهان قطع فوری و بدون تأخیر این جنگ هستیم؛ کافی است در شرایط فعلی حزب دمکرات اعلام کند حاضر است بدون هیچ قیدوشرطی با کومهله آتش‌بس کند و به این جنگ خاتمه دهد.
از سوی دیگر، اخیراً سازمان چریکهای فدایی اقلیت نیز در اطلاعیه‌ای به اقدامات مسئولان حزب دمکرات بانه مبنی‌بر ممانعت از فعالیت‌های سیاسی و نظامی نیروهای این گروه در منطقه بانه اعتراض کرده و از حزب دمکرات خواست که منطق سیاسی را کنار گذاشته و از تهدید نظامی نیروهای انقلابی بپرهیزد.(6)
2
نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل امروز دو نامه برای دبیرکل این سازمان ارسال کرد. در نامه اول با اشاره به بمباران اهواز در 15 آبان 1364، تأکید شده است که درصورت ادامه این جنایات، برای ایران راهی جز "مقابله‌به‌مثل" نیست. در نامه دوم ادعای عراق مبنی‌بر گلوله‌باران شهر القرنه به‌دست نیروهای ایران در 14 آبان 1364 تکذیب شده است. نامه اول که با شماره 17616/S در شورای امنیت سازمان ملل ثبت شده چنین است:(7)
1) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 236، 20/8/1364، ص 18، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/8/1364.
2) 9. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 70، 28 /8/1364، ص 23.
3) 10. همان، ص 24.
4) 11. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 14، 8/9/1364، ص 102.
5) 12. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص 26.
6) 13. مأخذ 11.
7) 14. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، جلد چهارم، ترجمه محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، ص 289، سند 17616/s، شورای امنیت، 8 نوامبر 1985 (17/8/1364).
نامه مورخ 8 نوامبر 1985 نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان خطاب به دبیرکل:
بنا به اطلاع دولت متبوعم، احتراماً توجه جناب‌عالی را به بمباران هوایی شهر اهواز در استان خوزستان در روز چهارشنبه 6 نوامبر 1985، جلب می‌نمایم.
رژیم متجاوز عراق در ادامه نقض مداوم حقوق بشردوستانه بین‌المللی، یک‌بار دیگر به بخش‌های غیرنظامی اهواز حمله کرد که براثر آن 30 غیرنظامی شهید و بیش از 100 تن مجروح شدند. این اقدام جنایتکارانه رژیم عراق که نقض اصول شناخته‌شده و مقررات حقوق بشردوستانه بین‌المللی در منازعات نظامی است، نشان‌دهنده آن است که رژیم متجاوز عراق مترصد آن است که مناقشه را گسترش داده و به مناطق مسکونی غیرنظامیان بی‌گناه حمله نماید.
یک‌بار دیگر دولت جمهوری اسلامی ایران مایل است به اطلاع جامعه بین‌المللی برساند که نباید به حکام عراق اجازه داد که به این اقدامات جنایتکارانه علیه مناطق غیرنظامی ایران ادامه دهند، در غیر این صورت هیچ راهی برای مدافعان ایران جز مقابله‌به‌مثل باقی نخواهد ماند.
سعید رجایی خراسانی - سفیر نمایندگی دائمی
نامه دوم نیز که با شماره 17617/S در شورای امنیت سازمان ملل به ثبت رسیده، چنین است:(1)
نامه مورخ 8 نوامبر 1985 نمایندگی جمهوری اسلامی ایران خطاب به دبیرکل
بنا به اطلاع دولت متبوعم، احتراماً به اطلاع جناب‌عالی می‌رساند که دولت جمهوری اسلامی ایران قاطعانه ادعاهای رژیم عراق مبنی‌بر اینکه نیروهای ایران شهر القرنه را در 5 نوامبر 1985، گلوله‌باران کرده‌اند، رد می‌نماید.
در 6 نوامبر، سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ اعلام کرد که القرنه شهری دور از منطقه نظامی است و نیروهای ایران این شهر را در 5 نوامبر گلوله‌باران نکرده‌اند و بنابراین ادعاهای عراق کاملاً بی‌پایه و اساس است. هدف ازاین‌قبیل ادعاهای عراق، هموارساختن زمینه جهت انجام مقاصد شیطانی خود در تشدید حملات وحشیانه و ناجوانمردانه علیه غیرنظامیان جمهوری اسلامی ایران می‌باشد.
سعید رجایی خراسانی - نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل
1
درپی هشدار جمهوری اسلامی ایران به دبیرکل سازمان ملل درباره ادامه حملات عراق به مناطق غیرنظامی ایران، خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی ضمن انتشار بخشی از نامه ایران به دبیرکل، آورده است: «ساکنین پایتخت ایران نسبت به یک جنگ جدید شهرها با عراق که گفته می‌شود هواپیماهایش سی‌وششمین حمله علیه ترمینال نفتی ایران در خلیج [فارس] و مناطق جنوب ایران را انجام دادند، بیمناک هستند.
ساکنین تهران روز پنجشنبه 16/8/1364 ضمن تماس تلفنی گفتند با انتشار دستورالعملهایی 68 صفحه‌ای درباره چگونگی احداث پناهگاه‌ها نگرانی‌های مربوط به یک سری حملات شدید دیگر به مناطق غیرنظامی توسط طرفین افزایش یافته است. ولایتی در نامهای به دبیرکل
1) 15. همان، ص 290، سند 17617/s شورای امنیت، 8 نوامبر 1985 (17/8/1364).
سازمان ملل نوشت، بغداد درصدد گسترش جنگ به مناطق غیرنظامی است و هشدار داد اگر دراین‌زمینه پیشرفتی حاصل نشود ایران چاره‌ای جز اقدامات تدافعی تلافی‌جویانه ندارد.
براساس این گزارش، طی دو دوره جنگ به‌اصطلاح شهرها حدود 2000 تن ایرانی به قتل رسیدند. بعضی از منابع دیپلماتیک غرب بااین‌حال گفتند از اینکه زمان برای ازسرگیری حملات بی‌هدف توسط هریک از طرفین فرارسیده باشد، تردید دارند.»(1)
1
درپی پایان اجلاس اخیر سران شورای همکاری خلیج‌فارس در روز 15/8/1364، که در قطعنامه پایانی آن مواضع نسبتاً ملایمی درباره ایران اتخاذ شده بود و نسبت به قطعنامه‌های قبلی کینه‌ورزی کمتری در آن بود، رسانه‌های غربی به تفسیر و تحلیل گسترده دراین‌باره پرداخته‌اند.
واشنگتن پست ضمن بیان اینکه «شش کشور عربی (عضو شورای همکاری خلیج‌فارس) نسبتاً موضع بی‌طرفانه‌ای نسبت به گذشته (درمورد جنگ ایران و عراق) اتخاذ کرده‌اند، به نقل از عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس نوشته است که ما دوست داریم اطمینان بدهیم که همزیستی در خلیج‌فارس با ایجاد ارتباط و گفتوگو امکان‌پذیر است و هیچ‌یک از طرفین نباید درصدد تحمیل خواسته‌های خود در منطقه باشند و تغییر مواضع شورا به‌منظور دستیابی به محدودکردن جنگ و یافتن راهی برای خاتمه‌بخشیدن به آن می‌باشد. کشورهای عربی خلیج‌فارس از گسترش جنگ به مناطق دریایی و تأسیسات خارک راضی نیستند و بیم از آن دارند که گسترش جنگ امنیت آنان را به خطر بیندازد.»(2)
نیویورک تایمز نیز در شماره امروز خود نوشته است: «علائمی وجود دارد که کشورهای حوزه خلیج‌فارس علاقه‌مند به بهبود روابط با ایران می‌باشند به این امید که از خطرات ترور و صدور انقلاب مصون بمانند.
سعی کشورهای خلیج در بهبود روابط با جمهوری اسلامی ایران، در اشاره آنها به تشدید بحران - که ظاهراً به‌معنی حملات اخیر عراق به جزیره خارک است - به چشم می‌خورد.»(3)
فایننشال تایمز نیز "موضع‌گیری نسبتاً بی‌طرفانه شورای همکاری" را موردتوجه قرار داده و نوشته است: «این امر نشان‌دهنده یک تغییر شدید روانی در طول 5 سال گذشته است. کشورهای خلیج [فارس] پیوسته در حمایت کامل مالی و سیاسی از تلاش‌های جنگی بغداد متعهد بوده‌اند. حدود 30 تا 40 میلیارد دلار ازسوی شورای همکاری خلیج [فارس] به‌ویژه عربستان سعودی و کویت به‌منظور کمک به عراق در جنگ با ایران، [به عراق] ارسال شده است. این کمک‌ها به‌صورت نقدی بوده و هر دو کشور به نیابت از عراق نفت فروخته و پول آن را دراختیار عراق قرار داده‌اند. ایران ظرف چند ماه گذشته سعی داشته است به همسایگان خود در خلیج [فارس] اطمینان دهد که خواهان روابط دوستانه با آنان است و یک سری ملاقات‌های بی‌سروصدا توسط مقامات عالی‌رتبه ایران با مقامات خلیج [فارس] صورت گرفته است.»(4)
1) 16. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 69، 22/8/1364، صص 7 - 6.
2) 17. روزنامه کیهان، 18/8/1364، ص 20.
3) 18. همان.
4) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 235، 19/8/1364، ص 12، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1364، روزنامه فایننشال تایمز در شماره روز جمعه 17/8/1364.
در ادامه گزارش فایننشال تایمز آمده است: «این امر به زودی با دیدار آقای علی‌اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه ایران از عربستان سعودی به اوج خود خواهد رسید. این دیدار به‌دنبال دیدار هیئتی به ریاست شاهزاده سعود الفیصل، وزیر امور خارجه عربستان سعودی از تهران در اوایل سال جاری می‌باشد؛ لکن کشورهای خلیج [فارس] درک می‌کنند که باید بسیار دقیق و مراقب باشند. این فتح باب‌های دوستانه ایران شامل حال کویت نمی‌شود. این تغییر سیاست عمدتاً ناشی از ترس و وحشت کشورهای خلیج [فارس] از آن بوده است که باتوجه‌به حملات گسترده و فزونی‌یافته عراق به تأسیسات نفتی ایران، مبادا ایران وادار به حمله ناگهانی به این کشورها شود. ولی احتمال نمی‌رود که عراق از ادامه این حملات منصرف گردد؛ به‌ویژه اکنون که کشورهای خلیج [فارس] تمایل خود را به داشتن تماس‌های مطلوب‌تر با دشمن این کشور ابراز داشته‌اند. مهمتر اینکه، حتی کوچک‌ترین امیدی نمی‌رود که ایران تمایلی به رها‌کردن خواسته خود مبنی‌بر برکناری صدام‌حسین، رئیس‌جمهور عراق، به‌عنوان شرط اول شروع مذاکرات داشته باشد.»(1)
به نوشته وال استریت ژورنال، این شورا اعلام کرده که برای یافتن راه‌حل پایان جنگ با مقام‌های دو کشور درگیر تماس خواهد گرفت، اما ایران به‌دلیل کمک‌های فراوان کشورهای حوزه خلیج‌فارس به عراق در جنگ با ایران، هیچ‌یک از شش کشور شورای همکاری را برای میانجیگری مناسب نمیداند.
به گزارش روزنامه وال استریت ژورنال، تصمیم رهبران شورای همکاری برای ازسرگیری تلاش‌های میانجیگرانه، نشان‌دهنده نگرانی این کشورها از جنگ شش‌ساله‌ای است که خطوط کشتیرانی خلیج‌فارس را تهدید می‌کند. ایران تهدید کرده است که اگر عراق صادرات نفت ایران را متوقف سازد، ایران تنگه هرمز را به روی صادرات نفت کشورهای منطقه مسدود خواهد کرد.
در اعلامیه نهایی رهبران کشورهای عضو شورای همکاری در مسقط تأکید شده است که عملیات اخیر ایران و عراق در خلیج‌فارس، امنیت و ثبات تمامی منطقه و همچنین کشتیرانی آزاد را در خلیج‌فارس تهدید می‌کند و به این سبب کشورهای عضو شورای همکاری در نظر دارند تلاش تازه‌ای را برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق آغاز کنند.(2)
همچنین واشنگتن پست در مقاله‌ای که به اجلاس اخیر سران کشورهای حوزه خلیج‌فارس اختصاص داده، آورده است: «کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس محتاطانه از حمایت آشکار و علنی خود از عراق در جنگ ایران و عراق کناره گرفتند و بیشتر به‌سوی اتخاذ موضعی بی‌طرفانه گام برداشتند. رهبران این کشورها در بیانیه نهایی اجلاس خود تعهد کردند که تلاش در راه دستیابی به صلحی که حقوق و منافع مشروع برحق دو کشور ایران و عراق را حفظ کند، ادامه دهند. ظاهراً سلطان‌نشین‌های عرب مصمم بوده‌اند ایران و عراق را از حسن‌نیت خود در یک لحظه
حساس مطمئن سازند و امید داشته باشند که گفت‌وشنود می‌تواند از گسترش دامنه جنگ به فراسوی مرزهای دو کشور جلوگیری کند. نیروهای این کشورها می‌توانند دربرابر یک حمله آسیب‌پذیر باشد و تمامی آنان درباره خطر روزافزون تروریسم نگرانی‌هایی دارند، اما طرحهای کشورهای عضو این شورا برای دفاع متقابل از خود و توافق‌های امنیتی همچنان گنگ و مبهم است.
دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس با اشاره به لزوم همزیستی تمامی کشورهای منطقه با یکدیگر، از چرخش نقش شورا و پاگذاری آن به راهی جمعی برای جلوگیری از اوج‌گیری جنگ و تلاش در راه پایان‌دادن به آن سخن گفت. وی گفت: ما در خط مقدم هستیم اگر در گذشته پیشرفت چندانی به دست نیامده است، این نباید به ما بهانه‌ای برای متوقف‌ساختن تلاش‌هایمان بدهد. در بیانیه نهایی اجلاس اخیر رهبران شورای همکاری خلیج‌فارس، عراق را مستقیماً به باد انتقاد نگرفته‌اند، اما لحنی که به‌هنگام سخن‌گفتن از خطرات ناشی از تند‌ترین نبض جنگ در خلیج‌فارس به کار گرفته‌اند، اشارت آشکاری تلقی می‌شود.
اوج‌گیری کنونی جنگ از بمباران‌های خارک به‌وسیله عراق ناشی شده است. در بیانیه نهایی اجلاس اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس، ایران را موردانتقاد قرار داده اما این انتقاد را به این صورت مطرح کرده که از تهران بخواهد اصول قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد را در پس اوج‌گیری‌های جنگ دو کشور در 1983 و 1984 رعایت کند.»(1)
1
تشکیل یک نیروی دریایی مشترک، ازجمله پیشنهادهای اجلاس اخیر سران کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در مسقط می‌باشد. امروز روزنامه کویتی الرأی‌العام به نقل از یک مقام عالی‌رتبه خلیج‌فارس نوشته است: «به‌منظور دفاع از خطوط کشتیرانی خلیج [فارس] درمقابل هرگونه حملاتی، تشکیل یک نیروی دریایی مشترک در اجلاس هفته گذشته سران شورای همکاری خلیج [فارس] مورد بحث و بررسی قرار گرفت. [...] این نیروی پیشنهادی محافظت خطوط کشتیرانی از مناطق شمالی خلیج‌فارس تا آبهای بین‌المللی در تنگه هرمز را برعهده خواهد گرفت. مقامات ذی‌صلاح هم‌اکنون رسماً مأموریت یافته‌اند که این مسئله را باتوجه‌به تمامی جنبه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی آن موردمطالعه قرار دهند. شورای همکاری خلیج [فارس] هم‌اکنون سرگرم انجام [دادن] اقداماتی درجهت تشکیل یک نیروی زمینی مشترک برای دفاع از هریک از کشورهای عضو درمقابل اقدامات خرابکارانه داخلی یا تهاجمات خارجی می‌باشد. برخی از واحدهای نیروی ضربتی، موسوم به"سپر جزیره" هم‌اکنون در منطقه "حفر‌الباطن" در عربستان مستقر شده‌اند.»(2)
1
تلاش برای کشاندن ایران به سر میز مذاکره، نپذیرفتن مصالحه به‌رغم تشدید فشارها، توانایی ایران در دریا و ناتوانی در هوا و ترساندن کشورهای منطقه از ایران؛ موضوعاتی است که هژیر تیموریان کارشناس امور خلیج‌فارس در مصاحبه با رادیو لندن اظهار کرده است.
در این مصاحبه هژیر تیموریان به نگرانی رهبران کشورهای خلیج‌فارس از توسعه جنگ پاسخ داد و گفت: «درحال‌حاضر ایران درحال مبارزه با بحرانهای جدید با ابعاد زیاد است و این بحران داخلی می‌تواند بسیار بسیار خطرناک برای مردم خلیج باشد. در شورای همکاری خلیج [فارس] این موضوع، اجلاس را تحت‌الشعاع خود قرار داده بود به‌طوری‌که هیچ‌کس جرئت اشاره به آن را نداشت. اکنون ایران دارای یک کابینه جدید با چهره‌هایی جوان و خشن شده است و به نظر می‌رسد آنها به آنچه که باید بپردازند کار خود را آغاز کرده‌اند. ایران پولی برای اسلحه ندارد. در انزوای سیاسی در جهان قرار گرفته و نمی‌تواند به‌خاطر دیدگاه ایدئولوژیکی خود از این انزوا خارج شود و همچنین پولی برای هیچ اسلحه‌ای ندارد، زیرا در خلیج [فارس] منبع درآمد آن یعنی ترمینال نفتی جزیره خارک به طور مداوم از ماه اوت موردتهاجم هواپیماهای نیروی هوایی عراق قرار گرفته است. بنابراین ایران با مسئله بسیار بسیار حادی مواجه شده است، چراکه نمی‌تواند این وضعیت نه جنگ نه صلح را ادامه دهد.»
هژیر تیموریان در پاسخ به این سؤال که همواره منطقی برای دولت عراق و کشورهای خلیج‌فارس نمی‌توان متصور شد که با کاهش تولید ایران، این کشور بر سر میز مذاکره صلح بیاید، گفت: «آنها فراموش کردند که بگویند ایران هنوز حالت انقلابی خود را حفظ کرده است و این چیزی است که غیرقابل پیش‌بینی بوده است. ایران در حالتی نیست که به مصالحه روی آورد و من فکر می‌کنم چنانچه ایران به کناری گذاشته شود، این به‌معنای این نیست که این کنار گذاشته شده ممکن است خطرناک باشد و نتوان با آن تماس برقرار کرد.»
از وی درمورد مشکل اقتصادی و سنگینی هزینه‌های جنگ، ایجاد بحران در منطقه توسط ایران و تأمین هزینه خرید جنگنده و ناو (که نیاز این کشور می‌باشد) سؤال شد، تیموریان در پاسخ گفت: «درواقع ایران تقریباً هواپیمای جنگی ندارد و درمجموع از نیروی هوایی که شاه از خود باقی گذاشت ظاهراً تنها 12 جنگنده آن قابل‌پروازند. درحال‌حاضر، ایران دارای نیروی هوایی نیست و در وضعیتی نیست که بتواند هواپیمای جدید بخرد.»
سؤال شد پس چنانچه ایران دارای هواپیمایی نیست چگونه آن‌طور که آنها می‌گویند می‌تواند به کشورهای خلیج حمله کند و جنگ را توسعه دهد؟ هژیر تیموریان گفت: «ایران هنوز دارای نیروی دریایی عظیمی است که در جریان جنگ خلیج بلااستفاده ماند، زیرا جنگ خلیج نبرد دریایی نداشته است. گرچه طبعاً نمی‌تواند در تنگه هرمز کشتی غرق نماید و آن را مسدود نماید، زیرا این عملاً امکان ندارد چراکه عرض تنگه هرمز زیاد است، ولی می‌تواند این
بلوکه‌کردن را همان‌طورکه اخیراً انجام داده با توقیف و بازدید، مصادره اموال کشتی‌هایی که به مقصد عراق عازم هستند به انجام برساند. بنابراین، قدم بعدی برای مسدود‌کردن این راه این است که راه حیاتی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج را مسدود نماید.»
تیموریان درمورد اینکه آیا دیگر کشورهای جهان با عدم پرداخت پول نفت به ایران و لغو قراردادهای خود امکان بلوکه‌کردن درآمدهای جهانی ایران را دارند، گفت: «این یک فرض قابل‌توصیه نمی‌تواند باشد زیرا آنها یعنی کشورهای عضو شورا ازجمله کویت و عربستان سعودی به عراق فشار آورده‌اند که از قطع کامل منبع درآمد ایران خودداری نماید، چراکه این عمل منجر به بحرانی خواهد شد که ما از آن می‌ترسیم.»
وی همچنین دراین‌مورد که آیا فکر می‌کنید این ترس واقعی در میان خلیجی‌ها وجود دارد که ایران طی چند ماه آینده دست به کارهایی خواهد زد، گفت: «ترس حقیقی.»(1)
1
جنگ ایران و عراق و تمایل شورای همکاری خلیج‌فارس به برقراری روابط با شوروی، فرصتی برای شوروی فراهم کرده است تا آرزوی دیرینه خود را برای حضور فعال در این منطقه دست‌یافتنی بداند.
روزنامه کریستین ساینس مانیتور در مقاله‌ای تلاش برخی از کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس برای برقراری روابط دیپلماتیک با شوروی را بررسی کرده است: «یکی از دلایل برقراری روابط شوروی با کشورهای عربی تمایل به ایجاد توازن بین قدرت‌های منطقه می‌باشد. کشورهای خلیج‌فارس درحال‌حاضر بسیار نگران خطری ازجانب ایران می‌باشند. گرچه کشورهای کوچک‌تر خلیج‌فارس نسبت به عراق نیز خوش‌بین نمی‌باشند. درواقع بعضی از آنها عراق را در درازمدت خطر جدی‌تر از ایران تلقی می‌نمایند. ازطرفی نیز فشارهای عربستان سعودی برای تبدیل شورای همکاری به ابزار نفوذش نیز موردپسند نمی‌باشد. گروهی از ناظرین در خلیج‌فارس معتقدند تصمیم عمان برای برقراری روابط مجدد با شوروی درحقیقت عکس‌العملی درمقابل فشارهای عربستان بوده است. همچنین ترس از گسترش جنگ ایران و عراق نیز موجود است. کشورهای خلیج‌فارس می‌دانند که به‌تنهایی قادر به مقابله با چنین تحولی نمی‌باشند. بنابراین می‌خواهند شوروی را نیز درگیر نمایند که مانع از گسترش جنگ به سایر کشورها شده و درصورت وقوع برای خاتمه سریع آن کمک نماید.»
این نشریه افزوده است: «در ماه سپتامبر عمان نیز روابط دیپلماتیک خود با شوروی را از سر گرفت. سایر کشورهای شورای همکاری ازجمله عربستان سعودی نیز احتمالاً به زودی اقدام مشابهی انجام خواهند داد. نکته حائز توجه آثار این برقراری روابط بر روی امریکا می‌باشد.»
این روزنامه درمورد توسعه روابط سیاسی بین شوروی و عربستان می‌نویسد: «در مدت چند ماه
1) 24. مأخذ 4، صص 18- 16، رادیو لندن، 17/8/1364.
گذشته تردد بین مسکو و ریاض شدت گرفته و به‌دلیل سفر شاهزاده فیصل به مسکو همراه با یک تیم فوتبال، این تحولات را "دیپلماسی فوتبال" نامیده‌اند. ایجاد رابطه کشورهای عرب خلیج‌فارس با شوروی نشان‌دهنده بلوغ سیاسی و اعتمادبه‌نفس آنها است. ازنظر کشورهای خلیج‌فارس غیرمنطقی می‌نماید که با ابرقدرت دیگر که تا این حد به آنها نزدیکی جغرافیایی دارد، رابطه نداشته باشند.»(1)
1
در چهارمین اجلاس بین‌المللی سیره و سنت نبی‌اکرم(ص) ایران و عراق به آتش‌بس فوری و آغاز مذاکرات صلح دعوت شدند. این نشست پس از یک هفته، امروز در قاهره با صدور بیانیه‌ای به کار خود پایان داد. در بخشی از قطعنامه این اجلاس که به ابتکار دانشگاه اسلامی الأزهر برگزار شد، آمده است: «این کنفرانس ادامه جنگ ایران و عراق را رد کرده و طرفین را دعوت به یک آتش‌بس فوری و آغاز مذاکرات صلح می‌نماید. این قطعنامه همچنین پیشنهاد کرده است درصورت پذیرفته‌نشدن این پیشنهاد سازمان کنفرانس اسلامی یک اجلاس فوری تشکیل داده و کلیه اقدامات ضروری درجهت پایان‌دادن به این درگیری را اتخاذ نماید.»(2)
گفتنی است که در هیچ جای این قطعنامه رژیم عراق به‌خاطر آغاز‌کردن جنگ محکوم نشده است.
2
آثار حملات عراق به پایانه نفتی خارک و وضعیت کنونی صدور نفت ایران را نشریه اکونومیست چاپ لندن در مقاله‌ای بررسی کرده است: «بسیاری از کارشناسان نفتی و ناظران تحولات خلیج‌فارس عقیده داشتند حملات عراق بر ترمینال نفتی ایران در جزیره خارک نقطه آغازی بر پایان جنگ خلیج [فارس] خواهد بود. ماه‌های اوت و اواخر ماه سپتامبر زمان اوج حملات عراق بود. در ابتدا به نظر می‌رسید که عراقی‌ها سلسله حملاتی را بر نقطه آسیب‌پذیر ایران انجام داده‌اند و طبعاً دراین‌صورت با زیر آب رفتن ذخایر نفت، ایرانی‌ها توانایی ادامه جنگ را نخواهند داشت. اما واقعیت امر چیز دیگری شد. درحال‌حاضر میزان متوسط صادرات نفت ایران حدود 7/1 میلیون بشکه در روز است. یعنی بیشتر از میزانی که قبل از آغاز حملات عراق از ترمینال‌های خارک صادر می‌شده است. چرا پیش‌بینی‌ها اشتباه از آب درآمد؟ با صدور نفت از جزیره خارک، 85 درصد نفت صادراتی، 80 درصد درآمد دولت و 95 درصد ارز خارجی دولت تأمین می‌گردد.
در آخرین هفته سپتامبر، ترمینال خارک آسیب دید، اما ایرانی‌ها به‌سرعت آن را تعمیر کردند. خارک می‌تواند ظرفیت میزان صدور نفت زیادی را داشته باشد. در دهه1970 تا روزی 6 میلیون بشکه نفت از این جزیره صادر شده است. خارک 14 پایانه صدور نفت دارد. در حملات عراق فقط 2 پایانه آسیب دید. درحال‌حاضر 4 پایانه درحال فعالیت است و همین تعداد برای صدور نفت با ظرفیت فعلی کافی است. بزرگ‌ترین دلیل برای حالت جهندگی صادرات نفت ایران، عدم
توانایی عراق در انجام حملات به خارک بوده است. از طرف دیگر، عراق در حمله به خارک تمام الگوهای عملیات جنگی خویش را به کار گرفته است. ایرانی‌ها از حملات آسیب دیدند، اما نه به‌اندازه‌ای که مجبور شوند بر سر میز مذاکره بنشینند، مهمتر از همه موارد فوق‌الذکر اینکه ممکن است ازطرف عربستان سعودی و کویت به عراق هشدار داده شود تا در حمله به خارک تجدیدنظر کرده و یا حداقل محتاط باشد. دو کشور مزبور که مهم‌ترین پشتیبانان مالی عراق هستند، نسبت به تهدیدات جدی ایران مبنی‌بر حملات تلافی‌جویانه به تأسیسات نفتی منطقه هراسان می‌باشند. دولت ایران درحال‌حاضر مشغول ساختن تعدادی ترمینال شناور و مقاوم دربرابر بمب، میان جزیره خارک و ساحل است که می‌تواند ظرفیت 300 الی 400 هزار بشکه نفت در هرروز را داشته باشد. همچنین در یک عمل احتیاطی و پیشگیرانه دیگری علیه حملات هوایی عراق، ایران درحال تهیه مقدمات ساختن یک خط لوله به طول 400 مایل است. این خط از بندر گناوه در ساحل شمال‌شرقی خارک به‌طرف جزیره لاوان نزدیک تنگه هرمز کشیده می‌شود و احتمالاً برای تکمیل پروژه مزبور یک سال وقت لازم خواهد بود.»(1)
1
درپی عملیاتی‌شدن مرحله اول انتقال نفت عراق از عربستان (طی ماه گذشته با سقف روزانه نیم میلیون بشکه نفت)، امروز نیز مذاکراتی بین عراق و عربستان برای مرحله دوم انتقال خط لوله نفت آغاز شد. به گزارش خبرگزاری عراق از بغداد «عصام عبدالرحیم معاون وزیر نفت و رئیس شرکت ملی نفت عراق در ریاض با مقامات سعودی مذاکراتی را درخصوص مرحله دوم خط لوله نفتی عراق از خاک عربستان آغاز کرده است. این خط لوله میزان صادرات نفت عراق را به سطح یک میلیون بشکه در روز ازطریق خاک عربستان سعودی خواهد رساند.»(2)
2
جنگ قیمت‌ها در بازار نفت در سطح منطقه و جهان، کشورهای حوزه خلیج‌فارس و کشورهای تولیدکننده را به تکاپو واداشته است. به گزارش یونایتدپرس، شیخ احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی، در مصاحبه‌ای با روزنامه هرالد تریبیون که امروز منتشر شد، گفت: «احتمال می‌رود که یک جنگ قیمت‌ها در سطح جهانی (در بازار نفت) در سال آینده آغاز گردد و درنتیجه قیمت نفت خام موقتاً به زیر 20 دلار در هر بشکه برسد. [...] وی افزود: اگر تولیدکنندگان قبل از کاهش فعلی تقاضا در بهار و تابستان آینده با کاهش تولید موافقت بکنند این جنگ قیمت‌ها ناکام خواهد ماند، ولی به نظر نمی‌رسد تولیدکنندگان خارج از سازمان اوپک برای چنین همکاری آمادگی داشته باشند. یمانی گفت: احتمالاً قیمت نفت از 25 تا 30 دلار کنونی، در تابستان آینده به زیر 20 دلار سقوط خواهد کرد، ولی در زمستان 1987 احتمالاً قیمت‌ها مجدداً افزایش یافته و به سطح
کنونی یا بالاتر از آن خواهد رسید. یمانی افزود: علی‌رغم خطر سقوط قیمت نفت، عربستان مصمم است سطح تولید خود را درحدود 35/4 میلیون بشکه در روز - که سهمیه تعیین‌شده این کشور به‌وسیله اوپک است - حفظ کند. وی افزود: شرایط بازار نفت سطح واقعی تولید را تعیین خواهد نمود، ولی عربستان دیگر به کاهش تولید خود بهطور یک‌جانبه جهت بالابردن قیمت‌ها تن نخواهد داد. وی افزود: ما دیگر این سیاست را که به‌تنهایی بار مشکلات را به دوش بکشیم کنار نهاده‌ایم.
از سوی دیگر، خبرگزاری کویت به نقل از روزنامه استریت تایمز چاپ سنگاپور گزارش داد: عمان جهت مقابله با کاهش قیمت نفت مجبور شده است که تولید نفت خود را تا نیم میلیون بشکه در روز افزایش دهد. سعید بن احمد اشنفاری وزیر نفت و معادن عمان در مصاحبه‌ای با روزنامه مذکور گفت: افزایش تولید نفت عمان از 400 هزار بشکه در روز به 500 هزار به این دلیل صورت گرفته که درآمد کافی جهت توسعه اقتصادی این کشور تأمین گردد.»(1)
دولت ونزوئلا نیز اعلام کرد از بهای نفت خام این کشور به میزان 40 سنت کاسته خواهد شد، درحالی‌که به قیمت فراورده‌های نفتی این کشور که در بازار مشتری بیشتری دارد، افزوده خواهد شد.(2)
از سوی دیگر، وزیر نفت نروژ کریستیانسن طی مصاحبه‌ای با روزنامه الاتحاد چاپ ابوظبی درمورد عواقب وضعیت آزاد در بازار جهانی نفت هشدار داد و گفت: که باوجود گزارش‌های تأییدنشده دال‌بر اینکه اعضای اوپک قیمت و سطح تولید خود را تثبیت خواهند کرد، وی معتقد نیست که اوپک در شرف اضمحلال باشد. وزیر نفت نروژ افزود: به‌علت نزدیک‌شدن فصل زمستان و کاهش تولید نفت شوروی و گرایش برخی از کشورهای مصرف‌کننده به ذخیره‌کردن، بهای نفت بهطور جزئی افزایش خواهد یافت، لیکن احتمالاً قیمت‌ها مجدداً در فصل بهار کاهش خواهد یافت. نروژ گرچه یک کشور عضو اوپک نیست، لیکن مشتاق است که بازار نفت ثبات لازم را بیابد و تولید نفت کشور متبوعش برای کمک به ثبات موردنظر کافی نمی‌باشد.(3)
1
دولت محافظه‌کار مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس، قبلاً اعلام کرده بود که لندن درمقابل جنگ ایران و عراق موضع بی‌طرفانه اتخاذ کرده و از ارسال سلاح به هر دو کشور متخاصم جلوگیری خواهد کرد. اخیراً مأموران گمرک انگلیس یک محموله بزرگ مسلسل خودکار را در لنگرگاهی در لندن یافتند. روزنامه فایننشال تایمز ضمن اعلام این مطلب، دراین‌باره نوشته است: «آقای آنتونی آردلیج یکی از مقامات مسئول بازرسی در لندن گفت: این سلاحها ظاهراً به مقصد اردن بارگیری شده‌اند، اما مقصد نهایی آنها عراق است. به‌دنبال این ماجرا سه تن از مدیران کارخانه اسلحه‌سازی استرلینگ تحت بازجویی قرار گرفتند. آنها در بازجویی گفتند سلاحهای مزبور اصلاً برای صادرات به خارج بارگیری نمی‌شوند، آنها حتی ارسال یک محموله دیگر به ارزش 10 هزار پوند در سال 1981 به مقصد عراق را نیز انکار کردند. دولت در سال 1983 مسلسل‌های فوق را - که هم به‌صورت رگبار
و هم به‌صورت تک‌تیر شلیک می‌کنند - برای صدور به خارج جزء سلاحهای ممنوعه اعلام کرد. آقای آردلیج گفت سه تن از مدیران شرکت درحالی‌که می‌دانسته‌اند مقصد واقعی سلاحها کجاست، به دروغ شهادت‌نامه مزبور را امضا کرده‌اند. در سال 1980 عراق سفارشی برای ساخت بیش از 20 هزار مسلسل دستی به کارخانه استرلینگ داد. اولین محموله سلاحهای مزبور شامل 10 هزار عدد از فرودگاه هیشارو به مقصد لیسبون پایتخت پرتغال ارسال شد. روی جعبه آنها اتیکت‌هایی نصب شده بود که نشان می‌داد مقصد آنها خارطوم پایتخت سودان است، اما سلاحها به آمستردام و از آنجا به اردن و سپس به بغداد ارسال شد. برای بار دوم که مقامات دولت عراق سفارش خرید محموله دیگری از سلاحهای مزبور را دادند، مدیران شرکت استرلینگ کوشیدند اجازه صدور آنها را از وزارت بازرگانی دریافت کنند و وانمود کردند که سلاحها به مقصد امان، پایتخت اردن حمل خواهد شد، اما هنگامی‌که محموله در گرینویچ یافت شد، آشکار گردیدکه مقصد واقعی آنها عراق بوده است.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز دراین‌باره گفت: «در لندن محاکمه سه مرد به‌اتهام دست‌داشتن در قاچاق مسلسل‌های سنگین به عراق آغاز شد. [...] دادستانی کل رسیدگی به این مسئله می‌گوید نمونه‌هایی از این مسلسل‌ها ازطریق آمستردام و اردن به عراق رسیده است.»(2)
بی‌بی‌سی افزود: «دیلی تلگراف نیز گزارشی از محاکمه‌ای در لندن به چاپ رسانده است که متهمین آن در قاچاق اسلحه مشارکت داشته‌اند. این سه متهم از مسئولان سابق یک کارخانه مسلسل‌سازی در شهر استرلینگ اسکاتلند بوده‌اند.»(3)
1
امریکا و کشورهای اروپایی برای جلوگیری از رسیدن تجهیزات نظامی به ایران تلاش فراوانی می‌کنند. از سوی دیگر ادعا شد شوروی تحریم ایران را کاهش داده است.
به نوشته یک نشریه آگاه داخلی: مقامات قضایی امریکا، خواستار استرداد یک تبعه اتریشی از کشور کانادا شده‌اند. وی متهم است که قصد داشته با اقدام به جعل مدارک و توطئه، هلیکوپترهای جنگی و موشک برای ایران خریداری کند.(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز دراین‌باره گزارش داد: «یک تبعه اتریشی که هم‌اکنون زندانی است، روز سه‌شنبه در یک دادگاه استرداد حاضر خواهد شد. رایت یک مأمور امریکایی که در پاسگاه گمرک نیویورک مشغول به کار است، فاش ساخت که از شش ماه پیش درمورد فعالیت‌های گولیسچک تحقیق به عمل می‌آید. این مأمور امریکایی همچنین گفت که این مسئله احتمالاً با یک شبکه بین‌المللی قاچاقچیان که اقدام به خرید سلاح کرده و آنها را ازطریق دیگر کشورها به ایران ارسال می‌کند در ارتباط است.»(5)
گولیسچک درصدد خریداری 10 هلیکوپتر کبرا و 10 هزار موشک از نوع تاو به ارزش 161 میلیون دلار برای ایران بوده است که با تلاش مأمور نفوذی امریکایی لو رفته و دستگیر شده است.(6)
1) 32. روزنامه جمهوری اسلامی، 13/9/1364، ص7، روزنامه فایننشال تایمز چاپ لندن، 8 نوامبر 1985 (17/7/1364).
2) 33. مأخذ 4، ص 9، رادیو بی‌بی‌سی بخش عربی، 17/8/1364.
3) 34. همان.
4) 35. سند شماره 200091 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 91، 19/8/1364، ص 1.
5) 36. مأخذ 19، صص 21 - 22، تورنتو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1364.
6) 37. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 13، 25/8/1364، ص12.
از سوی دیگر، نشریه فرانسوی ژون آفریک ادعا کرد که شوروی تحریم خود علیه ایران را کاهش می‌دهد.
این نشریه نوشته است: «تشدید حملات عراق به پایانه نفتی خارک موجب شد که اتحاد جماهیر شوروی تصمیم بگیرد از دامنه تحریم تحویل جنگ‌افزار به تهران بکاهد، درحالی‌که شوروی در گذشته مصراً سعی می‌کرده سوریه و لیبی را از تحویل تجهیزات نظامی به تهران بازدارد؛ ولی امروزه موافق است که این کشورها به جمهوری اسلامی وسایل دفاع ضدهوایی به‌ویژه موشک‌های زمین‌به‌هوا تحویل دهند و حتی ظاهراً آماده است درصورت لزوم خود این عمل را انجام دهد.»(1)
1
مؤسسه مطالعات استراتژیک لندن در گزارشی تحلیلی از جنگ ایران و عراق توانایی‌های دو طرف جنگ را بررسی کرد و ورود جنگ‌افزار شیمیایی عراق و حملات موشکی ایران را در جنگ، ابعاد جدیدی از وضعیت جنگی اعلام نمود.
در این گزارش آمده است: «تنها امید عراق برای گریز از موقعیت فعلی جنگ، بمباران است. هدف عراق از حمله به هدف‌های غیرنظامی و نفتی ایران، ظاهراً تضعیف حمایت مردمی از نظام جمهوری اسلامی است، اما این اقدام تاکنون ثمری نداشته، بلکه زیان‌های سیاسی آشکاری نیز درپی داشته است.»
مؤسسه مطالعات استراتژیک لندن در گزارش سالیانه خود با عنوان موازنه نظامی در سال‌های 1985 و 1986، پس از اشاره به تمام‌شدن ذخیره مالی عراق و دیون بین‌المللی هنگفت این کشور می‌افزاید: «بعید به نظر می‌رسد که خطوط لوله نفتی جدید درآمد لازم را برای عراق به‌همراه بیاورند. [...] از طرف دیگر، ایران حداقل در شرایط فعلی درحال پیروزی در جنگ اقتصادی است، اما هنوز قادر به کسب پیروزی در میدان نبرد نیست. براساس این گزارش، به‌طورکلی تسلط تجهیزاتی عراق کماکان برتری عددی نیروی انسانی ایران را خنثی کرده است. اخبار رسیده درمورد استفاده عراق از بمب‌های شیمیایی و استفاده ایران از موشک‌های زمین‌به‌زمین ابعاد جدیدی به جنگ داده است و عراق از برتری هوایی خود برای حمله به مناطق شهری و تسلط بر خطوط مقدم جبهه و دور نگاه داشتن نفتکشها از تأسیسات نفتی ایران در شمال خلیج‌فارس بهره‌برداری بیشتری کرده است.»(2)
در این گزارش درباره توان نیروی انسانی و تسلیحاتی ایران و عراق آمده است: «نیروی انسانی در نیروهای نظامی ایران طبق برآورد این مؤسسه بالغ‌بر 3 میلیون نفر است که از این تعداد 5/2 میلیون نفر بسیجی، 305 هزار نفر پرسنل کادر و وظیفه نیروهای سه‌گانه ارتش و 250 هزار پاسدار انقلاب اسلامی هستند؛ درحالی‌که نیروهای انسانی عراق کمی بیش از یک میلیون نفر است که 520 هزار نفر آنها در نیروهای سه‌گانه ارتش و 650 هزار نفر در نیروهای به‌اصطلاح ارتش خلقی هستند.
از سوی دیگر، طبق برآورد، نیروی هوایی ایران دارای 80 هواپیمای جنگنده قابل‌پرواز است، درحالی‌که عراق 500 هواپیما و 100 هلیکوپتر جنگنده دراختیار دارد. نیروی زمینی ایران دارای
1900 تانک سنگین و 50 تانک سبک می‌باشد؛ درحالی‌که عراق حداکثر 3750 تانک سنگین و 150 تانک سبک دارد. احتمالاً 150 دستگاه از تانک‌های سنگین عراق از نوع چیفتن است.»(1)
در گزارش سالانه مؤسسه مطالعات استراتژیک لندن همچنین آمده است: «عراق ازنظر ذخیره مالی تهی شده و بدهی‌های خارجی این کشور رقم درشتی را تشکیل می‌دهد و باوجود وضع کنونی بازار نفت، خط لوله‌های جدید این کشور درآمدهای موردنیاز عراق را تأمین نمی‌سازد. [...] عراق به‌دلیل جنگی که بیش از پنج سال است ادامه دارد، بهطور وسیعی وابسته به کمک‌ها، اعانات و اعتبارات خارجی است که 45 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، ولی درعوض ایران توانسته است بدون دریافت هیچ‌گونه کمک خارجی، نرخ رشد معقولی را برای خود حفظ کند.»
در این گزارش اضافه شده است که حتی اگر بغداد بیش از پیش از برتری هوایی خود استفاده کند و سعی در تسلط بر میدان نبرد نماید و موفق به بستن راه نفتکش‌های عازم تأسیسات نفتی ایران در شمال خلیج شود، این تاکتیک سودی نخواهد داشت.(2)
1
درپی سوءقصد سه‌شنبه گذشته به سفیر ایران در واتیکان، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «امروز شخصی ناشناس که خود را عضو جبهه آزادیبخش عرب معرفی می‌کرد، در تماسی تلفنی با خبرگزاری ایتالیایی "انا" مسئولیت سوءقصد ناموفق علیه سفیر ایران در واتیکان را به‌عهده گرفت. این شخص تأکید کرد که دیپلمات‌های ایرانی به‌ویژه سفیر ایران در واتیکان مسئول عملیات تروریستی انجام‌شده در اروپا هستند. بنا بر این گزارش، سفیر ایران در واتیکان روز سه‌شنبه یک بسته حاوی بمب که از فرانسه فرستاده شده بود دریافت کرد، لیکن چون مشکوک به نظر می‌رسید مأموران خنثی‌کننده بمب را مطلع کرد. در این بسته یک ماشین حساب الکترونیکی حاوی 300 گرم ماده منفجره قرارداشت.»(3)
2
روزنامه دیلی تلگراف چاپ لندن در گزارشی با عنوان "ایران نفتکشها را موردحمله قرار می‌دهد" نوشته است: «ناوهای جنگی ایران امروز با شلیک به‌سمت یک یدک‌کش هلندی آن را وادار کردند تا یک نفتکش آسیب‌دیده را به یکی از بنادر ایران ببرد. این یدک‌کش که متعلق به شرکت " آمستردای وسیمولر" می‌باشد، نفتکش غول‌آسای یونانی 300 هزار تنی "کاناریا" را برای تعمیر به محل تعمیر کشتی در دوبی یدک می‌کرد. نفتکش یونانی که در اجاره ایران است، روز سه‌شنبه گذشته هدف موشک‌های عراقی قرار گرفته و صدمه دیده بود. از دید ناظرین این حمله برای نمایش‌دادن نیروی هوایی عراق انجام شده است.»(4)
سخنگوی کمپانی یونانی مالک این نفتکش به خبرگزاری فرانسه گفت که این نفتکش را یک شرکت ایرانی برای انتقال 16 هزار تن نفت اجاره کرده بود که پس از حمله عراق، قصد داشت با یک یدک‌کش به بحرین برود، لیکن یک کشتی جنگی ایران آن را ناگزیر کرد به‌سوی جزیره سیری برود. این سخنگو گفت که احتمال دارد نفتکش کاناریا پس از تخلیه نفت خود در سیری، با یک یدک‌کش عازم بحرین شود تا در آنجا آن را تعمیر کنند.(1)
1
مخالفان یاسر عرفات رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین، با دو بمب‌گذاری، به عراق هشدار دادند که حمایت از یاسر عرفات را متوقف کند. به گزارش یونایتدپرس: «دقایقی پس از انفجاری که در دفتر شرکت هواپیمایی عراق در مرکز نیکوزیا روی داد، مدیر شرکت هواپیمایی عراق مقیم نیکوزیا به‌وسیله بمبی که در اتومبیلش کار گذاشته شده بود، دربرابر خانه‌اش به هلاکت رسید.
ولید ابراهیم مدیر این شرکت که 47 سال داشت، چند دقیقه پس از آنکه از انفجار در دفتر خویش مطلع شد و با اتومبیل قصد داشت به‌سوی این محل حرکت کند، براثر تله انفجاری کشته شد. انفجار اول پنجره‌های دفتر شرکت هواپیمایی عراق را در نیکوزیا خرد کرد و خسارات زیادی به ساختمان‌ها، خانه‌ها، مغازه‌ها و ادارات اطراف وارد آورد و شماری از اتومبیل‌های متوقف‌شده نیز به‌شدت در جریان این انفجار آسیب دیدند. این انفجار در ساعت 7:30 بامداد، زمانی‌که کارکنان شرکت در سر کار خود حاضر می‌شدند روی داد. رادیو قبرس گفت: دقایقی پس از آنکه شخصی ناشناس با ابراهیم در دفترش تلفنی تماس گرفت و خبر انفجار در دفتر شرکت را به وی اطلاع داد، بمب دوم منفجر شد.»
بنا بر این گزارش: «مردی که دارای لهجه عرب بود، طی تماس تلفنی با خبرگزاری‌ها گفت: سازمان عقاب‌های انقلاب دست به این حمله زده و به عراق هشدار داد که از همکاری با یاسر عرفات خیانتکار دست بردارد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی در خبری مشابه گفت: «بمبی که در زیر صندلی اتومبیل آقای ابراهیم کار گذاشته شده بود، بلافاصله پس از روشن‌شدن اتومبیل منفجر شد و وی را در جا به قتل رسانید.» بی‌بی‌سی افزود: «سال گذشته دو سازمان اسلامی هوادار دولت ایران مسئولیت حملات مشابهی را برعهده گرفتند.»(3)
به گفته بی‌بی‌سی، گروه مزبور در تماسی تلفنی با خبرگزاری آسوشیتدپرس در بحرین گفته است که هدف هشدار به عراق علیه حمایت از یاسر عرفات رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین بوده است.(4)
1
تصویر
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور و امام‌جمعه موقت تهران، در خطبه‌های نمازجمعه این هفته تهران درباره موضوعاتی ازجمله حکومت مستضعفین، وابسته‌بودن موجودیت نظام به رزمندگان، دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در فرانسه و تغییر مواضع شورای همکاری خلیج‌فارس سخن گفت. آیت‌الله موسوی اردبیلی درباره حکومت مستضعفین گفت: حکومت مستضعفین کلمه‌ای است که ما از آغاز انقلاب و حتی قبل از انقلاب اسلامی شعار آن را می‌دادیم. وی گفت: البته استضعاف شامل اقسام گوناگونی ازقبیل استضعاف فکری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی می‌باشد، اما تبلور استضعاف، استضعاف اقتصادی و مالی است که مصادیق و عینیت مستضعفین اکثریت قاطع ملت را از طبقه کارگری، دهقان روستا‌نشین، خوش‌نشین و پیشه‌وران جزء تشکیل می‌دهند و آنچه در حکومت مستضعفین موردنظر می‌باشد، استضعاف اقتصادی و مالی است. حکومت مستضعفین معنی‌اش این است که تمام امورش و تمام مظاهرش باید به‌دست مستضعفین اداره شود. [...] اما حتی اگر امور اجرایی مملکت تنها در دست طبقه مستضعف باشد، کافی نیست، بلکه قانون نیز باید در کنار آن درجهت حفظ منافع مستضعفین باشد تا با اجرای آن بتوان از حقوق محرومان و بیت‌المال حفاظت کرد. وی افزود: تمام حرکت‌ها و سکون‌ها باید درجهت تقویت مستضعفین باشد. ازبین‌بردن فقر، گرفتن حقوق پایمال‌شده و نجات‌دادن اکثریت مردم از محرومیت و استضعاف، اعمالی است که خواست مجلس، دولت، قوای سه‌گانه و همه مردم است.(1)
امام‌جمعه موقت تهران در ادامه به اجرای احکام صادره درمورد اموال مصادره‌ای و توقیف‌شده اشاره کرد و گفت: ما سروصداهایی که در خارج از کشور بلند است را می‌شنویم و از آن مطلع می‌شویم و یا تخلیه خانه‌ها و مجتمع‌های فرهنگی، بیمارستانی، مراکز دولتی و مکان‌هایی که مثلاً جنگ‌زدگان از بیچارگی به آنجا پناه برده‌اند را می‌بینیم و در روزنامه‌ها عکس و شرح آنها را می‌خوانیم. گاهی محل سکونتی تخلیه می‌شود و مستأجر با فرزند و همسر و مادر مریضش در کنار خیابان به‌سر‌می‌برند و این آقایان
1) 48. مأخذ 29، ص 15.
خبرنگاران هم می‌روند و عکس می‌گیرند و آن را منتشر می‌کنند یا وقتی می‌بینیم که در روزنامه‌ها می‌نویسند که طاغوتچه‌ها برمیگردند و حکم و دستور توقیف و رفع توقیف هم در کنار آن مطلب نوشته می‌شود و یا وقتی می‌بینیم که کشاورز با مالک دعوا کرده و کشاورز زن و بچه‌اش را برداشته و آمده و به این در و آن در می‌زند، مگر انسان دلش سنگ باشد که این‌طور جاها متأثر نشود. ما ازطرفی می‌گوییم حکومت، حکومت مستضعفین است و ازطرفی این چیزها را مردم می‌دانند، آنها را می‌خوانند و آن را درک می‌کنند. علت این تناقض چیست؟
آیت‌الله موسوی اردبیلی در توضیح این مسئله به ترسیم وضعیت اقتصادی قبل از انقلاب پرداخت و با اظهار اینکه در آن دوران اقتصاد مملکت به‌دست یک مشت خائن و دغل‌کار دزد افتاده بود، گفت: پس از انقلاب، تعدادی از طاغوتچه‌ها تصفیه شدند، عده‌ای از آنها هم به خارج از کشور فرار کردند و اموالشان را هم با خود بردند و در خارج و در دادگاه لاهه علیه ما طرح دعوی نمودند. دستهای از آنها بعد از انقلاب به خارج فرار کردند، اما بعداً برگشتند و عده‌ای از آنها هم اصلاً نرفتند و در داخل منتظر فرصتی شدند. البته در آن هنگام نشد که تمام اموال نامشروع غاصبان مصادره شود، اما مقداری که فی‌نفسه حجیم است گرفته شد. [...] اما با این مقدار آیا همه اموال نامشروع گرفته شد؟ نصف آن بلکه یک‌سوم آن هم گرفته نشده و یا بهتر بگویم با یک حساب سرانگشتی می‌دانیم که یک‌پنجم آن هم گرفته نشده است.
رئیس دیوان عالی کشور در ادامه سخنان خود در توضیح علت برگشتن تعدادی از موارد مصادره‌ای به دادگاه‌های انقلاب، گفت: درعین‌حالی که من به آنها [دادگاه‌های انقلاب] ارج می‌گذارم، احترام می‌گذارم، قدرشان را می‌دانیم، اینها در بعد مبارزه با گروهک‌ها بسیار موفق بودند و توانستند گروهک‌ها را از ایران جمع کنند. [...] اما چون دادگاه‌ها و دادسراهای انقلاب قانون مدون ندارند، گاهی یک حاکمی را می‌گذارند، این حاکم می‌آید به نظرش می‌رسد که این شخص اموالش باید گرفته شود؛ چون قانون مدونی ندارد. حاکم دیگری می آید شکایت می‌شود، نگاه می‌کند و می‌بیند که مدارک در نظرش کافی است. اگر ما قانون مدونی داشتیم در دست اینها، می‌گفتیم اگر کسی این کار را کرد نتیجه‌اش این است، دیگر از مشکل سلیقه‌ای‌بودن بیرون می‌رفت.
امام‌جمعه موقت تهران تأکید کرد: «ما باید یک سیاست کلی مالی در این مملکت داشته باشیم. یک دادگاه، یک دادسرا، یک وزارتخانه، یک وزیر تنها بخواهد حرکت کند، مسئله به این مهمی را نمی‌تواند حل کند. یک جهاد مقدس با یک برنامه‌ریزی صحیح و درست درجهت نجات مستضعفین و ریشه‌کن‌کردن فقر ازطریق ترویج کشاورزی، ازطریق تأسیس صنعت، ازطریق خلع‌ید‌کردن افراد دغل و مکار و ازطریق بازپس‌گرفتن اموال بیت‌المال و اموال نامشروع و تصرف و برگرداندن آنها به خزینه دولت. با این برنامه ما می‌توانیم بگوییم ما اکنون در مسیر پیاده‌کردن حکومت استضعافی هستیم، دیگر شعار نمی‌دهیم و عمل می‌کنیم.»(1)
1) 49. مأخذ 3، ص 18.
رئیس دیوان عالی کشور در ابتدای خطبه دوم گفت: «مناسبت دیگر ما بسیج عزیزی است که با رفتن و کمک به جبهه‌های جنگ تحمیلی شور و هیجانی می‌آفریند. نظام اسلامی وابسته به اینهاست و تا وقتی ما اینها را داریم این نظام را داریم. حالا می‌خواهند خارک را بزنند یا نزنند که به کوری دشمن خارک را هم نمی‌توانند بزنند و آنکه نظام ما را سرپا نگاه داشته همین جوانان بسیجی، سپاهی و رزمنده است.»
آقای موسوی اردبیلی در ادامه به اقدام فرانسه در بلوکه‌کردن یک میلیارد دلار دارایی ایران و یک میلیون دلار دیرکرد آن اشاره کرد و گفت: اخیراً آقای میتران رئیس‌جمهور فرانسه گفته است بیایید و محاسبه کنید و گفت در دین شما ربا حرام است - البته این را منافقین به میتران یاد داده‌اند - درحالی‌که این نادان نمی‌دانسته که ما جان آنها را می‌گیریم چطور می‌توانیم پولشان را نگیریم؟ [...] البته گرفتن دیرکرد از کافر حرام نیست.
وی افزود: الحمدلله نیروهای مسلح و بسیج ما در همه فصول سال و در گرما و سرما یاد دوران پیامبر(ص) و علی(ع) که به‌هنگام جهاد مغازه‌ها را می‌بستند و به جهاد می‌رفتند را زنده می‌کنند. وی با تقدیر از زحمات و فعالیت ارتش، سپاه و کمیته گفت: ما از تمام این نهادها که سینه خود را سپر کرده‌اند و شهید داده‌اند، تشکر می‌کنیم.
آقای موسوی اردبیلی در پایان سخنان خود به تغییر موضع شورای همکاری خلیج‌فارس اشاره کرد و گفت: این شورا از آغاز جنگ تحمیلی تاکنون درقبال ایران، صدام را مظلوم و ایران را ظالم می‌خواند، درحالی‌که امروز ما را جنگ‌طلب نخوانده و خدا کند این شورا گام‌های بعدی را بردارد و با واقع‌بینی با این مسئله که ایران جنگ‌طلب و خونریز و متجاوز نیست برخورد کند و بداند ایران سپر بلای این کشورها درمقابل شرق و غرب است.(1)
1
متن سخنان امام خمینی در دیدار با فقیهان و حقوق‌دانان شورای نگهبان را رئیس دیوان عالی کشور در خطبه اول نمازجمعه این هفته تهران به این شرح قرائت کرد: «بسم الله الرحمن الرحیم؛ امروز ما گرفتار دو جریان هستیم؛ یک آن جریانی است که همین‌که به نفع مستضعفین و محرومین سخن گفته شود و از کاخ‌نشین‌ها و غاصبین حقوق مردم صحبتی شود، می‌گویند این همان کمونیزم است. و جریان دیگر اینکه، وقتی گفته شود خودسرانه اقدام به تقسیم زمین یا گرفتن اموال ننمایید می‌گویند طرف‌داری از سرمایه‌دارها و فئودال‌هاست؛ درحالی‌که همان‌طورکه می‌دانید اسلام نه با سرمایه‌داران موافق است نه با کمونیزم؛ اسلام راه و رسم دیگری غیر از اینها دارد.
من متأسفم که در بین گروه اول گاهی کسانی هستند که بعضی اوقات به احادیثی متوسل می‌شوند، مثلاً مستند خود را آن فرمان حضرت امیر علیه‌السلام قرار می‌دهند که ایشان به مالک اشتر فرمودند. اولاً این فرمایشات حضرت یک حکم حکومتی است و نمی‌شود برطبق آن فتوی داد. ثانیاً درمورد زکات است درحالی‌که حکومت اسلامی به‌وسیله خمس اداره می‌شود. احتمال است که حضرت به‌لحاظ وضع خاص منطقه چنین حکمی کرده باشند یا اینکه علم داشتند که مردم آن منطقه افرادی راستگو و صادق هستند.
1) 50. مأخذ 29، ص 15.
اما ما حدیث داریم که گفته می‌شود برطبق آن فتوی داد و عمل کرد، آن این است که فقرا در مال اغنیا شریک هستند. مگر نه این است که مال مورد شرکت مشاع است؛ پس فقرا در مال اغنیا شرکت دارند. کسی که حقوق مالی خود را پرداخت نکرده است سهمی که می‌بایست پرداخت کند به‌صورت تصاعدی افزایش پیدا می‌کند تا آنجا که اگر کلیه اموالش را هم بدهند باز مدیون شرعی است.
درمورد مسئله زمین باز دقت بشود، احیای موات شرایطی دارد. من خودم از ظلم و ستم خوانین فئودال‌ها اطلاع دارم که چگونه مردم فقیر را به کار می‌گرفتند؛ چگونه با زجر و شکنجه آنها را به کارکردن وا می‌داشتند. در این‌گونه موارد زمین اگر احیا شود آن ظالم که مردم را به‌زور وادار به کار کرده مالک نمی‌شود. اینها چنین مال جمع کرده صاحب ده‌ها و صدها هکتار و گاهی بیشتر زمین می‌شده‌اند. من نمی‌گویم کسی که خانه دارد و در یکی ساکن است و دیگری را اجاره داده تا از مال‌الاجاره زندگی کند خانه او را بگیرند یا کسی که به‌زحمت زمینی را آباد کرده و حالا از همین زمین زندگی خود را می‌گذراند بروند و او را بگیرند.
اما ببینید این ثروت‌های بزرگ چگونه انباشته شده است. من احتمال این را که اینها حقوق شرعی خود را کامل پرداخته باشند حتی در یک نفرشان هم نمی‌دهم. در مواردی که اگر تمام اموالشان گرفته شود باز بابت حقوق شرعی بدهکارند. وقتی در پاریس بودم عده‌ای از سرمایه‌دارها که حس کرده بودند رژیم سابق رفتنی است، لذا برای اینکه در حکومت بعدی هم به همان‌گونه باشند و زندگی کنند پیش من آمدند که می‌خواهیم وجوه شرعی خود را پرداخت کنیم. مقصود آنها را فهمیدم و گفتم شما بروید اساس کارتان را درست کنید من پولی از شما نمی‌گیرم. الآن هم عده‌ای هستند که می‌روند مثلاً صد هزار تومان به یکی از آقایان می‌دهند که این حقوق شرعی است که درعهده من است، آنها می‌گویند بله فلانی حقوق شرعی خود را پرداخت کرده است و درحالی‌که این شخص پنجاه میلیون تومان از این بابت بدهکار است و می‌خواهد با دادن پنجاه هزار تومان اموالش را تصاحب کند.
شما بیایید احکام الهی را اجرا کنید باید قوانین وضع بشود حقوق محرومین و فقرا به آنها بازگردانده شود. این وظیفه شماست. متأسفانه در بعضی موارد قوانین خوب است، ولی خوب اجرا نمی‌شود. ما مأمورین خوب کم داریم. اگر مأمورین اجرا افراد صالح و واردی باشند، دیگر سروصدای کسی درنمی‌آید. برای این امر هم باید فکری کرد. من از خداوند می‌خواهم که به همه توفیق پیاده‌کردن قوانین اسلامی را عنایت بفرماید.»(1)
1
آقای موسوی خوئینی‌ها دادستان کل کشور که به استان مازندران سفر کرده است، امروز در سخنانی قبل از خطبه‌های نمازجمعه نوشهر با اشاره به نقش قانون در حمایت از مستضعفین گفت: «حاکم اسلامی برای شناختن مرزها و حقوق مردم اقدام به قانونگذاری می‌کند تا مرزها مشخص شود، ولی اگر پس از وضع قانون کسانی از این مرز تجاوز کردند باید با آنها برخورد اسلامی تنبیهی و عبرت‌آموز برای دیگران شود. وی اضافه کرد: بعضی از مسئولین قضایی استان‌ها اظهار می‌دارند که
1) 51. مأخذ 29، ص 15.
ما می‌دانیم اشخاصی [هستند که] حق با آنان نیست و [حق] با مردم است، ولی هرجا می‌خواهیم راه آن را ببندیم با یک ماده قانونی جلو ما را می‌گیرند.»
وی گفت: «شما باید چاره‌اندیشی کنید و به هر کیفیتی هست نباید بگذارید حق ضعیف پایمال شود. کسی که به حقوق دیگران تجاوز کرده و قانون را هم به بازی گرفته، مرتکب گناه مضاعف شده است؛ پس جرمش دو برابر است و باید با آنان به‌شدت برخورد شود. اگر کسانی پیدا شدند و به‌طرزی عمل کردند که جامعه را از قانون و مجریان قانون ناامید کنند چه ظلمی بالاتر از این است؟ مجری قانون باید کسی باشد که روح قانون را بفهمد و بداند که قانون برای حفظ ضعفا است نه برای حمایت از مستکبران و سودجویان.
دادستان کل کشور در بخش دیگری از سخنانش گفت: کسی که به جمهوری اسلامی رأی نداده، حاضر به پرداخت مالیات به دولت نیست، در هنگام مصائب در خدمت جامعه نیست، به جبهه نمی‌رود، یک روز دلش با امام نبوده و دلش به حال مردم هیچ‌گاه نسوخته و مایل است که امریکاییها بیایند و بر ما حکومت کنند، اگر هم کسی به چنین شخصی سیلی زد هیچ‌کس حق ندارد از او حمایت کند. زیرا او سال‌ها به گوش مردم سیلی زده است. باید به این مسائل توجه شود و قضایا دوطرفه بررسی گردد. دستگاه قضایی نباید در خدمت این قشر اندک و فاسد قرار گیرد. وی افزود: اینها وابسته رژیم گذشته‌اند، اگر وابسته نبودند چطور ممکن است زمین‌هایی در سواحل دریا به افرادی که نسل اندر نسل در این محل سکونت داشته‌اند، واگذار نشود و یک عده از تهران و جاهای دیگر بیایند و زمین‌ها را به آنها بدهند؟
تصویر
آقای موسوی خوئینی‌ها در ادامه گفت: اگر بذل و بخشش بود، مردم مستضعف که شایسته‌تر بودند و درثانی اموال عمومی و ملی که مال شاه نبوده است که واگذار نماید. وی خطاب به مردم گفت: اگر اینها برای اراضی‌شان مراجعه کردند، باید قبل از آمدن به مازندران، به دادستانی کل بیایند و روشن کنند که چگونه شاه اینها را موردلطف قرار داده و ما همان‌طورکه با شاه تصفیه‌حساب کردیم، با آنها نیز تصفیه‌حساب خواهیم کرد. دادستان کل کشور اضافه کرد که این اراضی مرتعی و جنگلی که در نظام گذشته به وابستگان طاغوت واگذار شده است، از امروز به حکم دادستانی کل توقیف می‌باشد و قوای انتظامی در سطح استان موظف‌اند از ورود این افراد وابسته به اراضی مذکور جلوگیری نمایند و آنها را به دادستانی اعزام نمایند تا ما تکلیف اسلامی‌مان را با آنها عملی بنماییم.»(1)
نشریه گزارش، نشریه واحد سیاسی دفتر تبلیغات
1) 52. مأخذ 29، ص 2.
اسلامی حوزه علمیه قم درباره اقدامات دادستان کل کشور و دیدگاه‌های اقتصادی امام خمینی نوشته است: «اقدامات اخیر دادستان کل کشور موجب گردید تا دوباره مسئله تقریباً فراموش‌شده اموال و املاک نامشروع سرمایه‌داران به‌جای‌مانده از رژیم گذشته در جامعه مطرح گردد و بحث‌ها و نظرات بسیاری را در حول‌وحوش خود برانگیزد. دراین‌زمینه سخنان اساسی و محوری امام امت در سال 60 (که در جمع شورای نگهبان ایراد شده بود) می‌توانست به‌عنوان حجت شرعی و قانونی تاکنون مورداستفاده ازسوی مراجع ذی‌ربط قرار گرفته و بسیاری از معضلات کنونی را حل نماید، لیکن این سخنان در مرحله تبلیغ نیز کمتر موردتوجه قرار گرفت درهرصورت بیانات امام پس از مدت 4 سال، مجدداً ازسوی آیت‌الله موسوی اردبیلی در نمازجمعه امروز تهران بازگو گردید.»(1)
1
چهار امریکایی ربوده‌شده در لبنان، امروز از ریگان رئیس‌جمهوری امریکا خواستند که با ربایندگان آنان وارد مذاکره شود تا امکان آزادی آنان فراهم شود، زیرا دیپلماسی خاموش ثمربخش نمی‌باشد. ریگان بلادرنگ این درخواست را رد کرد. لاری اسپیکز سخنگوی کاخ سفید در اعلام واکنش ریگان به این درخواست گفت: با تروریست‌ها وارد مذاکره نمی‌شویم؛ سیاست ریگان دراین‌مورد تغییر نیافته و نخواهد یافت. اسپیکز افزود: ما ربایندگان را بهطور قاطع مسئول سلامت گروگان‌ها می‌دانیم و از آنها می‌خواهیم که هرچه زودتر آنها را آزاد کنند.
این درخواست در 9 نامه که از یک اتومبیل به‌سوی دفتر خبرگزاری امریکایی آسوشیتدپرس در بیروت پرتاب شد، به دست آمده است. چهار نامه از این تعداد که به تاریخ امروز می‌باشد، به‌وسیله تری آندرسون خبرنگار آسوشیتدپرس، یک روحانی مسیحی به نام لورانس جنکو، دیوید جاکوبس مدیر بیمارستان و توماس ساترلند رئیس دانشگاه امضا شده است.
در یکی از این نامه‌ها خطاب به ریگان رئیس‌جمهوری امریکا آمده است: «ما از شما می‌خواهیم اقدامی به عمل آورید. [...] طی ماه‌های گذشته از امتناع شما از مذاکره با ربایندگان خود مطلع شده‌ایم؛ گرچه آن را درک می‌کنیم، لکن با آن موافق نیستیم. در این نامه از ریگان سؤال شده است، به نظر شما ربایندگان تا کی صبر خواهند کرد؟ در نامه مزبور همچنین از رئیس‌جمهوری امریکا خواسته شده است به خانوادههای گروگان‌ها رحم کند و بکوشد آزادی آنان را تا کریسمس تأمین کند.»(2)
2
رجوی رئیس سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، امروز برای بار دوم در سفر اخیر شاه اردن به فرانسه با وی گفتوگو کرد.(3)سازمان مجاهدین (منافقین) در بیانه‌ای دراین‌باره اعلام کرد که در این ملاقات درمورد راه‌های پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق گفتوگو شد و شاه حسین مبارزات سازمان را تحسین کرد.(4)
1
مجلس خبرگان امروز آیت‌الله حسینعلی منتظری را به جانشینی و رهبری بعد از امام خمینی انتخاب کرد.
تصویر
آقای هاشمی رفسنجانی عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان در خاطرات روز 18 آبان 1364 خود چنین نوشته است:
«ساعت هفت‌ونیم جلسه هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان تشکیل شد. سپس به تالار رفتیم. جلسه رسمی ساعت هشت‌ونیم تشکیل شد. آقای مشکینی مختصری صحبت کردند و سپس نامه آقای منتظری را خواندند که با تشکر از خبرگان خواسته بودند که از انتخاب ایشان به‌عنوان جانشین امام در زمان حیات امام منصرف شویم.
بحث‌ها شروع شد. احمدآقا [خمینی] اطلاع داد که امام به آقای محمدی [گیلانی] گفته‌اند موضوع پیام را پیگیری نکنند.(1)هم در جلسه صبح و هم در جلسه عصر دراین‌باره بحث کردیم و در تنفس‌ها به مشورت پرداختیم و سرانجام بعد از نماز مغرب با بیش از دوسوم حضار
1) آقای هاشمی رفسنجانی در خاطرات روز 14 آبان 1364 خود نوشته است: «آقای محمدی گیلانی به دفترم آمد و پیام امام درباره برنامه مجلس خبرگان [را] آورد. گفت که امام با انتخاب آقای منتظری [برای جانشینی رهبر] موافق نیستند. شب خدمت امام رفتم و راجع به پیام ایشان درمورد مجلس خبرگان مذاکره کردیم. نگران‌اند که تعیین آیت‌الله منتظری به‌عنوان رهبر آینده، باعث عداوت و کارشکنی رقبای دیگر شود. باید با احتیاط و مراعات جوانب کار عمل شود.» (کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی 1364 (امید و دلواپسی)، به‌اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، صص 314 - 312.)
تصویب شد که آیت‌الله منتظری، مصداق صدر اصل 107 قانون اساسی هستند؛(1)یعنی ازطرف مردم به مرجعیت و رهبری برای بعد از امام پذیرفته شده‌اند.»(2)
گفتنی است که خبر انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی در رسانه‌ها منتشر نشد.(3)
1
جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه در دو بخش برگزار شد: در بخش اول به مباحث اصلی جنگ و سپاه پرداخته شد و در بخش دوم مباحث عملیاتی، چگونگی واگذاری مأموریت‌ها و مناطق عملیاتی به قرارگاهها و همچنین موضوع اجرای عملیاتهای محدود و گسترده مطرح گردید.(4)
در بخش اول جلسه امروز، بازتاب‌های پیشنهاد سپاه درباره جنگ درازمدت و برآوردهای نیروی انسانی و تجهیزات موردنیاز برای پیشبرد این استراتژی، مطرح و گفته شد که این پیشنهاد بازتاب‌هایی منفی و واکنش‌هایی نامناسب داشته است. به‌خصوص باتوجه‌به وضعیت اقتصادی نامطلوب و فشارهای شدید اقتصادی بر کشور، تهیه امکانات موردنیاز در طرح پیشنهادی سپاه، ناممکن تلقی می‌گردید و حتی تصور می‌شد سپاه برای اینکه بهطور غیرمستقیم از ادامه جنگ خودداری کند، این طرح را پیشنهاد کرده است. بنا بر همین تصور، به مسئولان سپاه پاسداران گفته شده بود که اگر با این طرح ها می‌خواهید بگویید نمی‌شود جنگید، بروید به امام بگویید ما نمی‌توانیم بجنگیم. همچنین در جای دیگر به اعضای شورای عالی سپاه گفته شد که استراتژی چه ربطی به شما دارد؟ شما فرمانده دارید، فرمانده برایتان خط تعیین می‌کند، بروید اجرا کنید. جنگ درازمدت را از گوشتان بیرون کنید. جنگ باید به زودی تمام شود.(5)
در نفی چنین دیدگاه‌هایی، بااینکه سپاه ازنظر نیروی انسانی و امکانات لازم برای ادامه جنگ دچار محدودیت شدید بود، فرمانده کل سپاه طرح اجرای عملیات در منطقه فاو را پیشنهاد کرد. غلامعلی رشید دراین‌باره گفت: «ما به مسئولین گفتیم که با این 100 گردان کاری از پیش نمی‌رود، توان ما حداقل باید 300 گردان بشود. وقتی این نتیجه را به مسئولین گفتیم، جو علیه سپاه شروع
1) در خاطرات روز 19 آبان آقای هاشمی درباره اصلاح عبارت این مصوبه چنین آمده است: «در مجلس خبرگان متن عبارت رهبری آیت‌الله منتظری مطرح بود. بالاخره پس از بحث زیاد، پیشنهاد آیت‌الله خامنه‌ای با اصلاحات جزئی به تصویب رسید. ایشان به‌عنوان منتخب مردم برای جانشینی امام و موردتأیید مجلس خبرگان معرفی شدند. قرار شد متن مصوبه به امضای همه اعضای مجلس برسد.» (همان، ص 318)
2) 1. کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی سال 1364، امید و دلواپسی، به‌اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم 1387، ص317.
3) آقای هاشمی در خاطرات روز 20 آبان 1364 خود درباره دیدار نمایندگان مجلس خبرگان با امام خمینی نوشته است: «راجع به انتخاب آقای منتظری، آقای مشکینی با اشاره گفت و امام چیزی نگفتند و به‌خاطر جلوگیری از تحریک علما به رسانه‌ها هم ندادیم.» (همان، ص 318)
4) این جلسه با حضور برادران رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، غلامعلی رشید (مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه)، سیدعلی حسینی‌تاش (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه)، احمد غلامپور (فرمانده قرارگاه کربلا)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه قدس)، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه سلمان)، حسن دانایی‌فر (مسئول عملیات قرارگاه کربلا)، مهدی خلج، محمد پیشبهار و... در سایت اهواز تشکیل شد.
5) 2. سند شماره 635/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مسائل اساسی جنگ و سپاه پس از بدر، راوی داوود رنجبر، مجموعه گزارش‌های نبرد بزرگ والفجر8، صص68 - 67.
شد. برادر محسن برای اینکه تسلیم نشود، اعلام کرد چند عملیات محدود داریم و یک عملیات بزرگ در فاو. ما این اعتقاد را نداشتیم، ولی ایشان پیشنهاد داده بود.»
وی افزود: «وقتی براثر جوسازی‌ها، ایشان نامه پیشنهاد عملیات فاو را نوشت، من گفتم برادر محسن، این عملیات شرایط می‌خواهد، این‌طوری نمی‌شود. ایشان شرایط را هم نوشت.»(1)
در ادامه غلامعلی رشید با اشاره به اقدامات محسن رضایی درزمینه توضیح اوضاع کنونی و تشریح موقعیت جنگ برای مسئولان کشور گفت: «برادر محسن در این فکر بود که آقایان را از ابهام درآورد. می‌گفت چرا اینها ابهام دارند؟! چرا نمی‌فهمند ضعف‌های ما را؟ چرا نمی‌دانند ما با این 100 گردان نمی‌توانیم کار کنیم؟ مصمم شده بود که کاری بکند. نباید با این 100 گردان دست به کاری می‌زد. هرجا می‌رفت با جسارت صحبت می‌کرد. به‌نحوی‌که تابه‌حال به این شکل صحبت نکرده بود. می‌گفت آقایان می‌ترسیدند و نمی‌آیند جلو. برادر محسن معتقد بود با سه کار: هشدار به مسئولین، انجام‌دادن عملیاتهای محدود و یادآوری عواقب فشارهای دشمن، مسئولان کشور و همه مملکت را به پشتیبانی از جنگ وادارد.
در این مدت برای جاانداختن موضوع، پیش اکثر مسئولین رفتیم، پیش آقای خوئینی ها، آقای موسوی اردبیلی، شورای نگهبان، آقای امامی کاشانی، نخست‌وزیر و آقای طاهری، هرکدام هم 3 الی 4 بار. خود آقا محسن خدمت آیت‌الله منتظری رفت، نزد نمایندگان مثبت مجلس (نظیر آقای بیات و...)، یک سری از ائمه جمعه (مشهد و تبریز و...)، نزد آقای مشکینی 2 الی 3 بار رفت که ایشان می‌گفت من وقت می‌گذارم، هرروز بیایید و برای من صحبت کنید، این حرف‌ها را ما این‌جوری نشنیده‌ایم، تابه‌حال نگفته‌اند برای ما و...
این تلاش‌ها بی‌نتیجه نبود، بعد از یک ماه موضع آقای هاشمی تغییر کرد. آمدند گفتند شما چه می‌خواهید؟ آقا محسن هم خوشحال شد. آقای هاشمی گفت... ما دوباره امیدمان به شماست، شما باید حرکت کنید و...»(2)
بههرحال، فعالیت قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در جنوب با سه محور کاری: اجرای عملیات محدود، زمینه‌سازی برای اجرای عملیات فاو و گسترش سازمان رزم شروع شد و فرمانده کل سپاه - همان‌گونه‌که گفته شد - فعالیت های توضیحی و تشریحی را به‌شدت پیگیری می‌کرد. وی با این اعتقاد که بن‌بست جنگ فقط با حضور فعال همه افراد جامعه در هر سطحی، شکسته خواهد شد، می‌کوشید به هر نحوی این امر را رواج دهد و مردم و مسئولان را بهطور فعال به عرصه جنگ بیاورد.(3)
1
در بخش دوم جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران، درباره چگونگی تقسیم یا واگذاری مناطق عملیاتی و طراحی عملیات گسترده در منطقه فاو و عملیات محدود در مناطق دیگر، بحث‌هایی انجام شد اما باتوجه‌به تردید در موفقیت اجرای عملیات در فاو، نتیجه‌ای قطعی از این مباحث حاصل نشد.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نیروی زمینی سپاه در یادداشت‌های خود از این جلسه چنین نوشته است: ابتدا مقرر شد دو قرارگاه تاکتیکی (یک قرارگاه پدافندی در جبهه میانی و یک قرارگاه پدافندی در جبهه شمال‌غرب) تشکیل شود و هر زمان و در هر نقطه که عملیات انجام شد، این دو قرارگاه با نامهای کربلای1 و کربلای2 وارد عمل شوند و خط حد آنها نیز درحال‌حاضر در جبهه جنوب باشد. همچنین پیشنهاد شد که یگان‌های قرارگاه نوح زیر امر قرارگاه کربلای2 درآیند. اما این مباحث به نتیجه‌ای قطعی و نهایی نرسید؛ چراکه موضوع جلسه تغییر کرده و مانند جلسات گذشته، مخالفت با طرح عملیاتی فدک (در منطقه فاو) و تردید در موفقیت آن، بر بحث‌ها حاکم شد.
دراین‌باره رحیم صفوی گفت: ما یا روی عملیات فدک کار می‌کنیم، یا عملیات محدود را پیگیری می‌کنیم. این پیشنهاد نیز که اجرای عملیات در فاو را به‌عهده برادر محسن (رضایی؛ که در این جلسه حضور نداشت) بگذاریم نیز درست نیست؛ چون دو ستاد، دو پشتیبانی و... می‌خواهد.
غلامعلی رشید نیز دراین‌باره گفت: برادر محسن پیشنهاد دادند یا خودتان روی عملیات فدک [فاو] و عملیات محدود کار کنید، یا من طرح فدک را اجرا می‌کنم و شما دنبال عملیات محدود بروید، یا اینکه شما روی فدک کار کنید و من روی عملیات محدود کار کنم.
برادر رشید در ادامه گفت: باید هر سه پیشنهاد را رد کنیم.
جلسه با بحث دراین‌باره ادامه یافت. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نتیجه بحث‌های این جلسه را چنین بیان می‌کند: «همه برادران با صحبت‌های برادر رشید موافق هستند و قصد دارند روی پیشنهاد خود مبنی‌بر انجام‌ندادن عملیات فدک (منطقه فاو) بایستند و تنها برادر رحیم صفوی گهگاه روی "توکل بر خدا" تأکید می‌کند و امیدوار است که اگر به انجام‌دادن این عملیات مجبور شوند، خدا کمک کند و موفق شوند. بعضی از برادران همچون عزیز جعفری نیز معتقدند که تنها به امر حضرت امام و آن هم به‌شرط اینکه مسائل را شخصاً به ایشان منتقل کنند، اجرای این عملیات را خواهند پذیرفت. بدین‌ترتیب اتخاذ تصمیم قطعی درمورد قرارگاهها نیز به بعد از تصمیم‌گیری نهایی درمورد عملیات در منطقه فاو موکول شد.»(1)
1
مسائل و موضوعات اساسی جنگ که در چند روز اخیر در جلسات فرماندهان سپاه مطرح شده است را غلامعلی رشید (مسئول معاونت عملیات سپاه) در دفتر یادداشت‌های خود جمع‌بندی کرده است. راوی مرکز مطالعات در قرارگاه مرکزی سپاه، با اجازه وی این یادداشت‌ها را در دفتر ثبت وقایع جنگ رونویسی کرده است که به خلاصه آن اشاره می‌شود:
1) 6. سند شماره 1103/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ، راوی قرارگاه خاتم (داوود رنجبر)، 18/8/1364، صص17 - 7.
هدف از تشکیل این جلسات پیشنهاد طرحی جامع برای ادامه نبرد (شرایط نبرد) است.
دو تفکر در جنگ حاکم است: الف) تفکر امام که اعلام استراتژی جنگ درازمدت بود (اگر این جنگ بیست سال هم طول بکشد ما ایستاده‌ایم.)
ب) تفکر مسئولانی که استراتژی جنگ کوتاه‌مدت را اعلام می‌کردند.
ما نباید تسلیم تفکر دوم باشیم. ما نمی‌توانیم برنامه شش‌ماهه برای جنگ داشته باشیم. در شرایط کنونی ما قادر نیستیم دست به عملیات بزرگ بزنیم. در بحث شرایط ادامه نبرد، نکته مهم افزایش توان رزمی از 100 گردان به 300 گردان و 600 گردان است.
گفته شد چنانچه 300 گردان داشته باشیم طی هفت سال نبرد قادریم بصره و سلیمانیه را تأمین کنیم.
مسئولان هنوز فکر می‌کنند که ما قادریم فتح‌المبین و بیت‌المقدس بسازیم، ولی...
دلیل پیشنهاد عملیات در منطقه فاو، ایجاد زمینه فکری مناسب بود تا بحث‌های خردادماه که فراموش شده بود، یادآوری شود.
نتیجه اینکه ما در جنوب، به دلایلی که در خردادماه بیان می‌شد و دلایلی که فرمانده سپاه ذکر می‌کرد و تاکنون نیز چیزی عوض نشده، قادر به اجرای عملیات بزرگ نیستیم. نیمه دوم امسال را به اجرای عملیات محدود بپردازیم؛ و چنانچه توانایی داشتیم، در نیمه دوم سال 1365 به اجرای عملیات بزرگ در جنوب اقدام کنیم.(1)
تصویر
فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی امروز نامهای خطاب به فرماندهی نیروی زمینی ارتش صادر کرد. در این نامه آمده است: «عطف به امریه مورخ 25/6/64 فرماندهی کل قرارگاه خاتمالانبیا(ص) جناب آقای هاشمی رفسنجانی، مستدعی است دستور فرمایید یگان‌های تابعه نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی خط احد را تحویل گیرند. بدیهی است سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌دلیل نیاز مبرم به یگان مستقر در آنجا، روز 25/8/64 خط احد را ترک خواهد نمود و دراین‌رابطه هیچ‌گونه مسئولیتی را متقبل نمی‌گردد. درضمن رونوشت نامه مذکور جهت رئیس مجلس شورای اسلامی آقای هاشمی رفسنجانی و نیروی زمینی سپاه ارسال شد.»(2)
1
حکومت عراق به‌موجب یک فرمان اضطراری، همه افسران بازنشسته ارتش عراق را به خدمت فراخواند. در همین حال سودان به حضور ارتشیان این کشور در جنگ عراق با ایران اعتراف کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی که خبر احضار افسران عراقی را گزارش کرده، در ادامه آورده است:
«تصمیم به احضار افسران بازنشسته عراقی به‌دنبال بروز نشانه‌های تمرد و فرار افسران جوان ارتش عراق از خدمت اتخاذ شده است. بنا بر گزارش‌های رسیده، این تصمیم در نشست اخیر شورای به‌اصطلاح فرماندهی انقلاب عراق و به‌دنبال شکست‌های مکرر فرماندهان جوان ارتش عراق در عملیات اخیر رزمندگان اسلام اتخاذ گردیده است.»(1)از سوی دیگر، خبرگزاری کویت گزارش داد: «سرتیپ عثمان عبدالله وزیر دفاع سودان، برای اولین‌بار به حضور نیروهای ارتش سودان در کنار ارتش عراق در جنگ با انقلاب اسلامی ایران اعتراف کرد. وی گفت: روابط سودان با جمهوری اسلامی ایران در شرایطی بهبود خواهد یافت که مسئله اسرای سودانی در این کشور حل شود.»(2)
2
هدف قرارگرفتن یک نفتکش یونانی با یک موشک عراقی، سیاست همکاری شرکت‌های یونانی در حمل‌ونقل نفت ایران را تغییر نخواهد داد.
خبرگزاری فرانسه در گزارش امروز خود دراین‌باره اعلام کرد: «منابع دیپلماتیک یونانی امروز در تهران اعلام کردند: نفتکش یونانی کاناریا روز سه‌شنبه (14/8/1364) در خلیج‌فارس مورد اصابت یک موشک اگزوسه عراقی قرار گرفته و شدت خسارات وارده به موتورخانه، تعمیر آن را بسیار غیرمحتمل ساخته است. به گفته این منابع، تمامی خدمه، کشتی را رها کرده و جهت انتقال به یونان، به‌سوی ساحل ایران هدایت شده‌اند. منابع دیپلماتیک یونانی افزودند: کاناریا توسط نیروی دریایی ایران - که همکاری خود را دریغ نداشت - به‌سوی [جزیره] سیری یدک شده است تا در آنجا مخازن آن از نفت خام تخلیه شود. منابع مذکور خاطرنشان کردند این حادثه که نه نخستین و نه آخرین خواهد بود، در سیاست دولت یونان درقبال حمل‌ونقل نفت خام توسط شرکت‌های یونانی در خلیج‌فارس و برای شرکت ملی نفت ایران تغییری نخواهد داد.»(3)
وزارت تجارت دریایی یونان نیز اعلام کرد که دولت یونان اقدامات لازم را برای تضمین سلامتی ملوانان نفتکش یونانی کاناریا انجام خواهد داد. همچنین سخنگوی شرکت بوئناماریه گفت که نفتکش کاناریا پس از تخلیه محموله خود در جزیره سیری آزاد خواهد بود.(4)
1
رادیو صوت‌الجماهیر عراق ادعا کرد که یک ناو جنگی فرانسه مانع تعرض ایران به یک کشتی فرانسوی شده است. این رادیو گفت: «ماه گذشته یک کشتی جنگی فرانسوی مانع موردتعرض قرارگرفتن یک کشتی فرانسوی در آبهای خلیج عربی [فارس] توسط یک قایق ایرانی شد. این موضوع را منابع باربری دریایی در دوبی روز شنبه [18 آبان 1364] فاش ساختند. سفیر فرانسه در امارات نیز در تفسیر این حادثه گفت: "فرانسه مصمم است به این قبیل رفتارهای ایران که در مدت اخیر تکرار شده است پایان دهد". سفیر فرانسه همچنین گفت: "کشتی‌ای که 109/21 تن وزن داشت در سر راه خود به بحرین، در روز دوازدهم اکتبر (20 مهر) گذشته موردتعرض قایق ایرانی در خارج از تنگه هرمز قرار گرفت.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام خبر مذکور، افزود: بخش فارسی رادیو رژیم صهیونیستی نیز خبر مشابهی با خبر مذکور پخش کرد.(1)
2
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس درصدد ایجاد پوشش هوایی برای حمایت از تردد کشتی‌ها به بندرهای کشورهای عربی حوزه خلیج فارس هستند. روزنامه القبس چاپ کویت ضمن اعلام این مطلب در شماره امروز خود، نوشته است: «یک خط سیر دریایی به نام "خط فهد" برای حرکت نفتکش‌های حامل نفت ارسالی به اروپا و کشتی‌های حامل کالا به مقصد بنادر کشورهای شورای همکاری، تحت حراست هلیکوپترهای نظامی، اختصاص داده شده است. براساس این طرح، هلیکوپترهای نظامی در سواحل کشورهای شورا مستقر خواهند شد و از آنجا خط سیر کشتی‌ها را کنترل خواهند کرد. برپایه این گزارش هریک از کشورهای شورا به‌هنگام عبور کشتی‌ها دربرابر سواحل خود متناوباً اقدام به اجرای این طرح خواهند نمود. تلاش برای راه‌اندازی این طرح به‌دنبال ناتوانی شرکت‌های کشتیرانی کشورهای شورا در جلوگیری از اقدام ایران در توقیف و بازرسی کشتی‌های متعلق به آنان انجام گرفته است. شرکت‌های کشتیرانی تجاری کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس اعلام کرده‌اند که توقف کشتی‌های بازرگانی متعلق به کشورهای حمل‌ونقل دریایی عرب، زیان‌هایی به عملیات حمل‌ونقل این شرکت‌ها وارد کرده و درمقابل سبب شده مشتریان اصلی متمایل به شرکت‌های حمل‌ونقل غربی شوند.»(2)
3
دیپلمات‌ها پیش‌بینی کردند که عملیات آتی ایران در منطقه هورالهویزه اجرا خواهد شد. رادیو امریکا امروز دراین‌باره گفت: «به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، عراق باتوجه‌به گزارش‌هایی که حکایت از آن دارد که ایران ممکن است در جبهه‌های جنوبی به حملات گسترده‌ای متوسل شود، حملات هوایی
و زمینی خود را علیه ایران شدت بخشیده است. به نوشته نیویورک تایمز، دیپلمات‌های خارجی در بغداد و تهران معتقدند ایران خود را برای یک حمله تهاجمی عمده در باتلاق‌های هویزه آماده می‌کند. به گفته دیپلمات‌های مقیم تهران، خریدهای تسلیحاتی اخیر ایران و اعزام پی‌درپی بسیجی‌ها به جبهه، گویای آماده‌شدن ایران برای یک حمله بزرگ و یا دست‌کم تهدید توسل به یک حمله بزرگ است.»(1)
1
گروههای ضدانقلاب در ادامه همکاری خود با حکومت عراق، همچنان می‌کوشند تا با درگیر نگه‌داشتن نیروهای ایران در مناطق داخلی شمال‌غرب از توان جمهوری اسلامی بکاهند.
امروز تیمی از گردان عملیات شهری مهاباد با 3 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که از عراق آمده بودند، درگیر شدند. در این درگیری هر 3 عنصر مجاهدین خلق کشته شدند و جنازه آنها به اداره اطلاعات تحویل داده شد. از نیروهای خودی نیز یک تن به شهادت رسید.
در درگیری نیروهای اسلام و ضدانقلابیون در ارتفاعات اطراف سنندج، 6 تن از افراد ضدانقلاب کشته شدند. از نیروهای خودی نیز یک تن شهید شد و 4 تن مجروح شدند.
در درگیری نیروهای خودی با عناصر گروه کومهله در ارتفاعات اطراف سنندج، 2 تن از افراد این گروه کشته و 4 تن زخمی شدند. در این درگیری یک سرباز بومی که یک آر.پی.جی7 به‌همراه داشت، به اسارت افراد ضدانقلاب درآمد.(2)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گزارشی اعلام کرد: 2 تن از نیروهای خودی در روستاهای اطراف مهاباد در درگیری با افراد ضدانقلاب بهطور سطحی مجروح شدند.
یکی از تروریست‌هایی که اخیراً در شهر مهاباد چند ترور انجام داده بود، خود را تسلیم نیروهای اسلام کرد.(3)
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی گزارش داد: وانتی حامل 5 سرنشین که از محور مهاباد - سردشت عبور می‌کرد، در نزدیکی پل حمزه‌آباد با گشت ثارالله مهاباد درگیر شد. در این درگیری یکی از نیروهای این گشت شهید و یکی دیگر مجروح شد. هنگام درگیری نیروهای ژاندارمری به محل رسیدند و با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که در این درگیری 3 نفر از منافقین کشته و 2 نفر دیگر که زخمی بودند دستگیر شدند.(4)
در منطقه سردشت براثر برخورد یک خودرو تویوتا در محور فرعی پایگاه بنی‌خلف با مینی که افراد ضدانقلاب کار گذاشته بودند و انفجار آن، 3 تن از سرنشینان خودرو شهید و 4 تن دیگر مجروح شدند. همچنین در برخورد یک آمبولانس متعلق به نیروهای خودی با مین و انفجار آن، یک تن شهید شد و 2 تن زخمی شدند.(5)
روابط عمومی فرماندهی کل سپاه گزارش داد: 7 تن از اعضای بسیج سپاه که در خاک عراق در اسارت گروه کومهله بودند، امروز قصد فرار داشتند که به‌دست افراد این گروه تیرباران شدند.(6)
1) 15. مأخذ 11، ص5، بخش فارسی رادیو امریکا، 18/8/1364.
2) 16. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 70، 28/8/1364، ص22.
3) 17. سند شماره 119739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش خبری، از فرماندهی قرارگاه حمزه به فرماندهی کل سپاه، 20/8/1364.
4) 18. سند شماره 23057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 34، 25/8/1364، ص8.
5) 19. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص23.
6) 20. سند شماره 226784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز، روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 78، 27/8/1364، ص4.
در ادامه درگیری دو گروه کومهله و دمکرات در اطراف روستای مرگه نقشینه (واقع در غرب سقز) 2 تن از عناصر کومهله و یکی از دمکرات‌ها کشته و 6 تن از دو طرف مجروح شدند.(1)
بمبی که امروز در میدان انقلاب ارومیه، جنب دادگستری کار گذاشته شده بود، با همت نیروهای مردمی کشف و با تلاش پرسنل شهربانی ارومیه، دقایقی قبل از انفجار، خنثی شد. این بمب در منطقه‌ای پر تردد و در ساک دستی کار گذاشته شده بود که درصورت انفجار خساراتی جبران‌ناپذیر به بار می‌آورد.(2)براساس گزارشی دیگر، شخصی ناشناس در تماس با تلفن‌خانه دادگستری ارومیه واقع در میدان انقلاب، از کارگذاشتن 3 بمب ده پوندی از نوع تی.ان.تی. با خرج خمیری در یک جعبه سیب - که در مجاورت یک کیوسک نگهبانی قرار داده شده بود - خبر داد.(3)
1
حجت‌الاسلام سیدمحمود هاشمی شاهرودی رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق که برای بازدید از محل‌های استقرار تیپ9 بدر و نیروهای بسیج مردمی تحت‌امر مجلس اعلا وارد اهواز شده است، امروز در مصاحبه‌ای با خبرنگاران، درباره ابعاد نظامی - سیاسی عملیات عاشورای4 - که اوایل آبان‌ماه انجام شد -، تأثیر آن بر ارتش عراق، اوضاع اقتصادی و امنیتی حکومت عراق، عوامل مؤثر در تغییر مواضع کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در جنگ و نقش مجلس اعلا اظهارنظر کرد.
تصویر
روزنامه اطلاعات در گزارشی درباره این مصاحبه نوشته است: آقای هاشمی ابتدا به نتایج اجرای عملیات عاشورا در شمال هورالهویزه با همت مجاهدین مسلمان عراقی و نیروهای بسیج مردمی - که به آزادی 50 کیلومتر مربع از منطقه استراتژیک شمال هورالهویزه انجامید - اشاره کرد و گفت: «مجاهدین مسلمان عراقی در مدت کوتاهی در این عملیات، بر نیروهای عراقی غلبه کردند و بخش‌های وسیعی از آبراه ام‌النعاج و حدود هفتاد پاسگاه و مواضع استراتژیکی نظامی مهم را آزاد ساختند و با پاک‌سازی دریاچه ام‌النعاج بر انتهای این دریاچه که ازنظر نظامی اهمیت زیادی دارد، مسلط شدند و بر قسمت غربی هورالهویزه که به خشکی نزدیک می‌شود، اشراف پیدا کردند.»
وی درباره نتایج سیاسی عملیات گفت که مجاهدین عراقی در این عملیات ثابت کردند با ایمانی قوی و عزمی راسخ، تصمیم به آزادی کشور خود دارند.
رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق درباره آثار روحی و عاطفی عملیات بر ارتش عراق گفت: «سرباز عراقی که به‌اجبار صدام صهیونیست به جبهه فرستاده شده، امروز دریافته است با کسانی می‌جنگد که از مهاجرین عراقی هم‌کیش و هم‌وطن او هستند و آنهایی که اندک ایمان اسلامی دارند، با این جنگ تحمیلی موافق نیستند. امروز سرباز عراقی دریافته آنچه که صدام در اوایل جنگ اعلام کرده که این جنگ، جنگ عرب و فارس است، دروغ، نیرنگ و شعار فریبنده‌ای بیش نبوده است.»
آقای هاشمی ضمن محکوم‌کردن دولت‌هایی که به این حکومت سفاک ازنظر اقتصادی و نظامی کمک می‌کنند، افزود: دولت‌هایی که با حکومت عراق همکاری می‌کنند، از خاطر ملت عراق فراموش نخواهند شد و ملت عراق همکاری این کشورها را نوعی مشارکت و دشمنی با ملت عراق می‌داند.
وی گفت: آن قدر این حکومت به مردم عراق ظلم کرده که اخیراً بعضی از رسته‌های ارتش به این رفتارها اعتراض کردند و عده‌ای از افسران تصفیه شدند.
رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در پایان با اشاره به موضع این مجلس دربرابر تغییر موضع دولت‌های عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در جنگ تحمیلی گفت: باوجود توانایی‌های ایران در مقابله با کشورهایی که با صدام همکاری می‌کنند، جمهوری اسلامی به مقابله شدید با آنها نپرداخت و این رفتار اسلامی در همه زمینه‌ها با کشورهای حوزه خلیج‌فارس سبب شد دول عضو شورای همکاری خلیج‌فارس که ابتدا صدام را یاری کرده بودند، تغییر موضع دهند. بنابراین، مجلس اعلا از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس انتظار دارد کمک‌های خود را به این حکومت قطع کنند و این تغییر موضع صادقانه و خالصانه باشد و جنبه شعاری نداشته باشد و امیدواریم نیت خیر آنها در عمل بیشتر آشکار شود.(1)
1
حملات هوایی عراق به تأسیسات و پایانه‌های نفتی ایران ازجمله خارک که با هدف قطع درآمدهای نفتی و ایجاد بحران اقتصادی انجام می‌شود، ایران را به چاره‌اندیشی بیشتر واداشته است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از اهواز اعلام کرد: «کار احداث یک خط لوله نفت برای انتقال نفت از گچساران به بندر کنگان در بوشهر آغاز شد. احتمالاً بندر کنگان که به اسکله‌های شناور مجهز شده، جایگزین خارک شود. حدود 15 کیلومتر از این خط لوله را جهاد سازندگی خوزستان، بوشهر و فارس احداث کرده‌اند و به‌رغم کوهستانی‌بودن منطقه، کار نصب لوله نفت به‌سرعت ادامه دارد.»(2)
هفته‌نامه مید نیز باتوجه‌به سرعت‌عمل ایران در احداث دو خط لوله موازی نفت از میدان‌های نفتی جنوب کشور به جزیره لاوان نوشته است: «تعدادی از شرکت‌های مهندسی خط لوله اروپایی و ژاپنی برای احداث این خط لوله - که طول آن 400 کیلومتر و هزینه آن 500 میلیون دلار برآورد شده است - در مناقصه شرکت کرده‌اند.» به نوشته مید، چنانچه دولت ایران با این پروژه موافقت کند، اجرای آن حدود یک سال طول خواهد کشید، اما این امر به مقدار زیادی به تصمیمات سیاسی در تهران بستگی
دارد. به نوشته این هفته‌نامه، حملات موفق عراق علیه خارک، دولت تهران را تکان داده است. مید افزود: «تاکنون چندین شرکت خارجی ازجمله چهار شرکت ژاپنی، یک شرکت آلمان‌غربی و یک شرکت ایتالیایی برای فروش لوله پیشنهاد داده‌اند، اما به نظر می‌آید که شرکت‌های فرانسوی و انگلیسی در مناقصه شرکت نکرده باشند. ارزش لوله‌ها 350 میلیون دلار و هزینه اتصال و اجرای طرح به‌اضافه یک تلمبه‌خانه و جایگاه صدور، 150 میلیون دلار برآورد شده است.»(1)
1
درپی سفر روز گذشته وزیر نفت عراق به عربستان، امروز وزیران نفت دو کشور درمورد اجرایی‌شدن مرحله دوم انتقال نفت عراق از خاک عربستان به توافق رسیدند. به گزارش خبرگزاری عراق از بغداد، احمد قاسم تقی وزیر نفت عراق، گفت: «به زودی میزان صدور نفت عراق ازطریق خط لوله عربستان به یک میلیون و 600 هزار بشکه در روز افزایش خواهد یافت. عراق هم‌اکنون روزانه نیم میلیون بشکه نفت از این خط لوله صادر می‌کند. وزیر نفت عراق گفت که با همتای سعودی خود [احمد زکی یمانی]، برای اجرای مرحله دوم انتقال نفت خام عراق از عربستان سعودی به توافق رسیده است.»(2)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، اولین بخش از این لوله نفتی که در سپتامبر گذشته آماده شده است، می‌تواند روزانه 500 هزار بشکه نفت را صادر کند. این خط لوله که از عربستان به‌سوی بندر ینبع در دریای سرخ کشیده شده را یک کنسرسیوم فرانسوی - ایتالیایی احداث کرده است. در دومین مرحله این پروژه احداث یک لوله نفتی به طول 960 کیلومتر، به‌موازات خط لوله نفتی سعودی پیش‌بینی شده است که به نفت خام عراق اختصاص خواهد یافت.(3)
خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «ظرفیت خط لوله دومِ انتقال نفت از خاک عربستان 6/1 میلیون بشکه در روز است که هزینه آن دو میلیارد دلار برآورد شده است.»(4)رادیو اسرائیل زمان بهره‌برداری از خط لوله دوم را دو سال دیگر اعلام کرد.(5)
2
هفته‌نامه اکونومیست چاپ لندن، ازجمله دلایل شکست عراق در بمباران تأسیسات نفتی ایران را ناتمام گذاشتن این حملات دانست. اکونومیست نوشته است: «در ماه‌های اوت و سپتامبر گذشته (مرداد و شهریور 1364)، هنگامی‌که عراق بمباران تأسیسات نفتی خارک را آغاز کرد، بسیاری از ناظران خاورمیانه مژده دادند که جنگ ایران و عراق به پایان خود نزدیک می‌شود. چنین به نظر می‌آید که عراقی‌ها بالاخره توانسته‌اند به این شریان حیاتی ایران آسیب جدی برسانند، زیرا اگر ایران درآمد نفت را از دست بدهد، قادر به ادامه جنگ نخواهد بود. ولی علی‌رغم ضربات پی‌درپی عراق، میانگین صادرات نفت ایران در یک ماه گذشته روزانه یک میلیون و 700 هزار بشکه بوده که حتی کمی از تولیدات ایران پیش از بمباران‌های خارک بیشتر است.»(6)
اکونومیست در ادامه نوشته است: «علت اصلی شکست عراقی‌ها این است که آنان قادر
1) 26. مأخذ 11، ص18، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1364.
2) 27. مأخذ 13، ص27، بغداد - خبرگزاری عراق، 19/8/1364.
3) 28. روزنامه کیهان، 19/8/1364 ص20.
4) 29. روزنامه جمهوری اسلامی، 22/8/1364، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه، ص11.
5) 30. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/8/1364، ص8، رادیو اسرائیل، 19/8/1364.
6) 31. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 19/8/1364، ص6، رادیو اسرائیل 18/8/1364.
نیستند حمله‌ای را که آغاز می‌کنند، تداوم بخشند. حمله به خارک نیز همانند سایر فعالیت‌های جنگی گذشته آنهاست. آنها شیوه‌ای را آغاز می‌کنند که در ابتدا بسیار مؤثر می‌نماید، ولی آن را تا کسب نتیجه نهایی پیگیری نمی‌کنند. ایرانی‌ها در جریان بمباران خارک آسیب دیدند، ولی این ضربه چنان شدید نبود که حکومت اسلامی را به پای میز مذاکره بکشاند. شاید عربستان سعودی و کویت بر عراق فشار آورده و آن کشور را از یک جنگ همه‌جانبه بر حذر داشتند تا مبادا ایران علیه تأسیسات نفتی آنها به اقدامات انتقام‌جویانه دست بزند.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «بازرگانان نفتی ژاپنی گفته‌اند به‌رغم حملاتی که علیه جزیره خارک انجام شده است، صادرات نفت ایران در ماه اکتبر به میزان قابل‌توجهی افزایش داشته است. از سوی دیگر مقام‌های صنعت نفت در خلیج‌فارس گفتند حملات عراق به جزیره خارک در صادرات نفت ایران مؤثر نبوده است.»(2)
1
پس از اینکه در اجلاس اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس، سران این شورا منافع خود را در کاهش دشمنی با ایران احساس کردند و از مواضع ستیزه‌جویانه خود کاستند، امروز اولین تحرکات دیپلماتیک بین اعضای این شورا و ایران درجهت تلطیف روابط گذشته انجام شد. روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «کاردار سفارت عربستان سعودی در تهران امروز با دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه کشورمان، ملاقات کرد. در این دیدار کاردار سفارت عربستان، پیام سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان، درباره روابط دو کشور را تسلیم دکتر ولایتی کرد.»(3)
همچنین یوسف بن علوی وزیر مشاور در امور خارجه عمان، امروز با جانشین کاردار جمهوری اسلامی ایران در این کشور ملاقات کرد. وی درباره اجلاس اخیر سران شورای همکاری خلیج‌فارس گفت: «علت دیدار امروز ما برای این است که نتیجه جلسات ششمین کنفرانس سران درمورد خلیج [فارس] و دیدگاه این کشورها را درباره جنگ ایران و عراق به اطلاع برسانم... پادشاهان و سران، مسائل همه‌جانبه منطقه و روابط دوجانبه و بهطور عموم جنگ ایران و عراق را موردبررسی قرار داده‌اند و به‌عنوان اینکه عمان ریاست این دوره شورا را به‌عهده دارد، ما مأموریت یافته‌ایم که ازنظرهای عراق و ایران و بهطور عموم ازنظرهای دولت ایران در تهران آگاه شویم.»
وی افزود: «درمورد مناسبات دوجانبه بین کشورهای شورای همکاری و ایران، تمامی رهبران این شورا تمایل دارند که این روابط گسترش یابد و وزیران این شورا در نیویورک با آقای دکتر علی‌اکبر ولایتی دیدار داشته‌اند که این دیدارها آثار خوبی را در بر داشته است.»
بن علوی همچنین گفت: «ما درمورد جنگ در مرحله کنونی نظرهای مشخص نداریم و ازنظر اعلام‌شده ایران آگاهیم و از تلاش‌هایی که برای پایان‌دادن به این جنگ به عمل می‌آید، ازجمله تلاش‌های ژاپن، دبیرکل سازمان ملل و شورای امنیت و غیره مطلع هستیم، ولی از نظرهای حقیقی ایران مخصوصاً دیدگاه اخیر آن اطلاعی دراختیار نداریم. باتوجه‌به این مسئله
این شورا ما را مأمور کرد تا از نظرهای ایران اطلاع حاصل کنیم.»
وزیر مشاور در امور خارجه عمان افزود: «احتمالاً من شخصاً به عراق خواهم رفت. گرچه از موضع عراق آگاهیم، ولی بهتر است تماس‌های مستقیم انجام شود تا کار مثبتی صورت گیرد.»
وی در ادامه گفت: «در جلسات سران مقرر شد که کشورهای عربی خلیج [فارس] این طرح را انجام دهند، زیرا طرفین [ایران و عراق] تمایل به خاتمه جنگ دارند.»
وی ادامه داد: «بعضی‌ها تصور می‌کنند که فقط عراق است که خواستار صلح می‌باشد، ولی ما اطمینان داریم که این خواسته ایران نیز می‌باشد، لذا می‌خواهیم کشف کنیم که آیا امکان دارد کاری ازطرف ما انجام گیرد و سران آن شورا مایل‌اند که ایران درها را دربرابر آنها نبندد و تصور نشود که از یک طرف حمایت می‌شود، بلکه ما می‌خواهیم به طرفین خدمت کنیم، لذا در مرحله کنونی طرح‌هایی نداریم، بلکه خواستار آشنایی با نظرها از نزدیک می‌باشیم. این مطلب را به مقامات در تهران بگویید و ما انتظار پاسخ داریم.»(1)
خبرگزاری آلمان نیز از مسقط گزارش داد: «روز شنبه 18 آبان 1364 بهطور موثق در مسقط اطلاع حاصل شد که یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجه عمان، دررابطه‌با تلاش جدید کشورهای عربی غیرمتخاصم خلیج‌فارس جهت فرونشاندن آتش جنگ ایران و عراق، روز یکشنبه از تهران دیدن خواهد کرد.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس «ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان، در سفر اخیر خود به خلیج‌فارس، در ابوظبی با رهبران امارات متحده عربی درباره یافتن راه‌حلی برای خاتمه جنگ عراق و ایران، اوضاع خاورمیانه و روابط دوجانبه پاکستان و امارات متحده عربی، به بحث و تبادل‌نظر پرداخت. ضیاءالحق اظهار امیدواری کرد که اجلاس سران امریکا و شوروی در هفته آینده در ژنو، به کاهش تشنجات در این قسمت از دنیا کمک کند.»(3)
1
مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس که پس از اجلاس اخیر این شورا اتخاذ شده است، باوجود بازتاب‌های گسترده در رسانه‌ها، با واکنش سرد عراق روبه رو شده است. به گزارش خبرگزاری یوگسلاوی: «تهران از چرخش شورای همکاری خلیج‌فارس درمورد جنگ ایران و عراق - که در نشست این هفته کشورهای عضو صورت گرفت - استقبال کرده است. این حداقل پایان موقت سرزنش‌های دیرپای ایران علیه شورا است که نه‌فقط طرف‌دار بغداد است، بلکه مستقیماً نیز با گسترش مداوم حمایت مالی و سیاسی از عراق تداوم جنگ را ترغیب می‌کند.
گفتوگوهای رهبران عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر، بحرین و عمان در مسقط، تلاشی برای بهبود روابط ازسوی این کشورها با جمهوری اسلامی تلقی می‌شود. دیدار آینده وزیر امور خارجه ایران از ریاض، سفر ماه گذشته معاون وی به کشورهای عرب خلیج [فارس]، همچنین دیدار شاهزاده فیصل از تهران در بهار گذشته، شاهد این ادعا است.
تهران بدون تردید انتظار دارد ایجاد روابط حسنه ایران و اعراب در روند جنگ پنج‌ساله خلیج [فارس] اثر داشته باشد. مقامات رسمی ایران بههرحال تأکید دارند که تردیدی درمورد هرگونه چرخش عمده در موازنه قدرت منطقه‌ای وجود ندارد. تفسیرها در مطبوعات ایران بر این مدعی است که هرچه مواضع شورا درقبال جنگ خلیج‌فارس عینیت بیشتری داشته باشد، مهمتر است و این درصورتی است که اقدامات لازم را درپی داشته باشد. منابع در تهران در همین چارچوب، پایان‌دادن به کمک‌های مالی عربستان سعودی و کویت به عراق را ذکر می‌کنند. تهران ادعا می‌کند این کمک‌ها تاکنون بالغ‌بر 50 میلیارد دلار بوده است.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، با این ارزیابی که تا مادامی که عراق از حمایت کامل قدرت‌های بزرگ برخوردار است، اثر واقعی آن نمی‌تواند کاملاً محسوس باشد، درباره محدودیت‌های این چرخش در شش کشور شورای همکاری خلیج [فارس] هشدار داد.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «رادیو صوت‌الجماهیر بلندگوی برون مرزی عراق به زبان عربی، در طول برگزاری و از زمان خاتمه اجلاس سران کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، هیچ‌گونه واکنشی درقبال این اجلاس و نتایج آن از خود بروز نداده است.»(2)
1
مواضع خصمانه مطبوعات، مقامات و دولت کویت، بی‌توجه به بیانیه اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس ادامه دارد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت گزارش داد: «مطبوعات امروز کویت مقاله‌ای به قلم سفیر سابق این کشور در مراکش را به چاپ رساندند که در آن ضمن حمله به ایران، آمده است: "ایران هنوز جزایر عربی و عربستان [خوزستان] را در چنگ دارد." نویسنده در این مقاله، جنگ ایران و عراق را جنگی میان اعراب و فارس خوانده و افزوده است: "یک تحرک عربی مشترک باید غائله ایران را خاموش کند." نویسنده مقاله همچنین ایران را در کنار رژیم صهیونیستی قرار داده و افزوده است: " فاجعه جنگ میان اعراب و فارس‌ها کمتر از فاجعه جنگ اعراب با اسرائیل نیست."»(3)
همچنین برخی از نمایندگان وابسته به حکومت عراق در مجلس کویت، از بیانیه شورای همکاری خلیج‌فارس انتقاد کردند. ازجمله به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «یک نماینده وابسته به رژیم عراق طی نطقی با حمله به بیانیه پایانی اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس، از این بیانیه به‌دلیل هم‌ردیف قراردادن ایران و عراق و دعوت دو کشور به افزایش تلاش‌های صلح اظهار نارضایتی کرد. این نماینده گفت: "بیانیه شورای همکاری نباید در اتخاذ موضع سیاسی میان ایران و عراق مساوات برقرار نماید و دو کشور را دوست بخواند، زیرا ایران از توقف جنگ خودداری می‌کند." جاسم القطامی نماینده مجلس کویت در نطق دیروز خود در پارلمان کویت از از دولت این کشور خواست به‌علت موضع اخیر کشورهای شورا درقبال جنگ ایران و عراق دنباله‌رو شورای همکاری نباشد. وی افزود: ما هم‌اکنون در مرحله عقب‌نشینی به سر می‌بریم و کویت باید رهبری شورای همکاری را در دست گیرد.»(4)
از سوی دیگر، در ادامه اقدامات خصمانه دولت کویت علیه جمهوری اسلامی، امروز 75 کارگر ایرانی دیگر پس از 3 تا 15 روز بازداشت در زندان‌های کویت و ضبط اموالشان، از آن کشور اخراج شدند. این افراد پس از ورود به ایران در اردوگاه رانده‌شدگان از کویت، واقع در بوشهر اسکان یافتند.»(1)
1
کاردار سفارت لیبی در تهران امروز در دیدار با دکتر ولایتی وزیر امور خارجه، پیام کتبی دکتر عبدالسلام التریکی دبیر کمیته مردمی روابط خارجی لیبی را تسلیم وی کرد. در این دیدار درباره روابط ایران و لیبی، همکاری و همگامی دو کشور علیه توطئه‌های امپریالیسم امریکا و همچنین اجلاس سه‌جانبه جمهوری اسلامی ایران، لیبی و سوریه که به زودی در طرابلس برگزار خواهد شد، بحث و تبادل‌نظر شد. براساس گزارش روابط عمومی وزارت امور خارجه ایران، در پیام دکتر عبدالسلام التریکی از حمایت‌های مقامات جمهوری اسلامی از لیبی دربرابر توطئه‌های امریکا تشکر و قدردانی شده است.»(2)
2
مرکز مطالعات استراتژیک لندن از وضعیت نظامی و اقتصادی ایران و عراق گزارشی تهیه کرده است که امروز در رادیو اسرائیل انعکاس یافت. گزارش سالانه این مرکز به قدرت نظامی کشورهای گوناگون جهان اختصاص دارد. در فصل مربوط به جنگ ایران و عراق آمده است: «اگرچه ازنظر نظامی ایران قادر نیست عراق را از پای درآورد، ولی در جنگ اقتصادی از موقعیت برتری برخوردار می‌باشد. درحالی‌که ذخیره مالی عراق به ته رسیده و بدهی‌های خارجی آن کشور به مبالغ کلانی بالغ می‌شود، بهای نفت نیز در جهان دائماً درحال تنزل است و لوله‌های نفت تازه عراق که در خاک عربستان سعودی احداث شده، قادر نیست درآمد موردنیاز عراق را تأمین کند. بنا بر این گزارش، بدهی‌های خارجی عراق به 45 میلیارد بالغ می‌شود، ولی ایران توانسته است حتی بی‌آنکه یک دلار از کشورهای خارجی وام بگیرد هزینه جنگ را تأمین کند. تنها امید عراق آن بود که ازطریق درهم‌کوبیدن تأسیسات غیرنظامی، کارخانه‌های صنعتی و نواحی مسکونی ایران بتواند حکومت اسلامی را به آغاز مذاکرات صلح وادار سازد و یا به‌موازات ایجاد نارضایتی در ایران، پایه‌های رژیم آیت‌الله خمینی را متزلزل کند، ولی این هدف تأمین نشده است.»(3)
3
در گزارشی که انستیتو مطالعات استراتژیک دانشکده جنگ امریکا برای مجلس نمایندگان این کشور تهیه کرده، جنگ ایران و عراق یکی از بزرگ‌ترین جنگ‌های بعد از جنگ جهانی دوم به شمار رفته و دولت عراق آغازگر این جنگ معرفی شده است.
در گزارش واحد مرکزی خبر دراین‌باره آمده است: «ویلیام اولسون نویسنده این گزارش خاطرنشان می‌سازد که اختلاف مرزی، روابط ایران و عراق را سال‌ها تیره کرده بود تا اینکه با
پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، عراق زمان را برای یک اقدام نظامی سریع در خاک آن کشور مناسب پنداشت. از سوی دیگر، نگرانی عراق از گسترش انقلاب اسلامی این رژیم را در توسل به‌زور علیه ایران بیشتر ترغیب می‌کرد. نویسندۀ این گزارش روند جنگ را به دو دوره زمانی تقسیم کرده است: دوره اول با حمله عراق در سپتامبر 1980 [شهریور 1359] به ایران آغاز و تا ژوئن 1982 [خرداد 1361] ادامه یافته است و دوره دوم که از ژوئن 1982 آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. در دوره اول که عراق اراده ایران را در مقابله با هجوم دست‌کم گرفته بود، تنها نتوانست پیشرفتی نصیب خود کند، بلکه وضع از آنچه که بود بدتر و خطرناک‌تر شد. در دوره دوم، ایران حملات پیروزمندانه خود را آغاز کرد و توانست ارتش عراق را از خاک خود بیرون براند. این حملات برای ایران نهایت پیروزی را در بر داشت. نویسنده می‌افزاید: عراق در مقطع کنونی محورهای اقتصادی ایران را هدف قرار داده و قصد دارد ایران را وادار به قبول صلح کند، درحالی‌که دراین‌زمینه تاکنون موفقیتی به دست نیاورده و پایان جنگ را نیز نزدیک نساخته است. این گزارش می‌افزاید: از خصوصیات این جنگ این است که ابرقدرتها چه امریکا و چه شوروی نفوذ خود را در آن از دست داده‌اند و نمی‌توانند با اعمال فشار جنگ را به پایان برسانند و همین ضعف سبب شده که عده‌ای ازجمله ساکنان غرب خلیج‌فارس تصور کنند که جنگ را یکی از دو ابرقدرت شروع کرده و مایل به ادامه آن است، اما واقعیت این است که امریکا و شوروی هر دو خواستار پایان جنگ و تحمیل صلح به ایران هستند، اما کاری از دستشان برنمی‌آید. نویسنده سپس اوضاع داخلی و اقتصادی عراق را بررسی کرده و می‌نویسد: عراق توانسته است در سایه این جنگ مدعی شود که مدافع ناسیونالیسم عربی است، اما صلح و حل‌وفصل جنگ برای عراق به‌معنی بروز آشوب داخلی است، زیرا رژیم عراق در پایان چنین حل‌وفصلی باید به این سؤال مهم پاسخ دهد که چرا جنگ را آغاز کرد.»(1)
1
نشریه ساوت چاپ انگلستان، در مقاله‌ای تحلیلی درباره جنگ ایران و عراق با عنوان "اکنون مسئله اراده در بین است"، به موضوع‌هایی چون بی‌نتیجه‌بودن راه‌حل نظامی، تحرکات دیپلماتیک، نقش ابرقدرتها، روابط حسنه عراق با ابرقدرتها، اهمیت استراتژیک ایران، تهدید منافع امریکا به‌دلیل تحرکات دیپلماتیک شوروی در منطقه و... پرداخته است و در پایان نتیجه می‌گیرد که ایران احتمالاً درپی خروج از انزوای سیاسی و پذیرش راه‌حل‌های سیاسی در جنگ است. در این مقاله آمده است:
«ایران و عراق به همان اندازة زمان شروع جنگ در سال 1980 از یکدیگر فاصله دارند، هرچند که هر دو کشور طی دوازده ماه گذشته به اقداماتی سیاسی دست زده‌اند که ممکن است پایان کار را نزدیک‌تر سازد. تهران یک یادداشت واقع‌بینانه‌تر به شروط برقراری آتش‌بس و درنتیجه رسیدن به راه‌حلی ازطریق مذاکرات، افزوده است. بغداد هم امید خویش به یک راه‌حل نظامی را به‌کلی از
1) 45. مأخذ 10.
دست داده است. پرزیدنت صدام حسین در ماه اوت اظهار کرد: "عراق دیگر روی پیروزی نظامی حساب نمی‌کند... این جنگ اراده‌ها ازطریق سیاسی پایان خواهد یافت. در این جنگ هیچ کس پیروز نخواهد شد." این بدان معنی نیست که احساس خستگی از جنگ در بغداد وجود دارد. چه طارق عزیز اخیراً اظهار کرد:" درصورت لزوم ده سال دیگر هم خواهیم جنگید." دیپلمات‌های غربی این گفته را قبول دارند. یکی از این دیپلمات‌ها می‌گوید:" عراق ازلحاظ اقتصادی و روان‌شناختی دارد خود را برای یک جنگ درازمدت آماده می‌سازد."
جنگ در حالتی از زدوخوردهای پراکنده و ظاهراً بی‌نتیجه مرزی راکد مانده است، اما کارشناسان نظامی خارجی در بغداد می‌گویند اوضاع آرام‌آرام به نفع ایران درمی‌آید. یکی از این کارشناسان می‌گوید: "ایرانی‌ها درواقع کنترل باتلاق‌های جنوب را در دست دارند و اینک درحالی‌که به‌سوی اراضی خشک‌تر و نزدیک‌تر به دجله و شاهراه بصره - که درحال‌حاضر در تیررس توپخانه ایران قرار دارد - به پیش می‌روند، بر آن خواهند شد تا بر ارتفاعات استراتژیک تسلط یابند."
گزارش‌های رسیده در ماه سپتامبر حکایت از آن داشت که ایرانی‌ها در جبهه شمالی نیز پیشرفتهای مشابهی حاصل کرده‌اند. این وقایع شاید بیانگر علت روی‌آوردن عراق به حمله به مراکز اقتصادی باشد که در سال 1984 آغاز کرده است و طارق عزیز آن را یک رشته حملات تدافعی به پایانه نفتی جزیره خارک می‌خواند. وی با نشان‌دادن اینکه حساس‌ترین و درعین‌حال خوب حفاظت شده‌ترین هدف‌های ایرانی‌ها همچنان آسیب‌پذیر می‌باشد، می‌گوید: "این حملات در برقراری صلح مؤثر واقع خواهد شد"...
منابع صنعتی می‌گویند که ایرانی‌ها نسبت به تعمیر و مرمت این پایانه سرعت‌عمل به خرج داده‌اند و درعین‌حال از پایانه‌های دیگر نیز برای صدور نفت استفاده کرده‌اند. این حملات نگرانی‌های کویت و عربستان سعودی، یعنی امدادگران مالی عراق را سبب شده است. ایرانی‌ها بار دیگر تهدید کرده‌اند که درصورت قطع صدور نفتشان تنگه هرمز را مسدود خواهند ساخت. بااین‌حال، جز متوقف‌ساختن و بازرسی کشتی‌های مشکوک ازنظر حمل تجهیزات نظامی به عراق، کار دیگری انجام نداده‌اند... عراقی‌ها بار دیگر به فکر یافتن راه چاره‌های جدید افتاده‌اند.
"کدام طرف جنگ را آغاز کرد؟ " این پرسشی است که ازسوی یک دستگاه رهبری که تابه‌حال شواهد و مدارکی گرد آورده و به نفع خویش آنها را مورد استفاده قرار داده است، از خارجی‌ها به عمل می‌آید. باتوجه‌به این امر که ایرانی‌ها نیز به همین نسبت معتقدند که بغداد متجاوز است، این مسئله مانع اساسی موجود بر سر راه هر اجلاس به حساب می‌آید.
گزارش واحد اطلاعاتی اکونومیست از جنگ موسوم به جنگ خلیج [فارس] یک تحلیل عینی ارائه می‌دهد و چنین‌نتیجه‌گیری می‌کند که یک ناظر بی‌طرف توجیه ادعاهای عراق دایر بر اینکه ایران آغازگر جنگ می‌باشد را دشوارتر خواهد یافت. این گزارش می‌افزاید: نهایتاً آنچه تمام اظهارنظرهای حاکی‌از تهدید واقعی ایران به چالش با یک همسایه ثروتمند و کاملاً مسلح را نفی می‌کند، واقعیت درون‌گرایی مذهبی و سیاسی ایران است که در این دوره به‌طرز نمایانی وجود
داشت. یورش دیپلماتیک عراق، این کشور را به اردن نزدیک‌تر ساخته است. عراق با کمک رئیس سعودی کمیته آشتی عرب - که در اوایل سال جاری در کازابلانکا تشکیل گردید - درصدد آن نیز برآمده است که روابط خویش با سوریه را از سر گیرد. سوریه از مخالفان دیرین عراق است که از تهران حمایت به عمل آورده است. باوجوداین، اقدام حتی بزرگ‌تر عراقی‌ها عبارت بود از موفقیت‌شان در برقراری مجدد روابط با ایالات متحده در نوامبر 1982؛ حرکتی که نتوانسته است پیمان 1972 دوستی بین عراق و اتحاد جماهیر شوروی را - که همچنان بخش اعظم تسلیحات و جنگ‌افزارهای بغداد را تأمین می‌کند - متزلزل سازد. تابه‌حال مسکو و واشنگتن تمایل چندانی به پایان‌بخشیدن به جنگی که اهداف هر دوی آنها را برآورده ساخته است، نشان نداده‌اند. هدف این بوده است که با حفظ یک بن‌بست نظامی، هر دو طرف درگیر در جنگ را تضعیف نمایند. به هیچ‌یک از طرفین اجازه داده نشده است که پیروز شود یا شکست بخورد، اما در موازنه نیروها نشانه‌هایی از تحول و دگرگونی به چشم می‌خورد و منافع ابرقدرتها نیز همراه با آن تغییر می‌یابد.
بدون شک عراق هم‌اینک بخشی از خط مقدم امریکا در منطقه بوده و به‌واسطه تعهدات مکتسب در جنگ، شدیداً به غرب وابسته است. حمایت و پشتیبانی ابرقدرتها از عراق، ارسال سلاحهای فراوان به این کشور را تضمین نموده است. اما درمورد ایران وضع بدین‌منوال نیست. تلاش‌های این کشور درجهت درهم‌شکستن محاصره اقتصادی وضع‌شده ازسوی امریکا و دوستان واشنگتن بعد از بحران گروگانهای امریکایی برای ایران گران تمام شد. برخی می‌گویند که ناتوانی ایران از تلافی‌کردن حملات اخیر به جزیره خارک از کمبود جنگ‌افزار خبر می‌دهد. بااین‌حال، در درازمدت تحریم‌های تسلیحاتی ممکن است کم‌اهمیت‌تر از انزوای سیاسی بین‌المللی ایران از کار درآید. مقامات برجسته امریکایی، ایران را به‌عنوان یک کشور قانون‌شکن توصیف می‌کنند. بسیاری از مقامات غربی و مقامات دنیای عرب نیز دراین‌مورد نظر مشابهی دارند.
ایران به هر نهاد میانجیگر منتزع از این گروه‌ها ظنین می‌باشد، اما نشانه‌هایی وجود دارد دال‌بر اینکه این کشور هم‌اکنون بیش از هر زمان دیگری در پنج سال گذشته، آمادگی پذیرش یک اقدام میانجیگرانه را دارد. تلاش‌های سال گذشته تهران درجهت بهبود روابط خارجی‌اش و نیز شیوه پیشرفت‌ها که فقط یک‌جانبه نبوده است، مؤید این نظریه است. سال گذشته یک بازرگان انگلیسی در تهران اظهار کرد: "این رژیم ماندنی است و چه بهتر که ما هرچه زودتر با آن کنار بیاییم. چرا ما باید بنشینیم و شاهد بسته‌شدن قراردادهای ژاپنی‌ها و آلمان‌غربی‌ها باشیم؟ " فرانسوی‌ها نیز به‌رغم همکاری شدیدشان با عراق و همچنین حضور گروههای تبعیدی و مخالف ایران در پاریس، اشتیاق خویش به ازسرگیری روابط با ایرانی‌ها را ابراز کرده‌اند. روابط با کشورهای منفرد عرب حوزه خلیج‌فارس رو به بهبود است و مناسبات اقتصادی با پاکستان و ترکیه، دوستان مسلم امریکا در منطقه، روابط سیاسی را تحکیم می‌بخشد. یک اقدام اساسی‌تر ایران عبارت بود از دیدار هاشمی رفسنجانی رئیس قدرتمند مجلس از چین و ژاپن در اوایل سال جاری. وی در توکیو اولویت ژاپنی‌ها در پیشرفتهای آتی ایران را وعده داد و از آمادگی تهران برای همکاری با ژاپن درمورد
اعلان یک آتش‌بس سخن گفت. رفسنجانی درمورد همکاری‌های فنی اقتصادی و علمی با چین نیز توافق کرد. علی‌رغم تکذیب چینی‌ها، شایعات از آن خبر می‌دهد که وی یک قرارداد معامله 6/1 میلیارد دلاری اسلحه نیز در پکن امضا نموده است. سکوت چین و ایران باتوجه‌به موضع علنی امریکا، قابل‌درک است، اما در محافل خصوصی، عوامل با نفوذی دولت امریکا را مؤکداً تشویق می‌کنند تا در سیاست خویش با ایران تجدیدنظر کند. ایران همچنان به‌صورت بزرگ‌ترین طعمه استراتژیک و اقتصادی منطقه خاورمیانه باقی مانده است. هشداردهنده‌تر برای واشنگتن همانا چشم‌انداز بازگشت شوروی به عرصه خاورمیانه پس از ده سال عملاً کنار گود نشستن است.
حتی عربستان سعودی نیز به نظر می‌رسد که در برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با مسکو از عمان متابعت نماید. مصر نیز در همین مسیر گام بر می‌دارد و مذاکرات غیررسمی میان اتحاد جماهیر شوروی و اسرائیل در اوایل سال جاری آغاز شد. اگر حقیقت آن است که ایران هم‌اکنون از راه شرق به غرب می‌رود، پس باید گفت که ایران سرگرم پدیدآوردن مهم‌ترین تحول در دوران این جنگ پنج‌ساله می‌باشد. تحولی که نشانه آغاز بیرون آمدن ایران از پیله انزوا و امکان (هرچند ضعیف) شروع مذاکرات احتمالی است.»(1)
1
درباره گروگانهای فرانسوی و امریکایی در لبنان، نشریه لوپوئن و رادیو بی‌بی‌سی گزارش‌هایی را منتشر کردند.
رادیو ایران به نقل از هفته‌نامه لوپوئن چاپ پاریس، درباره تلاش فرانسه برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان گفت: «فرانسه پس از چند ماه سکوت، به استراتژی تازه‌ای برای آزادسازی اتباع خود - که گروگان مسلمانان واپس‌گرا در لبنان هستند - دست زده است. به نوشته لوپوئن در بیروت یا دمشق نیست که سرنوشت دو دیپلمات، یک روزنامه‌نگار و یک محقق فرانسوی تعیین خواهد شد، بلکه رژیم تهران است که باید دراین‌زمینه تصمیم بگیرد و این درحقیقت اقرار صریح ربایندگان است که خود را وابسته به رژیم جمهوری اسلامی معرفی کرده‌اند. آنچه آنها درمقابل، از فرانسه می‌خواهند قطع صدور اسلحه به عراق، پرداخت بدهی‌های فرانسه به ایران [که از زمان حکومت پهلوی باقی مانده] و آزادی عاملان سوءقصد به دکتر شاپور بختیار رهبر نهضت مقاومت ملی ایران است. لوپوئن افزوده است: فرانسه در ماه‌های اخیر ناچار شده است در سیاست خود تغییراتی بدهد، زیرا جنبش شیعیان امل لبنان قادر به کنترل حرکت‌های تروریست‌های طرف‌دار جمهوری اسلامی در آن کشور نیست و به نظر می‌رسد فرانسه ترجیح داده بود مخاطب مسئول‌تری چون سوریه داشته باشد تا جنبش شیعیان لبنان، اما روابط دمشق و تهران پس از نزدیکی سوریه به اردن به تیرگی گرایید، درنتیجه فرانسه برای آزادسازی گروگان‌هایش باید رژیم تهران را زیر فشار قرار دهد.»(2)
از سوی دیگر، دولت امریکا درخواست چهار امریکایی را که در لبنان در گروگان مسلمانان شیعه هستند، رد کرده است. آنها خواسته‌اند که ریگان برای رهایی آنها مذاکره کند. به گزارش
رادیو لندن، یک سخنگوی کاخ سفید گفت که دولت ریگان با تروریست‌ها مذاکره نخواهد کرد. وی خواسته دولت امریکا را برای آزادی گروگان‌ها تکرار کرد و گفت که دولت امریکا، ربایندگان را مسئول این حادثه و وضعیت گروگان‌ها می‌داند. در نامه گروگان‌ها از ریگان خواسته شده است که پرزیدنت ریگان همان طورکه با ربایندگان هواپیمای امریکایی تی.دبلیو.ای. در سال جاری مذاکره کرد، با این ربایندگان نیز مذاکره کند.(1)
1) 48. مأخذ 11، ص34، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1364.
1
در جلسه صبح امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران، فرماندهان و مسئولان این نیرو به ادامه بحث درباره عملیات آینده و ازجمله دلایل ناممکن‌بودن اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو پرداختند که قرار شد جمع‌بندی دیدگاه‌های خود را در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه تشریح کنند.
این جلسه با حضور برادران رحیم صفوی، غلامعلی رشید، احمد غلامپور، عزیز جعفری، عباس محتاج، سیدعلی حسینی‌تاش، مهدی مبلغ، محمد پیشبهار، حسن دانایی‌فر و بدون حضور محسن رضایی تشکیل شد.
در این جلسه در ادامه بحث‌های طولانی دو روز گذشته درباره مباحث اساسی جنگ و مشکلات موجود بر سر راه ادامه جنگ، حاضران اعتقاد داشتند که با وضعیت کنونی اجرای عملیات گسترده ناممکن است و درصورت اجرا، مشکلاتی اساسی درپی خواهد داشت. مهم‌ترین دلایل مخالفت آنها با عملیات گسترده سه موضوع بود:
کمبود توان رزمی در مقایسه با توان دشمن، اعم از کمبود نیروی انسانی و کمبود امکانات.
ناممکن‌بودن غافلگیری دشمن؛ برادران معتقد بودند در وضعیت فعلی و باتوجه‌به تعداد نیرو و مقدار امکاناتی که دراختیار سپاه هست، اجرای عملیاتی گسترده که در آن اصل غافلگیری رعایت شود، ممکن نیست.
مشکل‌هایی که در سر راه هماهنگی‌های لازم برای یک عملیات گسترده وجود دارد و پیچیدگی‌های بسیار دراین‌زمینه.
البته محور اصلی مباحث جلسه موضوع "توان" بود و مشکلات و کمبودهایی که از این جنبه وجود داشت. بیشتر حاضران بر این نظر بودند که اگر توان کافی دراختیار باشد، غافلگیرکردن دشمن نیز میسّر خواهد بود.
در این جلسه گفته شد که ارتش عراق می‌تواند در یک هفته، 3 لشکر را در هر منطقه مستقر کند و طی چهار روز، 5 لشکر زرهی و مکانیزه را به منطقه موردهجوم برساند. این ارتش
همچنین می‌تواند طی یک هفته از مجموع توپ های مستقر در مناطق گوناگون، 40 گردان توپ را آزاد و به منطقه عملیات اعزام کند. همچنین گفته شد که در یک عملیات گسترده، ارتش عراق قادر است به‌مدت یک ماه متوالی منطقه عملیات را زیر فشار عملیات هوایی و بمباران قرار دهد. عراق همچنین با استفاده از هواپیماهای شناسایی، رادارها و نیز همکاری آواکس‌های عربستان، توانایی عکس‌برداری روزانه، کشف تحرکات نیروهای خودی و... را دارد.(1)
برادران ضمن اینکه اجرای عملیات گسترده را ناموفق پیش‌بینی می‌کردند، عواقب اجرای آن را چنین برمی‌شمردند:
اضمحلال توان موجود و ازدست‌دادن نیروهای کادر.
ازبین‌رفتن روحیه فرماندهان و نیروها.
ایجاد تأثیرات منفی در روحیه مردم.
بی‌اعتماد‌شدن مردم به فرماندهان جنگ و سپاه.
ایجاد آثار مخرب در سیاست خارجی.
تقویت روحیه دشمن و احتمال دست‌زدن او به حملات جدید.
تقویت موضع کسانی که بدون دستیابی به نتیجه مطلوب، درپی صلح و سازش هستند.
درمجموع حاضران در جلسه در موقعیت کنونی، مصمم به اجرانکردن عملیات گسترده بودند و می‌گفتند تنها به امر امام، آن هم به‌شرط اینکه قبل از آن بتوانند مسائل و دیدگاه‌هایشان را در حضور امام بیان کنند، اجرای عملیات گسترده را می‌پذیرند.
پس از قطعی‌شدن این دیدگاه در جلسه نیروی زمینی سپاه پاسداران که اجرای عملیات گسترده در موقعیت کنونی امکان‌پذیر نیست؛ برای جلوگیری از آرامش دشمن، ممانعت از فرسایشی‌شدن جنگ، ایجاد تحرک در جبهه‌ها و رزمندگان و نیز فراهم‌شدن امکان اجرای عملیات گسترده؛ موضوع عملیات محدود و مناطق مناسب برای این نوع عملیات مطرح و درباره آن بحثی طولانی شد. فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی سپاه چند منطقه را مناسب برای عملیات محدود اعلام کردند:
جزیره ام‌الرصاص (در اروندرود)، شمال‌شرق هورالعظیم، شمال‌غرب دریاچه ام‌النعاج (در منطقه هور)، ارتفاعات قلاویزان (در منطقه مهران) و منطقه سومار.
در پایان جلسه، مسئولان نیروی زمینی سپاه پاسداران تصمیم گرفتند تا برای تقویت موضع خود درخصوص عملیات گسترده، دیدگاه‌های خود را با برادران علی‌شمخانی (قائم‌مقام فرمانده کل سپاه) و محسن رفیق‌دوست (وزیر سپاه پاسداران) - که قرار بود به جنوب سفر کنند - در میان بگذارند، اما سفر آنان به تعویق افتاد و قبل از اینکه بتوانند مواضع خود را با همراهی آنان تقویت کنند، به درخواست فرمانده کل سپاه، مقرر شد شامگاه امروز در جلسه‌ای دیدگاه‌های خود را بیان کنند.(2)
1
در جلسه شامگاه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه) که با حضور فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی و فرمانده کل سپاه پاسداران در ساعت 18:45 تشکیل شد اوضاع کنونی جنگ، مشکلات موجود و چگونگی ادامه آن بررسی و پیشنهادهای گوناگون مطرح گردید، اما به تصمیم‌گیری قطعی نینجامید و تصمیم‌گیری به روزهای بعد موکول شد.
گزارش راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه از این جلسه (با کمی تلخیص) چنین است:
در این جلسه ابتدا رحیم صفوی جمع‌بندی مباحثی را که بیش از دو روز طول کشیده بود، خطاب به محسن رضایی چنین بیان کرد: «بعد از بدر آمدید تهران و خود شما و مجموع برادران در خردادماه کار کردند، صحبت کردیم و مطرح شد که ما از این استراتژی "جنگ کوتاه‌مدت" و از اجرای یک عملیات و اجرای عملیات‌هایی که آینده‌اش روشن نیست، پرهیز کنیم و دیگر تسلیم جو نشویم... ولی الآن باز داریم تسلیم می‌شویم که این تسلیم‌شدن ما ضررهایی دارد.
ما آن‌موقع رفتیم صحبت کردیم که توان نداریم و اصلی‌ترین عامل (توان) را مطرح کردیم، و هرگونه عملیات بزرگ و مهم را قطعاً مواجه با شکست می‌دیدیم، الآن هم می‌گوییم که اجرای هر عملیات مهم و بزرگی که خارج از توان ما باشد ما قطعاً با شکست مواجه می‌شویم... ما با این 100 گردان نمی‌توانیم غافلگیری را رعایت کنیم. اگر 100 گردان دیگر داشتیم و در جای دیگر عملیات فریب انجام می‌دادیم، شاید می‌توانستیم.
ما می‌گوییم که دشمن با توانی که دارد می‌تواند عملیات را تا یک ماه استمرار دهد؛ درمقابل، ما با این توانی که داریم فقط ممکن است 5 تا 7 روز بجنگیم. توان دشمن را هم ازنظر نیرو و هم ازنظر تجهیزات، آتش و... می‌گوییم.
ما قادر نیستیم مسائل مختلف جبهه و جنگ را هماهنگ کنیم؛ این هماهنگی به‌عهده ما نیست به‌دلیل اینکه تمام مسائل کشور به ما مربوط نمی‌شود. ارگان‌ها و سازمان‌های مختلفی در جنگ هستند، ما مجبوریم به نیروی دریایی بگوییم؛ ما مجبوریم به نیروی هوایی بگوییم؛ ما مجبوریم به سازمان‌های دیگر مراجعه کنیم و اینها عامل ازبین‌رفتن غافلگیری است. مسئله هماهنگی در جنگ وظیفه فرماندهی کل جنگ است و چون فرماندهی در جنگ نیست این عدم هماهنگی در پیشرفت مسائل یکی از علل عدم موفقیت ماست.
پیشنهاد اجرای عملیات در فاو پیشنهادی بود که از موضع ناچاری مطرح شد... و به‌اندازه کافی در آن تأمل نشده بود.
نتیجه اینکه در جنوب با این توانی که داریم قادر به اجرای عملیات مهم نیستیم و درصورت اجرا، قطعاً بعد از چند روز مواجه با شکست می‌شویم. پیشنهاد ما برای استمرار عملیات و استمرار جنگ، عملیات محدود است، تا به‌دست‌آوردن یک توانی که بتوانیم عملیاتی مهم و گسترده انجام دهیم.»
رحیم صفوی درمورد چگونگی پیگیری عملیات محدود هم‌زمان با عملیات اصلی (در منطقه فاو)، در جواب سؤالات و پیشنهادهای قبلی محسن رضایی گفت:
«ما نمی‌توانیم سپاه را دو تکه کنیم، یا سپاه باید با تمام توانش برود به‌دنبال عملیات محدود، یا با تمام توانش برود دنبال عملیات دیگر... ما قادریم یا عملیاتهای محدود را با تمام توان برویم دنبالش یا اینکه در منطقه‌ای متناسب با توان عملیات بزرگ انجام دهیم. پیشنهاد شما نشدنی است، سپاه و توان فعلی را نمی‌شود جدا و دو تکه کرد، یا عملیات محدود یا عملیات فدک (منطقه فاو)، باید یکی را انتخاب کنیم.»
در زمان صحبت برادر رحیم، برادر محسن کاملاً سکوت کرده و گوش می‌داد. پس از سخنان او و پیشنهاد عملیات محدود به‌عنوان مشی ادامه جنگ، برادر محسن پرسید: «شما روی عملیاتهای محدود کار کرده‌اید؟ یا چقدر وقت می‌خواهد برای کار؟»
رحیم صفوی: با درنظرگرفتن تمام توان سپاه؟
محسن رضایی: شما تمام سپاه را فرض بگیرید.
رحیم صفوی: بله، ما کار کرده‌ایم ولی دو هفته دیگر هم وقت نیاز است تا بیشتر کار کنیم.
در ادامه، مناطق موردنظر برای عملیات محدود مطرح شد، ازجمله جزیره ام‌الرصاص. محسن رضایی به این پیشنهاد، تصرف جزیره بوارین و دو جزیره کوچک دیگر در امتداد شمالی ام‌الرصاص را اضافه کرده و از برادران خواست دراین‌باره فکر کنند.(1)
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه در ادامه گزارش خود از این جلسه افزوده است: «رفتار برادر محسن نشان می‌دهد که وی تمایلی به عملیات در غرب ندارد و بر حضور یگان‌های اصلی سپاه در منطقه جنوب تأکید دارد، برای همین وی با پیشنهاد عملیات در ارتفاعات قلاویزان مخالفت کرد و علاوه‌بر تأکید بر آماده‌سازی عملیات محدود در منطقه ام‌الرصاص دربرابر پیشنهاد عملیات در محور چزابه (پاسگاه معلق)، از مسئولان نیروی زمینی سپاه خواست که این طرح را نیز پیگیری کنند. بههرحال، این جلسه پایان یافت درحالی‌که درباره عملیاتهای آتی تصمیم مشخصی گرفته نشده بود. برادر رحیم بعد از این جلسه گفت که برای من مثل روز روشن است که برادر محسن تصمیم خود را گرفته و در منطقه فاو عملیات اجرا خواهد شد.
برادر رشید نیز می‌گفت که برادر محسن قضیه را لوث کرد و گفت اگر حرف جدیدی دارید بگویید. در آخر هم گفت بروید فردا جوابتان را خواهم داد و می‌گویم که چه باید بکنید.
از سوی دیگر، برادر رحیم بعد از جلسه از برادر پیشبهار (مسئول معاونت اطلاعات و عملیات نیروی زمینی سپاه) خواست که اخبار و اطلاعات وضعیت دشمن و تحرکات یگان‌های عراقی را، به‌خصوص تغییراتی را که در 45 روز اخیر رخ داده است، تهیه کند.
با پایان‌یافتن این جلسه حرف‌ها، پیشنهادها و نظرها کم‌وبیش بیان شده بود و از این پس همه در
1) 3. گزارش انتخاب منطقه فاو، صص 110 و 111.
انتظار تصمیم‌گیری برادر محسن بودند. وی نیز ظاهراً به نتیجه و تصمیم قطعی نرسیده بود و روزهای متوالی با قدم‌زدن در محوطه قرارگاه و گاهی مشورت‌های کوتاه، درحال تفکر بود. چنین رفتارهایی نشانه حادبودن مسئله و دشواری تصمیم‌گیری بود. از یک‌سو فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران با احساس تعهد شدید درمورد سرنوشت جنگ، بر اصلاح شیوه‌های فعلی تأکید داشتند، و از سوی دیگر محسن رضایی در سمت فرمانده کل سپاه پاسداران که مجموعه زیر امرش باید تحت مسئولیت وی بار اصلی جنگ را به دوش بکشد، توأم با واقعیاتی که در جلسات امروز و روزهای گذشته مطرح شد، در تصمیم‌گیری برای چگونگی ادامه جنگ و عملیات‌ها، باید مسائل متعدد دیگری را در نظر می‌گرفت، (1)
وی عملیات در منطقه فاو را به‌گونه‌ای که سایر فرماندهان سپاه می‌پنداشتند، خطرناک نمی‌دانست و تا حدودی به رفع مشکلات خوش‌بین بود. همین سبب شده بود که در تصمیم‌گیری و اتخاذ تدبیر مناسب تنها بماند و از همفکری دیگران محروم باشد و این بر دشواری کار می‌افزود.» (گزارش "انتخاب منطقه فاو" صص 112 - 110)
مسائلی که تصمیم‌گیری را بسیار دشوار کرده بود.»(2)1
زمان‌بندی و برنامه‌های اعزام کاروان‌های کربلا به جبهه‌های نبرد، در جلسه امروز ستاد مرکزی سپاه پاسداران مشخص گردید. مقرر شد که ثبت‌نام نیروها از 25 آبان تا 3 آذر انجام شود و نیروها در 5 آذر 1364 سازماندهی شوند. نیروهایی که بهطور مستقیم از استان‌ها به مراکز آموزشی جبهه اعزام می‌شوند، در 6 آذر 1364 اعزام خواهند شد و نیروهایی که از تهران اعزام می‌شوند، در روز 9 آذر 1364 از تهران به‌سوی جبهه‌ها حرکت خواهند کرد.
در این جلسه همچنین جزئیات حرکت نیروهای اعزامی از قم به تهران و از تهران به‌سوی جبهه‌ها بهطور مشروح مشخص و مقرر گردید تبلیغات گسترده‌ای دراین‌باره انجام شود و شروع حرکت با تجمع در منزل آیت‌الله منتظری و با سخنرانی ایشان آغاز شود. سپس با بدرقه مردم قم، نیروها، پیاده به‌سوی تهران حرکت کنند و در شهرری مورداستقبال مقامات و مردم قرار گیرند و مراسم دعای کمیل در شهرری برگزار گردد. صبح جمعه نیز عازم مراسم نمازجمعه تهران شوند و درصورت امکان رزمندگان با امام ملاقات کنند و سپس عازم جبهه‌ها شوند.(3)
1) داوود رنجبر، راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه در گزارش خود دراین‌باره چنین توضیح داده است: «علاوه‌بر آنچه در جلسات مختلف بیان می‌شود، موضوعات متعددی در تصمیم‌گیری و اندیشه برادر محسن مؤثر بود، ازجمله: دیدگاه امام و مسئولان کشور، آینده جنگ و انقلاب، سرنوشت سپاه پاسداران، تأثیراتی که دیدگاه‌ها و عملکرد مسئولان سپاه پاسداران درپی داشت و مشکلات بسیاری که هرگونه بی‌تدبیری در رفع آن، تلاش و کوشش چندساله سپاه پاسداران درخصوص جنگ را بر باد می‌داد. در این مقطع فشار بسیاری بر برادر محسن تحمیل می‌شد. وی می‌کوشید در این دوره پراهمیت جنگ، مناسب‌ترین راه را برای حل مسائل بیابد.
2) 4. همان، ص 112.
3) 5. سند شماره 037128 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مرکزی سپاه، 19/8/1364.
1
در تلاش برای تأمین نیروی موردنیاز عملیات آتی، امروز هزاران تن از رزمندگان استان‌های تهران، خوزستان، خراسان و مازندران، عازم جبهه‌های نبرد شدند. همچنین گروهی از اسیران تواب عراقی تقاضای عزیمت به جبهه‌ها را کردند.
تصویر
امروز گروه کثیری از رزمندگان استان‌های خوزستان، خراسان و مازندران با سردادن شعارهای "جنگ، جنگ تا پیروزی"، "خلیج‌فارس ایران محل دفن ریگان" و عبور از میان بدرقه‌کنندگان، راهی جبهه‌های نبرد شدند.(2)
1
در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی دو تن از نمایندگان قبل از دستور سخنانی بیان کردند. عباس دوزدوزانی نماینده مردم تهران، در سخنان قبل از دستور به موضوع جنگ، مدیریت جنگ، تخصیص بودجه جنگی، فرهنگ‌سازی جنگ و سیاست خارجی پرداخت و گفت: «دررابطه‌با جنگ که تا پایان پیروزمندانه‌اش مسئله اصلی و اول است به‌جای آنکه در آستانه هر عملیاتی وعده حمله نهایی تبلیغ گردیده و ذهنیت سبک گرفتن جنگ در مردم به وجود آید، [باید] نسبت به رفع اشکالات و ترمیم ضعف‌های گذشته در استراتژی، تاکتیک، لجستیک، تدابیر و مدیریت‌ها، تشویق و تنبیه به‌موقع و بسیج و آموزش نیروها و هماهنگی و بهره‌گیری از کلیه دستگاه‌ها و امکانات مادی و معنوی که در افزودن توان رزمی نیروهای مسلح مؤثرند، اقدام اساسی گردد، تا به فرموده امام اگر جنگ بیست سال هم طول بکشد، ایستادگی‌ها خدشه برندارد. این هشدار جدی حزب‌الله است که ما نیروی رزمنده و تجهیزات لازم برای رزمی پیروز داریم و هرگونه اهمال - درحد اختیارات قانونی - مستوجب مؤاخذه است. از سوی دیگر، عدم محوریت جنگ در کل سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و بودجه‌نویسی کشور، در سال ششم جنگ غیرقابل اغماض است.
دولت امروز موظف است که عمده همّتش را به جنگ اختصاص داده، قریب‌به‌اتفاق پروژه‌های عمرانی را نیز دراین‌رابطه طرح نماید. دولت باید ذهنیت لازم را به‌منظور طی [کردن] و تحمل [کردن] مراحل قابل‌پیش‌بینی براساس استراتژی صحیح و کامل‌عیار جنگ ایجاد و فرهنگ زندگی جنگی را در سطوح اقشار جامعه اشاعه دهد. وضعیت کیفی جبهه‌ها و حالات معنوی جان برکفان و قناعت آن عزیزان را به زندگی عادی مردم تسری دهد و از زمینه‌های فداکاری و وفاداری عموم به جمهوری و انقلاب اسلامی بهره گیرد.»
آقای دوزدوزانی افزود: «دررابطه‌با مطالبی که اخیراً برخی ناطقین قبل از دستور مطرح نموده و مدعی و متوقع شده‌اند، اسناد روشنگر صداقت یا عدم صداقت در تمسک به قول حضرت امام و یا ابراز ارادت به معظم‌له را به‌اقتضای ضرورت بیشتری موکول نموده، همین‌قدر
1) 8. همان.
می‌گویم که آقایان یک بار دیگر فرمایش امام را بشنوند که اگر رأی مخالف دادید، دیگر کارشکنی نکنید و الا ناچار باید جلویش گرفته شود. به هوش باشید که مردم به قول حضرت امام مواظب‌اند، مطلع‌اند، شناسایی می‌کنند، سکوت نمی‌کنند و عکس‌العمل نشان می‌دهند.»
وی در ادامه گفت: «دررابطه‌با سیاست خارجی حق مطلب این است که نه سیاست‌گذاری جامع‌الاطراف استراتژیک داشته‌ایم و نه سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های ما در معرفی انقلابشان و شأن و ارزش‌ها و ابهت جمهوری اسلامی موفق بوده‌اند. حرکت سیاسی خارجی ما چیزی نبوده است که زمینه‌ها و سمپاتی‌های بسیار قوی از دور و نزدیک را مورد استفاده قرار داده و درحد پایینی هم حقانیت ما را نشان داده باشد. من در عین ارادت به شخص دکتر ولایتی، هشدار می‌دهم که مشاورین و تیم‌های سیاست‌گذار باید از مؤمنین به تحقق و حقانیت انقلاب بوده، واجد سوابق روشن انقلابی، شعور سیاسی بالا، قدرت تدبیر، آگاهی به قطب‌ها و مدارها و گردش کار سیاسی جهان باشند و ذی‌حق‌بودن مردم ما را در نثار مرگ بر دشمنان با کمال تفاهم و با تکیه بر جمال و کمال انقلاب اسلامی تفهیم نمایند و به‌قول‌معروف به رخ آنها کشیده شود که ملت و مملکت ما در گذشته مستقیم و غیرمستقیم به‌وسیله بعضی‌ها غارت شده است که امروز ملت باید استیفای حق کند و آنها به‌شرط اینکه حق ملت ما را برگردانند، معتبر خواهند بود. حتی امریکا هم اگر آدم شود خوشایند ماست، چه برسد به دیگران.
نکته آخر دررابطه‌با درخواست مردم تهران و شهرستان‌ها است که می‌خواهند نمایندگانشان در نمازهای جمعه قبل از خطبه‌ها، یا بین‌الصلاتین با آنان سخن بگویند.»(1)
دومین سخنران پیش از دستور جلسه امروز مجلس شورای اسلامی، داوود الموسوی دامغانی نماینده مردم رامهرمز، رامشیر و هفتگل بود که سخنان خود را به وحدت و همدلی مسئولان، برخورد سه قوه با فساد اداری و... اختصاص داد و گفت: «این روزها بحمدالله با رهنمود حضرت امام همچنان که پیامبر ما تفرقه را به وحدت برگردانید، امت ما بار دیگر توانست در راستای اسلام، صراط مستقیم اسلام حرکت بکند و دولتی که زمزمه هماهنگی و هم‌آوایی به مشام رسید و شنیده شد، روی کار بیاورد که در اینجا باید تذکر داد به دولت و به همه مسئولان اگر امروز صحبت از هماهنگی و همدلی هست - که الحمدلله مشهود است - شما نمی‌توانید این هماهنگی و همدلی را آن‌چنان پی‌ریزی بکنید مگر اینکه بتوانید بازمانده‌هایی از طاغوت را از درون این تشکیلات جمهوری اسلامی شناسایی بکنید و بیرون بریزید. ... مردم از نا‌به‌سامانی‌ها در ادارات و کارشکنی در ادارات و فساد اداری می‌نالند. انقلاب اداری که همیشه وعده‌اش داده شده این انقلاب اداری چه موقع باید بشود؟ این انقلاب اداری امروز روز او هست و دولت و مجلس و خصوصاً قوه قضاییه که این روزها بحمدالله با مدیریت و تدبیر دادستان کل انقلاب - که پیش‌بینی می‌شد با آمدن ایشان چنین وضعی پیش بیاید و تغییر وضعی که دبیرکل شورای عالی قضایی داده است - امید است که انشاءالله روند حرکت انقلاب خصوصاً در شورای‌عالی قضایی تغییر بکند.»(2)
1
درحالی‌که منابع دیپلماتیک یونان روز گذشته از همکاری ایران برای انتقال نفتکش "کاناریا" به سیری و تخلیه نفت خام آن خبر داده بودند، روزنامههای یونانی امروز ایران را متهم کردند که این نفتکش را مجبور کرده است مسیر خود را تغییر دهد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از آتن گزارش داد: «روزنامه پرتیراژ آتنوس (ملت) نوشته است: ناوهای جنگی ایران نفتکش کاناریا را که هفته گذشته هدف موشک اگزوسه عراق قرار گرفته بود، مجبور کردند تغییر مسیر بدهد که این اقدام احتمالاً به تیرگی روابط ایران و یونان منتهی خواهد شد. این روزنامه می‌نویسد: پس از اصابت موشک به کاناریا یک قایق اطفاء حریق به کمک آن شتافت و سپس نفتکش آسیب‌دیده به‌سمت دوبی یدک کشیده می‌شد که یک کشتی جنگی ایرانی به آنها نزدیک شده و به هر دو کشتی دستور داد که مسیر خود را تغییر دهند. ولی آنها از این دستور سرپیچی کردند و ایرانی‌ها نیز شروع به گشودن آتش به‌سمت آنها نمودند... به نوشته این روزنامه، ایرانی‌ها تهدید کردند که درصورت خودداری این کشتی از [اجرای] دستورات آنان، هواپیماهای جنگی برای غرق‌کردن می‌فرستند.
به نوشته روزنامه آتنوس، وزارت بازرگانی یونان از وزارت خارجه این کشور خواسته است که این مسئله را ازطریق دیپلماتیک پیگیری کرده و تصمیم مناسب را برای تضمین امنیت سرنشینان کشتی‌های یونان اتخاذ نماید.»(1)
2
مجمع عمومی سازمان ملل از شورای امنیت این سازمان خواست تا در موارد بحران و جنگ با برنامه‌ها و راهکارهای مناسب، ازجمله تعیین نمایندگان سازمان ملل، به‌سرعت برای حل‌وفصل مناقشات بین کشورها از راه‌های صلح‌آمیز، اقدام کند.
به گزارش سازمان خبرگزاری‌های آسیایی (آوانا) به نقل از خبرگزاری هندی پی.تی.آی، این توصیه مجمع عمومی به شورای امنیت به‌موجب قطعنامه‌ای است که کشور رومانی مطرح کرده است و در آن از کشورهای درحال جنگ بهطور رسمی قطع عملیات مسلحانه و حل‌وفصل مناقشات خود ازطریق مذاکره درخواست شده است.
این قطعنامه روز جمعه (17 آبان 1364) در پایان مناظره کوتاه نمایندگان ایران و عراق بر سر اینکه چه کسی مسئول آغاز جنگ پنج‌ساله خلیج‌فارس بوده است، که به درگیری لفظی کشید، بدون رأی‌گیری به تصویب رسید. به گزارش آوانا، امیر زمانیان سرپرست هیئت ایرانی عقیده داشت که این جنگ تجاوزکارانه به ایران تحمیل شده است. وی گفت: حل‌وفصل صلح‌آمیز این درگیری "ایده‌ای جاه‌طلبانه" است که پس از یک جنگ تجاوزکارانه، معنی نمی‌دهد.
علی سمیدا نماینده عراق، دراین‌باره گفت: جنگ خلیج‌فارس نتیجه آرزوی ایران به تسلط بر منطقه و نیز توسعه‌طلبی این کشور می‌باشد.
1) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 237، 21/8/1364، ص 22، آتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/8/1364.
سلیم شروانی سرپرست هیئت هند، ضمن استقبال از ابتکار رومانی در سخنانی خطاب به مجمع عمومی گفت: تأیید دوباره کشورهای عضو سازمان مبنی‌بر تعهد آنها درقبال اهداف و اصول منشور سازمان ملل، کمک بزرگی به شرایط صلح و امنیت می‌نماید.(1)
1
اتحادیه عرب از امریکا خواست که در مذاکرات سران امریکا و شوروی، پیشنهاد قطعنامه‌ای (در شورای امنیت) حاوی درخواست آتش‌بس بین ایران و عراق، تعیین زمانی برای آغاز مذاکرات صلح و تنبیه طرفی که رأی شورای امنیت را نپذیرد، گنجانده شود.
به نوشته نشریه وزارت امور خارجه ایران، در ملاقاتی که اخیراً هفت عضو اتحادیه عرب با شولتز وزیر خارجه امریکا داشته‌اند، این اعضای اتحادیه عرب درخواست کرده‌اند که موضوع پیشنهاد قطعنامه‌ای حاوی مطالب زیر در مذاکرات سران دو ابرقدرت در اجلاس آتی در ژنو گنجانده شود:
درخواست آتش‌بس بین ایران و عراق.
تعیین زمان معینی برای مذاکرات سیاسی درباره استقرار صلح.
تشکیل مجدد جلسه شورای امنیت پس از انقضای مهلت مقرر در بند2 و تصمیم‌گیری درباره تنبیه طرفی که رأی شورای امنیت را نپذیرفته است.
هفت عضو اتحادیه عرب تصریح کرده‌اند که این تنبیه می‌تواند سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی باشد.(2)
2
ازجمله برنامه‌های سیاست خارجی انگلیس یافتن راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق و رفع اختلافات اعراب و اسرائیل اعلام شد. صدراعظم پیشین آلمان نیز تأکید کرد که کانون‌های بحرانی خلیج‌فارس و خاورمیانه خطراتی بیش از مسابقه تسلیحاتی دارند.
نشریه وزارت امور خارجه ایران دراین‌باره نوشته است: «در مراسم افتتاحیه رسمی پارلمان انگلیس که ملکه الیزابت دوم سیاست خارجی دولت تاچر را قرائت می‌کرد، گفت: دولت درصدد یافتن راه‌حل‌هایی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و برطرف‌کردن اختلافات اعراب و اسرائیل می‌باشد.»
این منبع افزوده است: «انگلیسی‌ها سعی فراوان در میانجیگری و پیدا‌کردن راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق دارند. برای نیل به این هدف بارها ازجانب مقامات انگلیسی درخواست ملاقات وزیر خارجه انگلیس با وزیر خارجه ایران شده است تا وزیران خارجه دو کشور درخصوص جنگ تحمیلی مذاکراتی داشته باشند.
همچنین انگلیسی‌ها در ملاقات‌های مختلف ضمن اعلام بی‌طرفی، سعی در القای نظرات خود مبنی‌بر عدم پیروزی طرفین در جنگ نموده و اظهار کرده‌اند که قدرت‌های بزرگ خواهان حفظ منافع خود در منطقه و ایجاد تعادل در جنگ می‌باشند.»(3)
1) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 236، 20/8/1364، ص 12، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/8/1364.
2) 13. سند شماره 212321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن مستقیم، شماره 144/3، 20/8/1364، صص 3 - 2.
3) 14. سند شماره 212320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن مستقیم، شماره 143/3، 19/8/1364، ص 4.
از سوی دیگر، یونایتدپرس گزارش داد: «ویلی برانت صدراعظم پیشین آلمان غربی که در پراگ پایتخت چکسلواکی به سر می‌برد، امروز گفت: کشورهای جهان به‌رغم داشتن سیستم‌های اجتماعی گوناگون باید دست به دست یکدیگر داده و مانع بروز جنگ جهانی سوم شوند. وی به خبرنگاران گفت: کانون‌های بحرانی جهان مانند "خلیج‌فارس" و "خاورمیانه" به‌مراتب خطرات بیشتری از مسابقه تسلیحاتی به‌همراه دارد. اروپا و تمام طرف‌های درگیر باید تلاش کنند تا راه حلی برای مسائل پیدا شود.»(1)
1
درپی اتخاذ سیاست جدید شورای همکاری خلیج‌فارس در رفتار با ایران و فعال‌شدن یوسف بن علوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان، امروز اخبار ضدونقیضی درباره سفر وی به ایران و عراق و گزارش‌هایی درمورد میانجیگری و تلاش برای صلح منتشر شد.
به گزارش رادیو امریکا: «وزیر خارجه کشور عمان امروز برای مذاکره با رهبران جمهوری اسلامی وارد تهران می‌شود. این سفر بخشی از تلاش شورای همکاری خلیج [فارس] برای پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق توصیف شده است.»(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز به نقل از رادیو میدل‌آن متعلق به حکومت مراکش، گزارش داد: «ازنظر تحلیل‌گران منطقه سفر وزیر خارجه عمان به ایران آغاز گامی ازسوی سلطان‌نشین عمان به‌سوی تهران در چارچوب میانجیگری شورای همکاری خلیج‌فارس جهت یافتن راه حلی برای جنگ خلیج‌فارس می‌باشد.
این رادیو به نقل از منابع رسمی مسقط افزود: وزیر امور خارجه سلطان‌نشین عمان قرار است موضع سران کشورهای عضو شورای همکاری را درمورد جنگ عراق و ایران به مسئولین ایرانی ابلاغ کند.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین گزارش داد: «اکثر روزنامههای امارات به خبر سفر العلوی به تهران اهمیت زیادی داده و نوشتند: وی در ادامه تماس‌ها و تلاش‌های جاری شورای همکاری جهت خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران راهی تهران خواهد شد. در دنباله این خبر آمده است: سفیر رژیم عراق در کویت روز گذشته اعلام کرد که طی چند روز گذشته تماس‌هایی در سطح بالا میان کشورهای منطقه به‌منظور خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران از راه‌های مسالمت‌آمیز جریان داشته است.»(4)
خبرگزاری رسمی قطر، رادیو کویت و رادیو مونت کارلو نیز اخبار مشابهی را گزارش کردند.(5)
برخلاف گزارش‌های مذکور، خبرگزاری یونایتدپرس اعلام کرد: «یوسف بن علوی به‌منظور آغاز یک تلاش جدید ازسوی شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله عراق با ایران، فردا عازم بغداد می‌شود. وی قرار است بعداً رهسپار تهران شود.»
1) 15. مأخذ 6، ص 24.
2) 16. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/8/1364، ص 6، رادیو امریکا.
3) 17. مأخذ 11، صص 4 - 3، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/8/1364.
4) 18. مأخذ 11، ص 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/8/1364.
5) 19. مأخذ 11، صص 6 - 5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/8/1364.
خبرگزاری خلیج نیز امروز گزارش داد: «سفر علوی به بغداد چارچوب تلاش‌های شورای همکاری خلیج [فارس] جهت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق در پایان ششمین اجلاس سران شورای همکاری صورت می‌گیرد.»
این خبرگزاری به نقل از یک مقام وزارت خارجه عمان افزوده است: «علوی همچنین در تاریخی که بعداً مشخص خواهد شد دیدار مشابهی نیز از تهران خواهد داشت. روابط ایران با شورای همکاری خلیج [فارس] که ازسوی تهران متهم به پرداخت کمک‌هایی بیش از 30 میلیارد دلار و کمک‌های غیرمستقیم دیگر به صدام حسین است، تیره می‌باشد.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داد: «درپی موج تبلیغاتی خبرگزاری‌های خارجی و رادیوهای بیگانه مبنی‌بر سفر قریب‌الوقوع وزیر خارجه عمان به تهران، در تماسی با یکی از مسئولین وزارت امور خارجه کشورمان کسب اطلاع شد تاکنون تماسی ازسوی دولت عمان برای تهیه مقدمات چنین سفری صورت نگرفته است.»(2)
1
اجلاس هفته گذشته سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در مسقط، پیامدها و بازتاب‌های گسترده‌ای در رسانه‌ها داشته است که همچنان ادامه دارد:
رادیو کویت در گزارشی از این اجلاس و بیان اینکه کشورهای شورای همکاری آمادگی خود را برای پایان‌دادن به جنگ و بازگرداندن صلح و امنیت به منطقه اعلام کرده‌اند، ضمن اشاره به سفر آتی یوسف بن علوی وزیر مشاور امور خارجی عمان، به ایران اعلام کرد: «در همین حال رادیو تهران گزارش داده که علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران روز گذشته پیامی ازسوی وزیر خارجه عربستان سعودی دریافت کرد. این جنب‌وجوش در منطقه خلیج‌فارس به‌منزله تأکید تازه‌ای بر آمادگی کشورهای شورای همکاری در دست‌زدن به نقش پرفعالیتی برای سرد‌کردن زمینه و کاهش تشنج می‌باشد و شاید فعالیت‌های کویت، مسقط و ریاض، فرصت‌های جدی برای پیشرفت و پیروزی فراهم ساخته تا نرمش بیشتری به دست آمده و خونریزی پایان گرفته و جنگ میان عراق و ایران پایان پذیرد. کشورهای عضو شورای همکاری در فعالیت‌های سیاسی و تماس‌های دیپلماتیک خود به جنگ عراق و ایران اهمیت فراوان می‌دهند چون این جنگ به‌منزله نقطه تمرکز کوشش‌های به‌عمل‌آمده برای دستیابی به ثبات و امنیت در خلیج‌فارس می‌باشد.»(3)
رادیو مونت کارلو نیز اعلام کرد: «یوسف العلوی اخیراً اظهار داشته، سلطان‌نشین عمان در خلال مباحثات اخیر سران خلیج روش معتدلی درمورد ایران داشته و به‌منزله نگهبان عرب تنگه هرمز به شمار می‌رود. وی ابراز امیدواری کرده که مشکل جنگ با روحی بیدار و روشی سازنده حل شود.»(4)
همچنین خبرگزاری آلمان ادعا کرد: «ایران از چیزی که از آن به‌عنوان تغییر سیاست کشورهای
عضو شورای همکاری خلیج‌فارس تعبیر می‌کند، به‌ویژه حذف بیانیه‌های متداول در حمایت از عراق، از بیانیه نهایی کنفرانس سران شش کشور عضو شورای همکاری، به‌گرمی ستایش کرده است.»(1)
از سوی دیگر روزنامه الخلیج چاپ امارات با درج مقاله‌ای، شورای همکاری خلیج‌فارس را به‌عنوان بهترین گزینه برای میانجیگری در جنگ معرفی کرده است. الخلیج نوشته است: «برای هرگونه اقدام میانجیگری درجهت خاتمه جنگ عراق و ایران، شرایط لازم قبلاً باید آماده شود و فضای مساعدی که موقعیت اقدام و ابتکار را تضمین کند، فراهم گردد.» به نوشته این روزنامه، شورای همکاری به چند دلیل نسبت به دیگر میانجی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی فرصت بهتری برای مبادرت به ابتکار میانجیگری دراختیار دارد، زیرا: اولاً امنیت در خلیج‌فارس تفکیک‌پذیر نیست و اعضای شورا در برطرف‌کردن بزرگ‌ترین تهدید علیه امنیت و ثباتشان یعنی ادامه این جنگ نفع مستقیم دارند. ثانیاً اعضای شورا در موقعیتی قرار دارند که می‌توانند از حمایت عربی برای ابتکار میانجیگری خود برخوردار باشند، چراکه شورا در اتحادیه عرب دارای وزن و اعتبار خاصی است.» الخلیج افزوده است: «بههرحال ما معتقد نیستیم که اعضای شورا بدون آنکه به داشتن فرصت مناسب و مساعد برای موفقیت حرکت خود اطمینان داشته باشند، ابتکار خود را آغاز خواهند کرد. مردم عرب و عراق در خلیج‌فارس ناگزیر به همزیستی و زندگی با برادران مذهبی‌شان یعنی مردم ایران هستند و تاریخ و جغرافی نیز چنین چیزی را حکم می‌کند.»(2)
دراین‌حال، ژنرال عبدالرحمن سوارالذهب رئیس شورای نظامی موقت سودان در گفتوگویی مطبوعاتی که امروز در کویت منتشر شد، آمادگی کشورش را برای میانجیگری در جنگ عراق و ایران ابراز داشت و خاطرنشان کرد اعاده روابط دیپلماتیک میان خارطوم و تهران بدان معنی نیست که سودان رویاروی عراق قرار گیرد.(3)
1
سفیر عراق در کویت پیام وزیر خارجه عراق را تسلیم وزیر خارجه کویت کرد. به گزارش رادیو کویت: «معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه کویت پیامی ازسوی همتای عراقی خود دریافت کرد. این پیام را سفیر عراق در دیدار با وزیر خارجه کویت تسلیم وی کرد. وزیر خارجه کویت پس از این دیدار گفت که نتایج ششمین کنفرانس سران شورای همکاری در مسقط، در این دیدار مورد تبادل‌نظر قرار گرفت.
سفیر عراق تصمیمات این کنفرانس را صحیح و روشن خواند و افزود که این تصمیمات کوشش‌های به عمل‌آمده ازسوی کشورهای عضو شورای همکاری جهت پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران از راه‌های مسالمت‌آمیز را تحکیم بخشید.»(4)
1
نشریه الموقف العربی چاپ قبرس طی گزارشی مشروح، به طرح کشورهای عربی برای توقف جنگ و دیدگاه وزیر امور خارجه امریکا و دیدگاه‌های مقامات رسمی ایران درباره جنگ، مداخله امریکا در جنگ، تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، مواضع فرانسه در حمایت از عراق و اقدام ایران به خرید سلاحهای چینی پرداخته است.
به نوشته این نشریه، «گفته می‌شود تقاضای اعضای کمیته هفت‌گانه عربی درمورد طرح کشورهای عرب برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق، که به جرج شولتز وزیر امور خارجه امریکا تقدیم گردید، در چارچوب تقاضا باقی ماند و به آن ترتیب اثری داده نشد.
اطلاعات موجود درباره مسائل موردبحث در اجلاس اعضای کمیته هفت‌گانه عربی با آقای جورج شولتز، حاکی‌از این است که وزیر امور خارجه امریکا تلاش کرد در طول ملاقات با اعضا فقط موضوع تروریسم که بایستی با آن مبارزه کرد؛ را موردبحث قرار دهد، ولی اعضای کمیته هفت‌گانه عدم تمایل خود برای بررسی این موضوع را نشان دادند.
سپس شاذلی قلیبی دبیرکل جامعه کشورهای عربی، به نمایندگی ازطرف آنها به ایراد سخن پرداخت و گفت هدفِ اعضای کمیته فقط بحث درباره مسئله جنگ ایران و عراق است و نه موضوع دیگر.
وزیران خارجه عربستان سعودی و عراق با تأیید اظهارات دبیرکل، ضرورت همکاری کشورهای قدرتمند برای پایان‌دادن به این درگیری را - که علی‌رغم تلاش‌های مداوم برای باقی‌گذاشتن آن در چارچوب فعلی‌اش به‌طورقطع گسترش خواهد یافت موردتأکید قرار دادند.
اعضای کمیته هفت‌گانه عربی طرحی چند ماده‌ای برای پایان‌دادن به جنگ ایران - عراق به وزیر خارجه امریکا ارائه دادند تا ایالات متحده هنگام مطرح‌شدن آن در شورای امنیت، بعد از اجلاس سران امریکا و شوروی که در 19 نوامبر جاری برگزار خواهد شد و مسلماً نتایج موردتوافق رؤسای امریکا و شوروی از این اجلاس به دست خواهد آمد، نظر مثبت خود را ارائه دهد. وزیر خارجه امریکا پس از لحظه‌ای سکوت گفت: شاید حق با شما باشد این منطقه تنها منطقه‌ای است که می‌توان آن را از درگیری نفوذ قدرتمندان به دور نگه داشت!»
به نوشته نشریه الموقف العربی، طرح عربی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق از چند بند اساسی تشکیل می‌شود و درباره دعوت شورای امنیت بین‌المللی برای تشکیل اجلاس ویژه‌ای به‌منظور بحث و بررسی درمورد جنگ خلیج [فارس] می‌باشد.
سپس شورا تصمیمی اتخاذ خواهد کرد مبنی‌بر انجام دعوت برای متوقف‌نمودن سریع آتش جنگ و تعیین مدتی که در خلال آن تمامی طرف‌های ذی‌ربط برای پایان‌دادن به درگیری ازطریق انجام مذاکرات مسالمت‌آمیز تلاش نمایند. آن‌گاه شورای امنیت بعد از پایان مدت تعیین‌شده برای برگزاری اجلاس، یک سلسله مجازات‌های سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی را درمورد طرفی که قرارداد را زیر پا می‌گذارد، مقرر می‌دارد.
ولی به نظر می‌رسد این طرح و یا هر طرح دیگر تا زمانی‌که دیدگاه ایران درباره این مسئله را مدنظر قرار ندهد، موفقیتی به‌دنبال نخواهد داشت. از آقای محمود نورانی کاردار سفارت ایران در بیروت، سؤال شد که آیا تلاش‌های تازه‌ای برای پایان‌دادن به جنگ خلیج [فارس] صورت گرفته است؟ کاردار سفارت جمهوری اسلامی پاسخ داد: تمام آنهایی که قبلاً به‌عنوان میانجی قدم به میدان گذاشتند، بهطور صریح اعتراف ننمودند که عراق جنگ را آغاز کرده است. بنابراین ما هیچ‌گونه وساطتی که خواسته ایران دائر بر اعتراف صریح به جنگ‌افروزی عراق را مدنظر قرار ندهد، قبول نخواهیم کرد و تا زمانی‌که وساطتی بر این اصل صورت نگیرد و حقوق مشروع جمهوری اسلامی در جنگ را به رسمیت نشناسد، این جنگ تا سقوط رژیم عراق ادامه خواهد یافت. کاردار سفارت ایران افزود: علت اصرار ما بر سقوط رژیم عراق به سؤالی مربوط می‌شود که آن را مطرح می‌سازیم و آن این است که: درصورت ابقای رژیم فعلی عراق بر سر قدرت، چه تضمین‌هایی برای برقراری صلح در منطقه وجود خواهد داشت؟ آیا کسی می‌تواند عدم تکرار حملات ازسوی این رژیم را بعد از تهیه امکانات رزمی تضمین نماید؟ و بالاخره آیا کسی تضمین خواهد نمود که دیگر کشورهای منطقه در حمله علیه جمهوری اسلامی شرکت نکنند؟
نظر عراق درمورد این تحولات چیست و چه واکنش‌هایی درقبال این تحولات نشان خواهد داد؟
هنوز پایتخت عراق بر موضع صلح‌طلبی خود در خلیج [فارس] باقی است. برحسب اظهارات آقای طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، این کشور در طول پنج سال جنگ چیزی بجز ابراز تمایلات بی‌شائبه لفظی برای حل مسالمت‌آمیز اختلافات عراق و ایران ازجانب کشورهای بزرگ مشاهده ننموده است، بی‌آنکه آنها به اقدامات عملی دراین‌خصوص متوسل شوند، به همین خاطر عراق طبق اظهارات مقامات این کشور منتظر شنیدن تمایلات کشورهای جهان برای پایان‌دادن به جنگ نخواهد بود، بلکه جنگ را تا قطع شریان حیاتی اقتصاد ایران ادامه خواهد داد و تنها هدف آن این خواهد بود که ایران را از دستیابی به عواملی که این کشور را در ادامه جنگ یاری می‌نماید، محروم سازد. این امر چه مفهومی دارد؟
مفهوم آن این است که پایان این جنگ علی‌رغم ارائه طرح‌ها و پیشنهادهای متعدد، مشخص نیست، چراکه طرفین درگیر حتی در یک مورد نیز با هم تفاهم ندارند تا بررسی این طرح‌ها به‌آسانی صورت گیرد.
بازتاب این امر درزمینه نظامی چگونه است و چه تحولاتی دراین‌مورد پیش‌بینی می‌شود؟ گزارش‌ها حاکی‌از این است که عراق به حملات خود علیه جزیره خارک، چاه‌ها و تأسیسات نفتی ایران، در منطقه حدفاصل بندر بوشهر تا شط‌العرب [اروندرود] یعنی منطقه شمال‌شرقی خلیج [فارس] که مهم‌ترین چاه‌های نفتی ایران در آن واقع است، ادامه می‌دهد.»
به نوشته الموقف العربی: «سرهنگ شیرازی فرمانده نیروی زمینی ایران اخطار نمود هرگونه حمله علیه تأسیسات و منابع صدور نفت ایران موجب ازبین‌رفتن مصالح امریکا در منطقه خلیج [فارس] و بسته‌شدن تنگه هرمز خواهد بود و افزود: چنانچه عراق به تلاش‌های خود برای قطع صدور نفت ایران ادامه بدهد، هیچ فردی قادر به حفظ مصالح امریکا در منطقه نخواهد بود و من تردید دارم که ایالات متحده دست به مداخله مستقیمی در جنگ خلیج [فارس] بزند چراکه این‌چنین اقدامی به‌مراتب خطرناک‌تر است.
همچنین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای ایران نیز در تفسیر موضوع مداخله امریکا گفت: ایالات متحده گمان می‌کند که با دست‌زدن به مداخله، آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را تأمین خواهد کرد، ولی چنانچه ایران به بستن تنگه هرمز اقدام کند، امریکا قادر به مداخله نظامی نخواهد بود. از 15 سال قبل تمامی تلاش‌های این کشور با ناکامی مواجه شده است و حتی ویتنام چنان ضربه‌ای بر این کشور وارد ساخت که از یک قرن پیش بر آن وارد نشده بود.
بنابراین اگر ایران به موضع مداخله امریکا توجه زیادی نمی‌نماید، از چه چیزی احساس نگرانی می‌کند؟ عامل نگرانی ایران همانا موضع دولت فرانسه است که رئیس مجلس شورای ایران آن را به‌علت اینکه دولت فرانسه سلاح‌هایی دراختیار عراق می‌گذارد که تاکنون دراختیار هیچ کشور خارجی نگذاشته است، به‌عنوان موضع ننگین، موردتوصیف قرار داد و گفت: موضع فرانسه موضع خطرناکی است و جانب‌داری فرانسوی‌ها را از عراق در این جنگ به‌نحوی نشان می‌دهد. عراق از آن نوع سلاحهای دقیق و پیشرفته و نیز بمب‌های جدیدی استفاده می‌کند که فرانسه قبلاً دراختیار هیچ کشوری قرار نداده است. سپس سؤال می‌کند: تحت چه ضوابطی این بمب‌ها و سلاحها دراختیار عراق قرار می‌گیرد؟
مسئله سلاحهای پیشرفته تدریجاً بُعد شاخصی در جنگ خلیج [فارس] به خود می‌گیرد، به‌گونه‌ای که عراق و ایران برای دستیابی به مدرن‌ترین سلاحها با یکدیگر مسابقه می‌گذارند. دفتر خبرگزاری فرانسه به نقل از یک منبع موثق در پکن، خبر داد که ایران و چین درخصوص ارسال موشک‌های زمین‌به‌زمین برای نیروهای مسلح ایران توسط چین، دو دوره مذاکره تشکیل دادند و این دفتر یادآور شد که مقامات چینی و ایرانی در ماه‌های ژوئن و ژوئیه گذشته در سفارت ایران در پکن و در مقر وزارت دفاع چین با هم ملاقات نمودند و در خلال آن شرایط چین برای فروش موشک‌هایی با برد 130 و 270 کیلومتر به ایران موردبحث واقع شد.
این دو نوع موشک همان موشک‌های تاکتیکی هستند که با سوخت مایع کار می‌کنند. شوروی‌ها این موشک‌ها را در دهه هفتاد تولید می‌کردند، ولی چین هنوز هم آنها را تولید می‌کند، چراکه قدرت تخریبی زیادی دارند و ممکن است دارای کلاه‌های هسته‌ای نیز باشند.
سخنگوی وزارت خارجه چین، انجام مذاکراتی بین چین و ایران را برای فروش
موشک‌های زمین‌به‌زمین به ایران، تکذیب نمود و اشاره کرد که این اخبار به هیچ وجه صحت ندارد و با تأکید بر اینکه چین بی‌طرفی کامل خود در جنگ خلیج‌فارس را حفظ نموده، گفت: چین امیدوار است که دو طرف اختلافات خود را با انجام مذاکرات مسالمت‌آمیز برطرف سازند. از طرف دیگر گفته می‌شود هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای ایران، صریحاً دستیابی ایران به سلاحهای چینی را تکذیب نکرد و هنگام دیدارش از پکن در ژوئن گذشته به اظهار این گفته که نمی‌تواند درباره دستیابی ایران به سلاحهای چینی توضیحاتی بدهد، اکتفا نمود. درحالی‌که یک منبع ایرانی که رفسنجانی را در این سفر همراهی می‌نمود، قبل از سفر هیئت ایرانی به پکن خاطرنشان ساخت که مسئله فروش سلاحهای چینی به ایران ممکن است در خلال دیدار رئیس مجلس شورای ایران از پکن، موردبحث واقع شود.»(1)
1
درحالی‌که نشست سران دو ابرقدرت امریکا و شوروی (ریگان و گورباچف) هفته آینده در ژنو آغاز خواهد شد، ریچارد نیکسون رئیس‌جمهوری سابق امریکا، در مقاله‌ای نوشته است که انقلاب اسلامی رقیب شوروی در کشورهای جهان سوم است و خطری که ابرقدرتها را تهدید می‌کند، مراکز بحرانی در جهان است که می‌تواند به درگیریهای نظامی منجر شود.
به گزارش واحد مرکزی خبر: «نیکسون در مقاله‌ای به مناسبت دیدار قریب‌الوقوع رهبران امریکا و شوروی نوشته است: شوروی باید از بنیادگرایی اسلامی نگران باشد، نه‌فقط به این دلیل که یک‌سوم جمعیت شوروی را مسلمانان تشکیل می‌دهند، بلکه به این علت که انقلاب اسلامی در حمایت از ملل جهان سوم به رقابت با انقلاب شوروی برخاسته است. وی در بخش دیگری از مقاله خود که در آخرین شماره فصلنامه فارین افرز چاپ شده، یادآور شده که مسابقه تسلیحاتی دو ابرقدرت، خطر درگیری نظامی هسته‌ای را افزایش نمی‌دهد، بلکه کانون‌های بحرانی جهان است که اختلافات سیاسی امریکا و شوروی را افزایش می‌دهد و اختلافات سیاسی است که موجب بروز درگیریهای نظامی است.
نیکسون همچنین پیش‌بینی کرده است از نقاطی که ممکن است زمینه درگیری نظامی هسته‌ای بین امریکا و شوروی را فراهم آورد، خاورمیانه و خلیج‌فارس خواهد بود.»(2)
از سوی دیگر، هفته‌نامه ساندی تایمز، چاپ لندن به همگرایی دو ابرقدرت دربرابر امام خمینی و احتمال بروز جنگ سوم جهانی ازسوی کشورهای جهان سوم اشاره کرده و نوشته است: «منطقه خلیج‌فارس امروز به‌صورت یکی از مراکز عمده بحران در جهان درآمده ولی بااین‌همه و باوجود ادامه جنگ ایران و عراق، هیچ خطری که برخورد دو ابرقدرت را سبب شود وجود ندارد، زیرا هم امریکا و هم شوروی در محکوم‌کردن سیاست‌های توسعه‌طلبانه و جنگجویانه رژیم آیت‌الله خمینی با هم اتفاق‌نظر دارند. ساندی تایمز افزوده است: تنها احتمال بروز برخورد
در منطقه خلیج‌فارس بستن تنگه هرمز ازطرف جمهوری اسلامی است که تهران بارها تهدید به آن کرده است؛ ولی باید گفت اولاً حکومت امروز ایران توانایی چنین اقدامی را ندارد و ثانیاً به فرض که بتواند چنین تهدیدی را جامه عمل بپوشاند امریکا با تمام نیرو و برای باز نگه‌داشتن این آبراه بین‌المللی وارد عمل خواهد شد و مسکو عکس‌العمل نشان نخواهد داد.»(1)
1
به گزارش خبرگزاری عراق از بغداد، صدام رئیس‌جمهور عراق پیامی برای ریگان رئیس‌جمهوری امریکا فرستاد. این پیام را وزیر خارجه عراق تسلیم سفیر امریکا در بغداد کرد. در این پیام به تحولات اخیر خاورمیانه و موضع عراق درقبال حمله هواپیماهای اسرائیل به مقر ساف در تونس و عکس‌العمل امریکا درمورد آن، اشاره شده است و حمایت قاطع حکومت عراق از مبارزه فلسطینی‌ها تحت رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین موردتأکید قرار گرفته است.(2)
رادیو کویت درمورد محتویات این پیام گفت که صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق از اظهارات محافل دولتی ایالات متحده امریکا که سازمان آزادیبخش فلسطین را به تروریسم متهم کرده‌اند، اظهار شگفتی و ناراحتی کرده و گفته است که عراق به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند موافقت نماید مبارزات ملت فلسطین یک عمل تروریستی خوانده شود.
رئیس‌جمهوری عراق در این پیام موضع عراق را درباره تجاوز هوایی اخیر صهیونیست‌ها - که امریکا آن را تأیید کرد - و نیز تعرض جنگنده‌های امریکا به هواپیمای مسافربری مصری تشریح کرده است.
در این نامه سازمان آزادیبخش فلسطین به‌عنوان تنها نماینده قانونی ملت فلسطین خوانده شده و مشکلاتی که امنیت و ثبات فلسطین را تهدید می‌کند برشمرده شده است. صدام با اشاره به حمله هوایی اخیر اسرائیل به خاک تونس و تقاضا از دولت امریکا برای تجدیدنظر در موضع‌گیری‌هایش نسبت به مسئله فلسطین و سازمان آزادیبخش فلسطین بر علاقه‌مندی عراق به برقراری و ادامه مناسبات میان کشورش و ایالات متحده امریکا براساس همکاری و احترام متقابل تأکید کرده است.(3)
از سوی دیگر یونایتدپرس گزارش داد: خبرگزاری رسمی عراق که خبر ارسال پیام را منتشر کرده، افزوده است: «نامه مزبور در چارچوب تصمیم مشترک اعراب برای تماس با ریگان، پیرامون آخرین تحولات خاورمیانه، ارسال شده است.»(4)
2
گزارش‌های امروز فعالیت‌های دیپلماتیک و تجاری عراق: هیئت یوگسلاوی در بغداد، معاملات نفتی و تسلیحاتی با یونان، افزایش صادرات نفت به ژاپن.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد: «معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی که در رأس هیئتی در بغداد به سر می‌برد، امروز بهطور جداگانه با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه و
نیز سعدون شاکر وزیر کشور عراق دیدار و گفتوگو کرد. هیئت یوگسلاوی در مذاکرات دوروزه خود با مقامات عراقی درباره جنگ خلیج‌فارس، روابط دو کشور، فعالیت جنبش عدم‌تعهد، وضعیت خاورمیانه، فشارهای وارده بر ساف و گسترش همکاری‌های اقتصادی دو کشور گفتوگو کرد.»(1)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از آتن، هفته‌نامه یونانی تورا در شماره اخیر خود نوشته است: «یکی از موضوعاتی که در مذاکرات وزیر بازرگانی یونان و دولت عراق موردبحث قرار گرفت، فروش تولیدات صنایع اسلحه‌سازی یونان بوده است. اکریتیدیس برای افزایش میزان صادرات یونان به عراق و خریداری محصولات نفتی عراق، هفته گذشته در رأس هیئتی به بغداد رفت. اخبار مربوط به معامله تسلیحات بین دو کشور رسماً اعلام نشده است.»(2)
به نوشته روزنامه اطلاعات: «نماینده سازمان بازرگانی خارجی ژاپن (کازونوری) در بغداد اعلام کرد که ژاپن از راه لوله نفتی جدید "ترانس سعودین" روزانه 150 هزار بشکه نفت خام از عراق وارد می‌کند. کازونوری به خبرگزاری فرانسه گفت که ژاپن قصد دارد در آینده نزدیک نفت بیشتری از عراق وارد کند. وی ارزش نفت وارداتی ژاپن از عراق را حدود پنج میلیارد دلار تخمین زد و گفت: سال آینده واردات نفت ژاپن از عراق به دو برابر افزایش خواهد یافت.
موازنه بازرگانی عراق با ژاپن در سال 1984، شش میلیارد و هشتصد میلیون دلار کسری داشت. این رقم در شش‌ماهه اول 1985 به سه میلیارد و سه میلیون دلار رسیده است.»(3)
1
ادامه تلاش کشورهای منطقه خلیج‌فارس برای افزایش خرید تجهیزات پیشرفته نظامی، هم‌زمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک برای توقف جنگ، نکته‌ای قابل‌تأمل است.
یک منبع آگاه داخلی نوشت: «وزارت دفاع امریکا موافقت خود را با فروش 300 فروند موشک از نوع "سایدویندر" به ارزش 22 میلیون دلار به دولت عمان اعلام کرده است. فروش موشک‌های پیشرفته سایدویندر به دولت عمان درجهت تأمین سیاست امریکا مبنی‌بر تقویت کشورهای منطقه خلیج‌فارس در باز نگه‌داشتن تنگه هرمز و جلوگیری از هرگونه تهدید احتمالی می‌باشد. دولت عمان موشک‌های جدید را برای تجهیز جنگنده‌های جاگوار که اخیراً از انگلیس دریافت کرده است، به کار می‌برد.
به حضور ناوگان امریکا و انگلیس در منطقه و استقرار مجموعه‌ای از هواپیماهای جاگوار و تورنادو و موشک‌های پیشرفته هوابه‌هوا و بازدیدهای پیاپی مقامات امریکایی و انگلیسی از تنگه هرمز و پایگاه‌های نظامی عمان، بیانگر اهمیت و توجه غرب به امنیت آبراه خلیج‌فارس و تنگه هرمز می‌باشد.»(4)
روزنامه کیهان نیز به نقل از نیویورک تایمز نوشته است: «در هفته گذشته عربستان سعودی برای خرید راکت‌های برزیلی، قراردادی 300 میلیون دلاری با کمپانی سازنده آن منعقد کرده است.»(5)
نیویورک تایمز می‌افزاید: «رژیم عراق بزرگ‌ترین خریدار اسلحه از برزیل می‌باشد و عربستان، اردن، مصر، الجزایر، مراکش و تونس نیز ازجمله مشتریان بزرگ اسلحه بزریل هستند.»(6)
1
"اگر نفت در خاورمیانه مهم نیست پس چه چیز مهم است" عنوان گزارش مشروحی است به قلم سردبیر نشریه خبری میدل ایست ریپورت چاپ نیویورک، که در شماره اخیر روزنامه واشنگتن پست انتشار یافته است. در این گزارش بحران انرژی موردتوجه قرار گرفته و آثار تغییرات قیمت و تولید نفت در جنگ و در منطقه بررسی شده است. این گزارش امروز از رادیو امریکا پخش شد:
«بحران انرژی دست‌کم برای یک دوره کوتاه‌مدت سپری شده است. مجموع تولید نفت در کشورهای حوزه خلیج‌فارس از سال 1980 تاکنون تقریباً به نصف رسیده است. صرفه‌جویی در مصرف انرژی، استفاده از منابع جانشین انرژی و افزایش تولید در کشورهای غیراوپک مهم‌ترین عوامل مؤثر در کاهش جهانی قیمت نفت است. قیمت نفت که زمانی تا سطح بشکه‌ای 40 دلار افزایش یافته بود و به نظر می‌رسید سیر صعودی آن پایان‌ناپذیر است و سخن از قیمت‌های بشکه‌ای 60 دلار، 80 دلار، 100 دلار و بیشتر به میان آمده بود، احتمالاً در زمستان امسال به بشکه‌ای 25 دلار کاهش خواهد یافت.
مسلماً عربستان سعودی، کویت و امارات متحده عربی سه کشور خاورمیانه با بیشترین میزان ذخایر نفتی و بیشترین میزان ظرفیت تولید، بازندگان عمده محسوب می‌شوند.
تأثیر شرایط ناشی از کاهش درآمدهای عربستان سعودی مقدمتاً در سطحی گسترده‌تر و بیشتر در دیگر کشورهای خاورمیانه احساس خواهد شد، که به استفاده از کمک‌های مالی ریاض، کمک‌هایی که الزاماً باید کاهش یابد، عادت کرده‌اند. هم اینک عربستان سعودی کمک‌های مالی خود را به عراق از بیش از یک میلیارد دلار در ماه - که سرآغاز آن به سپتامبر 1980 یعنی زمانی بازمی‌گردد که جنگ ایران و عراق شروع شد - به چهارصد میلیون دلار و کمتر کاهش داده است.
سعودی‌ها همچنین کمک‌ها و پرداخت‌های خود را به اردن و سازمان آزادیبخش فلسطین کاهش داده‌اند. کویت نیز پرداخت‌های خود را به سوریه، اردن و سازمان آزادیبخش فلسطین از 561 میلیون دلار در سال 1984 به 340 میلیون دلار در سال 1985 تنزل داده است. امارات متحده عربی نیز بخشی از کمک‌های مالی خود را به سوریه و لبنان متوقف ساخته است. متوقف‌شدن این کمک‌ها به‌معنای تغییر و تحولات و دگرگونی‌های عمده‌ای است که درمورد جنگ ایران و عراق می‌تواند به‌معنای شدت‌گرفتن جنگ و درمورد اردن و سازمان آزادیبخش فلسطین می‌تواند به‌معنای گام‌هایی درجهت صلح تلقی شود. هیچ‌کس خواستار جنگی نامحدود نیست، هرکس در خاورمیانه می‌داند که اگر عراقِ صدام حسین بخواهد ازطریق بمباران خارک، یعنی مرکز اصلی بارگیری بخش عمده‌ای از نفت ایران، بن‌بست موجود را از میان بردارد، ایران ممکن است از روی استیصال به اقدامی
تلافی‌جویانه متوسل شود. تا زمانی‌که سعودی‌ها سالانه بیش از 12 میلیارد دلار به عراق کمک می‌کردند صدام حسین خویشتن‌داری می‌کرد، اما اکنون که قیمت‌های پایین‌تر نفت کمک‌های عربستان سعودی را به سالی 8/4میلیارد دلار و کمتر تنزل داده است، صدام حسین که چیز زیادی برای ساختن ندارد، حملات به خارک را از روز پانزدهم اوت (24 مرداد) تقریباً همه روز کرده است. این حملات بار دیگر زمینه را برای تهدید ایران در توسل به اقداماتی ازقبیل بستن تنگه هرمز با هدف قطع تمامی صادرات نفت از حوزه خلیج‌فارس به بازارهای نفتی جهان، مساعد ساخته است. بااین‌حال، چنین تهدیدی این بار به‌مراتب کمتر از سال 1979 که ظهور آیت‌الله [امام خمینی] برای آخرین بار موجب افزایش عمده‌ای در قیمت‌های نفت شد، غرب را نگران می‌سازد.»(1)
1
تصویر
در بازتاب سخنان روز گذشته وزیر نفت عربستان، نشریه لیبراسیون چاپ فرانسه امروز نوشت: «تابستان آینده فصل "جنگ قیمت‌ها" خواهد بود. قیمت نفت خام احتمالاً به زیر هر بشکه 20 دلار سقوط خواهد کرد. این نظری بود که شیخ زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی و شخصیت پشت پرده اوپک در مصاحبه‌ای، به روزنامه هرالد تریبیون ابراز کرد. البته شیخ یمانی به سردادن چنین فریادهای هشدارآمیز عادت دارد، تهدیدهایی که به‌منظور پایان‌بخشیدن به تقلبات اعضای کارتل درمورد قیمت‌ها و مقادیر تولید و همچنین تحت‌تأثیر قراردادن تولیدکنندگان غیرعضو اوپک انجام می‌گیرد. تاکنون ریاض برای ممانعت از سقوط قیمت‌ها و رعایت دقیق قیمت‌های رسمی، از میزان تولید خود کاسته بود، اما امروز نفت خود را به بهای نازل‌تری می‌فروشد و میزان تولید خود را نسبت به ماه اوت گذشته به دو برابر افزایش داده است. شبح جنگ قیمت‌ها هرگز این‌چنین تهدیدآمیز نبوده است.
احمد زکی یمانی توضیح داد: ما از بر دوش کشیدن چنین باری به‌تنهایی صرف‌نظر کرده‌ایم. از سوی دیگر، وی علناً گفت که عربستان سعودی حتی درصورت سقوط قیمت‌ها در نظر ندارد از میزان تولید خود بکاهد. تولید عربستان سعودی اکنون به حد سهمیه تعیین‌شده ازسوی اوپک رسیده است (3/4 میلیون بشکه در روز)، یعنی به میزان دو برابر تولید تابستان گذشته که پایین‌ترین مقدار تولید طی 20 سال گذشته بود. وی اضافه کرد: ما درحال‌حاضر خیال تولید بیشتری را نداریم، اما اگر بقیه
1) 40. مأخذ 11، صص 35 - 33، رادیو امریکا، 19/8/1364.
اعضای سازمان همچنان سقف تولید را رعایت ننمایند ما هم دیگر خود را از این پس به‌زحمت نخواهیم انداخت؛ اگر آزادی برای بعضی وجود دارد، باید برای بقیه هم وجود داشته باشد.
از سوی دیگر، آژانس بین‌المللی انرژی خاطرنشان ساخت که تولید نفت اوپک به‌علت ذخیره‌سازی شرکت‌ها قبل از فصل سرما، تا حد 17 میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. چنین افزایشی، بیشتر ناشی از موضع‌گیری سعودی‌ها است، اما تجاوز از سقف رسمی تولید سازمان اوپک (16 میلیون بشکه در روز) ناشی از عدم رعایتِ سایر کشورهای عضو است که به تعهدات خود احترام نمی‌گذارند.
به نوشته نشریه میدل ایست اکونومیک سروی ده کشور از سیزده عضو اوپک طی ماه گذشته از سهمیه خود پا فراتر گذاشته‌اند؛ ازجمله: عراق، ایران، نیجریه، اکوادور و امارات متحده عربی. این کشور (امارات متحده عربی) علناً نظم سازمان را در آغاز ماه با اظهارات وزیر نفت خود سعید مانع‌العتیبه زیر پا گذاشته است. سیزده کشور اوپک در هفتم دسامبر آینده (شانزده آذر) در ژنو تشکیل جلسه خواهند داد. یمانی از اینکه کشورهای عضو تعهداتشان را درمورد تولید و قیمت‌ها محترم بشمارند، تردید خود را پنهان نکرد. ضمناً وی امکان تعیین سهمیه‌های تولید محدودتر در فصل تابستان را که طی آن مصرف همیشه کاهش می‌یابد، تکذیب نکرد. در نظر وی تولیدکنندگان غیرعضو اوپک (به‌ویژه انگلستان، نروژ و شوروی) حاضر نیستند با تقلیل تولید خود، با اوپک همکاری نمایند.
یمانی هشدار داد تابستان 1987 شاید بسیار حیاتی باشد. مشکل می‌توان سخنان کشوری را که یک‌چهارم ذخایر نفتی جهان را دراختیار دارد، نادیده گرفت.(1)
1
جرج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، برخلاف سخنان روز گذشته سخنگوی کاخ سفید، امروز در مصاحبه‌ای تلویزیونی تلاش دولت امریکا برای آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان و تماس با قدرت‌های ذی‌نفوذ در لبنان را تأیید کرد.
به گزارش یونایتدپرس از واشنگتن، جرج شولتز گفت: «سوریه، ایران، الجزایر و لبنان ازجمله کشورهایی هستند که امریکا از آنها برای کمک به آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان کمک خواسته است.»(2)
وی گفت: «ما سعی کرده‌ایم با همه‌کس تماس بگیریم و سعی کرده‌ایم این مطلب را برای کسانی که گروگان‌ها را دراختیار دارند روشن سازیم که آنان افراد بی‌گناهی را در اسارت خود دارند و آنان از این راه به اهداف خود نخواهند رسید و ربایندگان را وادار به آزادی این گروگان‌ها سازیم.» شولتز جزئیاتی را از تلاش‌های پشت پرده برای آزادی شش امریکایی به‌هنگام
دفاع از دیپلماسی خاموش دراین‌زمینه، بیان داشت.(1)
تصویر
شولتز افزود: «تصور می‌شود اعضای گروه طرف‌دار ایران جهاد اسلامی، در پس این آدم‌ربایی‌ها باشند و گفته می‌شود که آنها این امریکاییها را درعوض 17 زندانی که به‌دلیل حمله به هدف‌های امریکایی، فرانسوی و کویتی در کشور کویت در بندند، نگاه داشته‌اند.»(2)
وزیر خارجه امریکا افزود: «درجهت تلاش برای مذاکره مستقیم یا غیرمستقیم با آنها که امریکاییان بی‌گناه را دراختیار خود دارند، امریکا با حافظ اسد تماس گرفته و ازطریق هرگونه تماس غیرمستقیم که با ایرانی‌ها داشته است، لبنانی‌ها را ترغیب کرده و با کسانی که احتمال میانجیگری آنان می‌رفته، نظیر الجزایر، مذاکره کرده است.» وی گفت: «ما آنچه می‌توانستیم تصور کنیم انجام داده‌ایم.»(3)
1
کاردار سفارت فرانسه در ایران به وزارت خارجه احضار شد. وی که در اعتراض به ملاقات مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با وزیران و مسئولان کشور فرانسه فراخوانده شده بود، در ملاقات با مسئولان وزارت خارجه گفت: اکنون در محافل سیاسی فرانسه بیشتر فهمیده می‌شود که جمهوری اسلامی ایران اولاً یک تفکر انقلابی حقیقی است به نفع مردم و مستضعفین و نه چنانکه گفته شده یک ارتجاع دینی. شاید آنهایی که در خارج هستند نمی‌توانند وقایع حقیقی ایران را منعکس نمایند. حزب سوسیالیست فرانسه نسبت به سیاست داخلی، موضع حزبی دارد، ولی نسبت به سیاست خارجی چنین نیست. در آینده نزدیک، انتخابات است و حکومت تغییر می‌کند. بههرحال در تغییر حکومت مسائل عوض خواهد شد.(4)
1
در ادامه تلاش برای طرح‌ریزی عملیات آتی و درپی جلسه‌هایی که چند روز گذشته با حضور فرماندهان عالی سپاه دراین‌زمینه برگزار گردید، امروز به دستور فرمانده کل سپاه جلسه‌ای با شرکت رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، غلامعلی رشید (مسئول معاونت عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص))، سیدعلی حسینی تاش (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه)، احمد غلامپور (فرمانده قرارگاه کربلا)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه قدس)، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه سلمان) و مهدی مبلغ (جانشین ستاد نیروی زمینی سپاه)، در حضور فرمانده کل سپاه برگزار شد. در جلسات گذشته، فرماندهان به دلایل مختلف ازجمله کمبود توان رزمی، با نظر فرمانده کل سپاه - که بر اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو تأکید می‌کرد - مخالفت و بر اجرای عملیات محدود اصرار می‌کردند. در این جلسه محسن رضایی با طرح چند سؤال کوشید تا به دلایل اصلی این مخالفت پی ببرد.
محسن رضایی در ابتدای جلسه پرسید که هدف اصلی از اجرای عملیات محدود چیست؟ چه ضمانتی برای اجرای عملیات محدود وجود دارد؟ سپس فرماند هان پاسخ دادند.
رحیم صفوی: هدف ما از پیشنهاد عملیات محدود، جلوگیری از اجرای عملیات فدک (فاو) و اجرای عملیاتی متناسب با توانمان است. اگر100 گردان نیرو داشتیم، منطقه‌ای مناسب با این توان پیدا کنیم که ضمن رعایت غافلگیری بتوانیم عملیاتی موفق اجرا کنیم. صورت دیگر عملیات محدود، اجرای عملیات‌هایی مثلاً با 20 تا 30 گردان است. در تشکیلات نیروی زمینی سپاه روی استراتژی‌ای که خود شما تعیین کرده بودید، کار شده و قرار بود ما در محورهای سلیمانیه، چوارتا و منطقه عملیاتی قادر کار کنیم.(1)
غلامعلی رشید: منظور ما از پیشنهاد عملیاتهای محدود این است که در منطقه‌ای غیر از جنوب، با تمام توانمان عملیاتی محدود اجرا کنیم. وی سپس مشخصات عملیات محدود را چنین برشمرد:
منطقه هدف کم‌عمق و قابل‌دسترسی است.
منطقه هدف اهمیت و ارزش کمتری برای دشمن دارد. درنتیجه، دشمن توان محدودتری برای مقابله به کار می گیرد.
1) 1. سند شماره 634/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، گزارش راوی قرارگاه خاتمالانبیا در عملیات والفجر8 (داوود رنجبر)، ص 113.
برای عملیات محدود منطقه‌ای متکی بر یک عارضه مصنوعی یا طبیعی انتخاب می کنیم.
در عملیات محدود می‌توان غافلگیری را رعایت کرد.
عملیات محدود به هماهنگی کمتری نیاز دارد و درحد اختیارات یک فرمانده در صحنه نبرد است.
در عملیات محدود، قبل از اینکه دشمن بتواند واکنش نشان بدهد، هدف تثبیت می شود.
در عملیات محدود به نیروی کادر خودی آسیب کمتری می رسد و کادرها ورزیده تر می‌شوند، برعکسِ عملیاتهای گسترده که کادر بسیاری از دست می دهیم.
منظور از عملیات محدود همان تقسیم بندی خود شماست؛ یعنی نفوذی، گشتی رزمی و محدود درحد سه لشکر.
ممکن است ما ده عملیات گشتی رزمی و نفوذی انجام دهیم و دو عملیات محدود مثل والفجر3 یا والفجر2. نظر من این است که اگر بخواهیم در جنوب خوب بجنگیم، باید 300 گردان داشته باشیم.
سیدعلی حسینی تاش: عملیات محدود را به دو شکل می توان اجرا کرد: یکی اینکه عملیات محدود خط کاری و برنامه ما بشود و به‌عنوان استراتژی عملیاتی ما انتخاب بشود. دوم اینکه مثل قبل، در کنار بحث عملیات بزرگ، عملیات محدود مطرح شود.
عباس محتاج: واقعیت این است که ما درمورد نیرو ابهام داریم. در بحث هر عملیات وسیع این ابهام مطرح بوده است. عملیات محدود این حسن را دارد که ما را به مقصد نزدیک می‌کند.
در اینجا محسن رضایی دوباره این سؤال را مطرح کرد که هدف از اجرای عملیات های محدود چیست؟(1)فرماندهان چنین پاسخ دادند:
تصویر
عزیز جعفری: ما ناچاریم، نمی خواهیم که صلح کنیم. غیر از عملیات محدود نمی توانیم کار دیگری کنیم. این تنها راه ادامه جنگ است که به صلح نکشد.
غلامعلی رشید: من یک سؤال دیگر مطرح کنم، یک ارتش چند بار می تواند با تمام توان بجنگد؟ فکر نمی کنم بیش از سه بار، بیش از چهار بار باشد. ما الآن پنج سال متوالی است (که خود شما در آن آماری که جمع بندی می کردیم، می فرمودید که ما 13 بار است) که با تمام توان، مرتب وارد عمل می شویم. دیگر این توان [سپاه] کشش ندارد تا این‌طور با تمام توان بجنگد. باید یک زمانی بگذرد این توانش را افزایش بدهد تا بتواند دوباره با یک حرکت جدیدی عملیات کند.
مهدی مبلغ: ما به‌دلیل ضعف ها و کمبود هایی که داریم و نقاط قوتی که دشمن دارد، شیوه عملیات های محدود را اتخاذ کردیم. یکی از ضعف های ما کمبود توان است به‌لحاظ نیروی انسانی و کادر. ما در پناه اجرای عملیات های کوچک
1) 2. همان، ص 114.
می توانیم کادرسازی کنیم و گسترش سازمان بدهیم، می توانیم نیروی بسیج را جذب کنیم. مسئله دیگر، حفاظت است؛ چون برای عملیات در یک‌جا جمع می‌شویم، دشمن به قصد ما پی می‌برد.
سیدرحیم صفوی: ما به این نتیجه رسیدیم که ما باز سپاه و جنگ را از بدنه مملکت جدا می کنیم و خودمان را جای مملکت می گذاریم! این اشتباهی است که تا حالا می کردیم. اگر ما بخواهیم مملکت و توان رزمی جمهوری اسلامی بالا برود، خود این واردکردن مملکت در جنگ، یک زمانی می برد. این صنایع دفاع ما اگر بخواهد درجهت بالابردن توان رزمی فعال بشود، یک زمانی می برد. اگر بخواهند سیستم تشکیلاتی مملکت را، تکنولوژی یا وزارتخانه ها را در جنگ بیاورند؛ یعنی همان هماهنگی که ما می گوییم، باید کل نظام با این جنگ هماهنگ بشود، ما یک مقطع مهم دیگر می‌خواهیم و می‌گوییم زمان می برد تا اینها در جنگ بیایند. یک مطلب مهمِ این سیاست همین است که ما تا جایی‌که می توانیم کل نظام و آنهایی را که مؤثر در جنگ هستند بیاوریم.
غلامعلی رشید: اجرای عملیات های محدود چنین اهدافی دارد: 1. ما از درد ناچاری و به‌دلیل ضعف و ناتوانی چون نمی توانیم عملیات بزرگ انجام بدهیم، فعلاً باید یک مقطع از زمان را به عملیات های محدود اختصاص بدهیم که جنگ هم متوقف نشود؛ یعنی تکلیف شرعی خود را انجام داده باشیم. 2. به‌منظور افزایش توان، توسعه و گسترش رزمی و نکاتی دیگری که برادران گفتند. 3. برای حفظ غافلگیری، علاوه‌براینکه زمین را انتخاب می‌کنیم، زمان را هم تاحدّ زیادی انتخاب کنیم و به‌دلیل پیچیدگی هایی که عملیات بزرگ احتیاج دارد، به‌سرعت و با دستپاچگی سراغ آن نرویم که موجب ازبین‌رفتن غافلگیری شود.(1)
محسن رضایی: پس از موضع سردرگمی و ناامیدی نمی گویید که عملیات محدود انجام دهیم، می خواهید کادرسازی کنید و [...].
تصویر
اگر عملیات محدود به‌عنوان یک هدف به‌تنهایی ادامه پیدا کند، نمی تواند ما را به اهداف جنگ برساند، اما شما می گویید که برای پرکردن یک خلأ، تا عملیات های گسترده صورت بگیرد و هم اینکه تلفات کم باشد و روحیه مردم خراب نشود و هم مملکت را وارد جنگ کنیم (دراین‌صورت) هدف اصلی عملیات های محدود را که زمینه سازی ادامه نبرد است، به‌عنوان یک گذر قبول می کنیم.
محسن رضایی پس از این نتیجه گیری، بحث ضرورت عملیات گسترده را مطرح می کند: باتوجه‌به تجربیاتی که در شش ماه گذشته داشته ایم، تجربه ثابت کرده است که انجام‌ندادن عملیات بزرگ، تخریبش بیشتر از انجام‌دادن عملیات های بزرگ و شکست خورده است. تأثیر سیاسی انجام‌ندادن عملیات بزرگ بسیار بدتر از انجام‌دادن عملیات های بزرگ شکست خورده است.
1) 3. سند شماره 5518/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طراحی و آماده‌سازی عملیات قرارگاه خاتم (عملیات والفجر8، 20/8/1364، نوار شماره 16853)، صص 19 - 16.
رحیم صفوی و غلامعلی رشید: ما این را قبول نداریم. ...
محسن رضایی: مگر می شود قبول نکنید، واضح است؛ از شش ماه گذشته انجام‌ندادن عملیات بزرگ به‌شدت به ضرر سپاه تمام شد. این نظر مسئولین و سیاست گذاران کشور است.
غلامعلی رشید: توان ما را نمی دانند. ما را نمی‌شناسند.
محسن رضایی: مسئولین چیزی که از جنگ در ذهنشان هست، انجام عملیات های محدود نیست، اجرای عملیات های محدود را یک سم می دانند.
غلامعلی رشید: اینها از توان ما اطلاع ندارند. آیا درست است ازنظر شرعی که تسلیم کسانی بشویم که نمی دانند چقدر توان داریم.
محسن رضایی: یک استراتژی جنگ این است: انجام یک عملیات مؤثر و اصرار روی اهداف عادلانه جنگ ازطریق سیاسی، که اکثریت قاطع مسئولین این فکر را دارند و لذا هر فکر مخالف این را اصلاً جنگ نمی دانند. پس اولین مشکل این است که این استراتژی شما برای مسئولین قابل‌قبول نیست. اولاً به‌دلیل عدم مقبولیت یا نمی پذیرند و یا اگر سکوت کنند نتیجه اش این خواهد شد که توان رزمی ما بالا نخواهد رفت و مشکلاتی پیدا خواهد شد. توان دست کیست؟ آیا بدون عشق و علاقه مسئولین به شما، پشتیبانی‌شان به شما، اعتماد به شما، تأیید شما، آیا می توانید توانتان را بالا ببرید؟ آیا ضمانت می کنید مسائل سیاسی در لشکرهایتان تشدید نشود؟ آیا ضمانت می کنید از ارتش پشتیبانی بیشتری صورت بگیرد؟
قطعاً محور بالابردن توان، خودمان باید باشیم، اما پشتیبانی می خواهیم، پشتوانه سیاسی می خواهیم، پشتوانه مالی - حقوقی می خواهیم. خوب این پشتوانه وقتی که اصلاً کار را قبول ندارند چطور انجام می شود؟
غلامعلی رشید: عملیات گسترده چه چیزی را حل می کند؟
در اینجا محسن رضایی محور بحث را تغییر داد و موضوع توان را - که جایگاه خاصی در مباحث استراتژی دارد - مطرح کرد:
حال درباره اینکه جنگ ما با دشمن بستگی به چه عواملی دارد و منظورمان چه توانی است؛ این 300 گردانی که می گویید، ما حداکثر تا دو ماه دیگر می توانیم به شما تحویل دهیم.
غلامعلی رشید: شما اگر 500 گردان هم به ما بدهید، ما قادر نیستیم فدک را انجام دهیم. نیروی کادر ما بیش از80 گردان نیست. ما 80 گردان سازمانی داریم. منظور از بالارفتن توان، افزایش کادر است.
محسن رضایی: چرا می گوییم توان بالا برود؟ توان ما در دو زمینه صرف می شود: 1. توان دشمن 2. زمین.
غلامعلی رشید: توان ما در دو سال اول متناسب با زمین و توان دشمن بود، ولی الآن نیست.
عباس محتاج: دشمن الآن هم احتیاط قوی دارد و هم زمین را مناسب کرده و مجموع زمین و دشمن متناسب با توان ما نیست.
محسن رضایی: اگر300 گردان باشد می شود در جنوب جنگید؟
غلامعلی رشید: بله
محسن رضایی: ما نمی توانیم بگوییم تا کی، چه نیرویی آغازکننده حملات برای گرفتن اهداف باشد، چون توان دشمن و زمین او را نمی توانیم محاسبه کنیم. یک زمانی برای فاو می گفتید یک لشکر، الآن می‌گویید 300 گردان، از کجا معلوم که بعداً نگویید 600 گردان؟ دررابطه‌با توان، مسابقه‌ای است بین ما و دشمن. در شرایطی که مسئولین قبول داشته باشند و زمان را هم بپذیرند که زمانش را هم نمی توانیم مشخص کنیم، همه را هم قبول کنند، باید جواب بدهیم که چه موقع به دشمن می رسیم. در این مسابقه‌ای که دشمن از عملیات طریق القدس آغاز کرده، دشمن متناسب با جنگ جدید ما شروع به آماده‌کردن خود کرد و رشد نمود و کلی جلو افتاده. باتوجه‌به اینکه شرایط ایدئال فراهم بشود، آیا شما می رسید به دشمن؟ آیا اصلاً زمانی وجود دارد برای این مسابقه؟ دوم اینکه اگر مشکلات داشته باشیم؛ یعنی شرایط ایدئال نباشد، شما زمانی برای رسیدن به دشمن می بینید؟
عباس محتاج: یک بار در ابتدای جنگ مسابقه دادیم و رسیدیم، این بار هم باید شروع کنیم تا چهار، پنج سال آینده خواهیم رسید، ولی به شرط مساعدبودن شرایط.
غلامعلی رشید: ما هیچ موقع به دشمن نخواهیم رسید و هر دو سؤال شما جوابش منفی است.
محسن رضایی: پس نمی شود جنگید؟
غلامعلی رشید: اگر شرایط مناسب باشد، درست است که به دشمن نمی رسیم، ولی کار چشمگیر می توانیم بکنیم (بصره، جاده بصره - بغداد و سلیمانیه) و آقایان بروند صلح کنند.
محسن رضایی: من امیدی نمی بینم که شرایط مناسب شود. شما می گویید باید شرایط را ایدئال کنید، با مسئولین بر خورد کنیم، تلاش کنیم و بحث کنیم، اما چطور بفهمانیم؟ یا بایستی آنان به شما اعتماد داشته باشند، یا اینکه با استدلال مطالب خودتان را بیان کنید.
در اینجا غلامعلی رشید پیشنهاد داد یک ستاد مورد اعتماد آقایان برای بیان مشکلات و... تشکیل شود. از طرف دیگر، ظاهراً محسن رضایی معتقد بود چون این کمبود توان دو سال دیگر بازهم احساس خواهد شد، ضمانتی وجود ندارد که تا دو سال دیگر که توان نیروها افزایش یابد، دشمن نیز بیشتر رشد نکرده باشد. ادامه این بحث به جایی نرسید و فقط گفته شد: «ما در این دو سال فعالیت خودمان را می کنیم، ما بقی را به خدا واگذار می کنیم.»
محسن رضایی بحث را با طرح سؤالی دیگر و پاسخ به آن پایان داد: عواملی که موفقیت یک نبرد را تضمین می کند چیست؟
الف) شرایط فرمانده و مسئول اداره نبرد شامل 1. خصوصیات شخص فرمانده (تجربه، علم، اخلاص و میل). 2. اختیارات قانونی. 3. اعتبار سیاسی.
ب) شرایط قوه جنگ و توان‌سازی (ایمان، کمیت، کیفیت و سلاح).
ج) هنر اداره جنگ یا فرماندهی آن.
وی در پایان، جلسه را در سه محور جمع بندی کرد:
الف) عملیات محدود
سؤال اول این بود که چه انتظاری از اجرای عملیات محدود داریم و با چه احتمالی؟ (نتیجه) این شد که انجام می شود و تعداد زیادی از آن موفق خواهد شد.
ابهامات: یکی اینکه ممکن است بعضی انجام نشود. دوم اینکه نیروی بیشتری در خط صرف بشود.
حاصل اینکه عملیات محدود به‌تنهایی هدف نیست و وسیله‌ای است برای به‌دست‌آوردن زمان درجهت فراهم‌کردن توان.
چه مشکلاتی بر سر راه است؟ (نتیجه) این شد که مسئولین، عملیات محدود را قبول ندارند، یا مانع اجرای آن می شوند، یا توان رزمی ما به‌دلیل بهاندادن آنان، بالا نخواهد رفت. این عملیات های محدود قابل‌قبول، اما اجرایش با این مشکلات روبه روست.
ب) توان
توان یعنی چه؟ یعنی گسترش سازمان ازنظر نیرو و امکانات.
چرا توان باید بالا برود؟ برای اینکه توانمان را صرف توان و زمین دشمن کنیم و غالب شویم.
ج) عوامل پیروزی
چه عواملی باعث پیروزی در نبرد است؟ 1. شرایط فرماندهی. 2. قوه جنگ و شرایط توان سازی. 3. هنر بهکارگیری.
بههرحال، نتیجه قطعی درباره شیوه ادامه نبرد مشخص نشد؛ گفتوگوی پایانی جلسه حاکی‌از همین بود:
رحیم صفوی: شما هنوز تکلیف ما را روشن نکردید.
محسن رضایی: ما جواب می دهیم، به شما می گوییم که چه بکنید.
رحیم صفوی: چیزی باشد موردقبول و قابل‌اجرا.
عزیز جعفری: طوری باشد که با تردید نرویم.
محسن رضایی: تصمیم می گیریم، یا با تردید می فرستیم و یا معتقد می کنیم و می فرستیم. این بحث را نیمه‌تمام می گذاریم تا من با آقای شمخانی مشورت کنم.(1)
1) 4. مأخذ1، صص 119 - 114.
1
درپی فرمان امام خمینی فرمانده کل قوا، به سپاه پاسداران در شهریور امسال، مبنی‌بر تشکیل سه نیرو در سپاه پاسداران؛ مسئولان نیروی زمینی سپاه پس از تشکیل این نیرو، برنامه‌ریزی‌های خود را برای تکمیل سازمان و توسعه و تجهیز آن آغاز کرده‌اند. سیدعلی حسینی‌تاش رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه، امروز با صدور دستو ر العملی، از واحدهای ستاد نیروی زمینی خواست که برنامه ها و برآوردهای خود را برای سال 1365 اعلام کنند. در این دستورالعمل آمده است:
«باتوجه‌به تشکیل نیروی زمینی، مقتضی است نسبت به تهیه برنامه های سال 1365 آن واحد در نیرو اقدام و تأسیسات، امکانات و پرسنل موردنیاز واحد و واحدهای مشابه در رده های مختلف را برآورد نمایید.
الف) خطوط کلی برنامه ها به شرح زیر می باشد:
سقف پرسنل کادر رسمی 70 هزار نفر.
سقف پرسنل وظیفه 50 هزار نفر.
سازماندهی 400 گردان بسیجی رزمی در یک سال (متوسط 60 هزار نفر نیرو در هر دوره سه‌ماهه).
استعداد رسمی سازمانی 150 گردان پیاده، 7 گردان تانک، 10 گردان مکانیزه.
اجرای دو عملیات در حد والفجر4 (70 گردان).
اجرای یک عملیات درحد خیبر (150گردان).
اجرای20 عملیات محدود (متوسط هرکدام 4 گردان).
آموزش نیر وهای وظیفه درحد ماهیانه 4 هزار نفر.
آموزش نیروهای کادر درحد ماهیانه 1200 نفر.
آموزش تخصصی نیروهای کادر درحد ماهیانه 1000 نفر.
ب) برنامه ها و برآوردهای مذکور می باید تا تاریخ 5 آذر 1364 تهیه و تحویل گردد.
ج) تا 22 آبان 1364 هر واحد یا یگان یک نفر را به‌عنوان مسئول تهیه برنامه و برآورد معرفی نماید.»(1)
2
گزارش های واحد اطلاعات قرارگاه نوح و اطلاعات گروه 63 توپخانه سپاه پاسداران حاکی‌از افزایش تحرکات و فعالیت های دشمن در مناطق عملیاتی فاو و هور است. واحد اطلاعات قرارگاه نوح درباره اقدامات دشمن در منطقه عملیاتی فاو، در دوره پنج روزه از 16 آبان 1364 تا 20 آبان 1364 چنین گزارش داد: «دشمن همچون گذشته به تمام فعالیت های خود ادامه می دهد، ازجمله: تحکیم و توسعه مواضع، فعالیت های هوایی و دریایی، تحرکات نیروهای پیاده
1) 5. سند شماره 0108241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد نیروی زمینی به کلیه واحدهای ستادی نیروی زمینی، 20/8/1364.
بهطور چشمگیر، تردد و تجمع فعالیت ها در مناطق مختلف منطقه (از بصره به فاو و بالعکس)، نقل‌وانتقال محموله های موردنیاز به خطوط جبهه، سوخت و آب‌رسانی. همچنین، اجرای آتش توپخانه (نسبتاً فعال) به‌ویژه روی دکل های دید بانی، مراکز تجمع نیرو، بیمارستان ها، انبار های مهمات و محل های استقرار توپخانه بهطور متمرکز، تلاش بی وقفه و شبانه روزی مهندسی در ایجاد استحکامات و مواضع جدید و با سرعت بالا، تردد خودروهای استیشن - که حاکی‌از حضور فرماندهان و یا شخصیت های بلندپایه حزب بعث می باشد - به‌صورت ستونی ازطریق جاده دوم از بصره به‌سمت فاو و بالعکس و نیز لایروبی قسمت قابل‌توجهی از خور عبدالله.»(1)
معاونت اطلاعات نظامی گروه 63 توپخانه خاتمالانبیا(ص) نیز وضعیت دشمن را در منطقه عمومی هور از 13 تا 20 آبان 1364 چنین اعلام کرد: «در این مدت فعالیت های یگان های پیاده، زرهی، توپخانه و مهندسی دشمن نسبت به قبل افزایش یافته است که باتوجه‌به شواهد، احتمال تک دشمن متصور می‌باشد.»(2)
1
شناسایی سواحل غربی اروندرود، از مشکل ترین و پیچیده ترین مقدمات آماده سازی عملیات پیشروی به‌سوی منطقه فاو است. نیروهای شناسایی باید در تاریکی ضمن عبور از رودخانه عریض و خروشان اروند، با احتیاط کامل، بدون هیچ‌گونه سروصدا و اقدامی که حساسیت نگهبانان دشمن را برانگیزد، خود را به ساحل پر از موانع گوناگون دشمن برسانند و راه های نفوذ به منطقه استقرار یگان های ارتش عراق را بیابند.
سه تن از نیروهای شناسایی واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای2 در ساعت 19:30 امروز، شناسایی منطقه دشمن در ساحل اروندرود را آغاز کردند. آنها مشاهدات خود را چنین گزارش کرده اند:
«در اوایل ساحل دشمن درحدود 8 متر خالی از چولان و دارای گل ولای بود. در ابتدای پوشش چولان یک رشته از میله های خورشیدی که دارای 7 شاخه بود و طول هر شاخه به 5/1 تا 2 متر می رسید، مشاهده شد که یک رشته سیم‌خاردار حلقوی روی آنها کشیده شده بود. به فاصله حدود 7 متر بعد از این موانع به یک رشته از میله های خورشیدی - که هر میله دارای دو شاخه بود و طول هر شاخه حدود 4 متر بود، رسیدیم که در میان این رشته از موانع خورشیدی دشمن، یک رشته سیم‌خاردار تک‌رشته‌ای کشیده بود. تراکم این ردیف از موانع خورشیدی دشمن به‌حدی بود که به‌علت درهم رفته‌بودن شاخه های این موانع، عبور با دشواری و مشقت ممکن بود. سپس بعد از طی‌کردن مسافت 25 متر، بازهم به یک رشته دیگر از موانع خورشیدی - که هرکدام دارای شش شاخه و طول هر شاخه 5/3 الی 4 متر بود - رسیدیم که یک رشته سیم‌خاردار حلقوی بر روی این ردیف از موانع دشمن کشیده شده بود.
توضیح اینکه موانع خورشیدی که دارای شاخه هایی به طول 3 الی 4 متر می باشند، 5/1 متر از
طول هر شاخه در زمین فرو رفته و مابقی آن بیرون قرار گرفته است. همچنین، موانع خورشیدی که شاخه هایی به طول 2 متر دارد، یک متر از طول شاخه در زمین فرو رفته و مابقی بیرون قرار دارد.
پس از طی مسافت 20 الی 25 متر از موانع سوم، به حدود 50 متری دشمن رسیدیم که از این فاصله صدای نگهبانان دشمن به‌خوبی شنیده می شد. همچنین مشاهده گردید که سنگر های دشمن دارای تجمع نسبتاً خوبی می باشند و به منطقه جلوِ خودی [خط مقدم نیروهای خودی] بسیار حساس هستند. ضمناً هنگام حرکت در چولان های ساحل دشمن، در بعضی از نقاط که پوشش چولان کمتری داشت و سطح زمین گل ولای بود، پا در آن فرو می رفت و ایجاد سروصدا می کرد.»(1)
1
یکی از نیروهای شناسایی خودی هنگام مأموریت در جزیره ام‌الرصاص اسیر شد. دراین‌باره بعدها سندی از دشمن به دست آمد که زمان صدور آن امروز است. ترجمه سند چنین است:
«نامه به‌کلی سری شماره 7274 تاریخ 20 آبان 1364
فرماندهی سپاه هفتم (اطلاعات)
نسخه رونوشت خلاصه بازجویی یک اسیر ایرانی که همراه یک نفر دیگر در شب منتهی به بامداد 19 آبان 1364 از شط العرب به‌منظور شناسایی از لَجمن [ لبه جلویی منطقه نبرد] در جز یر ه ام الرصاص عبور کرد، ارسال می گردد.
کلیه فرماندهان تیپ ها و هیئت های ستادی باید از اطلاعات این بازجویی آگاه شوند.
خلاصه این بازجویی را باید برای پرسنل زیر امر خود شرح دهید تا جهت مقابله با دیگر مردان قورباغه‌ای دشمن که برای اجرای مأموریت های مشابه وارد منطقه مسئولیت این لشکر می شوند، کلیه اقدامات دید بانی، هشیاری و مراقبت لازم را اتخاذ نمایند.
فرمانده لشکر دستور داده تا مبلغ 200 دینار هدیه به هر فردی که بتواند یکی از مردان قورباغه‌ای دشمن را اسیر نماید یا او را بکشد، داده شود.
مراتب جهت اطلاع و اقدام لازم سرهنگ 2 ستاد جابر سلمان جبر
ازطرف/ فرمانده لشکر26 پیاده»
در ضمیمه این نامه مشخصات، آدرس، تحصیلات و شغل پدر اسیر ذکر شده و در ادامه چنین آمده است:
«اسیر درباره مأموریتی که برای اجرای آن به منطقه آبادان اعزام شده گفت که او جزو گروه 30 نفره بود و به‌هنگام حضور در تهران هیچ گونه اطلاعاتی درباره مأموریت های آینده شان به آنها داده نشده و پس از انتهای دوره مردان قورباغه ای (دو ماه پیش) از پادگان آموزشی به‌وسیله قطار به اهواز و از آنجا با ماشین به آبادان انتقال داده شدند. همچنین به آنها گفته شده بود که زیر امر تیپ المهدی مشغول فعالیت خواهید شد.
1) 8. سند شماره 10825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اطلاعات نظامی قرارگاه کربلا، 20/8/1364.
کلیه نفرات گروه مزبور در آبادان مستقر بوده و در زمان های مختلف به‌منظور انجام مأموریت هایی که اسیر از آن اطلاعی ندارد، به‌صورت گروه های کوچک اعزام می شدند. در روز چهارشنبه 15 آبان 1364، اسیر نامبرده همراه با ده نفر دیگر به منطقه شویجات -2968- رفته و تا روز انجام مأموریت محوله در منطقه ماندند.
هیچ گونه اطلاعی درباره مقاصد آینده دشمن و سمت های آن ندارد.
اسیر اظهار می کند که خبر هایی درمورد رسیدن افسرانی یا واحد های نظامی جدید به منطقه شنیده است.
بازپرس سرهنگ 2 ستاد - هشام عبدالحمیدالشغلان
افسر رکن3 اطلاعات سپاه هفتم
19/8/1364»(1)
1
ستاد تبلیغات جنگ شورای عالی دفاع، امروز در نامهای خطاب به مسئولان کمیته‌های جنگ سراسر کشور اعلام کرد:
«براساس طرح تبلیغاتی تنظیمی جهت بسیج داوطلبین اعزام به جبهه در نظر است کاروان هایی متشکل از نیروهای مردمی هر استان براساس دستور العمل ذیل به جبهه های حق علیه باطل اعزام گردند، لذا خواهشمند است ضمن طرح مسئله در کمیته تبلیغات جنگ آن استان، دستور فرمایید دراین‌زمینه اقدام و نتیجه دراسرع‌وقت به این ستاد گزارش گردد. لازم به ذکر است که اولین کاروان اعزامی با حضور نیرو های مردمی استان مرکزی آماده گردید که همراه جمعی از روحانیون و مسئولین کشوری در مراسمی که به همین مناسبت در شهر قم برگزار می گردد، شرکت و سپس پیاده عازم شهر تهران شده و پس از شرکت در مراسم دعای کمیل و نمازجمعه به جبهه های نبرد عزیمت خواهند نمود. ذیلاً دستورالعمل تنظیمی اعلام می گردد:
کمیته تبلیغات جنگ استان با حضور کلیه اعضا به مسئولیت استانداری و با معاونت محترم سیاسی تا قبل از چهارشنبه 22 آبان 1364 تشکیل جلسه دهند.
در این جلسه طرح تنظیمی جهت بسیج داوطلبین اعزام به جبهه [را] مطرح و باتوجه‌به شرایط و ویژگی های هر استان نسبت به برنامه ریزی اقدام خواهند نمود.
از آنجا که پیش بینی می گردد اجرای طرح هایی نظیر طرح تنظیمی در استان مرکزی تأثیر اتی در بسیج داوطلبین اعزام به جبهه داشته باشد، مناسب است که در هر استان طرح هایی نظیر طرح مذکور باتوجه‌به شرایط هر منطقه تنظیم گردد.
به‌منظور تأمین نیازمندی ها و پشتیبانی کاروان اعزامی، یک ستاد اجرایی در هر استان به
1) 9. سند شماره 023055 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سند ترجمه‌شده عراقی، 21/8/1364.
مسئولیت سپاه زیرنظر کمیته تبلیغات جنگ تشکیل می گردد. دراین‌زمینه، هماهنگی لازم با فرماندهی و ستاد مرکزی سپاه به عمل آمده است.
الف) اعلام پشتیبانی و تقدیر از عزیمت گروهی داوطلبین به جبهه در استان مرکزی جهت ترغیب سایر داوطلبان در دیگر استان های کشور.
ب) شرکت ائمه جمعه محترم استان و شهرستان های تابعه با لباس رزم در پیشاپیش کاروان های اعزامی.
ج) بدرقه کاروان های اعزامی ازسوی مسئولین استان و شرکت در کاروان ها.»(1)
1
ستاد مرکزی سپاه پاسداران، امروز دستورالعملی را درخصوص ر اه اندازی کاروان های کربلا برای قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) و مناطق پنج گانه سپاه ارسال کرد:
«"هرکه دارد هوس کرببلا بسم الله"
پس از سلام و تحیات الهی، پیرو دستورالعمل شماره 5967 - 1/60 - 3/2 - س مورخه 2 آبان 1364 درخصوص جذب نیرو و تبلیغات لازم پیرامون سخنان اخیر نماینده محترم حضرت امام مدظله‌العالی در شورای عالی دفاع، باتوجه‌به مصوبه جلسه قدس مرکز و دستور فرماندهی کل سپاه مبنی‌بر ر اه اندازی کاروان های کربلا به‌منظور حضور گسترده نیروهای مردمی در جبهه های جنگ حق علیه باطل و مقابله با توطئه های ابرقدرت ها و دشمن متجاوز بعثی - صهیونیستی، ضروری است اقدامات لازم تبلیغی به شرح ذیل با عنایت به محورهای تبلیغاتی تعیین‌شده در دستورالعمل شماره فوق انجام پذیرد.»(2)
گفتنی است که در این دستورالعمل سیاست های اجرایی حرکت کاروان های کربلا، زمان بندی حرکت کاروان ها، اقدامات و شیوه های تبلیغی لازم براساس زمان بندی تعیین شده و نیز اعضای هیئت اجرایی (متشکل از نمایندگان واحدهای تبلیغات، بسیج، تدارکات) به سرپرستی فرماندهی هر رده که امور مذکور را عهده دار می شوند، تعیین شده و موردتوجه قرار گرفته است.
2
حجت الاسلام رحمانی مسئول بسیج سپاه پاسداران، امروز در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی دربار ه سیاست جمهوری اسلامی در نبردهای دریایی و دربرابر کشور های حوزه خلیج‌فارس، برنامه های هفته بسیج، طرح های آینده بسیج و شیوه تحصیل دانش آموزان رزمنده در جبهه های نبرد سخن گفت.
1) 10. سند شماره 103444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستورالعمل نحوه جذب نیروی بسیج و اعزام به منطقه ازطرف ستاد تبلیغات جنگ، از رئیس ستاد مرکزی سپاه به مناطق و قرارگاه حمزه و نواحی سراسر کشور، 20/8/1364.
2) 11. سند شماره 10831 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه به کلیه مناطق پنج‌گانه و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 20/8/1364.
در گزارش روزنامه اطلاعات درباره این مصاحبه آمده است: «آقای رحمانی در پاسخ به اینکه اگر عراق جنگ را به خلیج‌فارس بکشاند، نیروهای بسیج تا چه حد آمادگی و توان رزمی دارند، گفت: "تلاش رژیم حاکم بر عراق بر این است که علاوه‌بر درگیری در جبهه های زمینی، ما ر ا در دریا نیز با کشور های حوزه خلیج‌فارس درگیر کند، ولی سیاست جمهوری اسلامی هرگز این نبوده است و هیچ نظر سوء و خاصی نسبت به کشور های حوزه خلیج‌فارس نداشته و نخواهد داشت و جمهوری اسلامی هرگز در دریا با آن خواستهای که عراق در نظر دارد، وارد عمل نخواهد شد. اما اگر حاکمان عراق با تشنج در خلیج‌فارس زمینه ساز ورود قدرت های دیگر باشند مسلّم است که بسیجیانی که از ابتدای جنگ تاکنون در جبهه حضور فعال داشته اند در دریا هم با حضور گسترده خودشان باتوجه‌به آموزشی که درزمینه نبرد دریایی دیده اند، می توانند پاسخ‌گوی نیرومندی دربرابر توطئه باشند و باتوجه‌به صحبتی که نماینده امام در شورای عالی دفاع آقای هاشمی رفسنجانی، دررابطه‌با عزیمت نیروهای مردمی به جبهه ها کرده اند، امیدواریم که فتنه منطقه را در خشکی ضربه‌ای کاری بزنند و نیازی به درگیری [در دریا] نباشد."
تصویر
آقای رحمانی درباره برنامه های هفته بسیج که هم‌زمان با سالروز صدور فرمان امام خمینی مبنی‌بر تشکیل ارتش 20 میلیونی است، گفت:" برنامه هایی در نظر گرفته شده که ازجمله آنها گردهمایی 10 هزار نفری فرماندهان پایگاه ها و نواحی مقاومت سراسر کشور در مرکز، اجرای مانور مقاومت شهری یا مانور خندق است که امیدواریم با برگزاری این مانور، برا دران حضور خودشان را دررابطه‌با توطئه های احتمالی به نمایش بگذارند... "مسئول بسیج مستضعفین درباره طرح های آینده بسیج گفت: "با گسترش نواحی و پایگاه های مقاومت و به عضویت درآوردن بیشتر مردم، بسیج به ارتش 20 میلیونی و تحقق آن خواهد رسید." وی افزود: "یکی از طرح هایی که در آینده تحقق پیدا خواهد کرد و تأثیر مهمی در تحقق ارتش 20 میلیونی دارد، مسئله آموزش عمومی برای کلیه دانش آموزان کشور خواهد بود که از سال سوم راهنمایی تا پایان دوره متوسطه کلاس هایی در مدارس کشور با اختصاص ساعاتی درزمینه نظامی به اجرا درخواهد آمد و
حاصل آن در یک دوره آموزشی از سوم راهنمایی تا پایان دوره متوسطه، اضافه‌شدن چهارونیم میلیون نفر به اعضای ارتش 20 میلیونی خواهد بود."
وی درباره نحوه تحصیل دانش آموزان رزمنده گفت:..."دراین‌رابطه از سال پیش با و زارت آموزش‌وپرورش درزمینه تأ سیس مجتمع های آموزشی در جبهه های حق علیه باطل در میان تیپ ها و لشکر ها، هماهنگی هایی به عمل آمد که اقدامی مؤثر بود و با هماهنگی این مجتمع ها در جبهه، در سال تحصیلی گذشته، 12 هزار دانش‌آموز در مقاطع تحصیلی مختلف امتحانات آخر سال خود را دادند و هم‌اینک کلاس ها برای همه دانش آموزان در هرکجا که مستقر باشند، برقرار است. همچنین، در پشت جبهه در کلیه مراکز استان ها، این مجتمع ها برای جبران عقب ماندگی تحصیلی این دانش آموزان به وجود آمده و دانش آموزان جبهه رفته و در آنجا تحصیل می کنند و تسهیلاتی هم برای آنان به وجود آمده است که امیدواریم دانش آموزان و خانواده های آنان درمورد تحصیل نگرانی نداشته باشند.»(1)
1
خبرگزاری عراق امروز گزارش داد: «ارتشبد عدنان خیرالله معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق، سه روز متوالی را در محور های عملیاتی شرق میسان (سپاه چهارم) و شرق دجله (سپاه ششم) گذراند. وی برای اطمینان‌یافتن از استواری مواضع و استحکامات دفاعی واحدهای مقدم محورهای مذکور و چگونگی استتار‌های رزمی در تعدادی از یگان‌های مقدم از این مناطق بازدید کرد.
خیرالله را در این بازدید، ارتشبد رئیس ستاد ارتش، سرلشکر فرمانده سپاه چهارم و سرتیپ ستاد سپاه ششم و تعدادی از فرماندهان عالی‌رتبه همراهی کردند.»(2)
از سوی دیگر، یک نشریه داخلی درباره تلاش رژیم عراق و حامیان آن برای تقویت جبهه جنوبی نوشته است: «اخیراً تعدادی از افسران اردنی، مصری و عراقی در جلسه‌ای مشترک در نزدیکی منطقه دربندیخان (جنوب‌شرقی سلیمانیه) تصمیم گرفته اند که 25 هزار نفر از اکراد عراقی را با پرداخت حقوق و مزایای کافی با تبلیغات وسیع مسلح کرده و به مناطق غرب ایران اعزام دارند تا ارتش عراق بتواند نیرو های خود را به قسمت جنوب ایران انتقال دهد.»(3)
2
در مناطق شمال‌غرب کشور، امروز چند درگیری میان نیرو های خودی و افراد گروههای ضدانقلاب و یک درگیری میان دو گروه ضدانقلاب رخ داد:
رزمندگان پایگاه‌های کلهر (منطقه ارومیه) و کوچه رستم، کوییل، تاژان و گرماب (منطقه بوکان) با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند. این درگیری ها بدون تلفات پایان یافت.(1)
عوامل حزب دمکرات شامگاه امروز با ورود به روستای سوله دکل مرگور، با چته های کومهله درگیر شدند. پس از سه ساعت درگیری، چته های کومهله با دادن 1 کشته و 3 زخمی، روستا را ترک و به‌طرف ارتفاعات کچله حرکت کردند.(2)در این درگیری از افراد حزب دمکرات یک نفر کشته شد و 5 نفر مجروح شدند. 4 تن از افراد کومه له نیز خود را به نیرو های اسلام تسلیم کردند.(3)
محسن قمری مسئول مخابرات کمیته شهرستان حزب دمکرات که اسلحه‌ای کمری و 2 نارنجک به‌همراه داشت، در حوالی سردشت با تلاش رزمندگان اسلام دستگیر شد.(4)
1
به گزارش واحد مرکزی خبر، انقلابیون مسلمان عراقی، امروز با حمله به مرکز تجمع نیرو های عراق در منطقه بشاری، گروهی از آنان را کشتند یا مجروح کردند. در این عملیات یک‌ساعته، 3 خودرو نیرو های عراقی منهدم شد و تعدادی سلاح و مهمات به غنیمت انقلابیون مسلمان عراقی درآمد.(5)
واحد مرکزی خبر همچنین به نقل از انقلابیون مسلمان کرد عراقی اعلام کرده است: «روز بیستم آبان، اتومبیل مدیر بانک دولتی شهر زاخو براثر انفجار بمبی که انقلابیون مسلمان کرد در داخل آن کار گذاشته بودند، به‌کلی منهدم گردید و محمد سجادی معاون مدیر بانک و 2 تن از افراد جیش‌الشعبی کشته شدند. در این حادثه، 4 تن از نیرو های مخصوص رژیم صدام به‌شدت مجروح شدند.»(6)
2
تصویر
حجت الاسلام حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، در گفتوگو با خبرنگار کیهان گفت: صدام قصد بازدید از بعقوبه را داشت که در مسیر بعقوبه، مجاهدین مسلمان عراقی به کاروان حامل صدام و همراهانش حمله ور شدند. در این عملیات، تعدادی از محافظین صدام کشته شدند و صدام نیز دچار جراحاتی شد. بنا به گزارش‌های رسیده، صدام بلافاصله در این شهر حکومت نظامی اعلام و دستور کشتار و سرکوب مردم را صادر کرد.»(7)حجت الاسلام حکیم همچنین گفت: «تاکنون فعالیت مجلس اعلای انقلاب عراق در سوریه بهطور غیررسمی بوده است و ان شاءالله به زودی دفتر مجلس اعلای انقلاب عراق، بهطور رسمی در سوریه فعالیت خود را آغاز می کند.»(8)
1) 16. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص 22، 21.
2) 17. سند شماره 200098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 98، 28/8/1364 ص 1.
3) 18. سند شماره 226785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 79، 29/8/1364، ص 6.
4) 19. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 14، 23/9/1364 ص 41.
5) 20. روزنامه اطلاعات، 20/8/1364، ص 2.
6) 21. روزنامه اطلاعات، 2/9/1364، ص 2.
7) 22. روزنامه کیهان، 20/8/1364، ص 22، قزوین - خبرنگار کیهان.
8) 23. همان.
1
حجت‌الاسلام سیدمحمود هاشمی رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق که برای بازدید از واحدهای جنوب مجاهدان عراقی در ایران به استان خوزستان سفر کرده است امروز، در جمع مهاجران عراقی مقیم یکی از شهرک های خوزستان اعلام کرد: «عملیات عاشورای4 افق جدیدی در مبارزات مسلحانه مردم مسلمان عراق علیه رژیم صدام گشوده است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از این سفر آورده است: «حجت الاسلام هاشمی با تشریح نتایج درخشان عملیات عاشورای4 گفت: "در این عملیات نیرو های مجاهد مسلمان عراقی ثابت کردند که به مسئولیت عظیم خود دربرابر ملت مسلمان عراق وقوف کامل یافته و نتایج حاصل از این عملیات، افق جدید و دورنمای تازه‌ای در مبارزات مسلحانه ملت عراق گشوده است."
وی افزود: "امروز ملت عراق با مشاهده مجاهدین مسلمان عراقی در کنار رزمندگان اسلام به تبلیغات فریبنده رژیم صدام که جنگ تحمیلی را جنگ عرب و عجم قلمداد می کند، پی برده و دربرابر وظیفه و نقش تاریخی خود در این برهه از مبارزات ضداستعماری ملت عراق، احساس مسئولیت می کند."
آقای هاشمی افزود: "جنگ ملت عراق و صدام یک جنگ تازه‌ای نیست، بلکه این جنگ از حدود بیست سال پیش و با روی‌کارآمدن حزب وابسته عفلقی آغاز شد، اما تا پیش از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، این نبرد به‌صورت آشکار بروز نکرده بود و در خلال آن علمای مجاهد عراقی و ملت مسلمان عراق، شهدای زیادی تقدیم اسلام کردند."
رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در پایان از حضور گسترده عشایر مهاجر عراقی در جبهه های نبرد سپاسگزاری کرد و از مهاجرین خواست تا با حضور هرچه بیشتر در جبهه ها، زمینه سقوط صدام را فراهم کنند.
در جریان بازدید رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، خبرگزاری جمهوری اسلامی کسب اطلاع کرد که درحال‌حاضر از 200 خانوار ساکن در این شهرک، بیش از 140 تن داوطلبانه به جبهه ها عزیمت کرده و عده دیگری نیز برای اعزام به جبهه ها ثبت نام کرده اند.»(1)
2
هواپیماهای عراقی بعدازظهر امروز به منطقه خلیج‌فارس تجاوز کردند. عراق مدعی شد که در این تجاوز به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده است، اما هیچ منبعی این ادعا را تأیید نکرد.
فرماندهی منطقه4 نوح سپاه پاسداران در گزارشی به ستاد مرکزی سپاه نوشته است: «در ساعت های14:07 و 14:27 روز 20 آبان 1364، به‌ترتیب وضعیت خارک و بوشهر قرمز اعلام و در ساعت 14:30 صدای انفجار شنیده شد. سایت رادار بوشهر صدای انفجار را گزارش نموده است و یک فروند هواپیمای میگ25 در منطقه مشاهده شده است، اما تاکنون گزارشی از هدف قرارگرفتن یگانی واصل نگردیده است. باتوجه‌به پرواز میگ25 در منطقه، احتمالاً صدای انفجار ناشی از شکستن دیوار صوتی بوده است.»(2)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق نیز به نقل از اطلاعیه نظامی شماره 2018 عراق اعلام کرد که هواپیماهای نیروی هوایی این کشور در ساعت 14 امروز ضربه دقیق و مؤثری بر یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران وارد کردند و سپس سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(1)
خبرگزاری های خارجی که ادعای عراق را به نقل از سخنگوی نظامی این کشور گزارش دادند، اعلام کردند که هیچ منبع مستقلی ادعای عراق را تأیید نکرده است. بیمه لویدز نیز که منبع جهانی معتبری برای تأیید گزارش های حمله به کشتی ها است، ادعای عراق را تأیید نکرده است. رادیو امریکا هم ضمن نقل ادعای عراق اعلام کرد: شرکت های امداد در خلیج‌فارس هیچ گزارشی درباره دریافت کمک انتشار ندادند.(2)
1
بازرسی کشتی ها به‌وسیله نیروی دریایی ایران و حضور قدرت های بزرگ در نزدیک تنگه هرمز، بازی قدرت در منطقه خلیج‌فارس را پیچیده تر از گذشته کرده است.
در گزارش امروز روزنامه واشنگتن پست دراین‌باره آمده است: «در جنوبی ترین نقطه خلیج‌فارس، امریکا، فرانسه و انگلیس به کناره و مرز جنگ ایران و عراق نزدیک هستند. کشتی های جنگی هر سه کشور، دائم از نزدیکی تنگه هرمز عبور می کنند و هر سه درگیر بازی های پیچیده‌ای با ایران هستند که آنها را به مقابله و رویارویی مستقیم با ایران نزدیک می سازد. واشنگتن پست افزوده است: «در ماه گذشته ایرانی ها بنا به ادعای خودشان بیش از 300 کشتی را در آب های خلیج‌فارس متوقف و محموله آنها را بازرسی کرده اند. همچنان که ایران به توقف کشتی‌ها ادامه می‌دهد، تماس ها، ارتباطات و اقدامات دیگران با آن‌چنان دقتی انجام می‌شود که از هرگونه خطر درگیری و رویا رویی جلو گیری شود [...] ناظران آگاه که با کشتی از منطقه دیدار کرده اند، می گویند که دیده شده هواپیماهای شناسایی ایران روی کشتی های جنگی انگلیس پرواز می‌کرده اند درحالی‌که خود نیز توسط جت های امریکایی موردتعقیب بوده اند. بنا به اظهار منابع نظامی غربی، تقریباً هفته‌ای یک بار هواپیماهای نیروی هوایی کوچک عمان - که گفته می شود خلبانان انگلیسی آنان را پرواز می دهند - جلو هواپیماهای ایرانی و گاهی هواپیماهای روسی را که به حریم دفاعی عمان تجاوز می نمایند، می گیرند. عمان که ظاهراً نگران عواقب حضور نیروهای نظامی غرب در این کشور می باشد، اخیراً از امریکا، انگلیس و فرانسه خواسته است که از تعداد دفعات ورود کشتی های جنگی خود به بنادر این کشور بکاهند.
ایران از ماه سپتامبر و به‌دنبال آغاز حملات عراقی ها علیه جزیره خارک، به بازرسی کشتی هایی که به مقصد عراق در حرکت هستند اقدام کرده است، اما شاید به‌دلیل اینکه ایران مخالف مداخله قدرت های غربی در این منطقه می باشد، در بازرسی کشتی ها محتاط بوده و قوانین زمان جنگ را مراعات می کند. یک کنسول ژاپنی در عمان این را تأیید نمود که با خدمه
کشتی ژاپنی‌ای که توسط نیروی دریایی ایران متوقف شده بود، به‌خوبی رفتار شده است. کشتی های ژاپنی وادار به لنگرانداختن در یکی از بنادر ایران شده بودند و فقط برخی از کالاهایی که ازلحاظ ایران نمی بایست به عراق برود توقیف شده بود.» به نوشته واشنگتن پست در 18 اکتبر (26 مهر 1364) کشتی بازرسی ایرانی که قصد داشت یک کشتی تجاری (فرانسوی به نام وییل نورس) را - که به مقصد عراق در حرکت بود - بازرسی کند، با مخالفت و اعتراض کشتی جنگی نیروی دریایی فرانسه که در منطقه حضور داشت، روبه رو شد.(1)
روزنامه فیگارو چاپ پاریس دراین‌باره با اشاره به اینکه کشتی ایرانی براثر این تهدید عقب‌نشینی کرد، نوشته است: «فرانسه، امریکا، انگلستان که دارای نیرو های دریایی مهمی در اقیانوس هند هستند، متعهد شده اند که آزادی کشتیرانی در آب های خلیج [فارس] را تضمین کنند.»(2)
در نشریه رویدادها درباره این نوشته فیگارو آمده است: «آنچه در روزنامه فیگارو آمده است دلیلی بر اضطراب دیگران از حرکت موفقیت آمیز ایران اسلامی در توقیف کشتی ها است.»(3)
1
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد امروز دو نامه برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. به پیوست نامه اول، اسامی 199 اسیر نوجوان عراقی اعلام شده است و در نامه دوم، درباره ادعای عراق که کشته‌شدن سربازان ایرانی با گلوله های شیمیایی عراق را رد کرده، توضیح داده شده است. نامه اول چنین است:
«بنا به اطلاع دولت متبوعم، احتراماً به پیوست، لیست 199 تن از اسیران نوجوان جنگ که تحت مراقبت جمهوری اسلامی ایران قرار دارند، ارسال می گردد. این لیست جهت اطلاع جناب‌عالی و آرامش خاطر خانواده های این اسیران نوجوان عراقی جنگ تهیه شده است.
اسامی به زبان عربی ارائه می گردد برای اینکه دبیر خانه سازمان ملل قادر باشد شکل صحیح آن را استفاده کند و به‌سهولت مورد بهر ه برداری قرار دهد.»(4)
نامه دوم به این شرح است:
«پیرو نامه 6 نوامبر 1985 نمایندگی عراق (S/17611) که در آن یک سخنگوی رسمی در بغداد قاطعانه ادعا های ایران را مبنی‌بر اینکه سربازان ایرانی با گلوله های توپ حاوی مواد شیمیایی کشته شده اند، رد کرده است، احتراماً توجه جناب‌عالی را به نامه مورخ 4 نوامبر (S/17606) که موضوع نامه مذکور عراق می باشد، جلب می نمایم.
در این نامه من اعلام کردم که 8 نفر از مردم درنتیجة استفاده عراق از گلوله شیمیایی در جزیره مجنون در تاریخ 2 نوامبر به‌شدت مجروح شدند و کسی کشته نشده است. علی رغم سوءبرداشت نمایندگی عراق از نامه مذکور، هیچ مقام ایرانی دراین‌باره اعلام نکرده است که سربازان ایرانی به‌خاطر استفاده عراق از گلوله شیمیایی توپخانه کشته شده اند. همچنین، احتراماً به اطلاع می رسانم که این نوع سوءتعبیرات جهت منحرف‌ساختن حقایق درباره مسئله استفاده
عراق از سلاح های شیمیایی، تلاش مذبوحانه‌ای ازسوی رژیم عراق است تا موضوع را لوث کرده و توجه جامعه بین المللی را از نقض آشکار کلیه اصول پذیرفته شده حقوق بین المللی، به‌ویژه پروتکل 1925 ژنو منحرف سازد.
سعید رجایی خراسانی - نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل»(1)
1
ایران اقدام امریکا در محکوم‌کردن استفاده از سلاح های شیمیایی در جنگ ایران و عراق را با شک و تردید می نگرد. نشریه وزارت امور خارجه، گزارش سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل را دراین‌باره چنین منعکس کرده است:
«نماینده امریکا در کمیته اول مجمع عمومی سازمان ملل ضمن اشاره به ضرورت منع کامل سلاح های شیمیایی، اظهار کرد که بار دیگر سلاح های شیمیایی برخلاف پروتکل 1925 ژنو علیه ایران به کار رفته است و این عمل ازطرف شورای امنیت هم محکوم گردیده است. به نظر نمایندگی این موضع باتوجه‌به موارد ذیل اتخاذ گردیده است.
کاربرد سلاح های شیمیایی توسط عراق ازجانب اغلب کشور های غربی و همچنین دبیرکل سازمان ملل قبلاً محکوم گردیده است.
امریکا از این طریق کاربرد سلاح شیمیایی در افغانستان و کامبوج را نیز محکوم می نماید.
باتوجه‌به بر قراری روابط سیاسی با عراق می خواهد یک نوع بی‌طرفی در جنگ را القا نماید.
با اطمینان از اینکه ایران توانایی تولید سلاح شیمیایی را دارد، قصد دارد از به‌کار گیری آن در آینده توسط ایران جلو گیری نماید.
درواقع شاید یک نوع رشوه سیاسی برای نزدیک‌شدن به ایران نیز تلقی گردد.»
به نوشته این نشریه، موضع نماینده امریکا دراین‌باره، مشابه موضعی است که در بیانیه شورای امنیت اعلام شد و نیز مشابه موضعی است که وزیر خارجه امریکا در ملاقاتِ طارق عزیز وزیر خارجه عراق، با وی مطرح کرد.(2)
2
در چارچوب سیاست جدید شورای همکاری خلیج‌فارس که در نشست اخیر این شورا اتخاذ شد، امروز یوسف علوی وزیر مشاور در امور خارجه عمان، وارد بغداد شد. این سفر به خبرها و تحلیل های چند روز گذشته مبنی‌بر سفر یوسف علوی به ایران پایان داد.
به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی، یوسف العلوی امروز به‌اتفاق ابراهیم الصبحی معاون سیاسی دبیرکل شورای شش کشور عرب خلیج‌فارس، وارد بغداد شد. وی که حامل پیام سلطان قابوس پادشاه عمان، برای صدام حسین بود، راه های پیشنهادی پایان‌دادن به جنگ خلیج‌فارس را به اطلاع صدام رساند.(3)
خبرگزاری آلمان‌غربی در گزارشی از بغداد آورده است: «وزیر مشاور در امور خارجه عمان امروز گفت که صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق برای کاهش شدت جنگ 61 ماهه خلیج [فارس] با ایران ابراز آمادگی نموده است. وی این مطلب را پس از ملاقات با رئیس‌جمهوری عراق در بغداد اظهار کرد که منظور وی ارزشیابی فرصت های یک پیشنهاد جدید میانجیگری توسط عمان و کشور های عرب غیرمتخاصم هم‌پیمان آن در شورای همکاری خلیج‌فارس بود. العلوی به خبرگزاری بحرینی خلیج گفت: "ما از رئیس‌جمهوری عراق درخصوص آرام‌نمودن اوضاع و پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق واکنش مساعد مشاهده نموده ایم." علوی از هرگونه اشاره اخص دراین‌باره که آیا کشور بعدی اطمینان هایی دایر بر اینکه جنگ سه‌ماهه هوایی علیه تأسیسات صادرات نفت ایران و مراکز صنعتی متوقف خواهد شد، دریافت کرده است، خودداری کرد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز ضمن انتشار اخبار این سفر، اعلام کرد: «این سفر ظاهراً جزئی از ابتکار جدید شورای همکاری خلیج برای پایان‌دادن به جنگ درگیر میان ایران و عراق است. [...] اعضای شورای همکاری کشورهای عرب خلیج‌فارس، علی رغم شکست کلیه اقدامات قبلی میانجیگری، به‌خصوص اقدامات سازمان ملل، جنبش غیرمتعهد ها و سازمان کنفرانس اسلامی، به‌روشنی آمادگی کامل برای تجدید اقدامات صلح‌جویانه را اعلام کردند. دلیل این آمادگی اخیر کشور های عرب خلیج‌فارس تاحدی مربوط می شود به اینکه آنها نگران‌اند که جنگ میان ایران و عراق ممکن است به آن کشور ها نیز سرایت کند.
ضمناً گزارش هایی به دستمان رسیده است حاکی‌از اینکه ایران احتمالاً شرایط خود را برای پایان‌دادن به جنگ تغییر داده است.
اگر این گزارش ها درست از کار درآید، تغییر موضع ایران احتمالاً به‌دلیل تأثیرات سوئی است که حملات عراق به جزیره خارک بر اقتصاد ایران داشته است. با همه این اوصاف، برخورد ایران و عراق برای پایان‌دادن به جنگ، همچنان بسیار متفاوت است. عراق هنوز چیزی کمتر از آتش‌بس کامل را نمی پذیرد و حال آنکه ایران عمدتاً خواستار خاتمه‌دادن به حملات به مناطق مسکونی است [...] از سوی دیگر، شکی نیست که دولت ایران از تغییر موضع شورای مذکور استقبال کرده و حتی ممکن است که جمهوری اسلامی حاضر به قبول موافقت نامهای برپایه عدم تخاصم باشد، اما درعوض ایران خواستار اقداماتی حاکی‌از قطع مساعدت کشور های عرب خلیج به عراق است. غالب ناظرین بر این باورند که کشور های مذکور چنین خواستی را قبول نخواهند کرد.»(2)
خبرگزاری آسوشتیدپرس نیز گزارش داد: «یوسف العلوی به خبرگزاری رسمی عراق گفت که وی قرار است درباره امکان برقراری صلح و ثبات در منطقه با دولت عراق گفتوگو و تبادل‌نظر کند.»(3)
همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی خبر داد: «امروز یک مقام عالی رتبه عمانی، مسقط را به‌قصد بغداد ترک کرد. وی امکان سفر به تهران را رد نکرد. سفر این مقام عمانی بخشی از ابتکار جدید کشور های عربی خلیج‌فارس جهت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق است. یوسف
بن علوی در گفتوگو با خبرگزاری خلیج گفت: "دیدار وی از عراق نتیجه مشورت های هفته گذشته میان رهبران خلیج‌فارس می باشد." وی گفت: سعی خواهم کرد نظر عراق را درمورد تحولات منطقه، به‌ویژه درمورد جنگ دریابم.»(1)
خبرگزاری فرانسه در گزارشی از این سفر آورده است: «به گفته منابع رسمی، العلوی قرار بود امروز ابتدا جهت مطلع‌کردن رهبران ایران از نتایج اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس - که هفته گذشته در مسقط برگزار شد - به تهران عزیمت کند. هیچ دلیلی برای تغییر برنامه سفر العلوی که نخست به‌عنوان رئیس فعلی هیئت وزیران شورای همکاری خلیج‌فارس به بغداد سفر می کند، ارائه نشده است. براساس اظهارات منابع عموماً مطلع، دیدار العلوی از تهران کماکان پابرجاست. در تهران منابع رسمی ایرانی و دیپلماتیک اظهار می کنند که در جریان این دیدار نیستند. در همین حال، العلوی پیش از عزیمت خود به بغداد اعلام کرد که اگر تماس های جاری با تهران به نتیجه برسد، احتمال دیدار وی از ایران وجود خواهد داشت.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز اعلام کرد: «گزارش های قبلی درباره اینکه وزیر مشاور در وزارت خارجه عمان به تهران سفر خواهد کرد، بی‌اساس بوده است. ناظران معتقدند که این شورا اکنون برخورد متوازن تری نسبت به پایان جنگ در پیش گرفته است و مثلاً در بیانیه نهایی این کنفرانس اشاره به این مطلب شده است که باید راه حل صلح آمیزی برای جنگ میان ایران و عراق یافته شود تا حقوق حقه و منافع طرفین جنگ پایمال نشود.»(3)
درعین‌حال، خبرگزاری رویتر گزارش داد: «دیپلمات های غربی و عرب گفتند گرچه شورای همکاری خلیج‌فارس مصمم به یافتن راه‌حلی برای پایان جنگ است، اما چشم‌انداز های صلح در شرایط فعلی حاکم بر جبهه های جنگ، تیره هستند. یک دیپلمات عرب گفت: "این سفر بیشتر یک سفر تشریفاتی است، چون واضح است که عراق موضع خود را دررابطه‌با پایان‌بخشیدن به جنگ تغییر نخواهد داد." وی افزود: "در شرایط فعلی دستیابی به یک راه‌حل مسالمت‌آمیز بستگی کامل به ایران دارد." عراق اعلام کرده است که میانجیگری بین المللی برای خاتمه‌بخشیدن به مخاصمات را می پذیرد و خواستار عقب نشینی نیرو های هر دو طرف به مرز های بین المللی، بازگشت تمامی اسرای جنگی به کشور های خود و آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس است.
عراق در خواست های ایران برای پرداخت 200 میلیارد دلار غرامت جنگی و برکناری صدام حسین را رد کرده است. به عقیده دیپلمات ها هر دو کشور ایران و عراق، به‌دلیل مخارج سنگین نظامی با مشکلات اقتصادی و فشار داخلی برای متوقف‌کردن درگیری ها مواجه شده و در انتظار کمک خارجی برای متوقف‌کردن درگیری ها هستند. عراقی ها حاضر به مذاکره درباره هر چیز به غیراز برکناری صدام حسین هستند.»(4)
1
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «شیخ جابر الاحمد الصباح امیر کویت، در مصاحبه‌ای با مطبوعات این کشور، ضمن اعلام حمایت کامل از رژیم عراق، گفت: ما هرگز از حمایت عراق دست بر نخواهیم داشت. وی همچنین گفت: تاکنون درمورد تضمین امنیت کشور های خلیج [فارس] ازسوی ایران، درصورت دست‌کشیدن این کشور ها از حمایت عراق، چیزی نشنیده است.»(1)
2
تصمیم شورای همکاری خلیج‌فارس در اجلاس اخیر خود مبنی‌بر کاهش فاصله با تهران و تلاش برای آتش بس در جنگ ایران و عراق، همچنان از موضوعات اصلی و موردبحث رسانه هاست.
روزنامه دیلی تلگراف چاپ لندن، در گزارشی از جان بولاک خبرنگار خود در بحرین، نوشته است: «عراق مدت هاست آماده مذاکره برای صلح بوده، اما اصرار ایران به برکناری صدام همیشه مانع آن بوده است. این خبرنگار می افزاید: اکنون دیپلمات ها در بحرین می گویند ایران احتمالاً برکناری حاکم بغداد را مطرح نخواهد کرد و دراین‌صورت امید دستیابی به صلح بیشتر از سال های گذشته به نظر می رسد. براساس این گزارش، وزیر خارجه عمان از تهران دیدار خواهد کرد و دیپلمات های کویتی با حکومت عراق در تماس می باشند. همچنین، مذاکراتی با لیبی و سوریه در طرابلس انجام خواهد شد. به نوشته جان بولاک، شورای همکاری هنگامی دست به این اقدام زده که نشانه های آشکاری از تغییر موضع مقامات ایرانی دریافت کرده است. به نظر جان بولاک: حملات مداوم عراق علیه تأسیسات اقتصادی ایران و نیز تأثیر بازدارنده کشور های منطقه، در تغییر موضع مقامات تهران نقش داشته اند. هر زمان که به نظر می رسید حملات هوایی عراق به توانایی صادرات نفت ایران جداً صدمه می زند، این حملات بهطور مرموزی متوقف می شد و این ظاهراً به این دلیل بود که کشور های منطقه از حملات هوایی که ایران را به درگیرکردن آنها در جنگ تحریک می کرد، بیم داشتند و عراق را از آن بازمی داشتند.»(2)
روزنامه البیان چاپ دوبی نیز دراین‌مورد نوشته است: «امید است میانجیگری علوی برای پایان‌دادن به جنگ عراق - ایران، در پرتو قطعنامه های ششمین اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس، موفقیت آمیز باشد. البیان در ادامه آورده است: «دیدار امروز علوی از بغداد، سفر به تهران را نیز به‌دنبال خواهد داشت و این نشان‌دهنده تمایل رهبران کشور های عضو شورا به اولویت‌دادن به قطع این جنگ و حل‌وفصل این مشکل به‌نحوی است که هریک از طرفین به حق خود، براساس اسناد و پیمان های موردتوافق دست یابند.» این روزنامه نتیجه گیری کرده است: «زمان آن فرارسیده است که تصمیم‌گیرندگان هر دو کشور، متقاعد شوند که گفتوگو بسیار ثمربخش تر از جنگ مسلحانه است.»(3)
درحالی‌که شورای همکاری خلیج‌فارس ظاهراً در تلاش برای بهبود روابط با جمهوری اسلامی است و بسیاری از رسانه ها نیز در این جهت گام برمی دارند، مطبوعات کویت تبلیغات خود علیه ایران را تشدید کرده اند. خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «روزنامه های کویت در سرمقاله های امروز خود ضمن اعلام حمایت مطلق از رژیم عراق، با حمله به سیاست ها و مواضع ایران، تلاش کردند هرگونه تحریک درجهت برقراری آرامش در منطقه را عقیم نمایند. روزنامه کویتی الرأی‌العام در سرمقاله امروز خود نوشته است: جنگ ایران و عراق دیگر جنگ میان دو کشور نیست، بلکه میان کشور های عربی خلیج [فارس] و ایران محسوب می شود و تنها خطوط تماس جبهه ها است که میان ایران و عراق قرار گرفته است. الرأی‌العام ضمن متهم‌کردن ایران به کار شکنی در تلاش های صلح بین المللی و سازمان های اسلامی و عربی، می افزاید: کشورهای شورای همکاری به‌هنگام توقیف و بازرسی کشتی ها ازسوی ایران بهطور عجیبی اعصاب خود را درمقابل تحرکات ایران - که در مراحلی به باج‌خواهی رسیده بود - کنترل کردند. الرأی‌العام در پایان سرمقاله خود به نصیحت می پردازد: اکنون از ایران بیش از گذشته درخواست می شود که به ندای عقل و منطق پاسخ مثبت دهد و جنگ را متوقف سازد، زیرا وقایع ثابت کرده است که دیگر تحقق یک پیروزی چشمگیر بر عراق غیرممکن است.»(1)
1
اوضاع سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور های خاورمیانه و نحوه همکاری و چگونگی گسترش روابط ژاپن با این کشور ها در یک هم‌اندیشی که از چند روز گذشته با حضور سفیران ژاپن در کشور های قطر، عمان، مصر، ایران، عراق، امارات، الجزایر، تونس، سوریه، اردن، سودان، عربستان، کویت، لبنان، مراکش، ترکیه و اسرائیل در توکیو برگزار شده است، درحال بررسی است. در گزارشی از این هم‌اندیشی آمده است: «سفیران ژاپن در ملاقات با نخست‌وزیر کشورشان گفته‌اند که بعید است جنگ ایران و عراق به زودی خاتمه یابد. سفیر ژاپن در امریکا درباره قدردانی امریکا از تلاش های صلح آمیز ژاپن گفت که ایالات متحده امیدوار است ژاپن بتواند نقش واسطه میان امریکا و خاورمیانه (به‌ویژه ایران) را ایفا نماید. حضور سفیر ژاپن در امریکا در این کنفرانس، نشانه اهمیت مسئله خاورمیانه برای امریکا می باشد.»(2)
وزیر خارجه ژاپن در نطق افتتاحیه این اجلاس گفت: «مذاکرات آتی ریگان و گورباچف ممکن است به تغییراتی در وضع خطرناک خاورمیانه منجر شود. ... کشورهای خاورمیانه توقع بیشتری از ژاپن درزمینه های سیاسی، اقتصادی و همچنین مسئله میانجیگری جهت برقراری صلح دارند.»(3)
2
بخش دوم مقاله روزنامه واشنگتن پست با عنوان "اگر نفت در خاورمیانه مهم نیست، پس مهم چیست؟"، امروز از رادیو امریکا پخش شد. دیوید توفیق نویسنده مقاله معتقد است: «در شرایط کنونی، غرب نظیر پنج سال پیش نگران تهدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز نیست. نفتکش هایی که اکنون خلیج‌فارس را پشت سر می گذارند، اهمیت سال های گذشته را ندارند. هیچ کشوری نمی خواهد
منابع ثروتش دربست توسط [امام] خمینی تهدید شود. به همین جهت، در منطقه‌ای که ترکیه، عربستان سعودی، مصر و به زودی اردن را در بر خواهد گرفت، خط لوله به وجود آمده است که ارتباط منابع صادراتی را با ایستگاه های بارگیری در دریای مدیترانه و بحر احمر فراهم خواهد ساخت. اگر تنگه هرمز بسته شود، دیگر تولیدکنندگان نفت برای پرکردن این خلأ، بیش از پیش راضی و خشنود خواهند شد. عراق، عربستان سعودی و ترکیه کشور هایی هستند که از خطوط جدید لوله های نفت سود می برند. سوریه و لبنان کشور هایی هستند که از قطع لوله های حامل نفت عراق - که سوریه آنها را در آوریل 1982 به‌عنوان اقدامی درجهت پشتیبانی از ایران قطع کرد - زیان خواهند دید. ازاین‌رو، این تنها دیگر کشور های تولیدکننده نفت نیستند که از جنگ ایران و عراق سود می برند، ترکیه که روی احساسات اسلامی هر دو کشور درحال جنگ و دادوستد های بازرگانی با آنها سرمایه گذاری کرده است، ازجمله کشور هایی است که از جنگ سود می برد. حتی سوریه نیز در بازی نفت به‌گونه‌ای برنده به حساب می آید. سوریه در سال 1982، خط لوله‌ای را که نفت عراق از آن به بندر بانیاس در دریای مدیترانه حمل می شد، مسدود کرد. درمقابل، از پاداشی معادل20 هزار بشکه نفت مجانی در روز ازسوی ایران برخوردار شد و ایران موافقت کرد روزانه 100 هزار بشکه نفت نیز با تخفیف معادل بشکه‌ای دو دلار و پنجاه سنت به سوریه بفروشد. به‌علاوه، وامی هزار میلیون دلاری نیز دراختیار سوریه گذاشته شد که هنوز بازپرداخت نشده است و اما بزرگ‌ترین بازنده در بازی نفت، از کشور های خاورمیانه نیست، بزرگ ترین بازنده اتحاد شوروی است. اگر قیمت نفت آن‌گونه‌که مؤسسه پیش بینی های اقتصادی وارتن برآورد کرده است تا بهار آینده به سطح بشکه‌ای 19 دلار تنزل کند، اتحاد شوروی بیش از 6 میلیارد دلار خسارت خواهد دید.»(1)
1
به گزارش مؤسسه بین المللی مطالعات استراتژیک لندن، ذخایر مالی عراق به پایان رسیده و قروض بین المللی این کشور بی نهایت زیاد شده است. روزنامه لوموند که به نقل از این مؤسسه خبر پایان‌یافتن ذخایر مالی عراق را منتشر کرده، نوشته است: «درمقابل، جمهوری اسلامی ایران موفق شده است میزان رشد اقتصادی خود را در سطح منطقی و معقولی نگه دارد، بی‌آنکه نیازی به کمک خارجی داشته باشد.» لوموند در ادامه به توانایی ایران در ادامه صدور نفت از جزیره خارک، باوجود حملات عراق به این جزیره، اشاره کرده و افزوده است که تهران درحال پیروز‌شدن در جنگ اقتصادی علیه بغداد است و پند و اندرز های امام خمینی به مقامات تهران، نتیجه مطلوبی در اقتصاد ایران داشته است.(2)
هفته نامه اکونومیست چاپ لندن نیز دراین‌باره نوشته است: «در ماه های اوت و سپتامبر گذشته هنگامی‌که عراق بمباران تأسیسات نفتی خارک را آغاز کرد، بسیاری گمان می کردند که عراقی‌ها توانسته اند به این مکان آسیب جدی برسانند، ولی به‌رغم این ادعاها، صادرات نفت ایران در یک ماه گذشته روزانه یک میلیون و 700 هزار بشکه بوده است که حتی از تولیدات ایران پیش از حملات عراق بیشتر است. ایرانیان با قدرت و سرعت شگفت انگیزی می توانند آسیب ها را مرمت کنند.»(3)
1
بحث درباره "استراتژی عملیاتی جمهوری اسلامی" که فرماندهان عالی سپاه در روزهای گذشته در چندین جلسه طولانی و طاقت‌فرسا به آن پرداخته بودند، امروز نیز طی دو جلسه ادامه یافت. فرماندهان نیروی زمینی سپاه در مباحث روزهای قبل بر این نظر بودند که تا فراهم‌شدن شرایط لازم برای اجرای عملیات گسترده، عملیاتهای محدود اجرا شود، لیکن فرمانده کل سپاه بر اجرای عملیات گسترده در منطقه عمومی فاو اصرار داشت. این اختلاف‌نظر تصمیم‌گیری را با مشکل مواجه کرده است. پیچیدگی منطقه عملیاتی فاو، متناسب‌نبودن توان خودی و دشمن به‌ویژه ازجنبه نیروی کادر و رزمنده و امکانات پشتیبانی رزمی و همچنین پافشاری مسئولان کشور برای اجرای عملیاتی تعیین‌کننده ازجمله دلایلی بود که فرماندهان را برای اتخاذ تصمیمی منطقی به تعامل و بحث و بررسی بیشتر واداشته است.
در جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه که با حضور علی شمخانی (جانشین فرمانده کل سپاه)، محسن رفیق‌دوست (وزیر سپاه)، رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، غلامعلی رشید (معاونت عملیات سپاه)، سیدعلی حسینی‌تاش (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه)، محمدباقر ذوالقدر (فرمانده قرارگاه رمضان)، ابراهیم سنجقی (نماینده سپاه در ستاد قرارگاه خاتم(ص))، احمد غلامپور (فرمانده قرارگاه کربلا)، مهدی مبلغ (ستاد نیروی زمینی) و حجاریان تشکیل شد، فرماندهان در تلاش بودند که بحث دراین‌باره به نتیجه‌ای مشخص برسد تا در جلسه دیگری درحضور فرمانده کل سپاه مطرح شود.
طبق یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه، محسن رضایی برادران شمخانی و رفیق‌دوست را - که دیشب به اهواز آمدند - در جریان مباحث چند روز گذشته قرار داد. جانشین فرمانده کل سپاه و وزیر سپاه امروز برای آگاهی از نظرهای مسئولان نیروی زمینی سپاه در جلسه آنان حضور یافتند. رحیم صفوی و غلامعلی رشید جمع‌بندی مباحث گذشته را بازگو کردند که خلاصه آن چنین است:
رحیم صفوی: «صحبتی که عرض می‌کنم جدید نیست، مطالبی است که در عملیات خیبر،
در عملیات بدر و بعد از عملیات بدر گفته شد، ولی الآن می‌بینیم که همه آن مطالب فراموش شده و ما داریم باز در یک دوری از مصائب گذشته می‌افتیم. ما براساس اعتقاد مکتبی، براساس عقل و براساس حرف امام می‌جنگیم، این اعتقاد قلبی ماست. ما معتقد هستیم در این جنگ یقیناً نصرت و امدادهای الهی وجود دارد.
صحبتی که از قبل شده و نظر خود فرماندهی نیز هست این است که ما متناسب با توانمان هدفی را انتخاب و جنگ را ادامه دهیم. به این نتیجه رسیدیم که توانمان کم است، اگر ما به توان خودمان توجه نکنیم و بدون حساب روی این توان کار کنیم، ضررهای زیادی می‌بریم، از تأثیرات مخرب در بین مردم، تا مسئله‌دار‌شدن نیروهای بسیجی و...
در هر ناموفقیتی خط صلح نکبت‌بار تقویت می‌شود. هر عملیات ناموفقی دشمن را تقویت و امیدوار می‌کند. دراین‌باره دو فکر وجود دارد: 1. استمرار و استراتژی ادامه جنگ متناسب با توان. 2. گرفتن یک هدف، سپس مذاکرات صلح.
نتایجی که گرفتیم: در منطقه جنوب، هرگونه عملیات گسترده‌ای خارج از توان، به شکست قطعی ما منجر خواهد شد، چون:
غافلگیری نمی‌تواند رعایت شود.
با توان فعلی ما حداکثر 5 الی 6 روز می‌توانیم با دشمن بجنگیم، ولی دشمن تا یک ماه هم می‌تواند با ما با وسعت زیاد بجنگد.
توان ما ازنظر نیرو و امکانات نسبت به دشمن ضعیف است.»
رحیم صفوی در ادامه با اشاره به اینکه دشمن هشیار شده و در منطقه انتخاب‌شده برای عملیات، متناسب با حرکات ما حرکت می‌کند و نیز باتوجه‌به تردیدی که در فرماندهان یگان‌ها وجود دارد، افزود:
«شرایط (غافلگیری، تک پشتیبانی در جزیره مینو، تهیه نیروهای موردنیاز، تهیه تجهیزات) هم آماده نشده است. پیشنهاد ما این است: ما با این توانی که داریم استمرار عملیات را داشته باشیم. با استفاده از 20 گردان، 30 گردان حتی منطقه‌ای غیر از جنوب تا 100 گردان، بالاخره باتوجه‌به توان، عملیات‌ها را ادامه دهیم تا یک سال. در این مدت یک توان مناسب با اهداف بصره - جاده فاو کسب کنیم.
این موضوع را باید مسئولین قبول کنند. عملیات محدود را به‌عنوان یک وسیله برای رسیدن به هدف می‌دانیم؛ اگر مسئولین قبول نکنند و پشتیبانی نکنند هیچ پیشرفتی حاصل نمی‌شود.»(1)
در ادامه جلسه غلامعلی رشید صحبت کرد که خلاصه آن چنین است: «در طول این یک هفته ما روی برآورد کار کردیم و دو پیشنهاد مطرح کردیم اول حیدر [منطقه هور] را پیشنهاد دادیم سپس پیشنهاد اصلی را مطرح کردیم و گفتیم در جنوب نمی‌توانیم بجنگیم. ما با یک توان 80 گردان نمی‌توانیم غافلگیری را رعایت کنیم و قطعاً باید این توان دو برابر تا سه برابر بشود که با یکی بازی کنیم و با دو توان دیگر بتوانیم بهطور جدی عمل کنیم. توان ما در مقایسه با سال‌های قبل به‌شدت پایین آمده است.»
1) 1. سند شماره 634/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر8، انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، قرارگاه خاتم(ص)، راوی داوود رنجبر، صص 121 - 119.
تصویر
برادر رشید با اشاره به دو تفکر حاکم در کشور درباره چگونگی ادامه جنگ و تبعات تفکر "جنگ تا یک پیروزی"، تأکید کرد که برای اجرای عملیات در منطقه فاو 300 گردان نیرو لازم است. وی افزود: «پیشنهاد ما این است که در جنوب با این وضعیت نمی‌توان ادامه داد، از روی ناچاری برویم عملیات محدود انجام دهیم، توان خودمان را افزایش دهیم و عملیات در جنوب را آماده کنیم، حداقل برای نیمه دوم سال 1365.»(1)
پس از سخنان رحیم صفوی و غلامعلی رشید - که همه با سکوت کامل گوش می‌کردند - محسن رفیق‌دوست شروع به صحبت کرد: «واقعیت‌ها را من خلاصه‌برداری کردم:
درحال‌حاضر ما توان برای اداره بیش از 80 گردان نیرو را نداریم.
حتی اگر شرایط هم به وجود بیاید نمی‌توانیم در منطقه فاو پیروز شویم.
بدون غافلگیری نمی‌توانیم بجنگیم؛ غافلگیری هم با این توان ممکن نیست.
توان ما باید حداقل 300 گردان باشد.
به مسئولین بگویید ما در جنوب با این توان فعلی نمی‌توانیم بجنگیم.
ما از روی ناچاری باید به عملیات محدود تن دهیم، و در جنوب هم کارهای عملیات را آماده کنیم، اگر توانستیم نیمه دوم سال 1365 در جنوب می‌جنگیم.
اگر ما را حمایت کنند که توان ما به 300 گردان برسد در سال 1366 جنگ را ممکن است بتوانند (آقایان) تمام کنند.» وزیر سپاه پس از این جمع‌بندی، ضمن بیان اینکه اینها واقعیات است، من هم با شما هم‌عقیده هستم، اما همه درحال‌حاضر انتظار یک عملیات گسترده را می‌کشند، گفت:
«خود شما در پایان جنگ تردید دارید! من می‌خواهم بگویم که این مسئولیت ما نیست، دیگر نیاییم خودمان را شریک کنیم با تصمیم‌گیران جنگ؛ ما مأمورین اجرا بودیم در این نظام، وظیفه‌مان هم جنگیدن بود، جنگ به بن‌بست رسیده، می‌خواهند صلح کنند، بروند بکنند، می‌خواهند جنگ کنند تدبیر بدهند، امکان بدهند، وسیله فراهم کنند، همان که خودتان می‌گویید. این‌جوری منتقل کنید نه اینکه بیاییم یک‌جوری حرکت کنیم که مبادا آنها صلح کنند، از این طرف وسایل صلح خفت‌بار را برای نظام فراهم کنیم، با روندی که داریم پیش می‌رویم. من به برادر محسن خواهم گفت که تکلیف جنگ را باید دیگران معین کنند.»
برادر رحیم: «این خیلی خوب است که ما خودمان را جای نظام نگذاریم.»
همان‌طورکه از صحبت کوتاه رحیم صفوی مشاهده می‌شود، این جلسه با رضایت مسئولان نیروی زمینی سپاه به پایان رسید.(2)
1
جلسه دوم امروز درباره بررسی استراتژی عملیاتی جمهوری اسلامی، با دعوت فرمانده کل سپاه، عصرهنگام با حضور محسن رضایی، علی شمخانی، محسن رفیق‌دوست، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، احمد غلامپور، عزیز جعفری، علی حسینی‌تاش و محمدباقر ذوالقدر تشکیل شد. خلاصه گزارش راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ از این جلسه چنین است:
فرمانده کل سپاه از ابتدا کنترل و هدایت مباحث را در دست گرفت و پس از بیان جمع‌بندی مباحث گذشته، نتیجه گرفت که اگر توان لازم تأمین نشد، خودبه خود عملیات محدود تبدیل به یک استراتژی خواهد شد. وی سپس از برادران خواست درباره طرح مانور عملیات فاو نظرهایشان را بیان کنند.
عزیز جعفری به نمایندگی از دیگران، درباره طرح مانور عملیات صحبت کرد. محور اصلی سخنان وی درباره نیروی موردنیاز بود که با درنظرگرفتن تک پشتیبانی در جزیره مینو، 258 گردان برآورد شده بود. علاوه‌بر منطقه فدک (فاو) درباره مناطق دیگر ازجمله جزیره ام‌الرصاص و دیگر مناطق عملیات محدودِ درحال آماده‌سازی نیز صحبت شد.
سپس محسن رضایی درباره این برآورد سؤال‌هایی مطرح کرد. از مجموع گفتوگوها مشخص شد که تدبیر او این است که عوامل دیگری ازقبیل آتش گسترده، به کارگیری نیروی زرهی، ایجاد دژ و... جایگزین بخشی از نیروی موردنیاز شود و اعتقاد دارد درصورت فراهم‌شدن این عوامل به نیروی کمتری نیاز خواهد بود.
اشاره به گوشه‌ای از گفتوگوها مطلب را روشن‌تر می‌کند.
محسن رضایی: آیا شما روی نیروی زرهی که ببرید در خط، حساب کرده‌اید یا نه؟ اگر تانک و نفربر بیاید، در برآورد نیرو برای پدافند تأثیر می‌گذارد؟
غلامعلی رشید: هرچه امکانات و تجهیزات افزایش یابد، آسیب‌پذیری ما کمتر خواهد شد. ما برآورد کرده‌ایم که تا روز سوم 50 دستگاه تانک و 50 دستگاه نفربر به دستمان برسد.
رحیم صفوی: این تا اندازه‌ای از تلفات ما می‌کاهد.
محسن رضایی: اگر به‌جای خاکریز دژ بزنیم و یا یک کانال سی متری بزنیم چه تأثیری در برآورد نیرو دارد؟
غلامعلی رشید: اگر دژ باشد همین نیرو را می‌خواهد، ولی اگر خاکریز تعجیلی باشد، روز سوم برمی‌گردیم.
محسن رضایی با تکیه بر مشخصات زمین منطقه و با پیش‌بینی به کارگیری مؤثر آتش توپخانه و دیگر امکانات در منطقه عملیاتی، در تلاش بود که بهطور منطقی حاضران را مجاب کند که می‌توان نوع جدیدی از جنگ را به دشمن تحمیل کرد.
محسن رضایی: فرض کنیم در این منطقه یک ماه جنگ ادامه داشته باشد و ما هم همه
شرایط را دارا باشیم، دراین‌صورت تلفات عراق در این یک ماه چقدر است؟ دشمن دو چیز را برای خودش می‌خواهد حفظ کند: زمین و نیرو.
غلامعلی رشید: تلفات دشمن 20 هزار نفر و تلفات خودمان 60 هزار تن کشته و زخمی خواهد بود.
عزیز جعفری: دشمن به‌دلیل اهمیت زمین تا آخرین نفر خواهد جنگید.
محسن رضایی: می‌توان این را فرض گرفت که اینجا تعیین‌کننده شکست ما یا صدام است. صدام خواهد گفت یا فاو یا دیگر هیچ.
غلامعلی رشید: اگر به این نتیجه برسد یک‌روزه ما را تمام می‌کند و ما را با شیمیایی به عقب می‌راند.
محسن رضایی: پس جنگ به بن‌بست رسیده؟
محسن رضایی در ادامه، با طرح‌کردن ضرورت بهکارگیری شیوه‌های جدید جنگ، درواقع به این سؤال پاسخ منفی می‌دهد. وی این نکته را که در گذشته نیز هرجا قدمی موفق برداشته شده به‌دلیل شیوه جدیدی از جنگ بوده که دشمن فکر آن را نمی‌کرده است، چنین یادآوری می‌کند:
«علت موفقیتی که ما در سال دوم جنگ داشتیم این بود که آمدیم یک جنگ جدیدی را علیه دشمن پیاده کردیم. دشمن دقیقاً می‌دانست ما چه داریم و چه نداریم. بنابراین آنها با اطلاعات 100درصد از موجودی ما، براساس آن آمدند در کشور ما فرم گرفتند.
سال اول جنگ ما می‌خواستیم با شیوه دشمن حمله کنیم، لذا شکست خوردیم. در سال دوم ما نیامدیم طبق آن جنگی که دشمن انتخاب کرده بود با او بجنگیم؛ اگر این‌طور شده بود شکست می‌خوردیم. افتادن ما در نوع جنگی که دشمن انتخاب می‌کند، افتادن در دهان اژدها است.
ما سال دوم جنگ به هدایت الهی آمدیم و یک جنگ جدیدی را کردیم که دشمن فکر نکرده بود (عملیاتهای فتح‌المبین و بیت‌المقدس).
سال سوم و چهارم که دشمن فهمید، ما را به زمین زد. آمد مطالعه کرد روی جنگ جدید ما، جنگ علیه پیاده، ترمیم خطوط و... لذا تجربه ما را در سال سوم به کار گرفت و جنگ ما دیگر جنگ جدید نبود، چون متناسب با آن، دشمن فرم گرفته بود و دیگر جنگ ما جدید نبود. هربار و هرلحظه می‌بینید که یک تاکتیک علیه جنگ ما رشد داد. آمدند با استفاده از علمی که داشتند و تجربه سال دوم، شکل جنگ را تغییر دادند.
درمقابل، ما رفتیم در هور، گفتیم جایی برویم که به توان ضعیف دشمن بزنیم، ما هور را به‌عنوان یک گذر در نظر داشتیم و قصدمان نبود آنجا بمانیم، ولی بههرحال به یک نوع جدید از جنگ وارد شدیم. قصد این بود که ما در خیبر بلافاصله به نشوه برسیم و عقبه دشمن را بگیریم. این، فرصت می‌داد که ما ابتکارعمل را به دست بگیریم. درهرحال از جنگ در هور به‌عنوان یک نوع جنگ جدید می‌خواستیم استفاده کنیم.
این بحث اگر دررابطه‌با توان صورت می‌گیرد به این معنا که با دشمن مسابقه بدهیم، نه بیشتر از آن بشویم بلکه نزدیک بشویم، این اشتباه است، هیچ‌وقت نمی‌رسیم. باید توان را در
نوع زمین و نوع اثر در دشمن و... حساب کنیم. باید یک نوعی باشد که دشمن بخورد. اگر شما در قالب قبلی بخواهید بروید جلو معلوم نیست موفق شوید.
ما یک جنگ انقلابی و مردمی داریم، اگر توان مناسب با این جنگ را بتوانیم ارائه دهیم موفق خواهیم بود.»
فرمانده کل سپاه با بیان مطالب دیگر می‌کوشد ضمن مطرح‌کردن مشکلات و مسائل کلی جنگ، دلایل پافشاری خود را برای اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو بیان کند:
«ما در خیبر گفتیم مملکت را باید بیاوریم در جنگ، به این دلیل بود که ما باید به سلاح و امکانات توجه کنیم. شما که این سابقه را از ما دارید باید بیایید سؤال کنید که برادر محسن، شما چطور شد از این بحث‌ها دست کشیدید، ما جوابتان را می‌دادیم، یا می‌گفتیم عاشورا می‌خواهیم درست کنیم. بایستی هر قدمی که برمی‌داریم کارهای گذشته را تقویت کنیم. الآن فرمانده لشکر مسئله دارد و می‌خواهد با مسئولین صحبت کند. ما دنبال چه هستیم، چه می‌خواهند بگویند؟ فردا هم فرمانده گردان می‌خواهد صحبت کند. باید ببینیم به یک نتیجه‌ای که می‌رسیم چطور اجرا کنیم. ما خطوطی را که دنبال آن هستیم، خونمان [را] هم خواهیم داد، من به‌دنبال انجام تکلیف هستم.»(1)
راوی مرکز مطالعات در اینجا توضیح می‌دهد که لحن برادر محسن و اشکی که آشکارا در چشمش مشاهده می‌شود نشان می‌دهد که وی فشار روحی شدیدی را تحمل می‌کند. در این حالت وی ادامه داد:
«هیچ‌کس جرئت ندارد به‌اندازه من با مسئولین برخورد کند. ما به این نتیجه رسیدیم که تغییر دولت شاید به ضرر جنگ باشد، پای آن ایستادیم.»
محسن رضایی در ادامه جلسه استراتژی جنگ را چنین مطرح کرد:
«دررابطه‌با استراتژی، نه این است که بایستی یک عملیات را رد کنیم و نه اینکه چند عملیات را رد کنیم. آنچه که امام می‌فرماید استمرار جنگ و ادامه جنگ است. اگر امام بفهمد که سپاه می‌گوید تا امکانات نیاید نمی‌جنگد بدترین خاطره تلخ امام خواهد بود. آنچه که موردنظر امام است، این است که بایستی این جنگ با قدرت ادامه یافته و نتیجه این جنگ سقوط صدام باشد. این‌طور نیست که تا بغداد سنگربه‌سنگر باید جنگید، اگر یک‌جا 10 لشکر عراق را بگیریم می‌بینید که چطور [ارتش عراق فرو] می‌ریزد. از ویژگی‌های استراتژی حضرت امام:
این جنگ باید با سرعت به پیروزی برسد؛ هنر یک نظامی این نیست که تنها فکر پیروزی باشد، ما اگر در یک جنگ چهل‌ساله به نتیجه برسیم، خودمان هم از بین رفته‌ایم. برادران نظامی اگر نتوانند طرح‌هایی که می‌دهند مبتنی‌بر این استراتژی باشد، طبعاً قابل‌قبول نیست.»
محسن رضایی درباره حضور مسئولان کشور در جنگ گفت: «از اینکه اینها بیایند در جنگ، منظور چیست؟ بیایند در آن چیزی که ما گیر کرده‌ایم گیر کنند؟ اگر بگوییم این نظرات را بگیرند و دربست قبول کنند، این حرف درستی نیست، ما نمی‌توانیم برادران را اقناع کنیم، برادران باید به شما اعتماد کنند.»(2)
وی درباره ادامه جنگ نیز افزود: «آن توان مناسب با نوع جنگ ما که اگر دیگر آخرش هیچ نتوانستیم از این طریق منظم پیش برویم، جنگ نامنظم می‌کنیم. آن، دیگر آخرین راه است و یک قدم جلوترش هم این عملیاتهای محدود است به‌عنوان یک استراتژی. آخرین قدم عقب‌نشینی ما در جنگ نامنظم شاید باشد.»
محسن رضایی در انتها مباحث خود را جمع‌بندی و چنین نتیجه‌گیری کرد:
«بنابراین خط کاری ما این است که به هر قیمتی شده، منتها سالمانه، و کاری که می‌کنیم به ثمر برسد، نه کاری که می‌کنیم درست خلاف این باشد.(1)یا ما جنگ و ادامه آن را قبول داریم و توان‌سازی برای جنگ را، پس توان‌سازی برای ما قداست دارد. پس نباید یک کاری بکنیم که در عمل این توان‌سازی نشود. چون ما در یک پیچیدگی سیاسی، نظامی قرار داریم، احتمال دارد که ما قدم‌هایی برداریم و نوعی عمل کنیم که خلاف عقیده و نیتمان نتیجه بدهد.
پس ما دراین‌زمینه که توانمان برای جنگیدن افزایش یابد 100درصد مُصِر هستیم و به‌هیچ‌وجه تسلیم فشارها نمی‌شویم. یک از این پس درمورد طرح‌هایی که ابهام و تردید هست، عمل نخواهیم کرد؛ یقینی هم که می‌گوییم، یقین غالب بچه‌هاست، وقتی شما اکثریت به یقین برسید برای ما معیار است.
ما بایستی برخورد کنیم، کشور را هل دهیم، فشار بیاوریم و... منتها به‌نوعی که این کارمان خلاف عقیده خودمان نشود.
مسئله دوم اینکه ما بایستی جنگ را متناسب با توانمان انجام بدهیم ما اگر بتوانیم یک قدم بیشتر برداریم، چون به سرعت‌عمل نزدیک است بایستی آن را برداریم.
پس باید جنگمان استمرار داشته باشد، همیشه باید در نبرد باشیم، همین عملیاتهای نفوذی، اینها را همیشه می‌شود انجام داد. حداقل استمرار عملیاتهای محدود، سپس عملیاتهای بزرگ‌تر و مسئله بعد سرعت؛ اگر عملیات فاو را ما بتوانیم الآن انجام بدهیم نباید بگذاریم دو ماه دیگر. اگر فکر می‌کنیم نمی‌شود انجام داد، ندهیم. دررابطه‌با عملیاتهای قدس [عملیاتهای محدود] اگر می‌بینید نمی‌شود، نکنید؛ بروید جای دیگر که بشود، چرا؟ برای اینکه زمان را از دست ندهیم.
همین‌جا [منطقه فاو] هم اگر برویم پای کار و به فکر هیچ چیزی نباشیم و بعد برویم، یا شکست بخوریم، این خلاف سرعت‌عمل است، یا اینکه برویم پای کار و نشود باز این خلاف سرعت است و اگر انجام ندهیم و هیچ عملی نکنیم، آن باز خلاف سرعت‌عمل است. اگر بتوانیم اینجا [فاو] را عمل کنیم، ولی انجام ندهیم ممکن است ما یک سال زمان را از دست بدهیم، ولی اگر برویم پای کار و برگردیم ممکن است شش ماه زمان از دست بدهیم.
از برادران می‌خواهم بنشینید و در بالابردن توان طرح بدهید... نکته دیگر اینکه روی عملیات محدود فکر کنید.»(2)
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در پایان گزارش این جلسه نوشته است: «درمجموع جلسه مذکور، جلسه‌ای سنگین بود، چه در مباحث طرح مانور و چه در مطرح‌شدن مسائل کلی جنگ و استراتژی جنگ و مشکلاتی دراین‌زمینه که فرمانده کل سپاه بیان کرد، ولی پس از جلسه به‌خوبی احساس می‌شد که برادران هنوز مطلوب خود را نگرفته و همچنان در انتظار نتایج قطعی‌اند.»(1)
1
رئیس ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه امروز در نامهای به ستاد قرارگاه‌های چهارگانه و یگان‌های تابعه قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بر ضرورت استفاده از حمام‌های رفع آلودگی شیمیایی در عملیات آتی (فاو) تأکید کرد. در این نامه آمده است: «نظر به نیاز یگان‌های پدافند ش.م.ر. [شیمیایی، میکروبی، رادیو اکتیو (هسته‌ای)] به حمام رفع آلودگی جهت استفاده مصدومین ش.م.ر. ضروری است ترتیبی اتخاذ نمایید که حمام‌های قرارگاه و یگان‌های تابعه در مواقع عملیات دراختیار یگان‌های پدافند ش.م.ر. گذاشته شود تا در ایستگاه رفع آلودگی مورد استفاده قرار گیرد.»(2)
2
اقدام نیروی دریایی ایران به مجبور‌کردن یدک‌کش هلندی برای انتقال کشتی یونانی کاناریا - که هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفته بود - به جزیره سیری، با اعتراض دولت هلند روبهرو شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه: «منابع رسمی امروز در لاهه اعلام کردند: حسین تاج‌گردون، سفیر ایران در لاهه، به وزارت امور خارجه هلند احضار شد و یادداشت اعتراض‌آمیز هلند به مقامات ایرانی درمورد توقیف یدک‌کش آمستردام - که به صاحب هلندی‌اش ویجس مولر تعلق دارد - تسلیم سفیر ایران شد. هلند معتقد است که هیچ چیز نمی‌تواند توقیف یک کشتی را در آبهای بین‌المللی توجیه کند. آمستردام یکی از یدک‌کش‌های ویجس مولر است که در خلیج [فارس] مستقر می‌باشد. این یدک‌کش، کشتی یونانی کاناریا را که یک موشک اگزوسه عراقی به آن اصابت کرده بود یدک می‌کرد، نیروی دریایی ایران آن را مجبور به پیوستن به جزیره سیری واقع در آبهای داخلی ایران کرده است.»(3)
رادیو اسرائیل دراین‌باره گفت: «این کشتی همراه با دو کشتی یدک‌کش دیگر هلندی نفتکش غول‌آسای کاناریا را که در نزدیکی سواحل ایران هدف موشک‌های عراقی قرار گرفته بود، برای تعمیر به‌سوی بحرین می‌کشیدند. مقامات هلندی گفتند، نیروی دریایی ایران در آبهای بین‌المللی بر این یدک‌کش مسلط گردیده و به این ترتیب قوانین بین‌المللی را زیر پا گذاشته است. از هنگام ورود این یدک‌کش به جزیره سیری ارتباط مقامات هلندی با آن قطع شده است.(4)
اما نشریه رویدادها به نقل از رویتر نوشته است: «یدک‌کش مذکور مجهز به رادارهای قوی مخابراتی بوده و طبق اظهارات مقامات ایران، دستگاه‌های فوق مخصوص جاسوسی می‌باشد.»(5)
1) 7. همان، ص 129.
2) 8. مأخذ 6، ص 23؛ و - سند شماره 261860 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 79، 29/8/1364، ص 5.
3) 9. مأخذ 6، ص 21.
4) 10. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/8/1364، ص 13، رادیو اسرائیل، 21/8/1364.
5) 11. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص 12.
1
اقدامات امروز گروههای ضدانقلاب در غرب کشور، خساراتی را به نیروهای خودی تحمیل کرد. همچنین درگیری دو گروه دمکرات و کومهله امروز نیز ادامه یافت. چند تن از عناصر دمکرات نیز خود را تسلیم کردند.
به نوشته نشریه روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، نیروهای ژاندارمری که در منطقه عمومی سردشت در مسیر شیندرا درحال عبور بودند در کمین افراد گروههای ضدانقلاب افتادند. در این کمین 7 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند و یک نفر مجروح شد.(1)
نیروهای خودی امروز در منطقه جباران (در حوالی سردشت) و روستای ترمکچی (از توابع شهر تکاب) با عناصر ضدانقلاب و چته‌های حزب دمکرات درگیر شدند.(2)که این درگیریها بدون تلفات خاتمه یافت.(3)
به نوشته نشریه رویدادها و تحلیل، در یکی از روستاهای اطراف مهاباد دو برادر به‌جرم همکاری با سپاه پاسداران به‌دست افراد ضدانقلاب به شهادت رسیدند.(4)
دو تن از نیروهای پایگاه افراسیاب در اطراف سنندج، امروز براثر برخورد با مین و انفجار آن مجروح شدند.(5)
در شهر سنندج یک مغازه‌دار به‌دست فردی که صورت خود را پوشانده بود، ترور و مجروح شد.(6)
عوامل حزب دمکرات در ساعت 6 صبح، با افراد گروه کومهله درگیر شدند که این درگیری تا ساعت 12 ظهر ادامه داشت. پس از آن چته‌های گروه کومهله با به جاگذاشتن 29 جنازه، در منطقه پراکنده شدند تا راهی برای فرار به‌سمت عراق پیدا کنند.(7)
امروز در شهر پیرانشهر فرمانده لک1 از هیز آواره (از واحدهای نظامی حزب دمکرات) و یک تن دیگر از نیروهای این حزب خود را تسلیم نیروهای خودی کردند.(8)همچنین در منطقه سقز دو تن دیگر از عوامل حزب دمکرات (از هیز عزیز یوسفی) خود را تسلیم رزمندگان کردند.(9)
2
شیوه‌های عملی برای بسیج 10 میلیون دانش‌آموز ایرانی، در هم‌اندیشی مدیران کل آموزش‌وپرورش سراسر کشور که با حضور آقایان اکرمی وزیر آموزش‌وپرورش، رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران و رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در اهواز برگزار شد، موردبررسی قرار گرفت.(10)
به نوشته روزنامه اطلاعات، اولین هم‌اندیشی مدیران کل آموزش‌وپرورش هم‌زمان با سالروز رحلت پیامبر اسلام(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع)، امروز در اهواز آغاز به کار کرد و به‌مدت سه روز ادامه خواهد داشت. در آغاز این همایش وزیر آموزش‌وپرورش برنامه‌های آن را تشریح کرد و با اشاره به اینکه اولین روز این هم‌اندیشی به مسائل جنگ اختصاص دارد، گفت:
1) 12. همان، ص 23؛ و - سند شماره 226785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 79، 29/8/1364، ص 5.
2) 13. مأخذ 11، ص 21.
3) 14. سند شماره 200095 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 95، 25/8/1364، ص 2.
4) 15. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 14، 23/9/1364، ص 41.
5) 16. همان، ص 40.
6) 17. مأخذ 11، ص 24.
7) 18. سند شماره 200098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 98، 28/8/1364، صص 1 و 2.
8) 19. مأخذ 15.
9) 20. مأخذ 14، ص 3.
10) 21. روزنامه کیهان، 22/8/1364، اهواز - خبرنگار کیهان، ص 23.
برنامه‌های بعد از انقلاب باید متناسب با شرایط کنونی که ما درحال جنگ هستیم، تنظیم شود.
سپس فرمانده کل سپاه پاسداران ضمن بیان ضرورت حضور آموزش‌وپرورش در جبهه‌های جنگ، بر لزوم رفع مشکلات و پاسخ به نیازهای مجتمع‌های دانش‌آموزی جنگ تأکید کرد و نقش آموزش‌وپرورش را در ساختن نسل آینده انقلاب یادآور شد.
وی گفت: آموزش‌وپرورش در خالص‌کردن دانشگاه نقش اصلی را بازی می‌کند، زیرا اگر ما بتوانیم نسل آینده را که درحقیقت بدنه اصلی انقلاب است، از گهواره آموزش‌وپرورش خالص و سالم بیرون آوریم، بنا و ساختمان انقلاب را محکم و استوار ساخته‌ایم. وی همچنین بر لزوم شرکت اقشار مختلف مردم ایران در سازماندهی دفاع کشور تأکید کرد و گفت: اگر ما امروز بتوانیم با دشمنان با قدرت برخورد کنیم، آینده‌ای خوب خواهیم داشت.
در ادامه وزیر سپاه پاسداران با مروری بر جنگ و اینکه هم امریکا و هم شوروی دشمن ما هستند، به پیشرفتهای به دست‌آمده در ساخت ابزار و آلات جنگی در ایران اشاره کرد و افزود: به محض‌اینکه شنیده شد ما داریم روی ساخت موشک کار می‌کنیم، هفته‌ای نیست که به ما پیشنهاد فروش موشک ندهند. علاوه‌برآن، ما کار ساخت را روی اکثر سلاحهای نظامی شروع کرده‌ایم.
رفیق‌دوست سپس ضمن تأکید بر لزوم آموزش‌دادن به همه مردم به‌ویژه دانش‌آموزان، از مسئولان آموزش‌وپرورش خواست نیروهایی را که استعداد فرماندهی و رزمی دارند به دانشگاه سپاه معرفی کنند تا بتوان از نبوغ آنها استفاده کرد.(1)
1
امام خمینی فرمانده کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، طی حکمی حجت‌الاسلام علی‌اکبر محتشمی‌پور وزیر کشور را به سمت سرپرستی کمیته‌های انقلاب اسلامی در سراسر کشور منصوب کرد.(2)این انتصاب درپی نامه وزیر کشور به امام خمینی درمورد تعیین سرپرستی کمیته‌ها صورت گرفت.(3)متن حکم امام خمینی در پاسخ به نامه وزیر کشور چنین است:
«بسمه‌تعالی
با تشکر از خدمات جناب حجت‌الاسلام آقای ناطق نوری، جناب حجت‌الاسلام آقای محتشمی را به سرپرستی کمیته‌های انقلاب اسلامی در سراسر کشور منصوب نمودم. امید است با همکاری افراد کمیته‌ها و حضرات روحانیون که در این نهاد هستند، موفق به خدمت به اسلام و مسلمین گردند.
21 آبان 1364
روح‌الله الموسوی الخمینی»(4)
تصویر
متن نامه حجت‌الاسلام علی‌اکبر محتشمی‌پور وزیر کشور - که در تاریخ 19 آبان 1364 نگاشته شده - چنین است:
«باسمه‌تعالی
محضر مقدس رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خمینی دامت بقاء‌الشریف.
احتراماً معروض می‌دارد براساس تبصره یک ماده واحده راجع به اصلاح لایحه قانونی معافیت پاسداران کمیته‌ها از انجام خدمت وظیفه مصوب سی‌ویکم فروردین‌ماه 1361 مجلس شورای اسلامی، کمیته‌های انقلاب اسلامی یکی از نیروهای انتظامی است که در چارچوب اساسنامه‌ای که به تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد رسید، زیرنظر وزارت کشور به فعالیت خود ادامه خواهند داد. ازطرفی اساسنامه موردنظر هم‌اکنون در دست بررسی می‌باشد. لذا تقاضا دارم مقرر فرمایید هرگونه مصلحت می‌دانند مسئولیت این نیروی انتظامی را ابلاغ فرمایند. علی‌اکبر محتشمی وزیر کشور.»(1)
به نوشته نشریه گزارش «آقای سالک (سرپرست کمیته‌های انقلاب اسلامی) در یک سخنرانی در کمیته گفته است: "ما مظلوم واقع شدیم. درست است که آقای ناطق (وزیر کشور سابق) خودشان تمایل به رفتن داشتند، اما نبایستی با رفتن ایشان موافقت می‌شد." وی تلویحاً خاطرنشان کرده است که با وزیر جدید نمی‌تواند کار کند.»(2)
1
اقدام مجلس خبرگان به انتخاب آیت‌الله منتظری برای جانشینی امام خمینی را امروز یکی از نمایندگان این مجلس اعلام کرد.(3)
حجت‌الاسلام قریشی یکی از نمایندگان آذربایجان غربی در مجلس خبرگان، در سخنرانی امروز خود در مسجد اعظم ارومیه با اشاره به اجلاس اخیر مجلس خبرگان گفت: در این اجلاسیه با اکثریت نزدیک به‌اتفاق آرا، نمایندگان آیت‌الله‌العظمی منتظری را به مقام نیابت ولایت فقیه انتخاب کردند. وی افزود: در این اجلاسیه 70 نفر شرکت داشتند که با 65 رأی موافق این تصمیم اتخاذ شد و در شرفیابی نمایندگان مجلس خبرگان به محضر امام امت، به اطلاع حضرت امام نیز رسید.
وی اضافه کرد: از سیمای حضرت امام نیز معلوم بود که از این انتخاب مسرور هستند.
حجت‌الاسلام قریشی در ادامه سخنان خود یادآور شد: «بااینکه اخیراً آیت‌الله‌العظمی منتظری طی نامهای به آیت‌الله مشکینی رئیس مجلس خبرگان خواسته بود که موضوع تنها دررابطه‌با ایشان مطرح نشود، ولی در سخنرانی‌هایی که حدود 30 تا 40 نفر از نمایندگان انجام دادند بر انتخاب حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری برای این مقام تأکید کردند و درنتیجه در رأی‌گیری، ایشان با 65 رأی به این مقام عالی انتخاب شدند.»(1)
همچنین به نوشته نشریه گزارش: «در جلسه اخیر (اجلاسیه سوم) مجلس خبرگان، ماده واحدهای که از جلسه قبل در دستور کار مانده بود، با اکثریت بیش از دوسوم آرا به تصویب رسید. این مصوبه که درمورد رهبری آینده می‌باشد، حاوی این نکته است که مقام رهبری به‌صورت شورایی نخواهد بود و آیت‌الله‌العظمی منتظری این مقام را خواهند داشت. همچنین طی نامهای که توسط 53 تن از خبرگان امضا شده و برای امام ارسال گردیده است، زعامت و رهبری آیت‌الله منتظری که مدنظر مردم نیز می‌باشد به اطلاع ایشان رسانده شد.»(2)
1
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس «یکی از هشت تن متهمین غیرنظامی که در یک پایگاه هوایی نیروی دریایی امریکا واقع در شمال جزیره سن‌دیه‌گو کار می‌کنند، امروز به‌جرم خود درمورد ربودن قطعات یدکی جت‌های جنگنده نیروی دریایی امریکا جهت ارسال آنها به ایران اعتراف کرد. پدرو کیتو که کارمند غیرنظامی انبار این پایگاه می‌باشد، به ربودن قطعات یدکی هواپیماهای اف14 از پایگاه هوایی مذکور و دادن این قطعات به دستیارانش، که گفته می‌شود آنها نیز قطعات فوق را به ایران ارسال کرده‌اند، متهم شده است.»(3)
در ادامه گزارش یونایتدپرس آمده است: «فیلیپ هالپرن معاون دادستانی امریکا گفت: گرچه کیتو بهطور مستقیم در ارسال این قطعات به ایران شرکت نداشته است، لکن وی برای متهم تقاضای هفده سال زندان خواهد کرد. هالپرن افزود: دولت نیز از تعیین هفده سال زندان برای متهم حمایت کرده است و این نشان‌دهنده اهمیت و جدی‌بودن جنایاتی است که تحت پیگرد قانونی قرار می‌گیرند.
دو ملوان نیروی دریایی که در ناو هواپیمابر کیتی هاوک کار می‌کردند، نیز از دیگر متهمین می‌باشند. این ناو نیز در پایگاه سن‌دیه‌گو، مستقر است.»(4)
2
سفر رئیس‌جمهور ترکیه به امارات متحده عربی و سفر حاکم قطر به لندن ظاهراً بخشی از فعالیت‌های دیپلماتیکی است که بعد از اجلاس سران کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس و تأکید آنها بر ضرورت خاتمه جنگ شروع شده است. از سوی دیگر، اظهارات حاکم کویت در پافشاری بر
حمایت از حکومت عراق نیز ظاهراً روی دیگر سکه این اقدامات است که علاوه‌بر هماهنگی با سیاست بین‌المللی برای فشار بر ایران، ناشی از ترس حاکم کویت از حکومت صدام است.
کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه، به‌هنگام پرواز به امارات متحده عربی در مصاحبه‌ای به خبرنگاران گفت: ما نیز از جنگ ایران و عراق ناراحت هستیم زیرا در منطقه‌ای نزدیک مرزهای ما انجام می‌گیرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از بولتن خبرگزاری ترکیه آناتولی گزارش داد که کنعان اورن گفته است: ما نیز همواره در آرزوی خاتمه جنگ ایران و عراق هستیم ولی راهی برای خاتمه‌دادن به آن پیدا نکردیم. تصور می‌کنم این جنگ از جنگ جهانی نیز بیشتر به طول خواهد انجامید.(1)
یونایتدپرس نیز از ابوظبی گزارش داد: کنعان اورن و شیخ زاید رئیس امارات متحده عربی خواستار پایان‌گرفتن جنگ ایران و عراق شدند.
خبرگزاری امارات به نقل از راشد عبدالله وزیر خارجه این کشور گفت: رهبران دو کشور از رهبران ایران و عراق خواستند برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز جنگ پنج‌ساله بکوشند.(2)
همچنین رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی درباره قصد حاکم قطر از سفر به لندن اعلام کرد: انتظار می‌رود که جزئیات مذاکرات اعضای شورای همکاری خلیج [فارس] و امکانات پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق در سفر شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر و دیدار با مارگارت تاچر نخست‌وزیر بریتانیا، مورد تبادل‌نظر قرار گیرد. امیر قطر امروز به لندن سفر می‌کند.(3)
از سوی دیگر، مواضع کویت، یکی از شش عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، در ظاهر حاکی‌از مخالفت این کشور با تصمیمات اخیر این شورا است. شیخ جابر الاحمد امیر کویت امروز در دیدار با سردبیران روزنامههای کویت گفت: اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس تصمیم گرفته‌اند تا پیشنهاد میانجیگری مشترک خود را برای پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله بین ایران و عراق احیا کنند. شیخ جابر افزود: عراق مدت طولانی است که به ما پاسخ قابل‌قبولی داده است و ما هم‌اکنون کوشش‌ها و تماس‌های خود را با ایران همسایه مسلمان خود تعقیب می‌کنیم تا ببینیم آیا موضعش مبنی‌بر عدم پذیرش هرگونه میانجیگری را تغییر داده است یا خیر.(4)
امیر کویت اضافه کرد: رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج (فارس) درصدد برآمدند فعالیت و کوشش‌های کمیته‌های میانجی جهت پایان‌دادن به این جنگ با هدف حفظ منافع ملل دو کشور و ملل منطقه را احیا کنند، چون احساس می‌شود که برای بازگرداندن صلح و ثبات به منطقه و دستیابی به ثبات و تحقق رفاه ملل آن، جلوگیری از ادامه جنگ ضرورت دارد.(5)
هرچند به گفته امیر کویت این رهبران حفظ منافع ملل دو کشور را ضروری می‌دانند، اما به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت، امیر کویت در سخنان خود که در شماره امروز روزنامه کویتی الوطن به چاپ رسیده، گفته است: ما هرگز از حمایت عراق دست برنخواهیم داشت.(6)
1) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 238، 22/8/1364، ص 8، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1364.
2) 33. مأخذ 22، ص 20.
3) 34. مأخذ 32، ص 3، رادیو بی‌بی‌سی، 21/8/1364.
4) 35. مأخذ 32، صص 4 - 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1364.
5) 36. مأخذ 10، ص 7، رادیو کویت، 21/8/1364.
6) 37. مأخذ 9، ص 6، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/8/1364.
همچنین نشریه رویدادها، در گزارشی درباره مخالفت کویت با تصمیم اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس آورده است: «در اجلاس اخیر مسقط که شورای همکاری تصمیم به بهبود روابط خود با ایران گرفت، امیر کویت چون موافقتی با این تصمیم نداشت، موضع‌گیری منفردی را پس از این اجلاس در ملاقات با مدیران جراید اتخاذ نمود. وی در این ملاقات گفت: روابط ما با عراق خوب است و از آن عقب‌نشینی نمی‌کنیم و به تضمین امنیتی ازجانب ایران برای کشورهای خلیج‌فارس و دست‌برداشتن از حمایت عراق گوش نمی‌دهیم.»(1)
1
خط جدید شورای همکاری خلیج‌فارس درجهت کاهش دشمنی با ایران، امروز نیز در رسانه‌های غربی موردتوجه قرار گرفت. این رسانه‌ها امروز تعویق سفر یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان به ایران و نیز دعوت وزیر امور خارجه عربستان از دکتر ولایتی برای سفر به ریاض را منعکس کرده‌اند.
رادیو بی‌بی‌سی اعلام کرد: «قرار بود یوسف العلوی ابتدا به تهران برود، اما در آخرین لحظه تصمیم گرفت که به بغداد سفر کند. گفته می‌شود اهمیت این تغییر تصمیم آن است که رهبرانِ عربِ کرانه خلیج‌فارس قصد دارند قبل از مذاکره با ایران، ازنظر ادامه پشتیبانی سیاسی خود به دولت عراق اطمینان‌خاطر دهند. انتظار می‌رود که جزئیات مذاکرات اعضای شورای همکاری خلیج [فارس] و امکانات پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق در مذاکره امیر قطر و نخست‌وزیر بریتانیا مورد تبادل‌نظر قرار بگیرد. امیر قطر امروز به لندن سفر می‌کند.»(2)
این رادیو همچنین افزود: «تاریخ ورود یوسف العلوی به تهران پنهان نگاه داشته شده بود، اما یک ساعت قبل از ورود وی به بغداد، در تهران اعلام شد که برنامه سفر او به تقاضای مقامات ایران به تعویق افتاده است. قطعنامه نهایی کنفرانس شورای همکاری خلیج که هفته گذشته در مسقط انتشار یافت، ازنظر مقامات ایران رضایت‌بخش بود، اما برای مذاکره با وزیر مشاور در امور خارجی عمان، اشتیاق زیادی نشان داده نشد. ظاهراً مقامات ایران درمورد قبول یا رد پیشنهادات جدید شورای همکاری خلیج برای آغاز مذاکرات درباره جنگ ایران و عراق، هنوز هم تصمیم قاطعی اتخاذ نکرده‌اند. پیشنهادات شورای همکاری خلیج در ملاقات یوسف علوی عبدالله وزیر مشاور در امور خارجه عمان با کاردار سفارت ایران در مسقط مطرح شده و به اطلاع مقامات ایران رسیده است.
هم‌زمان با آن، وزیر خارجه عربستان سعودی دیروز پیام تازه‌ای برای دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران فرستاده که متن این پیام هنوز فاش نشده است. اما گزارش‌های غیررسمی حاکی است که تصمیمات کنفرانس شورای همکاری خلیج [فارس] به اطلاع دکتر ولایتی رسانیده شده و از او دعوت شده است که برای مذاکره دراین‌مورد به ریاض سفر کند.
قبلاً این موضوع فاش شده بود که ایران پیام‌های جداگانه‌ای برای رهبران کشورهای عضو
شورای همکاری خلیج فرستاده و آمادگی خود را برای هرگونه همکاری با این سازمان به‌منظور مبارزه با نفوذ خارجی به‌خصوص امپریالیسم امریکا و صهیونیسم اعلام کرده است. حتی گزارش داده شده است که ایران پیشنهاد پیوستن به شورای همکاری خلیج [فارس] و یا امضای پیمان همکاری و عدم تجاوز با این شورا را عنوان کرده است.
به نظر مقامات جمهوری اسلامی ایران همکاری نزدیک با شورای خلیج [فارس] نباید به دعوت از این شورا برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق تعبیر شود و هدف ایران از مطرح‌کردن پیشنهاد همکاری آن بوده است که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج دریابند که ایران تهدیدی برای صلح منطقه نیست و عراق است که با حمله به تأسیسات نفتی و کشتی‌های نفتکش عدم امنیت ایجاد می‌کند.
حمله به کشتی‌های تجاری که در گذشته به‌وسیله هواپیماهای ناشناس انجام می‌شد و نیروی هوایی ایران را مسبب آن «می‌دانستند، اکنون کاملاً متوقف شده است.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز از مسقط گزارش داد: «یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان پس از دیدار از عراق، به خبرنگاران در مسقط تصریح کرد که وی با پرزیدنت صدام حسین تفاهم کامل نسبت به ادراک شش دولت عضو شورای همکاری خلیج [فارس] که در جست‌وجوی یافتن امکانات پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق هستند، ملاحظه کرده است. العلوی قبل از عزیمت از بغداد نیز تأکید کرده بود که در نزد پرزیدنت صدام حسین و مسئولان عراقی کردار کاملاً مثبتی برای آرام‌ساختن اوضاع و پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق مشاهده کرده است. [...] رئیس دیپلماسی عمان که باید ابتدا برای مطلع‌ساختن رهبران ایران از نتایج اجلاس سران شورای همکاری خلیج به تهران می‌رفت، به گفته منابع عموماً مطلع، سفر العلوی به تهران هنوز به قوت خود باقی است. منابع رسمی ایران و منابع دیپلماتیک در تهران تأکید می‌کنند که در جریان این دیدار نیستند.»(2)
درحالی‌که این تلاش‌ها برای بهبود روابط با ایران و نیز اقدامات مقدماتی برای میانجیگری در جنگ عراق و ایران صورت می‌گیرد، اما به نوشته روزنامه گاردین چاپ انگلیس، دیپلمات‌های غربی درمورد موفقیت این تلاش‌ها بدبین‌اند. خبرنگار این روزنامه در کویت، در گزارشی نوشته است: «جمهوری اسلامی ایران احتمالاً به آتش‌بس محدودی که واگذاری امتیازات استراتژیک کمی در بر داشته باشد، رضایت خواهد داد، اما برای عراق چیزی کمتر از آتش‌بس کامل و مذاکرات صلح قابل‌قبول نیست. وی می‌افزاید: عمان که ریاست شورای همکاری را در سال جاری به‌عهده دارد، در شرایط بهتری برای میانجیگری قرار دارد، زیرا برخلاف کویت و عربستان سعودی، مستقیماً از عراق حمایت نمی‌کند.»(3)
1
نماینده دائمی عراق در سازمان ملل متحد امروز دو نامه برای دبیرکل این سازمان ارسال کرد. در نامه اول، بمباران نقاط غیرنظامی اهواز چنین توجیه شده است: «به اطلاع جناب‌عالی می‌رسانم که 30 جنگنده نیروی هوایی عراق صبح 6 نوامبر 1985 (15 آبان 1364)، مجتمع آهن و فولاد نورد و یک مرکز کشتی‌سازی را که در ساخت کشتی‌های جنگی ایران فعالیت داشت، منهدم کردند. این حمله یکی از حملات عراق علیه تأسیسات اقتصادی ایران که نقش فعالی در جنگ تحمیلی رژیم ایران علیه عراق داشتند، به شمار می‌رود. عصمت کتانی.»(1)
در نامه دوم وزیر خارجه عراق از وضعیت اسیران عراقی و محاکمه چند تن از آنان ابراز نگرانی کرده است: «به‌دنبال جنایاتی که در اردوگاه گرگان در 10 اکتبر 1984 (18 مهر 1364)، علیه اسیران عراقی جنگ در ایران صورت گرفت... اسیران ما از حمایت این سازمان محروم شده‌اند و اطلاعی از اسیران و سرنوشتی که دچار شده‌اند، در دسترس نیست. ... روزنامه ایرانی کیهان در 23 اکتبر 1984 (3 آذر 1364) اسامی 7 اسیر عراقی را منتشر و اعلام کرده که ایران آنها را به‌عنوان بعثی‌هایی که اسیر را علیه نگهبان اردوگاه تحریک کرده‌اند، محاکمه می‌کند. ... از جناب‌عالی درخواست می‌نمایم که با مقامات ایران تماس حاصل کنید و ما را از اطلاعات کسب‌شده درمورد سرنوشت آنان مطلع سازید. طارق عزیز.»(2)
2
خبرگزاری فرانسه در گزارشی از اختناق و سرکوب شدید مخالفان حکومت عراق، به نقل از یک اطلاعیه مطبوعاتی که "جامعه دفاع از ملل" امروز در شهر گوتن گن آلمان‌غربی منتشر کرد، آورده است: «ارتش عراق درپی تظاهرات مخالفین رژیم صدام اقدام به اعمال اختناق شدید در چندین شهر کردستان کرد. بنا بر این گزارش طی یک تجسس سه‌روزه که در ماه سپتامبر (شهریورماه) گذشته در شهر سلیمانیه برای یافتن مخالفین صدام انجام گرفت، رژیم عراق 900 کودک ده تا چهارده‌ساله را مورد بازجویی قرار داد. براساس این اطلاعیه که به تأیید چندین حزب در عراق نیز رسیده است، در این عملیات صدها تن بازداشت و 3 کودک کشته شدند.
در اواخر ماه اکتبر (اوایل آبان‌ماه) نیز تظاهرات چندین شهر کردنشین عراق سرکوب شد و 2000 تن ناپدید شدند. در همین حال، سازمان دفاع از حقوق بشر، اختناق رژیم صدام در منطقه کردستان عراق را به‌علت پیشروی نیروهای ایرانی در منطقه مرزی در نزدیکی رواندوز دانست و افزود: این اختناق به عزم راسخ رژیم صدام مبنی‌بر کاهش هرگونه مخالفت استقلال‌طلبانه مربوط می‌شود.
سازمان دفاع از حقوق بشر اعلام کرد: تظاهراتی که در روز چهارم نوامبر (13 آبان) توسط رژیم عراق بر پا شده بود، به یک ضدتظاهرات مبدل شد که یک هفته بعد اعدام 160 تن را به‌دنبال داشت.»(3)
1
همکاری‌های اقتصادی و تسلیحاتی عراق و یونان و موافقت هند با تعویق مجدد بازپرداخت بدهی عراق، بخش کوچکی از حمایت‌های جهانی از حکومت عراق است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از آتن گزارش داد: «یک هیئت یونانی به سرپرستی یانوس پاپانتونیو، معاون امور اقتصادی این کشور به‌منظور مذاکره با مقامات عراقی درمورد بهبود روابط و همکاری صنعتی و تجاری میان دو کشور، امروز عازم بغداد شد. به گزارش خبرگزاری یونان، شرکت صنعتی پیرکال گزارش‌های مربوط به فروش گلوله توپ به عراق را با قیمتی نازل‌تر از حدی که به ارتش این کشور می‌فروشد، تکذیب کرد. این شرکت طی بیانیه‌ای اعلام کرد: تمام عملیات صادراتی این شرکت با اطلاع دولت صورت می‌گیرد و هیچ واسطه‌ای هم در این کار دخالت ندارد و معامله مستقیماً با بغداد انجام می‌شود.»(1)
گزارش دیگر خبرگزاری جمهوری اسلامی حاکی است: «دهلی‌نو با درخواست بغداد مبنی‌بر تعویق مجدد بازپرداخت دو بدهی عراق به هند که یک بار نیز در دو سال پیش به تعویق افتاده بود، موافقت کرده است. این توافق در دیدار امروز مسئولین عالی‌رتبه و مقامات هند و عراق حاصل شده است. اولین قسط این بدهی‌ها که قرار بود در مردادماه پرداخت شود، اینک قرار است در دهم دی‌ماه به‌صورت ارسال نفت و گوگرد از عراق به هند پرداخت شود. هند که هم‌اکنون با دشواری‌های اقتصادی روبهرو است، بهره اضافی این وام را به عراق بخشیده است.»(2)
2
موافقت‌نامه درازمدت فروش نفت ایران به آلمان، امروز به امضا رسید. گزارش (نشریه واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) دراین‌باره نوشته است:
«ایران اعلام کرد یک موافقت‌نامه درازمدت چند میلیارد دلاری با آلمان امضا نموده که به‌موجب آن ایران نفت خود را با بهای تخفیف داده‌شده بازیافتی (نت بک) به شرکت نفت آلمان خواهد فروخت. دراین‌باره نشریه میدل ایست اکونومیک دایجست گزارش داد: این معامله مربوط به فروش 150 هزار بشکه نفت در روز است و بهای آن براساس بهای واقعی بازار برای فراورده‌های پالایش‌شده، بدون هزینه‌های حمل‌ونقل و پالایش در نظر گرفته شده است. مید می‌افزاید: شرکت نفت آلمان که مجاز به تمدید قرارداد 12 ماهه 4/1 میلیارد دلاری به‌مدت 5 سال دیگر است، خواهان افزایش حجم روزانه آن به میزان 250 هزار بشکه می‌باشد. این اقدام بیانیه ماه گذشته محمد غرضی وزیر نفت وقت ایران را نقض می‌کند. این بیانیه حاکی‌از آن بود که ایران به تمام قراردادهای نت بک خود در پایان سال جاری خاتمه خواهد داد.»
نشریه گزارش که خبر فوق را منعکس کرده، افزوده است: «سیاست وزیر نفت جدید برخلاف دیدگاه‌های آقای غرضی (وزیر سابق) فروش پایاپای نفت به کشورهای طرف معامله
با ایران به‌خصوص کشورهای صنعتی چون آلمان و انگلستان می‌باشد. این سیاست در عین ایجاد مشکلاتی در اوپک برای ایران، می‌تواند تاحدودی معضلات کنونی ناشی از کمبود ارز خارجی را مرتفع سازد. روزنامه گاردین چاپ لندن، هدف از انتصاب آقازاده به پست وزارت نفت را جلوگیری از کاهش میزان تولید نفت، به هر وسیله ممکن دانسته است. گاردین افزوده است: آقازاده در اولین نطق خود در مجلس، از معاملات تهاتری نفتی پشتیبانی کرد درحالی‌که وزیر سابق نفت شدیداً مخالف این سیاست بود.»(1)
1
اکثر اعضای اوپک با رعایت‌نکردن سهمیه مشخص‌شده و افزایش تولید نفت خود، قیمت نفت را دچار بحران کرده‌اند و با اضافه تولیدی حدود 3/1 میلیون بشکه در روز، قیمت تعیین‌شده 28 دلار برای هر بشکه را به حدود 20 دلار تنزل داده‌اند.
خبرگزاری آلمان‌غربی از جاکارتا گزارش داد: «سوبروتو، وزیر معادن و انرژی اندونزی و رئیس سازمان اوپک گفت: بهای نفت سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) می‌تواند به کمتر از 20 دلار برای هر بشکه کاهش یابد. این کاهش درصورت ادامه عرضه بیش از تقاضای نفت در بازارهای جهانی، می‌تواند تحقق یابد.
سوبروتو همچنین اظهارات شیخ احمد زکی یمانی را که گفته بود احتمال دارد بهای نفت کاهش یابد، موردتأیید قرار داد. اوپک در دسامبر گذشته، قیمت هر بشکه نفت خام را 28 دلار تعیین کرد.»(2)
از سوی دیگر، به نوشته نشریه گزارش: «وزیر نفت امارات متحده عربی طی گفتوگویی اعلام کرد: از هم‌اینک به بعد، هر کشور عضو در سازمان اوپک حق دارد نفت خود را با هر قیمتی که مایل باشد، بفروشد. وی همچنین افزود: در شرایطی که کشورهای تولیدکننده غیرعضو در سازمان اوپک مخالف همکاری برای دفاع از قیمت کنونی اوپک که 28 دلار برای هر بشکه تعیین شده می‌باشند، نمی‌توان سیاست برخی از کشورهای عضو را - که هرگاه اوضاع جهانی نفت بهبود یابد تولید خود را افزایش و در حالت عکس کاهش می‌دهند - تحمل کرد.»
رادیو بی‌بی‌سی در تفسیر سخنان وزیر نفت امارات و رئیس کمیته نظارت بر بازار سازمان اوپک گفت که این سخنان اگرچه فوراً ازطرف دکتر سوبروتو رئیس فعلی اوپک تکذیب شد، ولی چندان هم دور از حقیقت نبود. تنها با این تفاوت که نرخ‌شکنی و تولید بیشتر از سهمیه کشورهای عضو اوپک هنوز به‌صورت سیاست رسمی این سازمان درنیامده است.
به‌دنبال سخنان وزیر نفت امارات، نشریه میدل ایست اکونومیک دراین‌باره نوشت: 10 کشور از 13 کشور عضو اوپک، در ماه اکتبر از سهم تعیین‌شده خود بیشتر نفت صادر کرده و سقف
تولید را به 3/17 میلیون بشکه در روز، درمقابل 16 میلیون بشکه تعیین‌شده ازسوی اوپک رسانیده‌اند. به گزارش این نشریه کشورهایی که خیلی بیشتر از سهم تعیین‌شده، نفت تولید کرده‌اند عبارت‌اند از عراق، لیبی، امارات متحده عربی، اندونزی و اکوادور.
گروه نفتی "رویال داچ شل" نیز اعلام کرد که جلوگیری از سقوط مجدد قیمت نفت در اوایل سال آینده احتمالاً به‌سختی امکان‌پذیر خواهد بود. این گروه نفتی همچنین استواری کنونی بازار نفت را ناشی از کاهش سطح ذخایر نفتی کشورهای مصرف‌کننده و کاهش فروش نفت شوروی دانسته است.(1)
1
تلاش‌های کمیته میانجیگری عرب برای نزدیک‌کردن سوریه و اردن و نیز سوریه و عراق که از چندی پیش با انگیزه شکاف بین سوریه و ایران شروع شده است، امروز نیز ادامه یافت.
رادیو اسرائیل در گزارشی از این تلاش‌ها آورده است: «ملاقات 6 ساعته امشب بین رئیس‌جمهور سوریه و نخست‌وزیر اردن بار دیگر نورافکن‌ها و بلندگوهای خبری جهان را متوجه دمشق کرد، به‌ویژه که این دیدار بدون شرکت نمایندگان سازمان‌های بین‌العربی، بدون حضور میانجی‌های سعودی و حتی بدون وجود مشاوران و دستیاران طرفین صورت گرفت. اصولاً از دو روز پیش که زیدالرفاعی نخست‌وزیر اردن، رهسپار دمشق گردید هرچند این سومین ملاقات نمایندگان دو کشور به حساب می‌آمد ولی این بار با اهمیت بیشتری تلقی گردید و انظار را به خود معطوف داشت. علت نیز آن است که تماس‌های امان - دمشق از سطح مناسبات بین دو کشور تجاوز می‌کند و پیامدها و آثار مترتب بر آن از جهات گوناگون همه منطقه را در بر می‌گیرد. به‌ویژه که اختلافات سوریه و اردن صرف اختلاف نظر خصوصی بین دو فرد یا دو رژیم معین نیست بلکه اختلافی عام است و بر سر مسائلی است که با تمام منطقه و حتی خارج از آن ارتباط دارد. دمشق و امان پیرامون تقریباً همه مسائل سیاسی و به‌خصوص نحوه حل مشکل خاورمیانه نگرشی دگرگونه دارند. از سوی دیگر، در جنگ شش‌ساله ایران و عراق، سوریه در کفه تهران است و از جمهوری اسلامی جانب‌داری می‌کند، درحالی‌که اردن آشکارا و فعالانه به‌دنبال عراق است و حتی می‌کوشد پشتیبانی گسترده اعراب را علیه ایران و به سود رژیم بغداد جلب نماید.»(2)(3)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از واشنگتن به تحلیل یکی از روزنامههای امریکایی درباره آثار جنگ بر ابرقدرتها و کشورهای منطقه پرداخته که در آن آمده است:
«به گزارش روزنامه امریکایی کریستین ساینس مانیتور، جنگ ایران و عراق سایه شومی بر سایر کشورهای خلیج‌فارس و نیز دو ابرقدرت انداخته است که اعتبار و توانایی دیپلماتیک امریکا در برقراری یک آتش‌بس را زیر سؤال برده و اکنون به نفع جامعه جهانی است که این جنگ پایان یابد و رهبران دو کشور باید این حقیقت را به‌خوبی سایرین درک نمایند.
کریستین ساینس مانیتور در شماره روز سه‌شنبه (21/8/1364) در سرمقاله خود با عنوان "ارتعاشات در خلیج" که به جنگ ایران و عراق اختصاص یافته نوشته است: ادامه جنگ عمدتاً به‌علت سرسختی رهبران دو کشور می‌باشد. اگرچه نباید از خاطر دور داشت که هر دو طرف شکوه‌هایی دارند: ایران از تجاوز اولیه عراق به این کشور شاکی است و عراق از عزم تزلزل‌ناپذیر ایران برای سرنگونی رژیم بغداد بیمناک است.
نویسنده مقاله با اشاره به آنچه مرحله جدید جنگ خوانده، می‌نویسد: مرحله جدید عملیات "ضربه و فرار" گرچه مغایر با حملات موج انسانی سال‌های قبل می‌باشد ولی خطرش کمتر از آن نیست.
این روزنامه در ادامه نگرانی کشورهای عضو شورای همکاری را - که در قطعنامه اجلاس اخیر در مسقط منعکس شده - یادآور شده است و سپس در شرح وضع کنونی جبهه‌ها که آن را حالت سکون خوانده، می‌نویسد: عراق هنوز از برتری جنگ هوایی برخوردار است، ولی ایران همان‌گونه‌که کشورهای خلیج‌فارس نیز تشخیص داده‌اند قادر به اجرای عملیات شدید تروریستی در سراسر منطقه می‌باشد.»(1)
2
تصویر
خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در بیروت با مصطفی دیرانی مسئول امنیتی جنبش امل، حسین الحسینی رئیس مجلس نمایندگان لبنان و شیخ محمدحسین فضل‌الله از علمای برجسته لبنان درباره تحولات اخیر لبنان گفتوگو کرد. مصطفی دیرانی درباره تحولات اخیر لبنان گفت: «امروز مشاهده می‌شود که امریکا توسط اسرائیل سعی بر ایجاد نفوذ در لبنان دارد و خود نیز ازطریق رهبران مسیحی همچنان به نگه‌داشتن حکام لبنان به حمایت خود ادامه می‌دهد. ازطرفی شوروی نیز با توسعه فعالیت خود در لبنان گروههای چپ و کمونیست را در لبنان تقویت نموده که می‌توان گفت هم‌اکنون طرف‌داران شوروی در لبنان قوی‌ترین نیروی چپ در کشورهای منطقه هستند.»
وی اضافه کرد: «دراین‌میان جمهوری اسلامی که
1) 52. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 240، 24/8/1364، ص 12، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1364.
می‌توانست نقش اساسی در لبنان داشته باشد، با قطع ارتباط خود با جنبش امل نتوانست خلأیی را که با غیبت امام موسی صدر در آن ایجاد شده بود، پر کند.»(1)
دیرانی در ادامه گفت: «این مسئله باعث شد که سوریه نفوذ خود را بر جنبش امل تقویت نموده و امل نیز که نمی‌توانست به حیات سیاسی نظامی خود جز ازطریق سوریه ادامه دهد، مجبور به پیروی از این خط شد. [...] سوریه نیز نظر به مصالح خود در لبنان پس از ارتباط با ایلی حبیقه جنبش امل را به مذاکرات دعوت کرد و حتی برای دیدار نبیه بری با ایلی حبیقه فشارهای زیادی وارد نمود که در بعضی مواقع به تهدید انجامید. من شخصاً در سفر اخیر آقای شیخ‌الاسلام در دمشق با وی گفتوگو نموده و از او خواستم تا از سوریه بخواهد که ما را بیش از این تحت فشار قرار ندهد و ایشان هم قول داد که درحقیقت کوشش‌های وی مؤثر بود.
سوریه در نظر داشت که طرحی مشابه طرابلس در بیروت اجرا کند، ولی جنبش امل رسماً مقامات سوری را متوجه این مطلب نمود که درصورت برخورد میان حزب‌الله و نیروهای چپ، امل در کنار حزب‌الله قرار خواهد گرفت و این موضوع سوری‌ها را از طرح خود منصرف کرد. نبیه بری در گفتوگوهای خود با رهبران حزب بعث و حزب کمونیست لبنان، جنگ با حزب‌الله را خط سرخی اعلام کرده بود که هیچ‌کس مجاز به دخالت در آن نیست.
من اعتقاد دارم که جنبش امل براساس اسلام و جنبش اسلامی تأسیس شده، ولی جمهوری اسلامی ایران که حق تعیین خط و بینش اسلامی و فکری امل را دارد، کوتاهی کرده و من شخصاً هرلحظه که فکر کنم امل از خط اسلام و اهل بیت(ع) خارج است، یک لحظه در آن نمی‌مانم و اگر درحال‌حاضر روش سیاسی پیش گرفته تنها به‌خاطر واقعیت‌های موجود است که وجود جنبش امل را تهدید می‌کند.
مصطفی دیرانی درمورد آینده جنبش امل گفت: اگر با استراتژی اسلامی پیش نرود بدون شک نابود خواهد شد. [...] و اکنون جنبش امل دارای قدرتمندترین نیروی نظامی اسلامی در لبنان است. من فکر می‌کنم که سوریه علی‌رغم دریافت چراغ سبز از امریکا و شوروی برای حل بحران لبنان، نمی‌تواند فشارهای زیادی بر نیروهای فالانژ وارد آورد ولی با تمام قدرت سعی دارد در مرحله فعلی پیمانی به امضا برسد. [...]درصورت امضای توافقنامه دمشق احتمالاً نزیه برزی نماینده دائمی صیدا در پارلمان لبنان که از شخصیت‌های سنی میانه‌رو هست، موظف به تشکیل کابینه جدید خواهد شد.(2)
حسین الحسینی رئیس مجلس نمایندگان لبنان که بالاترین مقام رسمی شیعیان در نظام فعلی لبنان را دارد نیز در مصاحبه‌ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی، به متن توافقنامه دمشق اشاره کرد و ضمن ابراز نگرانی درباره تقسیم لبنان گفت: «درصورت بروز این فاجعه، تنها مسلمانان این کشور نابود خواهند شد؛ چراکه دروزی‌ها با دراختیارداشتن بلامنازع منطقه جبل و موافقت اسرائیل با آنها، بهترین راه را استقلال خود دانسته و همه زمینه‌های این دولت را آماده کرده‌اند و درآن صورت مسیحیان نیز مناطق کسروان و شرق بیروت تا زحله را با کمک هم‌پیمانان خود
به‌صورت یک کشور کوچک درخواهند آورد و طبیعی است که اسرائیل نیز مناطق جنوب لبنان تا صیدا را اشغال نموده و به خاک خود ملحق خواهد کرد. از طرف دیگر، منطقه بعلبک و بقاع نیز که عمق استراتژیک سوریه محسوب می‌شود در کنترل این کشور باقی مانده و مسلمانان که در میان همه اطراف محاصره می‌شوند بیشترین خطر را در پیش دارند و این مسئله برای کلیه اطراف فوق‌الذکر موردقبول بوده ولی زمان را برای اعلام آن مناسب نمی‌دانند.»(1)
حسین الحسینی افزود که در مذاکرات جاری دمشق شرکت نداشته و ازطریق نبیه بری در جریان موافقت‌نامه‌ها قرار گرفته است. نبیه بری برای منزوی‌نشدن میان جناح‌های اسلامی، سعی می‌کند این موافقت‌نامه را به تأیید همه جناح‌های مسلمان در یک کنفرانس عمومی برساند. الحسینی خاطرنشان کرد که لبنان درحال‌حاضر توانایی مبارزه با اسرائیل را ندارد.
شیخ محمدحسین فضل‌الله نیز در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت که ظاهراً توافق‌های جاری با رعایت سه شرط انجام شده که عبارت‌اند از: 1. ضمانت وجود مسیحیت و حمایت از آن. 2. محصور‌نمودن جنبش‌های اسلامی در لبنان. 3. کنترل حرکت فلسطینی‌ها. وی افزود: سوریه همچنان درجهت دستیابی به تمامی برگ‌های برنده در لبنان برای مذاکره آینده خاورمیانه کوشش خواهد کرد.(2)
1
جلسه سخنرانی "نهضت آزادی ایران" با اعتراض جمعی که با مواضع سخنران این جلسه درباره جنگ و صلح مخالف بودند، پس از درگیری برهم خورد. این جلسه که به مناسبت رحلت پیامبر اکرم(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) با سخنرانی عبدالعلی بازرگان تحت عنوان " سیاست جنگ و صلح پیامبر(ص)" آغاز شد با یک مشاجره لفظی اولیه به درگیری انجامید و پس از آنکه میز و تریبون سخنران واژگون شد، ادامه سخنرانی غیرممکن گردید. در ادامه این جلسه قرار بود دو تن دیگر از اعضای نهضت آزادی سخنرانی کنند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، عبدالعلی بازرگان در این جلسه طی سخنانی گفت برخلاف آنچه دستگاه‌های تبلیغی بیگانه تبلیغ می‌کنند، پیامبر با زور و قدرت و شمشیر، اسلام را گسترش نداد، بلکه همواره پیامبر می‌کوشید تا با سیاست همزیستی مسالمت‌آمیز با قبایل عرب و همسایگان آن زمان خود رفتار نماید. وی افزود: در تمام جنگ‌های پیامبر با یهودیان، در ابتدا این قوم بودند که پیمان عدم تعرض خود به مسلمین را نقض می‌کردند و پیامبر(ص) ناگزیر به جنگ با آنها بود.(3)
رادیو بی‌بی‌سی این حادثه را چنین منعکس کرد: «به گفته دفتر نهضت آزادی ایران، موضوع سخنرانی این جلسه، جنگ و صلح بود و اینکه جنگ‌های پیامبر اسلام هیچ‌کدام تهاجمی نبوده و صرفاً جنبه تدافعی داشته است. اما اندکی پس از شروع مراسم گروهی حزب‌اللهی به حاضران در جلسه حمله کرده‌اند و با فحاشی و ضرب‌وشتم عده‌ای از اعضای سرشناس نهضت آزادی، مانع ادامه جلسه شده‌اند.»(4)
از سوی دیگر، نشریه گزارش ضمن درج اخبار مربوط به مراسم 28 صفر نهضت آزادی و سخنرانی مهدی بازرگان (اولین سخنران) و عبدالعلی بازرگان (دومین سخنران) که منجر به درگیری شد، نوشته است: «این بحث با اعتراض یکی از حضار (و حمایت عده‌ای از شرکت‌کنندگان از وی) که خواستار پاسخ به سؤالات بود و طفره‌رفتن عبدالعلی بازرگان از پاسخ و بهانه‌تراشی‌هایی ازقبیل ضیق وقت، به تشنج کشیده شده و عده‌ای درحالی‌که شعارهایی نظیر "مرگ بر لیبرال"، "جنگ، جنگ تا پیروزی" سر می‌دادند به شکستن ضبط‌صوت - که به بلندگوی جلسه در آبدارخانه نصب شده بود - و قاب عکس‌های بازرگان و سحابی که در راه‌پله ساختمان نصب شده بود، اقدام نمودند.
دیگر افراد سرشناس شرکت‌کننده در جلسه عبارت بودند از هاشم صباغیان، یدالله سحابی و علی‌اکبر معین‌فر، این درگیری پس از 20 دقیقه با دخالت پلیس خاتمه یافت. پس از این جلسه نهضت آزادی اطلاعیه‌ای داد که رادیو بی‌بی‌سی همان شب آن را منتشر کرد. رادیو بی‌بی‌سی به نقل از اطلاعیه فوق گفت: این‌گونه اعمال باعث بی‌آبرویی جمهوری اسلامی است و نهضت آزادی دولت جدید را مسئول وقوع این حادثه می‌داند و می‌گوید: اگر دولت نمی‌تواند نظم و قانون و امنیت اجتماعات قانونی را حفظ کند بهتر است که ناتوانی خود را اعلام کند. نهضت آزادی در اطلاعیه فوق‌الذکر از مقامات مسئول خواسته است که مسببین این حادثه را شناسایی و مجازات کنند.»(1)شرکت‌کنندگان در جلسه نهضت آزادی حدود 200 نفر گزارش شده است.(2)
ضمیمه گزارش130: ادعاهای مجله الدستور درباره رابطه ایران و سوریه و اقدامات سفیر ایران
مجله الدستور چاپ انگلستان ضمن اینکه مدعی است از اسرار پشت پرده روابط ایران و سوریه اطلاع دارد، طی مقاله‌ای باعنوان "آیا اسد خود را برای استقبال از برخی رهبران مخالف ایران آماده می‌سازد؟ " به بررسی روابط دو کشور و همچنین با درج ادعاهای متعدد درباره فعالیت‌های سفیر قبلی ایران در سوریه (آقای محتشمی) و روابط وی با گروههای جهادی در لبنان و فلسطین، به تیرگی مناسبات دو کشور و همچنین فراخوانی آقای محتشمی به تهران، پرداخته است. بخش‌های اصلی مقاله الدستور چنین است:
«اگر محاصره بیروت توسط اسرائیلی‌ها تأثیر مثبتی بر نزدیکی ایران و سوریه به یکدیگر داشت، قطعاً محاصره طرابلس توسط نیروهای سوری و هم‌پیمانان لبنانی آن، به‌منزله ضربه‌ای کاری بر روابط ایران و سوریه بود." این قسمتی از بیانات حجت‌الاسلام علی‌اکبر محتشمی‌پور سفیر سابق ایران در دمشق بود که در 24 اکتبر (2 آبان) گذشته، به‌هنگام عزیمت از دمشق به ایران ایراد نمود. محتشمی یک سفیر عادی نبود تا ناظران خبر بازگشت او را به ایران یک مسئله عادی تلقی نمایند، بلکه محتشمی یکی از مسئولین فعالیت‌های رژیم و کانال‌های اطلاعاتی آن در سوریه و لبنان بود... بنابراین، چرا محتشمی از سمت خود در دمشق کناره‌گیری نمود و به ایران بازگشت تا جانشین حجت‌الاسلام ناطق نوری وزیر کشور سابق گردد؟
اطلاعاتی که الدستور کسب نمود، حاکی‌از این است که سوری‌ها، از مدت‌ها پیش، از ارتباط‌ها و فعالیت‌های محتشمی به تنگ آمده بودند، خصوصاً اینکه آنها مطلع شدند محتشمی در ماجرای فرستادن ویلیام باکلی مستشار سیاسی سفارت امریکا در بیروت به تهران، که توسط سازمان جهاد اسلامی ربوده شد، دست داشت. عمل او به سوری‌ها چنین وانمود کرده بود که وی یکی از پاسداران انقلابی است که در بعلبک مجروح گردیده است.
گزارشات امریکایی حکایت از این دارد که محتشمی در دسامبر گذشته به سوری‌ها اعلام نمود یکی از پاسداران انقلاب در بعلبک مجروح شده است و بایستی به تهران اعزام گردد، مقامات سوریه با این تقاضا موافقت نموده و برای انتقال پاسدار مجروح از پایگاه "ریاق" لبنان به فرودگاه دمشق، یک هلیکوپتر دراختیار او گذاشتند. ولی مجروحی که توسط هلیکوپتر به دمشق و از آنجا به‌وسیله هواپیمای مخصوص محسن رفیق‌دوست وزیر پاسداران انقلابی - که در آن روز در سوریه اقامت داشت - به تهران انتقال یافت، پاسدار انقلابی مجروح نبود بلکه شخص ویلیام باکلی بود.
این حادثه که بدون جلب‌توجه دستگاه‌های اطلاعاتی سوریه سپری گردید، دمشق را به زیرنظرگرفتن دقیق فعالیت‌های محتشمی و سفارت ایران وادار ساخت.
این گزارشات می‌افزاید: محتشمی، شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی را به اعلام جهاد علیه هم‌پیمانان سوری در طرابلس تشویق نمود و از وی خواست تا جمهوری اسلامی را در شمال لبنان تشکیل دهد. [...]
ناگفته نماند که محتشمی هرروز گزارشات طولانی پیرامون حوادث طرابلس، ازطریق تلکس‌های سفارت ایران در دمشق به تهران ارسال می‌نمود. [...]
در اوایل ماه سپتامبر گذشته، دمشق یک نامه سری به تهران ارسال نمود و در آن از دولت ایران درخواست تغییر و تعویض سفیر خود در دمشق را نمود چراکه ابقای او در دمشق موجب تیره‌تر‌شدن روابط برادرانه موجود بین دو کشور می‌شد. [...]
در روز 22 ماه اکتبر گذشته، فاروق الشرع وزیر امور خارجه سوریه در یک تماس تلفنی با علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، از وی خواست محتشمی را به تهران فراخواند چراکه او به گفته فاروق الشرع، عنصر نامطلوبی در دمشق می‌باشد.
واکنش تهران درمقابل درخواست سوریه، همه را متعجب ساخت و آن این بود که وزارت امور خارجه از سفیر خود خواست برای احراز مقام وزارت کشور به تهران بازگردد.
سؤالی که اینک ناظران مطرح می‌سازند این است که بازگشت محتشمی چه تأثیری بر روابط ایران و سوریه که در هفته‌های اخیر در شرف تیرگی بود، خواهد گذاشت.
محافل دیپلماسی غربی در تهران معتقدند که بحران روابط سوریه و ایران با بازگشت محتشمی برطرف نخواهد شد... این محافل به خشم تهران از آنچه در طرابلس اتفاق افتاد، انزجار آنها از پاسخ مثبت سوریه به پیشنهاد امیر عبدالله و اقدام دمشق دائر بر اعزام یک هیئت عالی‌رتبه از مسئولین بخش اطلاعاتی برای ملاقات با مسئولان امنیتی عراق، اشاره نمودند.
دفتر خبرگزاری فرانسه در تفسیر خود پیرامون تیرگی موجود در روابط آیات با رژیم سوریه با استناد به منابع موثق تهران، اظهار داشت که ایران برخلاف تعهدات خود از تصمیمش دائر بر ارسال نفت به سوریه عدول نموده است. این دفتر اضافه کرد تهران تحولات دیپلماسی اخیر ریاض را مانع حصول توافق بین سوری‌ها و ایرانی‌ها می‌داند. دیگر اینکه سوریه درحال‌حاضر پیرامون ارسال سلاحهای پیشرفته و موشک‌های سام6 و یا سام5 به تهران دچار تردید شده است.
دقیقاً معلوم نیست که این تردید ناشی از یک سری محاسبات سیاسی جدید است یا ناشی از فشارهای شوروی و یا اینکه هر دو عامل هم‌زمان در بروز این تردید دخالت دارند.
بنابراین مسئله، مسئله جایگزینی محتشمی با سفیر دیگر نیست، بلکه مسئله همان‌گونه‌که روزنامه جمهوری اسلامی در سرمقاله روز شنبه گذشته به آن اشاره نمود "مسئله ارزش و اخلاق است". این روزنامه افزود: ما به سوریه درمورد سیاست هواداری وی در خاورمیانه از کمیته رفع اختلاف عربی که سعی می‌کند نقطه‌نظرهای سوریه و اردن از یک‌طرف و سوریه و عراق را از طرف دیگر به هم نزدیک سازد،
هشدار می‌دهیم. مأموریت این کمیته که خارج از چارچوب اتحاد عربی اسلامی ضدصهیونیستی فعالیت می‌کند، با سیاست مسکو و واشنگتن دائر بر تحت سلطه قراردادن جناح اسلامی که جمهوری اسلامی را در منطقه تشکیل داد، کاملاً تطابق دارد. جمهوری اسلامی افزود: تلاش عبدالله رئیس کمیته، دائر بر بهبود روابط بین دمشق و امان، و بغداد و دمشق را نمی‌توان از این چارچوب دیپلماسی جدا تلقی کرد و تأکید نمود: نبردهایی که در طرابلس انجام گرفت و تلاش‌هایی که دمشق به‌خاطر حفظ تعادل قوا در لبنان به نفع جناح‌های هوادار اسرائیل و رهبران میانه‌رو وابسته به دوائر استعماری نظیر رهبران "جنبش امل" مبذول می‌دارد، همه و همه در چارچوب این سیاست انجام می‌پذیرد.
در گزارشی دیگر که دفتر فرانس پرس با استناد به اظهارات دوائر دیپلماسی عربی مقیم پایتخت ایران، از تهران ارسال نموده، آمده است که آتش خشم تهران از دمشق با رسیدن پیام شفاهی رئیس‌جمهور سوریه به همتای ایرانی خود فروکش ننمود.
دکتر ربیع‌زاده یکی از دیپلمات‌های سابق ایرانی که مدت سه سال به‌عنوان مستشار در سفارت ایران در دمشق فعالیت نموده است، با اشاره به صفات شخصی حافظ اسد اظهار داشت: "حافظ اسد اگر هزار صفت منفی داشته باشد، یک صفت مثبت را دارا می‌باشد و آن شناخت سیر وزش باد است. ...
اسد تا اوایل سال جاری مطمئن بود که آیات بر سر قدرت باقی خواهند ماند، بنابراین ضروری دید که آنها را موردحمایت قرار دهد و به این امید که آنها از بازپس‌گرفتن وام‌های داده‌شده به سوریه صرف‌نظر کنند. ولی وخامت اوضاع مالی که اینک ایران از آن رنج می‌برد، این کشور را بر آن داشت تا باقیمانده بدهی خود را به ارزش 8/1 میلیارد دلار از سوریه مطالبه نماید.
دکتر ربیع‌زاده اضافه می‌کند: حافظ اسد از فوریه گذشته تصمیم گرفته از حجم همکاری خود با تهران بکاهد و دراین‌حال دستگاه‌های اطلاعاتی سوریه درمورد مخالفین ایرانی و جنبش‌های ایرانی که خود را برای به دست‌گرفتن قدرت در غیاب [امام] خمینی، کاندیدا نموده‌اند، بررسی‌هایی را آغاز کرد.
اینک بنا به عقیده دکتر ربیع‌زاده دستگاه‌های اطلاعاتی سوریه به بررسی‌ها پایان داده‌اند و ما بایستی منتظر بروز حوادث غیرمترقبه‌ای در آینده نزدیک باشیم و شاید ساده‌ترین این حوادث و اتفاقات استقبال دمشق از برخی رهبران مخالف رژیم ایران باشد.»(1)
1) 61. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 969، 29/8/1364، صص 12 - 8.
1
معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) امروز در نامهای به فرمانده این قرارگاه، از فعالیت‌های متعدد ارتش عراق در منطقه عملیاتی فاو گزارش داد.(1)در این گزارش تأکید شده که از اوایل مهر 1364 فعالیت‌های دشمن ازجمله اقدامات مهندسی (احداث جاده و خاکریز، پل‌سازی و...)، جابه‌جایی تجهیزات و فعالیت شناسایی هوایی بهطور چشمگیری افزایش یافته است. در این گزارش آمده است که دشمن به این منطقه حساس شده تا جایی که احتمال 60 درصد داده می‌شود که دشمن هدف عملیات آتی قوای جمهوری اسلامی را تشخیص داده باشد. مهم‌ترین دلایل هشیاری دشمن فعالیت‌های مهندسی خودی، راه‌اندازی شبکه‌های جدید بی‌سیم، جایگزینی نیروهای سپاه به‌جای نیروهایی (ژاندارمری و ارتش) که چند سال در این منطقه مستقر بوده‌اند، افزایش تردد، حضور مردم در این منطقه و سهولت جمع‌آوری اطلاعات برای دشمن، ذکر شده است. در پایان گزارش پیشنهادهایی برای کاهش حساسیت دشمن به منطقه فاو مطرح شده است ازجمله: فعالیت مهندسی گسترده در منطقه‌ای مناسب برای عملیات بزرگ، انتشار اخباری مبنی‌بر تغییر محل عملیات آتی، اعمال کنترل‌های حفاظتی.(2)
2
لشکر26 ارتش عراق با ارسال گزارشی از فعالیت‌های مهندسی و شناسایی نیروهای ایران در منطقه اروندرود و بهمن‌شیر و محتمل‌دانستن حمله آنان در آینده نزدیک، طی دستورالعملی رده‌های تابعه خود را به مراقبت هرچه بیشتر فراخوانده است. این نامه که ظاهراً در عملیات والفجر8 (بهمن 1364) به‌دست نیروهای خودی افتاد، ترجمه‌اش چنین است:
«نامه فرماندهی لشکر26، اطلاعات به‌کلی سری و شخصی، شماره 1067، مورخ 22/8/1364.
الف) تهیه‌کردن میدان نبرد به‌وسیله نگهداری و ترمیم جادههای عمودی و موازی شط‌العرب به‌ویژه جاده ممتد از ترعه بهمن‌شیر (چوئیبده) تا گعبه در مختصات (30 - 54).
ب) افراد دشمن برای شناسایی به‌ویژه در جلو منطقه استحفاظی این تیپ (رأس‌البیشه) و جلو تیپ441 پیاده دریایی (جزیره معاویه) بهطور فزاینده‌ای مشاهده شده که یکی از مردان قورباغه‌ای [غواص] در منطقه لشکر15 پیاده به اسارت گرفته شد.
ج) ایجاد شکاف‌هایی در خاکریز موازی جاده از چوئیبده به مخرال.
د) اطلاعات رسیده از رده‌های بالا حاکی است که دشمن پس از سازمان‌دادن نیروهایش برخی از آنها را از منطقه شمال به‌سمت منطقه جنوب اعزام نموده است.
ه-) شنود بی‌سیم ایستگاه‌های دشمن حاکی‌از تشکیل جلسات مخصوص اطلاعات بوده که این یکی از دلایلی است که نزدیک‌بودن مقاصد تعرضی دشمن را نشان می‌دهد.
الف) تجدیدنظر در طرح دیدبانی تاکتیکی که با افزایش دیدبانی و مراقبت مناسب باشد و بهکارگیری تجهیزات براساس راهکارهای احتمالی دشمن و مناطق مهم.
ب) آزمایش دقیق سیستم موانع؛ گزارش آزمایش آنها را روزانه ارسال دارید.
ج) تأکید بر دیدبانی و مراقبت شبانه.
د) منظم‌کردن فعالیت دستگاه‌های رازیت [رادار] و افزایش فعالیت‌های آنها در شب به‌وسیله مراقبت و پیشگیری از تمرکز دشمن.
مراتب جهت اطلاع و اتخاذ اقدامات لازم، سرهنگ ستاد عبدالکاظم حسین عبود(1)»
1
فرماندهی قرارگاه نجف امروز در نامهای که به‌وسیله پیک نامه‌بر برای فرماندهی لشکر امام حسین(ع) ارسال کرد، میزان آمادگی این یگان را برای اجرای عملیات محدود، جویا شد. متن نامه چنین است: «طبق اطلاع واصله عملیات محدودی که قرار بود توسط آن لشکر در محور هزارقله مریوان انجام گردد بنا به دلایلی لغو گردیده است. باتوجه‌به اظهارات برادر محسن رضایی فرماندهی کل سپاه، چنانچه امکان عملیات در محور فوق (درحد محدود) مقدور است، این قرارگاه را مطلع فرمایید تا ضمن هماهنگی‌های لازم نسبت به آتش پشتیبانی و مهندسی و غیره، نسبت به اعزام اکیپ رادیو تلویزیون اقدامات لازم را انجام دهد.»(2)
1
بنا به گزارش روابط عمومی کل سپاه پاسداران، امروز یک کشتی نفتکش به نام کاستور با ملیت لیبریایی در لنگرگاه خارک هدف یک موشک اگزوسه قرار گرفت و از قسمت انتهای سمت چپ [تیغه سکان] صدمه دید.(1)
2
معاون وزارت امور خارجه آلمان در ملاقاتی با سفیر جمهوری اسلامی ایران در آلمان از گسترش عملیات نظامی در خلیج‌فارس اظهار نگرانی کرد. به گزارش یک منبع آگاه، معاون وزیر امور خارجه آلمان در این ملاقات گفته است: «اخیراً نیروهای ایرانی یک کشتی آلمانی را زده و 4 کشتی دیگر را وادار ساخته‌اند که راه خود را تغییر داده و در بندرعباس لنگر اندازند. یک کشتی دیگر را نیز در آبهای بی‌طرف عمان گرفته و به ساحل ایران آورده‌اند.» وی افزود: «حمله هوایی به کشتی‌های تجاری و گرفتن آنها در آبهای بی‌طرف، تخلف از حقوق بین‌الملل است که احتمالاً درخواست خسارت ازجانب مؤسسات آلمانی را به‌دنبال خواهد داشت. ما در این جنگ از ابتدا بی‌طرف هستیم و ازاین‌رو ایجاد ممانعت برای کشتی‌های آلمانی را صحیح نمی‌دانیم. خواهشمندم ابراز نگرانی ما را از این حوادث به دولت خود اعلام نمایید. ما برای حفظ بی‌طرفی امروز از سفیر عراق خواهش خواهیم کرد که دولتش از این عملیات خودداری نماید.»
منبع خبر در پایان آورده است که ظاهراً این برخورد آلمان نشان‌دهنده فشار زیادی است که اقدامات نیروی دریایی ایران برای کنترل کشتی‌ها در خلیج‌فارس بر عراق وارد آورده است و عراقی‌ها می‌کوشند تا ازطریق آلمان که رابطه تجاری خوبی با ایران دارد، کشورمان را تحت فشار قرار دهند.(2)
3
احتمال اقدام عراق برای ازسرگیری جنگ شهرها در نشریه رویدادها (از نشریات دفتر سیاسی سپاه پاسداران) بررسی شده است:
«به‌دنبال بمباران‌های اخیر برخی از شهرها و تأسیسات اقتصادی کشورمان و نیز متهم‌نمودن جمهوری اسلامی به گلوله‌باران شهرهای مرزی عراق، ازجمله بصره، احتمال ازسرگیری جنگ شهرها مجدداً در تعدادی از محافل خبری، سیاسی و نظامی مطرح گردیده است.
از آنجا که غرب در اعمال سیاست فشار و دیپلماسی خود همواره تعدیل مواضع جمهوری اسلامی درقبال جنگ و اهداف انقلاب را مدنظر دارد، لذا به‌دنبال بمباران‌های پی‌درپی تأسیسات نفتی جزیره خارک، حرکت‌های دیپلماتیک آغاز گردید که از آن جمله می‌توان تلاش‌های اخیر
دررابطه‌با شورای امنیت و فعالیت‌های ژاپن و نیز تغییر مواضع کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس را نام برد، ولی درعین‌حال مسلم بود که درصورت شکست تلاش‌های فوق رژیم عراق همانند گذشته درجهت سیاست اعمال فشار، دست به یک حرکت نظامی جدید بزند. با همین هدف، رژیم عراق دوباره روال سابق را شروع کرده و با تجاوز به شهرهای مرزی و مراکز اقتصادی ایران و متهم‌نمودن نیروهای ایران به کوبیدن مناطق مسکونی به پیش می‌آید.
این بار عراق قبل از اینکه جنگ شهرها را آغاز کند، ازطریق رسانه‌ها و شخصیت‌های غربی درپی ایجاد زمینه‌های روانی آن است و به نظر می‌رسد که مطلوب دشمن همین است که بدون دست‌زدن به جنگ شهرها، افکار عمومی مردم ایران را دچار دلهره و اضطراب نماید. باتوجه‌به اینکه دشمن در جنگ شهرها یک بار شکست خورده است و در خرداد گذشته، ثابت شد که تحت فشار قراردادن ملت اسلامی سبب برانگیخته‌شدن آنان می‌شود؛ بنابراین در موقعیت فعلی به نظر می‌رسد اقدام به جنگ شهرها به سود دشمن نیست، زیرا موجب افزایش اعزام نیروها به‌سمت جبهه می‌گردد و باوجود پیش‌بینی حمله قریب‌الوقوع ایران، علی‌القاعده عراقی‌ها دست به جنگ شهرها نخواهند زد. درصورتی‌که اگر حمله به شهرها هم‌زمان با عملیات رزمندگان اسلام انجام گیرد، ضمن اینکه رژیم عراق توجیه مناسب‌تری را برای تجاوزات خویش در دست خواهد داشت و به ضدانقلاب انگیزه همکاری با دشمن را می‌دهد، بسیج مردم به‌سمت جبهه‌ها نیز در آن زمان (به‌سبب احتمال پایان عملیات) به کار جنگ چندان نخواهد آمد.
مسئله دیگری که برای عراق مطرح است، عکس‌العمل مردم می‌باشد که سبب قدرت بیشتر جمهوری اسلامی ایران و استحکام حکومت می‌گردد. همچنان که بار پیش حضور مردم پشتوانه مواضع مقامات ایران در سفر به چین و ژاپن قرار گرفت. البته قابل‌پیش‌بینی است که این بار دشمن برای سرکوب روحیه مردم از سلاحهای پیچیده تری بهطور هم‌زمان استفاده خواهد کرد. ضمن اینکه مسلماً وجود سرمای زمستان را در برنامه‌ریزی خویش منظور می‌کند.
از دیگر مشکلات بغداد برای آغاز جنگ گسترده شهرها، موشک‌های زمین‌به‌زمین ایران و احتمالاً پدافند جدید تهران است که باید برای آن چاره‌ای اندیشیده باشد، ضمن اینکه به عراق چنین القا شده است که چاره‌ای جز جنگ شهرها ندارد و برای رسیدن به موفقیت، باید خطرات بیشتری را به جان بخرد. هرچند خبرهایی دال‌بر ساختن استحکامات ابتدایی در بغداد می‌رسد، ولی احتمالاً بغداد به‌گونه دیگری درپی حل این مشکل است و آن فشاری است جهانی تحت نام تحریم تسلیحاتی ایران به‌منظور قطع کمک‌های احتمالی برخی کشورهای دوست به جمهوری اسلامی ایران که نتایج آن بهطور نمونه پس از دیدار قذافی از مسکو مشاهده گردید، به‌طوری‌که به نظر می‌رسد لیبی در روند تعهدات خود نسبت به جمهوری اسلامی با مشکلاتی مواجه شده است. باتوجه‌به آنچه گفته شد پیش‌بینی آغاز حمله به شهرها
دشوار به نظر می‌رسد، اما مسلم است که به میزانی که جمهوری اسلامی ایران آمادگی عکس‌العملی (درزمینه نظامی، تسلیحاتی، استحکاماتی و روانی) از خود نشان می‌دهد، احتمال وقوع آن ضعیف‌تر می‌گردد و باتوجه‌به همین امر است که ارگان‌های مسئول بایستی با پیروی از یک سیاست دقیق و هماهنگ اقدامات لازم را از ابعاد مختلف به عمل آورند.»(1)
1
اقدامات گروههای ضدانقلاب در مناطق غرب کشور، هماهنگ با حکومت عراق برای درگیرکردن بخشی از قوای نظامی ایران، امروز نیز ادامه یافت:
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) رزمندگانی که برای اجرای کمین در مسیر افراد ضدانقلاب به روستای قازلیان (از توابع بوکان) رفته بودند، با 3 نفر از چته‌های کومهله درگیر شدند که در این درگیری هر 3 تن کشته شدند.(2)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: در ساعت 22، نیروهای ضدانقلاب به یکی از پایگاه‌های اطراف سردشت حمله کردند که به‌دلیل هشیاری نیروهای پایگاه و عکس‌العمل به‌موقع، افراد ضدانقلاب گریختند. در این درگیری یک تن از نیروهای خودی شهید شد.(3)
نیروهای پایگاه‌های فارس‌آباد و ارج‌آباد در حوالی کامیاران (در مسیر سنندج به باختران) با ضدانقلابیون درگیر شدند که این درگیریها بدون تلفات خاتمه یافت.(4)
در محور پیرانشهر - سردشت، نیروهای تأمین پایگاه جنگل با افراد ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری یک سرباز مجروح شد.(5)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) امروز در منطقه صائین‌دژ (بین پایگاه‌های زیدکندی - منبر) یک خودرو تویوتا به کمین ضدانقلاب افتاد که سالم از کمین دشمن گریخت.(6)
افراد ضدانقلاب با تصرف قله‌های مشرف به پایگاه الله‌دره علیا (در منطقه عمومی سنندج)، حدود پنج ساعت تیراندازی پراکنده کردند که تلفاتی به نیروهای خودی وارد نشد.(7)
2
مبارزه نیروهای مسلمان کرد عراقی با حکومت صدام در وضعیتی ادامه می‌یابد که نیروی هوایی ارتش عراق همچنان به حملات هوایی خود علیه مناطق کردنشین و سرکوب مردم بی‌دفاع این مناطق ادامه می‌دهد.
به نوشته روزنامه اطلاعات: «در یک کمین انقلابیون مسلمان کرد عراق در محور دربندیخان - عربت، 2 خودرو حامل نیروهای مزدور صدام تکریتی به آتش کشیده شد و جمعاً 8 نفر از سرنشینان این 2 خودرو کشته یا مجروح شدند.
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از منابع آگاه نیز حاکی است که طی 48 ساعت
1) 6. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 69، 22/8/1364، صص 4 - 2.
2) 7. سند شماره 119747 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش خبری، فرماندهی قرارگاه حمزه، 27/8/1364.
3) 8. سند شماره 119749 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر نمایندگی امام (د ف ح) به نمایندگی امام در سپاه، 30/8/1364.
4) 9. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364ص 23.
5) 10. سند شماره 200095 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات شماره 95، 25/8/1364، ص 3.
6) 11. مأخذ 7.
7) 12. مأخذ 8.
گذشته در دو کمین دیگر انقلابیون مسلمان کرد عراق، در محورهای منتهی به شمال عراق جمعاً 12 نفر از عوامل مزدور بعثی عراق در پایگاه محل استقرارشان از پای درآمدند.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی از اقدامات ارتش عراق چنین گزارش داد: «رژیم عراق که در شمال این کشور با قهر انقلابی مردم مسلمان منطقه روبهرو شده است، در چند روز گذشته، وحشیانه روستای ناحیه سورداش و اطراف جادههای سلیمانیه و کرکوک را بمباران کرد. براساس این گزارش، منابع موثق با تأیید این خبر اضافه کردند که رژیم فاشیستی عراق در ادامه نابودی مناطق آبادی کردستان عراق در چند روز اخیر توسط هلیکوپتر و واحدهای توپخانه، روستای دالاوه در ناحیه سورداش و روستاهای کرده، تکیه و اسبین در ناحیه قره‌داغ و روستاهای هزارکانی، کاربارو، کانی‌مورد و زاله به‌شدت بمباران کرده و روستاهای عسگر، حیدربیک و سوتکه را با بولدوزر با خاک یکسان کرده‌اند. در این بمباران‌های وحشیانه تعداد زیادی از مردم ازجمله زنان و کودکان بی‌گناه جان خود را از دست داده‌اند.»(2)
در ادامه این گزارش آمده است: «طبق آخرین گزارش‌های رسیده از منابع موثق، رژیم عراق در ادامه جنایات خود علیه مردم مسلمان این کشور در استان‌های شمالی، 14 روستا را با خاک یکسان کرد. از روستاهای ویران‌شده، 7 روستا در سلیمانیه و 6 روستا در منطقه کرکوک و یک روستا نیز در استان دهوک قرار داشت که پس از ویران‌شدن روستاها، اهالی مظلوم منطقه در این فصل سرما در دشت‌ها و کوه‌ها آواره شده‌اند. برپایه گزارش دیگری، رژیم بعثی - صهیونیستی عراق از ترس تظاهرات مردم استان‌های شمالی، تعدادی نیروی بعثی را به‌عنوان معلم مأمور تدریس در مدارس باقیمانده این مناطق کرده است. این گزارش حاکی است که این افراد با لباس نظامی و بهطور مسلح در کلاس‌ها حضور می‌یابند و مشغول تدریس به دانش‌آموزان هستند که ازطرف رِژیم موردتأیید قرار گرفته‌اند.
اضافه می‌شود: در تظاهرات اخیر مردم مسلمان شهر سلیمانیه دانش‌آموزان پیشاپیش تظاهرات علیه رژیم صدام بودند.»(3)
1
نحوه و وضعیت جذب نیرو و اعزام آن در قالب کاروان‌های کربلا و نیز نیازمندی‌های جبهه‌ها، صبح امروز در همایشی در اهواز با موضوع کاروان‌های کربلا، با حضور همه فرماندهان نواحی و مناطق پنج‌گانه سپاه پاسداران و شرکت برادران علی شمخانی، رحیم صفوی، محمدباقر ذوالقدر و مهدی مبلغ بررسی شد.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتمالانبیا در یادداشت‌های خود از این نشست نوشته است: محمدباقر ذوالقدر طی سخنانی در این سمینار گفت: «قریب یک ماه است که جنگ به نیرو احتیاج دارد؛ در این یک ماه با همه تلاشمان نتیجه چشمگیری نگرفتیم. ما
حداقل به 150 گردان نیرو احتیاج داریم که این گردان‌ها حداقل به 20 هزار پاسدار و 50 هزار مشمول [سرباز وظیفه] نیاز دارند. ما الآن 3 هزار پاسدار و 20 هزار مشمول و 9 هزار بسیجی کم داریم. امیدواریم که نیروی پاسدار با ادامه طرح نوبه‌بندی(1)تأمین بشود. مشکل عمده ما کمبود نیروی مشمول و بسیج است که درمجموع قریب 75 هزار نیرو برای عملیات کم داریم. در این یک ماه که تبلیغ شد سقف نیروی بسیج ما از 25 هزار به 30 هزار و 700 نفر افزایش یافت. اگر روال کار بدین‌صورت باشد شاید به هدف خود نرسیم. باید یک حرکت تبلیغی را آغاز کرد.»
ذوالقدر افزود: «با طرحی که قرارگاه قدس داد، قرار شد اعزام نیروها از شهرستان‌ها با هماهنگی صورت بگیرد و روی آن تبلیغ شود. بعد نام کاروان راهیان کربلا مطرح شد. بر همین اساس مردم از شهرهای مختلف برای پیوستن به این کاروان به‌طرف مراکز استان حرکت می‌کنند، بعد سازماندهی شده و مراسمی در این مراکز برگزار می‌شود. سپس به‌طرف تهران حرکت می‌کنند. در شهرهای بین راه نیز برنامه‌هایی تدارک دیده شده است. در تهران نیز مراسمی همراه با سخنرانی برگزار می‌شود و بعد نیروها عازم جبهه‌ها می‌شوند. پیش‌بینی شده که روحانیون و ائمه جمعه نیز حتی‌الامکان همراه این کاروان‌ها باشند. با کاروانی که فردا از قم به تهران می‌رود، آیت‌الله مشکینی و احتمالاً آقای صانعی همراه خواهند بود.
زمان ثبت‌نام از 25 آبان تا 3 آذر در نظر گرفته شده است. روز بعد یعنی 4 آذر، روز فراخوانی نیروهای ثبت‌نام‌شده است و بعد حرکت از شهرستان‌ها به‌طرف مراکز استان‌ها. از روز 6 آذر نیز به‌طرف تهران حرکت می‌کنند.
فرماندهان نواحی سپاه باید کاروان‌های شهرستان را تا جبهه هدایت کنند و فرماندهی را خود به‌عهده داشته باشند. با دولت هماهنگی شده و بخشنامهای به استانداری‌ها صادر شده است که به‌موجب آن امکانات استان به کمک بیایند. درمورد وسیله برای انتقال و غذا، باید ائمه جمعه و خود مردم کمک کنند. ضمناً همراه این کاروان‌ها، کاروان‌های کمک‌های مردمی هم حرکت خواهند کرد.»(2)
1
در سالروز شهادت حضرت امام حسن(ع) و حضرت امام رضا(ع) بیش از یک هزار تن از رزمندگان بسیج و سپاه پاسداران قم که عازم جبهه‌های نبرد بودند، در محل حسینیه شهدا با آیت‌الله منتظری دیدار کردند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از این دیدار آورده است: «آیت‌الله العظمی منتظری طی سخنانی با اشاره به حرکت اسلامی رزمندگان فرمود: صدام به دستور ابرقدرتها به ایران اسلامی حمله کرد و الآن که شرق و غرب و عمالشان به صدام کمک می‌کنند، به‌خاطر این
است که از اسلام احساس خطر می‌کنند. بارها شنیده‌ایم که سران استکبار جهانی گفته‌اند که امروز کمونیسم برای ما خطر نیست، بلکه آنچه ما و منافع ما را تهدید می‌کند، اسلام بنیادگرایی است که از ایران آغاز شده است و این درحالی است که اسلام اساسی و حقیقی است که در ایران پیاده شده و به دیگر کشورها سرایت کرده است. آنها از این احساس خطر کرده‌اند و پس از آن شرق و غرب علیه اسلام با هم ساخته‌اند، لذا وظیفه من و شما سنگین است.
آیت‌الله‌العظمی منتظری با اشاره به لزوم اجرای یک طرح اساسی جهت پایان‌دادن به فتنه در منطقه، گفتند: مهم‌ترین سلاح شما رزمندگان اسلام ایمان است. من به شما جوانان عزیز قم نوید می‌دهم که انشاءالله فاتح قدس عزیز خواهید بود. ایشان در همین رابطه با نقل حدیثی گفتند: جمعیتی که قوم یهود را شکست خواهد داد، اهل قم است. این شهر به‌عنوان اینکه پایگاه انقلاب است و انقلاب از قم جوانه زده، امروز نیز سمبل این بسیج و انقلاب قم است و انشاءالله به‌همت والای شما جوانان عزیز و همه ملت ایران، پس از فتح کربلا، قدس عزیز هم فتح خواهد شد.
آیت‌الله‌العظمی منتظری، با اشاره به سه عامل پیروزی‌های مسلمان صدر اسلام که ایمان، همبستگی و رهبری بود، گفتند: در رزمندگان ما بحمدالله هم ایمان هست و هم جوانان ما از شهادت و کشته‌شدن نمی‌ترسند و همبستگی هست و هم یک رهبر قاطعی داریم که ملت اوامر ایشان را واجب الاطاعه می‌دانند و وظیفه خودشان می‌دانند که تحت رهبری ایشان هرچه دستور دادند، انجام دهند.»(1)
1
درپی انتصاب روز گذشته حجت‌الاسلام علی‌اکبر محتشمی به سرپرستی کمیته‌های انقلاب اسلامی امروز نیز امام خمینی در حکمی بخشی از اختیارات فرماندهی کل قوا در نیروهای انتظامی (کمیته انقلاب اسلامی، شهربانی و ژاندارمری)، را به وزیر کشور تفویض کرد. متن حکم امام به وزیر کشور:
«بسم‌الله الرَّحمنِ الَّرحیم
جناب حجت‌الالسلام آقای محتشمی - دامت افاضاته
با تشکر از زحمات جناب حجت‌الاسلام آقای ناطق نوری، به‌منظور رفع مشکلات جاری ژاندارمری و شهربانی که تحت‌نظر وزارت کشور انجام وظیفه می‌نمایند، بدین‌وسیله به جناب‌عالی اجازه داده می‌شود تا با مشورت آقای رئیس‌جمهور محترم، از اختیارات فرماندهی کل قوا در امور نیروهای انتظامی مزبور تا اصلاح مقررات استفاده نموده و نسبت به ترفیع و تشویق افسران و درجه‌داران و کارمندان و سایر مواردی که از اختیارات فرماندهی نیروهاست اقدام مقتضی معمول نمایید.
به تاریخ 22 آبان‌ماه 1364
روح‌الله الموسوی الخمینی»(2)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران از گرایش جدید کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس برای بهبود رابطه با ایران استقبال کرد. به نوشته روزنامه اطلاعات: «در جلسه امروز هیئت دولت که به ریاست آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر تشکیل شد، آقای موسوی ضمن استقبال از تمایل کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای بهبود روابط با جمهوری اسلامی ایران؛ ابتکارعمل رزمندگان اسلام در جبهه‌های نبرد و حضور قاطع مسئولین در صحنه‌های سیاسی را به‌عنوان عوامل مؤثری در تغییر موضع کشورهای یادشده نسبت به جمهوری اسلامی ایران دانست و تداوم مواضع منطقی کشورهای حوزه خلیج‌فارس درقبال مسائل منطقه را به نفع این کشورها دانست.»(1)
2
درپی درخواست رسمی وزیر خارجه سودان از جمهوری اسلامی ایران برای آزادی اسیران سودانی که در جنگ عراق با ایران اسیر شده‌اند، امروز وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران بیانیه‌ای دراین‌باره صادر کرد. در این بیانیه ضمن اشاره به وابستگی‌های جعفر نمیری رئیس سابق حکومت سودان به امپریالیسم امریکا و همکاری با این کشور ازجمله شرکت در مانورهای "ستاره درخشان"، شرکت در انتقال یهودیان اتیوپیایی به اسرائیل و حمایت از "پیمان کمپ دیوید"، آمده است: «رژیم نمیری تلاش کرده است با استفاده از زور و تبلیغات دروغین گروهی از اتباع مستضعف سودان را تطمیع کند و آنان را در جنگ تجاوزکارانه و تحمیلی عراق علیه ایران شرکت دهد. این حرکت برخلاف خواست ملت مسلمان سودان و به‌منظور جبران کمبود نیروی انسانی رژیم صدام صورت گرفت و طی عملیاتهای مختلف تعدادی از این فریب‌خوردگان به اسارت رزم‌آوران اسلام درآمدند.»
در ادامه این بیانیه آمده است: «درپی سقوط رژیم نمیری، حکومت جدید تلاش کرد خود را از ورطه‌ای که رژیم سابق در آن افتاده بود نجات بخشد و درقبال جنگ تحمیلی عملاً موضعی بی‌طرف اتخاذ کرد که این موضع زمینه تجدید روابط بین دو کشور را فراهم ساخت. وزیر امور خارجه سودان روش‌های سیاسی جعفر نمیری را محکوم کرد و اظهار داشت براثر سیاست‌های غلط رژیم سابق سودان تعدادی از جوانان سودانی خود را به دامان جنگ افکنده‌اند و پاره‌ای نیز به اسارت درآمده‌اند. وزیر خارجه سودان درخواست کرد که این گروه از جوانان فریب‌خورده سودانی به کشور خود بازگردانده شوند.
درپی این درخواست رسمی و سفر معاون سیاسی وزارت امور خارجه کشورمان به سودان، موضوع آزادی اسرای سودانی موردبررسی قرار گرفت و جمهوری اسلامی ایران با اعزام هیئتی ازجانب سودان برای مذاکره پیرامون این مسئله موافقت کرد.»(2)
1
دولت فرانسه باوجود اظهار تمایل برای کاهش دشمنی با ایران، به تجهیز بیشتر عراق به تسلیحات پیچیده و پیشرفته ادامه می‌دهد.
روزنامه فرانسوی لاکروآ به نقل از روزنامه لوموند دراین‌باره نوشته است: «طبق آخرین قراردادی که بین عراق و فرانسه منعقد شده است، قرار است 24 فروند هواپیمای میراژ به عراق فروخته شود. به این ترتیب تعداد هواپیمای میراژ که عراق از فرانسه خریده است به 114 فروند می‌رسد. مذاکره با عراق بر سر فروش هواپیماهای میراژ 2000 و هواپیماهای تعلیماتی آلفا - جت همچنان ادامه دارد.»
نشریه رویدادها با درج این خبر افزوده است: عراق در 26 شهریور 1364، تعداد 15 فروند میراژ از کشورهای فرانسه تحویل گرفته است.(1)
همچنین مجله عربیا چاپ لندن در مقاله‌ای با عنوان "میراژ و رویاها به آتش جنگ خلیج‌فارس دامن می‌زنند" نوشته است: «تأمین عراق ازنظر تسلیحات پیچیده فرانسوی که با آنها جزیره خارک را بکوبد با ژست‌های اخیر فرانسه که درجهت نزدیک‌شدن به تهران صورت می‌گیرد، تناقض دارد و درصورتی‌که ترمینال آسیب‌پذیر نفتی ایران منهدم گردد، تهران تسلیم نمی‌شود، ولی دراین‌میان منافع فرانسه تأمین می‌شود.
بمباران‌های اخیر ترمینال نفتی ایران در خارک توسط نیروی هوایی عراق، چرخشی جدید در جنگ خلیج‌فارس را هشدار داد. فروش تسلیحات جدید بار دیگر انتخاب سیاسی فرانسه مبنی‌بر حمایت از عراق دربرابر ایران تا لحظه آخر را موردتأیید قرار می‌دهد. این سیاست به‌موازات تعهد میتران در سال 1983 می‌باشد که گفته بود هرگز اجازه نخواهد داد ایرانیان عراق را شکست بدهند. جالب توجه اینکه تصمیم جدید فرانسه درست در زمانی اتخاذ شده که ایران به صدور بیانیه‌هایی با حسن‌نیت پرداخت و پیشنهاد عادی‌کردن روابط فرانسه را داده و پاریس نیز به‌نوبه‌خود به نظر می‌رسید که مایل به نزدیک‌شدن به تهران می‌باشد.
در پایان بهار گذشته کاردار فرانسه در ایران، در پایان دوره مأموریتش در تهران گفت که دولت وی درمورد حمایت از سازمان مجاهدین خلق دربرابر جمهوری اسلامی اشتباه کرده است. در آن هنگام فعالیت‌ها و اقدامات مجاهدین خلق محدود شده بود. به‌علاوه در اواخر ماه سپتامبر ایران بهطور علنی اعلام کرد که پاریس برای مذاکره درباره استرداد یک میلیارد دلاری که رژیم پهلوی به سازمان انرژی اتمی فرانسه داده بود، تمایل دارد. برخورد توأم با حسن‌نیت ایران دربرابر فرانسه، بخشی از حرکت وسیع‌تر به‌طرف غرب بود که ظاهراً در تلاشی برای هدایت جنگ در حیطه سیاسی صورت گرفت. اظهارات شدیداً ضدغربی مقامات تهران ملایم گردید و برخوردهای آشتی‌جویانه‌ای دربرابر برخی کشورهای غربی مانند آلمان اتخاذ شد.
پس چرا پاریس حمایت خود را از عراق تشدید نمود؟ شاید نرمش ایران نشانه‌ای از ضعف تلقی گردید. درهرصورت آنچه مسلم است اینکه در شرایط فعلی، ایران خطر بیشتری از عراق
1) 21. مأخذ 6، ص 7.
برای اسرائیل به حساب می‌آید؛ دراین‌حال، مدت زمانی است که سوسیالیست‌های فرانسه، به‌خصوص رهبر آنان میتران از آرمان اسرائیل مصرانه حمایت می‌کنند. فروش میراژهای فرانسوی به عراق زمانی اعلام گردید که دو شهروند فرانسوی به اسامی میشل سورا (محققِ مرکز ملی تحقیقات علمی) و ژان پل کوفمن (روزنامه‌نگار) به‌دست جهادِ اسلامی طرف‌دار ایران در لبنان بازداشت شدند. ناظران فرانسوی معتقد بودند که دو گروگان فرانسوی به مناسبت روز عاشورا آزاد می‌شوند. ولی سریعاً به‌دنبال اعلام فروش هواپیماهای فرانسوی به بغداد که یک روز بعد صورت گرفت، امید آن از بین رفت زیرا قطع حمایت از رژیم بغداد یکی از شرایط موردتقاضا برای آزادی دو گروگان بود.»
مجله عربیا در پایان مقاله خود می‌نویسد:
«در پاریس تشخیص داده شده است که رژیم عراق توانسته دربرابر حملات وسیع و خطرناک ایران با برخورداری از تسلیحات هوایی فرانسه، به‌ویژه موشک‌های اگزوسه ایستادگی نماید. به‌علاوه، ایران مدتی است موفق به صدور کالاهای غیرنفتی مانند ترکیه و پاکستان گردیده است که این امر تاحدودی توقف نسبی صدور نفت از جزیره خارک را جبران نموده است.»(1)
1
سازمان صنایع نظامی مصر تجهیزات آسیب‌دیده عراق را تعمیر و بازسازی می‌کند و 8 هزار مصری کمبود نیروی ماهر عراق را جبران می‌کنند. روزنامه الاتحاد چاپ امارات متحده عربی گزارش داد: «سازمان صنایع نظامی مصر فاش کرد که کارگاه‌ها و کارخانجات این سازمان هواپیماهای میگ21 و هلیکوپترهای می8 و تانک‌های ساخت شوروی را که دراختیار ارتش عراق می‌باشند و در جنگ این کشور با ایران آسیب دیده‌اند، تعمیر و بازسازی می‌کنند. از سوی دیگر، در همین هفته خبرگزاری‌ها گزارش دادند طی یک توافق میان مصر و عراق قرار شده است بیش از 8 هزار مصری وارد بغداد شده و کمبود نیروی انسانی ماهر در دستگاه‌های اجرایی این کشور را جبران کنند و نظام اداری عراق را از بحران نجات دهند.»(2)
2
در اجلاس بین‌المللی "امنیت شرق مدیترانه" که امروز در استانبول آغاز به کار کرد، نقش ترکیه در مقابله با ایجاد بحران در خلیج‌فارس بررسی شد. در این اجلاس پیروزی ایران در جنگ مخاطره‌آمیز خوانده شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا، نماینده آلمان‌غربی اودو اشتنباخ در سخنانی با اشاره به این موضوع که بحران خاورمیانه مستقیماً روی پیمان ناتو تأثیر می‌گذارد، افزود: به‌عنوان مثال اگر ایران برنده جنگ شود منافع غرب به خطر خواهد افتاد و کسی نمی‌تواند ادعا کند که پس
از گذشت چند سال از این حادثه حسین و مبارک بتوانند بر سر کار باقی بمانند.(1)
وی افزود: اگر عاملی منافع غرب را در منطقه تهدید کند، مداخله غرب جنبه مشروع به خود خواهد گرفت.(2)
به نوشته روزنامه جمهوریت چاپ ترکیه، وی در قسمت دیگری از سخنانش با اشاره به اینکه ترکیه اصول غرب را پذیرفته و درعین‌حالی‌که یک کشور اسلامی است، با اصول لائیک اداره می‌شود و حکومت اسلامی را به وحشت انداخته است، افزود: مسئله کردهای ترکیه را نمی‌توان جدا از این موضوع بررسی کرد و مادام‌که ترکیه برای ما حائز اهمیت است، نباید به‌عنوان مسائل جاری این کشور و به نام حقوق بشر ترکیه را در بن‌بست قرار داد.
از سوی دیگر، یک مقام وزارت خارجه امریکا در دیداری از ترکیه و بازدید از پایگاه‌های امریکا در این کشور، گفت: اگر بحران در خاورمیانه گسترش یابد نقش ترکیه تغییر می‌کند و ابعاد این نقش را ابعاد بحران تعیین خواهد کرد. وی با اشاره به اینکه کمک‌های دفاعی امریکا به ترکیه از سال 1980 تاکنون، چهار برابر افزایش یافته است، افزود: درمقابل بروز تهدیدی علیه پیمان ناتو، نیروهای مسلح ترکیه نقش حیاتی بازی خواهند کرد. وی با تأکید مجدد به اینکه نقش ترکیه را وضعیت بحران مشخص خواهد کرد، گفت: این یک نقش طبیعی است؛ یعنی هرکس اگر هم نخواهد باید این نقش را بازی کند.(3)
1
تکاپوی سران عرب برای توقف جنگ ایران و عراق و گنجاندن این موضوع در دستور کار اجلاس آتی سران دو ابرقدرت و همچنین جلسه شورای امنیت سازمان ملل، در نشریه رویدادها چنین بررسی شده است:
«به گزارش منابع دیپلماتیک عرب در امان، کشورهای میانه‌رو عرب شرکت‌کننده در کنفرانس سران عرب در مراکش و همچنین رژیم مصر قصد دارند پیش از برپایی کنفرانس سران امریکا و شوروی در ژنو (28 و 29 آبان) طی پیام هایی به ریگان و گورباچف مواضع مشترکی را درباره مسائل مختلف خاورمیانه اعلام دارند که به نظر می‌رسد باتوجه‌به تحرکات اخیر رژیم عراق، این مواضع بیشتر درمورد جنگ تحمیلی عراق علیه ایران باشد.»
هفته‌نامه المستقبل نیز در شماره اخیر خود توضیح داده است که طرح تلاش عربی شامل دعوت برای تشکیل جلسه فوق‌العاده‌ای در شورای امنیت است که مسئله جنگ عراق و ایران را از جوانب مختلف بررسی و طی قطعنامه‌ای از طرفین نزاع بخواهند که نخست آتش‌بس را برقرار کنند و سپس بر سر میز مذاکره بنشینند. به گزارش این هفته‌نامه در طرح آمده است که جلسه شورای امنیت بایستی تا دستیابی به توافقنامه‌ای درمورد جنگ، همچنان برقرار بماند و مذاکره را زیرنظر داشته باشد.
همچنین به‌دنبال دیدار طارق عزیز از اردن و عربستان و تسلیم پیام صدام به رؤسای این حکومت‌ها، روزنامه جوردن تایمز نوشت: عراق دست به ابتکارعمل تازه‌ای برای حل‌وفصل بحران خاورمیانه زده است. ولی وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق گزارش این روزنامه را تکذیب نموده و اعلام کرد که مأموریت فرستادگان عراق به کشورهای عربی پیرامون مسئله عربی دیگری می‌باشد که در آینده فاش خواهد شد و هیچ‌گونه ارتباطی با ابتکارعمل عراق درمورد بحران خاورمیانه ندارد. دست آخر اینکه در ملاقاتی که چندی پیش هفت عضو اتحادیه عرب با شولتز وزیر خارجه امریکا داشته‌اند، پیشنهاد کرده‌اند که موضوع پیشنهاد قطعنامه‌ای حاوی مطلب زیر در مذاکرات سران امریکا و شوروی گنجانده شود:
الف) درخواست آتش‌بس بین ایران و عراق.
ب) تعیین زمان معینی برای مذاکرات سیاسی درباره استقرار صلح.
پ) تشکیل مجدد جلسه شورای امنیت پس از انقضای مهلت مقرر در بند ب و تصمیم‌گیری برای تنبیه طرفی که رأی شورای امنیت را نپذیرفته است. آنها تصریح کرده‌اند که این تنبیه می‌تواند سیاسی و اقتصادی و حتی نظامی باشد.»(1)
1
تصویر
در ادامه تحرکات دیپلماتیک در منطقه برای توقف جنگ، امروز امیر قطر با تاچر نخست‌وزیر انگلیس، دیدار و گفتوگو کرد. رادیو بی‌بی‌سی گزارش داد: «شیخ خلیفه بن آل ثانی امیر قطر که دیروز برای یک بازدید رسمی چهار روزه وارد بریتانیا شده است، امروز با خانم تاچر نخست‌وزیر بریتانیا دیدار و گفتوگو کرد.» رادیو بی‌بی‌سی افزود: «به‌احتمال قریب به‌یقین موضوع جنگ ایران و عراق و تلاش‌های تازه شورای همکاری خلیج‌فارس به‌منظور پایان جنگ، در صدر موضوعات موردمذاکره آنها بوده است. ملکه بریتانیا طی سخنانی گفت که بریتانیا خود را در تأسف قطر نسبت به تلفات مصیبت‌بار جانی و مالی جنگ سهیم می‌داند و دولت بریتانیا از هر امکانی که به خاتمه جنگ ایران و عراق منجر شود استفاده خواهد کرد.»(2)
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز حاکی است: «امیر قطر در ضیافت شامی که ملکه انگلیس به مناسبت سفر او به انگلستان ترتیب داده بود، طی سخنانی درباره جنگ تحمیلی چنین گفته است: یکی از آرمان‌های دو کشور (قطر و انگلستان) تعمیق پایه‌های دوستی و همکاری ثمربخش میان دو کشور و همچنین تحقق صلح عادلانه و
قانونی در جهان بوده است. جوامع بین‌المللی تأکید دارند که بحران خاورمیانه براثر جنگ اعراب و اسرائیل و مشکل فلسطین و جنگ عراق و ایران نه‌فقط به صلح در منطقه لطمه وارد می‌آورد بلکه عواقب وخیم آن خطری را برای صلح جهانی به دنبال دارد. جای تردید نیست که بهترین راه برای تضمین دفع این خطر که صلح جهانی را تهدید می‌کند، احترام به قوانین بین‌المللی و اجرای اصول سازمان ملل است و فقط از این راه می‌توان به جنگ عراق و ایران به‌نحوی‌که موردقبول دو کشور باشد پایان داد.
همچنین به گزارش رادیو دوبی، ملکه انگلستان ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ ایران و عراق و مخاصمه در خاورمیانه، تأکید نمود که دولت بریتانیا از هر تلاشی برای یافتن راه پایان جنگ دریغ نخواهد کرد.»(1)
1
سفر آتی نخست‌وزیر هند به منطقه در چارچوب فعال‌شدن شورای همکاری خلیج‌فارس ارزیابی می‌شود. نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه دراین‌باره نوشته است:
«راجیو گاندی روز 27 آبان در جشن‌های روز استقلال عمان در مسقط شرکت می‌کند. این نخستین سفر نخست‌وزیر هند به منطقه خلیج‌فارس است، هرچند که برنامه‌ای برای گفتوگوهای رسمی وی گزارش نشده است. راجیو گاندی دو روز در عمان توقف می‌کند و به گفته ناظران درمورد جنگ ایران و عراق، رقابت ابرقدرتها در اقیانوس هند و کوشش برای غیرنظامی‌کردن منطقه مذاکره خواهد کرد.» این نشریه می‌افزاید: «این سفر در تعقیب ششمین کنفرانس سران کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج‌فارس صورت می‌گیرد که علاوه‌بر حضور راجیو گاندی در جشن‌های استقلال، ضیاءالحق، مبارک، جیمی کارتر و نفرات دوم حکومت‌های کشورهای همسایه عمان نیز در مسقط حضور می‌یابند.»
گفتنی است که هند از هنگام تشکیل شورای همکاری و در زمان خانم گاندی، از حامیان آن به شمار می‌رود.
به نوشته این نشریه: «یافتن راه حل برای پایان‌بخشیدن به جنگ تحمیلی باتوجه‌به اینکه اغلب کشورهای حاضر در مسقط عضو جنبش عدم‌تعهد و عضو کنفرانس اسلامی هستند، از مجاری مختلف طرح و بررسی خواهد شد.
از سوی دیگر، احتمال دارد در مذاکرات جاری مسئله تنگه هرمز باتوجه‌به بعضی عکس‌العمل‌های عمان که بسته‌شدن تنگه را تحمل نمی‌کند جای ویژه‌ای داشته باشد و ممکن است گاندی در این سفر به لزوم باز‌بودن آبراه‌های بین‌المللی اشاره داشته باشد. همچنین ملاقات و مذاکره میان راجیو گاندی و مبارک و گاندی و ضیاءالحق کم‌وبیش امری حتمی است.»(2)
1
تصمیم جدید اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس درباره تلاش برای پایان‌دادن به جنگ، همچنان موردتوجه رسانه‌های دنیا است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی بخشی از این بازتاب‌ها را گزارش کرده است: «بخش عربی رادیو قاهره امروز در برنامه بررسی مطبوعات گفت: روزنامه سعودی عکاظ در شماره امروز خود نوشت: فعالیت خوب کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] چارچوب تلاش‌های به‌کارگرفته برای خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران و به‌اجرا درآوردن تصمیمات ششمین کنفرانس این شورا می‌باشد. روزنامه سعودی المدینه نیز ابراز امیدواری کرد فعالیت شورای همکاری نتایج مثبت و قابل‌لمسی درجهت خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران داشته باشد. این روزنامه ضمن بااهمیت شمردن این فعالیت جدید، افزود: این اهمیت به این دلیل نیست که پس از خاتمه ششمین کنفرانس شورای همکاری شروع شده، بلکه اهمیت آن به‌دلیل این است که این فعالیت زمانی صورت می‌گیرد که دامنه عملیات نظامی در این جنگ گسترش پیدا کرده و ابعاد و تهدیدات آن از منطقه خلیج [فارس] به صحنه عربی و اسلامی کشیده خواهد شد.
اما در پاریس روزنامه لوموند دراین‌زمینه نوشت: فعالیت خلیجی دعوتی برای ایران و عراق است تا جهت تضمین موفقیت وساطت‌های خاتمه‌دادن به جنگ، از خود نرمش نشان دهند. لوموند افزود: کشورهای شورای همکاری امیدوارند که ایران را جهت گفتوگو با عراق و ایجاد راه حلی برای متوقف‌ساختن جنگ چه در آینده و چه در درازمدت متقاعد سازند.
در لندن نیز روزنامه فایننشال تایمز دراین‌باره نوشت: دامنه اختلافات عراق و ایران مانند روزهای اول جنگ یعنی در سال 1980 هنوز به قوت خود باقی است و این علی رغم این است که دو طرف درگیر، تلاش‌های سیاسی خود را در سال گذشته افزایش دادند که احتمال خاتمه‌دادن به جنگ نزدیک‌تر می‌شد. فایننشال تایمز افزود: تهران در شرایط خود جهت ایجاد راه حل برای جنگ واقع‌پذیرتر شده است. این روزنامه از دو ابرقدرت خواسته است تا مجدانه جهت خاتمه‌دادن به این جنگ تلاش نمایند.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه کیهان اینترنشنال چاپ تهران، امروز طی تفسیری درمورد اجلاس هفته گذشته سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس نوشته است که تغییر موضع اعضای این شورا نسبت به جنگ عراق و ایران منطقی به نظر می‌رسد، ولی با تأخیر اتخاذ شده است.
کیهان اینترنشنال برای ارزیابی این تغییرات خاطرنشان کرد که پیش از این امیران این حکومت‌های کوچک خلیج‌فارس معتقد به شکست ایران و پذیرش مذاکرات صلح ازجانب ایران بودند. نویسنده مقاله سپس به برشمردن دلایل "بازشدن چشمان" مقامات کشورهای خلیج‌فارس بدین‌شرح پرداخته است: صادرات نفت ایران ادامه دارد؛ ثبات سیاسی حکومت ایران؛ پاسخ نیروی هوایی ایران که درمقابل هر
1) 31. مأخذ 29، ص 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/8/1364.
ضربه حملات عراق را با یک ضربه پاسخ داده است؛ دخالت ایران در بازی‌های دیپلماتیک خاورمیانه که صلح را به شمال لبنان بازگرداند. در این مقاله نوشته شده است که تمام موارد فوق ثابت کرد که صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، نمی‌تواند نجات یابد و باید برود. محافل دیپلماتیک تهران نسبت به امکان توفیق این کوشش آشتی‌جویانه بسیار محتاطانه برخورد می‌کنند. این محافل خاطرنشان می‌کنند که خواسته‌های تهران برای شروع روند مذاکره تغییر نکرده است و همچنان بر این اساس قرار دارد که این کشور ازنظر بین‌المللی قربانی یک تجاوز شناخته شود و مجرم مجازات شود. یعنی رئیس‌جمهوری عراق به‌عنوان جانی جنگی محاکمه شود که این امر موجب سقوط رژیم بعثی در عراق خواهد شد.
این منابع همچنین می‌گویند که جنگ عامل انسجام سیاسی برای حکومت ایران و توجیه مشکلات اقتصادی است که تهران باید در راه صلح روی آن حساب کند.(1)
1
روزنامه سوئدی تمپوس در مقاله‌ای با اعلام اینکه «جمهوری اسلامی ایران به‌رغم فشارهای همه‌جانبه، همچنان بزرگ‌ترین قدرت سیاسی و نظامی در منطقه محسوب می‌گردد.» به نشست اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس پرداخته و نوشته است: «علی‌رغم جنگ قریب شش‌ساله، تهدیدات ابرقدرت‌های چپ و راست، تحریم اقتصادی، فشارهای سیاسی خارجی و تحریک مزدوران داخلی ضدانقلاب، جمهوری اسلامی کماکان به راه خود ادامه می‌دهد و بزرگ‌ترین قدرت سیاسی و نظامی منطقه محسوب می‌شود. از دیدگاه اقتصادی علی‌رغم حملات هوایی به خارک و تبلیغات توطئه‌آمیز غرب، صادرات نفت ایران افزایش یافته و تکنسین‌های ایران به‌سرعت شگفت‌انگیزی خسارت‌های ناشی از حملات را با پشتکار ترمیم نموده‌اند.» روزنامه سوئدی تمپوس در شماره اخیر خود در گزارشی با عنوان: "شاه و شاهزاده‌ها حوزه خلیج‌فارس برای نزدیک‌شدن به ایران تلاش می‌کنند" نوشته است: «هفتمین اجلاس شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس ازجانب بسیاری از دست‌اندرکاران مسائل سیاسی خلیج‌فارس به‌عنوان تلاش مخفیانه و خجالت‌زده‌ای از ناحیه سران کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای نزدیک‌شدن به ایران شناخته شده است.
این اجلاس به اعتقاد بسیاری از ناظران سیاسی برای این تلاش بود تا واقعیت حمایت‌های یک‌جانبه آنان را در جنگ خلیج‌فارس از اذهان بیرون نماید. سران کشورهای حوزه خلیج‌فارس در تحلیل‌ها و محاسبات سیاسی، نظامی و اقتصادی خود، ایران را ازنظر سیاسی قوی دانسته و برتری این کشور را باور داشته‌اند. هم‌زمان با شکست عراق در طرح بمباران حذف جزیره خارک به‌منظور قطع شریان حیاتی ایران، صادرات نفت ایران، طی سه‌ماهه سوم سال جاری مسیحی افزایش یافته است.»
روزنامه تمپوس با اشاره به تصمیمات اتخاذشده در اجلاس اخیر می‌نویسد: «از آغاز فراهم‌آوری مقدمات برگزاری اجلاس و ملاقات‌های پیش از اجلاس وزیران کشورهای عضو
1) 32. مأخذ 29، ص 11، تهران - خبرگزاری فرانسه، 22/8/1364.
شورا پیشنهادهای متعددی که نشان‌دهنده تمایلات آنان به اتخاذ سیاست جدیدی در برخورد با جنگ ایران و عراق باشد، در دستور کار اجلاس دیده می‌شد. در این پیشنهادها برخلاف عادت همیشگی سران کشورهای عضو شورا طی شش سال گذشته، وزیران خارجه عضو شورا از مقصردانستن ایران در وضعیت موجود و موضع‌گیری‌های یک‌جانبه پرهیز کردند. دراین‌رابطه وزیر خارجه عمان در یک کنفرانس مطبوعاتی صریحاً اعلام کرد هدف مشترک کشورهای حوزه خلیج‌فارس حل اختلاف‌نظرها با جمهوری اسلامی می‌باشد.»
این نشریه می‌افزاید: «سلطان قابوس امیر عمان، پا را از این مرحله نیز فراتر گذاشت و در نطق کوتاه افتتاح اجلاس، از دو کشور ایران و عراق برای حل درگیری و ایجاد فضای مذاکرات درخواست انعطاف‌پذیری نمود. بسیاری از ناظران سیاسی نطق کوتاه سلطان قابوس را مبین مقصردانستن غیرمستقیم عراق و فاش‌ساختن تمایل رئیس دولت عمان و سایر اعضای این شورا به برقراری یک موازنه سیاسی این کشورها با هر دو کشور درحال جنگ دانسته‌اند.
به نظر می‌رسد کشورهای حوزه خلیج‌فارس در انتظار فرصت مناسبی برای بهبودبخشیدن روابط خود با ایران بوده‌اند تا از این طریق به هدف خود که نرم‌ساختن ایران در مواضعش و کشاندن این کشور به پای میز مذاکره و توافقی کوتاه و یا درازمدت با عراق است، دست یابند.»
روزنامه تمپوس یادآور می‌شود: «نباید تصور کرد قیمت این تغییر روش و دستیابی به صلح را عراقی‌ها می‌پردازند. اگرچه در قطعنامه پایانی اجلاس اخیر شورای همکاری اوج‌گیری مجدد جنگ در خلیج‌فارس، موردتهدید قرارگرفتن امر تردد کشتیرانی و همچنین ایجاد اغتشاش در امنیت خلیج‌فارس محکوم گردید، لیکن از رژیم عراق نامی به میان نیامده است و این درحالی است که اغلب ناظران و آگاهان سیاسی رژیم عراق را مسئول اوج‌گیری مجدد جنگ می‌شناسند و معتقدند به‌احتمال قوی قطعنامه بهطور ضمنی این کشور را موردخطاب قرار داده است. همین قطعنامه درقبال عدم ذکر نام عراق، از کشور ایران نام برده و این کشور را به پیروی از قطعنامه‌های شماره 540 و 552 شورای امنیت سازمان ملل در سال‌های 1983 و 1984 فراخوانده است.»
روزنامه تمپوس دلیل تنظیم قطعنامه صمیمانه و حمایت‌آمیز اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس از حکومت عراق را تمایل نداشتن کشورهای عضو در خدشه واردآوردن به احساسات و آزرده‌خاطر نکردن کسانی دانسته است که مایل به رنگ و رو و آبرو بخشیدن به حکومت عراق و خواهان دادن تصویری مثبت از آن می‌باشند و می‌نویسند:
«این کاملاً مشهود است که اکثر اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس مایل به خدشه واردآوردن به احساسات و خاطر آن دسته که آرزومندانه خواهان [ارائه] تصویری مثبت از عراق هستند، نمی‌باشند.»(1)
1) 33. مأخذ 29، ص 8، استکهلم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/8/1364.
1
نزدیکی اخیر کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس به شوروی و تأثیر آن بر جنگ ایران و عراق را شیرین هانتر معاون پروژه خاورمیانه در مرکز مطالعات بین‌المللی و استراتژیکی دانشگاه جرج تاون - که اخیراً از سفر به منطقه خلیج‌فارس بازگشته - طی مقاله‌ای در نشریه کریستین ساینس مانیتور بررسی کرده است.
شیرین هانتر در این مقاله نوشته است: «سلطان قابوس پادشاه عمان در ماه سپتامبر دست به برقراری روابط دیپلماتیک با شوروی زد و به این ترتیب در بین اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس، به کویت پیوست. دیگر کشورهای حوزه خلیج‌فارس و ازجمله عربستان سعودی ممکن است به زودی از این سرمشق پیروی کنند.»
وی افزوده است: «آغوش‌گشایی کشورهای خلیج‌فارس به روی اقدامات شوروی، در مرحله نخست و نگرانی‌های داخلی و منطقه‌ای آنان مرتبط است. این بازتاب پختگی سیاسی و اعتمادبه‌نفس روزافزون این کشورها و ازجمله درک واقعیت قدرت و مجاورت شوروی و ضرورت همسازی با آن است. هم ازاین‌رو کشورهای خلیج‌فارس حس می‌کنند که نداشتن روابط دیپلماتیک با ابرقدرت دیگر به‌ویژه باتوجه‌به نزدیکی این ابرقدرت به منطقه‌شان عملی غیرواقع‌گرایانه خواهد بود. آنان همچنان خود را در حیات بین‌المللی تا آن حد کارآزموده و مجرب می‌بینند که بتوانند روابط خود با مسکو را رأساً سروسامان بخشند.»
هانتر در ادامه مقاله خود ضمن پرداختن به حضور دیپلماتیک شوروی در کویت، می‌افزاید: «تجربه و آزمون کویت، کشوری که شوروی چندین سال در آن یک سفارتخانه بزرگ داشته، اطمینان‌بخش بوده است. کویت همچنین از تجربه خود با اتحاد جماهیر شوروی برای تشویق و ترغیب شریکانش در شورای همکاری خلیج‌فارس به پیروی از سرمشق این کشور بهره گرفته است. [...] کویت دیرزمانی است از ارتباط خود با شوروی و از نفوذ شوروی برای تعدیل بلندپروازی‌ها و جاه‌طلبی‌های عراق و حفاظت از خود دربرابر فشارهای فلسطینیان استفاده کرده است. اشتیاق به توازن قدرت غول‌های منطقه، یکی دیگر از دلایل محکم پاره‌ای از کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای استقرار روابط با مسکو است. آنان اکنون بیش از هرچیز نگران خطر بالقوه ایران‌اند، اما کشورهای کوچک تر خلیج‌فارس درباره عراق نیز هیچ‌گونه وهم و پندار باطلی ندارند به‌راستی پاره‌ای از آنان عراق را در درازمدت خطر سهمگین‌تری می‌دانند. آنان از شیوه‌های فشار عربستان سعودی و تلاش‌هایش در راه تبدیل شورای همکاری خلیج‌فارس به‌عنوان وسیله‌ای برای نفوذ سعودی‌ها هم آسوده‌خیال نیستند و برخی از ناظران در خلیج‌فارس بر این باورند که تصمیم عمان برقراری روابط با شوروی، ازسویی یک واکنش به فشارهای عربستان سعودی بوده است. نیز گمان می‌رود که سلطان قابوس انتظار دارد عربستان سعودی در آینده نزدیک دست به برقراری روابط دیپلماتیک با مسکو بزند و
نمی‌خواسته است که پیرو راه ریاض تلقی شود و افزون‌براین، همچنان بیم می‌رود که جنگ ایران و عراق هنوز هم ممکن است به بقیه خلیج‌فارس گسترش یابد و کشورهای خلیج‌فارس از این نکته آگاه‌اند که به‌تنهایی توان رویارویی با چنین تحولی را ندارند پس تلاش می‌کنند که در جلوگیری از وقوع چنین رویدادی پای شوروی را به میان بکشند و یا درصورت وقوعش برای پایان‌بخشی سریع به آن، از یاری و مدد شوروی بهره‌مند شوند.»
شیرین هانتر در ادامه مقاله خود در کریستین ساینس مانیتور نوشته است: «هیچ‌کس انتظار ندارد که این روی‌آوری به شوروی به افزایش چشمگیر حضور شوروی در خلیج‌فارس بینجامد و یا روابط ایالات متحده با کشورهای حوزه خلیج‌فارس را به‌شدت تضعیف کند و تحلیل برد. درحقیقت پاره‌ای ناظران نیز بر این باورند که اگر تمامی کشورهای حوزه خلیج‌فارس نیز با مسکو رابطه برقرار کنند، ممکن است حتی شش سفارتخانه شوروی در شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس نیز وجود نداشته باشد، بلکه به‌جای آن ممکن است نمایندگانی در مسکو و در خلیج‌فارس حضور یابند.»
شیرین هانتر اضافه کرده است: «امریکا برای متوقف‌ساختن فراگرد عادی‌شدن روابط شوروی و کشورهای حوزه خلیج‌فارس هیچ نمی‌تواند بکند، بااین‌همه میزان و شتاب این فراگرد تاحدودی به چگونگی سیاست‌های ایالات متحده در خلیج‌فارس و خاورمیانه بستگی خواهد داشت و به اینکه امریکا موفق می‌شود بار دیگر سیمای خود را به‌عنوان هم‌پیمان و دوستی قابل‌اعتماد و اتکا ترسیم کند و نمایان سازد یا نه؟»(1)
1
دلایل و آثار تغییر و تحولات اخیر روابط ایران و شوروی و بهبود روابط دو کشور، در گزارشی در رادیو بی‌بی‌سی بررسی شده است.
به گزارش بی‌بی‌سی، آقای بلدیروف سفیر اتحاد شوروی در تهران، مراتب سپاسگزاری دولت متبوعش را به‌خاطر تلاش‌های ایران در آزادی دیپلمات‌های شوروی از بیروت، به دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران ابلاغ کرده است. این اقدام ساده‌ترین تحولی است که در راه بهبود دو کشور، که در اوایل سال پیش دچار تیرگی شده بود، به عمل می‌آید.(2)
رادیو بی‌بی‌سی افزود: «می‌توان چنین انتظار داشت که هر دو طرف سعی فراوانی در بهبود روابط فی‌مابین دارند که بعد از سرکوبی حزب توده در ایران در دو سال پیش، به میزان قابل‌توجهی از هم گسست و به‌دنبال آن زمانی‌که مقامات رسمی ایران رفتن کارشناسان شوروی را به‌عنوان عامل نارسایی‌های شبکه برق کشور موردسرزنش قرار دادند، تیره‌تر هم شد. اما این روابط را تا کجا می‌توان بسط داد؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت که این به عوامل متعددی بستگی دارد و درحالی‌که بعضی از این عوامل مایه ترغیب گسترش روابط میان دو کشورند، بقیه برعکس ازجمله عوامل بازدارنده محسوب می‌شوند. شاید مهم‌ترین عامل
گروه نخست اندوخته ارزی ایران باشد که هرموقع کاهش یافته، ایران را وادار به انجام معاملات پایاپای کرده است و چنین معاملاتی را به‌سادگی می‌توان با بلوک شرق و جهان سوم به عمل آورده و بعد از آن نیاز ایران به جادههای شوروی بعد از افت زیادی است که در واردات ایران ازطریق بنادر خلیج‌فارس، به‌خاطر حمله عراق به کشتی‌ها روی داده و بالاخره نیاز شدید ایران به تکنولوژی. و اما عوامل بازدارنده در بسط روابط دو کشور یکی مخالفت ایدئولوژیکی ایران با شوروی و دیگری ترس ایران از مقاصد درازمدت شوروی در ایران است.
درحالی‌که مقامات رسمی کشور ظاهراً این عمل را نادیده گرفته‌اند، عده‌ای از شخصیت‌های متنفذ ایران با نزدیک‌شدن دولت به شوروی مخالف‌اند. این عده به‌خصوص در بخش خصوصی و روحانیون طرف‌دار این بخش و نیز جناح رادیکالی متمرکزند که تصور می‌کنند بسط روابط ایران با شوروی به‌منزله پشت‌کردن به شعار "نه شرقی و نه غربی" است، شعاری که رهبران جمهوری اسلامی بارها گفته‌اند که اساس سیاست خارجی ایران بوده است.»(1)
1
وزیر نفت عراق امروز رهسپار شوروی شد تا با مقامات دولت مسکو درباره مسائل اقتصادی و مالی مذاکره کند.
رادیو اسرائیل با اعلام خبر مذکور، افزود: «مقامات دولتی گفتند هدف این گفتوگوها تحکیم همکاری‌های نفتی بین عراق و شوروی می‌باشد. با به‌راه‌افتادن لوله جدید نفت از خاک عربستان سعودی، عراق هم‌اکنون در جست وجوی مشتری‌های بیشتری است. شوروی یکی از فروشندگان عمده اسلحه به عراق در جنگ با ایران می‌باشد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز اعلام کرد: «کارشناسان امور نفتی معتقدند که هدف اصلی این سفر، مذاکره درباره قراردادی است برای فروش نفت عراق به شوروی تا کمبود تولید شوروی جبران شود و درعوض شوروی اسلحه بیشتری به رژیم عراق بفروشد.»(3)
2
سی‌وپنجمین اجلاس آ - اوپک در بغداد برگزار خواهد شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه: «"سازمان کشورهای عربی صادرکننده نفت" (آ - اوپک) روز 27 نوامبر (6 آذر) سی‌وپنجمین جلسه عادی خود را در سطح وزیران در بغداد برگزار می‌کند. در دستور کار این اجلاس به‌ویژه پیشنهادهای سومین کنفرانس اعراب درمورد انرژی و دورنمای همکاری‌های فنی میان "آ - اوپک" و جامعه اقتصادی اروپا گنجانده شده است. در این اجلاس همچنین تحقیقات شرکت نفت ایتالیا درمورد همکاری‌های متقابل میان کشورهای عرب و جامعه اقتصادی اروپا و مبادله کارشناسان نفتی و انرژی موردبررسی قرار خواهد گرفت.»(4)
1
جریان عادی‌سازی روابط سوریه - اردن و سوریه - عراق با تلاش کمیته آشتی عرب، که یکی از انگیزه‌های آن ایجاد شکاف در روابط نزدیک ایران و سوریه است، امروز نیز در رسانه‌ها بررسی شد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از دمشق گزارش داد: «این روزها تأثیرات نزدیکی سوریه و اردن و جریان گفتوگوهای آشتی دو کشور بر روند سیستم تبلیغات رسانه‌های گروهی آنها کاملاً محسوس و آشکار شده است. اردن و سوریه که پس از سال‌ها اختلافات سیاسی و جدال تبلیغاتی علیه یکدیگر، هم‌اکنون درصدد رفع موانع و تنگناهای موجود بر سر راه حل اختلافات و ازسرگیری روابط بین دمشق و امان هستند، در رسانه‌های خود نسبت به یکدیگر بسیار محتاط شده و تلاش می‌کنند نهایت احترام را در برخوردهای تبلیغاتی و اخبار مربوطه رعایت کنند.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر از بغداد به ناکامی در محور دیگر این تلاش‌ها اشاره کرده و گزارش داده است: «روابط بین عراق و سوریه، که به‌دلیل حمایت سوریه از ایران در جنگ خلیج‌فارس سرد می‌باشد، هیچ‌گونه نشانه‌ای از بهبود را نشان نمی‌دهد. به گفته دیپلمات‌های غربی و عرب، درحال‌حاضر شانس بهبودی روابط بین دو کشور تقریباً صفر است و انتظار نمی‌رود نزدیکی تازه بین سوریه و اردن (از هم‌پیمانان نزدیک عراق) منجر به نزدیکی مشابه بین بغداد و دمشق شود. کمیته آشتی عرب که در برقراری آشتی بین سوریه و اردن نقش برجسته‌ای داشت، در تلاش‌هایش برای آشتی بین بغداد و دمشق موفقیتی کسب نکرده و بنا به گفته دیپلمات‌های عرب و سوریه هرگونه گفتوگو در سطح مقامات عالی‌رتبه با عراق را رد کرده است. حداکثر مطلبی که تاکنون دو طرف آن را تأیید کرده‌اند، ملاقات بین رؤسای اطلاعات سوریه و عراق در مرز دو کشور بوده است. به عقیده یک دیپلمات عرب مسئله اصلی منازعه بین نقطه‌نظرات سیاسی نیست که دو کشور را از هم دور نگه‌داشته، بلکه عامل اصلی یک عامل استراتژیکی است. هرگونه نزدیکی بین دو کشور مستلزم تغییر موضع سوریه درقبال ایران است و این چیزی نیست که فعلاً صورت گیرد.
یک دیپلمات عرب تأکید کرد که جنگ خلیج‌فارس مانع اصلی به شمار می‌رود، اما تنها مانع نیست و رقابت شدیدی بین صدام حسین و حافظ اسد دررابطه‌با دردست‌گرفتن رهبری جهان عرب وجود دارد.»(2)
رادیو اسرائیل نیز با انتشار گزارشی مشابه از قول رویتر، افزود: «دیپلمات‌های خارجی در بغداد پیش‌بینی کردند که سوریه در آینده نزدیک همچنان به جانب‌داری از حکومت اسلامی ایران در جنگ با عراق ادامه خواهد داد.»(3)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل به نقل از روزنامه عربی الطلیعه به تحرکات پنهانی سوریه اشاره و اعلام کرد: «حکومت حزب بعث سوریه در نظر دارد به زودی اقدامات خود را برای سرکوبی گروه حزب‌الله لبنان از سر بگیرد. به نوشته این روزنامه، دولت سوریه علی‌رغم تعهداتی که نسبت به حکومت اسلامی ایران دارد، خواهان ریشه‌کن‌ساختن حزب‌الله و تقویت گروه میانه‌رو امل در بین شیعیان لبنان می‌باشد.»(4)
1
حزب دمکرات کردستان ایران ادعا کرد که با شروع فصل پاییز تهاجمات خود را به رزمندگان اسلام تشدید کرده است.
خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی از آتن ادعای حزب دمکرات را چنین منعکس کرده است: «سخنگوی حزب دمکراتیک کردستان ایران امروز گفت چریکهای کرد در یک "تهاجم پاییزی" علیه نیروهای آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر روحانی ایران در شمال‌غربی کشور ایران، بیش از 180 تن از نیروهای دولتی را به قتل رسانده‌اند. این سخنگو گفت: چریک‌ها جهت تلاش برای بازپس‌گرفتن سرزمینی که اوایل سال جاری به تصرف رژیم درآمد، طی چندین عملیات با نیروهای دولتی درگیر شده و به چندین پایگاه آنها حمله کردند. وی گفت: در این درگیریها 29 تن از نیروهای دولتی زخمی و 19 تن دیگر اسیر گردیدند. ضمناً 15 چریک نیز کشته شدند.
آخرین درگیریها بین هفته آخر سپتامبر تا پایان ماه اکتبر (از اول مهر تا اوایل آبان) صورت گرفت، در مناطق کوهستانی نزدیک نقده، ارومیه، سردشت، دیواندره، اشنویه، تکاب، شاهین‌دژ، ربط، مریوان، بوکان، سقز و بانه روی داد و هنوز درگیریهای پراکنده در منطقه در جریان است. در شش سال گذشته کردها از موقعیتی که با سرد‌شدن هوا و ریزش باران و برف در کوهستان‌ها به وجود می‌آید، استفاده می‌کنند. "تهاجم پاییزی" یک حادثه همه‌ساله در جریان جنگ در شمال‌غربی ایران بوده است.»(1)
نشریه رویدادها دراین‌باره نوشته است: «تحرکات قابل‌ملاحظه ضدانقلاب در کردستان از نیمه دوم مهرماه شروع شده و بیشتر در محور ارومیه به اشنویه (دره قاسملوی سابق) و ارومیه به مهاباد و اطراف این شهرها بوده است که منجر به سقوط پایگاه‌های نادری، دلی و پاروژ شده و حداکثر حدود 70 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیده‌اند. تا این تاریخ تبلیغات درمورد تهاجم پاییزی ضدانقلاب در کردستان بیشتر از آنچه عملاً مشاهده گردیده، بوده است.»(2)
2
درگیری میان دو گروه ضدانقلاب دمکرات و کومهله، امروز نیز ادامه یافت.
به گزارش نشریه رویدادها چته‌های دمکرات و کومهله در روستای سوره دکل موگوز (در جنوب ارومیه) در روز بیستم آبان درگیر شدند؛ این درگیری حدود 3 ساعت ادامه داشت تا اینکه چته‌های کومهله با دادن یک کشته و سه زخمی عقب‌نشینی کردند و به ارتفاعات کچله متواری شدند. نیروهای دمکرات در تعقیب آنها، منطقه را محاصره کردند و ساعت 6 صبح 21 آبان 1364، با افراد کومهله درگیر شدند. در این درگیری تعداد زیادی از افراد کومهله به
هلاکت رسیدند که 29 جنازه آنها در محل باقی ماند. در ادامه این زدوخورد، نیروهای کومهله به‌طرف خاک عراق فرار کردند که نیروهای دمکرات دوباره با اجرای کمین در ساعت 5 صبح 22 آبان 1364 با آنها درگیر شده و تعداد دیگری از افراد کومهله را به هلاکت رساندند. در این درگیریها که سه روز متوالی ادامه داشت، افراد مهمی از گروه کومهله به هلاکت رسیدند. از چته‌های دمکرات نیز یک نفر کشته و 5 نفر مجروح شدند.(1)
در این درگیریها همچنین 5 تن از نیروهای کومهله به‌دست دمکرات‌ها اسیر شدند.(2)
امروز همچنین چته‌های دمکرات و کومهله در روستای عالیجان (از توابع دیواندره) با یکدیگر درگیر شدند که در این درگیری 3 نفر از دمکرات‌ها و 2 نفر از کومهله زخمی شدند.(3)
1
سازمان چریکهای فدایی خلق شاخه اقلیت با صدور اطلاعیه اعتراض‌آمیزی خطاب به حزب دمکرات کردستان، خواستار آزادی عمل نیروهای خود در عملیاتهای مسلحانه علیه جمهوری اسلامی شد.
نشریه رویدادها طی گزارشی دراین‌باره نوشته است: «سازمان چریکهای فدایی خلق "اقلیت" در اطلاعیه‌ای خطاب به دفتر سیاسی حزب دمکرات کردستان درمورد فشارهایی که ازطرف این حزب به سازمان مذکور وارد شده اعتراض کرده و نوشته است: طبق اطلاع رسیده از منطقه بانه مسئولین حزب دمکرات در این منطقه در چند روز گذشته دوباره از حرکت نظامی رفقای ما و عملیات تعرضی آنها علیه رژیم جمهوری اسلامی در این منطقه جلوگیری به عمل آورده و با انواع تهدیدات ازجمله کشیدن اسلحه، زدن گلنگدن به تهدید و اهانت علیه پیش‌مرگان ما تلاش نمودند. آنها رسماً و علناً اعلام کرده‌اند که دفتر سیاسی حزب دمکرات دستور جلوگیری از فعالیت سیاسی - نظامی رفقای ما و دیگر نیروهای انقلابی را علیه مزدوران رژیم صادر کرده است.»
و در بخشی دیگر اطلاعیه آمده است: «دفتر سیاسی حزب دمکرات کردستان باید از هرگونه برخوردهای خصمانه و فاجعه‌بار علیه پیش‌مرگان انقلابی خلق کرد من‌جمله پیش‌مرگان سازمان ما دست برداشته و بیش از این منطق سیاسی را کنار نگذارند و از تهدید درگیریهای خونین نظامی به نیروهای انقلابی جداً بپرهیزد.»
و در پایان این اطلاعیه آمده است: «درصورت تکرار چنین شیوه‌های برخورد خصمانه ازسوی حزب دمکرات کردستان، ما خود را ملزم می‌دانیم که چهره واقعی چنین سیاست‌هایی را هرچه بیشتر در پیشگاه جنبش انقلابی و... افشا نموده و با تمامی وسایل ممکن به دفاع عملی از دستاوردهای دمکراتیک جنبش انقلابی خلق کرد برخیزیم.»
در ادامه گزارش رویدادها آمده است: «نشریه کمونیست که ازسوی کومهله منتشر می‌شود،
ضمن درج اعلامیه فوق طی مقاله‌ای تحت عنوان "درس‌هایی از یک اعلامیه کوتاه"، به نقد و بررسی آن می‌پردازد. کومهله از اینکه اقلیت و سایر گروههای چپ ایران طی چند ساله اخیر باوجود آگاهی از قلدری‌ها و زورگویی‌های حزب دمکرات درمقابل آن سکوت کرده و از حمایت کومهله که به همین علت با حزب دمکرات درگیر بوده است! اجتناب ورزیده‌اند اظهار می‌دارد که حرکت اخیر اقلیت نیز صرفاً به این خاطر است که زورگویی‌های حزب دمکرات متوجه این گروه نیز گردیده است.
اقلیت به‌راستی در برخورد اخیر حزب دمکرات با پیش‌مرگان خود در بانه چه دیده است که تاکنون در بوکان، شارویران سوسینی، مریوان و اورامان ندیده بود؟ بالاخره حقیقت کدام است. اقلیت خام‌اندیش، عقب‌مانده، مصلحت‌گرا و در امر دمکراسی ناپیگیر است یا اینکه حزب دمکرات تازه از تاریخ 31 تیرماه 1364 ضدیت با امر دمکراسی را آغاز نموده است؟! آیا همین اعلامیه تمام بیانیه‌های کج‌دار و مریز و دوپهلو تاکنون اقلیت درمورد جنگ داخلی در کردستان را بی‌اعتنا نمی‌کند؟ آیا این اعلامیه همچنین به‌عنوان شکوائیه جریان مستقلی که رأساً قربانی قلدرمآبی حزب دمکرات شده است، بیانگر ورشکستگی سیاسی امثال راه کارگر، گروه اشرف دهقان و وحدت کمونیستی و سایر جریاناتی که آشکارا علیه واقعیات موجود مبارزه طبقاتی در کردستان، اعلام جنگ نموده‌اند و به سود همین قلدرم-آبی‌ها کاغذ سیاه می‌کنند نیست؟ کومهله در خاتمه تمامی گروههای چپ را از قلدری‌گری‌های حزب دمکرات که دیر یا زود به سراغ آنها نیز خواهد آمد بر حذر داشته و تنها راه چاره را در حمایت بی‌قیدوشرط تمامی گروه‌ها از کومهله و مبارزات به‌حق [!] آن می‌داند.»(1)
ضمیمه گزارش134: برآورد اطلاعاتی منطقه عملیاتی فدک
معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) در گزارشی به فرماندهی این قرارگاه پس از بررسی فعالیت‌های دشمن در منطقه فاو و فعالیت‌های خودی در منطقه شرق اروندرود و بیان علائم حساسیت‌های دشمن چنین نتیجه گیری کرده است:
دشمن اطلاعات وسیعی از منطقه فدک مبنی‌بر احتمال انجام عملیات به دست آورده است (باتوجه‌به آشنایی که با حرکات و روند کار ما از سابق داشته است.)
اولاً، هربار که ما تصمیم به انجام یک عملیات حتی کوچک یا حتی حضور برای طرح‌ریزی یک حرکت حساب‌شده در این منطقه داشته‌ایم، دشمن در همان منطقه و در فاصله زمانی بسیار کوتاه حضور خود را افزایش داده و کارهای مهندسی زیادی را انجام داده است. لذا حضور مجدد ما آن هم به‌صورت وسیع و گسترده فعلی، که تاکنون سابقه نداشته و اهمیت منطقه و حجم پدافند منطقه نیز این کار مهندسی در آن بسیار زیاد و شاید چهار برابر نیاز واقعی باشد، می‌تواند نشان‌دهنده حرکت ما در آینده در این منطقه باشد. اگر نگاهی به حرکات دشمن بیندازیم، سیر تکمیلی آن توازنی با حرکات خودی داشته است.
ثانیاً، تعویض یک یگان با بافت مخصوص به خود با آن سابقه پیشین که در زمان حضور آنها تردد بین
1) 49. مأخذ 27، صص35 - 34.
طرفین اروند بسیار راحت انجام می‌شد و یا حتی نوعی ارتباط تلفنی نیز بین غرب و شرق اروند در سواحل روبه‌روی خسروآباد مشاهده شده بود. و یا اعتراف فرد بازداشت‌شده که گفته است که ما در زمان حضور ژاندارمری با قایق به آن‌طرف می‌رفتیم، ولی از زمان حضور سپاه به‌زحمت می‌توانیم با تیوپ خودرو خود را به آن‌طرف برسانیم، مؤید نوعی ارتباط حداقل سهل در زمان ژاندارمری می‌باشد. تعویض یک یگان ژاندارمری بهطور کامل پس از چهار سال سابقه پدافندی و تأکید بر تخلیه آن توسط بالاترین مسئول نظامی کشور تا پایین، همگی حساسیت زیاد نیروهای ژاندارمری را برانگیخته بود و مقاومت ژاندارمری در تخلیه، هم زمان بسیار گرفت و هم در سطح تمام یگان‌ها و قرارگاه‌های ارتش در جنوب مدتی نامه‌نگاری و جلسه دراین‌مورد به‌همراه داشت. گرچه روز اول بنا بود که این کار با پوشش بسیار زیاد و در حداقل زمان انجام گیرد.
ثالثاً، تردد وسیع نیروها در منطقه و تخلیه ژاندارمری که تماماً در حضور مردمی که در بین آنها عوامل عراقی بودند انجام گرفت و در زمانی‌که ما در داخل نخلستان‌ها مشغول ساختن جاده و یا تعویض خط و همچنین ترمیم سنگرها و بعضی پل ها بودیم و همه اینها در حضور مردم و تردد افراد محلی که به‌دنبال کار خرماچینی بودند صورت گرفت و دراین‌بین براثر تخلف یک قرارگاه تعداد 7 تریلی پل در تاریخ 21/5/1364 در روز وارد منطقه گردید که این حرکت نمی‌تواند از چشم دشمن و عوامل محلی آن دور بوده باشد و همچنین ایجاد 9 پد آتشباری در منطقه‌ای که با وضعیت عادی پدافندی هیچ نیازی به آنها نبود شواهد بسیاری برای پی‌بردن دشمن به عملیات خودی است.
رابعاً، احداث 80 کیلومتر جاده و 50 کیلومتر دژ و خاکریز در عرض 5 ماه آن هم با این شدت و فشردگی که هم‌اکنون نیز ادامه دارد نمی‌تواند تنها آماده‌شدن برای زمستان باشد. و همچنین پرکردن دهانه خورها و نهرهای عریض نمی‌تواند برای صرفاً آمادگی زمستان باشد. و همچنین ایجاد تیرک‌های سه‌پایه‌ای به ارتفاع 6 متر و آویزان‌کردن 2 حلقه سیم‌خاردار بر آن منطقه‌ای که تاکنون هیچ‌یک از این موانع نبوده، هیچ معنایی جز اطلاع از گسترش هدف ما ندارد. زیرا این موانع فقط می‌تواند مانع حرکت شناور سنگین باشد.
عوامل عمده‌ای که باعث لو رفتن منطقه گردیده به شرح زیر می‌باشد:
شکل زمین خود منطقه که اجازه فعالیت مخفی و دور از چشم دشمن را نمی‌دهد.
از روز اول یک مسئول مشخصی برای کنترل منطقه تعیین نشد و فرماندهی (در رده‌های مختلف) آن‌طورکه انتظار می‌رفت با مسئله حفاظت منطقه برخورد جدی نکرد.
از روز اول زمان‌بندی مشخصی برای اجرای کارها و آماده‌شدن منطقه اعمال نشد بلکه کارها که به‌تدریج پیش می‌رفت و بعد هم به دلایلی بعضاً به عقب هم افتاد.(1)
1) 50. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، مجموعه اسناد عملیات بزرگ والفجر8، جلد 2، صص 190 - 189.
1
نیروی هوایی ارتش عراق، امروز با حمله به کارخانه‌های نورد و لوله اهواز، جزیره خارک، سد دز، تلمبه‌خانه نفت رامهرمز و... حملات هوایی به مناطق مسکونی، مراکز اقتصادی و تأسیسات نفتی را تشدید کرد.
ساعت 11:15 امروز کارخانه‌های نورد و لوله اهواز هدف حمله چند هواپیمای دشمن قرار گرفت. به گفته منابع مطلع در وزارت معادن و فلزات، در این حمله واحد ذوب شماره1 مجتمع فولاد اهواز، بخش‌های لوله‌سازی و مفتول‌سازی گروه ملی صنعتی و فولاد ایران، انبارهای محوطه این واحد صنعتی و همچنین انبار نورد سنگین کاویان هدف بمباران قرار گرفته است و خسارت‌های بسیاری به بار آمده است. تلفات حمله عراق به کارخانجات نورد و شهرک مسکونی اطراف آن، تاکنون 15 شهید و 146 مجروح - که تعدادی از آنها زن و کودک هستند - گزارش شده است.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن گزارشی از این حمله، افزوده است: «هواپیماهای عراقی برای دومین‌بار طی هشت روز اخیر، کارخانجات نورد و لوله اهواز را بمباران کردند. در این بمباران سه نقطه از کارخانجات نورد هدف اصابت بمب قرار گرفته و دچار آتش‌سوزی شده است.»(2)
در گزارش دفتر فرماندهی سپاه منطقه3 کربلا از این حمله، خسارت‌های دیگری نیز ذکر شده است:
«تخریب 3 دستگاه ساختمان از کارخانه، انهدام و تخریب بیش از 40 درصد ساختمان کارخانه لوله‌سازی شماره1، انهدام 4 دستگاه تریلی شخصی در محل کارخانه، 2 دستگاه تریلی، یک دستگاه اتوبوس، یک دستگاه جرثقیل در کارخانه ذوب و انهدام بیش از 8 خودرو شخصی و دولتی در محل مفتول‌سازی و صنایع فلزی کارخانه.»(3)
بنا به نوشته نشریه گزارش روزانه، یکی از هواپیماهای دشمن در هنگام بازگشت هدف آتش رزمندگان قرار گرفت که خلبان، آن را تا نوار مرزی هدایت کرد، ولی در محدوده ام الزبیر بصره
1) 1. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 70، 28/8/1364، صص 8 - 7.
2) 2. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 240، 24/8/1364، ص 4، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1364.
3) 3. سند شماره 103488 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی سپاه منطقه3 کربلا دفتر فرماندهی کل سپاه، 25/8/1364.
سرنگون شد که رزمندگان اسلام، سرنگونی هواپیما را در محدوده جنوب بصره مشاهده کردند.(1)
همچنین، خبرگزاری جمهوری اسلامی، از حمله دیگر امروز دشمن گزارش داد: «مقارن ساعت 12:30 امروز، دو فروند جنگنده عراقی (احتمالاً از نوع میگ25) ضمن تهاجم به حریم هوایی جزیره خارک، چهار بمب به‌سوی آن پرتاب کردند که درنتیجه، یک بمب به خط لوله نفتی جزیره، بعد از شیر فلکه خارک به‌سمت اسکله "تی" اصابت نمود و سه بمب دیگر به داخل خاک جزیره اصابت کرد، لکن خسارتی به بار نیاورد.» این خبرگزاری افزوده است که اکیپی عهده‌دار مهار آتش ناشی از انفجار بمب شده است. درضمن حمله مذکور هیچ‌گونه تلفات جانی نداشته است.(2)
نشریه گزارش روزانه نیز درباره این حمله نوشته است: «کلیه بمب‌ها در پایین شیرفلکه (مینی فول)، روی لوله‌های انتقال نفت به اسکله تی اصابت نمود که درنتیجه آن، 3 لوله طعمه حریق شد و از کار افتاد.»(3)
حملات هوایی عراق بعدازظهر امروز نیز ادامه یافت. خبرگزاری جمهوری اسلامی دراین‌باره گزارش داد: «چند فروند هواپیمای ارتش عراق به محل توربین‌های مولد برق سد دز، واقع در شمال دزفول حمله کردند که خوشبختانه این حمله هوایی تلفات جانی و خسارات مالی به‌همراه نداشت.»(4)در این حمله، همه بمب ها به بیابان های اطراف اصابت کردند.(5)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 15:15 امروز، چند هواپیمای ارتش عراق با تجاوز به حریم فضایی رامهرمز، تلمبه خانه نفت این شهر را بمباران کردند. گزارش رسیده به خبرگزاری جمهوری اسلامی حاکی است که براثر این بمباران چند مخزن ذخیره نفت در این شهر دچار حریق شد که بلافاصله توسط اکیپ های آتش نشانی مهار شد. خبرنگار این خبرگزاری در تماسی با فرماندار رامهرمز کسب اطلاع کرد که در این حمله هوایی 9 تن مجروح شدند که حال یکی از آنان وخیم است.(6)
ستاد سپاه پاسداران منطقه4 نوح نیز امروز در گزارشی به ستاد مرکزی سپاه پاسداران نوشت: «کشتی "امین" در تاریخ20 آبان 1364 از سمت راست وسط مورد اصابت موشک اگزوسه قرار گرفته است. کشتی "اسپراترا" نیز در تاریخ23 آبان 1364 از سمت چپ سینه هدف اصابت موشک قرار گرفته است.»(7)
1
ارتش عراق درباره حملات هوایی امروز خود اطلاعیه نظامی شماره2021 را صادر کرد که در آن آمده است: «مقارن ساعت 10:40 صبح امروز، 30 فروند از هواپیماهای نیروی هوایی ما حملات ویران کننده‌ای را علیه مجتمع آهن و فولاد نورد انجام داده و با فروریختن بارانی از آتش های خود، آن
1) 4. سند شماره 200095 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات، شماره 95، 25/8/1364، ص 6.
2) 5. مأخذ 2، ص 5، بوشهر، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1364.
3) 6. مأخذ 4، ص 1.
4) 7. مأخذ 2، ص 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1364.
5) 8. مأخذ 4، ص 2.
6) 9. مأخذ 2، ص 4، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1364.
7) 10. سند شماره 96412 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 23/8/1364، از ستاد منطقة4 نوح به ستاد مرکز، 29/8/1364.
را به خرابه سوزانی مبدل کردند. همچنین، در ساعت 11:30 اسکادران های دیگری از هواپیماهای ما حمله نابودکننده‌ای علیه تأسیسات جزیره خارک انجام دادند. هم‌زمان با این حملات، هواپیماهای دیگری نیز یک حمله موفقیت آمیز علیه یک هدف بزرگ دریایی انجام و آن را بهطور مؤثر و دقیق مورد اصابت قرار دادند. عقابان ما پس از انجام مأموریت های خود سالم به میهن بازگشتند.»(1)
رادیو صوت الجماهیر (بغداد) نیز به نقل از سخنگوی نظامی عراق اعلام کرده است: «ده ها فروند هواپیما در ساعت 2:30 بعدازظهر امروز دست به دو حمله موفقیت آمیز علیه نیروگاه تولید برق سد دز و تلمبه خانه نفت در رامهرمز زدند و پس از اینکه عقاب های ما هدف های موردنظر را به آتش کشیدند، سالم به میهن بازگشتند.»(2)
1
خبرگزاری‌ها حملات هوایی امروز عراق به مناطق مسکونی، مراکز اقتصادی و تأسیسات نفتی را چنین منعکس کردند:
خبرگزاری رویتر گزارش داد: «هواپیماهای جنگی عراق، امروز برای دومین‌بار در مدت نه روز، یک کارخانه بزرگ فولاد را در نزدیکی شهر اهواز در غرب ایران بمباران کردند. مجتمع مذکور - که چندین توپ ضدهوایی از آن دفاع می کردند - در 6 نوامبر [15 آبان] هدف حمله 30 جت عراقی قرار گرفت و به گزارش ایران در آن حمله 28 نفر به قتل رسیدند. منابع دیپلماتیک گفتند: "تلفات غیرنظامیان در آن حمله، شدیدترین تلفات چهار ماه اخیر بود."»(3)
خبرگزاری فرانسه نیز ضمن گزارش حملات هوایی عراق به نقل از ایران و عراق، در ادامه گزارش خود آورده است: «هواپیماهای عراق امروز مجدداً حومه شهر اهواز به‌ویژه تأسیسات صنعتی آن را - که نوامبر گذشته نیز موردحمله قرار گرفته بود - بمباران کردند. در تهران، ناظران بر این عقیده اند که بغداد به این وسیله می خواهد عزم راسخ خود بر ادامه فشار به قدرت اقتصادی ایران را نشان دهد و این درحالی است که مقامات عراقی ظاهراً به پیشنهادهای آشتی کشورهای ساحلی خلیج [فارس] نیز گوش فراداده اند. حمله امروز عراق به نظر می رسد دقیقاً شبیه حمله روز ششم نوامبر بوده است. در این حمله30 فروند هواپیمای عراقی به منطقه صنعتی اهواز و مرکز قدرت جنگی ایران؛ یعنی نورد اهواز - که هفته پیش، هدف حملات هوایی قرار گرفته بود - حمله کردند. تا این لحظه، ایران حمله را تأیید و تنها به ذکر چند کشته و تعدادی مجروح در میان غیرنظامیان اکتفا کرده است.»(4)
خبرگزاری فرانسه افزوده است: «در نظر کارشناسان نظامی تهران، سه حمله امروز، به‌ویژه حمله به نورد اهواز بسیار مؤثر بوده و این به‌دلیل خسارات مهم ناشی از این بمباران ها بوده است.»(5)
1
کشتی یدک کش "آمستردام" که قصد داشت نفتکش صدمه‌دیده یونانی "کاناریا" را به یکی از کشورهای خلیج‌فارس انتقال دهد، به‌دست پرسنل نیروی دریایی توقیف شده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش امروز خود دراین‌باره آورده است: «هم اکنون آخرین مراحل بازجویی و تخلیه اطلاعاتی [کارکنان یدک کش] درحال اتمام است. براساس اطلاعات مقامات نظامی کشور، یدک کش آمستردام، که برای شرکت های نجات دریایی در خلیج‌فارس فعالیت می کند، بدون مجوز وارد آب های ایران شده بود و قصد داشت کشتی کاناریا را که در 14 آبان‌ماه هدف قرار گرفت و در اجاره ایران است، با خود به‌همراه برده و درصورت غیرقابل‌تعمیر‌بودن بر آن چوب حراج بزند.
متذکر می گردد که با شدت‌گرفتن حملات هوایی به کشتی ها در خلیج‌فارس، شرکت های امداد و نجات دریایی به‌دنبال به‌دست‌آوردن منافع بیشتر، فعالیت‌های خود را در خلیج‌فارس افزایش داده و همواره مترصد به‌یغمابردن باقیمانده کشتی های صدمه‌دیده هستند.»(1)
2
در ادامه تلاش برای توقیف و بازرسی کشتی های حامل کالا برای عراق، امروز یک کشتی ژاپنی بازرسی شد. رویتر به نقل از منابع کشتیرانی گزارش داده است: «یک کشتی باری ژاپنی با 27 خدمه آن توسط یک کشتی نیروی دریایی ایران در خلیج‌فارس توقیف شد، لکن بعد از دو ساعت که از محموله آن بازرسی به عمل آمد، آزاد شد. به گفته همین منابع، توقیف کشتی ژاپنی کمی بعد از سحرگاه امروز در منطقه‌ای واقع در50 مایلی جنوب دهانه تنگه هرمز صورت گرفت. منابع کشتیرانی گفتند: "کشتی 24 هزار تنی توهگومارو عازم دوبی، عمان و کویت بوده و حامل محموله‌ای برای عراق نبوده است." این کشتی در ماه سپتامبر نیز در همین منطقه توسط نیروی دریایی ایران توقیف گردید و بعد از ده روز آزاد شد.»(2)
3
یک گروه شناسایی قرارگاه کربلای2 سپاه پاسداران برای کسب اطلاعات از وضعیت دشمن و ساحل غربی اروندرود، امروز عازم این منطقه شد. در گزارش این شناسایی آمده است: «گروه شناسایی احد6، به استعداد 3 نفر از واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای2، در ساعت 20:05 به‌قصد شناسایی منطقه دشمن، به‌سوی ساحل اروند عزیمت کردند. این گروه پس از رسیدن به ساحل دشمن حدود 5 متری در گل‌ولای حرکت کرده، به پوششی از چولان می رسند. سپس با طی‌کردن مسیر 5 - 6 متری در چولان، به اولین رشته از موانع خورشیدی برخورد می کنند که
حدود 60 متر با خط دشمن فاصله داشت. در این هنگام، تیربار دشمن شلیک می کند که باعث می شود نیروی گشتی برای عادی نشان‌دادن منطقه، 45 دقیقه زمین گیر شود (شلیک تیربار به‌طرف نیروی گشتی نبوده است). نیروهای شناسایی پس از آن، اقدام به حرکت می کنند که به‌علت آرام‌بودن منطقه و خرابی دید، تصمیم به بازگشت می گیرند.
توضیح اینکه وضعیت پوشش چولان در این منطقه کمتر از پوشش چولان منطقه‌ای است که گروه شناسایی شماره1، شناسایی کرده است.»(1)
1
واحد جنگ های الکترونیک قرارگاه خاتم الانبیا(ص)، گزارشی درباره شیوه های ارتش عراق برای کسب و ارزیابی اطلاعات از نیروهای خودی، تهیه و برای واحدهای اطلاعات، توپخانه، حفاظت و... ارسال کرد تا نیروهای خودی ضمن هشیاری، تدابیر لازم را برای مقابله با این اقدامات دشمن اتخاذ کنند. در این گزارش آمده است: «درپی تعقیب و جست‌وجوی مدام شبکه‌های ارتباطی دشمن و مخصوصاً تحقیقات و شناسایی سیستم‌ها و وسایل جنگ الکترونیک و سویابی دشمن در سه‌ماهه اخیر، معلوم شد دشمن پس از دریافت اطلاعات و اخبار از منابع خود (مانند عوامل برون‌مرزی، دید بانی، کمین و گشت های رزمی) برای تأیید صحت این اطلاعات، آخرین نتیجه را از منابع اطلاعاتی و پشتیبانی الکترونیک و پست های رادارهای مراقبتی دریافت می کند.
یکی دیگر از منابع اطلاعاتی دشمن در یگان های خودی - که عامل مؤثری برای تأیید و حتی تکمیل اطلاعات دشمن است - توپخانه های خودی می باشد. یعنی دشمن80 درصد اطلاعات خود را از استراق‌سمع و جهت یابی امواج الکترومغناطیسی دریافت می‌کند.
چون اکثر توپخانه های نیروهای خودی اعم از توپخانه سپاه و مخصوصاً توپخانه ارتش جمهوری اسلامی برای زدن هدف های خود از دید بانی استفاده می کنند، لذا برای ارتباط بین دیدبان و مرکز هدایت آتش و آتشبار، از بی‌سیم استفاده می‌کنند، غافل از اینکه ارتباط بی‌سیمی، بهترین کیفیت دریافت برای استراق دشمن را مهیا می سازد. همچنین، به‌واسطه مانور هوایی خود و وادار‌نمودن شلیک توپ های پدافند خودی به‌طرف هواپیماهای دشمن، که گسترش توپ ها و حجم آتش موجود در منطقه را نشان داده و به برآورد دشمن کمک می کند. دشمن با اجرای آتش های ایذایی و آتش تهیه و درنتیجه برآورد حجم آتش های ضدآتشبار خودی، [امکان] کنترل شبکه های بی‌سیم توپخانه و شبکه های فرماندهی و غیره و سویابی آنها و پیدا‌نمودن جهت و مختصات لازم را به دست می آورد.
1) 18. سند شماره 010849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزیدة اسناد، جلد 3، ص23، 23/8/1364.
اندازه گیری و برآورد حجم شبکه‌های ارتباطی ثابت و شبکه های جدید و نسبت تراکم آن در منطقه بیانگر واردشدن نیروی تازه نفس و یا گسترش یگان هایی جدید در منطقه می باشد. لذا برای گرفتن فرصت از عراق و عقیم‌کردن نقشه ها و توطئه های او در جمع آوری اطلاعات، لازم است برادران توپخانه با کم‌کردن تماس های بی‌سیمی و استفاده از تلفن با سیم و صدور دستورات حفاظتی برای خودداری از مکالمه باز، تدابیر دشمن را نقش بر آب کنند. ان شاءالله.»(1)
1
امروز در مناطق کردنشین چند درگیری بین نیروهای خودی و افراد گروه های ضدانقلاب رخ داد و یک بمب در سنندج منفجر شد.
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: برادران ارتشی در اطراف روستای جیران (از توابع پیرانشهر) با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند که در این درگیری یکی از برادران ارتشی مجروح شد.(2)
نیروهای یگان حزب الله در روستای زاوه‌کوه (از توابع مهاباد) با ضدانقلابیون درگیر شدند که این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت.(3)
درگیری امروز نیروهای خودی با ضدانقلابیون در محور سیانا و چمران (منطقه مریوان)، بدون تلفات پایان یافت.(4)
ساعت13:40 امروز، بمبی که افراد ضدانقلاب در جلو ساختمان اداره برق سنندج در خیابان اکباتان کار گذاشته بودند، منفجر شد. براثر انفجار این بمب - که در یک ساک جاسازی شده بود - شیشه های خانه های اطراف تا شعاع50 متری شکسته و 6 تن مجروح شدند.(5)همچنین، به ساختمان اداره برق نیز خسارت‌هایی وارد شد و برق قسمتی از شهر قطع گردید.(6)
امروز در منطقه تکاب، 3 تن از هواداران حزب دمکرات تسلیم نیروهای جمهوری اسلامی شدند و سلاح و تجهیزات انفرادی همراه خود را تحویل آنها دادند.(7)
2
عده کثیری از رزمندگان اسلام در قالب کاروانی با عنوان "کاروان کربلا"، صبح امروز در مراسم باشکوهی در خیابان های شهر قم راه پیمایی کردند؛ سپس در جمع مردم و مسئولان شهر در حرم مطهر حضرت معصومه(س) حضور یافتند و پس از سخنرانی آیت الله صانعی، در ساعت 13:00 به‌طرف تهران حرکت کردند. برنامه این کاروان در تهران عبارت بود از: میعاد با شهدا در بهشت زهرا(س)، راه پیمایی در خیابان های تهران، دیدار با امام امت در جماران و شرکت در نمازجمعه تهران. این رزمندگان سپس به‌طرف جبهه حرکت خواهند کرد.(8)
1) 19. سند شماره 010846 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزیدة اسناد، جلد 3، ص 195، 23/8/1364.
2) 20. سند شماره 119747 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش خبری، فرماندهی قرارگاه حمزه، 23/8/1364؛ و - دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص 22.
3) 21. مأخذ 20، بخش اول.
4) 22. سند شماره 119746 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: و - مأخذ 20، بخش دوم، ص 25.
5) 23. مأخذ 4، ص 2؛ و - سند شماره 238490 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 77، 25/8/1364، ص 2.
6) 24. مأخذ 2، ص 18، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، 23/8/1364.
7) 25. مأخذ 20، بخش اول.
8) 26. سند شماره 103455 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقة4 نوح به فرمانده کل سپاه، 23/8/1364.
1
کویت بر سر فعالیت اطلاعاتی عراق در خاک کویت، با عراق توافق کرد. به گزارش ستاد سپاه پاسداران منطقه4 نوح: «اخیراً با توافق دو دولت کویت و عراق، اداره استخبارات عراق مجاز به فعالیت در کشور کویت گردیده است. فعالیت مذکور برای کسب اخبار از اوضاع داخلی ایران ازطریق لنجداران ایرانی که به کویت تردد می نمایند بهطور غیرمحسوس، یا استخدام عوامل و نفوذ آنان به بنادر ایرانی و جمع آوری اخبار ایران می باشد که عمدتاً این افراد به‌صورت ملوانان لنج فعالیت می نمایند.»(1)
2
باتوجه‌به اقدامات سیاسی و تحرکات دیپلماتیک متعددی که در منطقه خاورمیانه درحال انجام است، (2)هیئتی به سرپرستی معاون وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران عازم سوریه و لیبی شد. گزارشی از این سفر که در شماره امروز نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه آمده، چنین است: در ملاقات هیئت ایرانی با مقامات سوری (عبدالحلیم خدام) روابط جمهوری اسلامی ایران با شوروی، اوضاع لبنان و توافق سه‌جانبه دمشق موردبحث قرار گرفت. در این بحث گفته شد که شوروی خواستار مساعدت جمهوری اسلامی ایران در افغانستان بوده است. پس از آن، در دیداری که هیئت با رئیس‌جمهوری سوریه (حافظ اسد) داشت، حافظ اسد تلاش های کمیته آشتی عرب برای نزدیکی سوریه به عراق را نا موفق خواند. وی معتقد است به‌دلیل شروطی که سوریه در نظر گرفته، رژیم عراق هرگز آن را نخواهد پذیرفت.
در ادامه سفر، هیئت ایرانی وارد طرابلس شده و با مسئولان لیبیایی (تریکی و قذافی) گفتوگو کرد. در این مذاکرات طرف لیبیایی نیز ازجمله مشکلات جمهوری اسلامی ایران را مواضع ایران دربرابر شوروی درخصوص مسئله افغانستان اعلام کرد. این مقام لیبیایی درباره موضع‌گیری‌های شوروی درمورد عراق گفت: این مواضع در حمایت از مردم عراق است، نه رژیم صدام.(3)
1) 27. سند شماره 103457 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه4 نوح (اطلاعات) به مرکزی سپاه اطلاعات، 23/8/1364.
2) برخی از این اقدامات چنین است: تحرکات و مذاکرات میان سوریه و اردن با تلاش کمیته میانجیگری عرب، شایعه‌پراکنی‌ها درباره تماس سوریه و عراق، شکل گیری اجلاس سه‌جانبه گروه های لبنانی امل و دروز و فالانژ با شرکت مستقیم سوریه. همچنین سفر قذافی به مسکو و گفتوگوی وی با مقام‌های بلندپایه شوروی درباره ایران، نزدیک‌شدن زمان برگزاری اجلاس سه‌جانبه ایران، سوریه و لیبی در طرابلس و ضرورت تنظیم برنامه های این اجلاس و تحرک‌بخشیدن به سیاست های تهاجمی ضدامپریالیستی.
3) 28. سند شماره 212323 دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، بولتن مستقیم، شماره 146/3، 23/8/1364، ضمیمة صص 6 - 1.
1
در ادامه تلاش کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای بهبود روابط با ایران، با هدف پایان‌دادن به جنگ، وزیر مشاور در امور خارجه عمان هفته آینده وارد تهران می شود. در این موقعیت، نشریات کویتی همچنان به روش خصمانه علیه ایران ادامه می دهند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش امروز خود آورده است: «یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجه سلطان‌نشین عمان، در گفتوگو با روزنامه کویتی الرأی‌العام اعلام کرد که هفته آینده از تهران دیدن خواهد کرد.
علوی با اشاره به دیدار اخیر خود از بغداد و ملاقات با صدام، گفت که تفاهم عمیقی نزد مقامات عراقی و رئیس رژیم حاکم بر این کشور یافته است. وی افزود: مطالبی دارد که موجب خوش‌بینی درجهت توقف جنگ خواهد شد، لیکن این مستلزم زمان است، چراکه این مسئله پیچیده است. علوی گفت که به‌رغم پیچیده‌بودن اوضاع جنگ، درمورد توقف آن خوش‌بین است.
روزنامه های کویت به نقل از شیخ الصباح الاحمد وزیر خارجه این کشور نوشتند که کویت و کشورهای شورای همکاری از برگزاری هرگونه اجتماعی که به ملاقات وزیران خارجه ایران و عراق، به‌منظور پایان‌دادن به جنگ میان دو کشور ازطریق روش‌های دیپلماتیک، منجر شود استقبال می‌کنند.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز با اشاره به حملات هوایی امروز عراق به ایران گزارش داد: «این حملات زمانی صورت می گیرد که یوسف العلوی وزیر خارجه عمان در یک مأموریت حسن‌نیت به بغداد سفر کرده و قصد دارد به تهران نیز بیاید. وی که دوشنبه به بغداد رفته بود، ضمن ملاقات با صدام حسین قصد خود درمورد سفر به تهران و ملاقات با مقامات ایران را با وی در میان گذاشت و اعلام کرد که در سفرش به تهران درمورد امکان گشایش مذاکرات گفتوگو خواهد کرد؛ مذاکراتی که احتمالاً هنوز خیلی دور به نظر می رسد. ابتکار عمان مقارن با فعالیت های دیپلماتیک در خلیج [فارس] ازجمله دیدار کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه، از امارات متحده عربی و دیدار یائوویلین معاون نخست وزیر چین، از ابوظبی است. نگرانی کشورهای خلیج [فارس]، در تقاضای جدید امیر کویت از ایران و عراق که خواستار پایان‌دادن به جنگ بیش از شش سال میان دو کشور شده است، نیز مشهود است. پس از حمله عراق به اهواز به نظر می رسد درخواست آشتی در عزم تهران دراین‌مورد اثر کمی دارد.
ازطرفی مفسران رسمی ایران و مطبوعات تهران خط مشی تازه دیپلماتیک کشورهای منطقه برای گفتوگو با ایران را - که در کنفرانس شورای همکاری خلیج‌فارس مطرح شد - با گرمی پذیرفته و آن را به‌نوعی سرعقل‌آمدن توصیف کرده اند.»(2)
درعین‌حال، نگاه نشریات کویت همچنان خصمانه و متفاوت با دیگر اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس است. در گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت آمده است: «وزیر خارجه این کشور از مخالفت ایران با سفر یوسف العلوی وزیر مشاور سلطان نشین عمان، به تهران اظهار بی اطلاعی کرد.
به نوشته مطبوعات کویت، وزیر خارجه این کشور همچنین از به بن بست رسیدن تلاش های کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس جهت متوقف‌ساختن جنگ ایران و عراق که ازسوی وزیر خارجه سلطان نشین عمان انجام می شود، اظهار بی اطلاعی کرد. دراین‌حال روزنامه های کویت تلاش هایی جهت تحمیل مسئولیت شکست احتمالی میانجیگری کشورهای شورای همکاری درزمینه متوقف‌ساختن جنگ ایران و عراق را بر دوش ایران، آغاز کردند.
در این چارچوب، روزنامه های کویت طی مقالاتی اظهار عقیده کردند که ایران از پذیرش میانجیگری کشورهای شورای همکاری عقب نشینی کرده است.
روزنامه های کویت ضمن متهم‌کردن ایران به کارشکنی در تلاش‌های میانجیگری بین المللی و منطقه‌ای جهت متوقف‌ساختن جنگ، نوشتند که تلاش های میانجیگری کشورهای شورای همکاری به‌علت برخورد با موضع ایران که راه حل‌های مسالمت آمیز را رد می کند و بر راه حل های نظامی اصرار دارد، توأم با موفقیت نبوده است.»(1)
1
سران کشورهای پاکستان، ترکیه، امارات متحده عربی بر ضرورت توقف جنگ ایران و عراق تأکید کردند.
به گزارش امروز خبرگزاری جمهوری اسلامی از اسلام‌آباد، در ضیافت شامی که ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان، به افتخار کنعان اورن رئیس‌جمهوری ترکیه، برگزار کرده بود، سران دو کشور گفتند که نگرانی آنها از ادامه جنگ تأسف بار میان دو کشور همسایه که بدبختانه پنجمین سال آن پایان یافته و تبدیل به بزرگ ترین جنگ در صد سال اخیر شده، افزایش یافته است. ضیاءالحق گفت که کوشش های فردی و جمعی برای پایان‌دادن به این جنگ بی ثمر بوده است. وی اظهار امیدواری کرد که این تلاش ها برای خاتمه جنگ به نتیجه برسد.(2)
سران دو کشور همچنین خواستار خروج نیروهای خارجی از افغانستان، خاتمه برادرکشی میان ایران و عراق، برقراری صلح در خاورمیانه و پایان‌یافتن همه درگیری های مسلحانه در جهان شدند.(3)
خبرگزاری امارات نیز در گزارشی به نقل از وحید خلف اوغلو وزیر خارجه ترکیه، آورده است: شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس امارات متحده عربی و کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه، در جریان گفتوگوهای اخیر خود در ابوظبی، درباره لزوم پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق توافق کردند. این خبرگزاری اعلام کرد: خلف اوغلو در بیانیه‌ای که قبل از عزیمتش از امارات متحده عربی، امروز دراختیار روزنامه الاتحاد قرار گرفت، همچنین آورده است که دو رهبر درمورد تشدید تلاش ها برای پایان‌دادن به این جنگ ویرانگر نیز توافق داشتند.(4)
1) 31. مأخذ 2، صص 12 - 11، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1364.
2) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 241، 25/8/1364، صص 7 - 6، اسلام‌آباد، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/8/1364.
3) 33. سند شماره 226784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 78، 27/8/1364، ص 2.
4) 34. مأخذ 32، ص 7، ابوظبی - خبرگزاری امارات، 24/8/1364.
1
کمیته آشتی عرب که با اهداف تنش‌زدایی میان کشورهای عربی و ایجاد فاصله میان ایران و دو کشور عربی سوریه و لیبی، کار خود را از چندی پیش آغاز کرده است، شب هنگام در مراکش تشکیل جلسه خواهد داد.
رادیو مونت کارلو در گزارش امروز خود درباره تحرکاتی که دراین‌زمینه انجام شده، آورده است: «آقایان طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق و طارق عزیز وزیر خارجه این کشور، برای شرکت در اولین جلسه کمیته تنش‌زدایی عربی وارد رباط شدند. چند روز است رسانه های گروهی عراق از ضدیت با لیبی خودداری کرده و این نشان می دهد که روابط عراق و لیبی درجهت بهبودی پیش می رود. از سوی دیگر، سفارت اردن در دمشق به مناسبت تولد ملک حسین پادشاه اردن، جشن بزرگی ترتیب داده که در آن تعداد بسیاری از مقامات سوریه و در رأس آنها فاروق الشرع وزیر خارجه سوریه، شرکت کردند.»(1)
همچنین، رادیو صوت الجماهیر گزارش داد: «طه یاسین رمضان ریاست هیئت عراق را در جلسه کمیته تنش‌زدایی عربی، که قرار است امشب در رباط تشکیل شود، به‌عهده خواهد داشت. کمیته مذکور جلسه خود را با حضور ملک حسن دوم پادشاه مغرب، شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس دولت امارات متحده عربی، سرهنگ معاویه وارسیدی احمد الطایع رهبر موریتانی، آقای شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب و همچنین هیئت لیبی به ریاست سرگرد الخوید الحمیدی عضو شورای فرماندهی انقلاب و همراهی آقای عبدالسلام التریکی دبیر کمیته خلقی روابط خارجی تشکیل خواهد داد.»(2)
تلویزیون مراکش نیز اعلام کرد: «کمیسیون عرب برای آشتی و رفع اختلافات میان عراق و لیبی ازسویی و سازمان آزادیبخش فلسطین از سوی دیگر، اولین جلسه خود را با شرکت اعضای کمیسیون و رؤسای هیئت های نمایندگی عراق، لیبی و فلسطین تشکیل داد.»(3)
از طرف دیگر، رادیو بی‌بی‌سی اعلام کرد: «نخست وزیر سوریه به‌عنوان بازدید متقابل به امان سفر خواهد کرد. اکنون زید الرفاعی نخست وزیر اردن، از دیدار دوروزه اش از دمشق به امان بازگشته است. این دیدار تازه ترین گامی است که درجهت بهبود روابط دو کشور برداشته شده است. یک نتیجه مهم دیدار همان طورکه قبلاً ذکر کردیم صدور بیانیه مشترک دو دولت بود. در آن بیانیه مذاکره جداگانه با اسرائیل و همچنین مذاکره مستقیم با اسرائیل غلط شمرده شده است.
مذاکرات دمشق بدون تردید برقراری مجدد روابط بین اردن و سوریه را که در ماه سپتامبر با میانجیگری عربستان سعودی آغاز گردید، تحکیم نموده است.»(4)
1
یک بازرگان سوئدی ادعا کرد که براساس قراردادی، مواد منفجره به ایران صادر می کند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «کرل اریک اسمتز مدیر شرکت تجاری اسکاندیناوین کمودیتی در شهر مالمو واقع در جنوب سوئد، در مصاحبه با روزنامه اکسپرس چاپ استکهلم، گفته است که با امضای قراردادی به مبلغ هفتاد میلیون دلار با طرف های ایرانی خود، متعهد شده است باروت و مواد منفجره به ایران بفروشد. براساس نوشته روزنامه مذکور، وی اظهار کرده است به‌عنوان واسطه، از ماه آگوست سال جاری تاکنون ماهیانه 200 تن باروت و مواد منفجره را توسط کمپانی بوفرس به ایران صادر کرده است.»(1)
2
فروش هواپیما به عراق و مشکلات پیش روی آرژانتین، موضوع گزارشی است که امروز در یک نشریه اقتصادی چاپ آرژانتین منتشر شده است. به نوشته نشریه اقتصادی امبیت فیننگیر، فروش هواپیماهای پوکارا به عراق موجب مشکلات تجاری شده است. این نشریه افزوده است: رئیس‌جمهوری آرژانتین اظهارات مقامات ایالات کوردوبا (واقع در غرب بوئنوس‌آیرس و محل ساخت پوکارا درمورد فروش 20 فروند پوکارا به عراق را شنید و طوفانی در کاخ ریاست جمهوری به پا خاست. همان گونه‌که انتظار می رفت، ایران درمقابل این اظهارات عکس العمل نشان داد و دیدار رسمی هیئتی را که قرار بود برای خرید مواد کشاورزی به آرژانتین بیاید، لغو کرد. به‌دنبال لغو دیدار هیئت ایرانی [...]، رئیس‌جمهور دستوراتی برای رفع مسائلی که تجارت خارجی آرژانتین را به خطر انداخته است، صادر کرد.»
این روزنامه آورده است: «ایران پس از شوروی و هلند بزرگ ترین خریدار کالاهای آرژانتین می باشد و خریدهایش هم سطح با برزیل، اسپانیا و ایتالیا است. لذا حتی اگر به‌دنبال فروش هواپیماهای پوکارا، عراق خرید کالاهای کشاورزی خود از آرژانتین را نیز افزایش دهد، ایران با جمعیت 42 میلیونی خود درمقابل عراق با جمعیتی کمتر از 15 میلیون نفر، از موقعیت بهتری برخوردار است.»(2)
3
وزیر نفت عراق که در رأس هیئتی بلند پایه روز گذشته وارد مسکو شده بود، امروز مذاکرات خود را برای ارتقای همکاری‌های صنایع نفتی در مسکو آغاز کرد.(3)این درحالی است که رادیو لندن اعلام کرد: «طبق قراردادی که در نظر است در تاریخ 27 نوامبر [6 آذر 1364] در بغداد امضا شود، عراق روزانه یازده میلیون مترمکعب گاز طبیعی به کویت تحویل خواهد داد. خبرگزاری کویت می گوید خطوط لوله برای انتقال گاز، از جنوب عراق تا منطقه شعیبه در جنوب کویت کشیده خواهد شد. کار احداث نخستین خط لوله تا شش ماه دیگر تکمیل خواهد شد.»(4)
همچنین، روزنامه کیهان به نقل از آکادمی بین المللی بررسی های استراتژیک لندن، نوشته است: «ایران درزمینه اقتصادی برتری واضح و آشکار خود را در جنگ شش‌ساله خود با عراق ثابت کرده است. تمامی ذخایر مالی عراق تمام شده و قرض های این کشور به کشورهای جهان مانند فرانسه، آلمان‌غربی و ژاپن بسیار هنگفت است و علی رغم کمک های جهانی که بالغ‌بر 45 میلیارد دلار می شود، عراق نتوانسته است درمورد پرداخت بدهی های خود اقدام نماید.»(1)
نشریه ساوت چاپ لندن نیز نوشته است: «ذخایر ارزی عراق که پیش از جنگ37 میلیارد دلار بوده، اخیراً (مطابق آمار نوامبر1985) مبدل به بدهی‌های خارجی بیش از 20 میلیارد دلار گردیده است. رژیم عراق بیش از 50 میلیارد دلار دیگر از کشورهایی نظیر عربستان سعودی و کویت وام بلاعوض دریافت داشته است. این کشور همچنین از ژاپن، فرانسه، انگلیس و آلمان‌غربی تسهیلات اعتباری اخذ نموده است.»(2)
1
بی‌نتیجه‌ماندن حملات گسترده هواپیماهای عراقی به پایانه‌های نفتی جمهوری اسلامی و نفتکش‌های حامل نفت ایران برای متوقف‌کردن صدور نفت ایران، بازرسی کشتی‌های تجاری به‌دست نیروهای جمهوری اسلامی در خلیج‌فارس، گسترش تشنج در این منطقه و نگرانی حکام کشورهای منطقه از کشیده‌شدن درگیریها به جنوب خلیج‌فارس و تنگه هرمز و درنتیجه تلاش شورای همکاری خلیج‌فارس برای کاهش تنش با ایران، موضوعاتی هستند که نشریه امریکایی شیکاگو تریبیون به آن پرداخته است.
این نشریه در شماره امروز خود نوشته است: «از هنگامی‌که عراق و ایران تصمیم گرفتند بنادر یکدیگر را در خلیج‌فارس ببندند، اقدام ایران به جستوجو و ضبط کالاهای تجارتی درپی حمله‌های هوایی بر نفتکش‌های حامل نفت ایران و ترمینال نفتی جزیره خارک، بُعد دیگری به جنگ ایران و عراق بخشیده است. تنها در 25 روز منتهی به 10 اکتبر [18 مهر]، ایرانی‌ها بیش از 300 کشتی را که وارد خلیج‌فارس می‌شدند، متوقف ساخته و به بازرسی آنها پرداختند. به گزارش سرویس اطلاعات کشتیرانی لویدز لندن، ایرانی‌ها ده‌ها تن کالایی را که برای انتقال به عراق، به بنادر کویت و عربستان سعودی حمل می شد، ضبط کردند.
باوجوداین، در تازه ترین حادثه که در روز 16 اکتبر [24مهر] روی داد، ایران برای نخستین بار درصدد متوقف‌کردن کشتی بازرگانی کشوری برآمد که نیروی دریایی اش در خلیج‌فارس حضور دارد. این حادثه بُعد جدید و ناراحت کننده‌ای را در جنگ تصویر کرد، به این ترتیب که نیروهای دریایی و هوایی امریکا، اتحاد شوروی، فرانسه و انگلستان به حاشیه جنگ کشانده شدند.
درحالی‌که نیروهای زمینی ایران و عراق در یک بن بست خونین در جبهه های طولانی مرز مشترک خود قرار گرفته اند، جدالی که برای بستن بنادر دو طرف ادامه دارد، به ماجرای اصلی عملیات جنگ خلیج‌فارس، تبدیل شده است.
شرکت لویدز از ماه می1981، تعداد 156 حمله به کشتی های بازرگانی را در خلیج‌فارس ثبت کرده، که بیشتر آنها توسط جت های عراقی و با استفاده از موشک های فرانسوی اگزوسه انجام گرفته است. با اتکایی که غرب ازنظر تهیه حدود نیمی از تدارکات نفتی اش به کشورهای خلیج‌فارس دارد، امریکا، فرانسه و انگلستان نیروهای ضربتی دریایی خود را در نزدیکی تنگه هرمز مستقر ساخته اند تا از باز‌بودن تنگه هرمز اطمینان یابند.
کشتی های شوروی نیز با آگاهی از منافع استراتژیکی که بسته‌شدن تنگه ممکن است به بار آورد، در همان آبهای پرآشوب دور می زنند. به گفته کارشناسان نظامی غرب در مسقط - که از نزدیک تحولات منطقه را دنبال می کنند - بازی بسیار خطرناکی تقریباً هرروز در میان ابرقدرت ها، فرانسه و انگلستان، ایران و عمان در خلیج‌فارس جریان دارد. یک وابسته نظامی غرب درپی دیداری که اخیرا" از نیروی ضربتی دریایی انگلستان در خارج از تنگه هرمز به عمل آورد، گفت که متوجه حضور یک هواپیمای ردیاب ایرانی شد که حرکات آنها را زیرنظر داشت، در همان حال، یک هواپیمای جنگنده امریکایی اسکای هاوک هواپیمای ایرانی را دنبال می کرد. وی گفت تقریباً هرهفته یک بار نیروی هوایی عمان، با کمک انگلستان و امریکا، هواپیماهای ایرانی و شوروی را از قلمرو فضایی عمان در جنوب تنگه هرمز دور می کند.
جنگ دریایی تاکنون با نتایج قاطعی برای عراق و ایران همراه نبوده است. هرچند ناظران رویدادهای خلیج‌فارس، ابتدا مبارزه هوایی عراق را علیه جزیره خارک، آغاز روند پایان‌گرفتن ذخایر نفتی ایران می دیدند، اما شکست عراق در رسیدن به این هدف از راه حمله های هوایی، به ایران اجازه داده است اسکله های بارگیری آسیب دیده خارک را درحدی تعمیر کند که بتواند صادرات نفت را که میانگین آن در ماه گذشته 7/1 میلیون بشکه در روز بود، ادامه دهد. به گفته منابع نفتی در خلیج‌فارس، این مقدار کمی بیشتر از میزانی است که قبل از آغاز حمله های عراق به خارک وجود داشت. در همین حال، عراق صدور نفت را ازطریق خط لوله تازه‌ای آغاز کرده است که ترمینال آن در بندر ینبع واقع در ساحل دریای سرخ در عربستان سعودی و دور از تیررس جت های ایران قرار دارد.
اکثر واردات بغداد اینک به بندر اردنی عقبه در دریای سرخ فرستاده می شود و از آنجا به‌وسیله کامیون به عراق انتقال می یابد. ماه گذشته، ایران ساختن خط لوله تازه‌ای را به مناقصه گذاشت که صدها کیلومتر دورتر از جزیره خارک به ساحل شرقی ایران می رسد. کارشناسان گفتند درحالی‌که هر دو طرف برای خنثی‌کردن اقدامات محاصره‌کننده دیگری فعالیت می کنند، صحنه نبرد می تواند بیشتر به جنوب خلیج‌فارس و نزدیک تر به تنگه هرمز کشیده شود. بنابراین، شگفت آور نیست که کشورهای خلیج‌فارس حالت آشتی‌جویانه‌ای نسبت به ایران در پیش گرفته اند، زیرا از گسترش جنگ می ترسند. شورای همکاری خلیج‌فارس در بیانیه نهایی اش به‌هنگام فراخواندن دو طرف به پایان‌بخشیدن به جنگ، به‌دقت از هرگونه انتقادی از ایران پرهیز کرد. یک دیپلمات غربی گفت: هیچ‌کس نمی خواهد ایران را تحریک کند. همه می دانند که تصاعد جنگ دریایی هم اینک وضعیتی به وجود آورده است که می تواند هرلحظه منفجر شود. کابوسی که هیچ کس خواهان آن نیست.»(1)
1) 45. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، نشریه شماره 1001، 8/10/1364، صص 29 - 25.
1
دیدار اخیر ملک حسین با مسعود رجوی و رضا پهلوی فرزند شاه سابق ایران، ازجمله تلاش های شاه اردن است تا به تصور خود دو جریان فراری و رانده‌شده به‌دست مردم ایران را برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق بسیج کند.
در گزارش امروز خبرگزاری آلمان‌غربی آمده است: ملک حسین، که گفته می‌شود به نمایندگی ازجانب چندین کشور عربی فعالیت می‌کند، مذاکرات گسترده‌ای را با دو شخصیت برجسته جنبش مقاومت تبعیدی ایران به عمل آورده است. نخستین مذاکرات با شاهزاده "رضا" پسر شاه فقید که خود را شاه ایران اعلام کرده، صورت گرفته است. دیدار ملک حسین و رضا در جریان دیدار اخیر پادشاه اردن از امریکا صورت گرفت و هفته گذشته در فرانسه نیز ملک حسین در دو فرصت جداگانه مسعود رجوی رهبر مجاهدین را به حضور پذیرفت.
منابع تبعیدی در پاریس می‌گویند هدفی که در پس این مذاکرات بی‌سروصدای ملک حسین وجود دارد ترغیب گروههای مختلف مخالف با رژیم آیت‌الله خمینی به اتخاذ موضعی واحد دررابطه‌با لزوم پایان‌دادن به جنگ با عراق که پنج سال از عمر آن می‌گذرد، می‌باشد. [...] یک دیپلمات عرب در پاریس که خواست نامش فاش نشود، گفت: تمامی آنچه را که ما می‌خواهیم این است که کلیه سازمان‌های مخالف با [امام] خمینی دررابطه‌با مسئله جنگ از موضعی واحد سخن بگویند.
ادامه این مذاکرات اتخاذ موضعی واحد ازسوی گروههای تبعیدی مبارزه برای استقرار صلح را که در داخل ایران آغاز شده است، تقویت خواهد کرد. گفته می‌شود مهدی بازرگان نخست‌وزیر پیشین ایران، به این مبارزه و تلاش دست زده است. [...] بازرگان که در ماه سپتامبر دیدارهایی کوتاه از آلمان‌غربی و بلژیک داشته است مجدداً از گروه های تبعیدی خواست که تحت لوای صلح با یکدیگر متحد شوند. [...] یک دیپلمات عرب می‌گوید ما این دو گروه را وادار خواهیم کرد که به‌موقع با یکدیگر مذاکره نمایند.
وی افزود: اگر سیهانوک و خمرهای سرخ بتوانند در کامبوج با یکدیگر کنار بیایند، بنابراین، دلیلی برای عدم همکاری رضا و رجوی وجود ندارد.»(1)
روزنامه کیهان چاپ لندن وابسته به سلطنت‌طلبان نیز نوشته است: «سلطنت‌طلبان ایرانی مقیم خارج از کشور از دیدار شاه حسین با رجوی که روزهای 14 و 16 آبان‌ماه جاری در پاریس انجام شد، به‌شدت نگران و آزرده‌خاطر شده‌اند [...] کیهان لندن به نقل از محافل سیاسی پاریس مدعی است مقامات عراق و فلسطین واسطه این دیدار بوده‌اند.»
این روزنامه همچنین در مطلبی با عنوان "پادشاه اردن رجوی را به حضور پذیرفت"، آورده است: «جناح نجات ایران به رهبری علی امینی در نامهای به ملک حسین ضمن ابراز نگرانی و
1) 46. مأخذ 2، صص 26 و 27، پاریس - خبرگزاری آلمان‌غربی، 23/8/1364.
سرخوردگی نوشته است: مردم ایران شما را دوست ایران و از ستون‌های صلح و ثبات در خاورمیانه می‌دانند و شهرت شما به‌عنوان مخالف تروریسم چشمگیر است. دراین‌حال، حیرت‌آور است که در پاریس با شخصی ملاقات کرده‌اید که نه‌تنها از پایه‌گذاران تروریسم در منطقه است، بلکه یک عامل اصلی بی‌ثبات‌کردن پادشاهی ایران و به‌قدرت‌رسانیدن رژیمی بوده که اکنون در صلح و ثبات در منطقه بیشترین اختلاف را ایجاد می‌کند.»(1)
1
تلاش برای آزادی گروگانهای در بند در لبنان وارد مرحله‌ای بحرانی شده و مذاکرات جاری را با دشواری روبه رو کرده است.
در گزارش امروز خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت آمده است: «فرستاده ویژه کلیسای کانتربری ضمن اعلام این مطلب که او امروز با مسلمانان بنیادگرای رباینده امریکاییها در لبنان تماس گرفته است، تأکید کرد که هرگونه حرکت اشتباهی ممکن است باعث مرگ گروگان‌ها شود.
تری ویت که با عجله در یک کنفرانس مطبوعاتی واقع در هتلی در غرب بیروت شرکت کرد، گفت: "من دوست دارم مخصوصاً تقاضا کنم که نباید به‌وسیله هیچ‌کس [در مسیر تا هتل] همراهی شوم، زیرا اگر این اتفاق روی دهد، ممکن است امنیت و سلامت من و سلامت سایر مردم ازجمله گروه رباینده به خطر بیفتد.
وی افزود: در مذاکرات ما پیشرفت‌هایی حاصل شده و در این مذاکرات به یک نقطه خیلی بحرانی و بسیار دشوار رسیده‌ایم.
وی در ادامه گفتوگوی مطبوعاتی خود گفت: اگر من مایل به حفظ جان گروگان‌ها و حفظ جان خودم هستم، مایل به حفظ جان ربایندگان نیز می‌باشم. وی افزود: این چیزی است که من باید هم‌اکنون انجام دهم و من مجبورم که نگران سلامت آنها باشم.
ویت به خبرنگاران گفت: آنها ظاهراً در ملاقات با من دست به یک ریسک زده‌اند. همان‌طورکه من نیز یک ریسک کرده‌ام به این دلیل است که به همه می‌گویم لطفاً به من فرصت بدهید تا وظیفه‌ام را انجام دهم.
مقامات رسمی در سفارت ایران در بیروت گفتند که آنها به‌هیچ‌وجه در کوشش‌های ویت که به‌دنبال موفقیتش در میانجیگری برای آزادی یک کشیش کلیسای پرسبیتریان امریکا در لبنان و گروگان‌ها، در ایران و لیبی صورت می‌گیرد، شرکت نداشته‌اند.
جنبش جهاد اسلامی طرف‌دار ایران گفته است که گروگان‌ها دراختیار این جنبش می‌باشند.»(2)
1
مباحث راهبرد عملیاتی، عملیات گسترده، عملیات های محدود و موانع موجود بر سر راه اجرای عملیات های اساسی که موفقیت های قاطعی درپی داشته باشد، پس از دو روز وقفه - به‌دلیل برگزاری همایشی در اهواز درباره بسیج نیرو - بعدازظهر و شامگاه امروز با حضور فرماندهان و مسئولان رده یک سپاه پاسداران در قرارگاه مرکزی سپاه (قرارگاه خاتمالانبیا(ص))، طی دو جلسه ادامه یافت و سرانجام تصمیم گرفته شد که کار آماده سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو با تمام توان ادامه یابد.
جلسه امروز به دعوت فرمانده کل سپاه و با حضور رحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، ابراهیم سنجقی، احمد غلامپور، عزیز جعفری، عباس محتاج، محمد پیشبهار و حسن دانایی فر، و بدون حضور غلامعلی رشید - که در جلسات قبلی نقش اصلی را در بیان ابهامات و مشکلات عملیات در منطقه فاو داشت - تشکیل شد. غیبت وی موجب شد که جلسه بعدازظهر بدون طرح ابهامات و تردید های گذشته به پایان برسد؛ هرچند در جلسه شامگاه که محسن رضایی حضور نداشت، بار دیگر مشکلات تردید آمیز مطرح شد، لیکن به درازا نکشید و بنا به مصالحی فرماندهان پذیرفتند کار آماده سازی منطقه عملیاتی فاو ادامه یابد تا وضعیت نیرو و امکانات موردنیاز مشخص شود.
محسن رضایی پس از بررسی ها و فکرکردن های طولانی و همچنین مشورت های بسیاری که در دو سه هفته اخیر با دست اندرکاران عملیاتی و همچنین فرماندهان لشکر ها به عمل آورده بود، در جلسه بعدازظهر، با ذکر مقدمه کوتاهی وارد بحث عملیات در منطقه فاو شد.
محسن رضایی: «در استراتژی جنگ ما با عراق که بخشی از استراتژی دفاعی ماست، جنگ درازمدت با عراق یعنی شکست ما. جنگ با عراق بایستی مستمر باشد، سریع باشد و موفقیت
در بر داشته باشد. اما اگر وقفه هایی به‌منظور موفقیت بیندازیم و از توان فعلی استفاده نکنیم به ضرر ما می باشد. اگر یک نیرویی می آید، حتماً باید از نیرو استفاده کنیم. ما در کنار یک عملیات باید حتماً عملیات محدود را انجام دهیم و یک منطقه دومی هم در نظر داشته باشیم که اگر به هدف اول نتوانستیم برسیم، منطقه دوم را حتماً انجام بدهیم که وقت را از دست ندهیم. منطقه دوم کوچک‌تر و محدودتر باشد. اگر بتوانیم عملیات بزرگ انجام دهیم، نباید محدود انجام دهیم.
باتوجه‌به این مسائل، کارهایی که بایستی انجام دهیم:
آماده‌کردن زمین خودی توسط لشکر ها. نظر فرمانده لشکر ها مثبت است؛ نگرانی آنها، زمان است که عجله نکنیم.
بحث های جزئی مانور که شامل 4 مسئله است: عبور، شکستن خط، پاک‌سازی، پدافند.
تمام جزئیات فدک [منطقه عملیاتی فاو] باید آماده شود. باید حداکثر استفاده را از زمان بکنیم. الآن هرچه زمان از دست رفته، می گذریم، ولو در زمان تمدید هم بکنیم.
از طرف دیگر، فدک احتیاج به یک کار فریب دارد؛ ما باید یک طرح فریب بریزیم. منظور ما از غافلگیری هیچ گاه غافلگیری کامل نیست، چون نمی توانیم؛ مهم ایجاد تردید و ابهام در دشمن است. بهترین فریب این است که یک فریب نزدیک داشته باشیم که در سپاهی [از دشمن] که با شما درگیر است تزلزل ایجاد کند و یک فریب دور که کل ارتش عراق را به خود جلب نماید.
مسئله سوم این است که الآن نیروی زمینی باید فکر کند که آیا منطقه دومی برای آماده‌کردن وجود دارد یا نه؟ فکر کند و منطقه‌ای را پیشنهاد دهد، طوری باشد که اگر منطقه اول نشد، در منطقه دوم حتماً عمل بشود که زمان را از دست ندهیم.
مسئله بعدی آماده‌کردن عملیات محدود است که الآن دو منطقه موردنظر هست (ام الرصاص و جنوب چزابه)، ولی این کافی نیست، لشکر ها بیکار هستند، فرمانده لشکر ها ناراحت‌اند.»
همان گونه‌که گفته شد، این جلسه درحالی برگزار گردید که غلامعلی رشید حضور نداشت، ابهامات قبلی رحیم صفوی نیز رفع شده بود، لذا در جریان بیان دیدگاه های محسن رضایی و نتایجی که از مباحث خود اعلام کرد، سایر حاضران در جلسه نیز حرفی نزدند و با سکوت آنان این دیدگاه ها پذیرفته‌شده تلقی گردید.(1)
1) 1. سند شماره 0634/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مجموعه گزارش های نبرد بزرگ والفجر8، سری الف انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، صص 133 - 129.
1
پس از جلسه عصر امروز فرماندهان سپاه پاسداران، فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران از عزیز جعفری، عباس محتاج و احمد غلامپور خواست تا برای پیگیری کارها، برنامه ریزی و زمان بندی عملیات، شب‌هنگام در جلسه‌ای حضور یابند. درپی همین جلسه بود که فرماندهان قرارگاه ها پذیرفتند کار آماده سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو را با تمام توان، بهطور جدی آغاز کنند.
جلسه ساعت 20 تشکیل شد. هنوز دقایقی از شروع جلسه نگذشته بود که با اظهارنظر های حاضران موضوع جلسه تغییر کرد:
عزیز جعفری: ما بعدازظهر با کلی ابهام از جلسه بیرون آمدیم، صحبت های قبل چه شد؟
رحیم صفوی: برادر محسن نتیجه گیری کرد، اگر برویم پای کار و نشود، [عملیات] نمی کنیم. بناست با همین ابهامات بروید پای کار، منتها [ابهامات] به [رده های] پایین منتقل نشود.
عباس محتاج: هرچه زمان می‌گذرد ابهامات ما بیشتر می‌شود.
عزیز جعفری: این، وقت تلف‌کردن است.
رحیم صفوی: به این صورت که باید آماده بشویم و اگر توانستیم، انجام دهیم و اگر نتوانستیم، انجام ندهیم، برای من حل شد. من فکر می کنم بیش از 100 گردان نیرو بیاید.
عزیز جعفری: این عملیات 20 درصد موفقیت دارد. [...] اگر ما با ابهام بخواهیم کار کنیم، نمی توانیم؛ به خود لشکر ها واگذار می کنیم و هیچ دخالت نمی کنیم. تا ابهامات رفع نشود کار فعال نمی کنیم.
باوجود تلاش رحیم صفوی برای قانع‌کردن فرماندهان، خودداری آنها از ورود به مباحث عملیاتی به توقف جلسه انجامید.
پس از توقف جلسه، رحیم صفوی با عزیز جعفری - که در این جلسه بیش از دیگران تردید داشت و معترض بود و صحبت هایش قاطعیت بیشتری داشت - بهطور خصوصی به بحث پرداخت. پس از این گفتوگو، سخنان و رفتارهای عزیز جعفری حاکی‌از تغییر موضع وی بود.
عزیز جعفری در صحبت هایی با برادران غلامپور و محتاج، در جواب سؤالات آنها گفت: «از کجا که برآورد ما درست باشد؟ از کجا معلوم [که نیرو و امکانات موردنیاز] تأمین نشود؟ ما یک ماه دیگر کار می کنیم [اوضاع را بهتر] متوجه خواهیم شد و آن‌موقع دوباره همین مسائل را می توان مطرح کرد.»
پس از این صحبت ها، عباس محتاج نیز گفت: «حال که مصمم به اجرای عملیات هستند، لذا هر کاری که از دستمان برمی آید باید انجام دهیم.»
سرانجام پس از 25 روز تلاش و بحث های طولانی درباره عملیات گسترده و عملیات های
محدود، تلاش بیش از پیش برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو موردتأکید و در دستور کار قرار گرفت و برای فراهم‌سازی آمادگی بیشتر، به زمان اعلام‌شده قبلی برای اجرای عملیات، دو ماه افزوده شد.
در مدتی که بحث درباره کلیات عملیات و راهبرد عملیاتی و ابهامات موجود ادامه داشت، تقریباً همه امور مربوط به آماده سازی زمینه عملیات فاو و طراحی این عملیات، بجز پیگیری ها و تلاش های مهندسی، متوقف بود.(1)
1
باتوجه‌به اینکه در جلسه ساعت 20 قرارگاه مرکزی سپاه، بررسی موضوعات تعیین‌شده میسّر نگردید، امشب جلسه دیگری با حضور رحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، عزیز جعفری، عباس محتاج و محمد پیشبهار تشکیل شد.
در این جلسه مقرر شد که عملیات در سه سطح: قرارگاه خاتم، قرارگاه های کربلای 1 و کربلای 2 و نیز یگان های تحت‌امر، طرح ریزی و نهایی شود. ضمن اینکه مباحث طراحی عملیات، شامل طرح مانور، زمان بندی عملیات، فعالیت های مهندسی، توپخانه، ادوات، پدافند هوایی، ترابری و دیگر موضوعات براساس اطلاعات به‌دست‌آمده از دشمن و وضعیت خودی، با مشارکت یگان های عملیاتی و واحدهای مربوط تا حصول نتایج نهایی، برای تصمیم گیری به بحث گذاشته شود و در دو ماهی که فرصت داده شده است، عملیات مرحله‌به‌مرحله تعیین وضعیت شود و میزان پیشرفت کار بررسی و ارزیابی شود.
این مباحث درحالی مطرح می شد که به نظر می رسید فرماندهان رده اول سپاه اجرای عملیات آتی در منطقه فاو را باوجود مسائل تنش زای چند روز گذشته، به‌ویژه ابهامات، تردیدها و مخالفت های فرماندهان با اجرای عملیات بزرگ، تاحدودی پذیرفته اند و با امید به حل مشکلات و معضلات، این مسائل مرتفع شده است؛ طوری که رحیم صفوی می گوید برای اجرای عملیات پای کار می رویم و درصورتی‌که وضعیت تا قبل از عملیات خراب شد و عملیات لو رفت، انجام نمی دهیم. لیکن وقتی در ادامه جلسه موضوع برآوردهای عملیاتی و به‌خصوص میزان گردان های موردنیاز برای عملیات مطرح گردید، دوباره مشکلات، کمبودها و ابهامات ناشی از آن جلوه گر می شد. در این برآوردها پیش بینی شد که علاوه‌بر تعداد گردان هایی که برای آغاز عملیات ضروری بود، برای هرروز درگیری 6 تا 8 گردان نیروی رزمنده لازم بود. همچنین پیش بینی می شد که 90 گردان پشتیبانی هم برای 48 ساعت اول عملیات ضروری است.
این جلسه بدون تصمیم گیری قطعی به پایان رسید، و قرار شد این موضوع با حضور فرماندهان لشکرها و تیپ ها مطرح گردد تا علاوه‌بر توجیه‌شدن آنها به منطقه عملیاتی و مسائل و مباحثی که تاکنون گذشته است، مسائل پیش رو با نظر کارشناسی یگان ها و همچنین برآورد آنها از توان موردنیاز، مشخص و سپس برای تصمیم گیری به فرماندهی ارائه شود.(2)
1
شامگاه امروز چون شب گذشته، سه نیروی اطلاعات برای شناسایی ساحل و خط دشمن عازم غرب اروندرود شدند. به گزارش واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای 2، این گروه گشتی پس از پیاده‌شدن در ساحل دشمن و پیمودن مسافت 30 متری در گل ولای ساحل دشمن به‌صورت سینه خیز، متوجه می شوند که در محل مشخص‌شده پیاده نشده اند، لذا در ساعت 21:45 دوباره وارد آب شده و پس از 15 دقیقه به محل تعیین‌شده می رسند. بنا بر مشاهدات این گروه شناسایی، موانع تعبیه‌شده در منطقه دشمن شامل سه ردیف موانع خورشیدی 6 شاخه (که طول هر شاخه موانع ردیف اول 5/1 متر و موانع ردیف دوم به 5/3 متر می رسد)، سیم خاردار حلقوی، تورهای فلزی به طول 10 متر و عرض 2 متر (که در امتداد موانع خورشیدی قرار دارد و برای جلوگیری از ورود غواص ها ایجاد شده است)، می باشد.
بنا بر این گزارش، نیروهای شناسایی خود را به 50 متری دشمن رسانده اند، اما به‌دلیل کم‌پوشش‌بودن چولان‌ها و شلیک گلوله‌های منور به وسیله دشمن، به منطقه خودی بازمی گردند.(1)
2
پیش بینی استفاده قطعی عراق از سلاح های شیمیایی در عملیات آتی (فاو)، ضرورت اتخاذ تدابیر پدافندی شیمیایی را در اردوگاه خودی ایجاب می کرد. ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) در دستور العملی به قرارگاه های تابعه چنین ابلاغ کرد:
«نظر به اهمیت پدافند ش. م. ر. و ضرورت تأمین نیرو و آمادگی کامل نیروهای ش. م. ر. در عملیات آینده، ضمن ابلاغ به یگان های تابعه اقدامات ذیل را انجام دهید:
نسبت به تکمیل نیروی گروهان ها و گردان های ش. م. ر. اقدام نمایید.
کلیه نیروهایی را که قبلاً آموزش ش. م. ر دیده و دراین‌زمینه تجربه دارند در اولویت اول برای تکمیل سازمان گروهان ها و گردان های ش. م. ر. در نظر بگیرید.»(2)
3
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز با صدور اطلاعیه شماره 2290 خود اعلام کرد: «به‌تلافی حمله هوایی دشمن در روز 23/8/1364 به حومه شهر اهواز و بمباران دو واحد صنعتی و به شهادت رساندن چند نفر از هم‌وطنان عزیزمان، خلبانان شجاع و تیز پرواز نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با چند فروند جنگنده بمب افکن در ساعت 12:16 امروز کارخانه عظیم سیمان، واقع در شمال‌غرب شهر سلیمانیه عراق را بمباران و پس از وارد‌نمودن خسارات جبران‌ناپذیری، همگی سالم به پایگاه خود مراجعت نمودند.»(3)
ارتش عراق نیز با صدور اطلاعیه شماره 2023 خود اعلام کرد: دو فروند هواپیمای متجاوز [امام] خمینی
ساعت 11:55 مرزهای بین المللی ما را نقض کرده و مناطق غیر نظامی ما را در استان سلیمانیه هدف قرار دادند.(1)
سخنگوی نظامی عراق نیز امروز با اشاره به این حمله، گفت: «این حادثه منجر به مجروح‌شدن 9 شهروند غیرنظامی شد و تلفات و خساراتی درپی نداشت.»(2)
1
نیروی هوایی عراق امروز به جزیره خارک حمله کرد، این حمله خسارتی درپی نداشت.
فرماندهی منطقه 4 نوح سپاه پاسداران درباره این حمله هوایی گفت: «در ساعت 11:10 امروز، جزیره خارک مورد اصابت 4 بمب قرار گرفت. محل اصابت دو بمب در حوضچه شرقی تانکرها و دو بمب دیگر در شرق تانکرها و غرب حوضچه در قسمت خشکی در حوالی لوله های مینی‌فول اصابت نموده است که هیچ گونه خسارت مالی در بر نداشته است.»(3)در این حمله یک تن به‌دلیل موج گرفتگی مجروح شد که با هلیکوپتر نداجا به منطقه بوشهر منتقل گردید.(4)گزارش دیگر حاکی است که عراق در این حمله از دو فروند میگ25 استفاده کرده است.(5)
به گفته یکی از مسئولان وزارت نفت، درپی حمله روز گذشته عراق به جزیره خارک، (6)صادرات نفت از خارک دو روز قطع خواهد بود.(7)
در اطلاعیه نظامی شماره 2023 ارتش عراق که از رادیو صوت الجماهیر پخش شد، آمده است: «هواپیما [ها] ی جسور ما در ساعت 10:30 بامداد امروز یک حمله هوایی علیه جزیره خارک، انجام دادند.»(8)
هواپیماهای عراقی همچنین امروز به حریم هوایی تعدادی از شهرها ازجمله ایلام، بندر امام خمینی، اهواز، اسلام آباد غرب، مسجدسلیمان، ارومیه و باختران تجاوز کردند و پس از شکستن دیوار صوتی از منطقه خارج شدند.(9)
2
حملات هوایی امروز ایران و عراق به مراکز اقتصادی را رادیو امریکا چنین منعکس کرد: «ایران اعلام کرد که هواپیما های جنگنده این کشور امروز یک کارخانه سیمان را در نزدیکی شهر سلیمانیه عراق بمباران کرده‌اند و خسارات قابل‌ملاحظه‌ای به بار آوردند. تهران می‌گوید که این حمله به‌تلافی حملات دیروز عراق به هدف های صنعتی ایران در نزدیکی اهواز
1) 7. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 25/8/1364، صص 3 و 4، رادیو بغداد، 24/8/1364.
2) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 241، 25/8/1364، ص 3، بغداد - خبرگزاری خلیج، 24/8/1364.
3) 9. سند شماره 103470 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه 4 نوح به ستاد مرکزی فرماندهی، 24/8/1364.
4) 10. سند شماره 096398 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد منطقه 4 نوح (اطلاعات)، 28/8/1364.
5) 11. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 70، 28/8/1364، ص 10.
6) خبرگزاری کویت به نقل از نشریه وال استریت ژورنال گزارش داد که ایران در نظر دارد با احداث خط لوله‌ای نفت خام را از ترمینال جزیره آسیب‌پذیر خارک به 200 مایل پایین‌تر از ساحل خلیج‌فارس پمپاژ کند و برای این کار از کشورهای انگلستان، ایتالیا، آلمان‌غربی، ژاپن و کره جنوبی برای حضور در مناقصه‌ای درمورد تأمین لوازم و اجرای طرح دعوت کرده است. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 241، 25/8/1364، صص 16 و 17.)
7) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 242، ص 6، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/8/1364.
8) 13. مأخذ 8، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/8/1364.
9) 14. سند شماره 200096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 96، 26/8/1364، ص 1.
صورت گرفت. دراین‌حال، بغداد اعلام کرد که دفاع ضدهوایی این کشور 2 فروند جت ایرانی را از منطقه سلیمانیه بیرون رانده است. به گزارش خبرگزاری عراق، در حمله امروز ایران 6 غیرنظامی مجروح شدند، اما خساراتی به بار نیامد.
از سوی دیگر، اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی امروز تهدید کرد که حملات این هفته عراق تلافی خواهد شد. رفسنجانی در خطبه های نمازجمعه در دانشگاه تهران گفت: جت ها و آتشبارهای ایران کارخانه های عراق را بمباران خواهند کرد. امروز همچنین عراق اعلام کرد که هواپیما هایش برای سی‌وهشتمین بار از اواسط اوت تاکنون پایانه نفتی خارک را بمباران کردند.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز به نقل از محافل خبری دو کشور ایران و عراق حملات هوایی امروز را گزارش کرد.(2)
1
امروز نیز یگان گشتی نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران یک کشتی آلمانی را که مشکوک به حمل کالا برای عراق بود، در حوالی تنگه هرمز متوقف کرد.
روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «بامداد امروز کشتی کانتینربر با ملیت آلمان‌غربی به نام "نوراسیا گابریل" در طول تنگه هرمز توسط یگان های شناور گشتی نیروی دریایی به‌علت مشکوک‌بودن به حمل کالا برای رژیم عراق توقیف و به یکی از بنادر جنوبی هدایت شد. یک مقام نظامی ضمن اعلام این مطلب به خبرگزاری جمهوری اسلامی، افزود: مقصد کشتی مذکور به‌طرف بنادر کویت بوده است که احتمالاً پس از بازرسی و مطمئن‌شدن از اینکه کالا برای عراق ندارد، برابر روش های اعلام‌شده آزاد خواهد شد. کشتی آلمانی دارای 21 خدمه آلمانی و اسپانیایی می باشد.»(3)
نشریه لویدزلیست چاپ لندن - که یکی از منابع مهم اخبار فعالیت های دریایی در سراسر جهان است - نیز دراین‌باره چنین گزارش داد: «مقامات ایران یک کشتی از آلمان‌غربی به نام "نوراسیا گابریل" را که مسیر عادی خود به بنادر خلیج [فارس] طی می کرد، توقیف کردند. آنها این کشتی را تا بندرعباس واقع در جنوب ایران اسکورت نمودند. مطابق برنامه، این کشتی مسقط را به مقصد جبل‌علی در دوبی، ترک کرده بود.
خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرانا) گزارش داد که این کشتی پس از بازرسی و حصول اطمینان از نداشتن محموله‌ای به مقصد عراق، آزاد خواهد شد. مباشر صاحب کشتی گفت: تلاش هایی که جهت دستیابی به کشتی انجام شده، بدون نتیجه بوده است. این شرکت با وزارت خارجه آلمان‌غربی در تماس است.»(4)
1
امروز بین نیروهای خودی و افراد گروه های ضدانقلاب در مناطق سقز، بانه، اشنویه و مریوان درگیری های متعددی رخ داد.
همچنین تعدادی از رزمندگان در محور های سردشت و بانه براثر برخورد با مین های تعبیه‌شده به‌وسیله عناصر ضدانقلاب شهید یا مجروح شدند.
به گزارش سپاه پاسداران باختران، نیروهای سپاه سقز و نیروهای اعزامی از قرارگاه شهید بروجردی باختران در نزدیکی شهرستان سقز با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که در جریان آن 8 نفر از نیروهای حزب دمکرات کشته و 2 نفر اسیر شدند.(1)
در منطقه عمومی بانه، عوامل گروهک خبات با اجرای کمینی در جاده خواجه میر، معاون عملیات سپاه بانه و نیز مسئول امور گردان ها را که مسئول پایگاه الوت و سیامه بود، به شهادت رساندند.(2)
نیروهای پایگاه دوستک (واقع در اشنویه) نیز با ضدانقلابیون درگیر شدند که با اعزام نیروی کمکی، درگیری بدون تلفات پایان یافت.(3)
پایگاه اسلام دشت شهرستان مریوان و چند پایگاه دیگر در این منطقه، در روزهای 21 و 23 و 24 آبان با ضدانقلابیون درگیر بوده اند.(4)که این درگیری ها بدون تلفات گزارش شده است.(5)
یک دستگاه آمبولانس در محور پل شکسته - کاسه شکن (از توابع سردشت) با مین کاشته‌شده به‌دست افراد ضدانقلاب برخورد کرد که براثر انفجار آن، 6 تن از سرنشینان خودرو شهید شدند و خودرو منهدم گردید.
همچنین یک خودرو تویوتا در منطقه عملیاتی سردشت با مین کاشته‌شده به‌دست افراد ضدانقلاب برخورد که براثر انفجار آن، خودرو منهدم و یک درجه دار ارتش و 6 نفر سرباز شهید و 10 نفر مجروح شدند.(6)
یک خودرو ایفای نیروهای ارتشی نیز که از اطراف اسلام آباد به‌طرف سردشت در حرکت بود، روبه روی جاده سورچم روی مین رفت که درنتیجه انفجار آن 12 نفر شهید و 9 نفر مجروح شدند و خودرو منهدم گردید.(7)
در منطقه ربط سردشت تعدادی از برادر ان پاسدار و ارتشی که با یک اتومبیل تویوتا در حرکت بودند، با مین تعبیه‌شده به‌دست افراد ضدانقلاب برخورد کردند که براثر انفجار مین یکی از برادرن پاسدار شهید شدند و 5 تن دیگر مجروح شدند.(8)
در محور بوالحسن و صالح در حوالی بانه یکی از برادران سرباز روی مین رفت که به قطع پایش منجر گردید.(9)
1) 19. سند شماره 270626 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه باختران به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه 2 نجف، 13/9/1364.
2) 20. سند شماره 96389 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 27/8/1364.
3) 21. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص 23؛ و - سند شماره 119746 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه(ع) به فرماندهی کل سپاه، 27/8/1364.
4) 22. همان، بخش اول، ص 22.
5) 23. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 14، 23/9/1364، ص 39.
6) 24. سند شماره 200098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 98، 28/8/1364، ص 2.
7) 25. مأخذ 21، بخش دوم.
8) 26. سند شماره 200097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 97، 27/8/1364، ص 1؛ و - سند شماره 103480 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 25/8/1364.
9) 27. مأخذ 23، ص 40.
1
تصویر
آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و فرمانده عالی جنگ، امروز در خطبه اول نمازجمعه به نیروهای آماده اعزام به جبهه ها متشکل در"کاروان کربلا" و برادران کفن پوش عراقی که در نمازجمعه تهران شرکت کرده بودند، خیرمقدم گفت.(1)
آقای هاشمی در خطبه دوم نمازجمعه به مواردی ازجمله اقدام عراق در راه اندازی جنگ اقتصادی، توانایی انقلاب اسلامی برای عبور از بحران های موجود، ضرورت بسیج‌شدن مردم برای دفاع از اسلام، حملات عراق به مراکز صنعتی و ناچارشدن ایران به مقابله‌به‌مثل پرداخت و گفت: «ما اکنون در شرایط جنگ اقتصادی هستیم که از دو سه ماه قبل، پیش آمده است. یعنی بُعد جنگ ازطرف دشمن ما، الآن بُعد اقتصادی است و اصولاً ما در این جنگ همیشه دفاع کرده ایم و جنگ را دشمن شروع کرده و در آن مرحله اشغال بوده، مرحله تضعیف بوده، مرحله تجزیه بوده، مرحله فشار داخلی و خارجی به انحای مختلف وجود داشته و در هر مرحله دشمن از پا در آمده است.
مرحله‌ای که اکنون در آن هستیم مرحله جنگ اقتصادی است که دشمنان در تحلیل نهایی به اینجا رسیده اند که اگر بنیه اقتصادی ما را بتوانند تحلیل ببرند، ما امکان ادامه جنگ را نخواهیم داشت. البته تحلیل آنها به نظر ما اشتباه است، اما بههرحال آنها اکنون در این خط حرکت می کنند.»
آقای هاشمی افزود: «درکل، هرچه دشمنان طرح کردند که ما را تضعیف کنند برعکس شد. و حتی اعمالی مثل "جنگ شیمیایی" و "زدن شهرها" ماهیت دشمن ما را روشن کرد. این اعمال ضربه های محدودی به ما زد، اما ازلحاظ فرهنگی و ازلحاظ عمق کار و ازنظر ایدئولوژیکی دشمن ما را حسابی رسوا کرد و نشان داد که به هیچ قیدی پایبند نیست. معمولاً چیزهایی که آنها مطرح کردند، به ضررشان تمام شده و به نفع ما.»
آقای هاشمی به گفته هایی که نیکسون رئیس‌جمهور اسبق امریکا و یک نماینده آلمانی اخیراً درباره ایران مطرح کرده اند، اشاره کرد و گفت:
«نیکسون مقاله‌ای در یک مجله امریکایی به نام مجله امور خارجی (فارین افیرز) نوشته
1) 28. مأخذ 6، ص 17.
است که این مجله در محافل تصمیم‌گیرنده امریکایی از اهمیت زیادی برخوردار است. نیکسون در این مقاله در آستانه ملاقات رئیس‌جمهور امریکا و رهبر شوروی این حرف را مطرح کرده است که این هم می تواند مسئله و زمینه مهمی را به دست دهد. نیکسون گفته است که شوروی ها باید از انقلاب اسلامی بحق نگران باشند.»
آقای هاشمی افزود: «تا امروز، جهت تبلیغات امریکایی ها این بوده که ما را کمونیست معرفی کنند و یا اینکه ایران دارد به‌طرف کمونیست ها می رود و کارهای ضد امریکایی را که ما می کردیم سعی داشتند به شوروی ها منتسب کنند. حالا نیکسون چه شده که اعلام خطر می کند به شوروی درمورد ایران و می گوید که شوروی ها باید نگران باشند از انقلاب اسلامی ایران؛ به دو جهت یکی اینکه یک‌سوم جمعیت شوروی مسلمان‌اند و ایران آنجا نفوذ دارد. دوم به این دلیل که انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی حنای شوروی را در شعار حمایت از دنیای سوم کم رنگ کرده است.
این دلیل مهم تر است، زیرا جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی ایران پرچم دار حمایت از حقوق مستضعفان دنیاست و شوروی ها دراین‌مورد حنایشان کم رنگ شده و مچشان باز شده و این یک واقعیت است. [...]
از طرف دیگر، نماینده آلمان‌غربی روز چهارشنبه در کنفرانس امنیت شرق مدیترانه گفته بود: اگر ایران در این جنگ پیروز شود، منافع غرب در منطقه و دنیا تهدید می شود. او خودش می گوید که خیلی بعید است که اگر ایران صدام را ساقط کند، بعدش ملک حسین و حسنی مبارک بتوانند توی این دنیا بمانند.
شرق مدیترانه رگ حیاتی امریکا است و برای منافع آن بسیار مهم است و نبض منافع حیاتی آن در اینجا می زند. خوب، پس می بینید که نیکسون انقلاب اسلامی ایران را تهدید مارکسسیم می داند و قضاوت نماینده آلمان در این کنفرانس تحقیقی این است که ایران تهدیدی برای غرب است و این هر دو واقعیت است.
ما منافع غرب را در منطقه نامشروع می دانیم و هم تهدیدی برای منافع ایدئولوژیک شرق هستیم، برای اینکه آنها دروغ می گفتند که طرف‌دار مستضعفین هستند. ما می بینیم که آنها الآن در عراق دستشان با فرانسه و امریکا و عربستان و اردن و مصر و... همه توی یک کاسه است. ما می بینیم، آن جایی که واقعاً ضدغرب است این قدر برایشان حساس است که حاضر نیستند تأمین داشته باشند.
ما می بینیم در شرایطی که با بمب های خودشان و هواپیماهای خودشان شهرهای ما را می زدند، کارشناس هایشان را می بردند و می گفتند ما امنیت نداریم. اگر امنیت ندارید به آنها بگویید، نزنند. آنها که دست خودتان بودند و دراختیار شما بودند. ما می بینیم که هر دو قدرت منافعشان تهدید می‌شود. البته ما نه قصد تجاوز داریم نه قصد خروج از موازین بین المللی را داریم. ما فکر را مطرح کرده ایم اسلام را مطرح کرده ایم. ...
آقای فیدل کاسترو [رهبر کوبا] که در گذشته مثل همه مارکسیست ها معتقد بودند که دین تریاک و افیون توده هاست، اخیراً کتابی نوشته اند درحدود چهارصد صفحه که می گوید نه، دین هم می تواند به‌عنوان یک محور انقلاب مطرح شود و الهامش را هم از جمهوری اسلامی و همین انقلاب گرفته اند. چیزی که اینها را به این باور رسانده و چیزی که اینها را وادار کرده که مطالعه کنند، این است که دنبال سوختی می گردند که روحیه این مقاومت ها را در مردم ما تزریق می کند و این نور افکن مقاومت را که در همه نیروهای ما و مردم ما نفوذ کرده و آنها را مانند صخره محکمی کرده است، می خواهند ببینند این سوخت چیست؟ و از کجا می آید؟ و مایه این مقاومت ها چیست؟ ما نه با هواپیماها و نه با موشک هایمان با این چیزها عراق را خسته نکرده ایم. ما با نیروی انسان هایی دنیای استکباری و عراق را به ستوه آورده ایم که امروز شاهد گوشه‌ای از آن هستیم که همین"کاروان کربلا" است. آن نیرویی که اسیر عراق را کفن پوش کرده و فریاد می زند: " نرید ان قاتل" این چه مایه و نیرویی است؟
ما این مایه را از اسلام و قرآن گرفته ایم، شرقی ها و غربی ها نمی توانند با مطالعه، این رابطه را پیدا کنند؛ بنابراین، این جنگ با مقاومت پیروز می شود. آنچه دشمن ما ندارد و نمی تواند بفهمد این حقیقت مقاومت و رابطه بین انسان و خداست و گرنه دشمن ما سلاح دارد و شاید مدرن تر و بیشتر از سلاح های ما. این نیرویی که همه مردم ما را بسیج می کند و به دفاع از اسلام وامی دارد، ما باید این نیرو را حفظ کنیم.»
آقای هاشمی افزود: «اگر این ابتکار کاروان کربلا در سراسر کشور تکرار شود، دشمن درمی یابد که شما از مقاومت خسته نمی شوید و سال ها مأیوس می شود و باید این کاروان ها از همه شهرهای کشور نیز راه بیفتند. آنچه توطئه زدن شهرها را آن‌موقع شکست داد، همان تظاهرات روز قدس بود که حدود سی میلیون آدم، بیست‌وهفت هشت میلیون آدم در سراسر ایران بیرون آمدند در شرایطی که بمب از آسمان فرو می بارید. این تظاهرات یک دفعه دو سه ماه توطئه را باد هوا کرد و دیدید که چطور اوضاع آرام شد و آنچه امروز در این مقطع مانع شد که در خلیج‌فارس یک بحرانی به وجود بیاید، همان اعلان حضور بود که وقتی در تریبون نمازجمعه به شما گفته شد که بروید به جبهه ها، شما آن‌جور حرکت کردید. وقتی که دیدند این مردم تا این حد آمادگی دارند، این باعث شد که توطئه ها شکسته بشود و آن موجی که راه انداخته بودند، آرام بگیرد. ولی این کار هنوز تمام نشده است و اگر احساس بکنند که ما آرام گرفته ایم و اگر ما یک قدم عقب بنشینیم آنها کارشان را شروع می کنند. آنها شیوه‌شان شیوه سگ هار است، منتظرند که اینجا چه خبر می شود؟
بهترین راه را همین آیه قرآن به ما ارائه داده است: "واعدوا لهم ما استطعتم من قوه و من رباط الخیل ترهبون به عدوالله و عدوکم" دشمن را بترسانید که شرارت نکند دشمن از اسلحه ما نمی ترسد زیرا به او اسلحه بیشتری می دهند. دشمن از پول ما نمی ترسد، برای اینکه پول های قارون های عرب دراختیار اوست. دشمن از آنچه می ترسد حضور شما در جبهه است
که اگر امام اشاره‌ای بکنند شما مثل سیل بنیان کن می روید و کاخ صدام و حزب بعث را نابود می کنید. آنها از این می ترسند. من از ابتکار خود شما الهام می گیرم و این بحث را اینجا تمام می کنم و می گویم راه جلوگیری از شرارت ها همین است. صدام حالا که احساس رفتن می کند و حالا که دیده دوستانش در خلیج‌فارس از حمایتش متزلزل شده اند و حالا که دیده دنیا دارد اعتراف می کند به یک واقعیت نیرومند در جمهوری اسلامی، حالا صدام به این فکر افتاده که قبل از اینکه خودش برود عراق را به خاک و خون بکشد.
این حمله به تأسیسات صنعتی که می داند، تلافی خواهیم کرد و هیچ حمله‌ای را بی‌تلافی نخواهیم گذاشت. او فکر می کند که هر کارخانه‌ای که از ایران یا عراق خراب شود به نفع اوست. و فکر می کند حالا که می خواهد برود، در عراق هم بگذار کارخانه نباشد. او می خواهد برای ملت عراق بعد از خود فلاکت بگذارد. این سیاست صدام است ما به ملت عراق عرض می کنیم که ما مایل نیستیم کارخانه ها و شهرها را بزنیم، تا او یک کارخانه را نزند، ما جواب نمی دهیم؛ ولی حالا که می‌زنند به نیروهای رزمنده ما دستور داده شده که کارخانه هایی را که در برد توپ های ما هستند، با توپ بزنند و کارخانه هایی را که عقب تر هستند هواپیماها بروند بزنند درحد تلافی. ما جریان زدن صنایع عراق را نمی‌خواهیم راه بیندازیم؛ این عراقی‌ها هستند، این حزب بعث است که همیشه برای جنایت هایش پیش‌قدم می شود که ما ناچاریم؛ اگر تلافی نکنیم آنها شرور تر می شوند. بنابراین، این سیاست صدام الآن تخریب ایران و منطقه خلیج‌فارس است که بعد از رفتنش چیزی در اینجا نباشد و ما تا آنجایی که مقدورمان باشد، کنترل خواهیم [کرد] که این سیاست تحقق نیابد. اما وقتی که بنا باشد اصل هدف و اصل پاک‌کردن عراق و اصل پیروزی جنگ متوقف باشد بر زدن این مراکز صنعتی، چاره‌ای نداریم و خواهیم زد.»
آقای هاشمی در پایان این خطبه به همه جوانان ایران توصیه کرد که از این ابتکار مردم شهیدپرور شهر خون و قیام که از اول در مبارزات الهام‌بخش بوده اند، استفاده کنند و کاروان‌های کربلا برای مدتی محیط جنگ و جبهه ها و محیط جامعه را زنده و با نشاط نگه دارد تا دشمن از حضور مردم در صحنه ها وحشت کند و در خلیج‌فارس و جاهای دیگر دست به شرارت نزند.(1)
1
سخنان امروز نماینده امام خمینی در شورای عالی دفاع، در خطبه های نمازجمعه تهران، در رادیو اسرائیل چنین منعکس شد: «به‌تلافی بمباران های شدید کارخانه نورد اهواز به‌وسیله نیروی هوایی عراق که طی 9 روز گذشته دو بار موردحمله قرار گرفت... حجت الاسلام رفسنجانی نماینده آیت الله خمینی در شورای عالی دفاع، در سخنانی که ظهر امروز به‌عنوان امام‌جمعه تهران ایراد کرد، اعلام داشت که دولت جمهوری اسلامی ایران دستور داده است تمام کارخانه ها و مراکز صنعتی عراق را که در تیررس توپخانه ایران قرار دارند، به‌وسیله توپ و بقیه با هواپیما های
1) 29. همان.
نیروی هوایی جمهوری اسلامی موردحمله قرار گیرند. حجت الاسلام رفسنجانی افزود: به نیروهای ایرانی دستور داده شده است این مراکز صنعتی درحد تلافی بمباران و گلوله‌باران شوند.
یادآوری می شود درحالی‌که منطقه جنوبی خلیج‌فارس و ناحیه اروندرود بلادفاع همه‌روزه در معرض تاخت‌وتاز هواپیماهای عراقی قرار دارد، مطلعین بعید می دانند که نیروی هوایی جمهوری اسلامی قادر به تلافی بمباران های عراق و حمله به مراکز صنعتی و کارخانجات عراق در قلب آن کشور باشد...
وی گفت: ما با موشک ها و هواپیماهایمان عراق را خسته نکرده ایم، ولی افزود: هم امریکا و هم شوروی باید از جمهوری اسلامی بترسند، زیرا ایران کنونی هم منافع غرب را تهدید می کند و هم تهدیدی علیه منافع ایدئولوژیک شرق می باشد. رئیس مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: شوروی دروغ می گوید که ادعا دارد طرف‌دار مستضعفین است، زیرا آنها دستشان با عراق و مصر و عربستان سعودی در یک کاسه است.»(1)
1
روزنامه لویدزلیست امروز در مقاله‌ای با عنوان "توسعه جنگ غیرمحتمل است" نوشته است: «به گفته یک دیپلمات در خلیج‌فارس اخیراً همه کشورهای منطقه ازجمله ایران درمقابل تحولات اخیر جنگ محتاطانه عمل کرده اند و هیچ کس مایل به توسعه این جنگ به شکل یک نبرد ایرانی - عربی نیست.» این روزنامه افزوده است: «به‌رغم افزایش فعل‌وانفعالات جنگی در هوا و دریا، منابع دیپلماتیک و کشتیرانی می گویند گسترش جنگ شش‌ساله بین ایران و عراق محتمل نیست.»
به نوشته، لویدزلیست، عراق حملات خود را علیه هدف های حساس اقتصادی ایران افزایش داده و ایران برای جلوگیری از ارسال تجهیزات جنگی به عراق، به بازرسی کشتی ها اقدام کرده است.
این روزنامه با اشاره به موضع کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس بعد از اجلاس اخیر سران این شورا می نویسد: «در شرایطی که ایران با حملات نظامی بیشتری ازسوی عراق روبه رو است، این موضع گامی درجهت کاهش تنش در روابط بین آنها و تهران تلقی می شود.»
لویدزلیست می افزاید: «عکس العمل ایران درمقابل کشورهای منطقه که بنا به گزارش ها حدود سی تا چهل میلیارد دلار به عراق کمک کرده اند، نسبتاً ملایم بوده است. بااینکه ایران مدعی است بیش از 300 کشتی را در خلیج‌فارس بازرسی کرده است، مقامات کشتیرانی معتقدند این رقم 24 مورد بوده است.»
این روزنامه همچنین می نویسد که باوجوداینکه تاکنون حادثه مهمی در جریان بازرسی کشتی ها روی نداده است، اما امکان بروز آن وجود دارد و با اشاره به برخورد ماه گذشته کشتی جنگی فرانسه و قایق گشتی نیروی دریایی ایران می افزاید: «این اولین‌بار بود که ایران سعی کرد
1) 30. مأخذ 7، ص 4، رادیو اسرائیل، 24/8/1364.
کشتی یکی از سه کشور غربی را که در آب های منطقه حضور نظامی دارند موردبازرسی قرار دهد و قایق‌های گشتی ایران بیشتر کشتی های کویتی، ژاپنی و دانمارکی را متوقف کرده اند. ... ایران تاکنون از بازرسی کشتی ها در داخل مرزهای آبی عمان خودداری کرده است.»(1)
1
اسحاق رابین وزیر جنگ رژیم اشغالگر قدس، در تحلیلی از اوضاع جاری منطقه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی در دانشگاه جرج تاون، اظهار امیدواری کرد که جنگ ایران و عراق ادامه یابد. رابین گفت: «ادامه این جنگ از خطرات بروز یک جنگ میان اعراب و اسرائیل می کاهد و به اسرائیل کمک می کند تا هزینه های نظامی خود را در چارچوب یک طرح اقتصادی کاهش دهد.»
وی افزود: «جنگ عراق و ایران دست اسرائیل را در انجام مانور جهت دستیابی به راه حلی در خاورمیانه باز گذاشته است.»(2)
به گفته رابین، تا زمانی‌که این جنگ ادامه دارد خطرات جنگ و وخامت بروز یک جنگ علیه اسرائیل اندک است. وی گفت: «این جنگ سبب تغییر وضعیت متحدین در جهان عرب شده و عراق را مجبور ساخته از سوریه دور شده و از مخالفت سرسختانه خود با اسرائیل فاصله بگیرد و به‌سمت دولت های میانه روتر مصر و اردن متمایل شود.»
رابین افزود: «محور کنونی" قاهره - امان - بغداد" توانایی کشورهای عرب به تجمع‌دادن نیروهای نظامی‌شان علیه اسرائیل را محدود می کند. [...] درباره مسئله تأمین اسلحه ایران توسط اسرائیل باید گفت که دولت اسرائیل به امریکا قول داده که اسلحه ایران را تأمین نمی کند.»(3)
2
کمیته آشتی اعراب شب گذشته جلسه خود را در رباط با هدف رفع اختلافات بین لیبی و عراق و همچنین بین لیبی و ساف آغاز کرد.(4)
یک منبع دیپلماتیک لیبیایی دراین‌باره گفت که کشورش از تلاش های کمیته آشتی دوم اعراب استقبال می کند. دیپلمات لیبیایی در مصاحبه‌ای با روزنامه الاتحاد گفت که هیئت لیبیایی تمام سعی خود را برای تسهیل مأموریت این کمیته خواهد کرد. وی گفت: این کمیته جنگ ایران و عراق را نیز مدنظر قرار خواهد داد و لیبی حداکثر تلاش برای متوقف‌ساختن این جنگ را به عمل خواهد آورد.(5)
به گفته رادیو کویت: «عبد السلام تریکی وزیر خارجه لیبی گفت: لیبی آمادگی دارد تا مشکلات موجود با عراق را از میان بردارند. وی در گفتوگویی با روزنامه الاتحاد اضافه کرد که مشکلات اساسی میان لیبی و عراق یا اختلاف مرزی بین دو کشور وجود ندارد.»(6)
رادیو بی‌بی‌سی نیز درمورد بررسی اختلافات لیبی با ساف و حکومت عراق در کمیته ویژه
1) 31. مأخذ 8، صص 4 - 3، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/8/1364.
2) 32. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/8/1364، ص 5، رادیو کویت.
3) 33. مأخذ 12، صص 8 - 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/8/1364.
4) 34. سند شماره 0226784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 78، 27/8/1364، ص 3.
5) 35. مأخذ 8، ص 20، ابوظبی - خبرگزاری امارات، 24/8/1364.
6) 36. سند شماره 226785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 79، 29/8/1364، ص 1.
آشتی اعراب گفت: «ماه ژوئن گذشته پس از آنکه لیبی اعلام کرد که یک همکاری استراتژیک با ایران برقرار کرده است، عراق روابط خود را با لیبی قطع کرد.»(1)
از سوی دیگر، یک نشریه داخلی مطلع ضمن اشاره به اقدامات کمیته میانجیگری برای آشتی عراق و لیبی در اجلاس مراکش، نوشته است: «وزارت خارجه لیبی قبلاً بهطور رسمی شرکت در این اجلاس را به ایران اطلاع داده و گفته بود که شرکت در این اجلاس به‌دلیل جو حاکم بر اعراب و فشارهای وارده بر لیبی است و موضع لیبی درخصوص انقلاب ایران غیرقابل تغییر است.» این نشریه افزود: شرکت هیئت های بلندپایه و ازجمله رئیس سه کشور در این اجلاس نمایانگر عمق تلاش هایی است که برای موفقیت این اجلاس انجام می شود.»(2)
1
درپی ادامه فعالیت تری ویت فرستاده انگلیس به لبنان و همچنین تلاش سوریه برای آزاد‌کردن گروگان های امریکایی و فرانسوی در لبنان، خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت گزارش داد: «منابع سیاسی گفتند: بحران گروگان های امریکایی میان یک فرستاده سوری و یک رهبر روحانی مسلمانان شیعه در بیروت موردبحث قرار گرفت. سرهنگ قاضی کنعان افسر اطلاعاتی ارتش سوریه، دراین‌باره با شیخ محمدحسین فضل الله رهبر قدرتمند حزب الله طرف دار ایران، به گفتوگو نشست. فضل الله به‌دفعات، دخالت در این آدم ربایی را تکذیب کرده و گفته است که مخالف چنین اعمالی است. جزئیات گفتوگوهای این دو فاش نشده، اما منابع سوری گفتند قاضی کنعان مسئله امریکایی ها و فرانسوی های ربوده‌شده را با شیخ فضل الله در میان گذاشته است.»(3)
از سوی دیگر، تری ویت فرستاده کلیسای کانتربری انگلستان به لبنان که برای فراهم‌کردن زمینه آزادی چهار گروگان امریکایی در بیروت به سر می برد، گفت: درپی ملاقات رودررو با بنیادگرایان مسلمانی است که این گروگان ها را دراختیار دارند.(4)
از سوی دیگر، نماینده کلیسای" انگلکن" در لندن اعلام کرد که فرستاده اسقف با ربایندگان تماس تلفنی دارد، اما می کوشد از نزدیک با آنها دیدار و گفتوگو کند. تری ویت در تماسی با کلیسای لندن گفته است که اگر هویت کسانی که تلفنی با وی گفتوگو کرده اند روشن نشود، هیچ گونه دیداری با ربایندگان گروگان ها امکان پذیر نخواهد شد.(5)
1
پس از چندین روز بررسی و بحث درباره استراتژی عملیاتی و مسائل مهم جنگ و عملیات آتی و مشکلات موجود در جلسات فرماندهان عالی سپاه پاسداران و سرانجام تصمیم‌گیری برای اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو؛ فرمانده کل سپاه پاسداران برای تسریع در اقدامات آماده‌سازی عملیات اصلی (فاو)، فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی سپاه پاسداران و فرماندهان لشکرهای خط‌شکن را به جلسه‌ای فراخواند. این جلسه با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، عزیز جعفری، احمد غلامپور، عباس محتاج، سیدعلی حسینی‌تاش، ابراهیم سنجقی، اکبر غمخوار، محمد پیشبهار، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح(ع))، احمد کاظمی (فرمانده لشکر8 نجف)، حسن شفیع‌زاده (فرمانده توپخانه)، وفایی (مسئول مهندسی)، محمدباقر قالیباف (فرمانده لشکر5 نصر)، علی فدوی (مسئول اطلاعات قرارگاه نوح(ع))، میرحسینی (معاون لشکر ثارالله) و... در محل سایت اهواز تشکیل شد.
در این جلسه فرماندهان قرارگاهها و یگان‌ها درباره اوضاع منطقه عملیات و اقدامات در دست اجرا گزارش دادند، (1)سپس محسن رضایی بر تسریع در انجام‌دادن امور محوله و شروع کار با جدیت و قوت تأکید کرد.(2)وی گفت: «باتوجه‌به اینکه باید از زمان حداکثر استفاده بشود، لشکرها می‌توانند از فردا فعالیت خودشان را ازجهت مهندسی، شناسایی و طرح جزءبه‌جزء آغاز کنند.» فرمانده کل سپاه افزود: «درضمن روی این مسائل نیز کار و فکر شود:
مسئله بعد جاده‌هاست که آماده خواهد شد.
مسئله سوم نهرهاست، اگر آب نهرها کم است آب آنها را با زدن سد و... زیاد کنید.
عقبه‌ها را باید درست عقبه‌سازی کنید، اگر باران آمد وضع تغییر می‌کند. الحمدلله کار ما از جاده تا ساحل دارای پوشش نخلستان است، ولی از بهمن‌شیر تا شروع نخلستان برای کار مهندسی مشکل حفاظت داریم.
درمورد مانور [عملیات] نیز چهار مسئله را باید حل کنیم: مسئله اول، عبور است. در بدر مسئله عبور نداشتیم، اینجا خودِ آب مشکلی برای ما دارد و آن تغییرات وضعیت آب است. دوم، شکستن خط؛ سوم، پاک‌سازی و چهارم، پدافند.
توجیه و مانور آموزشی: در این نکته این بار بیشتر می‌خواهیم کار کنیم. پاک‌سازی در نخلستان مشکل است؛ نیروها باید در زمین مشابه مانور کرده باشند و توجیه شوند. اینجا اگر در وهم بمانید زمان را از دست می‌دهیم. در نخلستان و شهر فاو جنگ (درگیری با دشمن) در رده گروهان است. نیروهای خط‌شکن با بی‌سیم ارتباط داشته باشند و...
آموزش: برنامه‌هایتان را طوری ترتیب دهید که تا پایان دی‌ماه همه کارهایتان تمام شده باشد. آموزش‌ها از هم‌اکنون شروع شود. آموزش غواصی، عبور از بهمن‌شیر، جنگ در نخلستان و...، تمرین آماده‌کردن ساحل دشمن و...
گردان‌های احتیاط: مسئله بعدی آماده‌کردن گردان‌های احتیاط است. در اینجا هر لشکری باید با دو برابر توان خودش بجنگد. از گردان‌های احتیاط بعد از آموزش باید برای فریب و انجام عملیات محدود استفاده شود.(1)
فرمانده کل سپاه بر ضرورت اجرای عملیات محدود نیز تأکید کرد و گفت: «هر لشکری در این مدت باید یک عملیات محدود هم بکند که تا20 الی 30 نفر اسیر داشته باشد.»(2)
درباره عملیات محدود بحث کردند، بلکه یک طرح عملیاتی را برای اجرا مشخص کردند. فرماندهان نیروی زمینی سپاه درعین‌حال
که معتقدند نمی توان
هم زمان کار آماده سازی هر دو عملیات محدود و اصلی را دنبال کرد، اما با صحبت هایی که فرمانده نیروی زمینی سپاه با آنها کرد، راضی و پیگیر این موضوع شدند. وی به آنها گفته بود: «ما باید عملیات محدود را بدهیم به لشکرها؛ لشکرها می توانند، فرصت دارند، منتظر فدک [فاو] نباشیم.» از طرف دیگر، محسن رضایی نیز عملیات محدود را با افزودن مطالب جدیدی درمورد آن و تنها به‌عنوان
عملیات یدک، پذیرفت. (سند شماره 634/گ
مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه (داوود رنجبر)، مهر 1365، ص 135.)
محسن رضایی در ادامه جلسه به محدودبودن زمین منطقه عملیاتی فاو برای دشمن و تنگناهای سیاسی که حکومت عراق با اجرای عملیات در این منطقه دچار آن خواهد شد، اشاره کرد. وی ضمن تأکید بر اهمیت و ضرورت تمرکز آتش روی نیروهای دشمن که برای پاتک به این منطقه گسیل
می‌شوند، گفت: «اینجا تقریباً مثل تنگه‌ای است که عراقی‌ها به صف و ستون داخل آن می‌آیند که به امید خدا و همت شما، منهدم خواهند شد. دشمن مجبور است به‌خاطر مصالح سیاسی، اشتباهات فاحش نظامی بکند. در اینجا باید خوب با دشمن بجنگیم؛ شاید دیگر هیچ‌گاه چنین زمین مناسبی گیر ما نیاید. دشمن در این منطقه در دو نقطه با ما زیاد می‌جنگد: در خط و در این دشت (پشت جاده استراتژیک).
دشمن به هر طریقی شده می‌خواهد جلو شکست سیاسی خود را در این منطقه بگیرد. از طرف دیگر، از بُعد نظامی هم با پیشروی ما خور عبدالله ناامن می‌شود و تنها راه اتصال دشمن به خلیج‌فارس قطع می‌شود.»(1)
در آغاز جلسه امروز از اوضاع منطقه فاو گزارش‌هایی داده شد. در ابتدا مسئول اطلاعات قرارگاه نوح(ع) از اقدامات جاده‌سازی، خاکریزی، ترمیم موانع، احداث دکل دیدبانی، استقرار تعدادی تانک و همچنین فعالیت های شناسایی هوایی دشمن گزارش داد. وی دلیل کاهش فعالیت های دشمن در هفته گذشته را بارندگی و آب‌گرفتگی منطقه اعلام کرد.
جانشین فرمانده لشکر41 ثارالله نیز گزارش داد که نیروهای شناسایی این لشکر با شناسایی موانع، خط مقدم دشمن و ساحل دشمن این مرحله از مأموریت خود را انجام داده اند. وی نحوه شناسایی، محورهای شناسایی، عمق شناسایی و عبور از موانع و رسیدن به 50 تا 70 متری سنگرهای دشمن، فعالیت های مهندسی دشمن در نخلستان و تأثیر جریان های جزرومد اروندرود بر حرکت نیروها را تشریح کرد.
همچنین اقدامات شناسایی قرارگاه نجف در این جلسه تشریح شد و علاوه‌بر بیان فعالیت های مهندسی دشمن، گفته شد که یک گروهان تانک دشمن در منطقه چهارچراغ مستقر شده است و نیز خبر داده شد که عراقی ها با استقرار دکل مخابراتی روی خودرو، از یک دکل سیار برخوردار شده‌اند و از این طریق مکالمات خودی را بهتر شنود می کنند.(2)
1
فرماندهان سپاه پاسداران امروز در جلسه دیگری چگونگی اجرای عملیات های محدود، مناطق موردنظر و تأثیر چنین عملیات‌هایی بر عملیات در منطقه فاو را بررسی کردند.
این جلسه با حضور: رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، احمد غلامپور (فرمانده قرارگاه کربلای2) عباس محتاج (فرمانده قرارگاه سلمان)، حسن دانایی‌فر (مسئول معاونت عملیات قرارگاه کربلا)، و سیدعلی حسینی‌تاش و بدون حضور فرمانده کل سپاه برگزار شد.
بحث اصلی این جلسه عملیات های محدود بود و چند موضوع دراین‌باره بررسی شد: یگان های مناسب برای این عملیات ها، مناطق مناسب برای آن، زمان بندی و تأثیر این عملیات ها بر آماده سازی و اجرای عملیات اصلی در منطقه فاو.
مناطق موردنظر برای عملیات محدود جزیره ام الرصاص، ارتفاعات قلاویزان، هورالهویزه و مناطق دیگری بود که قبلاً نیز مطرح و بررسی شده بود.
وقتی درباره زمان بندی عملیات های محدود و مدت لازم برای آماده سازی و اجرای آن بحث و چنین نتیجه گیری شد که دو تا چهار ماه وقت می خواهد، تأثیر این عملیات ها بر عملیات اصلی و یگان های عمل‌کننده همه را به فکر فروبرد و در ضرورت آن تردید شد. باوجوداین، همچنان انتخاب منطقه‌ای جایگزین که درصورت بروز مشکلی اساسی برای عملیات اصلی، تلاش ها به آن سمت معطوف شود و همچنین گزینش منطقه‌ای برای تک پشتیبانی یا عملیات فریب که هم زمان با عملیات اصلی، در آن اقدام به تک شود، در دستور کار بود و دراین‌باره نیز بحث‌هایی شد، اما این جلسه درحالی به پایان رسید که نتیجه‌ای اساسی و تصمیمی قطعی حاصل نشد.(1)
1
سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای جلوگیری از نفوذ عناصر ضدانقلاب در بین نیروهای اعزامی به جبهه ازطریق کاروان های کربلا، امروز طی دو نامه جداگانه از وزارت اطلاعات و حفاظت اطلاعات مناطق پنج گانه سپاه درخواست همکاری کرد. در نامه این سازمان به وزارت اطلاعات آمده است:
«باتوجه‌به آنکه برنامه اعزام گسترده نیروهای مردمی تحت عنوان کاروان کربلا از سراسر ایران به جبهه های جنگ، درحال انجام می باشد و ضرورت دارد جهت پیشگیری از نفوذ ضدانقلاب، کل نیروهای این کاروان تعیین صلاحیت شده و سپس اعزام شوند، لذا خواهشمند است به کلیه ادارات اطلاعات تابعه ابلاغ شود تا نتایج استعلامات درخواستی حفاظت اطلاعات سپاه را در استان ها و شهرستان ها باتوجه‌به محدودیت زمانی 3/9/1364 سریع تر اعلام دارند. لازم به توضیح است که تنها نیروهایی که برای اولین‌بار قصد اعزام دارند، استعلام خواهند شد. بدیهی است درصورت عدم پاسخ‌گویی به‌موقع به استعلامات درخواستی، باتوجه‌به اهداف اعزام کاروان ها به جبهه، باعث بروز خلل در برنامه های پیش بینی‌شده می‌شود.»(2)
سازمان حفاظت اطلاعات سپاه همچنین در نامهای دیگر به حفاظت اطلاعات مناطق پنج گانه سپاه، ضمن اشاره به درخواست آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه تهران برای به‌راه‌افتادن کاروان های کربلا از همه استان ها، بر رعایت دستورالعمل‌های حفاظتی و هماهنگی با ادارات اطلاعات استان‌ها و حضور فعال در تمامی مراحل، از مبدأ حرکت تا مقصد تأکید شده و درخواست شده است که تأیید صلاحیت کل نیروهای اعزامی به‌نحو شایسته صورت پذیرد.(3)
1) 5. صحافی 1747، نوار شماره 16868، جلسه قرارگاه خاتم(ص)، عملیات والفجر8، تهیه‌کننده داوود رنجبر، 25/8/1364، صص 26 - 1.
2) 6. سند شماره 103473 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به وزارت اطلاعات، 25/8/1364.
3) 7. سند شماره 103471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به حفاظت اطلاعات مناطق ده‌گانه، 25/8/1364.
1
تصویر
محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران در دومین کنگره سراسری دانشجویان مسلمان، که "دفتر تحکیم وحدت" در دانشگاه تهران برگزار کرده است، گفت: «سیاست همیشه این بوده که قبل از یک عملیات بزرگ، عملیات های محدود انجام می دادیم. اما این بار برای اینکه هیچ گاه وقفه در جنگ به وجود نیاید و مرتب عملیات داشته باشیم، عملیات های نفوذی و گشتی رزمی با توانی درحد سه گردان، چهار گردان، سه گروهان اجرا شده و می شود. با این تدبیر در دو ماه گذشته، ما 11 عملیات داشتیم:(1)2 عملیات مقابله با ضدانقلاب کردستان بود. 2 عملیات مجاهدین عراقی بود. همچنین 5 عملیات قدس و 2 عملیات عاشورا داشتیم. اینها همه عملیات هایی بودند که در همین مسیر صورت گرفت. در این دو ماه که 11 عملیات انجام دادیم، نزدیک 300 نفر اسیر گرفتیم و 3500 نفر از دشمن کشته شد. [...] الآن جنگ در این حالت درحال ادامه است. گسترش جنگ بستگی دارد که ما چه مقدار توان رزمی جنگ را بالا ببریم و هر اندازه بتوانیم برنامه ریزی قوی تری برای جنگ داشته باشیم، به همان میزان هم می توانیم جنگ را پیش ببریم و اگر این توان رزمی بخواهد در همین حد متوقف باشد، خوب البته انتظار عملیات های تعیین‌کننده و بزرگی را شاید نشود داشت.»(2)
2
استراتژی تشدید فشار اقتصادی و روانی علیه جمهوری اسلامی، امروز با حمله هوایی به تأسیسات جزیره خارک و حمله به یک نفتکش در خلیج‌فارس ادامه یافت.
ستاد سپاه پاسداران منطقه 4 نوح نبی(ع) در گزارش ارسالی به ستاد مرکزی سپاه پاسداران نوشته است: جزیره خارک در ساعت 13:05 مورد اصابت چهار بمب هواپیمای دشمن قرار گرفت که دو بمب در 100 متری تانکرهای نفت در بیابان به زمین خورد و دو بمب دیگر یکی به تانکر شماره
23 و دیگری به تانکر شماره 24 اصابت کرد که به آتش‌سوزی تانکرها منجر شد.»(1)
در گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از این حمله آمده است: «این حمله زمانی صورت گرفت که آقای آقازاده وزیر نفت و گروهی از مسئولین این وزارتخانه سرگرم بازدید از تأسیسات نفت خارک بودند و در این حمله هوایی به کسی آسیب نرسیده است.»(2)گفتنی است که در زمان حمله هواپیمای میگ25 به جزیره خارک، یک هواپیمای دیگر در همان زمان از منطقه عکس برداری می‌کرد.(3)
رادیو صوت الجماهیر عراق با پخش اطلاعیه نظامی شماره 2024 ارتش این کشور درباره این حمله گفت: «عقاب های ما در ساعت 12:30 امروز تأسیسات جزیره خارک را موردحمله موفقیت آمیز قرار دادند و هدف های تعیین‌شده را بادقت مورد اصابت قرار داده و به آتش کشیدند.»(4)
از سوی دیگر، نفتکش "کونکار" با ملیت کشور مالت امروز دو بار هدف راکت هواپیماهای عراقی قرار گرفت که خدمه آن به جزیره سیری منتقل شدند.
ستاد سپاه پاسداران منطقه 4 نوح(ع) در اولین گزارش از این حادثه آورده است: «یک فروند نفتکش به نام "کونکار" با ملیت مالتایی (مالت)، پس از تخلیه محموله خود در بهرگان، به‌طرف جزیره سیری در حرکت بود. این نفتکش در حوالی کلات هدف راکت هواپیماهای دشمن قرار گرفت که یک حفره در یک متری آبخور سینه کشتی ایجاد شد. خسارت واردشده جزئی است و نفتکش به راه خود ادامه می دهد.»(5)
این نفتکش دو ساعت بعد دوباره هدف هواپیماهای عراقی قرار گرفت و موتورخانه آن دچار آتش‌سوزی شد. کارکنان این کشتی پس از این حملات به جزیره سیری منتقل شدند.(6)
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی به نقل از مقامات اجرایی شرکت نجات دریایی مستقر در بحرین خبر داد که هواپیماهای عراقی دو بار به این نفتکش 62 هزار تنی متعلق به مالت حمله کرده اند که با به‌آتش‌کشیدن موتورخانه آن، سرنشینان آن را مجبور به ترک کشتی کردند.(7)
در اطلاعیه نظامی شماره 2024 ارتش عراق که از رادیو صوت الجماهیر عراق پخش شد، دراین‌باره چنین آمده است: «در ساعت 10:15 صبح امروز، عقاب های ما دست به یک حمله شجاعانه و موفقیت آمیز علیه یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران زدند و آن را بهطور دقیق و مؤثر مورد اصابت قرار دادند.»(8)در ادامه اطلاعیه نظامی عراق آمده است که در ساعت 13:30 امروز نیز هواپیماهای عراقی یک هدف بزرگ دریایی دیگر را در نزدیکی سواحل ایران مورد اصابت قرار دادند.(9)
همچنین در ساعات 14:25 امروز اطراف پیرانشهر هدف گلوله های توپهای دوربرد عراق قرار گرفت که با آتش متقابل نیروهای اسلام در ساعت 14:55، آتش دشمن قطع گردید. این گلوله‌باران تلفات جانی و خسارتی نداشت.(10)
1) 9. سند شماره 103485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه 4 نوح(ع) به ستاد مرکزی سپاه، 25/8/1364.
2) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 242، 26/8/1364، ص 3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/8/1364.
3) 11. سند شماره 200096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات، شماره 96، 26/8/1364، ص 1.
4) 12. مأخذ 10، ص 1، رادیو صوت‌الجماهیر، 25/8/1364.
5) 13. مأخذ 9.
6) 14. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 14، 8/9/1364، ص 5.
7) 15. مأخذ 10، ص 5، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 25/8/1364.
8) 16. همان، ص 1، رادیو صوت‌الجماهیر، 25/8/1364.
9) 17. همان.
10) 18. سند شماره 200097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 97، 27/8/1364، ص 1.
در بازتاب حملات هوایی عراق علیه تأسیسات صنعتی کشورمان، مطبوعات کویت نوشته‌اند: «ایران در انتقام‌گرفتن از حملات هوایی عراق ناکام مانده است.» روزنامه های کویت با اشاره به‌ادعای حکومت عراق مبنی‌بر فراری‌دادن هواپیماهای مهاجم ایرانی نوشته‌اند: «ایران درقبال حملات ویران‌کننده عراق علیه تأسیسات اقتصادی این کشور، به اعلام حالت بسیج عمومی اکتفا کرده است.» دراین‌حال برخی از روزنامه های کویت با اشاره به سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه دیروز تهران، نوشته‌اند: «رفسنجانی دستور بمباران کارخانه های عراق را صادر و بغداد را متهم به آغاز جنگ اقتصادی نمود.» مطبوعات کویت که در خبر خود از استان خوزستان به‌عنوان عربستان یاد کرده‌اند، نوشته‌اند: «رفسنجانی اعتراف کرد که عراق ازلحاظ جنگ افزار بر ایران برتری دارد.»(1)
از سوی دیگر، به نوشته نشریه رویدادهای دفتر سیاسی سپاه پاسداران، حمله سه روز پیش (22/8/1364) عراق به خارک موجب شد تا صادرات نفت ایران از خارک دو روز تقریباً قطع شود. «قطع صدور نفت ناشی از خساراتی است که به خط لوله‌ای که قسمت شرقی اسکله تی را به منابع ذخیره نفت جزیره وصل می کند، وارد شده است.»(2)
1
امروز اخباری متناقض از وضعیت یک نفتکش انگلیسی در خلیج‌فارس مخابره شده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس از منامه گزارش داد: «به گفته مقامات اجرایی" نجات دریایی" مستقر در بحرین، کشتی باری انگلیسی "لندن‌تیم" امروز توسط دو هلیکوپتر حامل چندین کوماندو در آبهای خلیج [فارس] خارج از ساحل دوبی و نزدیک تنگه هرمز ربوده شد. یک مأمور نجات دریایی در بحرین گفت: این دو هلیکوپتر روی کشتی لندن‌تیم نزدیک دوبی فرود آمدند و 7 تن از هلیکوپتر یادشده خارج شده و کشتی را به مقصد نامعلومی هدایت کردند. وی به نقل از دیگر منابع کشتیرانی دریایی گفت: کشتی لندن‌تیم در تنگه هرمز موردحمله قرار گرفت، هنوز از جزئیات مربوط به این واقعه اطلاعی در دست نیست.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از لندن گزارش داد: «از واقعه تعقیب یک نفتکش انگلیسی در تنگه هرمز که گفته می‌شود به‌وسیله نیروی دریایی ایران انجام گرفته، شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی در برنامه‌های خبری، ابتدا خبر داد یک کشتی انگلیسی به‌وسیله 7 مرد ناشناس با استفاده از یک هلیکوپتر در خلیج‌فارس توقیف شده و به مقصد نامعلومی برده شده است. بعدازظهر همین روز، خبر بی‌بی‌سی به این صورت تغییر شکل داد: که دو قایق ایرانی حامل 14 کوماندوی ایرانی یک نفتکش را در تنگه هرمز تعقیب کرده و پس از مدتی آن را رها کردند. در این خبر به نقل از کاپیتان کشتی آمده است که نفتکش مذکور بعدازظهر امروز به‌سوی مقصد خود در حرکت بوده است.»(4)
آخرین گزارش درمورد کشتی لندن‌تیم به نقل از منابع کشتیرانی در خلیج‌فارس حاکی است که دریافت‌کنندگان پیام‌های رادیویی مستقر در خلیج‌فارس گفته‌اند تماس‌های رادیویی‌شان به‌مدت حدود یک ساعت با لندن‌تیم قطع شد. این منابع سپس به نقل از کاپیتان کشتی گزارش کردند که کشتی وی بهطور طبیعی درحال حرکت و خروج از مرز است. یک دریافت‌کننده پیام رادیویی گفت: کاپیتان این کشتی اضافه کرد، کشتی وی هرگز ربوده نشده است. اما منابع کشتیرانی تأکید می‌کنند که پیام خطر رادیویی را از لندن‌تیم دریافت کرده‌اند.(1)
1
بازرسی کشتی‌ها در خلیج‌فارس با تلاش نیروی دریایی ایران هرچند که طبق موازین بین‌المللی انجام می‌شود، اما مقامات وزارت خارجه فرانسه را بر آن داشت تا با احضار کاردار جمهوری اسلامی در فرانسه، توقع دولت خود را منعکس نمایند. به نوشته یک نشریه داخلی، معاون مدیرکل سیاسی وزارت روابط خارجی فرانسه با احضار کاردار جمهوری اسلامی ایران در این کشور در 25/8/1364 یادداشت رسمی دولت آن کشور را به شرح زیر دراختیار وی قرارداد:
«پیرو مذاکرات روز چهارشنبه پیرامون پیشنهاد دولت فرانسه درمورد عبور کشتی های تجاری فرانسوی از تنگه هرمز، نکته زیر به اطلاع می‌رسد: باتوجه‌به نوع روابط و جریان عادی‌سازی، در این مسئله باید از هرگونه تصادمی جلوگیری کرد، زیرا به نفع هیچ‌یک از دو کشور و بالخصوص روابط فی‌مابین نیست. در چند هفته گذشته یک کشتی فرانسوی به‌اتفاق یک کشتی جنگی از تنگه هرمز عبور کرد که خوشبختانه به‌غیراز یک توقف کوتاه نتایج جدی نداشت. در هشت روز قبل نیز یک کشتی فرانسوی به‌همراه یک ناو نیروی دریایی از تنگه هرمز عبور کردند. مقامات فرانسوی تصمیم گرفتند که کشتی بعدی بازرگانی که از تنگه هرمز عبور می‌کند بدون همراه‌داشتن کشتی جنگی باشد و این دلیل حسن‌نیتی است که در دولت وجود دارد و ما خواهان انجام آن توافق هستیم. دولت فرانسه متقابلاً انتظار دارد که دولت ایران نیز با جلوگیری از هرگونه تصادمی این کار را انجام دهد؛ ما تأکید می‌کنیم و قول می‌دهیم که کشتی‌های بازرگانی حامل هیچ‌گونه تجهیزات جنگی [نباشد] و یا حتی کمک به جنگ برای عراق حمل نکنند. چنانچه زمانی مشاهده حسن‌نیت نکنیم مسلماً دولت فرانسه مواضعش را بازبینی خواهد کرد. ما اصلاً تصور نمی‌کنیم که با حسن‌نیت مواجه نشویم، از آنجایی که کشتی مزبور فردا قرار است از تنگه هرمز عبور کند، لطفاً به‌نحو مقتضی مسئله را دراختیار مقامات ذی‌ربط قرار دهید و از نتیجه اینجانب را مطلع فرمایید.»(2)
1
عراق آبهای ساحلی سه جزیره کویتی را مین‌گذاری کرد. به نوشته نشریه گزارش: «براساس گزارش‌های به‌دست‌آمده، رژیم عراق آبهای ساحلی سه جزیره استراتژیک کویت را که از مدت‌ها قبل خواستار مالکیت آنها بوده، مین‌گذاری کرده است. علاوه‌براین، عراق از راه آبی خورالصبیه بهره‌برداری می‌کند. این آبراه که در غرب جزیره بوبیان و در حدفاصل این جزیره با خاک اصلی کویت واقع شده است، از چندی قبل محل تردد باقیمانده نیروی دریایی عراق از شمال‌غربی خلیج‌فارس به بندر ام‌القصر عراق بوده است. بنا بر گزارش‌ها، احتمالاً مین‌گذاری اطراف جزایر سه‌گانه استراتژیک کویت برای جلوگیری از فاش‌شدن استقرار نیروهای عراقی در آبراه خورالصبیه می‌باشد.»(1)
2
درگیری، مین‌گذاری و بمب‌گذاری ازجمله اقدامات امروز گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین بوده است:
به گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه، نیروهای پایگاه بانه (منطقه سردشت) با ضدانقلابیون درگیر شدند که یکی از نیروهای خودی زخمی و یکی از نیروهای دشمن احتمالاً کشته شده است.(2)
اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: «تعدادی از رزمندگان اسلام در نزدیکی قریه کوره‌بالا از توابع شهرستان سردشت به مینی برخورد کردند که عوامل حزب منحله دمکرات کار گذاشته بودند. براثر انفجار این مین خودرو ارتش منهدم گردید و تعدادی از برادران رزمنده مجروح شدند.»(3)
یکی از نیروهای گردان جندالله(4)که برای آموزش تیراندازی به میدان تیر واقع در کنار کارخانه پیرانشهر رفته بود براثر برخورد با مین و انفجار آن پایش مجروح شد.(5)
به نوشته نشریه رویدادها یک بمب ساعتی در منزل یکی از اهالی روستای دوبره در حوالی ارومیه منفجر شد که صاحب‌خانه و همسرش را مجروح کرد و دو دختر و یک پسر آنها را نیز کشت. گفتنی است که پسر مذکور قبلاً با حزب منحله دمکرات همکاری داشته که چند روز قبل از این واقعه خود را به نیروهای اسلام معرفی کرده بود.(6)
1) 25. مأخذ 8، ص 12.
2) 26. سند شماره 119746 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 27/8/1364.
3) 27. سند شماره 059183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی ایران.
4) در همه شهرستان‌های استان کردستان و برخی از شهرهای آذربایجان‌غربی گردانی به نام جندالله، متشکل از نیروهای سپاه و ژاندارمری تشکیل شده بود که با همکاری یگان‌های دیگر مأموریت مقابله با ضدانقلاب را عهده‌دار بودند.
5) 28. سند شماره 119748 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 28/8/1364، ص 2، 25/8/1364.
6) 29. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 72، 12/9/1364، صص 15 - 14.
1
امروز در منطقه سنگاب واقع در سلیمانیه عراق، تعدادی از نیروهای بعثی به‌دست پیش‌مرگان کرد کشته و تعدادی نیز اسیر شدند.(1)
روزنامه اطلاعات نیز نوشته است: «انقلابیون مسلمان کرد در یک حمله غافلگیرانه در داخل شهر دهوک، ضمن انهدام اتومبیل حامل مأموران امنیتی صدام، دو تن از آنها را به هلاکت رسانده و دو تن دیگر را زخمی کردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، منابع موثق با تأیید این خبر، اضافه کردند: به‌هنگام اجرای این عملیات که درمقابل چشمان مردم شهر صورت گرفت، نیروهای عراق قادر به هیچ‌گونه عکس‌العملی نشدند.»(2)
2
در ادامه عزیمت کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌های نبرد، امروز بسیجیان متشکل در کاروان راهیان کربلا از شهرستان قم، در حسینیه جماران با امام خمینی فرمانده کل قوا، دیدار و آمادگی خود را برای حضور در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل و ادامه جنگ تا پیروزی نهایی اعلام کردند.(3)
همچنین گروه کثیری از نیروهای آموزش‌دیده و داوطلبان اعزام مجدد شهرستان بروجرد با چندین مینی‌بوس عازم جبهه‌های نبرد شدند.(4)
از سوی دیگر، منطقه 5 واحد بسیج سپاه پاسداران آمار نیروهای تخصصی و رزمی نواحی سه‌گانه (خراسان، مازندران، سمنان) را که پس از سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تا امروز به جبهه‌های حق علیه باطل اعزام شده‌اند، چنین اعلام کرد: خراسان 5209 نفر رزمی و 400 نفر تخصصی، مازندران 4170 نفر رزمی و سمنان نیز 5500 نفر رزمی و 97 نفر تخصصی.(5)
رادیو اسرائیل امروز درباره اعزام نیروهای داوطلب به جبهه‌های نبرد گفت: «نهادهای رژیم اسلامی تهران فعالیت‌ها و تبلیغات گسترده‌ای را که به‌منظور بسیج افراد و اعزام آنها به جبهه‌های جنگ آغاز کرده‌اند، شدت می‌دهند. ازجمله سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ضمن اعلامیه‌ای که امروز انتشار داد بار دیگر از اهالی آن کشور خواستار شد برای ثبت‌نام و حرکت به‌سوی جبهه‌ها، به مراکز سپاه پاسداران و بسیج مراجعه نمایند. در این اعلامیه به‌ویژه از مردم خواسته شده است که از درخواست‌های آیت‌الله منتظری جانشین احتمالی آیت‌الله خمینی و حجت‌الاسلام رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی پیروی نمایند.»(6)
3
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران درحالی امروز عازم سوریه، لیبی و الجزایر شد که کمیته آشتی اعراب برای بهبود روابط سوریه و لیبی با عراق می‌کوشد و شورای همکاری خلیج‌فارس دست به تحرکاتی تازه زده است. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دکتر ولایتی در این سفر درباره مسائل منطقه، اوضاع متشنج خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق با مقامات این کشورها گفتوگو و بر خواسته‌های جمهوری اسلامی تأکید خواهد کرد.(7)
1) 30. سند شماره 442379 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شهربانی استان کردستان.
2) 31. روزنامه اطلاعات، 25/8/1364، ص3.
3) 32. روزنامه اطلاعات، 26/8/1364، ص 2.
4) 33. همان، ص 3.
5) 34. سند شماره 96375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه 5 بسیج به ستاد مرکزی سپاه بسیج، 26/8/1364.
6) 35. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/8/1364، ص 12، رادیو اسرائیل، 25/8/1364.
7) 36. روزنامه کیهان، 25/8/1364، صص 1 و 3.
دکتر ولایتی پیش از ترک تهران در مصاحبه با خبرنگاران درباره تغییر موضع اخیر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس گفت: «ما از گام‌های مثبتی که اخیراً کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس برداشته‌اند، استقبال می‌کنیم و دربرابر اقدامات دوستانه کشورهای دیگر پاسخ مثبت می‌دهیم.» وی افزود: «سیاست جمهوری اسلامی ایران همواره سیاست دوستی با همسایگان بوده است. ما خواستار داشتن روابط دوستانه و حسن همجواری با همسایگان خود هستیم. باتوجه‌به اینکه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس صرف‌نظر از عامل همسایگی، مسلمان هم هستند، ما احساس دوستی بیشتری با آنان داریم. به‌علاوه، ما با کشورهای حاشیه‌نشین خلیج‌فارس دارای تاریخ مشترک و پیوندهای فرهنگی هم هستیم.»
دکتر ولایتی با اشاره به سیاست جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر احترام متقابل و عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها گفت: «بعضی از این کشورها در گذشته و به‌خصوص در جریان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از حکومت متجاوز عراق حمایت کرده‌اند. اکنون گذشت زمان به آنها ثابت کرده است که جمهوری اسلامی ایران در نیات خویش برای داشتن روابط دوستانه با همسایگانش صادق است درحالی‌که رژیم عراق از هر فرصتی برای ضربه‌زدن به آنان استفاده می‌کند. به‌علاوه، باتوجه‌به اینکه ایران بزرگ‌ترین قدرت منطقه است نمی‌توان چنین قدرتی را نادیده گرفت.»
وزیر امور خارجه ضمن استقبال از تغییر موضع اخیر کشورهای عضو شورای همکاری گفت: «همان طورکه ما از اقدامات دوستانه کشورها استقبال می‌کنیم، درمقابل هر نوع خصومتی ازجانب هر کشوری با عزمی راسخ ایستاده‌ایم.»(1)
وی افزود: «باتوجه‌به تحولات منطقه و سرعت این تحولات این سفرها و دیدارها از اهمیت خاصی برخوردار است و بهترین شکل هماهنگی نیز ملاقات و مذاکره حضوری است.»(2)
از سوی دیگر، عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور سوریه در مصاحبه‌ای با روزنامه لبنانی البیرق، انقلاب اسلامی ایران را پیروزی بزرگی برای اعراب و منطقه دانست و مناسبات سوریه با ایران را بسیار خوب توصیف کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بیروت، خدام گفته است: «مناسبات سوریه و ایران براساس یک استراتژی واحد استوار بوده و ما به این امر معترفیم که انقلاب ایران با طرد امریکا و دادن شعار مشارکت در آزادی قدس، قبل از هر چیز یک موفقیت بزرگ برای اعراب بود و درصورتی‌که ایران درگیر جنگ نبود و نقش مستقیمی را در مبازره با اسرائیل ایفا می‌کرد، ما اهمیت این انقلاب را بهتر درک می‌کردیم، چراکه ایران با انقلاب خود کنار ما قرار گرفت درحالی‌که رژیم شاه در کنار اسرائیل بود. لذا مناسبات ما با ایران براساس منافع نبوده، بلکه استراتژی گسترده‌ای ما را به هم نزدیک می‌کند و هیچ وسیله‌ای نمی‌تواند به این مناسبات لطمه بزند. خدام وجود مراحل تازه‌ای در مناسبات سوریه با رژیم عراق را رد کرد.»(3)
1
رسانه‌های خارجی به بررسی و تفسیر سفر دکتر ولایتی به سه کشور سوریه، لیبی و الجزایر پرداختند. رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گزارش داد: «به نظر می‌رسد که رئیس‌جمهور ایران از دولت‌های لیبی، الجزایر و سوریه خواسته است که کنفرانس عالی بعدی خود را در تهران برگزار کنند. این چهار دولت ازجمله دولت‌هایی هستند که خود را کشورهای مترقی اسلامی می‌خوانند. امروز وزیر خارجه ایران با کاغذهایی از رئیس‌جمهور خامنه‌ای برای آن دولت‌ها، تهران را به‌قصد دمشق و طرابلس و الجزایر ترک کرد. وی در فرودگاه گفت: حامل پیامی از رئیس‌جمهور ایران برای رؤسای جمهور کشورهای دوست است. از محتوای پیام اطلاعی در دست نیست، ولی از گزارش‌های غیررسمی چنین برمی‌آید که علی خامنه‌ای سران آن کشورها را به تشکیل جلسه‌ای در تهران دعوت کرده است. چنانچه چنین کنفرانسی در تهران ترتیب یابد علاوه‌برآنکه فرصتی برای رفع اختلافات پدید خواهد آمد، برای ایران نیز اعتباری کسب خواهد شد و موضع ایران را در منطقه خلیج‌فارس دربرابر عراق و متحدانش تقویت خواهد کرد. انتظار نمی‌رود که ایران بخواهد این کنفرانس را وسیله‌ای برای ختم جنگ با عراق قرار دهد. از میان آن سه کشور عربی، الجزایر سخت خواستار شروع مذاکره و برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق است. دولت الجزایر به‌علاوه کوشش‌های مخفیانه‌ای برای بهبود روابط ایران با جهان غرب و به‌ویژه با فرانسه آغاز کرده است. الجزایر همچنین خواستار برقراری روابط دوستانه بین ایران و دولت‌های میانه‌رو عربی مانند عربستان سعودی است.»(1)
رادیو اسرائیل نیز سفر دکتر ولایتی را چنین منعکس کرد: «وزیر خارجه جمهوری اسلامی ضمن گفتوگویی با خبرگزاری دولتی در فرودگاه مهرآباد، ادعا کرده که روابط بسیار نزدیکی بین جمهوری اسلامی با کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر وجود دارد. ولی به گفته وی اخیراً تحولاتی رخ داده که ایجاب می‌کند مذاکراتی صورت گیرد. آقای ولایتی همچنین مدعی گردیده که رژیم اسلامی تهران همراه با سوریه، لیبی و الجزایر در خط مقدم جنگ با صهیونیزم قرار دارند و اضافه کرد که درحال‌حاضر توطئه‌های مشترکی علیه این کشورها صورت می‌گیرد. محافل مطلع ابراز عقیده می‌کنند که مذاکرات بین سوریه و اردن به‌ویژه مسافرت اخیر نخست‌وزیر اردن به دمشق و گفتوگوهای ممتد وی با پرزیدنت حافظ اسد، به‌شدت نگرانی سران جمهوری اسلامی ایران را برانگیخته است. گزارش‌هایی حاکی است که نزدیک‌شدن سوریه به اردن موجب هشدارهایی ازجانب تهران به دمشق گردیده و حتی از صدور نفت مجانی ایران به سوریه نیز جلوگیری به عمل آمده است.
اعلامیه‌های تسکین‌دهنده دمشق نیز که برای آرامش مقامات حکومت تهران ارسال گردیده، موجب تسکین آنان نشده و به‌ویژه ادامه راه دمشق ازجانب لیبی و نگرش الجزایر به غرب، موجبات عدم رضایت و نگرانی مقامات اسلامی تهران را فراهم آورده زیرا بدین‌ترتیب
1) 40. مأخذ 10، صص 20 - 19، رادیو بی‌بی‌سی، 25/8/1364.
جمهوری اسلامی احتمالاً در تنگنای جنگ درازمدت خود با عراق دچار انزوای سیاسی شدیدتری نیز خواهد گردید و خود را در جهان و منطقه کاملاً تنها احساس خواهد کرد.»(1)
رادیو اسرائیل در گزارش دیگری گفت: «آقای علی‌اکبر ولایتی پس از ورود به دمشق، در شامگاه شنبه (25/8/1364) با پرزیدنت حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، دیدار کرد و پیامی ازجانب حجت‌الاسلام خامنه‌ای به وی تسلیم نمود. در این دیدار اوضاع خاورمیانه موردبررسی قرار گرفت. گزارش‌های قبلی حاکی‌از آن بود که حکومت اسلامی از نزدیکی سیاسی بین سوریه و اردن خشمناک و ناخرسند است و علت اصلی مسافرت آقای ولایتی به دمشق بررسی علل بهبود روابط بین آن دو کشور می‌باشد.»(2)
1
کمیته دوم اتحادیه عرب که برای میانجیگری و آشتی بین لیبی و عراق تلاش می‌کند. با حضور سران سه کشور مراکش، موریتانی و امارات عربی متحده، دبیرکل اتحادیه عرب و هیئت‌های لیبیایی و عراقی روز گذشته (جمعه) در رباط پایتخت مراکش کار خود را آغاز کرد. جلسات این کمیته امروز نیز ادامه یافت و شب‌هنگام به کار خود پایان داد. باوجود تلاش این کمیته برای نزدیکی لیبی و عراق و اهمیتی که سران سه کشور میانجی با حضور خود برای کار نشان دادند، به نظر می‌رسد نتیجه مطلوب آنها حاصل نشده است.
رادیو مسقط دراین‌باره گزارش داد: «گفتوگوهای مقدماتی که پریشب در محل اقامت شیخ زاید صورت گرفت، همگی نسبت به موفقیت کمیته رفع اختلافات عربی خوش‌بین هستند و معتقدند که تلاش‌های این کمیته به عادی‌کردن روابط عراق و لیبی منجر خواهد شد. شیخ زاید [رئیس امارات عربی] و شاه حسن [حاکم مراکش] از هیئت‌های لیبی و عراق خواستند که به تلاش‌های کمیته عربی پاسخ مثبت دهند.»
بخش فارسی بامداد امروز رادیو امریکا نیز درباره اجلاس جاری در رباط گفت: «در رباط اعضای کمیته مأمور ازسوی اتحادیه عرب به‌منظور حل اختلافات میان لیبی و عراق تشکیل جلسه دادند. حمایت لیبی از ایران در جنگ ایران و عراق در دستور مذاکرات کمیته قرار دارد.» بخش انگلیسی رادیو امریکا نیز گزارش داد: «یک کمیته متشکل از سه کشور عضو اتحادیه عرب: مراکش، موریتانی و امارات عربی متحده در رباط پایتخت مراکش تشکیل جلسه داد: در این جلسه تنها رؤسای هیئت‌های عراقی و لیبی و اعضای این کمیته شامل شیخ زاید، شاه حسن دوم و رئیس‌جمهور موریتانی و قلیبی حضور داشتند. در اجلاس دیروز (جمعه) سران سه کشور درباره حمایت لیبی از ایران در جنگ ایران و عراق بحث و تبادل‌نظر کردند. در جلسه شب گذشته مذاکرات درباره انجام‌دادن ترتیبات لازم جهت آغاز گفتوگوهای میان عراق و لیبی دنبال شد.»
رادیو بغداد در ساعت 22:30 اعلام کرد: «کمیته تنش‌زدایی که جلسات خود را دو روز قبل آغاز کرده بود امشب [شنبه‌شب] به کار خود پایان داد.»(1)
رادیو کویت نیز گفت: «کمیته برطرف‌ساختن کدورت از فضای جهان عرب در جلسه پایانی خود در رباط مقرر داشت که در چارچوب مساعی مبذوله‌اش در راه تحقق آشتی بین عراق و لیبی هیئتی را از بین اعضای خود به این دو کشور اعزام دارد.»(2)
خبرگزاری قطر نیز اعلام کرد: «بنا بر گزارش‌های رسیده از رباط و به نقل از منابع موثق، نشست سران عراق - لیبی به زودی تشکیل خواهد شد. روزنامه الوطن نوشت: مقامات عراقی انتظار دارند این نشست در ریاض صورت گیرد. نشست سران عراق - لیبی قرار است یک بیانیه پیرامون استقرار مجدد روابط دیپلماتیک بین دو کشور صادر کند.»(3)
خبرگزاری جمهوی اسلامی از کویت گزارش داد: «یک روزنامه کویتی نوشت: رئیس رژیم عراق و رهبر لیبی به زودی در رباط با یکدیگر ملاقات خواهند کرد. روزنامه الوطن در شماره شنبه خود به نقل از منابع نزدیک به کمیته آشتی عرب نوشت: قرار است به‌منظور آماده‌کردن مقدمات ملاقات رئیس رژیم عراق و رهبر لیبی یک مقام برجسته عراقی از طرابلس دیدار کند، درمقابل یک مقام برجسته لیبیایی نیز از بغداد دیدن خواهد کرد. به نوشته الوطن، تجدید روابط دیپلماتیک میان عراق و لیبی پس از ملاقات سران این دو کشور اعلام خواهد شد.»(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش دیگری آورده است: «گزارش‌های منتشره در مطبوعات کویت حاکی است که اختلافات اساسی میان نظرات هیئت‌های عراقی و لیبیایی در مذاکرات کمیته دوم آشتی عرب - که هم‌اکنون در رباط پایتخت مراکش جاری است - به وجود آمده است. بنا بر این گزارش‌ها رژیم عراق در جلسه امروز (25/8/1364) کمیته مذکور که چهار ساعت به طول انجامید از دولت لیبی خواست ارسال موشک به ایران را متوقف کند و به اصول پیمان دفاع مشترک عربی عمل نماید. به نوشته مطبوعات کویت، هیئت لیبیایی به‌نوبه‌خود از رژیم عراق خواست مصوبات کنفرانس سران عرب در بغداد درمورد تحریم همه‌جانبه رژیم حاکم بر مصر را محترم شمارد. هیئت لیبیایی همچنین از رژیم عراق خواست حملات خود را علیه جماهیری لیبی متوقف سازد. به نوشته مطبوعات کویت هیئت‌های عراق و لیبی بر سر اصل بازگشت روابط عادی میان دو کشور موافق هستند، اما درمورد اساس روابط اختلاف‌نظر دارند.»(5)
از سوی دیگر، براساس گزارش‌های موثق داخلی، لیبی قبلاً بهطور رسمی شرکت خود در این اجلاس را به ایران اطلاع داده و گفته است که شرکت در این اجلاس به‌دلیل جو حاکم بر اعراب و فشارهای وارده بر لیبی است و موضع لیبی درخصوص انقلاب و ایران تغییرناپذیر است. در این گزارش اضافه شده است که شرکت هیئت‌های بلندپایه و ازجمله رئیس سه کشور در این اجلاس نمایانگر عمق تلاش‌هایی است که برای موفقیت این اجلاس انجام می‌شود.»(6)
1) 43. مأخذ 10، ص 42، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/8/1364.
2) 44. مأخذ 42، ص 19، رادیو کویت، 26/8/1364.
3) 45. مأخذ 10، ص 26، کویت - خبرگزاری قطر، 25/8/1364.
4) 46. همان، صص 36 - 35، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/8/1364.
5) 47. مأخذ 42، ص 20، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/8/1364.
6) 48. سند شماره 212324 دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، بولتن مستقیم، شماره 147/3، 25/8/1364، ص 3.
گفتنی است که هیئت عراقی را طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق و هیئت لیبی را سرگرد الخویلدی حمیدی سرپرستی می‌کنند و وزیران خارجه دو کشور نیز در هیئت دو کشور حضور دارند. همچنین ابومازن عضو کمیته مرکزی سازمان الفتح، حاکم ام‌القوین، ولیعهد مراکش، وزیر نفت امارات، وزیر مشاور در امور خارجی و مشاوران شاه حسن و وزیر خارجه مرکش در این گفتوگوها شرکت دارند.
1
تلاش کمیته اول آشتی اعراب که برای آشتی‌دادن سوریه و عراق می‌کوشد، همچنان با ابهام و بن‌بست روبه روست. دراین‌باره عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور سوریه، در مصاحبه با روزنامه لبنانی البیرق گفته است: درپی گفتوگوی نخست‌وزیر اردن با مقامات سوریه، موافقت‌نامه حسین (شاه اردن) و عرفات از اعتبار ساقط شده است. وی افزود سوریه و اردن ضمن مذاکرات دمشق توافق کرده‌اند که برنامه صلح فاس که سه سال پیش بین سران عرب اتخاذ گردید، برنامه صلح اعراب باشد و جایی برای صلح جداگانه با اسرائیل وجود ندارد. ضمناً هر تصمیمی درمورد حل مسائل خاورمیانه باید در چارچوب کنفرانس بین‌المللی اتخاذ شود.(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری کویت: «عبدالله احمر معاون دبیرکل حزب بعث سوریه که به سودان سفر کرده است، طی گفتوگویی با روزنامه الصحافه چاپ سودان گفت: سوریه و عراق هفت سال پیش بر سر یک پیمان وحدت میان دو کشور به توافق رسیدند، ولی با فروریختن آن پیمان، شرایط برای بررسی هرگونه مطالب دیگر با عراق مناسب نیست.»
همچنین به نوشته یک نشریه داخلی: «سوری‌ها آن‌گونه‌که گفته شده است با انجام مذاکرات مقامات امنیتی با کشور عراق موافقت نموده‌اند، درحالی‌که گفته می‌شود عراقی‌ها بر مذاکرات مقامات سیاسی اصرار دارند.» این نشریه افزوده است: «در فرصت‌های گذشته نیز مقامات عالی‌رتبه سوریه خصوصاً همین شخص عبدالله احمر، شرط دخالت سوریه برای پایان‌دادن جنگ ایران و عراق و به‌طورکلی اتمام این جنگ را منوط به تحقق قراردادهای قبلی دو کشور درمورد وحدت سوریه و عراق قلمداد نموده بودند که تکرار آن پس از مدت‌ها، ذهن را متوجه معنی و ماهیت حقیقی این پیشنهاد یا طرح می‌نماید.»(2)
2
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در ادامه تلاش‌های اخیر خود برای جلوگیری از گسترش جنگ و برقراری آتش‌بس، به شیوه‌های مختلف می‌کوشند تا دیگر کشورها را در این راه با خود همراه کنند؛ اما آنچه همچنان مغفول مانده، موضوع تجاوز و متجاوز است که سبب ناکامی این تلاش‌ها شده است. در جریان این فعالیت‌ها امروز عربستان، چین، ژاپن و پاکستان با ابراز نگرانی از ادامه جنگ خواستار خاتمه آن شدند.
بخش عربی رادیو مسقط امروز به نقل از وزیر خارجه عربستان گفت: «همه در انتظار آگاهی از مواضع ایران درقبال تلاش‌های به‌عمل‌آمده برای پایان جنگ هستند. شاهزاده سعود الفیصل در گفتوگویی با روزنامه کویتی الرأی‌العام با اشاره به اعلام آمادگی عراق برای متوقف‌کردن جنگ با ایران، اظهار کرد که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] با اصرار فراوان می‌کوشند که به جنگ عراق و ایران پایان دهند. وی افزود: پس از تلاش‌هایی که برای پایان‌دادن به این جنگ به عمل آمده، همگی در انتظار آگاهی از موضع ایران می‌باشند.»(1)
یائویلین معاون نخست‌وزیر چین نیز در مصاحبه با خبرگزاری امارات گفت: «چین از تلاش‌های اعضای شورای همکاری خلیج [فارس] برای دست‌یافتن به یک یکپارچگی اقتصادی و امنیت جمعی حمایت می‌کند. این موضوع به‌شدت موجب نگرانی چین است که این دو کشور [ایران و عراق] همچنان خسارات و تلفات سنگینی را متحمل می‌شوند. ما طرف هیچ‌کدام از دو طرف را نمی‌گیریم. وی افزود: این جنگ فقط می‌تواند ازطریق مذاکرات مستقیم میان دو طرف متخاصم فیصله یابد.«(2)یائویلین که در ابوظبی آمادگی چین را برای برقراری روابط با کشورهای خلیج‌فارس اعلام کرد، افزود: «موضوع اصلی مذاکرات، حمایت چین از اهداف اعراب و نگرانی از گسترش جنگ عراق و ایران و یافتن راه‌هایی برای خاتمه این جنگ بوده است.»(3)
نخست‌وزیر ژاپن نیز خواستار پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق شد. به گزارش رادیو مسقط: «شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه امیر بحرین، امروز پیام کتبی ناکاسونه نخست‌وزیر ژاپن را دریافت کرد. این پیام را فرستاده نخست‌وزیر ژاپن تسلیم امیر بحرین کرد. فرستاده ژاپنی گفت که این پیام درباره روابط دوجانبه و کوشش‌های ژاپن برای دستیابی به یک راه حل مسالمت‌آمیز برای جنگ عراق و ایران می‌باشد. وی افزود که تلاش‌های ژاپن برای پایان‌بخشیدن به این جنگ از راه‌های مسالمت‌آمیز را به اطلاع امیر بحرین رسانده است.»(4)
همچنین محمد ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان بر لزوم افزایش تلاش‌ها برای پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران - که به گفته او ادامه آن تأثر و نگرانی تمام امت اسلامی را افزایش می‌دهد - تأکید کرد. وی امروز طی مصاحبه‌ای با دو روزنامه عمان و الوطن چاپ عمان ابراز امیدواری نمود که طرفین درگیر به تلاش‌های مخلصانه کمیته صلح کنفرانس اسلامی پاسخ مثبت داده و تمایل خود را به حل اختلافات خود از راه‌های دیپلماتیک که براساس عدالت و صلح پایدار استوار باشد، نشان دهند.»(5)
1) 51. مأخذ 35، ص 4، رادیو مسقط (عربی)، 25/8/1364.
2) 52. مأخذ 10، ص 12، ابوظبی - خبرگزاری امارات، 25/8/1364.
3) 53. مأخذ 38، ص 20، ابوظبی - امارات متحده عربی - خبرگزاری فرانسه.
4) 54. مأخذ 35، ص 4، رادیو مسقط (عربی)، 25/8/1364.
5) 55. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/8/1364 ص 2، رادیو رأس‌الخیمه، 25/8/1364.
1
سخنگوی حزب الدعوه عراق، درپی تصمیم اجلاس کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای میانجیگری میان ایران و عراق و تلاش برای خاتمه جنگ، اطلاعیه‌ای صادر کرد. در قسمتی از این اطلاعیه آمده است: «تجربه‌های شش سال گذشته برای کشورهای حاشیه خلیج‌فارس کافی بود که خط سیاسی خویش را درمورد مسائل سیاسی و اقتصادی به‌صورت مستقل و به دور از پیروی از سیاست‌های متخذه رژیم عراق دنبال کنند؛ زیرا واضح و روشن است که رژیم عراق از جنگی که بر جمهوری اسلامی تحمیل نمود، مشکلات و گرفتاری های بسیاری را درزمینه‌های سیاسی و اقتصادی و امنیتی برای این کشورها فراهم نموده است. و بر همه روشن است که این کشورها بعد از خاتمه جنگ نیز گرفتار مشکلات و ضایعات این درگیری خواهند بود. خود این کشورها می‌دانند که رژیم عراق کوشش دارد که این کشورها را به‌هرصورت به جرگه این جنگ تحمیلی و ضایعات آن گرفتار سازد و به‌وسیله توسعه جنگ و کشاندن آن به خلیج‌فارس، امنیت اقتصادی آن را به‌خصوص درزمینه صادرات نفت از میان ببرد و دراین‌رابطه است که فشارهای بسیاری را بر جمهوری اسلامی در موضع قبول یک صلح تحمیلی اعمال می‌نماید و کشورهای خلیج این حقایق را به‌خوبی می‌دانند به‌خصوص دررابطه‌با موقعیت حساس خلیج‌فارس ازنظر سیاسی، اقتصادی و نظامی.»(1)
2
نشریه گزارش در آخرین شماره خود که امروز منتشر شد خط جدید شورای همکاری خلیج‌فارس را از آغاز ششمین اجلاس این شورا تاکنون موردبررسی قرار داده و در پایان نتیجه گرفته است که این تحرکات ناشی از شکست فشار نظامی عراق به خارک می‌باشد. این نشریه نوشته است: «ششمین کنفرانس سران کشورهای عضو همکاری خلیج‌فارس درحالی به کار خود پایان داد که بیانیه پایانی این کنفرانس حاکی‌از تغییر مواضع این شورا نسبت به روابط با ایران است. عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس طی یک کنفرانس مطبوعاتی دراین‌باره گفته است: کشورهای خلیج متقاعد شده‌اند که دررابطه‌با تضمین امنیت و ثبات در منطقه، مسئولیت ویژه‌ای بر دوش آنها می‌باشد. وی هشدار داد اگر جنگ ایران و عراق پایان نیابد منطقه خلیج‌فارس شاهد رخدادهایی منفی خواهد بود. بشاره خاطرنشان ساخت حملات هوایی علیه کشتیرانی تجاری در خلیج‌فارس، تنها یکی از نتایج این جنگ است. دبیرکل شورای همکاری تأکید کرد: ما در منطقه کاری نمی‌توانیم بکنیم مگر با یکدیگر در همزیستی زندگی کنیم و توازن قدرت نمی‌تواند با توسل به‌زور تغییر یابد و هرگونه تغییر باید هماهنگ با اراده مردم منطقه صورت گیرد.
1) 56. مأخذ 36، ص 18.
در همین حال، خبرگزاری فرانسه از مسقط گزارش داد: «یک منبع رسمی به خبرگزاری فرانسه گفت شش حکومت عرب خلیج که سران آن در مسقط گرد آمدند، در نظر دارند برای بهبود روابط خود با ایران با این کشور به گفتوگو بپردازند. به گفته این شخص که در مذاکرات ششمین اجلاس سران شورا حضور داشت، کشورهای یادشده در این راه توسط موضع‌گیری‌های سازنده اخیر دولت ایران دلگرم شده‌اند، زیرا ایران تا چندی قبل ما را به جانب‌داری در جنگ ایران و عراق متهم می‌کرد ولی به‌تازگی روش خود را تغییر داده است. این منبع ضمن پیش‌بینی افزایش تماس ایران و شش کشور عضو شورای همکاری طی ماه‌های آینده، گفت: ما آماده‌ایم تا با آنها (ایرانیان) جلسه تشکیل دهیم یا هیئتی را به تهران اعزام کنیم. وی به‌ویژه به سفری که وزیر خارجه ایران باید به عربستان سعودی انجام دهد، اشاره کرد. این منبع خاطرنشان کرد که درحال‌حاضر کشورهای شورای همکاری درصدد یک ابتکارعمل برای میانجیگری در جنگ عراق و ایران نیستند بلکه نیت آنها آشتی با تهران و در وهله اول بهبود روابطشان با همسایه فارس خود است. به همین منظور اعضای شورا توافق کردند برای جلوگیری از تردید ایران، در اظهارات علنی خود از عراق ستایش نکنند.»
خبرگزاری فرانسه در انتهای گزارش خود می‌افزاید: «به عقیده ناظران این برخورد تازه کشورهای شورای همکاری با جنگ ایران و عراق، احتمالاً ناشی از آن است که آنها می‌خواهند درزمینه پیمان نظامی مشترک آنان تصویر کم‌رنگ‌تری ارائه شود و درمورد اجرای استراتژی دفاعی نیز نوعی خودداری از تبلیغ به چشم خورده است و به نظر می‌رسد که این کشورها می‌خواهند از به‌راه‌انداختن سروصدای بی‌موقع اجتناب کنند.»
از سوی دیگر، فایننشال تایمز در شماره 7 نوامبر (16 آبان) در مقاله‌ای تحت عنوان"کشورهای خلیج خط بی‌طرفانه‌تری نسبت به جنگ اتخاذ می‌کنند"، به قلم کتی اوانز نوشته است: «رهبران شش کشور خلیج به اجلاس چهار روزه سران در مسقط خاتمه دادند درحالی‌که طی یادداشت زیرکانه‌ای به تمایل خود نسبت به بهبود روابط با ایران و اتخاذ موضع بی‌طرفانه‌تری در جنگ پنج‌ساله خلیج اشاره داشتند. [...] به گفته ناظران چرخش زیرکانه در سیاست عربستان سعودی، بحرین، کویت، قطر، عمان و امارات به‌ناچار به‌عنوان کناره‌گیری از حمایت کامل عراق تعبیر خواهد شد، اما احتمالاً کشورهای عضو شورا سعی خواهند کرد روابط خود را با ایران از مسئله کلی جنگ خلیج جدا سازند.
همچنین روزنامه الخلیج چاپ امارات - که بیان‌کننده مواضع رسمی این کشور است - در تفسیری که با مضمون و لحن تفسیرهای همیشگی این نشریه تفاوت دارد، پیرامون اجلاس اخیر سران شورای همکاری نوشته است: برای هرگونه اقدام میانجیگری جهت خاتمه جنگ ایران و
عراق باید شرایط لازم قبلاً آماده شود و فضای مساعدی که موقعیت اقدام و ابتکار را تضمین کند، فراهم گردد. به نوشته این روزنامه، شورای همکاری به چند دلیل نسبت به دیگر میانجی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی فرصت بهتری برای مبادرت به ابتکار میانجیگری دراختیار دارد، زیرا اولاً امنیت در خلیج‌فارس تفکیک‌پذیر نیست و اعضای شورا در برطرف‌کردن بزرگ‌ترین تهدید علیه امنیت و ثباتشان یعنی ادامه این جنگ نفع مستقیم دارند. ثانیاً اعضای شورا در موقعیتی قرار دارند که می‌توانند از حمایت عربی برای ابتکار میانجیگری خود برخوردار باشند، چراکه شورا در اتحادیه عرب دارای وزن و اعتبار خاصی است. این روزنامه می‌افزاید: بههرحال ما معتقد نیستیم که اعضای شورا بدون آنکه نسبت به داشتن فرصت مناسب و مساعد برای موفقیت حرکت خود اطمینان داشته باشند، ابتکار خود را آغاز نخواهند کرد و مردم عرب و عراق در خلیج‌فارس ناگزیر به همزیستی و زندگی با برادران مذهبی‌شان یعنی مردم ایران هستند و تاریخ نیز چنین حکم می‌کند.
در همین حال، به گزارش خبرگزاری فرانسه از مسقط، خبرگزاری عمان گزارش داد که «یوسف العلوی وزیر امور خارجه عمان روز شنبه (18 آبان) با کاردار ایران در مسقط دیدار و گفتوگو کرد. طی این دیدار که در آن معاون دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس در امور سیاسی نیز حضور داشت، اوضاع خلیج‌فارس باتوجه‌به نتایج ششمین اجلاس سران شورای همکاری در مسقط موردبحث قرار گرفت و اعلام شد امکان برقراری گفتوگو با ایران به‌منظور پایان‌بخشیدن به جنگ عراق و ایران محور اصلی اجلاس مسقط بود. به‌دنبال این دیدار وزیر امور خارجه عمان عازم بغداد شد تا عراق را از تصمیمات تازه شورای همکاری آگاه سازد. وزیر مشاور در امور خارجی عمان پس از دیدار با صدام حسین گفت که صدام برای کاهش شدت جنگ 61 ماهه خلیج با ایران ابراز آمادگی نموده است.
العلوی از هرگونه اشاره خاصی دراین‌باره که آیا عراق اطمینان‌هایی دائر بر اینکه جنگ سه‌ماهه هوایی علیه تأسیسات صادرات نفت ایران و مراکز صنعتی متوقف خواهد شد، دریافت کرده‌است، خودداری کرد. العلوی همچنین گفت در آینده احتمالاً از تهران دیدار خواهد کرد.»
نشریه گزارش در پایان چنین نتیجه‌گیری کرده است: «بههرحال، درمورد مواضع تازه شورا از آنجا که این مواضع تنها مشروط به قبول شرایط میانجیگری ازجانب ایران عنوان شده‌اند و هیچ‌گونه تضمینی بر استواری آنها نیست، می‌توان گفت که به‌دنبال شکست اهداف عراق در حمله به خارک، اینک فشار سیاسی تازه‌ای به‌دنبال یک فشار نظامی آغاز شده است و باتوجه‌به اینکه عراق از هم‌اکنون زمینه‌هایی را بر آغاز جنگ شهرها یا بمباران مراکز حساس اقتصادی داخل شهرهای ایران آغاز کرده است، احتمالاً شکست این تلاش‌های سیاسی به جنگ شهرهایی گسترده‌تر از جنگ قبلی، منجر خواهد شد.»(1)
1) 57. مأخذ 8، صص 108 - 104.
1
در آستانه اجلاس سران دو ابرقدرت، امروز رئیس‌جمهور امریکا عازم ژنو شد. در این اجلاس که روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه تشکیل می شود درباره مسائل کلان منطقه‌ای و جهانی، به‌ویژه کنترل تسلیحات هسته‌ای، بحرانهای منطقه‌ای و مسئله حقوق بشر گفتوگو خواهد شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از واشنگتن: «رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، واشنگتن را به‌قصد ژنو ترک کرد. قرار است وی روز سه‌شنبه و چهارشنبه این هفته با میخائیل گورباچف دبیرکل حزب کمونیست شوروی در ژنو دیدار و مذاکره کند.»(1)
نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی دراین‌باره نوشته است: «ریگان رئیس‌جمهور امریکا امروز راهی ژنو گردید تا خود را برای ملاقات با رهبر شوروی آماده سازد. قرار است ریگان و گورباچف روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه (28و 29 آبان) چهار بار و هربار دو ساعت با یکدیگر به بحث و مذاکره بپردازند. ریگان روز پنجشنبه طی نطقی تلویزیونی - که در سراسر امریکا پخش گردید - یک بار دیگر مسائلی را که در نظر دارد در کنفرانس سران مطرح کند و انتظاری را که از این دیدار دارد، برای مردم کشورش تشریح نمود. وی دیدار خود با گورباچف را مأموریتی برای صلح توصیف نمود و گفت: دو ابرقدرت باید با کاهش سلاحهای هسته‌ای و کمک به حل برخوردهای منطقه‌ای و پیشبرد امور مربوط به حقوق بشر، فصل تازه‌ای از همکاری بین دو کشور را بگشایند. ریگان گفت: نباید انتظار داشت که با یک کنفرانسِ سران، صلح پایدار در جهان برقرار شود، وی افزود: البته این کنفرانس می‌تواند آغازگر مذاکرات برای صلحی پایدار باشد. وی همچنین با اشاره به بحرانهای منطقه‌ای بار دیگر بر لزوم حل‌وفصل این بحران‌ها تأکید کرد.
گفتنی است که ریگان در نطق خود در سازمان ملل متحد از پنج بحران منطقه‌ای (افغانستان، خاورمیانه، امریکای مرکزی، آنگولا و کامبوج) نام برد. به اعتقاد ناظرین، دیدار ریگان و گورباچف نتیجه مطلوبی درمورد کاهش تسلیحات هسته‌ای در بر نخواهد داشت، اما موضوعی که باید بدان توجه داشت تأکید فراوان ریگان بر بحرانهای منطقه‌ای و لزوم حل آنها با کمک و همکاری شوروی می‌باشد و باتوجه‌به اینکه امکان توافق در مسائل تسلیحاتی کمتر است، به‌احتمال‌زیاد ریگان بر این برخوردهای منطقه‌ای که آنها را خطر اصلی برای صلح جهان توصیف نمود، تکیه خواهد کرد و لااقل از آنها برای چانه‌زدن با رهبر شوروی استفاده خواهد کرد. یکی از موضوعاتی که به نظر می‌رسد زمینه سازش دو ابرقدرت درباره آن وجود دارد، مسئله خاورمیانه و جنگ تحمیلی و بحران خلیج‌فارس است. تغییر در تحولات و موضع‌گیری‌های اخیر بعضی از کشورها درقبال مسائل خاورمیانه و خلیج‌فارس این ظن را قوی‌تر می‌سازد. به‌طورکلی قرار است ریگان و گورباچف درباره سه موضوع بحث و گفتوگو کنند: 1. مسئله کنترل تسلیحات 2. بحرانهای منطقه‌ای 3. مسئله حقوق بشر.
1) 58. مأخذ 38، ص 20.
دراین‌میان ممکن است جمهوری اسلامی ایران و سیاست‌ها و مواضع قاطع آن دربرابر همه مستکبرین شرق و غرب و ایادی و دست‌نشاندگان آنان نیز هدف تفاهم و تبانی دو ابرقدرت باشد چراکه هر دو از حرکت‌های اسلامی به‌نحوی لطمه خورده و به وحشت افتاده‌اند [و شخصیت‌هایی] مثل نیکسون نیز مرتب بر خطر انقلاب اسلامی برای دو ابرقدرت تأکید می‌ورزند و تنور تبلیغات علیه جمهوری اسلامی ایران را گرم نگه می‌دارند.»(1)
1
درباره ارسال موشک از چین و یک کشور عرب به ایران و همچنین ارسال سلاحهای انگلیسی به ایران به نقل از منابع نظامی و دیپلماتیک ادعاهایی در رسانه‌ها درج شده است. خبرگزاری فرانسه به نقل از یک وابسته نظامی غربی اعلام کرد: «ایران اکنون بیش از چهل موشک اسکاد - بی ساخت شوروی دارد که از زمان برقراری آتش‌بس جنگ شهرها در 24 خرداد، از چین دریافت کرده است. علی‌رغم قدیمی‌بودن [این موشک‌ها]، قدرت برد آنها بیش از 80 تا 280 کیلومتر بوده و قدرت تخریب آنها خطر کافی برای شهرهای عراق در بر دارد.»
روزنامه کویتی القبس نیز نوشته است: «درحالی‌که اتحاد شوروی از فروش مستقیم موشک‌های سام-2 به جمهوری اسلامی خودداری کرده است، منابع دیپلماتیک در پاریس فاش ساخته‌اند که اخیراً تعدادی از این موشک‌ها به‌وسیله یک کشور عرب به تهران صادر شده است.» همچنین دونالد اندرسون سخنگوی امور خارجه حزب کارگر انگلیس نیز اعلام کرد که یک سند سری ارتش ایران را در دست دارد که صدور سلاحهای انگلیسی به تهران را توضیح می‌دهد. این سند به تفصیل توضیح می‌دهد که چگونه سلاحهای نامشخص باید از پایگاه نیروی هوایی انگلیس توسط بوئینگ 707 به تهران ارسال شود. همچنین جعبه‌های حامل اسلحه باید دارای مارک قطعات یدکی خودرو باشد. بدین‌طریق پانزده هواپیمای حامل اسلحه که در یک معامله سری خریداری شده‌اند، به تهران ارسال می‌شود.»(2)
از سوی دیگر، یائویلین معاون نخست‌وزیر چین، امروز در ابوظبی فروش اسلحه به عراق یا ایران را تکذیب کرد. وی ضمن تأکید بر بی‌طرفی کشورش در این جنگ، اضافه کرد: ما از هیچ‌یک از طرفین درگیری جانب‌داری نمی‌کنیم.(3)
2
کمپانی‌های ژاپنی خرید نفت از ایران را در اوایل نوامبر از سر گرفتند. حملات هوایی عراق به پایانه نفتی جزیره خارک و تصور پایین‌آمدن قیمت نفت، ازجمله دلایلی است که موجب شده بود کمپانی‌های ژاپنی خرید نفت از ایران را به تأخیر بیندازند. به گزارش آخرین شماره نشریه مید چاپ انگلستان که امروز (16 نوامبر 1985/ 25 آبان 1364) منتشر شد: «بازرگانان ژاپنی مقیم لندن می‌گویند:
مراکز تجاری و کمپانی‌های نفتی ژاپن پس از بروز یک وقفه عملی در خرید نفت خام در ماه اکتبر، از اوایل ماه نوامبر، بارگیری نفت خام را از ایران از سر گرفتند که با حمل چهار محموله موافقت شده است. یکی از این محموله‌ها به بهایی ناچیز و پایین‌تر از نرخ شرکت ملی نفت ایران که جهت فروش به کشورهای آسیایی در نظر گرفته شده است، خریداری گردید. یک بازرگان می‌گوید: حملات عراق به جزیره خارک در اواسط ماه اکتبر، ارتباط اندکی به روند خرید نفت داشت، به‌طوری‌که اکثر نفتکش‌های ژاپنی نفت خام را فقط از جزیره سیری بارگیری می‌کردند. لکن احتمالاً این بمباران‌ها سبب شده است برخی از کمپانی‌ها تصور کنند که تعهدات ایران درزمینه تأمین نفت قابل‌اعتماد نیست، چراکه در ابتدا گزارش شده بود که جزیره خارک قابل‌استفاده نیست. به نظر می‌رسد علت اصلی بروز وقفه در خرید نفت، برداشت غلط کمپانی‌های ژاپنی دائر بر تنزل بهای نفت شرکت ملی نفت ایران بوده است. آنان اطمینان داشتند پس از اینکه بهای نفت اندکی کاهش یافت، بارگیری را از سر خواهند گرفت و بدین‌ترتیب با بهای نفت دوبی که در همان سطح بالا باقی مانده بود، رقابت خواهند کرد. صادرات نفت خام به ژاپن، به‌لحاظ بازتاب تغییر بهای نفت ایران دربرابر دیگر کشورهای صادرکننده نفت خام بهطور یکنواخت کاهش یافته است.»(1)
روزنامه گاردین چاپ لندن نیز نوشته است: «ژاپنی‌ها که ازجمله بهترین مشتریان نفت ایران بودند، پس از بمباران‌های جزیره خارک ناچار شدند به‌سوی عراق و عربستان سعودی روی آورند و جنگ ایران و عراق به رقابت شدید نفتی نیز مبدل گردیده است. ولی این رقابت در بازاری صورت می‌گیرد که عرضه به‌مراتب بیشتر از تقاضا باشد و بهای نفت دائماً رو به کاهش می‌رود.
کابینه آقای موسوی در تهران را نیز از همین دید باید مورد ارزیابی قرار داد. آقای موسوی این بار وزارت نفت را به یکی از اعضای سابق سپاه پاسداران یعنی غلامرضا آقازاده سپرده است که دستور داد به هر قیمت شده از پایین‌آمدن سطح تولید نفت ایران جلوگیری کند و این امر ممکن است به آغاز جنگ قیمت‌ها منجر شود و نفت ارزان‌قیمت خلیج‌فارس بازارهای جهانی را فراگیرد.» به نوشته گاردین، سقوط بهای نفت ورشکستگی چند کشور جهان سوم را نیز درپی خواهد داشت و ممکن است تعدادی از بانک‌های کشورهای غربی را نیز که به این کشورها مبالغ هنگفتی وام داده‌اند به‌دنبال خود بکشد و جالب آن خواهد بود که جنگ ایران و عراق که پنج سال پیش موجب افزایش سریع بهای نفت شد، این بار موجب سقوط ناگهانی نرخ گردید.(2)
1
" میراژها آتش جنگ خلیج‌فارس را شعله‌ور‌تر می‌کنند"، عنوان مقاله‌ای است که در ماهنامه عربیا چاپ لندن درج گردیده و در آن اشاره شده که فرانسه برای پیروزکردن عراق، تمام توان و سرمایه‌های خود را به کار انداخته است. در این مقاله آمده است: «بمباران مکرر ترمینال نفتی ایران در جزیره خارک توسط نیروی هوایی عراق، نشان‌دهنده تحول جدیدی در جنگ خلیج [فارس]
بود. مشخصه اصلی تحول جدید را می‌توان این دانست که در زمانی‌که ایران هنوز از یک تحریم پنج‌ساله تسلیحاتی رنج می‌بَرَد، فرانسه همچنان به تقویت نیروی هوایی عراق ادامه می‌دهد و به نظر می‌آید برای پیروزکردن عراق در این جنگ تمام توان و سرمایه‌های خود را به کار انداخته است.
مارسل داسال شخص بانفوذ در نیروی هوایی و پارلمان فرانسه در تاریخ 25 سپتامبر گذشته (3 مهرماه) فروش 24 فروند از جنگنده‌های میراژ اف-1 فرانسه را به عراق اعلام کرد. براساس اظهارات داسال این هواپیماها در ظرف 18 ماه تحویل داده خواهد شد که این مدت کوتاه برای انجام‌دادن چنین معامله‌ای واقعاً باورنکردنی است. دراین‌میان، حکومت فرانسه فروش تعدادی از موشک‌های اگزوسه خود به عراق را نیز اعلام کرد. نیروی هوایی عراق در اواخر تابستان امسال حملات هوایی خود علیه ترمینال نفتی جزیره خارک را آغاز کرد که به خسارت‌های جدی به آن منجر شد.
این مسئله (حملات ناگهانی عراق به ترمینال نفتی خارک) نشان می‌دهد که نه‌تنها سری اعلام‌شده میراژهای اف-1 و همچنین موشک‌های اگزوسه فرانسه قبلاً باید تحویل داده شده باشد، بلکه بمب‌های پیچیده بیشتری نیز به عراق سرازیر شده است.
این فروش تسلیحاتی جدید، استراتژی و انتخاب سیاسی فرانسه را در جنگ خلیج‌فارس مجدداً اثبات می‌کند. حمایت از عراق علیه ایران تا آخر... این" انتخاب" در موافقت با تعهد فرانسوا میتران در سال 1983 است که گفت: " هرگز به ایرانی‌ها اجازه نخواهد داد که عراق را شکست دهند." عجیب اینکه این تصمیم فرانسه درست در زمانی اتخاذ شد که ایرانی‌ها اظهار حسن‌نیت کرده و پیشنهاد عادی‌کردن روابط با فرانسه را می‌دادند و به نظر می‌رسد فرانسه نیز به سهم خود مایل به نزدیکی با تهران باشد. در اواخر بهار گذشته، کاردار برجسته فرانسه در ایران اظهار کرد که حکومت وی در حمایت از سازمان مجاهدین خلق علیه جمهوری اسلامی، اشتباه کرده است. (تا آن زمان فعالیت‌های سازمان مجاهدین خلق محدود بود.) به‌علاوه در پایان ماه سپتامبر، ایرانی‌ها بهطور علنی اعلام کردند که پاریس برای آزاد‌کردن یک میلیارد دلاری که رژیم پهلوی به کمیساریای انرژی اتمی فرانسه وام داده بود، آماده مذاکره است. حرکات حسن‌نیت ایران نسبت به فرانسه بخشی از یک حرکت گسترده‌تر به‌طرف غرب در یک تلاش آشکار برای واردکردن جنگ به حوزه دیپلماتیک بود. اظهارات بی‌شائبه رسمی ضدغربی تهران، نقطه‌نظرهای معتدل و مسالمت‌آمیزی نسبت به برخی از کشورهای غربی مثل آلمان‌غربی بود.
پس چرا پاریس حمایت خود از عراق را افزایش داد؟ شاید نرم‌شدن مواضع ایران به‌عنوان یک ضعف تلقی شد. بههرحال، مسلم است که تحت شرایط خاص ایران (بیشتر از عراق) به‌عنوان خطر برای اسرائیل - که سوسیالیست‌های فرانسوی به‌ویژه رهبر آنها میتران زمانی مُصراً از آن حمایت کرده‌اند - محسوب می‌شود.
فروش میراژهای فرانسوی به عراق درحالی اعلام شد که دو تبعه فرانسوی (میشل سوره،
یک محقق در مرکز ملی تحقیقات علمی و ژان پل کوفمن، یک روزنامه‌نگار) توسط سازمان جهاد اسلامی طرف‌دار ایران در لبنان بازداشت شدند. مبارزه مطبوعاتی و دیپلماتیک فرانسه برای تأمین آزادی آنها آغاز شد و اعتقاد ناظران فرانسوی این بود که دو گروگان به مناسبت روز عاشورا (24 سپتامبر) آزاد خواهند شد؛ اما یک روز دیرتر از آن تاریخ با اعلام خبر فروش هواپیماهای جنگی به عراق، فرانسوی‌ها به‌سرعت امید خود را از دست دادند؛ چون متوقف‌کردن حمایت از رژیم بغداد یکی از شرایط جهاد اسلامی برای رهایی دو گروگان یادشده بود. در پاریس تصدیق شد که رژیم عراق با بهکارگیری موشک‌های اگزوسه و هواپیماهای فرانسوی، قادر به تحمل و دفع حملات گسترده و خطرناک نیروهای ایران بوده است. گفتنی است که علت کاهش حملات عراق به نفتکشها در خلیج [فارس] در سال 1984 نه به این دلیل بود که بغداد آن را می‌خواست، بلکه چون فرانسه از عملی‌شدن تهدیدات ایران برای بستن خلیج [فارس] به روی کشتی‌ها و نفتکشها می‌ترسید، ذخیره رو به اتمام موشک‌های اگزوسه عراق را به‌اندازه کافی تأمین نکرد. منابع غربی میزان خسارت واردشده به ترمینال نفتی جزیره خارک در حملات اخیر نیروی هوایی عراق را 90 درصد تخمین زدند. اوایل ماه گذشته گزارش شد برای تعمیر این ترمینال با فرض اینکه حملات عراق ادامه نیابد یک ماه وقت لازم است. رهبران ایران پذیرفته‌اند چون که 90 درصد از صادرات نفت ایران ازطریق خارک انجام می‌گیرد، خسارات واردشده به این ترمینال نشان‌دهنده ضربه اقتصادی جدی به جمهوری اسلامی است. آنها تهدید خود برای بستن خلیج [فارس] به روی کشتیرانی را درصورتی‌که ترمینال کاملاً غیرقابل استفاده شود، بارها موردتأکید قرار داده‌اند. [آیت‌الله] خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران، در تاریخ 27 سپتامبر گذشته (5 مهرماه) اعلام کرد: روزی که تنگه هرمز دیگر برای ما ارزش نداشته باشد ما آن را خواهیم بست. البته باید این را اضافه کرد که از بمباران حوزه نفتی کرکوک عراق به‌عنوان برگ دیگری برای تهران نام برده شده است. هم‌اکنون ایرانی‌ها از دو نقطه در اسکله شرقی جزیره خارک استفاده می‌کنند، ولی فقط نفتکش‌های 150 هزار تنی (به‌جای 250 هزار تنی) می‌توانند در آن دو نقطه بارگیری کنند. گذشته از اینها هم‌اکنون ایران برای مدتی موفق شده است مقداری کالای غیرنفتی به کشورهایی مثل پاکستان و ترکیه صادر کند این امر تا اندازه‌ای توقف جزئی صادرات نفت از خارک را تسکین داده است. تصمیم اتخاذشده در سال 1984 جهت احداث دو خط لوله برای صادر‌کردن نفت ازطریق ترکیه، اکنون که خارک تهدید به نابودی می‌شود، مطمئناً اجرا خواهد شد. سرانجام ایران در آستانه تکمیل ترمینال نفتی دیگری بین جزیره خارک و ساحل است. ترمینال جدید قرار است در نیمه نوامبر تکمیل شود و گمان می‌رود با دور‌بودن از تیررس
جت‌های عراقی، خیلی کمتر از خارک آسیب‌پذیر باشد. ایران با بیش از نیم‌میلیون کشته و خسارتی درحدود 36 میلیارد دلار، با توقف جنگ موافقت نکرده است. البته گمان می‌رفت انهدام ترمینال نفتی خارک به‌معنی مجبور‌کردن تهران به انجام این کار باشد که دراین‌صورت شرط اصلی برای ایرانی‌ها تنها می‌ماند مشخص‌کردن و سپس محکوم‌کردن متجاوز، چیزی که به نظر می‌آید هیچ‌کس نمی‌خواهد آن را انجام دهد. در پایان باید اضافه کرد که دراین‌میان فرانسه به‌عنوان یک طرف غیرمستقیم اما فعال در جنگ، بیشترین بهره را از آن می‌برد.»(1)
1
درپی درخواست دولت سودان از ایران برای آزادی سودانی‌هایی که در جنگ با ایران اسیر شده‌اند، جمهوری اسلامی ایران، پذیرش این درخواست را مشروط به تحقق شرایطی دانست که در این گزارش به آن پرداخته شده است: «به گزارش واحد مرکزی خبر، دبیر شورای عالی دفاع و سرپرست کمیسیون اسرای عراقی که به‌همراه هیئتی جهت بازدید از اردوگاه اسرای عراقی در استان خراسان به مشهد سفر کرده بود، در گفتوگویی بهطور غیررسمی اظهار کرد به‌دنبال تماسی که دولت سودان با جمهوری اسلامی به‌منظور آزادی اسرای سودانی برقرار کرده است، جمهوری اسلامی دو شرط برای تحقق این خواسته اعلام نموده است: اول آنکه دولت سودان تقاضای خود را ازطریق کشور لیبی به ایران تسلیم نماید که هدف از این شرط اولاً، تحکیم بخشیدن به موقعیت لیبی درمقابل سودان بود. ثانیاً، دادن یک امتیاز ازسوی جمهوری اسلامی به کشور لیبی تا از این طریق روابط فی‌مابین بیش از پیش تقویت شود. شرط دوم، خارج‌ساختن تمام مزدوران و کارشناسان سودانی از عراق می‌باشد. سرپرست کمیسیون اسرای عراقی افزود که ظاهراً دولت جدید سودان هر دو شرط ایران را پذیرفته است، لیکن این امر پس از مذاکرات هیئت‌های دو کشور در تهران قطعی خواهد شد.»(2)
نشریه گزارش در گزارشی درباره مذاکرات هیئت‌های دو کشور، چنین آورده است: «در ملاقات هیئت سودانی با مسئولین وزارت خارجه، این هیئت مطرح می‌کند که در سودان حزبی به نام کمیته‌های انقلابی وجود دارد که طرف‌دار لیبی می‌باشد، اگر به لیبی نقشی به‌عنوان واسطه داده شود، مورد بهره‌برداری تشکیلات سیاسی لیبی در سودان واقع خواهد شد و لذا درخصوص اسرای سودانی حاضر نیستیم امتیازی به آنها داده شود. این هیئت اضافه می‌کند که این مسئله نباید مورد استفاده گروههای سیاسی و حزبی قرار گیرد، تا بتوانیم استقلال سیاسی سودان را دررابطه‌با قدرت‌های خارجی حفظ کنیم.»(3)
1) 64. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 245، 29/8/1364 صص 10 - 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1364؛ و - اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 967، 27/8/1364، صص 10 - 7، به نقل از ماهنامه عربیا - چاپ لندن، نوامبر 1985.
2) 65. مأخذ 11.
3) 66. مأخذ 14، صص 108 - 107.
1
تلاش دولت عراق برای توسعه اقتصادی این کشور و دعوت از شرکت‌های خارجی برای همکاری، گزارشی است که رادیو دولتی لندن به آن پرداخته است. این رادیو به نقل از خبرنگار خود اعلام کرد: «دولت عراق اخیراً یک برنامه رشد بلند‌پروازانه برای تقویت رشد اقتصادی و اجتماعی آن کشور آغاز کرده است و از شرکت‌های خارجی دارای تکنولوژی پیشرفته دعوت نموده است تا در طرحهای مزبور شرکت کنند. این دعوت از شرکت‌ها و مؤسساتی که می‌توانند تسهیلاتی در انتقال تکنولوژی خود به طرحهای پیشرفته در عراق فراهم آورند، به عمل آمده است. دولت عراق ازطریق سفارتخانه‌های خود در چند کشور پیشرفته مانند ایالات متحده، انگلستان، فرانسه، آلمان‌غربی و ژاپن این برنامه خود را اعلام نموده است. در واشنگتن، وابسته بازرگانی سفارت عراق، آقای یوسف عبدالرحمن، طی جشنی که 60 تن از مقامات بلندپایه شرکت‌های مهندسی و کشاورزی امریکا در آن شرکت داشتند، برنامه مزبور را اعلام نمود.»(1)
رادیو لندن افزود: «روابط اقتصادی عراق و ایالات متحده به‌دنبال ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان دو کشور در ماه نوامبر سال گذشته، افزایش یافته است. در سال 1984 معادل 23 درصد، این همکاری‌ها گسترش یافت و به حدود 660 میلیون دلار درمقابل 512 میلیون دلار مربوط به سال 1983 بالغ گردید.»(2)
2
دولت‌های آلمان، ژاپن و یوگسلاوی در ادامه حمایت‌های مالی - اقتصادی از عراق، با تعویق بازپرداخت بدهی‌های عراق موافقت کردند و فرانسه نیز پذیرفت که دربرابر طلب‌های خود از عراق، نفت دریافت کند. نشریه میدل ایست چاپ لندن دراین‌باره نوشته است: «کمیسیون اقتصادی عراق و آلمان موافقت کرده است که پرداخت 280 میلیون مارک (معادل 8/105 میلیون دلار) بدهی عراق به شرکت‌های آلمان‌غربی را که قرار بود در اول اکتبر پرداخت شود، به تعویق افتد. اخیراً در جلسه‌ای در بغداد به ریاست مارتین بنگمن وزیر اقتصادی آلمان‌غربی و صبحی یاسین وزیر صنایع عراق، کمیسیون مزبور تصمیم گرفت که دیون عراق در سه قسط پرداخت شود. [...] این اولین‌باری نیست که آلمان سررسید وام‌های عراق را تمدید می‌کند. در سال 1983، قسمت اعظم وام‌هایی که سررسید آن در سال‌های 1982 و 1983 به پایان می‌رسید و به پروژه‌هایی مربوط می‌شد که توسط آژانس اعتبارات صادراتی آلمان امضا شده بود، مدتش دو سال دیگر تمدید و در چهار قسط قابل‌پرداخت گردید.
همچنین ژاپن و یوگسلاوی موافقت کرده‌اند که پرداخت بدهی وام‌های عراق، که قرار بود
در بهار پرداخت شود، به تعویق افتد. فرانسه نیز موافقت کرده است که روزانه 80 هزار بشکه نفت در ازای وام‌های خود دریافت نماید.
جریان بدهی‌های عراق به شرکت‌های آلمان‌غربی به‌هیچ‌وجه خاتمه نیافته است. سال آینده سررسید پرداخت دو قسط دیگر از وام‌های سال‌های 1983 و 1984 فراخواهد رسید. مبلغ این وام‌ها حداقل یک میلیارد مارک می‌باشد. آلمان انتظار دارد عراق تقاضای دیگری برای تجدید مهلت پرداخت مطرح نماید.
عراق خوش‌بین است که تا سال آینده مشکلات کمتر خواهد شد. با انتقال آزمایشی نفت، ازطریق خط لوله صادراتی جدید عربستان سعودی به ینبع، اولین محموله نفت عراق در اواخر سپتامبر در ینبع بارگیری شد.
خط لوله جدید گنجایش 000/500 بشکه نفت در روز را دارد که پس از تکمیل دومین مرحله این پروژه، ظرفیت آن به 6/1 میلیون بشکه در روز افزایش داده خواهد شد. با احتساب 000/500 بشکه در روز مربوط به خط لوله ازطریق ترکیه، گنجایش صادرات نفت عراق، ازطریق عربستان سعودی و ترکیه، به 1/3 میلیون بشکه در روز، تا پایان سال 1987 و اوایل سال 1988 خواهد رسید.»(1)
1
وزارت خارجه فرانسه با احضار کاردار سفارت ایران در پاریس، خواهان آزادی هرچه زودتر ژان آلبرتینی (رئیس شعبه شرکت هواپیمایی ایرفرانس در ایران) شد.(2)
2
شیخ محمد مهدی شمس‌الدین نایب‌رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان - که مخالف توافقنامه دمشق است، در مصاحبه با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی دیدگاه‌های خود را بیان کرد.
شمس‌الدین که اخیراً مخالفت خود را با دیدارهای سه‌جانبه (امل، دروز و فالانژ) در دمشق اعلام کرده است، گفت: «من هنوز از جزئیات توافقنامه دمشق اطلاعی ندارم ولی این مطلب را به یقین می‌دانیم که هدف نیروهای فالانژ اتلاف وقت و سوءاستفاده از موقعیت فعلی جهت تثبیت نظام سنتی طایفه‌گری مارونی در لبنان است چراکه حزب فالانژ از عوامل معروف رژیم صهیونیستی بوده و هم‌اکنون نیز دفتر هماهنگی اسرائیل در بیروت شرقی و دفتر نیروهای حزب فالانژ در اسرائیل به‌صورت رسمی فعالیت دارند.
وی افزود: نبیه بری در خط امریکا حرکت می‌کند و... جنگ اردوگاه‌ها که باعث قتل بیش از 1000 فلسطینی و 300 جوان مؤمن از جنبش امل شد در جهان بزرگ‌ترین لطمه را به شیعیان وارد کرد.»
شیخ شمس‌الدین توافقنامه دمشق را فریبکارانه خواند و درباره مذاکره با مسیحیان گفت: «من گفتوگو با مسیحیان را می‌پذیرم ولی افرادی مانند جمیل و حبیقه و سران حزب کتائب جنایتکار هستند و موردقبول نیستند.» وی افزود: «سوریه جنبش امل را به سلاح مجهز کرده تا مأموریت‌های خاصی را انجام دهد. ولی درزمینه توافقنامه جاری هیچ فشاری ازسوی سوریه اعمال نشده و این مطالب را مسئولین سوریه نیز به من گفته‌اند.» وی درباره تجدید پیمان مرزی 1949 لبنان با اسرائیل گفت: «من با اجرای این پیمان موافق هستم و مذاکرات نظامی میان ارتش لبنان و نیروهای اسرائیلی زیرنظر سازمان ملل را مشروط به پایبندی اسرائیل به این پیمان، تأیید می‌کنم و جنگ اسرائیل با ورود به خاک لبنان این پیمان را نقض کرده است.» وی اضافه کرد: «من اطمینان دارم که در توافقنامه دمشق مسئله جنوب لبنان و کیفیت برخورد با اسرائیل به‌صورت جدی عنوان نخواهد شد و در جنوب لبنان همه چیز به همین حال باقی خواهد ماند.» وی درزمینه احتمال تجدید درگیریهای داخلی بیروت درصورت شکست مذاکرات دمشق گفت: «به نظر من این توافقنامه مرده است و امضا و یا عدم امضای آن تأثیری در وضع فعلی لبنان ندارد بلکه ازسرگیری برخوردهای داخلی لبنان با تغییر معادلات منطقه و دخالت امریکا و اسرائیل ارتباط دارد.»(1)
ضمیمه گزارش202
عملیاتهای محدودی که فرمانده کل سپاه در دومین کنگره دانشجویان مسلمان به آن اشاره کرده، چنین است:(2)
عملیات انصارالله در 23/3/1364، کردستان.
عملیات قدس1 در 24/3/1364 (روز قدس)، منطقه هور الهویزه (حدفاصل پاسگاه شط علی و طبر).
عملیات قدس2 در 6/4/1364، منطقه هورالهویزه.
عملیات قدس3 در 19/4/1364، منطقه عمومی دهلران، غرب رودخانه میمه.
عملیات قدس4 در 1/5/1364، شمال‌غربی هورالهویزه (دریاچه ام‌النعاج).
عملیات تکمیلی قدس4 در 18/5/1364، شمال‌غربی هورالهویزه.
عملیات قدس5 در 15/5/1364، منطقه هورالهویزه، پاسگاه الیج.
عملیات عاشورای1 در 23/ 5/1364، کردستان، منطقه تکاب.
عملیات عاشورای2 در 24/5/1364، منطقه مهران، ارتفاعات چنگوله.
عملیات عاشورای3 در 25/5/1364، شهر مهران.
عملیات عاشورای4 در 30/7/1364، شمال‌غربی هورالهویزه، دریاچه ام‌النعاج.
1
هواپیماهای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، امروز به دو مرکز بزرگ صنعتی - نظامی حکومت عراق در غرب سلیمانیه حمله کردند. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، عصر امروز در اطلاعیه شماره 2292 اعلام کرد: «به‌تلافی حمله هوایی دشمن به دو واحد صنعتی کشورمان، خلبانان سلحشور نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ساعت 7:30 امروز، با چند فروند شکاری بمب‌افکن، دو مرکز صنعتی - نظامی دشمن در 30 کیلومتری غرب سلیمانیه عراق را به‌شدت بمباران کرده و خسارات سنگین و قابل‌توجهی بر دشمن وارد آوردند. خلبانان شجاع نیروی هوایی، پس از بمباران این دو واحد بزرگ، همگی سالم به پایگاه‌های خود مراجعت کردند.»(1)
خبرگزاری عراق به نقل از سخنگوی نظامی حکومت عراق، گزارش داد: «ادعاهای ایران درمورد حمله هوایی علیه کارخانه‌های جنوب شهر سلیمانیه کذب محض است. این سخنگو افزود: آنچه روی داد این بود که دو فروند هواپیمای ایرانی بامداد امروز از مرزهای بین‌المللی عراق عبور کرده و مناطق مسکونی شهر سلیمانیه را هدف قرار دادند که با آتش [سلاحهای] پدافند هوایی روبه رو شدند و قبل از تحقق‌بخشیدن به هدف‌های خود وادار به فرار شدند.»(2)
2
امروز چند درگیری پراکنده با عناصر ضدانقلاب در غرب کشور رخ داد و درگیری بین دو گروه کومهله و دمکرات ادامه یافت.
نیروهای خودی در روستای پاسانیان (از توابع سقز) با چته‌های هیز افشار از حزب منحله دمکرات درگیر شدند که در این درگیری 3 قبضه اسلحه و تعداد زیادی کوله‌پشتی و کیسه‌خواب به غنیمت نیروهای خودی درآمد و از افراد دشمن تعدادی کشته یا زخمی شدند.(3)
نیروهای پایگاه موسی (اطراف مهاباد) امروز با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیری
بدون تلفات پایان یافت.(1)چند درگیری پراکنده دیگر نیز در اطراف شهر مهاباد رخ داد.(2)
1
گروههای معارض عراقی اخیراً با حمله به پایگاه‌های امنیتی و نظامی حکومت عراق، خساراتی به پایگاه‌ها وارد آوردند:
براساس این بیانیه، گروهی از افراد شاخه نظامی حزب‌الدعوه عراق نیز اوایل ماه جاری با اجرای یک حمله غافلگیرانه علیه یک پست بازرسی رژیم عراق در شهر موصل موسوم به پاسگاه بعشیقه 10 تن از افراد مستقر در این پاسگاه را به هلاکت رساندند و همگی سالم به پایگاه‌های خود مراجعت کردند.»(4)
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی گزارش داد: چند واحد از پیش‌مرگان حزب دمکرات عراق با همکاری پیش‌مرگان گردان یک حزب کمونیست، به مواضع و محل استقرار نیروهای عراقی در چیاه خلبوک از توابع شیخان، حمله کردند. در این درگیری، نیروهای عراقی با 3 زره‌پوش؛ 5 خودرو حامل نیرو و 6 هلیکوپتر به کمک نیروهای مستقر در شیخان آمدند که با مقاومت و آتش پرحجم پیش‌مرگان روبه رو و پس از نبردی سنگین و دادن تلفات، مجبور به عقب‌نشینی شدند.(5)
به گزارش ستاد مشترک ارتش، یکی از افراد اتحادیه میهنی کردستان عراق با نفوذ به داخل شهر کرکوک به محله جنات رفته و یک نارنجک به داخل خودرو افراد سازمان امنیت عراق پرتاب کرده است که درنتیجه 2 نفر از مأموران عراقی به هلاکت رسیده‌اند و یک نفر به‌شدت مجروح شده است. همچنین، عده‌ای دیگر از پیش‌مرگان این اتحادیه یک خودرو ارتش عراق را در جاده حلبچه متوقف و راننده آن را اسیر کردند و یک قبضه سلاح نیز به غنیمت گرفتند.(6)
پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق با پرتاب نارنجکی به قرارگاه پلیس باطوفه (جنوب شهر دهوک عراق) آن را به آتش کشیدند. در این اقدام 2 پلیس کشته شدند و یک نفر مجروح گردید.(7)
1) 4. سند شماره 119748 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مهاباد، 26/8/1364.
2) 5. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص21.
3) 6. همان، ص 21؛ و سند شماره 425197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364.
4) 7. روزنامه اطلاعات، 26/8/1364، ص 2.
5) 8. سند شماره 148606 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی (فرماندهی اطلاعات)، 3/9/1364.
6) 9. سند شماره 179672 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، رکن2 (فرماندهی اطلاعات)، 30/8/1364.
7) 10. سند شماره 148608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (اطلاعات) به سماجا 3 (عملیات)، 5/9/1364.
1
درپی درخواست اخیر فرمانده عالی جنگ آقای هاشمی رفسنجانی از نیروهای مردمی و داوطلب برای اعزام به جبهه‌های نبرد و نیز با هدف تهیه مقدمات بسیج و تجهیز کاروان‌های کربلا، امروز مهندس موسوی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی، بخشنامهای دراین‌باره صادر کرد و ستاد مرکزی سپاه پاسداران نیز اطلاعیه‌ای منتشر نمود.
طبق بخشنامه نخست‌وزیر، همه دستگاه‌های دولتی ملزم به موافقت با اعزام کارکنان و کارگران داوطلب خود براساس تصویب‌نامه هیئت وزیران شدند. در بخشنامه نخست‌وزیر همچنین به دستگاه‌های دولتی دستور داده شده است درجهت تبلیغات؛ بسیج نیرو و ترابری کاروان‌های کربلا، وسایل موردنیاز را دراختیار مسئولین این امر قرار دهند.(1)
در اطلاعیه ستاد مرکزی سپاه پاسداران ضمن تشکر از پیشتازی مردم قم برای حضور گسترده در جبهه‌های جنگ، آمده است: «از امت مسلمان و شهیدپرورمان در سایر استان‌ها درخواست می‌شود تا با الهام از بیانات ارزشمند فقیه عالی‌قدر حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری و حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی نماینده محترم حضرت امام در شورای عالی دفاع، به این حرکت شورآفرین تأسی نموده و به یاری رزمندگان اسلام بشتابند.
دراین‌زمینه، کلیه مراکز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سراسر کشور ضمن هماهنگی با ائمه محترم جمعه از امت حزب‌الله ثبت‌نام به عمل می‌آورند.»(2)
روزنامه کیهان نیز نوشته است: هم‌زمان با اربعین حسینی، گروه کثیری از نیروهای بسیجی شهرهای نور، یزد، چالوس، رامهرمز و بروجرد عازم جبهه‌های جنگ شدند.(3)
2
روزنامه ژاپنی آساهی در گزارشی آورده است: «قدرت نظامی سپاه باوجود تجربه پنج‌ساله، توسعه یافته و به سطح ارتش منظم رسیده است و بسیار چشمگیر می‌باشد.» روزنامه ابرار در شماره امروز خود این گزارش را درج کرده و به نقل از روزنامه آساهی آورده است: «سلاح‌هایی که در جریان بمباران بغداد در بهار سال جاری به کار گرفته شد و نیز گردان موشک زمین‌به‌زمین که بغداد را هدف قرار داد، از واحدهای سپاه بود... این نشریه افزود: پادگان و محل تمرینات و آموزش و دبیرستان سپاه پاسداران در شهرستان‌ها توسعه پیدا کرده است و در آینده نزدیک دانشگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که مانند دانشکده افسری می‌باشد، افتتاح خواهد شد. خبرنگار روزنامه آساهی که اخیراً از یکی از پادگان‌های ایران بازدید کرده است، می‌نویسد: و از همه مهمتر اینکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سه میلیون نفر بسیجی را زیرنظر خود دارد و این افراد را هر زمان که لازم باشد، می‌تواند در جبهه شرکت دهد.»(4)
1
شوروی درصدد فروش یک نوع موشک به عراق است که دقت، قدرت و برد بیشتری نسبت به موشک اگزوسه فرانسوی دارد. یک نشریه داخلی مطلع ضمن اعلام این خبر، افزوده است: «خبرهای قبلی حاکی‌از آن بود که روس‌ها درحال واگذاری موشکی به نام الیکس به عراق هستند که جایگزین موشک اگزوسه خواهد شد و خصوصیت آن حمله به نقاط روی دریا است». به نوشته این نشریه، دلایل مؤثر در تصمیم روس‌ها برای ادامه کمک‌های تسلیحاتی به عراق چنین است:
تحلیل روس‌ها از جنگ ایران و عراق و وضعیت عراق این است که اگر کمک‌های خود را به این کشور قطع کنند، گرایش بیشتری به امریکا پیدا خواهد کرد.
شوروی منافعی در کشور عراق دارد که درصورت سقوط رژیم عراق، این منافع از بین می‌رود یا از میزان آن کاسته خواهد شد.
مقامات شوروی در یک انتخاب، ایران را بر عراق ترجیح می‌دهند، اما سردی روابط بین دو کشور و ناکامی در برقراری مناسبات صمیمی و دوستانه و بی‌اعتمادی این کشور به سیاست‌های درازمدت ایران و حرکت‌های مقطعی ازجانب ایران، سبب شده است که شوروی دست به ریسک نزند.
فشار محافل جهانی و ارتجاع عرب برای ممانعت از نزدیکی بیشتر شوروی به ایران و تشویق این کشورها به کمک‌های بیشتر شوروی به عراق، یکی دیگر از عوامل این موضوع است.(1)
2
سفیر استرالیا در تهران که کشورش ریاست دوره‌ای شورای امنیت را عهده‌دار است، امروز در دیدار با آقای هاشمی رفسنجانی ضمن محکوم‌کردن عراق به‌دلیل نقض حقوق بین‌المللی، نظر ایشان را درمورد شورای امنیت جویا شد. آقای هاشمی گفت که شورای امنیت تاکنون از ظالم حمایت کرده و تا یک قدم مثبت برندارد، اعتماد ایجاد نمی‌شود.
روزنامه اطلاعات در گزارشی از این دیدار نوشته است: «سفیر استرالیا در این ملاقات ضمن برشمردن مواضع کشورش درقبال جنگ تحمیلی و محکوم‌کردن جنایات رژیم عراق در نقض اصول بین‌المللی ازسوی دولت متبوعش، باتوجه‌به اینکه استرالیا ریاست ادواری شورای امنیت را برعهده دارد، نظر ریاست مجلس شورای اسلامی را درقبال این شورا جویا شد و اظهار کرد: استرالیا همه تلاش خود را به کار می‌بندد تا مادامی که عضو آن شورا است نظرات جمهوری اسلامی ایران را به شورای امنیت منعکس نماید. وی ضمن ابراز خوشبختی از گسترش مناسبات دو کشور ایران و استرالیا و ارتقای سطح روابط فی‌ما بین که در ماه‌های اخیر هر دو کشور مبادرت به اعزام سفیر کرده‌اند، گفت: دولت استرالیا معتقد است که توسعه روابط هر دو کشور ازجنبه‌های مختلف به‌ویژه مناسبات اقتصادی ازنظر استرالیا از اهمیت خاصی برخوردار است و زمینه‌های زیادی برای
1) 15. سند شماره 212325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه مستقیم، شماره 148/3، 26/8/1364، صص 3 - 2.
همکاری‌های دو کشور، مثل همکاری‌های کشاورزی و فرهنگی وجود دارد.
آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در این دیدار ضمن ابراز خرسندی از توسعه روابط جمهوری اسلامی ایران و استرالیا گفت: در روابط استرالیا با جمهوری اسلامی ایران هیچ مسئله منفی‌ای وجود ندارد که مانع توسعه روابط گردد.»(1)
روزنامه جمهوری اسلامی نیز در گزارشی از این ملاقات نوشته است: «آقای هاشمی رفسنجانی گفت: در شرایط حاضر که ریاست شورای امنیت با استرالیا می‌باشد، ما انتظار داریم که شما از اصول بین‌المللی دفاع بکنید. دفاع از اصول به‌معنای دفاع از یک طرف نیست. ما در دوران جنگ، هیچ‌گاه اصول بین‌المللی را نقض نکرده‌ایم، رژیم عراق جنگ را در بدترین شرایط بعد از انقلاب به جمهوری اسلامی ایران تحمیل کرد و قرارداد الجزایر را زیر پا گذاشت.»(2)
آقای هاشمی همچنین به تشریح جنایات غیرانسانی حکومت عراق در طول جنگ پرداخت و به موارد متعدد نقض اصول بین‌المللی ازجانب عوامل حکومت بغداد اشاره کرد و گفت: «شما اگر مشاهده می‌کنید که ما امروز این جنگ را به قیمت گزافی ادامه می‌دهیم، بیشتر به این دلیل است که می‌خواهیم اصول بین‌المللی محترم بماند.» رئیس مجلس ضمن اشاره به سوابق قطعنامه‌های شورای امنیت و عملکرد منفی این شورا افزود: «این شورا از مظلوم دفاع نکرده و ظالم را حمایت کرده است. طبیعی است که تا این شورا یک قدم مثبت برندارد، برای ما هم این اعتماد وجود ندارد که به جایی بیاییم که در گذشته همیشه با ما غیرمعقول برخورد شده است.» وی تأکید کرد که شورای امنیت باید موضع واقع‌بینانه‌ای اتخاذ کرده و حداقل موارد نقض حقوق بین‌المللی توسط رژیم بغداد را محکوم نماید.(3)
نشریه رویدادها در گزارش این دیدار نوشته است: «سفیر استرالیا ضمن تأکید بر تمایل استرالیا برای توسعه روابط با جمهوری اسلامی مطالبی را مطرح نمود که به اهم نکات آن درباره جنگ تحمیلی اشاره می‌گردد:
در راه توسعه همکاری‌های دوجانبه سیاسی، به‌دلیل جنگ ایران و عراق محدودیت‌هایی وجود دارد؛ چراکه استرالیا می‌خواهد بی‌طرفی خود را حفظ کند.
استرالیا آمادگی خود را برای پایبندی به اصول بین‌المللی نشان داده و وزیر خارجه ما استعمال سلاح شیمیایی را محکوم کرده و ما به نفع قطعنامه ایران در کمیته انرژی اتمی و در خطوط هواپیمایی از ایران حمایت کرده‌ایم.
استرالیا در این ماه رئیس شورای امنیت سازمان ملل می‌باشد. ما سعی می‌کنیم شورای امنیت را متوجه مسئولیت‌های خود درمورد جنگ ایران و عراق بنماییم. استرالیا پیشنهاد کرده که ایران و عراق به ملاقات‌های خصوصی در خارج از شورای امنیت حاضر شده و نظرهای خود را اعلام نمایند، به این امید که این ملاقات‌ها زمینه‌ساز صلح بشود.
سپس آقای هاشمی رفسنجانی نیز ضمن تأکید بر تمایل جمهوری اسلامی برای توسعه روابط با استرالیا، مطالبی اظهار نمود که نکات مهم آن چنین است:
ما هیچ مسئله منفی که مانع توسعه روابط شود با شما نداریم. توقعی هم از دولت شما نیست که در مسئله جنگ از ما بهطور بی‌حساب حمایت کنید، ولی حالا که رئیس شورای امنیت هستید انتظار داریم از اصول بین‌المللی دفاع کنید، چراکه دفاع از اصول به‌معنی دفاع از یک طرف نیست.
آقای هاشمی پس از برشمردن موارد نقض اصول بین‌المللی توسط عراق گفت: اینها نقض اصول است و شما به‌عنوان رئیس شورای امنیت، موظفید از این اصول دفاع کنید.
در گذشته شورای امنیت از مظلوم دفاع نکرده و از ظالم حمایت کرده، حال اگر شما موفق بشوید در شورای امنیت موضع سالم بین‌المللی بگیرید، ما هم تشویق به همکاری با شورای امنیت می‌شویم.»
این نشریه در جمع‌بندی خود از این دیدار نوشته است: «باتوجه‌به پیشنهاد استرالیا مبنی‌بر شرکت ایران و عراق در شورای امنیت و سپس رد آن توسط شورای مزبور، توصیه سفیر این کشور به انجام ملاقات‌های خصوصی بین طرفین جنگ در خارج از شورا دلیلی بر برخورد ظاهراً بی‌تفاوت شورای امنیت در شرایط فعلی نسبت به جنگ است. همچنین به نظر می‌رسد که هدف اصلی استرالیا از این دیدار کسب وجهه برای خود به‌عنوان رئیس شورای امنیت و حفظ ظاهر جهت فعالیت‌های این کشور درمورد تلاش‌های صلح بوده است.»(1)
1
دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، که به‌همراه هیئتی به سوریه سفر کرده است، در ادامه دیدارهای خود با مقامات سوریه، امروز در دمشق با حافظ اسد رئیس‌جمهوری این کشور، به‌مدت سه ساعت، گفتوگو کرد.(2)
به نوشته روزنامه اطلاعات، دکتر ولایتی در این ملاقات پیام کتبی حجتالاسلاموالمسلمین خامنه‌ای رئیس‌جمهوری کشورمان را تسلیم حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، کرد.
آقای ولایتی در این دیدار از بسیج نیروها و عزیمت مردم کشورمان به جبهه‌های جنگ و تصمیم قاطع ملت ایران و دولت جمهوری اسلامی مبنی‌بر ادامه جنگ تا سقوط صدام حسین سخن گفت و خاطرنشان کرد که تأمین آرامش در منطقه خلیج‌فارس و رفع تشنج از آن و نیز استقرار ثبات در کل منطقه، مستلزم تحقق این امر می‌باشد.
وزیر امور خارجه کشورمان با تأکید مجدد بر روابط حسن همجواری با همسایگان ایران - که همواره خط مشی سیاسی جمهوری اسلامی بوده است - افزود: «منافع منطقه اقتضا می‌کند که هرگونه حرکت مساعدی برای به‌انزواکشاندن رژیم صدام و ایجاد فاصله میان صدام و حامیانش به‌قصد تسریع در رسیدن به آرامش در منطقه اعمال شود.»
آقای ولایتی از نتایج اجلاس اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس ابراز خرسندی کرد و متذکر
شد که سیاست جمهوری اسلامی همانند سابق مبتنی‌بر حسن همجواری بوده و ما برای برقراری روابط حسنه با هر طرفی براساس درک متقابل آماده‌ایم.
در این دیدار - که فاروق الشرع وزیر خارجه سوریه، میرمهدی معاون پارلمانی وزارت خارجه کشورمان و مدیرکل سیاسی و همچنین سرپرست سفارت جمهوری اسلامی در دمشق نیز حضور داشتند - حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه ضمن تقدیر از سیاست منطقی و حکیمانه جمهوری اسلامی و تأکید فراوان بر روابط بسیار دوستانه میان دو کشور گفت: «جمهوری اسلامی و سوریه علیه امپریالیسم و صهیونیسم دست‌نشانده آن ایستاده‌اند و تلاش‌های ما باید مبتنی‌بر این باشد که حالت شکست‌ناپذیری خود را درمقابل امپریالیسم و صهیونیسم حفظ کنیم و این امر شدنی است.
رئیس‌جمهور سوریه تحولات منطقه را تشریح کرد و گفت که سوریه با بازگشت مصر به جامعه عرب مخالفت می‌کند، زیرا رژیم مصر با رژیم صهیونیستی رابطه دارد، درحالی‌که سوریه با این رژیم دشمن است.
هیئت ایرانی در پاسخ به این گفته رئیس‌جمهوری سوریه اعلام کرد: «جمهوری اسلامی نیز از چنین دیدگاهی با بازگشت مصر به سازمان اجلاس اسلامی مخالفت کرده است.»
حافظ اسد همچنین درمورد حکومت عراق گفت: «هیچ‌گونه وجه مشترکی با رژیم عراق ندارند و باتوجه‌به تضادهای همه‌جانبه هیچ راهی برای آشتی با این رژیم وجود ندارد.»
در پایان این ملاقات بر ضرورت تشکیل کنفرانس آینده وزیران خارجه ایران، سوریه و لیبی در طرابلس، تأکید شد.
در این سفر بار دیگر دعوت آقای موسوی نخست‌وزیر، از عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه، مطرح گردید که پذیرفته شد.
دکتر ولایتی همچنین با عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور سوریه، ملاقات و گفتوگویی سه‌ساعته داشت که در آن، درباره موضوعات متعددی ازجمله جنگ تحمیلی، مسائل خاورمیانه و روابط دوجانبه به تفصیل بحث شد.
در این ملاقات، آقای ولایتی بر استمرار جنگ تحمیلی تا سقوط قطعی صدام و خاتمه تشنج در منطقه و سیاست جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر حسن همجواری و علاقه به گسترش روابط با کشورهای حوزه خلیج‌فارس تأکید کرد. آقای عبدالحلیم خدام نیز ضمن تأیید سخنان وی و حمایت از مواضع جمهوری اسلامی ایران دربرابر جنگ تحمیلی بر سقوط صدام و همبستگی راهبردی و خدشه ناپذیر دو کشور تأکید کرد. وی همچنین تحولات لبنان و روابط سوریه با همسایگانش را تشریح کرد.
آقایان ولایتی و خدام روابط دوجانبه سوریه و ایران را نیز بسیار خوب و مستحکم توصیف کردند.(1)
1) 21. مأخذ 1، ص 3.
1
درپی تحرکات اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس و اقداماتی برای بهبود روابط با ایران و پایان‌دادن به جنگ، امروز اعلام شد که کمیته صلح منتخب سازمان کنفرانس اسلامی به زودی تلاش‌های جدیدی را آغاز خواهد کرد. این تحرکات درحالی انجام می‌شود که حملات نظامی عراق به خارک نتایج مطلوب عراق و حامیانش را فراهم نکرده و هم‌اکنون فشار سیاسی علیه ایران آغاز شده تا در جنگی روانی چنین وانمود شود که ایران مخالف برقراری صلح و آرامش است.
روزنامه کویتی الرأی‌العام با اعلام اینکه کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی تلاش‌های خود را از سر خواهد گرفت، به نقل از سفیران کشورهای عربی و اسلامی در اسلام‌آباد، نوشته است: «این کمیته هم‌اکنون با جدیت به تلاش‌های جاری کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] برای متوقف‌ساختن جنگ ایران و عراق چشم دوخته است. سفیران مذکور اعلام کرده‌اند که ایران درپی تحمل خسارات سنگین در نتیجه جنگ، نسبت به اجرای مذاکرات صلح با عراق اظهار تمایل کرده است.»
این روزنامه به نقل از سفیران کشورهای اسلامی در پاکستان، افزوده است: «کشورهای اسلامی آمادگی خود را برای مساعدت در تعمیر خرابی‌های ناشی از جنگ در دو کشور ایران و عراق درجهت پایان‌یافتن جنگ و برقراری صلح در منطقه اعلام کرده‌اند.»(1)
نشریه رویدادها در تحلیلی دلایل تلاش‌های اخیر را بررسی کرده و نوشته است: «یکی از علل انجام کوشش‌های دیپلماتیک اخیر به جهت موفق جلوه‌دادن تجاوزات به خارک و عقب‌نشینی جمهوری اسلامی ایران براثر فشار ناشی از آن است. ضمن اینکه تلاش‌های کمیته صلح کنفرانس اسلامی چیزی بیشتر از شورای همکاری نخواهد بود. باتوجه‌به اینکه: اولاً، پشتیبانی اصلی کمیته مزبور توسط عربستان انجام می‌گیرد.
ثانیاً، کمیته صلح چه ازنظر مالی یا سوق‌الجیشی نسبت به شورای همکاری در موقعیت ضعیف‌تری قرار دارد.
ثالثاً، هرگز کمیته صلح برای تحت فشار قراردادن عراق امکاناتی همچون شورای همکاری ندارد؛ لذا، به نظر می‌سد که غرض از فعالیت‌های کمیته صلح بیش از هرچیز گرم نگه‌داشتن تنور دیپلماتیک باشد تا بدین‌ترتیب اولاً، جوّ تبلیغاتی را به نفع عراق و علیه جمهوری اسلامی ایران آماده کنند و احیاناً زمینه را برای فشارهای سنگین علیه ایران مهیا سازند و ثانیاً، بدین‌وسیله از جمهوری اسلامی ایران زمان گرفته و با برنامه‌ریزی دقیق‌تری وارد مرحله فشار بعدی گردند و ثالثاً، ارزیابی جدیدی نسبت به آخرین تحولات ایران و دولت جدید به دست آورند.»(2)
1
درحالی‌که تحرکات دیپلماتیک برای آتش‌بس در جنگ ایران و عراق در سطح منطقه افزایش یافته و امروز نیز مذاکراتی در مسقط درحال انجام است، نگاه خصمانه حکام کویت به ایران و نگاه متفاوت آنها با دیگر بازیگران سیاسی منطقه، درخور تأمل است. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شیخ صباح معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه کویت، طی اظهاراتی، ایران را مسئول ادامه جنگ با عراق دانست و گفت: «این ایران است که شرط‌هایی برای توقف جنگ با عراق قائل می‌شود. وی طی اظهاراتی که در مطبوعات امروز (یکشنبه) کویت منتشر گردیده، مدعی شد عراق همیشه اعلام کرده که آماده است بدون هیچ‌گونه شرطی جنگ را متوقف سازد. اظهارات وزیر خارجه کویت درحالی منتشر می‌شود که تلاش‌هایی ازسوی کشورهای دیگر عضو شورای همکاری خلیج‌فارس درجهت بهبود روابط با ایران درحال انجام است.»(1)
دراین‌حال، سران برخی کشورها که امروز برای شرکت در جشن ملی عمان، وارد مسقط پایتخت این کشور، شده‌اند، درباره مسئله جنگ به مذاکره پرداختند. ازجمله به گزارش رادیو ریاض، ملک حسین (شاه اردن) و ضیاءالحق (رئیس‌جمهور پاکستان) درباره جنگ ایران و عراق و آخرین تحولات جهان عرب گفتوگو کردند.(2)
همچنین به گزارش رادیو بغداد، امروز در عمان، ملک حسین و کنعان اورن (رئیس‌جمهور ترکیه) بیانیه مشترکی صادر کردند که در آن اردن و ترکیه ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ ایران و عراق، پشتیبانی کامل خود را از اقدامات مسالمت‌آمیز برای پایان‌دادن به جنگ کنونی اعلام کرده‌اند.(3)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، اورن قبلاً از اردن، پاکستان و امارات متحده عربی دیدار کرده است. گفتنی است که ترکیه و پاکستان هر دو عضو کمیته صلح اسلامی هستند که ازطرف سازمان کنفرانس اسلامی مسئول یافتن راه‌حلی برای خاتمه جنگ در خلیج‌فارس شده‌اند.(4)
همچنین به گزارش رادیو کویت، ملک حسین، سلطان قابوس، حسنی مبارک، سران اردن، عمان و مصر امروز در مسقط درباره آخرین تحولات جنگ عراق و ایران و مسائل بین‌المللی و جهان عرب تبادل‌نظر خواهند کرد.(5)
رادیو ابوظبی نیز دراین‌باره گزارش داد: «شیخ خلیفه بن زاید ولیعهد و معاون فرمانده کل نیروهای مسلح امارات، امروز با مبارک رئیس رِژیم مصر، دیدار و پیرامون تحولات جاری در خلیج‌فارس به‌ویژه جنگ عراق و ایران و ابعاد همکاری کشورهای عضو شورای همکاری و نتایج اخیر اجلاس سران با وی گفتوگو کرد. در این ملاقات، طرفین درمورد لزوم تلاش در تمام زمینه‌های عربی و در سطح سازمان کنفرانس اسلامی، کشورهای غیرمتعهد، سازمان ملل و دیگر سازمان‌های بین‌المللی برای خاتمه‌دادن به این خونریزی ویران‌کننده تأکید کردند.»(6)
1) 24. سند شماره 200097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 97، 27/8/1364، ص 1.
2) 25. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/8/1364، ص 4؛ رادیو ریاض، 26/8/1364.
3) 26. همان، ص 3، رادیو بغداد، 26/8/1364.
4) 27. مأخذ 13، خبرگزاری فرانسه.
5) 28. مأخذ 25، ص 4، رادیو کویت.
6) 29. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 244، 28/8/1364، ص 6، رادیو ابوظبی.
1
نخست‌وزیر هند میانجیگری بین ایران و عراق را متوقف و دلیل آن را مواضع سرسختانه دو کشور اعلام کرد.
به گزارش رادیو کلن: «راجیو گاندی نخست‌وزیر هند، در مصاحبه‌ای با نشریه خلیج تایمز چاپ دوبی، گفت که دولت هند مساعی میانجیگرانه‌اش را برای خاتمه‌دادن به جنگ میان ایران و عراق متوقف ساخته و در آینده نزدیک نیز دراین‌زمینه اقدامی نخواهد کرد. گاندی در بهار سال جاری به درخواست دو کشور ایران و عراق برای خاتمه‌دادن به جنگ میان دو کشور اقدام نموده بود. وی گفت: موضع دو کشور درحال جنگ بسیار سرسختانه و انعطاف‌ناپذیر است. وی تلویحاً گفت که طی مذاکراتش در مسقط درباره جنگ ایران و عراق نیز مذاکره خواهد کرد.»(1)
تصویر
رادیو امریکا نیز دراین‌باره گزارش داد: «دیدار یک‌روزه راجیو گاندی از مسقط می‌تواند پر‌مشغله باشد. وی در نظر دارد در جریان این سفر با تنی چند از رهبران دیگر کشورها که در مراسم سالگرد پانزدهمین سال به‌سلطنت‌رسیدن سلطان قابوس در عمان گرد آمده‌اند، گفتوگو کند. راجیو گاندی در مصاحبه با نشریه خلیج تایمز خاطرنشان کرد که در زمان توقفش در مسقط، پیرامون جنگ ایران و عراق، بار دیگر با رهبران شرکت‌کننده در مراسم مذاکره خواهد کرد. رهبر هند گفت که دو کشور درگیر، مواضع سختی اتخاذ کرده‌اند و هیچ نشانه‌ای بر گشوده‌شدن باب مذاکرات صلح‌آمیز دریافت نکرده است. نخست‌وزیر هند در این مصاحبه، ارائه هر نوع طرح ابتکاری را ازسوی هند به‌منظور تلاش در راه حل این مناقشه در آینده‌ای نزدیک منتفی دانست.»(2)
از سوی دیگر، رادیو دوبی اعلام کرد: «رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه، آمادگی کشورش را جهت مشارکت در هرگونه تلاش به‌منظور خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران از طرق مسالمت‌آمیز اعلام کرد. وی در مصاحبه‌ای که امشب از تلویزیون قطر پخش شد، تأسف کشورش را از ادامه جنگ عراق و ایران و خسارات جانی و مالی که این جنگ در بر دارد، ابراز نمود.»(3)
1
یک هیئت سودانی برای مذاکره درباره آزادی اسیران سودانی وارد تهران شد. مصطفی حسن احمد، مدیرکل اداره آسیا و اقیانوسیه وزارت خارجه سودان، در رأس این هیئت قرار دارد. به نوشته روزنامه اطلاعات، وی که حامل پیام کتبی وزیر امور خارجه سودان برای دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، می‌باشد، در گفتوگویی با خبرنگاران ضمن ابراز خرسندی از سفر به ایران، گفت: «این اولین هیئت سودانی است که پس از سرنگونی رژیم نمیری و برقراری روابط با جمهوری اسلامی، به ایران سفر می‌کند. این سفر با یک هدف انسانی و براساس اقدامات انسان‌دوستانه جمهوری اسلامی ایران برای آزادی اسیران سودانی انجام می‌شود.» مصطفی حسن احمد همچنین ضمن اعلام مراتب قدردانی ملت، دولت و خانوادههای اسیران سودانی از جمهوری اسلامی ایران، گفت: «تنها هدف هیئت سودانی مسئله آزادسازی اسرای سودانی نیست. ما در این سفر برای تحکیم روابط دو کشور نیز اقدام خواهیم کرد. البته، این نخستین گام برای توسعه روابط برادرانه بین دو کشور خواهد بود.»
بنا بر این گزارش، پس از سرنگونی حکومت نمیری در سودان و اتخاذ موضع بی‌طرفی حکومت جدید سودان دربرابر جنگ تحمیلی و همچنین برقراری روابط دوجانبه با ایران، مذاکرات برای آزادسازی این گروه از اسیران با درخواست رسمی دولت سودان و موافقت جمهوری اسلامی بین دو کشور، از چندی پیش آغاز شد. اعضای این هیئت که صادق عبدالقادر نایب‌رئیس هلال‌احمر سودان نیز آنان را همراهی می‌کرد، در فرودگاه مهرآباد با استقبال آقای آهنی مدیرکل آسیا و اقیانوسیه وزارت خارجه و چند تن از مسئولان هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران مواجه شدند.(1)
2
سفیر یوگسلاوی در تهران امروز با مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، دیدار و گفتوگو کرد. در این دیدار، سفیر یوگسلاوی تمایل دولت متبوع خود به گسترش روابط دو کشور را به اطلاع نخست‌وزیر کشورمان رساند و بار دیگر بر دعوت کشورش از مهندس موسوی برای دیدار از آن کشور تأکید کرد که نخست‌وزیر این دعوت را پذیرفت. آقای موسوی در این دیدار ضمن اشاره به سوابق روابط سیاسی و اقتصادی دو کشور، زمینه‌های گسترش این همکاری‌ها را برشمرد و خاطرنشان کرد که موضع‌گیری صحیح کشور یوگسلاوی دربرابر جنگ تحمیلی، گامی مؤثر در پیشرفت روابط بین دو کشور است.(2)
1
درپی اعلام تصمیم جمهوری اسلامی برای تغییر مسیر صادرات نفت ایران ازطریق خط لوله درون‌مرزی، وال استریت ژورنال نوشته است: «هدف آن است که وابستگی ایران به تأسیسات خارک باتوجه‌به حملات عراق کاهش یابد.»
رادیو امریکا با اعلام این خبر، افزود: «به گزارش نشریه میدل ایست اکونومیست دایجست، هزینه خط لوله نفتی ایران بالغ‌بر 500 میلیون دلار خواهد بود. این مجله می‌گوید پروژه خط لوله به‌سبب جنگ از اولویت برخوردار شده است و ایران هم‌اکنون از 11 کمپانی و دیگر شرکت‌های بریتانیایی، ایتالیایی، آلمانی، ژاپنی و کره جنوبی دعوت کرده است در مناقصه برای تأمین تدارکات و عملیات ساختمانی خط لوله شرکت کنند. در طرح ایران منحرف‌ساختن مسیر صادرات یک میلیون و 500 هزار بشکه نفت در روز از ایستگاه تلمبه‌خانه گوره - که هم‌اکنون نفت را به جزیره خارک می‌فرستد - به بنادر بوشهر و عسلویه در جنوب خارک پیش‌بینی شده است. ازطریق این بنادر، نفت به کشتی‌هایی که به‌عنوان تأسیسات بارگیری شناور مورد استفاده قرار می‌گیرند و می‌توانند به‌سرعت آماده بهره‌برداری شوند، منتقل خواهد شد این کشتی‌ها به‌زحمت می‌توانند هدف حملات هوایی واقع شوند.
یکی از منابع آگاه در صنایع نفت ایران در مصاحبه‌ای تلفنی گفت: این نظریه قوت گرفته است که حملات عراق به‌تدریج صادرات نفت ایران را از جزیره خارک متوقف خواهد کرد.»(1)
از سوی دیگر، یک نشریه سیاسی داخلی نوشته است: «ژاپن اخیراً درصدد جایگزینی نفت خاورمیانه و به‌خصوص نفت ایران با نفت مناطق امن‌تر نظیر مکزیک، چین، اندونزی و آلاسکا می‌باشد.»(2)
2
نشریه پولتیکا چاپ بلگراد، در شماره امروز خود (17 نوامبر 1985) در مقاله‌ای با عنوان "پایداری خارک دربرابر حملات" نوشته است: «برخلاف ادعاهای بغداد و باوجود یورش‌های هوایی عراق علیه ترمینال عمده نفتی جزیره خارک، عراق تاکنون موفق نشده است صادرات نفت ایران را بهطور جدی به مخاطره اندازد. مقامات ایران می‌گویند که ایران هنوز قادر است 4 میلیون بشکه نفت در روز صادر کند، اما فروش نفت خود را به 6/1 میلیون بشکه محدود کرده است و این با میزان سهمیه تولید و فروش موردتوافق در سازمان اوپک تطبیق می‌کند. از سوی دیگر، نماینده شرکت بیمه لویدزِ لندن و نماینده یک شرکت کشتیرانی هلندی تصدیق کردند که ترمینال‌های خارک کار خود را بهطور عادی انجام می‌دهند...
سرویس‌های اطلاعاتی غرب اتفاق‌نظر دارند که از مجموع 30 حمله عراق به خارک، تنها دو حمله موفقیت‌آمیز بوده است: نخستین حمله موفقیت‌آمیز روز پانزدهم اوت (24 مرداد) به
وقوع پیوست و طی آن هشت فروند میراژ، جدیدترین موشک‌ها را به‌سوی خارک پرتاب کردند که به اسکله ضلع شرقی جزیره آسیب رسانید و دومین حمله روز 19 سپتامبر (28 شهریور) رخ داد که در آن اسکله غربی هدف قرار گرفت. این اسکله برای بارگیری بزرگ‌ترین نفتکشها مورد استفاده قرار می‌گیرد. حمله مزبور حمل نفت را به تأخیر انداخت.
بااین‌همه، به اعتقاد کارشناسان غرب این خسارت‌ها بزرگ‌تر از حد واقعی خود برآورد شده است. حقیقت آن است که ایران در آن هنگام، حمل نفت از پایانه خارک را متوقف کرده بود، اما تنها به‌مدت چند روز و علت آن آسیب‌های جسمی و جانی متعدد بود، نه اینکه تجهیزات بارگیری از کار افتاده باشد.
ازاین‌رو، جزیره خارک درمقابل حملات هوایی عراق پایداری می‌کند، اما بااین‌همه، حملات مزبور هدف دیگری را تأمین کرده‌اند و آن اینکه کشتی‌های خارجی مایل نیستند به "ناحیه خطر" نزدیک شوند.»(1)
1
در آستانه نشست سران دو ابرقدرت در ژنو، دیدگاه‌های متفاوتی درباره آن مطرح شده است: درحالی‌که نخست‌وزیر ایران این نشست را به دور از منافع کشورهای منطقه ارزیابی نمود، دبیرکل اتحادیه عرب ابراز امیدواری کرد که این نشست، صلح را به منطقه بازگرداند. مهندس موسوی نخست‌وزیر ایران، امروز پس از جلسه هیئت دولت در گفتوگو با خبرنگاران درباره ملاقات ریگان و گورباچف گفت: «این ملاقات‌ها برای معامله در روابط با مسائل عمده جهانی است و در محدوده منافع ابرقدرتها می‌گنجد. دولت‌هایی که وابسته و دست‌نشانده هستند همیشه در هراس به سر می‌برند که مبادا در این ملاقات‌ها موردمعامله قرار بگیرند و در دسته‌بندی‌های جدید به‌نوعی به آنها فشار وارد شود به‌طوری‌که حتی منجر به حذف آنها گردد.
جمهوری اسلامی ایران نظامی است که با تکیه بر اعتقاد اسلامی و مردم تصمیم‌گیری‌هایی را که در این نوع کنفرانس‌ها اتخاذ می‌گردد، در سرنوشت انقلاب اسلامی و دستیابی به اهداف و آرمان‌ها بی‌تأثیر می‌داند.»
وی افزود: «ما این نوع مذاکرات را که دور از چشم ملت‌ها و علیه منافع ملل محروم صورت می‌گیرد، محکوم می‌کنیم و نمی‌توانیم با آن موافق باشیم.»
آقای موسوی گفت: «فکر نمی‌کنم این مذاکرات در مسائل منطقه تحولی ایجاد کند، چون عامل اصلی و تعیین‌کننده در منطقه ابرقدرتها نیستند.»(2)
نخست‌وزیر ایران همچنین گفت: «ما همه ملت‌های جهان را برای پیروی از الگوهای
خودمان دعوت می‌کنیم؛ به این معنی که در ایجاد نظام آتی با تکیه بر نیروهای خودی و نیروی ملت‌ها و برپایه اعتقادات عمیق الهی و معنوی به ترتیبی که یک عده قلدر و زورگو و مستکبر نتوانند بنشینند برای آنها تصمیم‌گیری کنند و منافع آنها را تقسیم کنند و به آنها فشار بیاورند. این موضع ما درمقابل ابرقدرتها است.»(1)
از سوی دیگر، شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، گفت: «دو ابرقدرت دررابطه‌با بحران خاورمیانه مسئول هستند. امیدواریم اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده امریکا تلاش‌های جدی خود را برای استقرار صلح در این منطقه افزایش دهند.»(2)وی همچنین از رهبران شوروی و امریکا خواسته است تا در مقام رهبران دو کشور ابرقدرت، برای خاتمه‌دادن به مسئله خاورمیانه و جنگ عراق و ایران دخالت کنند.
شاذلی قلیبی افزود: «تا زمانی‌که دو کشور مسئولیت‌های خود را درقبال درگیری صهیونیستی - عربی به‌عهده نگیرند، منطقه خاورمیانه همانند یک زخم باز که امنیت منطقه و تمامی کشورها را تهدید می‌کند، باقی خواهد ماند.»(3)
مجله لبنانی النهار العربی و الدولی نیز نوشته است: «باوجود تبلیغات وسیع رسانه‌ها درباره اهمیت دیدار آتی سران شرق و غرب، قرائن و شواهد موجود نشان می‌دهد که اجلاس ژنو جز آشنایی ریگان با گورباچف نتیجه‌ای در بر نخواهد داشت.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «این مجله مهم‌ترین هدف امریکا در این اجلاس را زمینه‌سازی مهاجرت یهودیان شوروی به اسرائیل دانسته و می‌افزاید: "از مهم‌ترین دستورات این اجلاس تفاهم در امر توازن تسلیحاتی و جنگ ستارگان است، ولی به نظر نمی‌رسد که پیمانی دراین‌زمینه به امضا برسد. النهار العربی و الدولی در ادامه گزارش خود می‌نویسد: این اجلاس تنها درجهت تثبیت نفوذ شرق و غرب و سرنوشت یهودیان شوروی صورت گرفته و لذا هیچ نکته تازه‌ای برای بحرانهای جهانی و ازجمله مسئله خاورمیانه به‌دنبال نخواهد داشت."
مجله مذکور سپس می‌افزاید: "ظاهراً در این اجلاس دررابطه‌با بقیه مسائل جهانی تنها به‌صورت تبلیغاتی عمل خواهد شد؛ چراکه امریکا خاورمیانه را منطقه نفوذ خود محسوب نموده و از طرح مسئله خاورمیانه در اجلاس سران امتناع می‌کند. دراین‌میان، شوروی نیز از افشای طرحهای خود در افغانستان سر باز می‌زند که این معادله بحث جدی درمورد کلیه مسائل جهانی را از اجلاس شرق و غرب خارج نموده، لذا برخلاف تبلیغات جاری انتظاری از نتایج این اجلاس نمی‌رود."»(4)
1
"نتایج شش سال جنگ ایران و عراق و درس‌هایی برای امریکا" عنوان مقاله‌ای است که در شماره امروز (17 نوامبر 1985) نشریه شیکاگو تریبیون چاپ امریکا درج شده است.
در این مقاله آمده است: «هیچ طرفی آن‌قدر نیرومند نیست که به پیروزی قاطعی در جبهه جنگ دست یابد و آیت‌الله خمینی از آغاز گفتوگوی صلح براساس شرایطی که برای صدام حسین مرد نیرومند عراق قابل‌قبول باشد، خودداری می‌ورزد. در نگاهی به گذشته، انسان از تعداد فرضیه‌های نادرستی که بر تجزیه‌وتحلیل‌های غرب حاکم بود و در اغلب موارد موجب نگرانی ناخواسته‌ای در واشنگتن می‌شد، یکه می‌خورد. راه‌های غیرمنتظره‌ای نیز که نبرد بر مواضع ابرقدرتها تأثیر گذاشته شگفت‌آور است:
نخست، جنگ به یک بی‌ثباتی منطقه‌ای نینجامید... ملاها توانسته‌اند یک سیستم ماندنی ایجاد کنند... در سوی دیگر خلیج [فارس]، کشورهای عرب میانه‌رو طرف‌دار غرب، چون گذشته از انقلاب [امام] خمینی و از توانایی‌اش در برپاکردن آشوب‌های اجتماعی در میان شیعیان نمی‌ترسند. حتی اردن از تیره‌شدن تصویر شکست‌ناپذیری [امام] خمینی سود برد.
دوم، نقض ناشدنی بودن مرزهای خاکی، آن‌قدر هم که امریکا تصور کرده بود درست از کار در نیامد... عراق بدون هیچ چون‌وچرایی متجاوز بود، اما اقدامش محکوم نشد. نه در سازمان ملل متحد، نه در جلسات جنبش عدم‌تعهد و نه سازمان کنفرانس اسلامی (گروهی مرکب از حدود 50 کشور اسلامی که در سال 1969 به‌وجود آمد)، حتی استفاده عراق از گاز سمی در سال گذشته با محکومیت‌های رسمی روبه رو نشد. در چنین شرایطی، ایران به‌گونه‌ای قابل‌درک، سازمان ملل متحد را علیه خود تلقی می‌کند و انزوایش واکنشی به بی‌تفاوتی جهان و فساد اعراب خلیج [فارس] است که کمک‌های مالی و نظامی - آنها که از 50 میلیارد دلار فراتر می‌رود - ادامه جنگ را برای عراق امکان‌پذیر می‌سازد.
سوم، اقتصاد بین‌المللی توانسته است باوجود کاهش شدید تولید نفت ایران و عراق خود را به وضعی نسبتاً خوب اداره کند. این هراس‌ها که قطع جریان نفت از خلیج [فارس] موجب هرج‌ومرج خواهد شد، درست نبود؛ درحقیقت، خلاف آنچه انتظار می‌رفت اتفاق افتاد؛ یک اشباع نفتی به وجود آمده و قیمت‌های نفت خام از سال 1980 حدود 25 درصد کاهش یافت.
سرانجام، ایالات متحده و نه شوروی، تاکنون از منافع سیاسی و استراتژیکی جنگ سود برده است. عراق که به دریافت هر نوع کمکی مشتاق است، مناسبات دیپلماتیک خود را پس از یک گسستگی هفده‌ساله با امریکا از سر گرفت و دیگر برخلاف سال‌های دهه 1970، در اندیشه سرنگونی پادشاهی‌های عرب طرف‌دار غرب نیست.
ایران اینک حداقل به همان اندازه که ضدامریکایی است، ضدشوروی است، ازنظر داخلی قوی‌تر شده و بنابراین کمتر ممکن است زیر فشار شوروی از هم بپاشد یا از پای درآید. هرچند احتمال نمی‌رود مناسبات تهران با ایالات متحده در آینده‌ای قابل‌پیش‌بینی بهبود یابد، اما رهبران ایران خطری را که همیشه ازسوی مسکو وجود دارد احساس می‌کنند. همین احساس، بروز واقع‌گرایی بیشتری را در امور خارجی آنها موجب شده و ازاین‌رو تهدیدی را که متوجه رژیم‌های عرب هوادار غرب در خلیج [فارس] بود از بین برده است. دراین‌میان، درسی که واشنگتن باید بیاموزد ظاهراً این است که دست به یک اقدام شتاب‌زده نزند؛ مبادا که پشیمان شود... منافع امریکا و دوستانش زمانی بهتر حفظ شد که امریکا چشم‌هایش را باز کرد و به دیپلماسی آرام روی آورد و بهطور خصوصی به دولت‌های دوست گفت که قدرت امریکا درصورت نیاز در دسترسشان خواهد بود. این موقعیت درحالی نصیب امریکا شد که از تلاش برای "بهره‌برداری از فرصت‌ها" یا "برقراری صلح" دست کشید.»(1)
1
درپی تصمیم کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس برای برقراری روابط دیپلماتیک با مصر، امروز حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، رهسپار مسقط شد تا در جشن‌های سالگرد استقلال سلطان‌نشین عمان شرکت کند. رادیو اسرائیل در گزارشی دراین‌باره آورده است: «مطلعین ابراز عقیده کردند که تجدید مناسبات شش کشور مزبور با مصر به‌ویژه ازسرگیری مناسبات ریاض با قاهره، بر حیثیت سیاسی مصر خواهد افزود و کشورهای تندرو عرب را بیش از پیش در انزوا قرار خواهد داد.»(2)
2
اجلاس کمیته دوم آشتی اعراب که در رباط پایتخت مراکش، با هدف نزدیکی عراق با لیبی و لیبی با ساف تشکیل شده بود، با صدور بیانیه‌ای که حاکی‌از ناچیز‌بودن دستاوردهای این نشست است، به کار خود پایان داد.
رادیو بی‌بی‌سی اعلام کرد: «بنا به گفته طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق، یک کمیته ویژه آشتی مرکب از سران کشورهای مراکش و موریتانی و امارات متحده عربی، در رفع اختلافات عراق و لیبی به پیشرفت‌هایی نائل شده است. در یک بیانیه رسمی که پس از چهار نشست درازمدت کمیته آشتی صدور یافت، گفته شد که چنین تصمیم گرفته شده است که هیئتی برای ملاقات با سرهنگ قذافی و صدام حسین؛ یعنی سران دو دولت لیبی و عراق گسیل
گردد و کمیته آشتی چند هفته دیگر دوباره تشکیل جلسه دهد. بعضی از دیپلمات‌های عرب که در رباط گرد آمده‌اند، می‌گویند عراق اکنون به‌عنوان شرط بهبود روابط خود با لیبی خواستار آن است که لیبی درمورد جنگ ایران و عراق لااقل بی‌طرف باشد.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «گزارش‌های منتشرشده در مطبوعات کویت حاکی است که اختلاف‌نظرهای اساسی میان هیئت‌های عراقی و لیبیایی در مذاکرات کمیته دوم آشتی عرب که هم‌اکنون در رباط پایتخت مراکش جاری است، به وجود آمده است. در جلسه امروز - که چهار ساعت به طول انجامید - رژیم عراق از دولت لیبی خواست ارسال موشک به ایران را متوقف کند و هیئت لیبیایی به‌نوبه‌خود از رژیم عراق خواست از حمایت و تقویت رژیم حاکم بر مصر دست بردارد.»(2)
1
عبدل منعم السامرایی معاون وزیر نفت عراق، در مصاحبه‌ای از حکام کویت و عربستان سعودی خواسته است که همچنان به فروش 300 هزار بشکه نفت در روز به حساب حکومت عراق ادامه دهند. وی ادامه این جریان را برای کمک به بنیه مالی عراق ضروری دانسته است.
سخنان معاون وزیر نفت عراق - در مصاحبه با نشریه امریکایی بلاتن اویل گرام نیوز - ضمن اینکه وضعیت وخیم مالی حکومت عراق را آشکار ساخته، حاوی این حقیقت است که این حکومت باوجود ادعاهایش مبنی‌بر پایبندی به بعضی قوانین، هرگز حاضر نیست تن به چارچوب‌هایی دهد که فواید آن حتی بهطور غیرمستقیم، نصیب خودش خواهد شد. وی گفته است که صادرات نفت عراق در آینده حتی به مرز حدود 2 میلیون بشکه در روز خواهد رسید که این رقم 800 هزار بشکه بیش از سهمیه تعیین‌شده این کشور در سازمان اوپک است.(3)
2
به گزارش رادیوی عراقی صوت‌الجماهیر: «اجلاس اتحادیه بین‌المللی اعراب - که امروز در بغداد به کار خود پایان داد - با ارسال تلگرافی به پرزیدنت صدام حسین، ضمن اعلام همبستگی برادرانه خود با حق مشروع عراق در دفاع از خاک و حمایت ملت خویش، از موضع مثبت و مسئولانه صدام حسین درقبال کوشش‌های مبذول‌شده توسط سازمان‌های بین‌المللی دررابطه‌با پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران قدردانی کرد.»(4)
شرکت‌کنندگان در این اجلاس - که مرکب از اعضای پارلمان‌های 12 کشور عرب و شورای ملی فلسطین بودند - امروز در پایان اجلاس دوروزه خود در بغداد، تهدید کردند که چنانچه امریکا
موضع متعادل‌تری درباره مناقشه اعراب با اسرائیل اتخاذ نکند، منافع این کشور در جهان عرب به خطر خواهد افتاد. شرکت‌کنندگان در این اجلاس از دولت‌های عرب خواستند در روابط خود با امریکا به‌عنوان یک ابرقدرت، تجدیدنظر و این کشور را وادار کنند از موضع مغرضانه‌اش در به‌رسمیت‌شناختن رژیم صهیونیستی دست بردارد و در مناقشات اعراب و اسرائیل سیاستی متعادل‌تر و معقول‌تر برگزیند، در غیر این صورت، منافع امریکا در کشورهای عرب در معرض خطر قرار خواهد گرفت. به گزارش خبرگزاری رویتر، برگزاری این اجلاس در بغداد بخشی از تلاش‌های عراق برای نشان‌دادن موضع این کشور دربرابر اقدام هواپیماهای اسرائیلی است که مقر سازمان آزادیبخش فلسطین را بمباران کرده‌اند و بیان این مطلب که کشورهای عرب دربرابر این اقدام ساکت نخواهد نشست و دست به اقدامات تلافی‌جویانه خواهند زد.(1)
1
کره جنوبی در عراق تعمیرگاه کشتی و تأسیسات برق می‌سازد.
بنا به گزارش روزنامه هرالد چاپ کره جنوبی، شرکت ساختمانی هیوندای کره جنوبی توانسته است در مناقصه پروژه تعمیرگاه کشتی در عراق به ارزش 754 میلیون دلار، برنده شود. این پروژه به‌صورت ساخت کامل است.
با امضای این قرارداد، مجموعه سفارش‌های ساختمانی خارجی کره جنوبی از ابتدای سال جاری تاکنون به 8/3 میلیارد دلار رسیده است. به نوشته این نشریه، تاکنون شرکت‌های کره جنوبی میلیاردها دلار پروژه‌های گوناگون در عراق ساخته و به‌دلیل وضع اقتصادی نا‌به‌سامان عراق پول آن را دریافت نکرده‌اند. اخیراً دولت عراق قول داده که پس از راه‌اندازی خط لوله دوم نفت عراق به عربستان سعودی، اقساط عقب‌مانده آنها را پرداخت کند.(2)
شرکت ساختمانی هیوندای کره جنوبی و دولت عراق همچنین قراردادی به ارزش 5/208 میلیون دلار برای تأسیس چهار ایستگاه برق در حومه بغداد منعقد کردند. ظرفیت هر ایستگاه برق یک میلیون KVA و جمعاً چهار میلیون KVA است. مدت این قرارداد 22 ماه است و این ایستگاه‌ها تا نیمه سال 1987 آماده می‌شوند.(3)
2
فرستاده اسقف کلیسای انگلیس به لبنان در ادامه تلاش برای آزادی گروگانهای امریکایی، پس از گفتوگو با گروگان‌گیران به لندن بازگشت.
رادیو اسرائیل هم امروز ادعا کرد گروگان‌ها در اسارت سازمانی تحت حمایت جمهوری
اسلامی ایران هستند. نشریه روابط عمومی فرماندهی کل سپاه پاسداران در شماره امروز خود نوشته است: «نماینده اسقف کانتربری پس از گفتوگو با ربایندگان به لندن بازگشت.»(1)
رادیو اسرائیل دراین‌باره گزارش داد: «آقای سریو وایت که ازطرف اسقف کلیسای انگلستان به بیروت فرستاده شده تا اقداماتی را به‌منظور آزادی گروگانهای امریکایی و اروپایی از چنگ تروریست‌های شیعه به عمل آورد، از لبنان رهسپار لندن و واشنگتن گردید. وی پیش از ترک بیروت گفت: در این راه گام‌های مثبتی برداشته شده، ولی اوضاع حساس است و تا آزادی گروگان‌ها هنوز باید راه‌های درازی پیموده شود. سریو وایت قبلاً اعلام کرده بود که قرار است با رهبران گروه تروریستی جهاد اسلامی که مسئول ربودن گروگانهای اروپایی و امریکایی می‌باشند، ملاقات نماید. آگاهان ابراز عقیده می‌کنند که گروه تروریستی جهاد اسلامی بودجه و طرحهای عملیاتی خود را از جمهوری اسلامی ایران دریافت می‌دارد و برای آزاد‌کردن گروگان‌ها باید نظر موافق تهران را نیز جلب کرد. از سوی دیگر، سخنگوی کاخ سفید واشنگتن اعلام کرد که هیچ گزارشی درباره رویدادهای مربوط به آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان دریافت نداشته است. سخنگوی پرزیدنت ریگان گفت: مقامات امریکایی از دیدار با فرستاده اسقف کانتربری در واشنگتن یا لندن خوشحال خواهند شد.»(2)
1
مجله فرانسوی لوپوئن امروز درباره گروگانهای فرانسوی در لبنان نوشته است: «فرانسه ناچار است برای پس‌گرفتن چهار تبعه خود که کماکان در گروگان بنیادگرایان شیعه در لبنان به سر می‌برند، استراتژی خود را عوض کند. دو تن از این گروگان‌ها به‌مدت پنج ماه و دو تن دیگر مدت هفت ماه است که در اسارت به سر می‌برند. از این پس، سرنوشت دو دیپلمات فرانسوی به نامهای مارسل کارتون و مارسل فونتن که در روز 22 مارس (2فروردین) و همچنین یک خبرنگار به نام ژان پل کوفمن و یک محقق به نام میشل سورا که در روز 22 مه (یکم خرداد) ربوده شده‌اند، در بیروت یا در دمشق تعیین نمی‌شود، بلکه بنا به درخواست علنی ربایندگان که خود را طرف‌دار جمهوری اسلامی ایران و درخواست‌هایش از فرانسه می‌دانند، [مقامات] فرانسه باید جهت دستیابی به آزادی گروگان‌ها، به تهران مراجعت کنند. در طی ماه‌های گذشته، دیپلماسی فرانسه ناچار بوده است شیوه حرکت خود را تغییر دهد. دیپلماسی فرانسه درمقابل کج‌روی رهبران جنبش شیعه لبنان موسوم به اَمَل که درمقابل حزب‌الله (طرف‌داران ایران) ناتوانی خود را نشان دادند، یک مخاطب مسئول‌تر همانند دولت سوریه را ترجیح داد، اما روابط میان تهران و دمشق رو به تیرگی گذاشته است. این تیرگی روابط، نزدیکی دمشق به اردن و عراق را
نیز توجیه می‌کند. این درحالی است که یک فرستاده ویژه فرانسوی که پیش از ملاقات با حزب‌الله در بیروت به دمشق سفر کرده بود، با خشم حزب‌الله بیروت مواجه شد. بنابراین، فرانسه باید آزادی گروگان‌هایش را مستقیماً از تهران بخواهد، اما باید دید با چه قیمتی!...
گفته می‌شود ازجمله درخواست‌های ایران از فرانسه، توقف تحویل سلاح به عراق؛ پرداخت دارایی‌های زمان شاه به ایران و آزادی عاملان سوءقصد به بختیار را می‌توان نام برد.»(1)
1
سازمان مستضعفان جهان تنها راه آزادسازی گروگانهای اسرائیلی را مبادله آنها با مسلمانان در بند اسرائیل دانست. به گزارش یونایتدپرس از بیروت: «یک گروه بنیادگرای مسلمان امروز اعلام کرد چهار یهودی لبنانی را که در اسارت خود دارد، تنها درصورتی آزاد خواهد کرد که مقامات اسرائیلی سیصد لبنانی را که در جنوب اسیر کرده‌اند، آزاد کنند. در اعلامیه سازمان مستضعفان جهان که مسئولیت ربودن چهار فرد مذکور را در هشت ماه پیش به‌عهده گرفته، آمده است: "ما همچنان که اسرائیل را مسئول حفظ جان این افراد می‌دانیم، اسارت چهار تن از اعضای کمیته کمک به استقرار اسرائیل در لبنان را اعلام می‌کنیم." در اعلامیه فوق اضافه شده است: "چهار یهودی ربوده‌شده درمقابل آزادی زندانیان و مبارزان زندان خیام آزاد خواهند شد..." نام سازمان مستضعفان جهان تاکنون دررابطه‌با آدم‌ربایی یا دیگر اقدامات خشونت‌آمیز استفاده نشده است، بلکه مورد استفاده چند گروه سیاسی و اجتماعی در جامعه شیعیان لبنان و ایران بوده است. شیعیان در ماه ژوئن گذشته یک هواپیمای امریکایی را در مسیر آتن - رم به فرودگاه بیروت بردند و 39 مسافر امریکایی آن را به گروگان گرفتند. آنها خواستار آزادی حدود 1200 مبارز مسلمان از زندان نظامی عقلّیت در فلسطین اشغالی بودند. امریکاییها پس از 17 روز اسارت، از بیروت آزاد شدند و اسرائیل پس از آن به‌تدریج زندانیان فوق را آزاد کرد.»(2)
2
با واسطه‌گری حسین شاه اردن، سلطنت‌طلبان و منافقین در زیر چتر "جبهه متحد برای صلح" فعالیت خواهند کرد.
روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشته است: «به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی و به نقل از منابع فراریان ایرانی در پاریس، هدف پادشاه اردن گردآوردن گروههای مخالف ایرانی است که به‌شدت بین آنها تفرقه ایجاد شده است. براساس این گزارش، شاه حسین که به نمایندگی ازجانب چندین کشور عربی فعالیت می‌کند، با رضا پسر شاه معدوم ایران در امریکا و مسعود
رجوی سرگروه منافقین در پاریس، مذاکرات گسترده‌ای کرده است. تا قبل از این دیدارهای جداگانه، شاه اردن، سلطنت‌طلبان و منافقین، در یک جنگ زرگری تمام عیار به سر می‌بردند.
تصویر
تصویر
سلطنت‌طلبان از منافقین به‌عنوان "تروریست‌های مارکسیست اسلامی" یاد می‌کردند و منافقین نیز درمقابل می‌گفتند آماده‌اند که تقریباً با هر گروهی جز طرف‌داران رضا همکاری کنند. اما با دیدارهای اخیر حسین به نمایندگی ازسوی امریکا، به نظر می‌رسد طرفین انعطاف بیشتری در پذیرش یکدیگر داشته باشند. یک دیپلمات عرب ضمن تشریح اهداف شاه حسین گفت: ما این دو گروه را وادار خواهیم کرد که به‌موقع با یکدیگر مذاکره نمایند. وی افزود: اگر سیهانوک و خمرهای سرخ بتوانند در کامبوج با یکدیگر کنار بیایند، بنابراین دلیلی برای عدم همکاری رضا و رجوی وجود ندارد. وی افزود: تمامی آنچه ما می‌خواهیم این است که کلیه سازمان‌های مخالف با جمهوری اسلامی ایران دررابطه‌با مسئله جنگ از موضعی واحد سخن بگویند. گفته می‌شود ملاقات شاه حسین و رجوی به توصیه و پادرمیانی رژیم عراق صورت گرفته است.»(1)
1) 56. مأخذ 7، ص 16.
1
فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی امروز دستورالعمل طرح عملیاتی فدک (فاو) را به یگان‌های تابع قرارگاه کربلا ابلاغ کرد.
«موضوع: دستورالعمل طرح فدک
فرستنده: فرماندهی کل گیرنده: یگان‌های تابعه قرارگاه کربلا
درپی نشست حضوری با فرماندهان عزیز و تشریح چگونگی پیشبرد مراحل مختلف عملیات فدک، بدین‌وسیله به قرارگاه کربلا مأموریت داده می‌شود تا با استفاده از یگان‌های تحت‌امر آماده باشند که در روز "ر" ساعت "س" اهداف مربوطه را تصرف نموده و تأمین نمایند.
امید است که فرماندهان محترم در لبیک به ندای"هل من ناصر ینصرنی" و در ظل توجهات خاصه حضرت بقیةالله‌الأعظم ارواحنا له الفداء، با نیاتی خالص و اراده‌ای استوار، برمبنای تکلیف شرعی و یاری‌رساندن به دین خدا و به مصداق آیه شریفه "واعدوا لهم ما استطعتم من قوه"، تمام توجه، وقت و همت خویش را برای اجرای موفقیت بیشتر عملیات و حداکثر استفاده از تمامی توان ممکن به کار گیرند.
فرماندهی قرارگاه کربلا و فرماندهان عمل‌کننده تحت‌امر موظف‌اند که موارد مشروحه زیر را در تمامی مراحل آماده‌سازی و طرح‌ریزی‌های عملیاتی عمیقاً و موشکافانه موردتوجه و اقدام جدی قرار دهند:
دشمن برای کشف فعالیت‌های ما اهمیت بسیار زیادی قائل است و در جزوات آموزشی خود گفته است که" اگر ما نتوانیم فعالیت‌های نیروهای ایرانی را در ساحل دور (زمین ایران) تشخیص بدهیم، کارمان بسیار سنگین است." دشمن معمولاً فعالیت‌های خود را ازطریق دیدبانی، رازیت، هواپیماهای شناسایی و منابع جاسوسی به دست می‌آورد و لذا لازم است که کلیه حرکت‌ها و جابهجاییها، به‌ویژه
در محل‌های نزدیک خط، در نهایت پوشش و اختفا صورت گرفته و سعی شود که عقبه نیروها حتی‌المقدور در جنوبی‌ترین نقطه منطقه عملیات و در خارج از دید دشمن قرار گیرد و از حرکت در روز یا فعالیت‌های غیرمفید در نزدیکی خط تاحدممکن اجتناب گردد. فراموش نشود که پست‌های شنود دشمن نیز دائماً درحال ردیابی و ضبط مکالمات بی‌سیم خودی است.
عبور از رودخانه ازجمله مسائلی است که برای فرماندهان ما کاملاً تازگی دارد. جریان آب، جزرومد، شدت جزرومد در روزهای مختلف ماه، وضعیت ساحل و آبراه‌ها از عواملی است که بایستی دقیقاً موردمطالعه قرار گرفته و برای هریک پیش‌بینی‌ها و تدبیر لازم اتخاذ گردد. ضروری است که فرماندهان محترم مدتی را شخصاً در منطقه عملیات سپری نموده تا از نزدیک جو منطقه را کاملاً لمس نمایند.
دشمن در این منطقه برخلاف مناطق دیگر، نیروهای اصلی خود را در خط می‌چیند. تلاش او این است که با تحکیم و تقویت هرچه بیشتر خط، ما را از نفوذ به عمق مواضعش بازدارد؛ زیراکه درصورت شکسته‌شدن خط، مقابله با نیروهای ما برایش بسیار دشوار می‌گردد. و لذا باید عمیقاً روی شکستن خط فکر کرد و تدابیر لازم را از قبل و برمبنای شناسایی‌های انجام‌شده و نیز پیش‌بینی احتمالات گوناگون اتخاذ نمود. توجه به عواملی ازقبیل کیفیت زمین در ساحل دشمن، نحوه پیاده‌کردن نیروها و چگونگی فعالیت گروههای پیشرو و گروهان‌های خط‌شکن از اهمیت زیادی برخوردار است.
پاک‌سازی یکی از ویژگی‌های بارز این عملیات است. چنانچه عملیات پاک‌سازی به حول و قوه الهی با موفقیت انجام شود تأثیر زیادی را در موفقیت کلی عملیات به جای خواهد گذارد. باید توجه داشت که پاک‌سازی نخلستان‌ها، حاشیه آبراه‌ها و جادههای مواصلاتی و مناطق شهری نوعی سازماندهی مخصوص عملیات نامنظم را نیاز دارد و لذا لازم است که روی دسته‌ها و یا گروهان‌های پاک‌سازی‌کننده و بالابردن آموزش آنان و برقراری ارتباطات قوی باسیم (برای شروع کار) و بی‌سیم (پس از تسلط بر منطقه) و نیز چگونگی حل مشکل الحاق نیروها به‌شدت کار شود و از هرگونه تلاشی به‌منظور توجیه‌نمودن آنان با استفاده از نقشه‌ها و کالک‌های دقیق و طرح مانور جزء به جزء فروگذار نگردد.
دشمن از تجربه زیادی برای جنگ در نخلستان برخوردار نیست و بالابردن سطح آموزش‌ها و آمادگی‌های ما دراین‌زمینه می‌تواند به‌عنوان یک عامل قوی در پیشبرد عملیات مؤثر باشد.
اهمیت موضوع پدافند به‌خوبی برای فرماندهان ما روشن است. مسائلی ازقبیل کشاندن به‌موقع وسایل مهندسی به جلو، احداث سریع خاکریز، تقویت سیل‌بندها، سنگرسازی، آب‌انداختن به جلو خاکریزها و استفاده مؤثر از ابزار و وسایل ضدزره ازجمله موضوعاتی است که باید روی تک‌تک آن حساب جداگانه‌ای گشود. شکی نیست که موضوع پدافند به‌عنوان آخرین مرحله عملیات نقش حساس و کلیدی را در کل عملیات ایفا می‌کند و هرگونه تلاش برای نیل به ابتکارات جدید در این امر درصد موفقیت عملیات را بالا خواهد برد.
ادوات در این عملیات می‌تواند نقش چشمگیری را برای" دفع پاتک‌های دشمن" و نیز" انهدام تجهیزات و نفرات" آن ایفا نماید. استفاده مؤثر از ابزارهایی مانند تفنگ106، مینی‌کاتیوشا و خمپاره120 در حاشیه 500 متری ساحل خودی (بدون عبور از رودخانه) می‌تواند دشمن را زیر آتش پرحجم خود قرار داده و به‌نوبه‌خود پاتک‌هایش را دفع نماید.
به‌منظور هم‌جهت‌نمودن برنامه‌های آموزشی تکمیلی یگان‌های رزمی با نیازمندی‌های خاص منطقه عملیات و برای حصول اطمینان از موفقیت عملیات در مراحل آماده‌سازی، عبور از رودخانه، شکستن خط، پاک‌سازی و پدافند، ضروری است که مانور کاملی در محلی مشابه منطقه عملیات برای هر لشکر طرح‌ریزی گردد و فرماندهی لشکر شخصاً تمرینات مانوری لشکری را زیرنظر گرفته و با مشخص‌نمودن نقاط ضعف و برطرف‌نمودن آن، فرماندهان تیپ، گردان، گروهان و حتی دسته را نسبت به چگونگی اجرای عملیات در منطقه مانوری توجیه نمایند.
یقیناً هر تلاشی به‌منظور انجام هرچه بهتر مانور، امر هدایت و اداره نیروها را در صحنه عملیات برای فرماندهی لشکر آسان‌تر خواهد نمود.
پرداختن به عملیات محدود و کوچک، گذشته از اینکه فواید بسیاری را در تقویت نیروهای خودی و تضعیف دشمن در بر دارد، خود یکی از بهترین طرحهای فریب برای عملیات آتی است. عملیات محدود در شش ماه گذشته تجربه موفقی بود که باید در آینده نیز به‌موازات پرداختن به عملیاتهای مهم، بی‌وقفه نسبت به ادامه آن همت گماشت.
بدیهی است که عملیات محدود در سطح لشکرهای خط‌شکن بایستی به‌گونه‌ای طرح‌ریزی گردد که لطمه چندانی به پیشرفت عملیات مهم وارد نیاورد.
در خاتمه، سلامتی و طول عمر حضرت امام، موفقیت شما فرماندهان ارجمند و پیروزی رزمندگان جان‌برکف اسلام را از خداوند متعال مسئلت می‌نماییم. والسلام علیکم و رحمت‌الله
فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی محسن رضایی - 27/8/1364»(1)
1
"راهبرد نظامی جمهوری اسلامی ایران در جنگ" موضوع مهمی است که فرمانده کل سپاه پاسداران در "گردهمایی مسئولان آموزش نظامی سپاه" به آن پرداخت. محسن رضایی در سخنان خود بر ضرورت تغییر راهبرد جنگ، به راهبرد جنگ درازمدت تأکید کرد. متن این سخنان را امروز ستاد مرکزی سپاه پاسداران به تعداد محدودی تکثیر کرد و دراختیار تعدادی از فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران قرار داد. در بخش اول سخنان محسن رضایی چنین آمده است:
تصویر
«ما امروزه در جنگ نسبت به گذشته تغییراتی داده‌ایم، یعنی مسائلی را به ابعاد گذشته جنگ اضافه کردیم و اولاً برای خودمان به‌صورت مسلم پذیرفتیم که جنگ درازمدت داریم. قبل از این، به‌هیچ‌وجه روی جنگ درازمدت کار نکرده بودیم، فکر می‌کردیم و شعار کوتاه‌مدت می‌دادیم، اما برنامه‌ریزی درازمدت نداشتیم، آینده‌نگری نداشتیم. البته کسانی هستند که هنوز فکر می‌کنند ما زیر این تحمیل نرویم و خودمان با دست خودمان یک فشار عظیم اقتصادی را بر خودمان تحمیل نکنیم که تا حالا هم هدف همین بوده که ما در یک مدت کوتاهی به مسئله جنگ پایان دهیم و به آنجاها کشیده نشویم که یک بارِ اقتصادی بزرگی به ما تحمیل شود. الآن باید انتخاب کنیم، اگر باز زمان را از دست بدهیم، دو سال، سه سال چهار سال دیگر مجبوریم این انتخاب جنگ درازمدت را ازنظر برنامه‌ریزی (نه در شعار و سخنرانی) بپذیریم و الحمدلله سپاه پاسداران این را پذیرفته و برنامه‌ریزی کرده و برنامه‌هایش را هم به مسئولین ارائه داده و به یاری خداوند زیر بار مسئولیتش هم می‌ماند و عمل می‌کند و جنگ را هم ادامه می‌دهد.
ثانیاً، دررابطه‌با ادامه جنگ ازنظر تاکتیک و شیوه‌های عمل متناسب با همین تغییر در مبنا، مسائلی در جنگ اضافه کردیم. ازنظر تاکتیک در جنگ دو نوع عملیات دیگر را به عملیاتهای قبلی اضافه کرده‌ایم: عملیاتهای "نفوذی" و "گشتی رزمی" را به عملیاتهای سابق که فقط عملیاتهای محدود و مهم بود، اضافه کردیم؛ البته، عملیات گسترده را
1) 1. سند شماره 010728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزیده اسناد، جلد1، صص20 - 19، 27/8/1364.
هم در طرح‌ریزی‌های آینده داریم که تمام این حرکات در راستای حرکت استراتژی قبلی ماست، ولی پرداختن به عملیات گسترده را به‌عنوان تئوری، درحال طرح‌ریزی هستیم.»(1)
فرمانده کل سپاه پاسداران در ادامه بحث به تشریح انواع عملیات‌ها و اهداف آنها و تغییراتی که در ادامه کار جنگ و عملیات‌ها لازم است، پرداخت.(2)
1
واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای2 (سپاه پاسداران) جمع‌بندی فعالیت‌های دشمن در دوره 19 آبان 1364 تا 27 آبان 1364 را در منطقه تحت‌نظر این قرارگاه (منطقه فاو)، به این شرح اعلام کرد:
«تحکیم و ترمیم خطوط پدافندی؛ احداث و ترمیم جاده؛ فعالیت نخل‌کنی؛ تخریب شهر جهت بهره‌برداری از خاک آن و ایجاد خاکریز؛ اجرای آتش توپخانه بهطور متناوب؛ ایجاد سنگر نگهبانی مجهز به دوربین؛ فعالیت سنگرسازی؛ تردد زرهی؛ بهره‌گیری از توان بالایی از تجهیزات مهندسی و... ازجمله اقدامات دشمن در این دوره می‌باشد.»
بنا بر این گزارش، در طول این دوره زمانی، دشمن هیچ‌گونه تردد ادوات مهندسی روی جاده تازه‌تأسیس واقع در پشت سیل‌بند ساحل غربی اروند نداشته است؛ احتمال داده می‌شود که تردد ادوات مهندسی عراق در امتداد جاده پشت سیل‌بند، روی جاده میان نخلستان - که آسفالت نیز می‌باشد - انجام می‌شود تا از دید نیروهای خودی پنهان باشد و به فعالیت مهندسی و حفاظت فیزیکی سرعت بخشد.
دشمن در طول این دوره، بیش از 650 خودرو سبک، نیمه‌سنگین و سنگین استفاده کرده است. بنا بر این گزارش، فعالیت‌های هوایی دشمن در منطقه عمومی فاو، خور عبدالله و... بیشتر عکس‌برداری، شناسایی و شکستن دیوار صوتی بوده است.(3)
2
هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی ایران صبح امروز یک محل تجمع نیرو و یک واحد صنعتی دشمن را بمباران کردند. همچنین، ادعای عراق درباره ساقط‌کردن یکی از جنگنده‌های ایرانی، تکذیب شد.
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، در اطلاعیه شماره 2293 خود اعلام کرد: «نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، با چند فروند از شکاری بمب‌افکن‌های خود، یک واحد صنعتی و یک محل تجمع نیروهای بعثی عراق را در استان میسان بمباران کردند. در این حمله - که خسارات سنگینی به دشمن وارد آمد - خلبانان ما سالم به پایگاه‌های خود مراجعت کردند.»(4)
1) 2. سند شماره 295815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد مرکزی، معاونت آموزشی، 27/8/1364.
2) مشروح سخنان فرمانده کل سپاه در ضمیمه این گزارش درج شده است.
3) 3. سند شماره 010898 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، شماره 8، 30/8/1364، گزیده اسناد جلد4، صص 39 - 34.
4) 4. روزنامه اطلاعات، 28/8/1364، ص2.
از سوی دیگر، ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2026 ادعا کرد: «دو فروند هواپیمای دشمن اقدام به نفوذ به مرزهای بین‌المللی نمودند و هدف آنها مناطق غیرنظامی در منطقه میسان بود که مردان شجاع پدافند هوایی ما با آنها مقابله و در ساعت 6:37 صبح امروز توانستند یکی از آنها از نوع اف5 را سرنگون سازند که آتش‌گرفتن و سقوط آن دربرابر واحدهای ما در داخل خاک دشمن در نزدیکی مرزهای بین‌المللی ما با دید غیرمسلح مشاهده شده است، درحالی‌که دومین هواپیما متواری گردیده است و دو هواپیمای مذکور نتوانستند به هدف‌هایشان برسند.»(1)
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ درباره این ادعای عراق گفت: «پس از این عملیات موفقیت‌آمیز، خلبانان شجاع ما همگی سالم به پایگاه‌های خود مراجعت کردند و ادعای رژیم عراق مبنی‌بر سقوط یک فروند جنگنده ایران، کذب محض است.»(2)
وی افزود: «برخلاف ادعای رژیم عراق که در اطلاعیه شماره 2025 خود مطرح کرده است که خلبانان ایرانی قصد داشتند مناطق مسکونی شهر سلیمانیه را بمباران کنند، خلبانان شجاع نیروی هوایی با قدرت تمام بر فراز اهداف ازپیش تعیین‌شده در سی کیلومتری غرب سلیمانیه به پرواز درآمدند و دو واحد صنعتی - نظامی عراق را در این منطقه بهطور دقیق، شدیداً بمباران و خسارات سنگینی به دشمن بعثی وارد کردند.» سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ توضیح داد: «درحالی‌که دیروز ایران رسماً اعلام کرد که خلبانان ایرانی دو واحد صنعتی - نظامی را در غرب سلیمانیه بمباران کردند، حکومت عراق با انتشار اطلاعیه‌ای مدعی شده است که حمله هوایی علیه کارخانه‌های جنوب سلیمانیه کذب محض است، زیرا هیچ‌گونه کارخانه‌ای در جنوب سلیمانیه وجود ندارد. لیکن حکومت عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2025 خود، دیگر ذکری از جنوب سلیمانیه به میان نیاورد و به دروغ مدعی شد خلبانان ایرانی برای بمباران مناطق مسکونی سلیمانیه تلاش کرده‌اند.»
وی تناقض‌گویی حکومت عراق را نشانه سنگین‌بودن ضربه واردشده، در روز شنبه دانست و ادعای دشمن مبنی‌بر گلوله‌باران اطراف شهر بصره و ناحیه شهابی به‌دست رزمندگان اسلام را رد کرد.(3)
برخی رسانه‌ها ازجمله خبرگزاری فرانسه و رادیو اسرائیل گزارش‌ها و اطلاعیه‌های ایران و عراق را دراین‌باره نقل کرده‌اند.(4)
1
هواپیماهای عراقی صبح امروز به یک نفتکش و تأسیسات نفتی جزیره خارک و تأسیسات نفتی بندر گناوه حمله کردند. این حملات تلفات جانی نداشت و فقط نفتکش خسارت دید.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نفتکش نروژی "گوستور" که چندی است در لنگرگاه خارک منتظر بارگیری است، ساعت 6:20 صبح امروز در قسمت جلو موتورخانه هدف یک بمب قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. این حمله تلفاتی نداشت و آتش آن مهار شد.(5)نفتکش گوستور 70 هزار تن نفت خام در خارک بارگیری کرده بود تا به جزیره سیری منتقل کند و خسارت واردشده به آن جزئی است.(6)
1) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 244، 28/8/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 27/8/1364.
2) 6. مأخذ 4.
3) 7. مأخذ 4.
4) 8. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/8/1364، ص4، رادیو اسرائیل، 27/8/1364؛ و - مأخذ 5، ص 9، تهران - خبرگزاری فرانسه، 27/8/1364.
5) 9. مأخذ 5، ص 3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1364.
6) 10. sredhar kapil kaut Tanker war Aspect of Iraq - Iran war (1980 - 88) Delhi ABC pablishing House 1987.
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین از بوشهر گزارش داد: «ساعت 8:45 صبح امروز، یک هواپیمای میگ25 عراقی تأسیسات جزیره خارک را هدف قرار داد؛ بمب‌های این هواپیما در اطراف مخازن نفتی فروافتادند که هیچ‌گونه تلفات جانی و خسارت مالی به بار نیاوردند.»(1)
این خبرگزاری در ادامه افزود که هم‌زمان با اعلام وضعیت قرمز در استان بوشهر، هواپیماهای عراقی با تجاوز به بندر گناوه، قصد حمله به تأسیسات نفتی "والفوز" را در این بندر داشتند که با مقابله آتش ضدهوایی رزمندگان، قبل از هر اقدامی متواری شدند. در 30 روز گذشته، این بار سوم است که هواپیماهای عراقی به منطقه تأسیسات والفوز حمله می‌کنند.(2)
ارتش عراق درباره این حملات در اطلاعیه شماره 2026 خود اعلام کرد: «در ساعت 5:45 صبح امروز، هواپیماهای نیروی هوایی عظیم ما دست به حمله موفقیت‌آمیزی علیه یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران زدند و آن را بهطور دقیق و مؤثر مورد اصابت قرار دادند و سالم به میهن بازگشتند.»(3)
در این اطلاعیه همچنین آمده است: «در ساعت 8:10 صبح امروز، عقاب‌های ما دست به حمله موفقیت‌آمیزی علیه جزیره خارک زدند و هدف‌های موردنظر را بمباران کردند و به آتش کشیدند و سپس سالم به میهن بازگشتند.»(4)
خبرگزاری فرانسه نیز از بغداد گزارش داد: «سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد که نیروی هوایی عراق امروز دو حمله علیه جزیره خارک و یک هدف مهم دریایی در نزدیکی سواحل ایران انجام داد.»(5)
رادیو اسرائیل نیز دراین‌باره گفت: «سرفرماندهی ارتش عراق اعلام کرد که هواپیماهای این کشور برای چهلمین‌بار در ماه‌های اخیر، تأسیسات نفتی جزیره خارک را بمباران و خسارت‌های سنگینی به آن وارد کردند. گزارش‌های قبلی حاکی‌از آن بود که صادرات نفت ایران بدون وقفه ادامه دارد. به گزارش منابع آگاه لندن، گرچه اسکله‌های بزرگ خارک نابود شده است، ولی اسکله‌های کوچک هنوز به کار ادامه می‌دهند.»(6)
رادیو بی‌بی‌سی نیز اعلام کرد: «نفتکش نروژی که با موشک هدف قرار گرفته است، همه سرنشینان آن سالم هستند و کشتی بعد از تعمیراتی خواهد توانست جزیره خارک را ترک کند.»(7)
1
"طرح ایران برای کشیدن خط لوله‌ای جهت صدور نفت از محلی غیر از جزیره خارک" عنوان مقاله‌ای در شماره امروز نشریه وال استریت ژورنال است. در این مقاله آمده است: «ایران در نظر دارد با کشیدن یک خط لوله زمینی، نفت خام خود را از محلی غیر از ترمینال نفتی آسیب‌پذیر جزیره خارک در خلیج [فارس] صادر نماید.
هدف از انجام [دادن] این کار انتقال نفت به مسافتی حدود 200 مایلی [320 کیلومتری]
1) 11. مأخذ 5، ص3، بوشهر، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1364.
2) 12. همان.
3) 13. مأخذ 5.
4) 14. همان.
5) 15. مأخذ 5، ص4، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 27/8/1364.
6) 16. مأخذ8، ردیف اول، ص3، رادیو اسرائیل، 27/8/1364.
7) 17. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/8/1364، ص2، رادیو بی‌بی‌سی، 28/8/1364.
پایین ساحل خلیج‌فارس (تسهیلات بندری موقتی که دور از برد جنگنده‌های عراقی که از ماه اوت تاکنون خارک را موردحمله قرار داده‌اند) می‌باشد. با اجرای این طرح - که چند هفته قبل، به تصویب دولت آیت‌الله خمینی رسید - ایران سومین کشور بزرگ تولیدکننده نفت است که صدور نفت خود ازطریق خلیج‌فارس را کاهش می‌دهد. جنگ پنج‌ساله ایران و عراق این روند را تشدید کرده و اهمیت استراتژیک این آبراه را از بین برده است.
عراق و عربستان سعودی قبلاً خط لوله‌هایی احداث کرده‌اند که روزانه بیش از 3 میلیون بشکه نفت را دور از خلیج‌فارس به کنار دریای مدیترانه و دریای سرخ انتقال می‌دهند.»
این نشریه به نقل از مجله مید چاپ لندن، افزوده است: «این پروژه به‌عنوان ارجحیت جنگی با جدیت دنبال می‌شود و ایران از 11 کمپانی انگلیسی، ایتالیایی، آلمان‌غربی، ژاپنی و کره جنوبی دعوت کرده که پیشنهادهای خود را درباره ساختمان و تدارکات این پروژه ارائه دهند. با اجرای این پروژه، روزانه 5/1 میلیون بشکه نفت از گوس که ایستگاه پمپی تأمین‌کننده نفت موردنیاز خارک است، به بنادر بوشهر و عسلویه در جنوب خارک انتقال داده می‌شود. نفتکشها می‌توانند با استفاده از ترمینال‌های موقت که به اسکله‌های شناور معروف‌اند و می‌توان سریع آنها را نصب کرد و از خطر حمله هوایی نیز تاحدی مصون هستند، از این بنادر بارگیری کنند.
ایران از کمپانی‌های پیشنهاددهنده می‌خواهد مرحله اول را که به بوشهر مربوط می‌شود تا اواسط سال آتی تکمیل کند. سرعت کار دراین‌مورد حائز اهمیت است، زیرا 90 درصد از درآمد خارجی ایران متکی به نفت است. یکی از منابع صنعت نفت ایران در یک مصاحبه تلفنی گفت: حملات عراق می‌تواند سرانجام صادرات نفت از جزیره خارک را متوقف سازد. وی افزود: اگر حتی چنین چیزی اتفاق نیفتد، ایران از ظرفیت صادراتی اضافی این خط لوله درجهت تسخیر مجدد بازار نفت - که در ماه‌های اخیر عربستان و عراق آن را دراختیار گرفته‌اند - بهره می‌جوید.
این منبع اعلام کرد: باوجودیکه 60 حمله بزرگ به خارک انجام شده، ایران همچنان از دو لنگرگاه باقیمانده نفت صادر می‌کند، 12 لنگرگاه از کار افتاده‌اند. از آنجایی که ظرفیت ترمینال خارک معادل 6 میلیون بشکه در روز می‌باشد، ایران به‌راحتی می‌تواند باوجود خسارات وارده همانند گذشته حدود 5/1 میلیون بشکه در روز نفت صادر نماید.
وی در ادامه افزود: ایران اطمینان دارد تا تکمیل خط لوله جدید، می‌تواند میزان صادرات نفت خود را در سطح فعلی حفظ کند.»(1)
اسلامی، 27/8/1364.
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی در بررسی رسانه‌های خارجی درباره پیش‌بینی عملیات آتی ایران و میزان هشیاری عراق، چنین گزارش داده است: «رادیو بین‌المللی میدی آن متعلق به رژیم مراکش، در آخرین بخش خبری امروز خود اعلام کرد: هم‌اکنون جوی از هشیاری و احتیاط بر
1) 18. مأخذ 5، صص13 - 12، لندن - خبرگزاری جمهوری
نیروهای عراق نسبت به حمله گسترده‌ای که ممکن است نیروهای ایران آغاز کنند، حاکم می‌باشد. این رادیو افزود: این جو به‌دنبال تمرکز نیروهای ایران در محورهای مختلف جبهه و بمباران دو هدف صنعتی عراق در شهر میسان توسط جنگنده‌های ایران به وجود آمده است.(1)
خبرگزاری رویتر نیز از بغداد گزارش داد: عراق چشم‌انتظار تهاجمی عمده ازسوی ایران است و دست به تجهیز و تقویت نیروهای خود در منطقه میسان زده و دیدار روزنامه‌نگاران از این جبهه نیز ممنوع شده است.»(2)
1
فرماندهی کل سپاه پاسداران امروز دستورالعمل اصلاحی و تکمیلی نیروهای اعزامی به جبهه‌ها در قالب کاروان‌های راهیان کربلا را به قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) و مناطق پنج‌گانه سپاه پاسداران ابلاغ کرد. در این دستورالعمل به سیاست‌های اجرایی در حرکت کاروان‌های کربلا؛ زمان‌بندی حرکت؛ اقدامات و شیوه‌های تبلیغی؛ فراخوانی و ثبت‌نام؛ سازماندهی در گردان‌های احتیاط؛ تاریخ اعزام نیرو؛ دستورالعمل توجیهی واحدهای بسیج و مراکز پذیرش رده‌های مقاومت؛ دستورالعمل تدارکات (تغذیه، تجهیزات انفرادی، ترابری) و نیز دستورالعمل بهداری و... پرداخته شده است.(3)
از سوی دیگر، گروهی از اسیران ایرانی که از اسارت حکومت بعثی عراق آزاد شده‌اند، در اطلاعیه‌ای ضمن اعلام آمادگی کامل خویش برای حضور مجدد در جبهه‌های نبرد نور با ظلمت و پشتیبانی کامل از کاروان راهیان کربلا، از همه اقشار مردم دعوت کردند تا همچون گذشته ضمن پیروی از فرامین و رهنمودهای فرمانده کل قوا امام خمینی، مبنی‌بر اصلی‌بودن مسئله جنگ، با حضور در جبهه‌های نبرد، پشتیبانی از فرزندان ایثارگر و رزمنده خویش را ادامه دهند.(4)
2
امروز در مناطق کردنشین یکی از پایگاه‌های خودی با حمله گروه کومهله سقوط کرد و در یکی از روستاهای کامیاران درگیری رخ داد. همچنین چندتن از افراد ضدانقلاب دستگیر یا تسلیم شدند.
گروه کومهله امروز به پایگاه گل‌چیدر مریوان حمله کرد. در این حمله که 200 تن از عناصر کومهله شرکت داشتند، بعد از حدود یک ساعت درگیری، پایگاه گل‌چیدر سقوط کرد. در این درگیری، 4 تن از مدافعان پایگاه شهید، 4 تن مجروح و 6 تن به اسارت گرفته شدند. فرمانده این پایگاه نیز که مجروح شده بود، به‌دست عناصر کومهله اعدام شد.(5)ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان تعداد رزمندگان اسیر امروز در منطقه مریوان را 11 تن اعلام کرده است.(6)
رادیو بی‌بی‌سی درباره حمله امروز کومهله گزارش داد: «کومهله، گروه کمونیستی کردستان، می‌گوید که چریک‌هایش امروز در کردستان به پایگاهی دولتی در روستای گل‌چیدر
1) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 245، 29/8/1364، ص4، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1364.
2) 20. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص16.
3) 21. سند شماره 96392 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 27/8/1364، صص8 - 1.
4) 22. مأخذ 4، ص 18.
5) 23. سند شماره 200101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 101، 2/9/1364، ص2؛ و - مأخذ 20، صص 22 و 23.
6) 24. سند شماره 425452 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه پاسداران ناحیه کردستان، ب - تعاون به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، ب - تعاون، 3/9/1364.
واقع در جاده سنندج - مریوان، حمله کردند و آنجا را به تصرف درآوردند. برطبق گزارشی که از دفتر کومهله در پاریس انتشار یافته، این حمله بیش از یک ساعت به طول انجامید و ضمن آن 16 تن از مأموران امنیتی، ازجمله فرمانده پایگاه دستگیر شدند.»(1)
نیروهای خودی امروز در یکی از روستاهای کامیاران با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند که با فرار این عناصر، درگیری خاتمه یافت.(2)
از سوی دیگر، با تلاش نیروهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی، مسئول تشکیلات شهری حزب دمکرات در نقده و چند نفر دیگر دستگیر شدند.(5)
همچنین یکی از اعضای کومهله اهل سنندج که چهار سال در این گروه فعالیت داشت و 2 نفر از افراد حزب دمکرات که یکی از آنها شش سال در این حزب فعالیت داشتند، تسلیم اداره اطلاعات شهرستان پیرانشهر شدند.(6)نیز مسئول تشکیلات سیاسی حزب دمکرات در منطقه بوکان (ابوبکر غفوری)، خود را به سپاه پاسداران بوکان معرفی کرد(7)و 2 نفر از چته‌های حزب دمکرات در تکاب تسلیم رزمندگان اسلام شدند.(8)
1
آقای هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با نشریه العالم به مسائل مهم جنگ، دنیا و کشور پرداخت؛ ازجمله: مسائل خلیج‌فارس؛ حملات عراق به خارک؛ بستن تنگه هرمز؛ روابط ایران با کشورهای حوزه خلیج‌فارس؛ تغییر مواضع شوروی؛ اروپای غربی؛ تحولات منطقه عربی و اسلامی؛ اوضاع فلسطین؛ لبنان؛ نظام اقتصادی کشور و نیز دولت مهندس موسوی. روزنامه اطلاعات این مصاحبه را به نقل از نشریه العالم در شماره امروز خود درج کرده است که با اندکی تلخیص به این شرح است:
«العالم در مقدمه گزارش خود چنین آورده است: حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام خمینی در شورای عالی دفاع و نایب‌رئیس مجلس خبرگان است... عده‌ای او را پس از امام خمینی مرد شماره یک جریان‌های متعدد درون میدان سیاسی - مذهبی در ایران می‌شناسند و برخی دیگر او را با مواضعی که می‌گیرد به کسی تشبیه می‌کنند که عصا را از وسط گرفته است.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی نخستین کسی بود که درباره فلسطین به نگارش و ترجمه پرداخت و به‌سبب نگارش کتاب مشهوری(9)درمورد این مسئله اساسی اسلام، به زندان افتاد. وی مرد
1) 25. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/9/1364، ص29، رادیو بی‌بی‌سی، 30/8/1364.
2) 26. مأخذ 20، ص23.
3) 27. سند شماره 148608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه - دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، رویدادها و تحلیل، شماره 14، 23/9/1364، ص 40.
4) 28. مأخذ 23، ردیف اول، ص3.
5) 29. همان.
6) 30. سند شماره 200100 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 100، 30/8/1364، ص1.
7) 31. مأخذ 4.
8) 32. مأخذ 20، ص 25.
9) نام این کتاب سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار است.
زندان‌ها و حوزه‌ها و فعالیت‌هاست. چراکه از شهری به شهر دیگر و از کانون حزبی به کانونی دیگر و از حوزه‌ای به حوزه دیگر می‌رفت بدون اینکه در محوری یا نزد گروهی درجا بزند و به‌دلیل همین جنب‌وجوش است که در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی چندین بار مورد سوءقصد قرار گرفت.
العالم: جناب حجت‌الاسلام هاشمی، شما به‌عنوان نماینده امام خمینی در شورای عالی دفاع و سخنگوی رسمی این شورا، توجه اخیر عراق به جزیره خارک را چگونه تحلیل می‌کنید و مقدار تأثیری که حمله‌های هوایی عراق بر صادرات نفت ایران دارد چه اندازه‌ای است و آیا این عمل به بستن تنگه هرمز منجر خواهد شد و اثرات این امر بر اوضاع منطقه چگونه است؟
آقای هاشمی: ... درواقع، هدف از تحرک اخیر و آفریدن تشنج تازه، در چارچوب عمل برای نجات صدام است، زیرا آنها فکر می‌کنند چنانچه ما را ازنظر اقتصادی تضعیف کنند نخواهیم توانست به جنگ ادامه بدهیم و واضح است وقتی ما در اوضاع طبیعی بر منبع نفت تکیه می‌کنیم آنها نیز تلاش می‌کنند صدور نفت ما را قطع کنند. ما با مشاهده سلاح و تبلیغاتی که به کار می‌برند و نیز موضع‌گیری‌هایی که برخی کشورهای منطقه می‌کنند به این نتیجه می‌رسیم که عراق به‌تنهایی دست به این کار نمی‌زند، بلکه برنامه‌های متعددی وجود دارد که پشت پرده طرح‌ریزی و بر آن توافق شده است و مأموریت و نقش عراق نیز در آن معین شده و اکنون فقط دستورات را اجرا می‌کند... اما اینکه تأثیر این عمل بر صدور نفت ما تا چه اندازه است، شاید صدور نفت را یکی دو روز متوقف کند یا حداکثر در برخی موارد از مقدار آن بکاهد؛ اما ما معتقدیم که این عمل به چند علت به قطع کلی صدور نفت منجر نخواهد شد:
نخست، برای اینکه امکانات متعدد و شیوه‌های آماده‌ای در دست داریم که می‌توانیم نفت را به‌واسطه آن از همین جزیره خارک صادر کنیم که بسیاری از این راه‌ها به دور از خطرند.
دوم، در داخل جزیره خارک علاوه‌بر تجهیزات دفاعی، راه‌های متعددی برای صدور نفت داریم و با وسعت زیاد جزیره بعید است که صدور نفت کاملاً قطع شود.
سوم، ما می‌توانیم ترمینال‌های نفت را از مناطق استخراج و ذخیره، به‌سوی شرق خلیج‌فارس امتداد بدهیم و حتی می‌توانیم این لوله‌ها را تا تنگه هرمز و آن‌طرف دریای عمان برسانیم؛ البته، این کار به وقت نیاز دارد.
می‌توانیم بگوییم حتی اگر این بمباران‌ها ادامه پیدا کند بازهم به قطع کلی صدور نفت ما منجر نخواهد شد. بنابراین، احتمال بستن تنگه هرمز در اوضاع فعلی بعید است، زیرا ما گفته‌ایم اگر نتوانیم از خلیج‌فارس استفاده کنیم آن را به روی دیگران هم می‌بندیم. [...] باید بگویم سیاست ما دررابطه‌با امنیت خلیج‌فارس و تنگه هرمز درواقع ارتباط مستقیمی با مقدار استفاده ما از آن دو دارد و منطق ما هم بر این پایه استوار است که مادامی که عراق از خلیج‌فارس بهطور غیرمستقیم و توسط کشورهایی مانند کویت و عربستان سعودی - که ازنظر مالی و لجستیکی و تبلیغاتی به
آن کمک می‌کنند - استفاده می‌کند، اگر قرار باشد ما از آن محروم شویم، پاسخ عادلانه این کار محروم‌کردن عراق توسط ماست و این جز با محروم‌کردن کسانی که به عراق کمک می‌کنند، میسر نمی‌شود. [...]
تصویر
بازرسی یا بازداشت کشتی‌ها و پاسخ همانند ما در مسئله نفتکشها و امثال آن درست همان اندازه‌ای است که ازطرف مقابل بر ما وارد می‌شود، اما اگر کار به جایی برسد که راه کمک‌های ما به‌کلی قطع شود، ما نیز راه کمک‌های آنها را به‌کلی قطع خواهیم کرد. [...]
ما حساب چنین روزهایی را کرده بودیم و می‌دانستیم مادامی که تصمیم گرفته‌ایم جنگ را تا پیروزی نهایی ادامه دهیم و تا جایی که [جلو] ضرر و زیانی که به ما رسیده، نگیریم و متجاوز را طبق قوانین اسلامی محاکمه نکنیم، از پای نخواهیم نشست، لذا انتظار چنین مرحله مهمی را داشتیم و خود را برای روزی که به‌کلی بی‌نفت زندگی کنیم آماده کرده‌ایم و برنامه‌ای نیز برای آن روز تدارک دیده‌ایم. [...]
البته، این برنامه به‌عنوان ریاضت روحی و روانی برای ما خواهد بود و به‌موقع به اجرا درخواهد آمد. مثلاً بسیاری از نیروی انسانی ما که اکنون درزمینه‌های اقتصادی و صنعتی مشغول هستند، ممکن است در آن هنگام بهطور موقت به زمینه نظامی کشیده شوند. همچنین، بسیاری از صنایع ما که اکنون نقش رفاه عمومی را دارند به برنامه‌های نظامی ما وارد شوند. ما همه با هم، با امکاناتی قوی و گسترده که در دسترس داریم به جنگی مردمی وارد خواهیم شد که پشتیبان آن میلیون‌ها انسان آموزش‌دیده و بسیج‌شده برای ایثار و فداکاری خواهد بود. طبیعی است که ما به یک جنگ مردمی همه‌جانبه وارد خواهیم شد. [...]
هرچند ما سعی می‌کنیم خود، شرایط آن مقطع را به وجود نیاوریم، اما چنانچه به وجود آمد، از آن استقبال خواهیم کرد. اما دررابطه‌با رفت‌وآمد کشتی‌ها و آبهای خلیج‌فارس ما برنامه‌های جایگزینی تدارک دیده‌ایم که به ما امکان می‌دهد آب‌ها را دراختیار داشته باشیم و آنها را کلاً از دریا محروم کنیم.
العالم: آیا درست است که ایران روابط خود با کشورهای منطقه به‌ویژه کشورهای عرب خلیج [فارس] [را] براساس موضع آنها دربرابر جنگ برنامه‌ریزی می‌کند؟ اگر این گفته درست
باشد، پس روابط حسنه‌ای که شما می‌خواهید با آنها برقرار کنید چه وقت به اجرا درخواهد آمد و باوجود بحران فعلی چگونه می‌توانید به کشورهای خلیج [فارس] اطمینان بدهید و آنها را به دوستی متقابل وادارید؟
آقای هاشمی: درواقع سیاست ما برپایه همکاری با این کشورها استوار است. مسلماً کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس به طبیعت خود نمی‌توانند دشمن باشند یا آنکه بخواهند دیدگاه‌های خود را بر کشورهای دیگر تحمیل کنند. چیزی که هست این کشورها فقط می‌خواهند به بقا و وضع موجود خود، بدون مزاحمت ادامه بدهند. ما دراین‌زمینه آماده‌ایم با آنها همکاری کنیم، اما سیاست خارجی ما همواره توسط سیاست‌های استکبار مورد طعن و تحریف قرار می‌گیرد. نیروهای استکبار کشورهای مزبور را به دام جنگ کشانده‌اند و حمایت و درگیر‌شدن این کشورها در جنگ مسلماً بی‌پاسخ نخواهد ماند. اما علی‌رغم این، ما هنوز هم آرامش اعصاب خود را از دست نداده‌ایم و با آنها به شیوه مسامحه و نادیده گرفتن لغزش‌ها روبهرو شده‌ایم. [...] اینها هنوز هم فکر می‌کنند چون صدام وابسته است، پس می‌تواند ماندگار شود. بر همین مبناست که ما می‌بینیم آنها در شعله‌ور‌شدن آتش مشارکت می‌کنند. [...]
العالم: جهان امروز شاهد تحولات بسیاری درزمینه معادلات موجود در منطقه عربی و اسلامی ازجمله ایران است و به نظر می‌رسد کشورهایی مانند شوروی و اروپای غربی به‌طورکلی و اخیراً فرانسه در موضع خود درقبال شما تغییری خواهند داد. به نظر شما انگیزه این تغییر موضع چیست و این تحولات عملاً به کجا رسیده است و در معادلات آینده منطقه چه آثاری خواهد داشت؟
آقای هاشمی: شما می‌گویید احتمال دارد کشورهای بزرگ در موضع خود درقبال جمهوری اسلامی تجدیدنظر کنند. من می‌گویم در این باب اشاره‌هایی هست، اما به نظر من هنوز زود است قضاوت شود. با استناد به اظهارات ظاهری آنها، می‌توان گفت آنها نتیجه گرفته‌اند که حساب‌های سابقشان اشتباه بوده است، زیرا تا چند وقت پیش تصور می‌کردند که جمهوری اسلامی با نظام فعلی نمی‌تواند به زندگی ادامه بدهد و دربرابر مشکلات اقتصادی، نظامی و فرهنگی جامعه از پای درخواهد آمد. آنها برای جایگزین‌کردن نظام دلخواهشان آماده می‌شدند و طبیعتاً دراین‌راستا کوشش می‌کردند هرچه زودتر نظام حاکم را ساقط کنند. در این کار، هرکدام از آنها شیوه و ابزار بخصوص خود را داشتند، اما مقاومت دلیرانه و اقتداری که ملت ما دربرابر جهانیان دارد، احتمالاً آنها را وادار کرده یا لااقل به شک انداخته است که معادلات سابق آنها اشتباه بوده است. [...]
از سوی دیگر، با تحکیم انقلاب اسلامی، آنها ابزارآلات و جاسوس و نوکرهای خود را در داخل کشور از دست داده‌اند و سازماندهی‌شان متلاشی گردید و برای همین است که قدرت ارزیابی دقیق و تصور صحیح را از دست داده‌اند. [...]
اما اگر بگوییم آنها درک تازه‌ای یافته‌اند یا اینکه به نتایج جدیدی رسیده‌اند، در چنین حالتی ما با این امر جدی‌تر رفتار خواهیم کرد، لیکن هنوز برای من روشن نشده است که آنها به نتایج تازه‌ای دست یافته باشند یا اینکه بخواهند خود را با اوضاع فعلی منطبق نمایند. [...]
زمانی‌که اینها حقیقت را دریابند و بدانند که جمهوری اسلامی نیرویی پایدار است و باید به اسلام به‌عنوان قدرتی در جهان نگاه کنند، در آن‌موقع، قطب‌بندی کنونی جهان و همان‌که جهان را به دو قطب تقسیم نموده است از بین خواهد رفت و جهان برای قدرت سوم حساب‌هایی باز خواهد کرد. زیرا این قدرت با جناح عدم‌تعهد یا دیگری که ضمانت بقا ندارد و همواره موردتهدید نیروهای بزرگ واقع شده و از انجام نقش خود بازمانده است، مختلف و متمایز خواهد بود. این جناح سوم که با نیروی مردمی اسلامی مستقل برپا شده است و به جهان‌بینی اسلامی تکیه می‌کند و محور آن جمهوری اسلامی است، امروزه با تمام نیرو در این جهان مطرح است. طبیعی است که این امر یک بار بسیار گران برای هر دو ابرقدرت شرق و غرب شده باشد. [...] و این نیروی جدید مشروعیت آنها را به زیر سؤال کشیده است و جهان به این ابرقدرتها به دید دشمنی می‌نگرد که فاقد جهان‌بینی صحیح است. ابرقدرتها طعم این نیرو را چشیده‌اند و ممکن است ناگزیر به واقعیت تن دردهند، اما درهرحال، عقب‌نشینی آنها به این آسانی نخواهد بود. من معتقدم که باید آماده باشیم برای مدتی طولانی خود را حفظ کنیم و حتی در آن زمان که قدم خود را راسخ‌تر می‌کنیم فصل جدیدی از رویارویی خواهیم داشت و مواضع را توسط جهان‌بینی خود فتح خواهیم کرد. [...]
العالم: جناب‌عالی شخصاً رابطه تاریخی ویژه‌ای با مسئله فلسطین و فلسطینیان دارید. آیا صحت دارد که این رابطه ویژه باعث گردید تا رابطه دولت اسلامی با "سازمان آزادیبخش فلسطین" به‌رغم اختلافات بسیاری که وجود دارد، همچنان ادامه یابد. ازسویی، چرا ایران برای حل این اختلافات و دستیابی به خطوط مشترکی به سود فلسطین به مذاکره با رهبری این سازمان نمی‌پردازد؟
آقای هاشمی: دررابطه‌با آنچه که مربوط به مسئله فلسطین و سازمان آزادیبخش فلسطین است مایلم بگویم: بله، من شخصاً از موقعی که وارد میدان سیاست و مبارزه شدم مسئله فلسطین برایم اهمیت ویژه‌ای یافت؛ حتی مسئله محوری در مبارزات شد. [...] و تا هنگامی‌که فلسطین غصب‌شده باشد و دارای چنین وضعیتی باشد، مسلمانان تا ابد در حالتی از ضعف شخصیت و احساس ناکامی باقی خواهند ماند. این حق طبیعی و حتمی ملت فلسطین است که در سرزمین خود باشند و کسانی که بخواهند با این ملت زندگی کنند باید از فلسطین اجازه بگیرند و رضایتش را جلب کنند... از سوی دیگر، معتقدم که سازمان آزادیبخش فلسطین
نقش بارزی را در گذشته در راه مبارزه داشته است و نقش تاریخی خوبی در مبارزات منطقه ایفا کرده است و جایز نیست از آن غفلت و یا چشم‌پوشی شود. [...] هنوز بسیاری از کادرهای ممتاز در صفوف این سازمان وجود دارند و من با تصفیه این سازمان موافق نیستم، بلکه ضروری می‌بینم که تلاش گردد تا از خط انحرافی خارج شوند. به عقیده من، یک اشتباه اساسی وجود دارد که دو سه سال اخیر میان مسئولان فلسطینی بروز کرده است که به‌علت اینکه حسب‌الظاهر نسبت به نظریه امکان دستیابی به حقشان ازطریق جنگ و مبارزات مسلحانه جدی، دچار یأس شده‌اند، شرط‌بندی بر خط سازش را آغاز کرده‌اند. آنان تصور می‌کنند دستیابی به حقوقشان یا بخشی از آن، ازطریق بعضی کشورهای عربی امکان‌پذیر است. این‌طور پیداست که این رهبران نسبت به حقیقت آنچه که در اعماق وجود کسانی‌که بر آنها شرط‌بندی می‌کنند واقف نیستند، زیرا با یک محاسبه ساده و سطحی می‌توان نتیجه گرفت که این شرط بندی هیچ نتیجه‌ای را به‌همراه ندارد. [...]
اما اینکه چرا ما برای بازگرداندن اینان به راه صحیح اقدام نمی‌کنیم، باید بگویم که اولاً ما چنین تلاشی را مبذول می‌داریم ولیکن یکی از مشکلات ما این است که مشغول مسئله جنگ هستیم و خصوصاً اینان در این مسئله بی‌طرف نمانده‌اند، بلکه معمولاً به عراق می‌روند و اظهار دوستی می‌کنند. درواقع، آقای عرفات و دوستانش از آغاز جنگ به ایران رفت‌وآمد داشتند و اغلب پیشنهاداتشان به سود حزب بعث بود. [...] درمجموع، می‌بینید که آنان در کنار جبهة سازش قرار دارند که هم‌اکنون عراق و اردن و مصر محور آن را تشکیل می‌دهند، به‌طوری‌که همکاری فزاینده‌ای درحال‌حاضر با این محور صورت می‌پذیرد. لذا آسان نیست که ما ازسوی خود، دست به اصلاح امور با آنان بزنیم، بلکه اگر آنان عملاً خواستار اصلاح وضعیت هستند، باید به‌طورکلی مواضع خود را تغییر دهند و از این محور خارج شوند و دررابطه‌با مسئله فلسطین موضع غیرسازشکارانه‌ای اتخاذ کنند و روابط خود را با ارتجاع عرب قطع نموده و با کشورهای عربی پایدار، بیش از دیگر کشورها همکاری کنند. البته ما نمی‌گوییم که آنان باید با اکثریت جهان عرب که هم‌اکنون خط سازش را دنبال می‌کنند دشمنی کرده و خطوط ارتباطی را قطع کنند، بلکه به عقیده ما این کشورها مجبورند به آنان کمک کنند. [...]
به اعتقاد من [یاسر عرفات و دوستانش]، درنتیجه فشارها و رنج‌های بسیار سخت، راهی را برگزیده‌اند که اشتباه می‌باشد و گمان می‌کنند ازطریق گفتوگو و مثلاً به‌رسمیت شناخته‌شدن آنان ازسوی امریکا، می‌توانند مسئله فلسطین را حل کنند. ما می‌گوییم اگر آنان واقعاً مواضع تحلیل‌های گذشته خود را قبول دارند، مبنی‌بر اینکه ایالات متحده، اسرائیل را ایالتی وابسته به خود می‌داند و منافع حیاتی امریکا مرتبط به وجود اسرائیل است، دراین‌صورت جایز نیست
تصور کنیم که لبخند ریگان و یا کیسینجر بتواند مسئله فلسطین را به این سهولت و سادگی حل کند. به‌طورقطع، در چنین سازشی امریکاییان بیش از فلسطینیان سود خواهند برد. همان‌طورکه شاهد وضعیت مصر در پنج شش سال گذشته بوده‌ایم. [...]
العالم: آینده اوضاع لبنان را چگونه می‌بینید و درمورد درگیریهای مدام میان احزاب دست چپی و ملی از یک‌سو و نیرو و جریان‌های اسلامی ازسویی دیگر، نظرتان چیست؟
آقای هاشمی: درخصوص لبنان من نسبتاً نگران هستم، زیرا از مشکلات بسیاری رنج می‌برد. مشکلات آن چند علت دارد: نخست، به‌علت چشمداشت ابرقدرتها به این کشور است که اینها به‌آسانی دست از لبنان برنخواهند داشت و دوم، به‌دلیل مجاورت با اسرائیل است که همواره کانون خطر را تشکیل داده است. سوم، به‌دلیل وجود گروههای متعدد حزبی در داخل لبنان است که این گروه‌ها دارای جهان‌بینی‌ها و خط مشی و وابستگی و روابط متضاد و مختلف با یکدیگر هستند. به‌ویژه که بیشتر این گروه‌ها دارای نیروهای شبه‌نظامی بوده و به‌دنبال منافع خود و همدستان خود هستند. [...] عموماً لبنان به میدانی برای ستیز میان نیروهای مختلف جهان تبدیل شده است و طبعاً دراین‌میان، ملت لبنان است که رنج‌ها را بر دوش می‌کشد و به‌علت عدم وجود امنیت و جنگ مردمی درازمدت، انسان نمی‌تواند امیدی به استقرار آرامش و بهبود عمومی اوضاع در آن بیابد. اما درمقابل، یک نکته مثبت نیز وجود دارد که می‌توان به آن چشم امید داشت و همانا اکثریت مسلمان ملت لبنان است که اکنون آگاه و سیاست‌دان شده است. این نقطه روشن این نوید را می‌دهد که چنانچه اکثریت طرف‌های موجود به این نتیجه برسند که باید حاکمیت برقرارشود، آن‌موقع امنیت خوبی خواهند داشت، زیرا حکومت به اکثریت خواهد رسید یعنی به ملت مسلمانی که برای ایجاد لبنان بیدار که در خود مایه لبنان آزاد را نگه می‌دارد، تلاش می‌کند. [...]
به نظر من، راهی برای نجات لبنان بجز تکیه و اعتماد به اکثریت وجود ندارد، چراکه بازگشت به تقسیمات گذشته که پست‌ها میان مسیحیان و اهل تسنن و شیعه‌ها تقسیم می‌شد، اکنون قابل‌قبول نیست و نمی‌توان به آن بازگشت، نه مردم آن را می‌پذیرند و نه سودمند است و نه قابل‌اجرا؛ مسیحیان که سابق‌براین زمام امور را در دست داشتند، اکنون در اقلیت به سر می‌برند و طبیعی است که زمانی قدرت را به دست داشتند و اکنون به‌آسانی تسلیم حکومت مسلمانان نخواهند شد و این یکی از عوامل ادامه بحران در لبنان است. چپی‌ها در لبنان می‌توانند با مسلمانان هماهنگی خوبی داشته باشند و این برمیگردد به شعارهایی که معمولاً می‌دهند؛ چراکه اسلام برای حمایت از محرومین آمده است و بایستی این ویژگی اسلامی به‌خصوص در لبنان به کار بسته شود. اگر مسلمانان آن سامان به این ویژگی که دفاع از ستم‌دیدگان و محرومان است، اولویت بدهند و از جریان‌های منحرفی که اسلام را حامی
و مدافع سرمایه‌دار جلوه می‌دهند، جلوگیری کنند، سلاح چپی‌ها خودبه‌خود از دستشان گرفته می‌شود و زیر پایشان خالی می‌شود و شعارهایی که می‌دهند در میان ملت تهی و بی‌تأثیر خواهد بود.
العالم: گفته می‌شود موضع شما به‌عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی درزمینه اقتصاد و آینده نظام اقتصادی کشور، یک نقش ویژه خواهد بود، اما همه می‌پرسند این مسئله چه ازنظر مجلس و چه ازنظر پیاده‌شدن آن در جامعه به کجا رسیده است و مسائل مورد اختلاف دیگری مانند بازرگانی خارجی و زمین چه سرانجامی یافته است؟
آقای هاشمی: نخست باید بگویم درمورد نقش ویژه من، آن‌طوری نیست که شما گفتید. نقش من بی‌تأثیر نیست، اما نقش تعیین‌کننده هم نیست. زیرا مجلس و شورای نگهبان و دولت و ریاست‌جمهوری و دیگر مراکز مهم مانند شورای عالی قضایی و غیره همه می‌توانند با هم کار کنند. ما در همین شرایط کنونی به بازسازی اقتصاد پرداختیم و در این راه گام‌های مؤثری برداشتیم و نتایج خوبی هم گرفتیم، اما مسلماً به همه اهداف خود نرسیده‌ایم. میان علمای اسلام کشور ما، دررابطه‌با اقتصاد دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد و این امر نسبتاً از سرعت‌عمل ما می‌کاهد، اما اگر فضای باز و آزاد حاکم بر نظام علوم دینی را در نظر بیاوریم، می‌بینیم که باوجود محیط طبیعی و عدم محدودیت این نوع دروس، مسلماً دیدگاه‌های گوناگونی پیدا می‌شود و ما با درنظرگرفتن واجب شرعی خود ناگزیریم وضع را بپذیریم، اما درنهایت این اختلاف‌نظرها باید یک روزی حل شود و راه حل آن نیز در دست است؛ مثلاً شورای نگهبان درمورد مسائل اساسی اقتصاد حق دارد رد (وتو) کند. درمورد لوایحی که در پرسشتان مطرح نمودید، همان‌طورکه خودتان شاهد هستید، مجلس شورا آن را تصویب کرده است و تاکنون در شورای نگهبان معلق مانده است. این نوع اختلاف‌ها در همه دنیا و همه نظام‌ها وجود دارد. [...]
عموماً باید گفت: در طول تاریخ جهان اسلام، هرجا که باب اجتهاد باز بوده، اختلاف‌هایی به این شکل نیز وجود داشته است و گشودن گره آن با کمی پس‌وپیش ممکن بوده است، علی‌رغم کندی عمل، اما حل آن حساب‌شده و عمیق است. [...] برای مثال، موضوعاتی مانند بازرگانی خارجی و زمین و مسائلی ازاین‌قبیل به بحث و بررسی و مقداری تجربه نیاز دارد، چراکه بخشی از آن"موضوع" به حساب می‌آید و نه" حکم" و بر ماست که مشخص کنیم کدام راه برای رسیدن به هدف صحیح است و انتخاب هرکدام از راه‌ها چه نتایج عملی در بر خواهد داشت، زیرا احکام اسلام و کلیات آن قابل‌بررسی است و فقط برخی اختلاف‌ها گاهی در"موضوع" و گاهی از استنباط"حکم" به وجود می‌آید، اما می‌توان گفت: توجه عمومی ما به یافتن و اجرا‌کردن احکام اسلام است و روزبه‌روز اوضاع بهتر از گذشته می‌شود.
العالم: آیا به نظر شما مسئله انتخاب نخست‌وزیر در چارچوب یافتن راه حل مسائل مورد
اختلاف دیگر، حل خواهد شد و اگر چنین نیست پس مسئله اختلاف شدید موجود، چه در مجلس و چه در مراکز سیاسی دیگر دررابطه‌با این مسئله، را چگونه تحلیل می‌کنید و دست آخر ارزیابی شما از دولت میرحسین موسوی چیست و کاندیدای موردعلاقه شما برای پست نخست‌وزیری چه کسی است؟
آقای هاشمی: مسئله انتخاب نخست‌وزیر الحمدلله حل شد و پیش از رسیدن به مجلس تصمیم گرفته شد و در همین روزها به مجلس ارائه می‌گردد [این مصاحبه قبل از تأیید دولت موسوی ازجانب مجلس به عمل آمده است]. به نظر من برای تعیین این انتخاب در مجلس اکثریت وجود دارد، به‌خصوص که امام موضع خود را اعلام داشت و مجلس و ریاست‌جمهوری بااینکه امام آنها را در انتخاب آزاد گذاشته است، اما مایل نیستند موضعی برخلاف موضع ایشان اتخاذ نمایند، زیرا از گذشته ما به اطاعت از امام معتقد شده‌ایم و این اطاعت همواره برای ما مفید واقع شده است و معتقد هستیم که دیدگاه وی همیشه کلیدی برای روشنایی راه و حل اختلاف ما بوده است. درمورد دولت مهندس موسوی، سابق بر این نیز گفته بودم که حکومت وی در سایه اوضاعی که داشتیم حکومت خوب و موفقی بوده است؛ به‌ویژه که اگر ما مسئله جنگ و موضع‌گیری دشمنان اسلام دربرابر خود را در نظر داشته باشیم، می‌توان گفت عمل دولت نتیجه قابل‌قبول و خوبی داشته است. دولت در رویارویی مشکلات تلاش بسیاری نموده و کسی نمی‌تواند بگوید اگر فلان کس رئیس دولت بود یا اینکه فلان برنامه را پیاده می‌کرد وضع از حالا بهتر بود. [...]
در سایه اوضاع فعلی، من جز میرحسین موسوی کسی را به‌عنوان الگوی مطلوب نمی‌شناسم و اوضاع جامعه کنونی ما هم یارای تغییر نخست‌وزیر را ندارد، چراکه ما در حالت جنگ به سر می‌بریم و تغییر دولت، ناگزیر در دوره انتقالی بر اوضاع ما تأثیر می‌گذارد و شاید هم اشکال برای ما به وجود بیاورد و در این مقطع چنین ریسکی جایز نیست. [...]
پس اکنون زمان محک و آزمایش نیست و عقیده ما درمورد عدم صلاح تعویض حکومت درحال‌حاضر عین منطق است و من هم جز این عقیده دیگری ندارم.»(1)
1
صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق، در مصاحبه‌ای با مجله الوطن العربی، درباره روابط با فرانسه و کشورهای منطقه؛ حفاظت عراق از کشورهای منطقه؛ روابط با سوریه و لیبی؛ تجدید رابطه با امریکا و رابطه با شوروی سخن گفت. صدام در این مصاحبه - که امروز از بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر پخش شد - نخست گفت: «از ملک حسین تشکر می‌کنیم و ما از اینکه او در شرایط جنگ چند بار به دیدار ما آمده احساس شرمندگی می‌کنیم و تمامی این دیدارها ما را در یک موضع برادرانه قرار می‌دهد و همواره مفید است.»
1) 33. روزنامه اطلاعات، 27/8/1364، صص 19 و 4.
تصویر
وی درباره روابط با فرانسه گفت: «ما به دوستی فرانسه افتخار می‌کنیم و فرانسه درقبال عراق موضع برجستة سیاسی و نظامی در شرایط جنگ از خود نشان داده است و ما این موضع را در چارچوب قدردانی شایسته قرار می‌دهیم، چون کسی که موضع مثبت سیاسی و نظامی درقبال عراق داشته باشد و بداند که عراق از عزیزترین چیز خود دفاع می‌کند؛ یعنی حاکمیت، حیثیت، شرافت و امنیت، به‌هیچ‌وجه این موضع از خاطر عراق زدوده نخواهد شد. تنها موضع بد فرانسه آن است که تاکنون با ساختن مجدد نیروگاه "تموز" - که به‌وسیله اسرائیل منهدم گردیده - موافقت نکرده است و ما از این امر ناراحت هستیم. [...] و ما تاکنون نمی‌دانیم که فرانسه چگونه پذیرفته که در تاریخ خود این‌گونه موضع‌گیری ثبت شود، درحالی‌که مواضع آن در سایر میدان‌ها ممتاز است. [...]
فرانسه از عراق طرف‌داری نمی‌کند، بلکه موضعی همگام با قوانین بین‌المللی و ناشی از استراتژی ویژه و منافع خود در پیش گرفته، چون عراق علیه هیچ‌کس تجاوز نکرد، بلکه خواهان صلح است و عراق به هرگونه ابتکار صلح‌آمیز که بتواند به جنگ خاتمه دهد و به حاکمیت عراق و ایران در خاک خود و همچنین امنیت آنها تحقق بخشد، تبریک می‌گوید. [...] در چارچوب این مفاهیم است که فرانسه بی‌طرف به حساب می‌آید، چون هر کشوری که اسلحه دراختیار قرار دهد و از سیاستی از موضع آن دفاع کند، طرف‌دار عراق نمی‌باشد، بلکه طرف‌دار اصول اعتقادی درج‌شده در منشور ملل متحد و اصول حاکمیت و آزادی مورد اعتقاد همه، می‌باشد.»
صدام حسین در این مصاحبه درباره روابط با کشورهای عربی گفت: «درمورد روابط ما با برادران خود در "خلیج عربی" [خلیج‌فارس] جنگ برای آنها فرصتی بود تا به حقیقت عراق بیش از پیش واقف شوند و ما اطمینان داریم که تمامی خیرخواهان و آگاهان در خلیج پی برده‌اند که عراق زره اصلی آنها دربرابر خطرات است و عراق مطامعی در خلیج ندارد و طرف‌های دشمن عراق و اعراب ازجمله سه طرف اصلی، یعنی صهیونیسم از راه بنیاد خود اسرائیل، رژیم سوریه و رژیم لیبی شایع می‌کنند که عراق در منطقة خلیج مطامعی دارد. خلیجی‌ها چه چیزی را کشف کردند، اگر عراق وجود نداشت چگونه امنیت و حاکمیت خود
را حفظ می‌کردند. آنها پی بردند که عراق یک برادر و یک زره است و این امر را در طول شش سال جنگ به اثبات رسانده است و شرایط جنگ فرصتی فراهم ساخت تا عراق به‌صورت بهتری شناخته شود و در روابط ما با برادران خود خوب باقی مانده است.»(1)
وی افزود: «درمورد برقراری تماس میان عراق و سوریه و یا میان عراق و لیبی با ما تماس گرفتند و یک موضع دلخواه و یا شخصی نسبت به لیبی یا سوریه نداریم، بلکه یک موضع اصولی مبتنی‌بر حقایق سوءرفتار این دو رژیم در مسائل سرنوشتی و خطرناک عربی و در رأس آنها مسئله جنگ می‌باشد. خلاصه موضع آنها این است که در کنار ایران به بهانه‌ای پوچ و بی‌اساس قرار گرفتند و در کلیه زمینه‌ها به ایران کمک کردند و با اعلان رسمی جنگ علیه عراق مرتکب اشتباه شنیع شدند. [...]
به‌هرصورت، ما با برقراری این تماس‌ها موافقت کردیم و میان ما و سوریه یک ملاقات مقدماتی در مرزها صورت گرفت و میان ما و لیبی برای ملاقات در مغرب در سطح یکی از رهبری‌ها دعوت شدیم و به آن پاسخ مثبت داده‌ایم. اگر آنها بهطور بنیادی در مواضع خود نسبت به مسائل سرنوشت اعراب و در رأس آنها مسئله جنگ تجدیدنظر کنند، پس از آن دشمنی شخصی وجود ندارد.»(2)
صدام در ادامه این مصاحبه درباره رابطه عراق با امریکا و شوروی گفت: «ما روابط را با آنها (امریکا) تجدید کردیم و به توسعه آن بر پایه‌های برابر که امریکاییها حاکمیت و حقوق و دیدگاه ما را محترم شمارند و همچنین ما آنها را بر همین مبنا محترم شماریم، تمایل نشان دادیم، ولی به نظر می‌رسد و از خلال این تجربه طولانی که هرجا منافع اسرائیل در صحنه روابط عربی امریکایی مطرح گردد، امریکا بهطور مستقیم از اسرائیل به زیان اعراب طرف‌داری کرده است و این مشکلی است که در روابط عربی - امریکایی ازجمله روابط امریکا با عراق باقی خواهد ماند. اما در سطح اتحاد جماهیر شوروی باید گفت که شوروی یک دوست قدیمی اعراب است و به‌موجب تحلیل ما در شرایط عربی و جهانی معتقدیم اعراب همواره سعی کنند دوستان شوروی‌ها باشند و روابط را با آن براساس احترام متقابل توسعه دهند. روابط ما با شوروی بر این مبانی استوار است و روابط خوبی می‌باشد. درمورد گروه اروپایی نیز روابط دوجانبه ای با آن داریم و بهطور عموم می‌توانیم بگوییم میان خوب، حسنه و یا طبیعی متفاوت است.»(3)
خبرگزاری فرانسه در بازتاب این مصاحبه صدام گزارش داد: «صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق، ضمن تمجید از روش پاریس درقبال عراق در جنگ این کشور با ایران، اظهار تأسف کرد که فرانسه هنوز پاسخ موافق به درخواست بغداد جهت بازسازی مرکز هسته ای "تموز" - که در ژوئن 1981 توسط اسرائیل منهدم شده - نداده است. [...] صدام حسین اظهار عقیده کرد که عدم رضایت پاریس از درخواست عراق، تنها روش بد فرانسه درقبال عراق است. از سوی دیگر، رئیس کشور عراق شدیداً به سوریه و لیبی حمله کرد. وی گفت: آنها علیه عراق اعلام جنگ کرده و همه گونه
کمک به‌ویژه نظامی به ایران می‌کنند. وی دراین‌مورد بار دیگر تأکید کرد که هرگونه عادی‌شدن احتمالی روابط میان عراق از یک‌سو و سوریه و لیبی از سوی دیگر، تابع تجدیدنظر ریشه‌ای روش‌های خود توسط این دو کشور درقبال آرمان‌های اعراب و به‌ویژه جنگ ایران و عراق است. رئیس‌جمهوری عراق بازهم تأیید کرد که یک تماس آماده‌سازی میان عراق و سوریه اخیراً در مرز بین دو کشور انجام گرفته است. درمورد روابط بغداد با کشورهای خلیج‌فارس، صدام حسین اظهار عقیده کرد که جنگ ایران و عراق به رهبران این کشورها این فرصت را داده است که درک کنند عراق سپر اصلی آنها درمقابل خطرات است و این کشور در این منطقه جاه‌طلبی ندارد.»(1)
1
حکام عرب و مقام‌های غربی بدون اینکه توجهی به حقوق ضایع‌شده ایران در تجاوز ارتش عراق داشته باشند و بدون ارائه پیشنهادی برای اعاده حقوق ایران، با فشارهای گوناگون سیاسی بر ایران، خواستار آتش‌بس و خاتمه جنگ هستند.
به گزارش رادیو کویت، سلطان قابوس حاکم عمان، ایران و عراق را به متوقف‌کردن جنگ و قبول میانجیگری‌هایی که با هدف جلوگیری از ادامه این جنگ انجام می‌شود، دعوت کرد. وی گفت: ادامه این جنگ علاوه‌براینکه تهدیدی برای امنیت و سلامت کشتیرانی در منطقه است، احتمالات خطرناکی را نیز برای صلح جهانی به‌اضافه به‌هدررفتن خون جوانان دو کشور در بر دارد.(2)
شیخ صباح الاحمد معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه کویت نیز در بیانیه‌ای مطبوعاتی تأکید کرد: در هر جلسه‌ای که شورای همکاری خلیج [فارس] برگزار می‌کند، کوشش‌های میانجیگرانه و مسئله پایان‌دادن به این جنگ ویرانگر، اگر در آغاز گفتوگوها نباشد، در مرکز آن قرار دارد. شیخ صباح افزود: یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان، هنوز در انتظار تصمیم دولت ایران برای دیدار از تهران و ادامه بحث و بررسی این مسئله می‌باشد.(3)
ژاک شیراک شهردار پاریس و رهبر حزب مجمع جمهوری‌خواهان گلیست‌ها و نخست‌وزیر سابق فرانسه نیز خواستار پاسخ‌گویی ایران به تلاش‌های میانجیگرانه شورای همکاری خلیج‌فارس شد. به گزارش رادیو قطر، آقای شیراک در مصاحبه با تلویزیون این کشور، نگرانی عمیق خود را از ادامه جنگ عراق و ایران ابراز کرده و از تلاش‌های کشورهای شورای همکاری درجهت یافتن راه حلی برای این جنگ و برقراری صلح در منطقه ستایش نموده است. وی از ایران نیز خواستار پاسخ‌گویی به این تلاش‌ها شده است.(4)
از سوی دیگر، هفته‌نامه الوطن العربی چاپ پاریس، به نقل از جیمز بلاکس معاون وزارت خارجه امریکا در امور کشورهای خلیج‌فارس، نوشته است: «پس از شش سال جنگ در خلیج‌فارس، اگر قرار
بود یکی از دو طرف متخاصم با راه حل نظامی موفق شود، تاکنون کشتار پایان گرفته بود. این مقام بلندپایه امریکایی افزود: به‌رغم تمایلات جمهوری اسلامی، امریکا هرگز اجازه نمی‌دهد این جنگ پرکشتار به دیگر کشورهای منطقه خلیج‌فارس سرایت کند.» معاون وزارت خارجه امریکا خاطرنشان کرد که جمهوری اسلامی قدرت بستن تنگه هرمز یا توسعه جنگ و تجاوز به کشورهای دیگر منطقه خلیج‌فارس را نخواهد داشت و اگر می‌توانست تاکنون به چنین عملی دست زده بود.(1)
1
از مهم‌ترین موضوعات اجلاس آتی سران دو ابرقدرت، خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق است که حکام عرب و حکومت عراق نیز اصرار بسیاری بر یافتن راه حلی برای پایان‌دادن به جنگ، در این اجلاس دارند، درحالی‌که ایران تصمیمات چنین جلساتی را به زیان کشورهای جهان سوم می‌داند.
رادیو امریکا در گزارشی دراین‌باره گفت: «نیویورک تایمز به نقل از مقام‌های دولت امریکا می‌نویسد: "دولت ریگان تصمیم گرفته است در کنفرانس عالی ژنو به شوروی پیشنهاد کند که دو کشور، نفوذ خود را درجهت کوشش برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق به کار گیرند." هم‌زمان با حرکت پرزیدنت ریگان به‌سوی ژنو، مقام‌های دولتی گفتند به گمان آنها جنگ خلیج‌فارس یک موضوع منطقه‌ای است که مسکو و واشنگتن عقاید مشترکی در متوقف‌ساختن آن دارند. گزارشگر نیویورک تایمز به نقل از یک مقام دولتی می‌نویسد: "کشورهای عربی امریکا و شوروی را زیر فشار گذاشته‌اند که برای پایان‌بخشیدن به جنگ خلیج‌فارس به کوشش‌های مشترکی دست بزنند. برخی از کشورهای عربی از مسکو و واشنگتن خواسته‌اند مشترکاً قطعنامه‌ای را درمورد پایان‌دادن به جنگ به سازمان ملل متحد ارائه دهند، اما امریکا این نظر را نپذیرفت، زیرا احساس می‌کند که تأثیری بر ایران نخواهد داشت. ایران سازمان ملل را در تسلط کسانی می‌داند که با او مخالف‌اند." گزارشگر نیویورک تایمز می‌افزاید: "باتوجه‌به خودداری ایران از بررسی هر قراردادی که متضمن استعفای صدام حسین نباشد، خوش‌بینی چندانی نسبت به امکان کارگر‌شدن نظر امریکا و شوروی وجود ندارد. اما یک مقام دولتی گفت: کسانی که در ایران خواستار پایان‌گرفتن جنگ هستند ممکن است در بیان نقطه‌نظر خود به این حقیقت اشاره کنند که مسکو و واشنگتن با نیاز به متوقف‌ساختن جنگ موافق‌اند."»
رادیو امریکا افزود: «رادیو اسرائیل در همین رابطه چنین گفت: "نخست‌وزیر حکومت اسلامی آقای میرحسین موسوی، کنفرانس عالی ریگان و گورباچف را موردحمله قرار داد و برگزاری آن را برای مصالح کشورهای جهان سوم زیان‌بخش توصیف کرد. گزارش قبلی
1) 41. مأخذ 8، ردیف اول، ص 6، رادیو نجات، 27/8/1364.
حاکی‌از آن بود که جنگ ایران و عراق ازجمله مطالبی است که در کنفرانس عالی سران دو ابرقدرت جهان مطرح خواهد گردید. به‌موجب این گزارش، احتمال دارد که ریگان و گورباچف پیرامون پایان‌بخشیدن به این جنگ به توافق برسند." روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارش امروز خود نوشت: "کشورهای عرب از مدت‌ها پیش بر شوروی و ایالات متحده فشار می‌آورند که برای اتمام جنگ اقدام کنند."»(1)
از سوی دیگر، رادیو بغداد گزارش داد: «یک هیئت از کمیته پیگیری بین‌المللی منشعب از کنفرانس بغداد پیرامون آثار جنگ خلیج [فارس] علیه امنیت و صلح بین‌المللی به ریاست دبیرکل آن آقای سعد قاسم حمودی با سفیر اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده امریکا، در بغداد ملاقات نمود. هیئت مزبور یادداشتی را برای میخائیل گورباچف و رونالد ریگان به مناسبت کنفرانس سران در ژنو تسلیم دو سفیر شوروی و امریکا نمود. یادداشت مزبور از دو رئیس‌جمهور شوروی و امریکا دعوت نمود تا بهطور فعال برای پایان‌دادن جنگ عراق و ایران سهیم باشند.»(2)
1
جمهوری اسلامی ایران هرگونه مذاکره درباره سرنوشت کشورهای جهان را در اجلاس سران دو ابرقدرت، برخلاف کنوانسیون‌های بین‌المللی خواند و آن را محکوم کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روابط عمومی وزارت امور خارجه، نظر سخنگوی این وزارتخانه را درباره مذاکرات سران امریکا و شوروی که از فردا به‌مدت دو روز ادامه خواهد داشت، بدین‌شرح اعلام کرد: «ظاهراً آنچه که همواره به‌عنوان مبنای اصلی این مذاکرات مطرح بوده، گفتوگوهای امریکا و شوروی جهت کنترل مسابقه خطرناک تسلیحات اتمی استراتژیک و فضایی بوده است و شکی نیست که اگر کوششی در این جهت - که کل حیات بشر را در کره زمین به خطر انداخته - به عمل آید، نمی‌تواند بی‌ثمر تلقی گردد. اما اخیراً محافل امریکایی و مرتجعین منطقه دست به تلاش‌هایی زده‌اند که نشان می‌دهد آنها مصرانه می‌خواهند مسائل مربوط به دیگر ملل و کشورهای جهان سوم نیز در این مذاکرات طرح و درمورد آنها تصمیم‌گیری شود. جمهوری اسلامی ایران از یک‌سو بررسی مسائل دیگر کشورها را در گفتوگوهای سران شرق و غرب محکوم کرده و آن را دخالت صریح ابرقدرتها در امور دیگر کشورها و ملل و نقض حاکمیت و استقلال این کشورها تلقی می‌کند و آن را نمونه بارزی از نقض علنی کنوانسیون‌های بین‌المللی که تصریح در احترام و رعایت حق حاکمیت و استقلال کشورها را دارد می‌داند و از سوی دیگر، اظهار چنین نقطه‌نظرات تسلیم‌طلبانه‌ای ازسوی بعضی افراد و سران مرتجع را نمایانگر نهایت وابستگی این افراد و رژیم‌ها به ابرقدرتها و خدشه‌دار‌کردن حق مسلم ملت‌ها در تعیین سرنوشت خودشان می‌داند که درواقع
رسماً حرکتی علیه حاکمیت و استقلال این کشورها انجام داده و از این جهت می‌بایست به‌سختی با آنان برخورد شود. البته، این طبیعی است چنین تصمیماتی درمورد جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای انقلابی باتوجه‌به اتخاذ سیاست مستقل و غیروابسته آنان بی‌اثر خواهد بود و ملت‌های انقلابی جهان سوم با هوشیاری کامل و مقاومت سرسختانه سرنوشتشان را خود رقم خواهند زد.»(1)
1
مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره نشست آتی سران امریکا و شوروی در ژنو، امروز در یک نشریه آلمانی و نیز رادیو اسرائیل منعکس شد.
به نوشته نشریه فرانکفورتر آلگمانیه چاپ آلمان: «ایران به‌هیچ‌وجه انتظار یک نتیجه خوب از ملاقات قریب‌الوقوع ریگان و گورباچف را ندارد و بدین‌مناسبت هم ایالات متحده و هم شوروی به‌عنوان قدرت‌های شیطانی خوانده می‌شوند.»(2)
رادیو اسرائیل نیز دراین‌باره گفت: «ریگان و گورباچف فردا در ژنو کنفرانس عالی خویش را آغاز می‌کنند و چشمان جهانیان به این گفتوگوها دوخته شده و ناظران و مفسران و کارشناسان می‌کوشند پیامدهای آن را ارزیابی کنند. تردیدی نیست که در مذاکرات دوروزه سران دو ابرقدرت جهان در کنار مسائل کلی و خطیری چون جنگ ستارگان؛ استقرار موشک‌های کروز در اروپا و انتشار اسلحه اتمی در جهان، یک سلسله مسائل منطقه‌ای چون نیکاراگوئه؛ افغانستان؛ نزاع اعراب و اسرائیل و جنگ ایران و عراق نیز موردبحث و بررسی قرار خواهد گرفت. ایرانیان که از دخالت ابرقدرتها در امور داخلی کشور خویش خاطراتی بس تلخ دارند، بیش از دیگران کنفرانس عالی ژنو را با دقت و حساسیت دنبال می‌کنند. آنان توافق سال 1906 روس و انگلیس درمورد تقسیم ایران را از یاد نبرده‌اند. رویدادهای جنگ جهانی دوم و حمله نیروهای متفقین به ایران و برکناری رضاشاه فقید هنوز از خاطرها فراموش نشده است. [...] دررابطه‌با جنگ ایران و عراق از آنجا که آیت‌الله خمینی قاطعانه با پایان جنگ، پیش از سقوط صدام و روی‌کارآمدن یک حکومت مذهبی، مخالفت می‌ورزد و باز به استناد به آنکه ادامه جنگ به هیچ‌یک از منافع اساسی دو ابرقدرت زیانی وارد نساخته و حتی حدودی هم درجهت تأمین مصالح آنان بوده، بعید می‌نماید که ریگان و گورباچف علی‌رغم فشار اعراب، تصمیم بگیرند برای اتمام جنگ به تلاشی مشترک بپردازند و آنچه که می‌توان انتظار داشت آن است که طرفین موافقت کنند از دامن‌زدن به آتش جنگ خودداری ورزیده، از کشانده‌شدن آن به نقاط دیگر منطقه جلوگیری نمایند و آن را همچنان محدود نگاه دارند و در
پایان، آنانی که تصور می‌کنند ریگان و گورباچف در نشست دوروزه خویش در ژنو سرنوشت جهان و آینده رژیم‌ها را تعیین خواهند کرد، در ارزیابی قدرت ابرقدرتها راه افراط می‌پیمایند. آینده رژیم‌ها در درجه اول به خواست ملت‌ها و به اراده خلل‌ناپذیر آنان بستگی دارد و در تاریخ معاصر موارد بسیاری دیده شده که اراده ملت‌ها، توطئه ابرقدرتی را خنثی کرده و یا با عزم جزم، یک ملت ابرقدرتها را به‌دنبال خویش کشانده و نه‌تنها مرعوب آنها نشده، بلکه آنان را در راه تأمین منافع ملی خویش به کار گرفته است.»(1)
1
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه که در رأس هیئتی به لیبی سفر کرده است، امروز به‌مدت سه ساعت با سرگرد جلود عضو شورای فرماندهی انقلاب لیبی، دیدار و گفتوگو کرد. در این دیدار جنگ ایران و عراق و حمایت لیبی از مواضع جمهوری اسلامی؛ وضعیت منطقه و شمال افریقا؛ خطر پیمان‌های منطقه‌ای کشورهای غیرمترقی در منطقه و... بررسی شد.
در این ملاقات، وزیر خارجه کشورمان گفت: «شرایط فعلی منطقه‌ای که ما و شما در آن زندگی می‌کنیم بسیار حساس است و با همبستگی ما و شما و دیگر کشورهای پیشرو و اسلامی می‌توانیم توطئه‌های امپریالیسم را خنثی نموده، حرکت‌های انقلابی و اسلامی اصیلی که در جهان اسلام اوج گرفته را قوت و توان بیشتری بخشیم و درمقابل حضور و سلطه امپریالیسم امریکا دژ محکم و استواری ایجاد نماییم.» آقای ولایتی افزود: «شکی نیست که ما در مصاف با امپریالیسم و ارتجاع به پیروزی خواهیم رسید و برای رسیدن به این پیروزی نباید تردیدی به خود راه دهیم.» وی در ادامه این مذاکرات ضمن تشریح وضعیت جنگ تحمیلی تأکید کرد: «ما براساس اصولمان این جنگ و دفاع مقدس را ادامه خواهیم داد و در این راه کمترین تردیدی به خود راه نخواهیم داد و شکی نداریم که در این جنگ پیروز خواهیم شد.»
آقای ولایتی تحرکات ارتجاع و توطئه‌های امپریالیسم را برای نابودی نیروهای مترقی نگران‌کننده خواند و گفت: «وضعیتی که در شمال افریقا پیش آمده، باعث شده است نیروهای ارتجاع از این موقعیت سود ببرند و این امر غیرقابل تحمل است و جمهوری اسلامی ایران همچون گذشته از هرگونه تلاشی درجهت برقراری تفاهم و هماهنگی میان نیروهای ترقی‌خواه منطقه پشتیبانی می‌نماید.»
در ادامه این دیدار، سرگرد عبدالسلام جلود ضمن تمجید از انقلاب اسلامی ایران و رهبری قاطع آن گفت: «ما از تلاش‌هایی که درجهت هماهنگی نیروهای مترقی و ضدامپریالیست منطقه صورت گیرد، پشتیبانی می‌کنیم و اکنون محور امان - قاهره - عرفات و صدام است که
1) 46. مأخذ 5، صص 20 و 21 و 22 و 23 و 24، رادیو اسرائیل، 27/8/1364.
به‌صورت هم‌پیمان درآمده‌اند و این محور با هم‌پیمانی خود، خواهان متلاشی‌شدن نیروهای مترقی منطقه و تعرض به این نیروها هستند.» آقای جلود ضمن تأکید بر موضع ثابت و استوار لیبی درمورد جمهوری اسلامی ایران، افزود: «ما نسبت به موضع قاطع شما درمورد سقوط صدام شک و تردید نداریم. [...] جنگ با امریکا و صدام، جنگ انقلاب و ضدانقلاب است و هیچ راهی جز مقابله با صدام و ادامه این مقابله تا سقوط صدام وجود ندارد.» وی در پایان تأکید کرد: «هرگونه راه حل میانه‌ای با صدام نباید صورت گیرد و نباید از هدف اعلام‌شده که استمرار مبارزه تا سقوط صدام است، عقب‌نشینی گردد.»(1)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از این دیدار آورده است: «دیدار وزیر خارجه حکومت اسلامی هنگامی صورت می‌گیرد که جهان عرب برای آشتی بین رژیم سرهنگ قذافی و دولت صدام حسین تلاش گسترده‌ای را آغاز کرده است.»(2)
1
جبهه حکام وابسته عرب (کمیته آشتی عرب)، علاوه‌بر حمایت بی‌دریغ مادی از عراق، در تلاش برای تقویت سیاسی حکومت عراق و تضعیف موقعیت ایران، می‌کوشد ضمن ایجاد شکاف میان سوریه و لیبی با ایران، فاصله این دو کشور را با دولت‌های وابسته عرب کم کند. درحالی‌که وزیر امور خارجه ایران امروز با مقامات لیبی دیدار کرد، تلاش عربستان برای نزدیک‌کردن سوریه و اردن ادامه یافت.
یونایتدپرس دراین‌باره گزارش داد: «عبدالحلیم خدام معاون ریاست‌جمهوری سوریه - که دولت متبوع وی در مذاکرات آشتی با اردن با میانجیگری عربستان به پیشرفتهای عمده‌ای دست یافته است، - امروز پس از ملاقات با فهد شاه عربستان، از ریاض بازگشت. خبرگزاری دولتی عربستان گزارش داد: در این ملاقات شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز معاون دوم نخست‌وزیر و وزیر دفاع و هواپیمایی و شاهزاده سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان - که به‌هنگام ورود خدام به پایتخت عربستان از وی استقبال کرده بودند - حضور داشتند. این خبرگزاری توضیح بیشتری دراین‌باره نداد. لکن این دیدار درپی مذاکرات هفته گذشته حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه و زیدالرفاعی نخست‌وزیر اردن با هدف کاستن از دامنه تیرگی روابط بین این دو کشور هم‌جوار عرب صورت می‌گیرد. دو کشور از پیشرفتهای عمده‌ای در مذاکرات آشتی مجدد که با ابتکار عربستان سعودی آغاز شد، خبر می‌دهند. عربستان میزبان نخست‌وزیران اردن و سوریه در جریان دو ملاقات آنان بوده است.»(3)
از سوی دیگر، در شماره امروز نشریه الدستور چاپ انگلستان، آمده است: «هنگام بازگشت
ملک حسین از پاریس، زیدالرفاعی نخست‌وزیر اردن، برای تکمیل مذاکرات خود با رئیس حکومت سوریه، به دمشق سفر نمود و در خلال دیدار، از رئیس‌جمهوری سوریه برای سفر به امان رسماً دعوت نمود. این موضوع نشان می‌دهد که ملک حسین به همان میزان که به ادامه سیاست خود درمورد مسئله فلسطین و جنگ عراق و ایران تمایل نشان می‌دهد، به همان اندازه نیز میل دارد روابط خود را با سوریه بهبود بخشد. این بدان معنی است که ملک حسین ازطریق نیل به توافقی با دولت سوریه، برای بهبود در روابط امان و دمشق، زیر پای مقامات ایرانی را از یک طرف و مخالفین عرفات را از طرف دیگر خالی خواهد کرد و بر همین اساس، هر قدر فاصله بین امان و دمشق کم باشد، به همان میزان شکاف روابط بین تهران و دمشق وسیع‌تر خواهد شد و این امر ایران را در شرایط کنونی بر آن داشته است تا به تحرکات گسترده‌ای درقبال کشورهای خلیج [فارس] خواه از خلال اظهارات و یا از خلال ابراز اهداف حسنه، دست بزند. [...] قدر مسلم این است که بهبود روابط اردن و سوریه تحولی جدید چه در اوضاع فلسطین، منطقه خلیج عربی [فارس] و یا آینده جنگ ایران و عراق به وجود خواهد آورد.
بههرحال، بهبود روابط بین دمشق و امان به‌منزله، بازگشت امور به جریان طبیعی خود و پایان غربت طولانی سوریه خواهد بود که به‌علت هم‌پیمانی با تهران به وجود آمده بود و احتمال دارد این امر موجب رفع کدورت اعراب، زمینهای برای بازگشت روابط دمشق و بغداد به روال طبیعی خود و آغاز ایجاد وحدت و همبستگی عربی گردد. چنانچه این غربت سوریه و هم‌پیمانی مقامات دمشق با تهران ادامه یابد، قطعاً نتایج پایان جنگ عراق و ایران به ضرر سوریه نیز خواهد شد، ولی چنانچه دولت سوریه با قطع روابطش با تهران گام نخست را در راه بهبود روابط با اردن براساس قومیت، نه براساس تاکتیک و شرایط زمانی بردارد، موقعیتش را تحکیم خواهد بخشید.»(1)
1
هیئت اعزامی از سودان برای مذاکره درباره اسیران سودانی که در جنگ اسیر شده‌اند، امروز اولین دور گفتوگو با قائم‌مقام وزیر خارجه ایران را آغاز کرد. آقای مصطفی حسن احمد سرپرست هیئت سودانی، ابتدا پیام کتبی آقای احمد طه ایوب وزیر امور خارجه سودان را به آقای بشارتی تقدیم کرد و از اقدام انسان‌دوستانه جمهوری اسلامی ایران برای آزاد‌کردن آن دسته از اتباع سودانی که تحت فشار حکومت نمیری به جبهه‌های جنگ تحمیلی اعزام شده و به اسارت نیروهای اسلام درآمده‌اند، تشکر کرد و گفت: «موضع دولت جدید سودان در جنگ، برخلاف رژیم سابق، حمایت از یکی از طرفین این جنگ نیست و با اتخاذ مشی بی‌طرفی در جنگ، تلاش خواهیم کرد که از
1) 50. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 979، 12/9/1364، ص 19.
حق دفاع نماییم.» وی افزود: «دولت جدید سودان از اشتباه شرم‌آور نمیری در اعزام برخی از جوانان سودانی به جنگ علیه انقلاب اسلامی ایران متأسف بوده و آن را محکوم می‌کند.» وی گفت: «حکومت جدید سودان تلاش می‌کند آثار تخریبی سیاست‌های رژیم سابق را از بین ببرد و برقراری روابط مجدد با جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای این تلاش‌ها می‌باشد.»
سرپرست هیئت سودانی با اشاره به ضرورت توسعه هرچه بیشتر روابط دو کشور، از احساسات انسانی و عواطف اسلامی ملت مسلمان ایران درمورد آزادی فریب‌خوردگانی که در جنگ علیه ایران شرکت داشتند، تشکر کرد.
آقای بشارتی قائم‌مقام وزارت امور خارجه ایران نیز با تشریح حقانیت جمهوری اسلامی ایران در جنگ، گفت: «پس از نهضت ملت مسلمان سودان و سرنگونی رژیم نمیری و اعلام موضع در جنگ تحمیلی و عدم حضور اتباع سودانی در جبهه‌های جنگ که منجر به تجدید روابط سیاسی دو کشور گردید، جمهوری اسلامی به درخواست رسمی دولت جدید سودان مبنی‌بر آزادی اسرای سودانی پاسخ مثبت داد.» وی باتوجه‌به این اقدام انسانی جمهوری اسلامی ایران گفت: «ملت ما از دولت جدید سودان انتظار دارد که در این جنگ ویرانگر که رژیم صدام علیه جمهوری اسلامی ایران به راه انداخته است، بی‌طرفی کامل را رعایت کرده و از حق حمایت کند.»(1)
1
تصویر
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «آقای احمد عزیزی رئیس کمیسیون خارجی مجلس شورای اسلامی که در رأس یک هیئت چهارنفره از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به نیکاراگوئه سفر کرده است، امروز در توقف کوتاهی در مادرید با رئیس مجلس سنای اسپانیا ملاقات و گفتوگو کرد. در ملاقات هیئت مذکور با رئیس مجلس سنای اسپانیا مواضع جمهوری اسلامی ایران دررابطه‌با جنگ تحمیلی تشریح شد و آقای عزیزی ضمن دعوت از نمایندگان پارلمان اسپانیا جهت دیدار از ایران نسبت به توسعه روابط میان پارلمان‌های دو کشور اظهار تمایل کرد.»(2)
1
درپی سفر شاه اردن به فرانسه و ملاقات با مسعود رجوی در پاریس، مجله الدستور چاپ انگلستان، نوشت: «موضع پاریس و امان درقبال جنگ عراق و ایران و خطرات این جنگ بر آرامش و امنیت منطقه خلیج عربی [فارس] موضع واحدی است. اصولاً اردن و فلسطین که از موضع عراق در این جنگ حمایت می‌کنند، بایستی پیرامون تحولات این جنگ با یکدیگر تبادل‌نظرهایی بنمایند، ولی به نظر نمی‌رسد فرانسه آمادگی ایفای نقش میانجیگری را جدا از کشورهای اروپایی داشته باشد. درحالی‌که ملک حسین ازجانب خود، موضع آشکار کشورش درقبال ایران و اهداف تجاوزکارانه این کشور درقبال کشورهای حوزه خلیج [فارس] را ابراز نموده و حتی ناظران، ملاقات او با مسعود رجوی (رهبر سازمان مجاهدین خلق ایران) در خلال دیدارش از پاریس را به‌عنوان به رسمیت شناختن صریح مخالفین رژیم ایران موردتفسیر قرار داده‌اند. اردن اولین کشور عربی بعد از عراق است که سازمان مجاهدین خلق ایران را به این شکل به رسمیت می‌شناسد. اخیراً گفت‌وگوهایی بین رجوی و ملک حسین پیرامون اوضاع داخلی ایران، آثار جنگ و آینده صلح در منطقه خلیج [فارس] صورت گرفت. این ملاقات بههرحال گام مهمی است که اردن در مخالفت با رژیم ایران برمیدارد. همچنین از دیدگاه مقامات فرانسه این امر، توافقی در مواضع فرانسه و اردن درقبال اوضاع ایران و آینده این کشور تلقی می‌شود، با علم به اینکه مسعود رجوی از تأیید آشکار حزب سوسیالیست فرانسه برخوردار می‌باشد، بههرحال، نتایج دیدار ملک حسین از فرانسه، خواه درزمینه تحکیم روابط اردن و فلسطین و اهمیت کنفرانس بین‌المللی برای تمامی طرف‌های ذی‌ربط درمورد مسئله خاورمیانه یا ازجنبه ملاقات پادشاه اردن با رهبر سازمان مجاهدین خلق ایران و ابراز عقیده صریح درمورد اوضاع ایران [باشد] تأثیری در مسئله رفع اختلافات عربی نخواهد داشت.»(1)
2
تلاش گروههای ضدانقلاب در اقدام به انفجارهای آسان برای ایجاد رعب و ناامنی در کشور ادامه دارد:
امروز یک خودرو سواری اوپل سفید رنگ که مواد منفجره در آن جاسازی شده بود، به‌وسیله یکی از عوامل ضدانقلاب به تهران حمل شد که مأموران نیروهای انتظامی به آن مشکوک شدند. به همین دلیل، این فرد اتومبیل را در حوالی میدان آزادی پارک کرد و گریخت.(2)
در ساعت 23 امروز، حدود یک پوند مواد منفجره دست‌ساز، که داخل اگزوز یک اتوبوس پارک‌شده در میدان ششم نارمک تهران جاسازی شده بود، منفجر شد که خسارت جانی نداشت.(3)
امروز در شهر سلماس، برادران کمیته انقلاب اسلامی در بازرسی از یک وانت پیکان، حدود 50 بسته باروت با علامت کشور ترکیه، از این وانت کشف کردند.(4)
1
حکومت عراق مواد و ترکیبات شیمیایی از تونس دریافت می‌کند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از کویت آورده است: «به‌موجب قراردادی که میان عراق و تونس به امضا رسید، رژیم عراق مواد و ترکیبات شیمیایی از تونس دریافت می‌کند. به گزارش خبرگزاری دولتی کویت، پرداخت ارزش این قرارداد ازسوی یک مؤسسه بانکی عرب دربرابر خطرات سیاسی و بازرگانی تضمین شده است. برپایه این گزارش، ارزش اعتبار مذکور بالغ‌بر دو میلیون دلار می‌باشد و این رقم 60 درصد از کل ارزش قرارداد امضاشده میان تونس و رژیم عراق را تشکیل می‌دهد.»(1)
ضمیمه گزارش253: تشریح انواع عملیات‌ها (گشتی - رزمی، نفوذی، محدود، مهم، گسترده)
فرمانده کل سپاه پاسداران علاوه‌بر تشریح استراتژی عملیاتی سپاه پاسداران، در سخنانی که برای مسئولان آموزش نظامی سپاه پاسداران جنبه آموزشی داشت، انواع عملیات‌ها و آثار آنها و ضرورت گسترش عملیاتهای محدود و لزوم درگیرکردن قوای دشمن را این‌گونه بیان کرد: «عملیات گشتی رزمی یعنی عملیاتی که کمتر از سه گروهان وارد عمل می‌شوند؛ هدفش این است که از دشمن انهدام نیرو بگیرد و دشمن را منهدم کند و در رأس این کار مأموریتش نیز اسیرگرفتن و به عقب جبهه تخلیه‌کردن می‌باشد. نوع دوم، عملیات نفوذی است. در عملیات نفوذی هدف همچنان انهدام نیروی دشمن است، اگر احیاناً توانستیم در نقطه‌ای بمانیم و پدافند بکنیم در آن نقطه می‌مانیم و گرنه باز هدف اصلی همچنان انهدام نیروی دشمن است؛ فرقش این است که گسترده‌تر از قبل است، یعنی حداکثر به استعداد سه گردان نیرو وارد عمل می‌شود، مانند یکی دو تا از این عملیاتهای اخیر به نام قدس که اینها نفوذی بودند. سوم، عملیات محدود، عملیاتی است که هدف، هم گرفتن زمین و یک عارضه حساس نظامی است، هم انهدام نیروی دشمن.
چهارم، عملیات مهم که به عملیاتهای خیبر و بدر و فتح‌المبین و بیت‌المقدس اطلاق می‌شود. درنهایت، عملیات گسترده، عملیاتی است که از چندین محور (نه از یک نقطه) به دشمن تک کنیم و وارد خاک عراق بشویم که از اول جنگ تاکنون ما هنوز عملیات گسترده نداشته‌ایم، طراحی و برنامه‌ریزی هم نکرده بودیم. بیشترین عملیات‌هایی که تا حالا انجام داده‌ایم عملیاتهای محدود بوده و عملیاتهای مهم. مثلاً قبل از هر عملیات مهم ما چندتا عملیات محدود داشتیم؛ قبل از والفجر مقدماتی عملیات محرم و مسلم‌بن‌عقیل را در غرب عین‌خوش و غرب سومار داشتیم. بعد از والفجر مقدماتی و والفجر1 که دو عملیات مهم بودند، مجدداً عملیاتهای محدودی به نام والفجر2، والفجر3 و والفجر4 را داشتیم که هر سه تا عملیات محدود بودند.
بعد از این عملیاتهای محدود به عملیات مهم پرداختیم چون خیبر، بعد از خیبر عملیاتهای محدود طراحی شد ازجمله عملیات میمک (به نام عاشورا) و بعد در پایان سال 1363، به عملیات مهم دیگری به نام بدر پرداختیم و البته قبل از بدر عملیاتی در سردشت بود که یگان‌ها و نیروهای عمل‌کننده تا پای کار رفتند که فرمانده لشکرمان زین‌الدین همان‌جا شهید شدند و دیگر یک هفته مانده به عملیات، سراسر جادههای ما را برف گرفت و نتوانستیم عملیات انجام بدهیم. چهار تا عملیات محدود بود که سه‌تا را نتوانستیم انجام دهیم؛ عملیات چهارم را به‌لحاظ مسائل حفاظتی ذکر نمی‌کنم.
بعد از عملیات بدر، این تغییرات جدید به وجود آمد؛ بدین‌ترتیب که علاوه‌بر عملیات محدود عملیات گشتی رزمی و نفوذی را اضافه کردیم. الحمدلله عملیات‌هایی که در این دوره در طول 2 ماه انجام شد،
1) 57. روزنامه ابرار 27/8/1364، ص14.
قدس1، 2، 3 و 4 و عملیاتهای دیگر، عملیاتهای بسیار موفقی بودند. ما در عملیات قدس4 فقط 2 تا شهید داشتیم، 56 نفر از دشمن اسیر گرفتیم و 100 جنازه دشمن در اطراف صحنه عملیات افتاده بود، اما چرا عملیات گشتی رزمی و نفوذی را اضافه کردیم؟ این یک سیاست عمومی است که باید با قوت و با قدرت در سراسر جبهه پیاده بشود و اگر این ضرورت در اذهان فرماندهان دسته و گروهان و گردان و توده بچه‌های رزمنده به وجود نیاید، ما ممکن است به این طرح مطلوبمان دسترسی پیدا نکنیم. اولین دلیلش این است که ما دشمن را وادار به یک فشار نیرویی بکنیم. الآن دشمن که درمقابل ما هست همان‌طوری‌که در اول صحبت گفتیم بنا بر اصل تأمین، یعنی جلوگیری از غافل‌شدن، تمام یگان‌های سازمان‌یافته‌اش را از خط آزاد کرده و در سراسر خطوط پدافندی نیروهای غیرسازمانی‌اش را - به‌اصطلاح جیش‌الشعبی و ژاندارمری و شهربانی را که تیپ‌های سه رقمی هستند - در سراسر مرز گسترده است؛ به این دلیل که می‌داند، مطمئن است که هرجا ما می‌خواهیم حمله کنیم از یک نقطه حمله می‌کنیم، لذا دشمن با تمرکز قوای ذخیره‌اش و آتش فراوان در آن یک محور علیه ما آماده می‌شود.
وقتی که ما این عملیاتهای محدود و نفوذی را در سراسر مرز انجام می‌دهیم، دشمن مجبور است در سراسر مرز دست به تقویت خطوط پدافندی ازنظر نیرو و امکانات بزند و وقتی که مجبور به این کار شد؛ یعنی مصرف نیرو و امکانات، قطعاً به برنامه‌ریزی اتخاذشده‌اش لطمه وارد می‌آید؛ یعنی به نیروی آزاد و احتیاطش که یکی از پایه‌های اصلی استراتژی دشمن است. یکی از اصول استراتژیک دشمن اصل صرفه‌جویی در قواست و تا حالا از ابتدای جنگ، یعنی از زمانی‌که در عملیات ثامن‌الائمه به دشمن حمله کردیم و بعد نیز در طریق‌القدس به دشمن حمله کردیم، از آن‌موقع تا حالا دشمن دارد نیرو صرفه‌جویی می‌کند. شاید تاکتیک شوروی‌ها هم همین باشد یا تاکتیک شرقی‌ها هم، چنین باشد؛ چون ارتش عراق یک ارتشی است که اصول و آموزش و فرهنگ تمام تشکیلاتش از آنجا بیشتر گرفته شده، با این عملیاتهای نفوذی و گشتی رزمی، ما دشمن را وادار می‌کنیم که از نیروهای سازمان‌یافته‌اش در خط استفاده کند و مقداری از آنها را مصرف کند و در سراسر خطوط پدافندی گسترش پیدا می‌کند.
در عملیات والفجر4 ما وقتی حمله کردیم، یک ماه قبل از تک، دشمن آمد نیروهای در خط را آزاد کرد، تعویض کرد. نیروی سازمانیافته گذاشت. حتی در منطقه عملیاتی خیبر که این‌قدر غافلگیری رعایت شده بود، باز دشمن آمد نیروهای در خط را تعویض کرد. در بدر بااینکه دشمن در تردید کامل به سر می‌برد و نتوانست قبل از عملیات تمام نیرویش را آنجا متمرکز کند و ما به همین دلیل (تردید دشمن) سه روز اول عملیات بدر هیچ مشکل قابل‌توجهی نداشتیم و اگر آن کمبود نیرو درحد 20 الی 30 گردان مانوری را داشتیم، ما تنگه" العزیر" - که فقط پنج کیلومتر بیشتر با آن فاصله نداشتیم - را می‌توانستیم در این سه روز که هیچ خبری نبود، می‌توانستیم تأمین کنیم، اما بااینکه دشمن در عملیات بدر تردید داشت که آیا نیروی ما و حمله ما فقط و فقط به این جاده است؟ آیا از قسمت شلمچه و از قسمت سومار دیگر حمله نمی‌کنیم؟ دشمن در سه قسمت نیروهایش را تجزیه کرد: یک قسمت را در سومار گذاشته بود، یک قسمت را در جنوب عماره گذاشته بود و فکه و یک قسمت را هم در شملچه گذاشته بود. دشمن فکر می‌کرد که از این سه نقطه ما حمله بکنیم، اما نتوانسته بود تا سه روز اول عملیات بدر تشخیص بدهد که کدام نقطه تلاش اصلی ما است و جهت اصلی ما را تا سه روز اول بدر نتوانست بفهمد. از روز سوم [عملیات] بدر به بعد، دیگر دشمن کاملاً فهمید که ما یک جا بیشتر حمله نداریم و آن همین عملیات بدر است. بااینکه دشمن در تردید به سر می‌برد، غافلگیری را حداکثر ما رعایت کرده بودیم، ولی از قبل برای احتیاط آمده بود نیروهای در خطش را یعنی اولین اقدام تأمینی نیروهای در خطش را که نیروهای بسیار ضعیفی بودند، عوض کرده بود و نیروی تکاور گذاشته بود که همه فرماندهان ما می‌گفتند این روزها یک مشت آدم به‌اصطلاح کلاه‌سبز
آمده مرتب در خطوط اول تاب می‌خورند. قبلی‌ها سرشان را از سنگر بیرون نمی‌آوردند و تحرکشان بسیار کم بود. نیروی جدید معلوم بود که آدم‌های تازه‌نفسی هستند.
همه‌جا دشمن هرجا ما بخواهیم حمله کنیم، نیروی در خط را تعویض می‌کند، چرا؟ به این دلیل که نیروی در خط ضعیف است. حالا اگر در سراسر مرز ما فعالیت بکنیم، در سراسر مرز؛ ما به دشمن حمله بکنیم، به دشمن فشار می‌آید که باید از این نیروی احتیاط قوی و متحرکش که درست کرده این را ببرد در خط بگذارد. البته، دشمن در چند ماه گذشته از این کار پرهیز کرد؛ از یک تاکتیک جدید استفاده کرد؛ به‌جای اینکه برود پدافند کند، حمله کرد و در بعضی نقاط تعرض کرد و در اصطلاح نظامی دنیا بهترین پدافند، آفند است.
به گیسکه در غرب سومار حمله کرد و به جزیره مجنون جنوبی حمله کرد. به جاده خندق در هورالهویزه حمله کرد. به چندین نقطه شروع کرد به حمله‌کردن تا بلکه این امر تحمیل نشود که نیروی سازمان‌یافته‌اش را ببرد در خط. ازطریق به‌هم‌زدن سازمان نیرویی که ما پیدا کردیم، دشمن در حملاتش فکرش این بود که نیرویی که ما آزاد کردیم نتیجتاً به‌ناچار باید بیاوریم آنجاهایی که ضعیف است بپوشانیم. آن‌موقع توان ادامه عملیاتهای نفوذی را از دست می‌دهیم و دشمن راحت می‌شود. این قدم اول را دشمن برداشت، اما به لطف الهی با ادامه عملیاتهای قدس و با موفقیت‌های پی‌درپی که (این عملیات‌ها) داشتند، دشمن الآن به تردید کشیده شده و دیر جنبیده است و مثل همیشه ابتکار در دست ماست. باز این عملیات‌ها ادامه پیدا می‌کند. یعنی حملاتی که انجام داد، یعنی عوارض حساس گیسکه را آمد گرفت که بعد از یک مدتی برادران ارتش حمله کردند که پس بگیرند. آمد تپه 175 را گرفت در ارتفاعات حمرین و شرهانی، باز برادران ارتش حمله کردند که موفق شدند پس‌بگیرند. خود این عملیاتهای قدس که سپاه انجام داده بود، دشمن حمله کرد، اما هیچ‌کدامش را نتوانست کاری بکند. ما سر موضعمان سرسختانه ماندیم و پدافند کردیم. الآن دشمن به فکر این افتاده که اگر این عملیاتهای نفوذی و حرکات جدید رزمندگان اسلام از این لحظه، از این زمان به بعد، یک ماه و دو ماه دیگر یا سه ماه دیگر بخواهد ادامه پیدا بکند، دشمن تصمیم خواهد گرفت که نیروی سازمانیافته احتیاطش را بیاورد و در خط بگذارد.
پس ما اولین هدفی که از انجام این عملیاتهای نفوذی و گشتی رزمی داریم این است که احتیاط دشمن را تجزیه کنیم. قوای دشمن را تجزیه بکنیم و آن را از بهره‌مندی از اصل صرفه‌جویی در قوا بازداریم و نگذاریم که از اصل صرفه‌جویی در قوا استفاده بکند و نیروی سازمان‌یافته‌اش را بکشانیم و تجزیه کنیم. پس این یکی از اهداف عملیاتهای گشتی رزمی و نفوذی است که داریم انجام می‌دهیم. هدف دوم از انجام این عملیات‌ها این است که همواره ما در مردم یک روحیه رزمی و یک روحیه مثبت جنگی را به وجود بیاوریم و حفظ بکنیم و در سراسر کشور، مردم جنگ را احساس بکنند و وقفه در جنگ را وقفه در عملیاتهای مهم را، ما با این طریق پربکنیم.
در شهریورماه سال 1363 که به خدمت امام رفتیم، امام به یک اصل مهم جنگی اشاره کردند و آن این بود که سرباز بسیجی و نیروهای رزمنده در دفاع همیشه حالت تعرضی خودشان را باید حفظ کنند والاّ روحیه رزمنده از بین می‌رود. لذا، براساس همین ایده الآن هرجا هر منطقه‌ای که رزمندگان عملیات می‌کنند ما از رادیو تلویزیون اعلام می‌کنیم که نیروهای سپاهی و بسیج مردمی استان فلان جا عمل کردند. بعد اسرا را می‌برند در همان استان با رزمندگان می‌گردانند. این به تجربه ثابت شد که تبلیغات حضوری اثر عمیق‌تری دارد. به‌عنوان مثال، توی کوچه‌های این کشور می‌بینید یک نفری پیدا می‌شود دیپلم است یا لیسانس است، چند تا کتاب کومهله خوانده، چند تا کتاب مائو خوانده، می‌نشیند کنار یک بسیجی شما، شروع می‌کند به تحریک‌کردن وی، شروع می‌کنند به ایجاد سؤال‌کردن. رادیو تلویزیون که نمیداند بر آن
بسیجی چه مسائلی مطرح شده که جوابش را در تلویزیون بدهد. تبلیغات حضوری باید کرد. الآن راه حلی که ما برای بسیج و گسترده‌کردن بسیج پیش گرفتیم همین است. امروزه دیگر ما ارتباطمان با بسیج تنها ازطریق رادیو تلویزیون امکان‌پذیر نیست. اگر به این بسنده کنیم توان بسیج ما همین اندازه است که می‌بینید. مگر اینکه حضور پیدا بکنیم خودمان در بسیج، پاسداران ما حضور پیدا بکنند، فرماندهان ما حضور پیدا کنند، پایگاه‌های مقاومتمان را فعال کنیم، طرح لبیکمان را دوباره احیا بکنیم. حضور باشد، اگر حضور شد آن‌موقع بسیج ما یک قدم می‌آید بالاتر، یک قدم می‌آید رشد می‌کند اگر تا حالا 2 میلیون نیرو را بسیج کرده‌ایم، می‌توانیم با حضور فعال تا سقف 4 میلیون توان بسیج را افزایش دهیم. ...
در مرحله بعد باید روی تقویت سازمان و تقویت برنامه‌ریزی کار کنیم تا مجدداً بازهم افزایش دهیم و قادر باشیم به‌جای 4 میلیون، مثلاً 5 میلیون را رشد بدهیم. لذا، هدف دوم این نوع عملیات این است که ما جنگ را در مردم حضور بدهیم.
نکته سوم که الآن به درد این سمینار می‌خورد این است که بهترین زمان و جای تدوین جزوات آموزشی، عملیاتهای محدود است، چون در سطح مأموریت یک گروهان بحث می‌شود، مانور می‌شود؛ یعنی فرماندهان ما تأکید کردند و حتی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) فرماندهان گروهان را نیز احضار می‌کند. خود فرمانده گروهان‌ها هم می‌آیند و مانورشان را می‌گویند بهترین موقع است که الآن ما بتوانیم جزوه تدوین بکنیم و این مسائل را ضبط و ثبت بکنیم و صحبت بکنند قبل از عملیات الآن فرمانده گردان می‌آید توضیح می‌دهد که من می‌خواهم بروم این‌طور مانور بکنم و فلان راهکار را انتخاب می‌کنم و بعد از عملیات باز می‌آید و دوباره این بررسی می‌شود، یعنی یک عملیات‌هایی است که می‌شود استفاده آموزشی بسیار خوبی کرد. عملیاتهای بزرگ به‌دلیل گستردگی و محدودیت زمان و اصلاً وضع گسترده‌ای که عملیات دارد کمتر قابل‌بررسی و تدوین و بحث کافی است، اما این نوع عملیاتهای کوچک، برعکس به‌دلیل حجم کم و زمان لازم برای بحث در جلسات آموزش می‌تواند به‌خوبی بهره‌برداری کند و انشاءالله که آموزش ما استفاده خیلی خوبی از این فرصت بنماید.(1)
1) 58. مأخذ 5، صص 28 - 26، رادیو امریکا، 27/8/1364.
1
در ادامه تلاش سپاه پاسداران برای فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، امروز در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران درباره طرحهای عملیاتی که برای فریب دشمن و پشتیبانی از عملیات گسترده مطرح بود، بحث و درنهایت، اجرای عملیات در جزیره ام‌الرصاص برای فریب دشمن تصویب شد. در این جلسه قرارگاه نجف مأمور اجرای عملیات فریب و قرارگاه‌های کربلا و نوح مأمور فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات در منطقه فاو شدند.
جلسه امروز به دعوت محسن رضایی و با حضور حسین علایی، ابراهیم سنجقی، سیدعلی حسینی‌تاش، عزیز جعفری، عباس محتاج، اکبر غمخوار، محمد باقری، محمد پیشبهار و محمدمهدی مبلغ تشکیل شد. رحیم صفوی و غلامعلی رشید، به‌دلیل سفر به تهران، در این جلسه حضور نداشتند.
فرمانده کل سپاه در ابتدای جلسه موضوع فریب دشمن را چنین مطرح کرد: «ما در این عملیات، دشمن را باید دچار یک سرگردانی کنیم، یعنی بعد از 72 ساعت بفهمد که تلاش اصلی ما در فدک [منطقه فاو] است. یکی از تلاش‌های مؤثر، تصرف سرپلی در سمت راست کارخانه نمک است؛ یا اینکه ارتش را در شلمچه تا کوشک درگیر کنیم، به‌طوری‌که قبل از عملیات، دشمن [درمورد منطقه اصلی عملیات] دچار تردید باشد.»
درمقابل این پیشنهاد، برخی فرماندهان نظرهای دیگری داشتند: فرمانده قرارگاه کربلا (عباس محتاج) گفت: «باتوجه‌به اهمیتی که نیرو برای ما دارد و ازطرفی قدرت اطلاعاتی دشمن در اینکه توانایی تشخیص دارد، سعی کنیم نیرو را متفرق نکنیم.»
محسن رضایی در پاسخ وی گفت که در محور شلمچه نیروهای ارتش به کار گرفته می‌شوند. عزیز جعفری نیز با بیان اینکه دشمن ظرف 24 ساعت می‌فهمد که تک ارتش مسئله‌ای جدی نیست، این تدبیر را چندان مفید ندانست. درمجموع اکثر حاضران اعتقاد داشتند که باتوجه‌به محدودیت نیرو و امکانات خودی و برعکس، توان گسترده دشمن، فریب دشمن میسر نیست؛ بنابراین، نتیجه‌ای مطلوب از این بحث حاصل نشد.
موضوع دوم، اهمیت عملیات محدود و اختصاص قرارگاهی برای اجرای آن بود. محسن رضایی که قبلاً دراین‌باره به تصمیم قطعی رسیده بود، پیش از بیان تصمیم خود به طرح موضوع پرداخت: «به نظر می‌رسد که از زمان خوب استفاده نمی‌شود. اگر کار زیاد به قرارگاهها داده شده، تجدیدنظر کنیم. فکر می‌کنم چون مأموریت‌ها زیاد است، از زمان استفاده نمی‌شود.» فرمانده کل سپاه دراین‌مورد از حاضران نظرخواهی کرد که آنان نیز نظری مشابه پیشنهاد قبلی وی دادند.
محمد پیشبهار گفت: «یک قرارگاه [منطقه] فدک را آماده کند و یک قرارگاه عملیاتهای محدود نزدیک و قرارگاه دیگر عملیاتهای محدود دور را آماده کند.» وی در تکمیل نظر خود گفت: «یک قرارگاه به‌دنبال عملیات محدود باشد و دو قرارگاه در [منطقه] فدک کار کنند.» سیدعلی حسینی‌تاش نیز پیشنهادی مشابه داد.
پس از آن، محسن رضایی نظر خود را چنین بیان کرد: «اولویت اول از ام‌الرصاص تا فاو است. خود من در ذهنم هست که تعداد قرارگاهها در فدک کم بشود و روی عملیاتهای محدود بیشتر کار صورت گیرد. بهترین راه این است که دو قرارگاه را بگذاریم در فدک کار کنند، به‌طوری‌که تمام وقتشان را روی فدک بگذارند و یک قرارگاه نیز از خرمشهر تا چزابه، عملیاتهای محدود را هدایت کند. اولویت کار در عملیات محدود، در جبهه جنوبی است (آبادان تا چزابه).»(1)
پیشنهاد محسن رضایی که ظاهراً جمع‌بندی نظرهای حاضران بود، مورد استقبال آنها قرار گرفت.
در ادامه جلسه موضوع تقسیم مسئولیت قرارگاهها برای اجرای عملیات اصلی در منطقه فاو و اجرای عملیات محدود مطرح شد و از برادران حاضر دراین‌باره نظرخواهی شد، اما کسی پیشنهادی مطرح نکرد. در این موقعیت باتوجه‌به اهمیتی که منطقه ام‌الرصاص داشت و برای اجرای عملیاتی در پشتیبانی از عملیات اصلی و فریب دشمن مدنظر قرار گرفته بود، فرمانده کل سپاه، عزیز جعفری را برای پیگیری عملیاتهای محدود، به‌ویژه عملیات در ام‌الرصاص برگزید که وی از این انتخاب استقبال کرد. به نظر می‌رسد عوامل گوناگونی در این انتخاب مؤثر بوده است، ازجمله:
1) راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه دراین‌باره نوشته است: «در این مقطع مناطق موردنظر فرماندهان برای اجرای عملیات محدود در جنوب، عبارت بود از: جزیره ام‌الرصاص؛ شمال و شمال‌غربی هور (ام‌النعاج)؛ پاسگاه معلق در جنوب چزابه. همچنین، حدفاصل البیضه تا الحسان در منطقه هورالهویزه برای عملیات یدک پیشنهاد شده بود.»
به این ترتیب، در پایان جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه (قرارگاه خاتمالانبیا)، به دستور فرمانده کل سپاه، عزیز جعفری مأمور تشکیل قرارگاه نجف شد و مسئولیت یافت تا همه عملیاتهای محدود ازجمله فراهم‌کردن زمینه اجرای عملیات در محور ام‌الرصاص را پیگیری کند. همچنین قرارگاه کربلا به فرماندهی عباس محتاج و جانشینی احمد غلامپور و قرارگاه نوح به فرماندهی حسین علایی نیز مأمور فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات در منطقه فاو شدند.(1)
1
فرمانده لشکر26 پیاده ارتش عراق امروز "طرح اداره عملیات پدافندی" منطقه عملیاتی این لشکر را برای تیپ11 پیاده که تحت‌امر لشکر26، مأموریت پدافند منطقه فاو را به‌عهده دارد، ارسال کرد و خواستار تصحیح این طرح شد. اطلاعات مندرج در این طرح نشان می‌دهد که ارتش عراق از تحرکات و فعالیت‌های نیروهای خودی در شرق اروندرود و اقدامات مهندسی و دیگر تلاش‌های آماده‌سازی برای اجرای عملیات در این منطقه، اطلاعات بسیاری داشته است. گفتنی است که این سند بعد از عملیات نیروهای خودی در منطقه فاو (عملیات والفجر8)، یعنی اواخر بهمن 1364 به‌دست نیروهای خودی افتاد و تا قبل از آن فرماندهان سپاه پاسداران از میزان آگاهی دشمن از تلاش‌های خودی اطلاع دقیقی نداشتند. مسلماً باتوجه‌به افزایش تلاش‌های خودی از این زمان تا هنگام اجرای عملیات، دشمن اطلاعات کامل‌تری از تلاش‌های خودی برای عبور از اروندرود و اجرای عملیات در منطقه فاو به دست آورده است. باوجوداین، غافلگیری دشمن و اجرای عملیاتی موفق در این منطقه، امر بسیار مهمی است که دور از انتظار دشمن بوده است.
ازجمله نکاتی که در این سند موردتوجه قرار گرفته، چنین است: اهمیت‌دادن ایران به منطقه جنوب به‌ویژه اروندرود و رأس‌البیشه؛ گزارش وضعیت، گسترش و استعداد نیروهای ایران در شرق اروندرود؛ احداث جادههای موازی اروندرود و عمود بر آن و احداث پل روی رودخانه بهمن‌شیر؛ گزارش افزایش قایق‌ها و نصب دکل‌های دیدبانی در منطقه. در این سند پیش‌بینی شده است که نیروهای ایران قرارگاه‌های یگان‌های رزمی و مراکز توپخانه عراق را هدف قرار می‌دهند و شبانه در غرب اروندرود سرپلی تصرف می‌کنند و در روز آن را گسترش خواهند داد. همچنین اشاره شده است که رزمندگان ایرانی با فریب نیروهای عراقی تلاش خواهند کرد تا ارتش را غافلگیر کنند و روی دستگاه‌های ارتباطی پارازیت ایجاد خواهند کرد.
در این سند همچنین چندین راهکار احتمالی نیروهای ایران پیش‌بینی شده و برای مقابله با آن تدابیری پیشنهاد شده است. ازجمله پیشنهادهای عراقی‌ها برای جلوگیری از عبور نیروهای ایران از اروندرود و ایجاد سرپل در غرب آن چنین است:
استفاده از هلیکوپتر؛ ایجاد سیستم پدافندی قوی؛ ایجاد سیستم روشنایی گسترده برای کشف اهداف نیروهای ایران از فاصله دور؛ طرحهای مراقبتی با استفاده از دیدگاه، دوربین و
1) 1. سند شماره 634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، عملیات والفجر8، قرارگاه خاتم، راوی (داوود رنجبر).
رادار رازیت؛ تعبیه تیربارهای سنگین و تانک در نقاط احتمالی عبور؛ ایجاد موانع انبوه در ساحل غربی اروندرود؛ بستن نهرهای فرعی؛ استفاده از نیروی غواص؛ پیش‌بینی اجرای آتش با حجم بسیار از جهت‌های مختلف؛ جلوگیری از ایجاد رخنه و نگهداری احتیاط مناسب.(1)
1
سرفرماندهی ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2027 ادعا کرد: «هواپیماهای نیروی هوایی شجاع ما در ساعت 14:30 امروز، به یک هدف بسیار بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران، حمله و پس از اینکه هدف خود را مورد اصابت دقیق و مؤثر قرار دادند، سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(2)
آسوشیتدپرس دراین‌باره از بغداد گزارش داد: «عراق امروز اعلام کرد که جت‌های جنگنده‌اش به یک کشتی ناشناس در آبهای ساحلی ایران حمله کرده‌اند. سخنگوی نظامی عراق نیز گفت که یک هدف دریایی بسیار بزرگ نزدیک سواحل ایران توسط هواپیماهای جنگی غول‌پیکر عراق موردحمله قرار گرفت.»
آسوشیتدپرس افزوده است: «این نخستین باری است که در اعلامیه عراق برای حمله به کشتی‌ها، به هواپیماهای جنگی غول‌پیکر اشاره می‌شود که مسلماً تأییدی است بر اینکه این کشور سوسیالیست عرب، جنگنده بمب‌افکن‌های دوربرد فرانسوی خود از نوع میراژ F1Eq5 را در این حملات به کار گرفته است.»(3)
2
فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با اعلام مجدد محدوده حریم دریایی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران در خلیج‌فارس، تأکید کرد که هر کشتی‌ای که بدون اجازه وارد این حریم امنیتی بشود، توقیف و احتمالاً منهدم خواهد شد. ناخدا ملک‌زادگان در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی، با بیان این سخن، حریم دریایی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران را در خلیج‌فارس چنین اعلام کرد: «این حریم دریایی در خلیج‌فارس از 12 مایلی جنوب جزیره ابوموسی شروع می‌شود، در امتداد ساحلی (کیبل نبک) از 12 مایلی جنوب جزیره سیری عبور می‌کند و این خط که تقریباً از وسط خلیج‌فارس می‌گذرد، تا منتهاالیه غرب خلیج‌فارس ادامه می‌یابد و هر کشتی وارد این منطقه بشود، باید قبلاً از نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران اجازه بگیرد وگرنه ممکن است منهدم یا حداقل توقیف شود و دراین‌صورت مسئولیتی برعهده ما نخواهد بود.» وی تأکید کرد که تعیین این حریم، حق مسلم جمهوری اسلامی ایران است.
ناخدا ملک‌زادگان با اشاره به اینکه اخیراً تعدادی یدک‌کش که به "لاشخور" موسوم شده‌اند و در حاشیه جنوبی خلیج‌فارس مستقر هستند، به‌محض‌اینکه اتفاقی برای کشتی می‌افتد، سریعاً خود را به
1) 2. سند شماره 170045 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی لشکر26 پیاده ستاد کل - عملیات، 28/8/1364.
2) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 245، 29/8/1364، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1364، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 246، 30/8/1364، ص 2، بغداد - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 28/8/1364.
تصویر
منطقه می‌رسانند و کشتی آسیب‌دیده را همراه خود می‌برند و بعداً برای بازپس‌دادن آن، از صاحبان کشتی‌ها به‌دلیل اینکه کشتی را گرفته‌اند، صدها هزار دلار باج‌خواهی می‌کنند، گفت: «اخیراً دو نمونه ازاین‌قبیل موارد داشتیم که یک کشتی یدک‌کش به نام آمستردام بدون دریافت مجوز از نیروی دریایی وارد حریم امنیتی ایران شده بود و قصد داشت یک کشتی آسیب‌دیده را به خارج از این منطقه ببرد و سپس از جمهوری اسلامی ایران باج‌خواهی کند که ناوهای نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران سریعاً وارد عمل شده و یدک‌کش را توقیف کرده و نفتکش آسیب‌دیده را نیز تحویل مقامات کشور دادند. این یدک‌کش درحال‌حاضر در بنادر ایران تحت بازجویی و بازرسی است و بنا بر اطلاعات کسب‌شده، احتمالاً وظیفه جاسوسی هم برعهده داشته است، چراکه در این یدک‌کش، رادارهای با برد بسیار زیاد و سیستم‌های مخابراتی بسیار قوی پیدا شده و یدک‌کش را قادر می‌سازد که با همه‌جای جهان تماس بگیرد و احتمالاً این وسایل برای نظارت پنهانی و جاسوسی به کار می‌رفته است. به‌خصوص اینکه از کشتی‌های توقیف‌شده، مدارکی به دست آمده است که نشان می‌دهد آنها دقیقاً از وضعیت خلیج‌فارس اطلاع داشته‌اند و فرماندهان این کشتی‌ها گفته‌اند که اطلاعات خود را از همین ایستگاه‌های دریایی (یدک‌کش‌ها) خریداری می‌کرده‌اند. نمونه بعدی، توقیف یدک‌کش دیگری به نام وسترن مون در حریم امنیتی ایران بود که قصد داشت یکی از کشتی‌های آسیب‌دیده را با خود از منطقه خارج کند، این یدک‌کش پس از ده روز توقیف و تخلیه اطلاعاتی کامل، در تاریخ 24/8/1364 آزاد شد و درحال‌حاضر، فقط یدک‌کش آمستردام تحت توقیف نیروی دریایی ایران است که پس از تخلیه اطلاعات و تعیین تکلیف، ممکن است آزاد شود و یا همچنان در توقیف بماند.»
فرمانده نیروی دریایی درباره ادامه توقیف کشتی‌هایی که حامل محموله برای عراق یا مشکوک به حمل بار برای این حکومت هستند، گفت: «آخرین کشتی توقیف‌شده، یک کشتی 18 هزار و 500 تنی آلمانی به نام نورسیا گابریل با 21 نفر خدمه آلمانی و اسپانیایی بوده است که در ساعت 5 صبح روز 24/8/1364 به‌دلیل اینکه مشکوک به حمل بار برای رژیم عراق بود، توقیف شده و هنوز هم تحت بازرسی قرار دارد و بعد از بازرسی کامل و اطمینان از اینکه کالایی برای عراق ندارد، آزاد خواهد شد.»
ناخدا ملک‌زادگان خبر رسانه‌های خارجی درباره تحت تعقیب قرارگرفتن نفتکشی به نام لندن‌تیم را به‌وسیله دو قایق ایرانی به‌شدت تکذیب کرد و گفت: «اصولاً نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران برای این‌قبیل مأموریت‌ها (توقیف کشتی‌هایی که وارد حریم امنیتی دریایی ایران شده‌اند) قایق نمی‌فرستد، بلکه ناوشکن اعزام می‌کند و انتشار این‌گونه اخبار از رسانه‌های خارجی احتمالاً توطئه‌ای است تا قدرت و توان نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران را تضعیف کنند و موفقیت‌های آن را تحت‌الشعاع قرار دهند. احتمال دیگر این است که چند فروند قایق ماهیگیری در اطراف آن نفتکش بوده و آنها احساس کرده‌اند که تحت تعقیب قرار دارند. بههرحال، در آن روز و آن ساعت ادعایی، هیچ واحد جنگی در آن منطقه نبوده است و چنین حرکتی ازسوی نیروی دریایی ایران، صورت نگرفته است.»(1)
1
ماجرای توقیف و بازرسی کشتی‌ها در خلیج‌فارس، پس از مصاحبه ناخدا ملک‌زادگان، بار دیگر انعکاس گسترده‌ای یافت.
خبرگزاری فرانسه از لاهه، گزارش داد: «شرکت اجاره‌دهنده کشتی هلندی موسوم به ویجسمولر که مالک یدک‌کش آمستردام می‌باشد و همچنین وزارت امور خارجه هلند اتهامات وارده ازسوی ایران مبنی‌بر اینکه یدک‌کش مذکور در عملیات جاسوسی شرکت داشته است را تکذیب کرد.
یک نماینده شرکت ویجسمولر واقع در نزدیکی آمستردام در پاسخ به سؤال خبرگزاری فرانسه گفت: اتهامات ناخدا حسین ملک‌زادگان، فرمانده نیروی دریایی ایران بی‌معنی است. وی خاطرنشان ساخت درحال‌حاضر همه کشتی‌های مدرن مجهز به رادارهای قوی و سیستم‌های ارتباطی ازطریق ماهواره هستند.
از سوی دیگر، وزارت امور خارجه هلند امروز خاطرنشان ساخت که چنین اتهاماتی غیرواقعی است و بنابراین، این اتهامات تکذیب می‌شود. برپایه این گزارش، آمستردام که یک نفتکش یونانی به نام کاناریا را یدک می‌کشید، ناگزیر به حرکت به‌سوی جزیره سیری واقع در آبهای ایران گردیده، این یدک‌کش از تاریخ 9 نوامبر در جزیره سیری، تحت توقیف قرار دارد. نفتکش یونانی کاناریا که مورد اصابت یک موشک اگزوسه عراقی قرار گرفته بود، توسط یدک‌کش آمستردام کشیده می‌شد.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز دراین‌باره گزارش داد: «منابع یونانی گفتند که کشتی کاناریا در 70 مایلی جنوب خارک هدف قرار گرفته و نیروی دریایی و هوایی ایران در خارج از آبهای ساحلی ایران برای توقیف یدک‌کش آمستردام مداخله کرده‌اند. ایران درمورد محموله این کشتی با صاحبانش اختلاف دارد و یک مقام سفارت یونان در تهران گفت: مسئله داغ، 15 هزار تن نفتی است که این نفتکش برای حفظ تعادل خود از سیری به خارک حمل می‌کرده است. این
نفت متعلق به ایران بوده و آنها خواهان بازگرداندن آن هستند. منابع یونانی گفتند که صاحبان کشتی با اکراه توافق کرده‌اند که این نفت را به ایران پس بدهند.
در همین حال، یک مقام سفارت هلند در تهران گفت: یدک‌کش آمستردام هیچ ربطی به این اختلاف ندارد. وی افزود: نفتکش کاناریا برای انتقال نفت بین خارک و سیری در اجاره ایران بوده و در تمام قراردادها عبارتی وجود دارد که هرگاه موشکی به یک نفتکش اصابت کند قرارداد کان‌لم‌یکن تلقی می‌شود.»(1)
خبرگزاری رویتر و همچنین رادیو اسرائیل امروز به نقل مصاحبه فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی و ماجرای توقیف یدک‌کش آمستردام پرداختند.(2)
1
احتمال تلاش امریکا به‌منظور جلب موافقت شوروی برای حمله به ایران در خلیج‌فارس؛ توافق سران شورای همکاری برای تشکیل سپر حفاظتی در خلیج‌فارس؛ پیش‌بینی بسته‌شدن تنگه هرمز درصورت تشدید فشار بر ایران و اشاره به اختلافات جناح‌های داخلی ایران، از موضوعاتی است که روزنامه تایمز (چاپ لندن) در مقاله‌ای با عنوان "آیا نیروی دریایی خمینی بر غرب پیروز می‌شود" به آنها پرداخته است.
روزنامه تایمز نوشته است: «احتمالاً پرزیدنت ریگان در ملاقات با گورباچف به اطلاع وی خواهد رساند که امریکا در خلیج‌فارس در 800 مایلی [حدود1300 کیلومتری] مرز شوروی، اقدام به اجرای عملیاتی دریایی خواهد کرد، لیکن این عملیات برای شوروی بی‌خطر است. درصورتی‌که رژیم جنگ‌طلب آیت‌الله خمینی جهت ازبین‌بردن حالت بن‌بست کنونی در جنگ پنج‌ساله خلیج (فارس)، اقدام به بستن تنگه هرمز کند، این عملیات توسط امریکا علیه نیروی دریایی ایران انجام خواهد شد.»(3)
تایمز در ادامه نوشته است: «ارتش ایران نتوانسته نیروهای دفاعی قوی عراق را درهم بکوبد. حملات هوایی عراق به ترمینال نفتی جزیره خارک بهطور قابل‌توجهی از صادرات نفت ایران که مهم‌ترین منبع درآمد این کشور است، کاسته است، [...] این وقایع از دید سران شورای همکاری خلیج‌فارس در کنفرانس اخیر آنها در مسقط دور نماند. آنها توافق کردند که یک نیروی سپر محافظتی شبه‌جزیره‌ای به فرماندهی یکی از ژنرال‌های عربستان تشکیل دهند و بحرین و عمان نیز تسهیلاتی دراختیار نیروی دریایی امریکا و انگلیس قرار دهند.
تجهیزات نظامی در عمان برای نیروی واکنش سریع امریکا ذخیره شده‌اند. کشورهای کوچک‌تر شورای همکاری خلیج (فارس) که از تسلط عربستان بر منطقه بیمناک هستند، تمایلی به شرکت در یک معاهده دفاعی کامل ندارند. [... اما] همگی توافق دارند اگر قرار است یک ایران نومید تصمیم به بستن تنگه هرمز بگیرد، نیروی دریایی امریکا و احتمالاً انگلیس نیز چاره‌ای جز مقابله با ایران و باز‌کردن این آبراه حیاتی برای جهانیان ندارند. برخی بر این تصورند که یک ایران نومید ممکن
است با شکست از ابرقدرتها برای محافظت از موقعیت کنونی خود، تنگه هرمز را ببندد.
آنچه که بیش از همه از آن وحشت دارند، کاهش بهای نفت است که نه‌تنها برنامه‌های اقتصادی و نظامی آنها را قطع می‌کند، بلکه ممکن است مشوق ایران در گسترش جنگ به سواحل جنوبی خلیج (فارس) باشد.
پیش‌بینی آینده غیرممکن است. همه در منطقه خلیج (فارس) امید دارند آن دسته از تولیدکنندگان نفت که عضو اوپک نیستند، همانند انگلیس و نروژ، موافقت کنند سطح تولید را بالا نبرند تا موجب کاهش بهای نفت نگردند.
از آنجایی که ایران تمایلی به پایان‌دادن به جنگ ندارد، تثبیت بهای نفت ممکن است به همه ازجمله قدرت‌های خارج منطقه، امکان دهد بن‌بست کنونی در جنگ را حفظ کنند.»(1)
1
افراد وابسته به گروههای ضدانقلاب امروز نیز در نقاط گوناگون کردستان به درگیری و اقدامات ایذایی پرداختند.
بنا بر گزارش شهربانی استان کردستان امروز در حوالی روستای خورده لوکی (از توابع سنندج) بین نیروهای خودی و افراد گروه کومهله درگیری رخ داد. در این درگیری تعدادی از نیروهای خودی که چند تن از آنها از نیروهای پیش‌مرگ مسلمان بوده‌اند، شهید یا مجروح شدند.(2)
نشریه رویدادها نوشته است: «تعدادی از چته‌های کومهله در جاده مریوان - سقز علیه نیروهای خودی (یگان جندالله پیش‌مرگان مسلمان) اقدام به کمین نمودند که درنتیجه آن 8 تن از نیروهای خودی شهید و 12 تن مجروح شدند.(3)
دو دستگاه خودرو تویوتا حامل برادران سپاه در محور بسطام - سقز به کمین افراد ضدانقلاب افتاد که براثر درگیری 4 تن از برادران سپاه مجروح شدند.(4)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا گزارش داد: «در منطقه عمومی ارومیه نیروهای پایگاه‌های آغ سفال صومای و شیبان مرگور با افراد ضدانقلاب درگیر شدند، که این درگیریها بدون تلفات جانی پایان یافت، اما ضدانقلابیون چند موشک آر.پی.جی. به پایگاه و سنگرهای شیبان شلیک کردند.(5)
امروز در حوالی روستای قوری‌کو از توابع کامیاران، افراد ضدانقلاب به نیروهای تأمین جاده حمله کردند که این درگیری بدون تلفات نیروهای خودی خاتمه یافت.(6)
پایگاه‌های تاژان و گرماب از توابع بانه امروز موردتعرض افراد ضدانقلاب قرار گرفت که با اجرای آتش متقابلِ نیروهای خودی، این تعرض دفع شد.(7)
امروز همچنین به یکی از پایگاه‌های بسیج باختران به نام گرانه تیراندازی شد که غیر از اصابت یک تیر به درِ پایگاه، خسارت دیگری به بار نیامد.(8)
1) 10. همان.
2) 11. سند شماره 449219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان، 6/9/1364.
3) 12. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 72، 12/9/1364 ص 14.
4) 13. همان.
5) 14. سند شماره 424600 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه 14/9/1364.
6) 15. سند شماره 119321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از دفتر نمایندگی امام در قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، 7/9/1364.
7) 16. سند شماره 425197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع) (اطلاعات)، 3/9/1364.
8) 17. سند شماره 200101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 101، 2/9/1364، ص 3.
1
اقدامات چریکی و عملیاتهای نامنظم گروههای انقلابی و معارض عراقی در مناطق کردنشین عراق علیه نیروهای حکومت عراق (که برخی با همکاری رزمندگان جمهوری اسلامی اجرا می‌شود)، ضمن درگیرکردن بخشی از قوای دشمن، ضرباتی به آنها وارد کرده است. امروز چند گزارش از این اقدامات منتشر شد:
به گزارش شهربانی استان کردستان: «عده‌ای از نیروهای خودی و تعدادی از نیروهای بارزانی در منطقه چناره شیخ لطیف از توابع پنجوین عراق، با نیروهای بعثی درگیر شدند. در این درگیری 4 تن از پیش‌مرگان شهید؛ 15 تن از نیروهای بارزانی مجروح و چند نیروی دشمن کشته شدند.»(1)
ستاد مشترک ارتش گزارش داد: «یک واحد از پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی) قرارگاه گردان جاده زاخو مستقر در مسیر دهوک - نینوا را موردتهاجم قرار دادند و طی یک ساعت درگیری تلفات و خسارات سنگینی به نیروهای دولتی عراق وارد و به سلامت منطقه را ترک نمودند.»(2)
شهربانی کردستان گزارش داد: «با اجرای عملیاتی در شهرستان سلیمانیه عراق، 2 دستگاه خودرو پلیس آتش گرفت و تعدادی از نیروهای بعثی اسیر شدند.»(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «مبارزان کرد عراقی در چند عملیات هماهنگ در مناطق شمالی عراق، بیش از 46 تن از مزدوران بعثی را به هلاکت رسانده و ده‌ها قبضه سلاح و مقدار زیادی مهمات دشمن را به غنیمت گرفتند.
در یکی از این عملیات‌ها که علیه پایگاه شماره 20 روی تپه درفیان انجام گرفت، 12 تن از نیروهای بعثی کشته شدند. منابع آگاه با تأیید این خبر اضافه کردند: مبارزین کرد عراقی چند عملیات کمین در جادههای سلیمانیه، دوکان، کویی، ماولیان و کرکوک اجرا کردند. در این عملیات‌ها 30 تن از عناصر بعثی کشته یا مجروح شدند و بیش از 6 خودرو دشمن منهدم یا به غنیمت گرفته شد.»
براساس این گزارش، پیش‌مرگان عراقی همچنین در عملیاتی از قبل پیش‌بینی‌شده، با نارنجک و سلاحهای دیگر، به شهر کرکوک نفوذ کردند و یکی از مراکز نظامی و انتظامی دشمن را در این شهر هدف قرار دادند که در این عملیات 4 تن از افراد پلیس امنیتی رژیم بعثی کشته شدند و خسارات بسیاری به این مرکز وارد شد.(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از منابع موثق افزود: «در این عملیات پایگاه غلبوکه در
1) 18. سند شماره 449209 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 6/9/1364.
2) 19. سند شماره 148608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از سماجا2 به ستاد مشترک ارتش رکن 3 (عملیات) 5/9/1364.
3) 20. سند شماره 449178 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 28/8/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان 10/9/1364.
4) 21. مأخذ5، ص 2.
ناحیه زاوتیه کاملاً منهدم شد و چندین قبضه توپ و خمپاره و مقادیری دیگر سلاح سبک به‌دست انقلابیون مسلمان کرد افتاد.» برپایه این گزارش: «انقلابیون مسلمان کرد عراقی همچنین در مناطق شمال عراق با نفوذ به اردوگاه اجباری سیوه در ناحیه دیرلوک، 4 نیروی عراقی را اسیر کردند. نیروهای انقلابی مسلمان کرد در عملیات دیگری در ناحیه سه سنگ، ضمن واردآوردن ضایعات شدید به نیروهای عراق، موفق شدند 55 مین بزرگ فرانسوی و 25 مین ضدنفر را به غنیمت درآورند.»(1)
1
هیئت سیاسی سودان که برای مذاکره درباره آزادی اسیران سودانی به تهران آمده‌اند، امروز در یکی از اردوگاه‌ها با جمعی از اسیران سودانی گفتوگو کردند.
در این بازدید که با حضور چند تن از مسئولان وزارت امور خارجه و کمیته نگهداری اسیران جنگی انجام شد، یکی از مسئولان کمیته نگهداری اسیران جنگی به انگیزه‌ها و اهداف حکومت عراق از آغاز جنگ با ایران اشاره کرد و ضمن تشریح اهداف پلید صدام که کوشید تا جنگ تحمیلی را جنگ بین فارس و عرب جلوه دهد، گفت: «براساس مقررات بین‌المللی تمامی اسرای سودانی که در جبهه‌های جنگ به اسارت نیروهای رزمنده و پرتوان جمهوری اسلامی ایران درآمده‌اند، حکم مزدور را دارند و کشور ما قانوناً حتی حق آن را داشته و دارد که این افراد را اعدام کند، اما ما به‌واسطه الهام‌گیری از مکتب انسانی اسلام با این مزدوران به‌مثابه اسیر رفتار کردیم و حالا نیز باتوجه‌به اینکه عامل به جبهه فرستادن این افراد، یعنی نمیری از اریکه قدرت در سودان سرنگون شده است و دولت این کشور قصد جبران گذشته را دارد، ما درصددیم تا اسرای سودانی را به کشورشان برگردانیم تا زندگی جدیدی را برای خود آغاز کنند.»
سپس مصطفی حسن احمد سرپرست هیئت سودانی، خطاب به مسئولان ایرانی گفت که: «ما از مسئله‌ای که پیش آمده است، شرمنده‌ایم و تصمیم جمهوری اسلامی ایران برای آزادسازی اسرای سودانی را موردتقدیر قرار می‌دهیم.»
اعضای هیئت سودانی در پایان جلسه خود با یکایک اسیران سودانی به گفتوگو نشستند و چند تن از این اسیران درحالی‌که به‌شدت گریه می‌کردند، از گذشته خود اظهار ندامت می‌نمودند.
در این ملاقات اسیران سودانی از نمایندگان دولت خود خواستند تا اظهار ندامت و شرمندگی آنان را از حضور جبهه‌های جنگ به اطلاع مسئولان جمهوری اسلامی ایران برسانند.(2)
خبرگزاری رویتر دراین‌باره گزارش داد: «دیپلمات‌ها امروز گفتند که هیئتی ازسوی دولت سودان وارد تهران گردیده است تا تلاش کند کار آزادسازی 40 تا 60 اسیر جنگی سودانی را که درحال جنگ برای عراق، توسط ایران اسیر شده‌اند، به انجام رساند. مصطفی حسن احمد مدیرکل وزارت خارجه سودان که ریاست این هیئت را برعهده دارد، به ایرانی‌ها گفت که علت
واردشدن سودانی‌ها در جنگ خلیج سیاست‌های غلط جعفر نمیری رئیس‌جمهوری سابق بود. وی به رویتر گفت: اما اکنون مسائل اصلاح شده و هدف ما این است که مطابق توافق اوت گذشته [شهریور] با ایران، زندانیان جنگی سودانی را ملاقات کرده و آنها را به کشور بازگردانیم.»
خبرگزاری رویتر افزود: «در گزارش سازمان ملل - که در ژانویه منتشر گردید - آمده است که ایران حدود 194 اسیر جنگی غیرعراقی را در یک ساختمان دانشگاه سابق در شمال تهران نگهداری می‌نماید. دیپلمات‌ها می‌گویند که 40 تا 60 سودانی، شمار زیادی مصری و احتمالاً شمار اندکی اروپایی در آن محل نگهداری می‌شوند.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دبیردوم سفارت لیبی در ایران گفته است: «درحال‌حاضر فرقی بین حکومت سودان و جماهیر لیبی نیست و به‌عبارتی، حکومت سودان مکمل جماهیری لیبی و جماهیری لیبی مکمل حکومت سودان است. وی این سخنان را در دیدار هیئت سودانی با اسیران مزدور سودانی در یکی از اردوگاه‌های نگهداری بیان کرد. وی همچنین گفت: اگر ما به سودان اعتماد نداشتیم در مسئله آزادی اسرا دخالت نمی‌کردیم.
در ادامه این دیدار، رئیس هیئت سودانی از مقامات وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران درخواست کرد که ادامه مذاکره برای آزادی اسرای سودانی مستقیم و دوجانبه و بدون حضور کشور ثالثی (لیبی) باشد.»(2)
1
جمهوری اسلامی ایران در ادامه اقدامات بشردوستانه‌اش، امروز از آزادی یک‌جانبه عده‌ای از اسیران بیمار و معلول عراقی در آینده‌ای نزدیک خبر داد. سرپرست کمیسیون اسیران عراقی و دبیر شورای عالی دفاع ضمن اعلام این مطلب، گفت: «تاکنون در هشت نوبت بیش از 390 نفر از اسرای عراقی بهطور یک‌جانبه ازسوی جمهوری اسلامی ایران آزاد شده‌اند و دررابطه‌با آزادی این اسرای عراقی نیز با هلال‌احمر ترکیه تماس گرفته شده است که به‌محض انجام اقدامات اولیه ازسوی این سازمان اسرا آزاد خواهند شد.»(3)
از سوی دیگر، خبرگزاری نیمه‌رسمی آناتولی ترکیه امروز گزارش داد: «با تلاش هلال‌احمر ترکیه، عراق 100 تن دیگر از اسرای ایرانی جنگ 61 ماهه را هفته آینده آزاد خواهد کرد. ماه گذشته دررابطه‌با آزادسازی اسرای بیمار و معلول با وساطت ترکیه - که با هر دو کشور متخاصم روابط حسنه دارد - 55 اسیر ایرانی با 99 اسیر عراقی مبادله شدند. درحالی‌که بنا به گزارش‌های رسیده هنوز 40 هزار اسیر عراقی و 10 هزار اسیر ایرانی در اردوگاه‌های اسرا در دو کشور ایران و عراق به سر می‌برند، تاکنون بیش از یک هزار اسیر از طرفین مبادله شده‌اند.»(4)
1
برنامه اعزام کاروان محمدرسول‌الله از استان آذربایجان‌شرقی به‌سوی جبهه‌ها در هشتم آذر؛ اعزام نیروهای مردمی از شهرهای گوناگون به‌سوی جبهه‌ها در دو روز گذشته و اعلام آمادگی گروهی ازجانبازان برای اعزام مجدد به جبهه‌ها از گزارش‌های امروزِ اعزام نیرو به جبهه‌هاست.
فرمانده سپاه پاسداران آذربایجان‌شرقی (برادر مسجدی) در مصاحبه با خبرنگاران اعلام کرد که درپی اعزام کاروان راهیان کربلا از شهر قم به‌سوی جبهه‌ها، کاروان عظیم محمد رسول‌الله(ص) متشکل از چندین هزار تن از نیروهای آموزش‌دیده و اعزام مجدد، همراه با هدایای امت حزب‌الله استان آذربایجان‌شرقی روز هشتم آذر، رهسپار جبهه‌های نور علیه ظلمت خواهند شد. وی افزود که استقبال امت حزب‌اللهی استان برای عضویت در این کاروان بی‌نظیر بوده است. به گفته برادر مسجدی این کاروان در تهران با رئیس‌جمهور یا رئیس مجلس و در قم با آیت‌الله‌العظمی منتظری یا آیت‌الله مشکینی دیدار خواهند داشت و سپس با هدف واردآوردن ضربه نهایی بر حکومت صدام رهسپار جبهه‌های نور علیه ظلمت خواهند شد. وی افزود که برای بزرگداشت هفته بسیج در استان برنامه‌های متنوعی تدارک دیده شده است، ازجمله در اولین روز هفته بسیج بیش از 3 هزار نفر از فرماندهان گردان‌های قدس و نیروهای رده‌بالای بسیجی برای شرکت در همایش سراسری به تهران اعزام می‌شوند و در روز نهم آذر هم‌زمان با میلاد حضرت رسول(ص)، مانور دریایی سپاه این استان در بندر رحمانلوی دریاچه ارومیه به‌همت جان‌برکفان سپاه و بسیج اجرا می‌شود.(1)
همچنین، جمع کثیری از مردم انقلابی کشورمان در دو روز گذشته از شهرهای مختلف استان‌های فارس، مازندران، اصفهان و بوشهر در میان بدرقه پرشور اهالی این مناطق عازم مناطق جنگی شدند.(2)
از سوی دیگر، گروهی از جانبازان و مجروحان انقلاب اسلامی که در آسایشگاه شماره1 امام خمینی مستقر هستند، ضمن حمایت از سخنان آقای هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای عالی دفاع، مبنی‌بر حضور گسترده امت حزب‌الله در جبهه‌های نبرد و نیز حرکت مردمی و پرخروش عزیمت کاروان راهیان کربلا به جبهه، اعلام آمادگی کردند تا با اعزام مجدد به جبهه، برای احیای دین اسلام خون خود را نثار کنند.(3)
2
درباره عملیات آتی ایران امروز نیز در برخی رسانه‌های خارجی و همچنین رادیوی مجاهدین خلق (منافقین) گمانه‌زنی‌هایی انجام شد، ازجمله روزنامه دیلی ریاض در صفحه اول خود با تیتر درشت نوشت: «عراق کمر خود را جهت حمله جدید ایران محکم می‌سازد. کارشناسان نظامی در بغداد می‌گویند که باتوجه‌به افزایش حملات هوایی و توپخانه طرفین، عراق خود را
جهت یک حمله زمینی بزرگ ازسوی ایرانیان آماده می‌سازد. گرچه تحرکات در کل جبهه‌ها می‌باشد، ولی عراقی‌ها بیشتر معتقدند که حمله از سمت میسان شروع خواهد شد.(1)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی از بغداد ضمن نقل بخش‌هایی از گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره حمله هواپیماهای جنگنده ایران به یک مرکز صنعتی و یک مرکز تجمع نیروهای عراقی در استان میسان، نوشته است: «این حملات درحالی صورت می‌گیرد که کارشناسان نظامی در بغداد معتقد هستند که به‌دلیل پیش‌بینی یک تهاجم تازه زمینی ازسوی ایران، تشنج به اوج خود رسیده است.»(2)
رادیو مجاهدین خلق (منافقین) نیز در برنامه فارسی خود اعلام کرد: «بنا به گزارش پرسنل نظامی مجاهدین خلق از اهواز، هفته گذشته، رژیم ایران بخش زیادی از نیروهای بسیجی مستقر در اهواز را به جبهه‌های اهواز - سوسنگرد منتقل کرده است. گزارش‌های قبلی حاکی‌از آن بود که رژیم به‌منظور تدارک یک حمله جدید، قسمت اعظم پرسنل مستقر در پادگان زاهدان را به جبهه سومار منتقل کرده و مرخصی نیروهای مستقر در جبهه دارخوین را لغو نموده است.»(3)
1
پس از نشست اخیر سران کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، مسقط پایتخت عمان میزبان مقامات کشورهای منطقه و نیز کانون نشر اخبار دیپلماتیک جنگ ایران و عراق شده است، اما ایران تاکنون از سفر وزیر خارجه عمان به ایران استقبال نکرده است.
به گزارش رادیو مسقط، وزیر اطلاعات عمان در کنفرانسی مطبوعاتی گفته است: «جنگ عراق و ایران و ادامه آن دارای ناراحتی و گرفتاری‌هایی می‌باشد، چون جنگ نابودکننده‌ای است و صلح جهانی را با خطر روبهرو ساخته است.»
وی تأکید کرد: «میانجیگری تازه‌ای برای پایان‌دادن به این جنگ مطرح نیست، ولی بذل توجهی ازسوی کشورهای خلیج [فارس] وجود دارد که گفتوگو با ایران را به تحرک درآورده تا روابط با این کشورها را مستحکم سازد تا در سایه آن زمینهای برای آگاهی از چارچوبی که می‌توان ازطریق آن برای پایان‌دادن به این جنگ عمل کرد، فراهم آید و این فعالیت به‌طورکلی ادامه یافت، چون درهرحال فعالیتی باید صورت پذیرد و این حالت جمودی که کوشش‌ها و تلاش‌ها با آن روبهرو شده‌اند، پایان پذیرد.»
وی افزود: «هنوز زمینه‌های مثبتی وجود دارد که همگی بر ادامه آن اصرار دارند و این همان تلاش‌های کمیته حسن‌نیت اسلامی می‌باشد. البته، پشتیبانی اساسی برای فعالیت این کمیته موردتوافق است، ولی نیاز به فعالیت‌هایی وجود دارد تا برای به‌کارانداختن دوباره آن کمک نماید.»(4)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی آورده است: «وزیر اطلاعات عمان در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: شورای همکاری خلیج [فارس] کوشش می‌کند که روابط خود با ایران را بهبود بخشد
1) 31. سند شماره 179667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت امور خارجه (دیانی) به روابط عمومی، 28/8/1364.
2) 32. مأخذ 3، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1364.
3) 33. مأخذ 12، صص 7 - 6.
4) 34. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/8/1364، صص 6 - 5، رادیو مسقط (عربی)، 28/8/1364.
به‌نحوی‌که برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق یک فضای مساعد به وجود آید. او گفت: یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان، هنوز منتظر است که دعوتی از ایران دریافت کند.»
رویتر افزود: «سلطان قابوس بن سعید (سلطان عمان) دیروز در مراسم سخنرانی روز ملی، از رهبران عراق و ایران خواست که به کوشش‌های دائر بر پایان‌دادن به جنگ پاسخ مثبت دهند و گفت که یک توافق باید حقوق هر دو کشور را تضمین نماید. عبدالعزیز محمد وزیر اطلاعات عمان نیز گفت که در وضعیت غیرمتحمل بسته‌شدن تنگه هرمز - که ایران تهدید کرده است درصورت منجر‌شدن حملات عراق به توقف صادرات نفت ایران آن را خواهد بست - عمان با کشورهای خلیج و دیگر کشورهای دارای منابع متقابل در این ناحیه مشورت خواهد کرد.»(1)
خبرگزاری کویت نیز گزارش داد: «شیخ سعد عبدالله الصباح ولیعهد و نخست‌وزیر کویت، ابراز امیدواری کرد عراق و ایران به‌عنوان یک گام مقدماتی - که به‌وسیله گفتوگو و مذاکره جهت پایان‌دادن به این جنگ مخرب پیگیری می‌شود - با یک آتش‌بس توافق کنند.»(2)
بخش عربی رادیو کویت نیز دراین‌باره گزارش داد: «ولیعهد کویت پیش‌ازظهر امروز در کنفرانسی مطبوعاتی در مسقط گفت که ما همچنان به تلاش‌های خود برای دستیابی به فرمولی که موردتوافق دو کشور همسایه و مسلمان باشد، ادامه خواهیم داد. وی افزود: رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] در ششمین کنفرانس خود که اخیراً در مسقط بر پا شد به توافق رسیدند که به یوسف علوی عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی سلطان‌نشین عمان، مأموریت دهند که کوشش‌های به‌عمل‌آمده برای پایان‌دادن به این جنگ را پیگیری کند. وی اظهار امیدواری کرد که این مأموریت با موفقیت روبه رو شود.»(3)
همچنین شیخ صفر بن محمد القاسمی عضو شورای عالی اتحاد امارات متحده عربی و حاکم رأس‌الخیمه در مصاحبه با روزنامه عمان بر لزوم خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران تأکید کرد و از ایران خواست تا به تلاش‌های صلح‌جویانه پاسخ داده و در این جهت گام‌های مثبتی بردارد.(4)
همچنین به گزارش رادیو ریاض، وزیر خارجه ترکیه (وحید خلف اوغلو) بار دیگر بر لزوم خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق از راه‌های مسالمت‌آمیز تأکید کرد. وی افزود که کشورش از نبودن پیشرفتی در اقداماتی که برای توقف نزاع میان دو کشور انجام می‌شود، ابراز تأسف کرده است.(5)
1
ریگان رئیس‌جمهور امریکا و گورباچف رهبر شوروی، امروز نخستین دور مذاکرات خود را درحالی در ژنو آغاز کردند که کشورهای عربی بهطور رسمی خواستار گنجاندن موضوع جنگ ایران و عراق در این مذاکرات شده‌اند. دراین‌حال، وزارت خارجه ایران این درخواست و پرداختن به این موضوع را در این نشست محکوم کرده است.
یونایتدپرس از ژنو گزارش داد: «نخستین دور مذاکرات سران دو کشور پس از گذشت شش
1) 35. مأخذ 3، ص 2، مسقط - خبرگزاری رویتر، 28/8/1364.
2) 36. مأخذ 3، ص 5، مسقط، - خبرگزاری کویت، 28/8/1364.
3) 37. مأخذ 34، ص 4، رادیو کویت (عربی) 28/8/1364.
4) 38. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/8/1364، صص 5 - 4، رادیو ام‌القوین، 28/8/1364.
5) 39. مأخذ 34، ص 7، رادیو ریاض، 28/8/1364.
سال از آخرین اجلاس رهبران دو ابرقدرت، در ژنو آغاز شد. آنان در بین گفتوگوهای رسمی به‌اتفاق مشاوران خود، حدود دو ساعت به‌تنهایی درباره مناقشاتی که روابط دو ابرقدرت را تیره می‌سازد، به مذاکره نشستند.»(1)
رادیو اسرائیل در گزارشی از این اجلاس گفت: «کشورهای عرب رسماً از سران ایالات متحده و اتحاد شوروی خواستار شدند برای پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق در کنفرانس عالی ژنو به توافق برسند. آقای شاذلی قلیبی دبیرکل جامعه عرب، با ارسال پیام ویژه‌ای برای ریگان و گورباچف درضمن خواستار شد آنها برای رفع نزاع اعراب و اسرائیل اقدام کنند. وی در این پیام خاطرنشان کرد که این دو مسئله، صلح و امنیت خاورمیانه را تهدید می‌کند. شاذلی قلیبی خواستار گردید ابتکار صلح اعراب به‌منظور اتمام جنگ با ایران، موردتأیید سران دو ابرقدرت قرار گیرد. دبیرکل جامعه عرب بهطور غیرمستقیم حکومت اسلامی ایران را به جنگ‌طلبی و رد تلاش‌های صلح متهم ساخت.»(2)
روزنامه کیهان نیز به نقل از مقامات سیاسی واشنگتن نوشته است: «دو کشور امریکا و شوروی منافع مشترک خود را در خاتمه‌بخشیدن به جنگ [ایران و عراق] می‌بینند. البته، موضوع جنگ ایران و عراق از مسائل مورد اختلاف طرفین نیست و احتمالاً در بیانیه نهایی با درخواست از طرفین متخاصم به ختم جنگ اشاره خواهد شد. علت گنجانیدن موضوع جنگ ایران و عراق در گفتوگوهای ژنو، پافشاری‌های کشورهای عربی است که درصددند واشنگتن و مسکو را متقاعد نمایند تا با همکاری دبیرکل سازمان ملل به این جنگ خاتمه دهند، اما بنا به گزارش نیویورک تایمز در شماره امروز خود به نقل از یک مقام رسمی امریکا، این طرح ازسوی امریکا رد شده است، زیرا ایران سازمان ملل را آلت دست ابرقدرتها می‌داند. شولتز در مصاحبه پنجشنبه گذشته خود گفت که جنگ (ایران و عراق) باید موردتوجه قرار گیرد. این جنگ بسیار پرتلفات بوده و در آن سلاحهای شیمیایی به کار برده شده و از هیچ جهت اصولی برخاسته از اختلافات دو ابرقدرت نمی‌باشد. وزیر خارجه امریکا در ادامه سخنانش اظهار امیدواری کرده است که بتوانند پیرامون جنگ گفتوگوهای سازنده‌ای در ژنو داشته باشند.»(3)
از سوی دیگر، سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی ایران هرگونه مذاکره درباره تعیین سرنوشت کشورهای جهان را در گفتوگوهای سران امریکا و شوروی محکوم کرد. وی گفت: «اخیراً محافل امریکایی و مرتجعین منطقه دست به تلاش‌هایی زده‌اند که نشان می‌دهد آنها مصرانه می‌خواهند مسائل مربوط به دیگر ملل و کشورهای جهان سوم نیز در این مذاکرات طرح و درمورد آنها تصمیم‌گیری شود. جمهوری اسلامی ایران از یک‌سو بررسی مسائل دیگر کشورها را در گفتوگوهای سران شرق و غرب محکوم کرده و آن را دخالت صریح ابرقدرتها در امور دیگر کشورها و ملل و نقض حاکمیت و استقلال این کشورها تلقی می‌کند و آن را نمونه بارزی از نقض
علنی کنوانسیون‌های بین‌المللی که تصریح در احترام و رعایت حق حاکمیت و استقلال کشورها دارد، می‌داند و از سوی دیگر، اظهار چنین نقطه‌نظرات تسلیم‌طلبانه‌ای ازسوی بعضی افراد و سران مرتجع را نمایانگر نهایت وابستگی این افراد و رژیم‌ها به ابرقدرتها و خدشه‌دار‌کردن حق مسلم ملت‌ها در تعیین سرنوشت خودشان می‌داند که درواقع رسماً حرکتی علیه حاکمیت و استقلال این کشورها انجام داده و از این جهت می‌بایست به‌سختی با آنان برخورد شود. البته، طبیعی است چنین تصمیماتی درمورد جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای انقلابی باتوجه‌به اتخاذ سیاست مستقل و غیروابسته آنان، بی‌اثر خواهد بود و ملت‌های انقلابی جهان سوم با هوشیاری کامل و مقاومت سرسختانه سرنوشتشان را خود رقم خواهند زد.»(1)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی از اسلام‌آباد گزارش داد: «سوبر معاون سابق وزیر خارجه امریکا، ادعا کرد که جنگ عراق و ایران ناشی از خصومت شخصی رهبری این دو کشور است و تا وقتی که آنها تغییر نکنند، جنگ ادامه خواهد داشت.
سوبر افزود: جنگ، نخست با نابودی جزیره خارک توسط عراق و سپس با مسدودشدن بزرگ‌راه بصره - بغداد ازسوی ایران تمام خواهد شد. وی گفت: ایران باتوجه‌به درک مشکلات اقتصادی خود، از گسترش دامنه جنگ به داخل خاک عراق خودداری می‌کند. سوبر همچنین افزود: امریکا علی‌رغم اینکه مخالف سرسخت ایران است، ولی سلاحی دراختیار عراق و ایران قرار نداده، درحالی‌که شوروی خسارت جنگی عراق را مرتب جبران می‌کند.»(2)
نشریه رویدادها ادعاهای سوبر را تشویق عراق به استمرار حملات علیه خارک تعبیر کرده و نوشته است: «سخنان فوق حاکی‌از آن است که به زعم غرب نهایت فشار جمهوری اسلامی علیه عراق یک عملیات موفق و اشغال شرق دجله و بستن جاده بغداد - بصره است و پس از آن، ایران برای پایان جنگ تنها به راه‌های دیپلماتیک اکتفا خواهد کرد. البته، اگر عراق موفق شود که صادرات نفت ایران را از راه دریا غیرممکن نماید، آن‌وقت نیز جمهوری اسلامی مجبور به پذیرش صلح خواهد بود.»
نشریه رویدادها سخنان سوبر درباره کمک‌های شوروی برای تأمین نیازهای جنگی عراق را درجهت نیل به اهداف زیر می‌داند:
الف) هم‌زمان با اجلاس سران دو ابرقدرت، شوروی را به‌عنوان عامل ادامه جنگ تحت فشار افکار عمومی قرار دهد.
ب) مانع از بهبود روابط ایران و شوروی شود، باتوجه‌به اینکه علائمی از بهبودی روابط بین دو کشور به وجود آمده است.
ج) بدین‌وسیله هرگونه شکست احتمالی عراق و نیز ضعف‌های نظامی این کشور را متوجه روس‌ها نماید.»(3)
1
وزیر امور خارجه ایران که با هدف تحکیم روابط با کشورهای پیشرو عرب و خنثی‌کردن تلاش‌های کمیته صلح کشورهای مرتجع عرب به سوریه و لیبی سفر کرده بود، امروز لیبی را به‌قصد الجزایر ترک کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از طرابلس، آقای ولایتی پیش از ترک طرابلس در مصاحبه‌ای دیدار خود از لیبی را بسیار موفقیت‌آمیز توصیف کرد و گفت: «فرصتی داشتیم که با جناب آقای قذافی و جلود و دکتر الفیتوری ملاقات نماییم که همه این ملاقات‌ها درجهت اهداف مشترک و مقابله با دشمنان اسلام و مسلمین انجام پذیرفت.» بنا بر این گزارش، دکتر ولایتی در طرابلس با سرهنگ قذافی رهبر لیبی، دیدار و پیام حجتالاسلاموالمسلمین خامنه‌ای رئیس‌جمهوری را تسلیم وی کرد.
آقای ولایتی در این ملاقات ضمن تشکر از حمایت بی‌دریغ جماهیری لیبی از جمهوری اسلامی ایران درمقابل تجاوز حکومت عراق، بر موضع قاطع کشورمان مبنی‌بر ادامه جنگ تا سقوط صدام تأکید کرد.
وی افزود: «امام فرموده‌اند اگر این جنگ بیست سال هم طول بکشد ما ایستاده‌ایم. بنابراین، ملت ما براساس اعتقاد به خصلت ظلم‌ستیزی و کفر‌ستیزی انقلاب اسلامی، این جنگ را تا سقوط صدام ادامه خواهد داد.»
سرهنگ قذافی نیز ضمن تشکر از پیام دوستانه ریاست‌جمهوری اسلامی و تأکید بر همبستگی جماهیری لیبی و رهبری آن با انقلاب اسلامی ایران گفت: «هم‌پیمانی ما با انقلاب اسلامی ایران یک هم‌پیمانی اصولی است و این هم‌پیمانی قبل از پیروزی انقلاب نیز وجود داشته است و ما در کنار انقلاب اسلامی ایران و مردم ایران بوده‌ایم و خواهیم بود.»
رهبر لیبی تأکید کرد: «همبستگی رژیم‌های مرتجع عربی و رژیم صدام با امریکا و صهیونیسم ازنظر ما روشن است و نیروهای مترقی و پیشرو منطقه باید همبستگی خود را تقویت نمایند.»(1)
خبرگزاری یوگسلاوی از الجزیره گزارش داد: «علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران سه‌شنبه‌شب با پیامی ازسوی علی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری، برای شاذلی بن جدید رئیس‌جمهوری الجزایر، وارد الجزیره شد. باوجودیکه متن این پیام فاش نشده است، گمان می‌رود دررابطه‌با تلاش میانجیگری الجزایر برای پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران - عراق باشد. یکی از حقایقی که شاهد این مدعاست این است که ولایتی فقط سه هفته پس از دیدار محمد شریف مساعدیه مرد شماره 2 الجزایر از تهران، وارد الجزیره شد. افزون‌براین، یک فرستاده صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق نیز اندکی پس از مراجعت مساعدیه به وطن، از الجزیره دیدن کرد. این محققاً نه یک تصادف بود و نه یک واقعیت که تهران چند روز بعد رسماً و احتمالاً برای اولین‌بار به ابتکار صلح کشورهای خلیج (فارس) پاسخ مناسب داد.»(2)
1
باوجود سخنان قذافی مبنی‌بر همبستگی حکومت صدام با امریکا و صهیونیسم، وزیر خارجه لیبی آمادگی این کشور را برای ازسرگیری روابط با عراق اعلام کرد و صدام به‌دلیل کمک‌های نظامی و سیاسی سوریه و لیبی به ایران، از این دو کشور به‌شدت انتقاد کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «عبدالسلام تریکی وزیر خارجه لیبی، طی گفتوگویی با روزنامه الاتحاد چاپ امارات، از تلاش‌های جاری شیخ زاید به‌منظور ایجاد وحدت میان کشورهای عربی قدردانی کرد و اعلام نمود که دولت متبوعش آماده است تا روابط دیپلماتیک خود را با عراق و تونس از سر بگیرد.
به نوشته الاتحاد، دولت لیبی حاضر است جهت حل اختلافات خود با عراق و به‌منظور به‌فراموشی‌سپردن اختلافات کشورهای عربی، با عراق وارد صحبت و مذاکره شود. تریکی تصریح کرد که اختلافات موجود میان عراق و لیبی اختلافات اساسی نخواهد بود، زیرا دو کشور دارای مرزهای مشترکی نیستند که با یکدیگر اختلافات عمیقی داشته باشند.»(1)
نشریه الاتحاد همچنین در گزارش ویژه‌ای از رباط نوشته است: «هیئت منتخب کمیته آشتی جامعه عرب به‌منظور اجرای تصمیمات متخذه در اجلاس رباط، روز پنجشنبه آینده راهی طرابلس و بغداد خواهد شد. هیئت مذکور به‌منظور نزدیک‌کردن مواضع لیبی و عراق و آماده‌کردن مقدمات ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان دو کشور، در این سفر با سرهنگ قذافی و صدام ملاقات و مذاکره خواهد کرد.»(2)
از سوی دیگر، صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه الوطن العربی چاپ پاریس، از دولت‌های سوریه و لیبی به‌دلیل کمک‌های نظامی و سیاسی گسترده شان به حکومت اسلامی ایران به‌شدت انتقاد نمود و بهبود مناسبات عراق با سوریه و لیبی را مشروط به قطع این کمک‌ها کرد.
صدام حسین همچنین فاش کرد که دولت فرانسه هم تقاضاهای وی را برای بازسازی کوره اتمی بمباران‌شده تموز در بغداد رد کرده است. صدام حسین از این موضع دولت فرانسه ابراز تأسف کرد، ولی افزود: «در همه موارد دیگر به‌ویژه جنگ ایران و عراق، مناسبات فرانسه با دولت بغداد بسیار دوستانه است.»(3)
2
درحالی‌که قدرت‌ها و کشورهای گوناگون شرقی و غربی انواع تسلیحات و تجهیزات نظامی را به‌وفور دراختیار عراق قرار می‌دهند، امریکا و اروپا می‌کوشند که تنها مسیرهای رسیدن چنین تجهیزاتی را به ایران سد کنند. ازجمله این اقدامات دستگیری نادر دلالانی است که قصد داشتند تجهیزاتی به ایران ارسال کنند. گفتنی است که دولت امریکا در همین زمان در تلاش
است برای آزادی گروگانهای امریکایی، سلاح‌هایی به ایران ارسال کند. گزارش امروز یونایتدپرس از لوس‌آنجلس نمونه‌ای از این موارد است:
«یک قاضی دادگاه فدرال امریکا دستور زندانی‌شدن یک تاجر ایرانی را تا آغاز محاکمه‌اش صادر کرد. هرمز هزار که متهم به ارسال رادیوهای نظامی امریکایی به ایران است، باتوجه‌به نظریه دادستان درمورد احتمال گریختن وی، آزادشدنش به‌قصد ضمانت رد شده است. ایرانی دیگری به نام خسرو شکیب 43 ساله، هفته گذشته به‌همراه هرمز هزار به‌اتهام توطئه برای نقض قانون فدرال امریکا درمورد کنترل صدور تسلیحات، مجرم شناخته شد.
دادگاه امریکا مبلغ 100 هزار دلار ضمانت برای خسرو شکیب تعیین کرده است. معاون دادستان گفت: محاکمه این دو تن 14 ژانویه (24 دی‌ماه) آغاز خواهد شد. در اعلام جرم 12 ماده‌ای که علیه این دو ایرانی ارائه شده است، این دو، متهم شده‌اند که جهت ارسال 2 هزار رادیوی نظامی و لوازم یدکی، جمعاً به ارزش 9/3 میلیون دلار، با یک کارخانه الکترونیکی لوس‌آنجلس قرارداد امضا کرده‌اند.»(1)
1
مجله انگلیسی جینز دیفنس ویکلی در شماره امروز خود مدعی همکاری‌های نظامی شوروی و ایران شده است. خبرگزاری فرانسه در گزارشی به نقل از این مجله آورده است: «ایران و شوروی از هنگام انقلاب اسلامی در سال 1979، بهطور مخفیانه همکاری نزدیک خود را درزمینه نظامی ادامه می‌دهند. به عقیده این نشریه این همکاری تحت اشکال گوناگونی ازجمله امکان آموزش‌دیدن برای کادرهای ارتش ایران در شوروی درقبال امکان بررسی ادوات نظامی امریکایی برای شوروی - که پیش از سرنگونی شاه به ایران تحویل شده بود - وجود دارد. براساس نوشته‌های این نشریه انگلیسی - که ویژه مسائل دفاعی است - همه‌ساله حداقل 300 افسر ایرانی به‌منظور آموزش‌دیدن توسط کارشناسان روسی به شهرهای فرونز، کیف و لنینگراد اعزام می‌شوند. در میان این افسران 200 تن آموزش خلبانی؛ 50 تن آموزش‌های مربوط به توپخانه و 50 تن دیگر دوره‌های مربوط به زره‌پوش را طی می‌کنند. نشریه یادشده بدون ذکر منابع اطلاعاتی خود ادامه می‌دهد که علاوه‌برآن، ایران هواپیماهای اف14 کهنه و فانتوم‌های امریکایی اف4 خود را جهت آزمایش به شوروی می‌فرستد. تهران همچنین به کارشناسان روسی اجازه داده است تا از ایستگاه‌های قدیمی شنود که توسط سازمان اطلاعاتی امریکا (سیا) در شمال ایران مستقر شده بود، بازدید کنند. شوروی تجهیزات نظامی کمی را مستقیماً به ایران تحویل می‌دهد، اما سلاحها ازطریق متحدان مسکو ازجمله سوریه و لیبی و کره شمالی تحویل ایران می‌شود. نشریه جینز دیفنس در خاتمه خاطرنشان می‌کند تسلیحاتی که از کره شمالی ارسال می‌شوند، از فراز خاک شوروی می‌گذرند.»(2)
1
امام خمینی امروز در نامهای به نمایندگان مجلس شورای اسلامی آنان را از بیان موضوعاتی که با مصالح کشور مغایرت دارد و نسبت‌دادن مطالب ناروا و دروغ به دولت و ادارات دولتی و مأیوس‌کردن مردم - که تأثیر منفی بر حضور مردم در جبهه می‌گذارد - بر حذر داشتند. متن نامه امام خمینی چنین است:
«باسمه‌تعالی
تصویر
جای بسی تأسف که مجلس محترم شورای اسلامی - که اولی به حفظ آبروی جمهوری اسلامی است - و درحال‌حاضر که جهان استکبار و بستگانشان بر ضداسلام و مصالح کشور اسلامی کوشش بی‌وقفه دارند، در نطق‌های مجلس ناخودآگاه یا خدای‌نخواسته با آگاهی و برای اغراض غیرانقلابی کوشش در پخش مطالبی مربوط به دولت و ادارات دولتی می‌کنند که در پیش شنوندگان بی‌خبر، انعکاس آن چنان مأیوس‌کننده است که گویی ادارات دولت اسلامی بهطور دسته‌جمعی مشغول غارت مردم و رشوه‌گیری و دزدی و مخالفت با توده‌های ضعیف در کاغذبازی و رفیق‌بازی و هزاران جنایت دیگر هستند و هرکس این مسائل را می‌شنود و بی‌خبر است، گمان می‌کند نزدیکی به ادارات دولتی بی‌رشوه‌دادن و بدون رابطه، غیرمجاز است و این امر باعث سستی مردم بعضی مناطق کشور در شرکت در نمازجمعه و در جبهه‌ها شده است که اخبار آن به اینجانب می‌رسد.
آقایان می‌دانند که اگر در یک اداره بعضی اشخاص تخلفاتی داشته باشند و بهطور عمومی به کارمندان و ادارات دولتی نسبت ناروایی دهند، ارتکاب معصیت کبیره شده و در پیشگاه خداوند، جواب لازم دارد. اگر بعض آقایان تحت‌تأثیر تبلیغات فاسد قرار گرفته‌اند و بدون تحقیق مطالبی آن‌چنان تند و بی‌حساب بگویند، با دست خود تیشه به ریشه انقلاب و بالاخره اسلام می‌زنند. اینجانب نصیحت به آقایان را از حقوق برادری ایمانی می‌دانم و تأکید می‌کنم که در مسائلی که به حیثیت جمهوری اسلامی لطمه می‌زند و آبروی قشر بسیار زحمتکش را - که با حقوق ناچیز کار می‌کنند - می‌ریزد و ملت را به دولت خدمتگزار و ادارات مظلوم بدبین می‌کند و ممکن است انعکاس آن موجب شکست سیاسی
بلکه نظامی برای کشور اسلامی باشد، به‌مجرد گزارش‌های فاسد و غرض‌آلود مشتی شکست‌خورده، طرح این مسائل را نکنید و وجهه جمهوری اسلامی و اسلام را مشوه جلوه ندهید، بلکه به حسب موازین شرعیه، اگر کسی مطلع باشد که یک نفر مشخص خلاف کرده و متجاهر به فسق نباشد، افشای آن فسق مخالف شرع است و اگر در ادارات یا جای دیگر کسی مرتکب گناهی شد، نباید در ملأعام افشا نمود، بلکه باید به محاکم صالحه و مقامات ذی‌ربط اطلاع داد تا جلوگیری و مجازات شود. مجرد وکالت، مصحح خلاف شرع نیست.
شما ملاحظه کنید که برای ملاقات این دو نفر مستکبر جهان‌خوار [سران امریکا و شوروی] - که خود را در جوامع مستضعفین و ملت‌ها شکست‌خورده می‌بینند - چندین ماه است چه تبلیغات وسیعی می‌کنند که دنیا را اغفال کنند و شکست سیاسی خود را جبران نمایند و بر دنیا تحمیل کنند که جز در پناه این دو قدرت نمی‌توان زندگی کرد و ما که کشورمان از آن فسادها و فحشاها و چپاولگری‌ها و وابستگی‌ها با تأیید خدای تعالی و همت ملت بزرگوار نجات یافته و اکنون در دنیا کشوری به این صلاح و سداد نخواهید یافت، با دست خود گور خود و انقلاب را می‌کنیم. و بالاخره چرا دیگران در باطل خود متفق‌اند، و ما در حق خود متفرق.
من با کمال تأییدی که از مجلس محترم می‌کنم، میل دارم این مجمع اسلامی، معلم اخلاق و آداب اسلامی باشد و انتقادات این نحو زننده نباشد که در بوق‌های تبلیغاتی خارج بهانه بیشتری برای شایعه‌سازی شود. خداوند به همه آقایان توفیق دهد. والسلام علیکم و رحمة‌الله
6 ربیع‌المولود 1406
روح‌الله الموسوی‌الخمینی.»(1)
1
امام خمینی امروز به استفتای کمیسیون امور قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی، درباره ایجاد وحدت رویه قضایی در مسائل تعزیرات این‌گونه پاسخ دادند:
«در این‌موقع که اکثریت قاطع متصدیان امر قضا واجد شرایط شرعیه قضاوت نیستند و از باب ضرورت اجازه به آنان داده شده است، حق تعیین حدود تعزیر را بدون اجازه فقیه جامع‌الشرایط ندارند. بنابراین، لازم است با تعیین هیئتی مرکب از جناب‌عالی [محمد یزدی رئیس کمیسیون امور قضایی و حقوقی مجلس] و جناب حجت‌الاسلام آقای اردبیلی [رئیس دیوان عالی کشور] و دو نفر از فقهای شورای محترم نگهبان، به انتخاب فقهای مذکور نگهبان، حدود تعزیرات را تعیین کنند که در آن چارچوب اجازه داده شود و حق تخطی از آن نداشته باشند و البته این امر موقتی و اضطراری است تا انشاءالله قضات جامع‌الشرایط تعیین گردند.»(2)
1
هم‌اندیشی مسئولان عقیدتی - سیاسی مراکز و هنگ‌های آموزشی ژاندارمری سراسر کشور امروز با سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شد. روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشته است: «رئیس‌جمهور با اشاره به فعالیت‌های ایثارگرانه پرسنل ژاندارمری و ضمن تقدیر از زحمات آنان گفت: هم‌اکنون استکبار جهانی با تمام امکانات و قدرت ادعایی خویش احساس می‌کند که درمقابل عامل خطرناکی به نام جمهوری اسلامی قرار گرفته است و درصدد است از خود دفاع کند. دراین‌میان، استکبار جهانی به‌عنوان یک موجود چند چهره از هیچ کاری برای مقابله با اسلام فروگذار نمی‌کند.
آیت‌الله خامنه‌ای تأکید کرد: دیدارهایی که در سطح سران استکبار انجام می‌شود و تهدیدات و توطئه‌های محافل وابسته به قدرت‌های جهانی، در همه‌جای دنیا، تنها به‌قصد مقابله با اسلام است. ما آن‌قدر تنگ‌نظر نیستیم که اسلام را به خودمان اختصاص دهیم، بلکه اسلام که عاملی تعیین‌کننده در جغرافیای سیاسی دنیا است، در سراسر جهان درحال ظهور می‌باشد. ملت‌های مسلمان، بیداری اسلامی را یافته‌اند و براساس این بیداری که با امید بیشتری نیز همراه است، حرکت می‌کنند.
تصویر
رئیس‌جمهور گفت: امروز روشن‌فکران مذهبی مصر، تونس و شمال افریقا به این باور رسیده‌اند که اسلام پیروز می‌شود. در کنار این ایمان و باور عمیق، یک واقعیت هم به نام جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی وجود دارد. اگر ما تجربه انقلاب اسلامی را به سلامت تا آخر راه رسانیم، شکی نیست که تمامی انقلاب‌های دنیا یکی پس از دیگری پیروز می‌شوند. آیت‌الله خامنه‌ای یادآور شد، با یک مرور در دنیای فعلی، هر بیننده‌ای دو حقیقت را خواهد فهمید: یکی اینکه تحرک و جنبش بی‌سابقه‌ای در میان ملت‌هایی که 200 سال استعمار را تحمل کرده‌اند، ایجاد شده است و عامل دوم نیز اتصال این تحرک به سرچشمه‌ای به نام ایران اسلامی است. یقیناً وقتی این دو پدیده در کنار یکدیگر قرار گیرد، استکبار جهانی تمام نیروهای مالی، سیاسی و تبلیغی خود را بسیج خواهد کرد تا آن مرکز فعال را که همانا جمهوری اسلامی است، با تمام قدرت منهدم کند. انتظار غیر از این نیز از استکبار جهانی کمال ساده‌لوحی است. رئیس‌جمهوری تأکید کرد: اما این به آن معنا نیست که ما بخواهیم با تمام کشورها قهر کنیم و دست دوستی را کنار بزنیم. جمهوری اسلامی با شیوه اسلامی و از موضع قدرت با تمام آغوش‌های گشوده و دستهای دوستی برخورد خوش‌بینانه خواهد داشت.»(1)
1) 55. مأخذ 23.
1
نخست‌وزیر امروز در مصاحبه‌ای اختصاصی با خبرنگار واحد مرکزی خبر، درباره روابط دولت و ملت، ادامه جنگ، جنگ آینده و اعزام کاروان‌های کربلا سخن گفت.
میرحسین موسوی درمصاحبه با واحد مرکزی خبر گفت: «وظایف دولت ناشی از آرمان‌های مردم می‌باشد. مردم دراین‌زمینه انتظاراتی دارند و انتظارات آنان به حق است. منتها مردم ما این انتظارات را در چارچوب کشوری که درحال جنگ است می‌توانند از دولت داشته باشند و علت حمایت‌های بی‌دریغ مردم حزب‌الله از دولت این است که تمامی مسائل برای آنها توضیح داده می‌شود. [...] طبیعی است وقتی ملت ما ببیند که تمام تلاش به کار برده می‌شود و خطوط کلی سیاست‌گذاری‌های دولت را هم قبول داشته باشد و ببیند که دولت به این سمت حرکت می‌کند، انتظاراتش درحد توان مملکت خواهد بود. [...]
دررابطه‌با استقلال کشور و سیاست" نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی"، تمام اینها چیزهایی است که ملت درحال‌حاضر به عملکرد دولت چشم دوخته است و قضاوت می‌کند. قولی که ما می‌توانیم به آنها بدهیم، این است که پایبند همان شعارهایی باشیم که مردم در طول انقلاب دادند و به آن پایبند هستند و با تکیه بر آن شعارها در جبهه‌ها حاضر می‌شوند، درمقابل قدرت‌های استکباری می‌ایستند و درمقابل امریکا و شوروی، سایر قدرت‌ها احساس استقلال می‌کنند. بنابراین، دولت باید سیاست‌گذاری‌هایی بکند که این مسائل را تحقق بخشد و به آنها پایبند باشد. [...] » موسوی افزود: «من در برنامه‌هایی که خدمت نماینده‌های محترم انقلابی مجلس دادم، آخرین بندی که گذاشته بودم، اشاره به این مسئله بود که عده‌ای از دولت معجزه می‌خواهند، ما می‌گوییم که معجزه نمی‌توانیم بکنیم. معجزه را رزمنده‌ها و مردم ما که پشت سر امام ایستاده‌اند می‌کنند و این معجزه، تاریخ جهان معاصر را متحول ساخته و نیروی تازه‌ای را برای تغییر سیمای جهان وارد کرده است. این کار را دولت نکرده است، همین مردم کرده‌اند. آن کاری که ما داریم و سرمایه ما است، تلاش ما است؛ تلاش توأم با توکلی که در نیروی اجرایی الحمدلله به‌خاطر پیوستگی‌اش به مردم، کم نیست.
انتظاری که از مردم هست، حقیقتش این است که همیشه از واژه انتظار از مردم خجالت می‌کشم؛ یعنی از مردم خودمان واقعاً چه انتظاری می‌توانیم داشته باشیم؟ مردم همه چیز خودشان را در دستشان گذاشته و درجهت حفظ انقلاب و حمایت از کارهای خوب، عمل می‌کنند؛ ذهنی باز، دارند؛ نقادانه عمل می‌کنند؛ از عیب‌ها و نقص‌ها نمی‌گذرند و با آنها برخورد می‌کنند و روحیه تیزی دارند. اینها همه چیز هست؛ یعنی چیزی است که فراتر از انتظار یک دولت از یک ملت می‌تواند باشد. همان‌طورکه امام امت بارها فرمودند: "مردم خوب هستند." و این دولت باید سعی کند که به تناسب خوبی مردم، اگر نمی‌تواند عین مردم باشد، حداقل از این خوبی‌ها تبعیت کند و شکرگزار این خوبی‌ها باشد.»
نخست‌وزیر درباره ادامه جنگ و ضرورت مقاومت مردم گفت: «ما در شرایط خاصی از
جنگ به سر می‌بریم و باتوجه‌به تحولاتی که در منطقه وجود دارد، در داخل خود نظام نیز دشمنانی داریم و توطئه‌های گسترده‌ای علیه ما در جریان است. ما امروز بیش از همیشه، معتقد به این مسئله هستیم که اگر بایستیم پیروز خواهیم شد. دشمن و پشتیبانانش هم از این مسئله می‌ترسند. یعنی آنها سعی می‌کنند تا حرکات موذیانه‌ای که دارند و فعالیت‌هایی که در سطح جهانی و بین‌المللی و در شوراهای مشکوک انجام می‌شود و تبانی‌هایی که سعی می‌شود با پادرمیانی کشورهای ارتجاعی و نوکر امریکا بشود، صفوف ما را از سایر ملت‌ها جدا کنند. ما عملاً در تحلیل‌های آنها بیم از این وضعیت جدید را درک می‌کنیم و در تحلیل‌هایی که اخیراً ازطرف خود بیگانه‌ها ارائه می‌شود، این مسئله را می‌یابیم. ازنظر ادامه پیروزمندانه جنگی که بر ما تحمیل شده است، کشور ما توان کامل دارد، علی‌رغم اینکه پیچیده‌ترین تجهیزات و پشتیبانی‌های سیاسی ممکن، دراختیار عراق گذاشته می‌شود. بههرحال، آنها سعی می‌کنند که این مقاومت را درهم بشکنند. بسیج همگانی و حضور مردم در صحنه‌ها، درحقیقت شکننده این توطئه و نشان‌دهنده اراده گسترده ملت ما است که می‌خواهد بایستد، هرچند این جنگ طول بکشد و آثار و عواقب مادی برای کشور ما داشته باشد.
علت این مسئله هم برای ملت ما روشن است و دولت هم از همین امر تبعیت می‌کند. این جنگ ازنظر آتی نظام ما بسیار مهم است و ما نمی‌توانیم با مار زخمی‌ای مثل صدام در منطقه به‌اصطلاح زندگی کنیم. اگر بخواهیم مستقل باشیم و سیاست‌های مستقل خودمان را در جهان پر آشوب امروزی داشته باشیم، باید این استقلال را حفظ کنیم و نشان بدهیم که دست متجاوز را برای همیشه در منطقه قطع می‌کنیم. اگر این کار نشد عملاً دچار تهدید خواهیم بود و چه‌بسا یک موقع هم بهطور طبیعی جهت سازش با جناح غرب یا شرق و یا نظایر آنها رانده شویم و من این امر را در تحلیل‌های خود گفته‌ام و برای من این جنگ چنین محتوایی دارد و به همین دلیل بسیج همگانی که تحت عنوان" کاروان کربلا" شروع شده است و به‌صورت گسترده‌ای می‌باشد، ضمن اینکه به نیروهای رزمنده ما امکان می‌دهد قویاً مسائل مربوط به خودشان را در جبهه‌ها بهطور مستقیم دنبال کنند، درعین‌حال، نشان‌دهنده این حرکت عمومی برای تداوم دستاوردهایی است که تاکنون داشته‌اند. ما امیدواریم که این حرکت ازسوی خداوند متعال انشاءالله منجر به پیروزی و نصرت برای ما بشود.»(1)
1
در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی آقایان صادق خلخالی نماینده قم و سیدحسن شجاعی کیاسری نماینده ساری سخنرانان قبل از دستور بودند که درباره اجلاس سران امریکا و شوروی، انتخابات، مسئله مالکیت و طرحی که دراین‌باره پیشنهاد شده است، سخن گفتند.
آقای خلخالی ابتدا به ملاقات سران دو ابرقدرت و اینکه اراده ملت‌های مستضعف و مسلمان، آنها
1) 56. مأخذ 23، صص 2 - 1.
را وادار به ملاقات کرده است، اشاره و کانون آتش‌افروزی در سراسر جهان را این دو ابرقدرت اعلام کرد. سپس، دلیل اینکه به‌جای شرکت 20 میلیون نفر در انتخابات ریاست‌جمهوری، 14 میلیون نفر شرکت کردند را این دانست که از اول معلوم بوده که چه کسی قرار است رئیس‌جمهور شود. وی در ادامه با انتقاد از روزنامه رسالت به‌دلیل طرف‌داری از مالکان و ذکر اینکه آیا همه مشکلات مملکت حل شده و فقط مشکل مالک مانده است، خواستار قاطعیت قوه قضاییه درمورد طاغوتچه‌ها شد.
تصویر
آقای شجاعی ضمن بیان اینکه جهت‌گیری اسلام نجات محرومان و مستضعفان و مبارزه با ظلم و استکبار است، گفت که بحث بر سر شیوه نجات مستضعفین است. وی از کسانی که طرح خود را برای نجات مستضعفین تنها راه نجات آنها و بدون اشکال می‌دانند و به کسانی که آن را نپذیرفته‌اند، انگ می‌زنند، انتقاد کرد. وی همچنین از افزایش نقدینگی در کشور و معرفی‌نکردن اقلیت محدودی که این سرمایه‌ها را دراختیار دارند و چاره‌اندیشی‌نکردن برای حل این مشکل انتقاد کرد.(1)
1
برقراری روابط سیاسی میان شوروی و عمان و همچنین شوروی و امارات در نشریه گزارش بررسی شده است. این نشریه نوشته است: «خبرگزاری امارات متحده عربی روز جمعه 24 آبان‌ماه، گزارش داد که این کشور و شوروی موافقت کرده‌اند که از 22 آبان‌ماه، روابط دیپلماتیک در سطح سفیر برقرار کنند. رادیو دولتی عربستان نیز در تفسیری درباره برقراری روابط سیاسی میان شوروی و عمان و همچنین شوروی و امارات متحده عربی گفت که این اقدام به مفهوم تغییر در سیاست خارجی شوروی درقبال مسائل خلیج [فارس] یا به‌معنای بهبودی در نظریات این کشور درقبال مسئله خاورمیانه نمی‌باشد. در این تفسیر مقامات شوروی به‌دلیل تبدیل افغانستان به یک فلسطین جدید و به‌دلیل موافقت با مهاجرت پنجاه هزار یهودی روسی به اسرائیل به‌شدت مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. رادیو ریاض در ادامه افزوده است که این حرکت شوروی ممکن است بخشی از توافق ابرقدرتها درمورد مسائل خاورمیانه باشد. رادیو بی‌بی‌سی نیز در گفتاری اعلام کرد که در میان کشورهای خلیج‌فارس این اتفاق‌نظر وجود دارد که برای تلاش‌هایی که درجهت صلح در خاورمیانه انجام می‌گیرد، برقراری روابط دیپلماتیک با شوروی یک اقدام ضروری است.»
1) 57. اداره کل تندنویسی مجلس شورای اسلامی، روزنامه رسمی، مشروح مذاکرات جلسه علنی مجلس، شماره 11898، جلسه 195، 28/8/1364، صص 17، 18 و 20.
نشریه گزارش از این روابط چنین نتیجه گرفته است: «به‌دنبال نزدیکی سوریه به اردن و نزدیکی لیبی به عراق، به نظر می‌رسد امریکا با گرفتن امتیازاتی از شوروی مثل جذب تدریجی سوریه و لیبی به محور اردن - مصر - عراق، سعی می‌کند با دادن امتیازاتی جزئی نظیر داشتن روابط سیاسی با کشورهای خلیج‌فارس (که شوروی سخت نیازمند آن است) و قبول ضمنی حضور شوروی در کنفرانس بین‌المللی صلح خاورمیانه و حل مسالمت‌آمیز مسئله افغانستان، به‌تدریج درقبال یک اقدام نظامی در خلیج‌فارس برای مقابله احتمالی با انقلاب اسلامی، شوروی را وادار به سکوت کند.»(1)
1
مجله انگلیسی ساوت تحولات اخیر جنگ تحمیلی را در شماره نوامبر خود چنین بررسی کرده است: «ایران و عراق در یازده ماه گذشته تلاش‌های دیپلماتیکی را که می‌تواند پایان خصومت‌ها را نزدیک‌تر کند، افزایش داده‌اند: تهران یک تبصره واقع‌بینانه را به شرایط خود برای آتش‌بس و راه حل نهایی موردمذاکره افزوده و بغداد همه امید خود به یک راه حل نظامی را از دست داده است.
صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق در ماه اوت (مرداد - شهریور) گفت: «عراق دیگر روی پیروزی نظامی حساب نمی‌کند. وی افزود: در این جنگ، نیات از راه سیاسی حل خواهد شد.»
این نشریه افزوده است: «ایرانی‌ها مجدداً تهدید کرده‌اند که درصورت توقف صادرات نفت ایران، تنگه هرمز را خواهند بست. [...] عراق به کمک عربستان سعودی، رئیس کمیته آشتی عرب، تلاش کرده است روابط با سوریه را بهبود بخشد. اگرچه یک کودتای دیپلماتیک بزرگ‌تر توسط عراقی‌ها، موفقیت آنها در برقراری روابط مجدد با امریکا در نوامبر سال 1984 بود. [...]
مسکو و واشنگتن تاکنون تمایل کمی به پایان‌دادن به جنگی که به مقاصد هر دو کشور خدمت کرده، نشان داده‌اند. هدف، تضعیف هر دو کشور با نگه‌داشتن یک بن‌بست نظامی بوده است. به هیچ‌کدام نه اجازه پیروزی و نه اجازه شکست داده شده است، اما موازنه نیروها نشانه‌های تغییر و منافع ابرقدرتها در آن را نشان می‌دهد. مسلماً عراق اکنون بخشی از جبهه امریکا در منطقه است و با تعهدات موردنیاز در جنگ بهطور محکمی به غرب بسته است.
حمایت ابرقدرتها، جریان بسیار زیاد اسلحه به‌سوی عراق را تا مدت زیادی تضمین کرده است، اما تلاش‌های ایران برای شکستن تحریم‌های تحمیل‌شده توسط امریکا برایش گران تمام شده است. برخی می‌گویند شکست ایران در تلافی حملات اخیر به جزیره خارک ناشی از کمبود سلاح است. اگرچه آخرین اطلاعات نشان می‌دهد ایران به صادرات در سطوحی بالاتر از آنهایی که به‌طورکلی پذیرفته شده ادامه داده است. [...]
ایران به هرگونه هیئت میانجیگری مظنون است، اما اکنون بیش از پنج سال گذشته، احتمال پذیرش میانجیگری وجود دارد. این نظریه با تلاش‌های تهران در سال گذشته برای بهبود روابط خارجی خود و روشی که در آن پیشرفت‌ها از یک‌جانبه‌بودن دور بوده‌اند، تقویت می‌شود.
یک تاجر انگلیسی سال گذشته در تهران گفت: این رژیم در اینجا باقی خواهد ماند و بهتر است
1) 58. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 14، 8/9/1364، ص 113 - 112.
تا دیر نشده زودتر با آن کنار بیاییم، چرا باید اینجا بنشینیم و ژاپنی‌ها و آلمان‌غربی‌ها را نظاره کنیم که قراردادها را بربایند. فرانسوی‌ها نیز آرزوی خود را برای بهبود روابط با ایرانی‌ها به‌رغم دخالت سنگینشان در عراق و حضور گروههای مخالف تبعیدی ایران در پاریس نشان داده‌اند."
روابط با دولت‌های منفرد عرب در خلیج درحال بهبود است و روابط اقتصادی با پاکستان و ترکیه - دوستان پروپاقرص امریکا در منطقه - درحال تقویت پیوندهای سیاسی است.
یک کودتای (سیاسی) اساسی‌تر ایران، دیدار هاشمی رفسنجانی، رئیس قدرتمند مجلس از چین و ژاپن، در اوایل امسال بود. وی در توکیو، تقدم ژاپن را در توسعه آینده ایران وعده داد و از آمادگی تهران برای همکاری با ژاپن برای یک آتش‌بس سخن گفت.
در هر دو کشور، رفسنجانی با جایگزین‌کردن "مجازات متجاوز به‌جای برداشتن صدام حسین"، یک شرط کلیدی ایران برای صلح را معتدل‌تر کرد. وی با این پیشنهاد که یک دادگاه بین‌المللی در منازعه داوری کند، از این نظر حمایت کرد. ژاپن و چین به روابط خوب با هر دو کشور ادامه داده‌اند.
رفسنجانی همچنین زمینه موافقت‌نامه‌ای در همکاری علمی، اقتصادی و تکنیکی با چین را فراهم کرد. به‌رغم انکارهای چینی‌ها، شایعات اصرار دارند که وی همچنین یک معامله 6/1 میلیارد دلاری اسلحه را در پکن امضا کرده است. با درنظرگرفتن موضع کلی امریکا، این کتمان چینی‌ها و ایرانی‌ها قابل‌درک است، اما در خفا صداهای نیرومندی وجود دارد که حکومت (امریکا) را به تجدیدنظر در سیاست خود نسبت به ایران تشویق می‌کند. ایران بزرگ‌ترین جایزه اقتصادی و استراتژیکی در خاورمیانه باقی می‌ماند و امریکا درنتیجه سقوط در بیروت و حمایتش از حمله اخیر اسرائیل به مقدسات در تونس، حیثیت و اعتبار خود را در میان دوستان عربش از دست داده است. حکومت مصر هنوز مجبور است با احساسات ضدامریکایی تحریک‌شده در حوادث پی‌درپی مواجه باشد.
دورنمای بازگشت شوروی به خاورمیانه پس از بیش از یک دهه محرومیت واقعی، برای واشنگتن هراسناک‌تر است. حتی به نظر می رسد عربستان سعودی دست‌به‌کار دنباله‌روی از عمان در اعاده روابط دیپلماتیک با مسکو می‌شود. مصر در راه است و مذاکرات غیررسمی بین شوروی و اسرائیل اوایل امسال آغاز شد. اگر ایران ازطریق شرق به غرب می‌رود (اشاره به سفر آقای رفسنجانی به ژاپن و چین) این می‌تواند شروع مهم‌ترین تحول در جنگ پنج‌ساله باشد که دلیل بر آغاز خروج این کشور از انزوا و امکان مذاکرات احتمالی، هرچند بعید می‌باشد.»(1)
1
در ادامه فشارهای سیاسی به جمهوری اسلامی ایران، امروز نیز گزارشی با ادعای نقض حقوق بشر در ایران، به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه داده شد.
به گزارش یونایتدپرس از سازمان ملل، آندره اوئلار از ونزوئلا - که نماینده ویژه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل در ژنو است - گزارشی درباره نقض حقوق بشر در ایران؛ شکنجه سیستماتیک و اعدام‌ها ازجمله درمورد فرقه بهایی به جلسه جاری مجمع عمومی سازمان ملل
1) 59. مأخذ 3، صص 14 - 10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1364.
تسلیم کرده است. این نخستین باری است که گزارشی درمورد نقض حقوق بشر در ایران در مجمع عمومی مطرح می‌شود. همچنین، مقاومت مجاهدان ایران در پاریس، در گزارشی جداگانه، 3771 عامل دولت ایران را که زندانیان سیاسی را در این کشور شکنجه داده‌اند، بی‌اسم معرفی کرده است. اویار که اطلاعات لازم برای گزارشش را از خارج از ایران به دست آورده و هیچ پاسخی ازطرف مقامات ایرانی برای تأیید یا تکذیب این اطلاعات دریافت نکرده، اجازه دیدار از ایران را نیز نیافته است. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیوهای امریکا و بی‌بی‌سی در برنامه‌های متعدد خود این گزارش را منعکس کردند.(1)
1
"پناهگاه‌های عمومی، مسئله روز در کویت" عنوان مقاله‌ای است از خبرگزاری جمهوری اسلامی که در آن آمده است: «با بالاگرفتن تشنج در منطقه خلیج‌فارس به‌علت تلاش رژیم عراق برای گسترش دامنه جنگ به این منطقه و به‌دنبال هشدارهای مکرر مقامات جمهوری اسلامی ایران به شیخ‌نشین های ساحل جنوبی فارس به‌ویژه کویت درمورد ادامه حمایت‌های نظامی و اقتصادی از رژیم عراق، مقامات دولتی این شیخ‌نشین‌ها در تلاش برای ایجاد امکانات حفاظتی درقبال هرگونه حملات غیرمنتظره برآمده‌اند. شیخ‌نشین های جنوب خلیج‌فارس، ظاهراً احساس کرده‌اند که ممکن است روزی درگیر نوعی نزاع برق‌آسا و یا درمعرض یک خطر آنی و یا اقدام تلافی‌جویانه‌ای ازسوی ایران قرار گیرند. در این چارچوب، دولت کویت علی‌رغم اینکه ازلحاظ توان بسیار آسیب‌پذیر است، از سه سال پیش با راه‌انداختن جاروجنجال تبلیغاتی بهطور تلویحی اعلام کرد که ممکن است ایران به اقدامات برق‌آسای نظامی - به‌عنوان یک عمل انتقام‌جویانه - علیه کویت دست بزند. دولت کویت پس از این تاریخ یک رشته تدابیر ویژه‌ای درجهت تقویت توان دفاعی و همچنین دفاع غیرنظامی ازجمله بررسی طرحهای احداث پناهگاه‌های عمومی و مجهزساختن سرتاسر کویت به سیستم هشداردهند ه عمومی (آژیر خطر)، اتخاذ کرده است. [...]
مسئولین دولت کویت ماهی یک بار و یا بیشتر، آژیرهای خطر را برای آزمایش، به‌مدت حدود یک دقیقه در روز به صدا درمی‌آورند، ولی این صدا هیچ‌گونه بازتاب و آثاری بر روی عموم حرکت مردم و حرکت اتومبیل‌ها و مؤسسات نگذاشته است.»(2)
2
تلاش برای تعیین سرنوشت گروگانهای غربی در لبنان افزایش یافته است، اما سرنوشت آنان بستگی به این دارد که امریکا و فرانسه شرایط ربایندگان را بپذیرند یا نه. علاوه‌براین، ادعا شده است که این پایان ماجرا نیست، بلکه سرنوشت نهایی آنان در ایران رقم زده می‌شود.
به نوشته روزنامه لبنانی الجمهوریه: «در میان شرایطی که ربایندگان گروگان‌ها در لبنان برای آزادی آنان به نماینده اسقف کانتربری پیشنهاد کرده‌اند، کمک‌های نظامی محدود به ایران
می‌باشد. [...] درپی اعلام سازمان جهاد اسلامی مبنی‌بر خطرناک‌بودن حال یکی از گروگانهای فرانسوی و گذاشتن مسئولیت آن برعهده دولت فرانسه، این کشور اعلام کرد که از هیچ کوششی برای آزادی گروگانهای خود فروگذار نخواهد کرد. همچنین مشاهده شده که کاردار فرانسه در بیروت در یک تحرک جدید خواستار ملاقات با روحانیون شیعه در لبنان شده است که اکثر این روحانیون از دادن وقت ملاقات به وی خودداری کرده‌اند.»(1)
خبرگزاری کویت نیز از پاریس گزارش داد: «وزیر خارجه فرانسه امروز اعلام کرد که یک پزشک فرانسوی لبنانی‌الاصل و یک دیپلمات از وزارت خارجه - به‌دنبال انتشار بیانیه جهاد اسلامی مبنی‌بر اینکه یکی از گروگانهای فرانسوی در وضع وخیم به سر می‌برد که امکان دارد زندگی وی را به خطر اندازد - به بیروت اعزام شده‌اند... براساس گزارش‌های رسیده، ربایندگان دیپلمات‌های فرانسوی خواهان آزادی پنج نفری هستند که به‌جرم اقدام به قتل شاپور بختیار نخست‌وزیر پیشین ایران - که از سال 1980 در فرانسه به حال تبعید به سر می‌برد - زندانی هستند.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه: «منابع دیپلماتیک امروز در بیروت ابراز عقیده کردند گروه‌هایی که گروگانهای غربی را در لبنان دراختیار دارند جهت به‌نتیجه‌رساندن معاملات مخفیانه‌ای که هم‌اکنون در جریان است، فشارهای خود را افزایش می‌دهند.
سازمان مخفی جهاد اسلامی روز گذشته (دوشنبه) با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که یکی از چهار گروگان فرانسوی به‌شدت بیمار است. جهاد اسلامی در همین بیانیه ضمن ابراز شکایت از" آهستگی مذاکرات جاری"، مسئولیت هر اتفاقی را که به‌علت تأخیر بر سر گروگان‌ها بیاید، برگردن دولت فرانسه انداخت. این نخستین‌بار است که در یک پیام ازسوی جهاد اسلامی - که نمی‌توان صحت آن را تأیید کرد - از مذاکرات با مقامات پاریس سخن به میان آمده است.
این اطلاعیه ساعاتی پس از انتشار درخواست محمد بعلبکی رئیس سندیکای مطبوعات لبنان، برای آزادی مارسل کارتون 62 ساله، رئیس پروتکل سفارت فرانسه - که در روز 22 مارس گذشته در بیروت ربوده شده - به اطلاع عموم رسید. بعلبکی درحالی‌که از ربایندگان خواسته است تا وی را به دلایل انسان‌دوستانه آزاد کنند، نوشته است: مارسل کارتون از یک بیماری شدید قلبی رنج می‌برد و باید هرچه زودتر تحت عمل جراحی قرار بگیرد.
سه فرانسوی دیگر به نامهای مارسل فوتتن هاون کنسول سفارت فرانسه، میشل سورا جامعه‌شناس و ژان پل کوفمن روزنامه‌نگار، کماکان در لبنان در اسارت به سر می‌برند. سازمان جهاد اسلامی مسئولیت ربودن این چهار تن را برعهده گرفته بود. در روز هفتم نوامبر (شانزدهم آبان) گذشته، تلفن ناشناسی ازسوی جهاد اسلامی اعدام گروگانهای امریکایی را به اطلاع رساند. روز بعد، نامه‌های امضاشده چهار تن از آنان به نامهای تری اندرسون روزنامه‌نگار، پدر لورانس جنکو، دیوید جاکوبس و توماس ساترلند به بیروت رسید. در نامه‌های مزبور خواسته شده بود تا ریگان جهت آزادی آنان انجام مذاکره را بپذیرد. آنها همچنین نامهای محرمانه را به اسقف کانتربری ارسال کرده بودند.
در روز دوازدهم نوامبر (21 آبان) تری ویت نماینده اسقف کانتربری مأموریت خود را به
بیروت آغاز کرد. وی پس از تماس‌های طولانی با ربایندگان، با مقامات بلندپایه امریکایی ملاقات کرد. تری ویت که با موفقیت به آزادی غربی‌ها در ایران و لیبی دست یافته بود، قرار است امروز (سه‌شنبه) در بیروت هرچه زودتر با "گفتنی‌های مهمی" با ربایندگان به گفتوگو بپردازد.
جهاد اسلامی در روز چهارم اکتبر (دوازدهم مهر) گذشته ویلیام باکلی دیپلمات امریکایی را اعدام کرد، لیکن جسد وی هنوز به دست نیامده است. جهاد اسلامی اعلام کرده بود که درقبال گروگانهای امریکایی خواستار آزادی 17 شیعه در بند کویت است.
به گفته آگاهان، ربایندگان چهار فرانسوی - که تاکنون چندین بار درخواست‌های خود را تغییر داده‌اند - احتمالاً خواستار آزادی یک کماندو هستند که در سال 1980 کوشید شاپور بختیار نخست‌وزیر پیشین ایران را در پاریس به قتل برساند. چهار کماندو به حبس ابد و پنجمین نفر به 20 سال زندان محکوم شده‌اند.»
در ادامه گزارش خبرگزاری فرانسه آمده است: «"سازمان مستضعفان جهان" عکس‌های اسحاق ساسون، الی اسرور، حیم هلال کوهن و اسحاق تراب که در ماه مارس گذشته ناپدید شده‌اند را منتشر کرده و پیشنهاد کرد که آنها را درقبال آزادی 300 زندانی زندان خیام واقع در پنج کیلومتری مرز اسرائیل، آزاد خواهند کرد.
نخستین اطلاعیه‌ای که از عاملان ربودن یک فروند بوئینگ امریکایی [TWA] - که در روز 14 ژوئن (24 خرداد) گذشته در بیروت روی داد - منتشر کردند، به نام "سازمان مستضعفان جهان" بوده است. ربایندگان درقبال آزادی مسافران، خواستار آزادی زندانیان لبنانی دربند در اسرائیل شده بودند.»(1)
1
سه تن از عاملان بمب‌گذاری در مراسم نمازجمعه تهران، اعدام شدند. روابط عمومی دادستانی انقلاب اسلامی تهران، خلاصه اتهامات این سه تن را چنین اعلام کرد:
«1. ارتباط با سلیمان شیخه از عوامل و مزدوران سالار جاف خائن و جذب افراد به شبکه خرابکاری در ایران.
گذراندن دوره تخریب و بمب‌گذاری در سلیمانیه عراق، و زیرنظر سازمان امنیت رژیم بعثی صهیونیستی آن کشور.
دریافت طرح بمب‌گذاری و خرابکاری در ایران.
دریافت موکت انفجاری و وسایل دیگر حاوی مواد منفجره از عراق و حمل آنها از سلیمانیه عراق به ایران با همکاری مزدوران سازمان امنیت رژیم بعث عراق.
هدایت و رهبری عمل شوم بمب‌گذاری در نماز عبادی سیاسی جمعه تهران که توسط ابوهریره وزیری انجام شد.
دریافت مبالغ هنگفتی دینار عراقی از مزدوران رژیم بعث عفلقی درقبال انتقال مواد و سایر وسایل انفجاری به ایران جهت اجرای اهداف شوم ایشان.»(2)
1
سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با اجرای عملیاتهای روانی درصدد تضعیف روحیه مردم به‌ویژه خانوادههای شهیدان و اسیران برآمده است. دفتر سیاسی سپاه پاسداران در گزارشی اعلام کرد: «درپی اظهارات رجوی در اواخر سال 1363 که حاکی‌از اذعان به اشتباه سازمان منافقین در کم بهادادن به مسئله جنگ بود، هم‌اکنون خبرهایی به گوش می‌رسد که حکایت از فعالیت‌های منافقین در تضعیف جنگ و روحیه مردم شهیدپرورمان مخصوصاً خانواده اسرا و مفقودین دارد. در اینجا جهت آگاهی به چند مورد از این توطئه‌ها اشاره می‌گردد:
در یکی از شهرستان‌ها جلو در منزل برادر مفقودی یک کارتن بسته‌بندی‌شده قرار داده بودند که نام مفقود آن خانواده روی کارتن مزبور نوشته شده و محتوی آن لاشه یک سگ مرده بوده است.
در پوشش خانواده مفقودین به خانوادههای اسرا و هلال‌احمر مراجعه و کد اسرا را اخذ می‌نمایند. سپس، با کد مربوطه با اسیر موردنظر ارتباط نامهای برقرار کرده و سعی در ایجاد بدبینی بین اسیر و خانواده‌اش می‌نماید؛ حتی دیده شده که در این نامه‌ها عفت همسر اسیر را زیر سؤال می‌برند.
ضدانقلاب در تماس‌های مکرر با خانواده اسرا، خبرهای کذبی را مبنی‌بر آزادی اسرایشان به آنها می دهند.
به خانوادههای مفقودین اطلاع داده می‌شود که فرزندتان در فلان روز و فلان ساعت از رادیو بغداد صحبت کرده است. به‌دنبال این موضوع خانواده‌ها به سپاه و یا هلال‌احمر مراجعه کرده و متوجه عدم صحت خبر فوق می‌شوند. همچنین، بعضاً مشاهده شده که براثر تماس‌های مختلف و مکرر ضدانقلاب، برای برخی از خانواده‌ها این توهم پیش می‌آید که ارگان‌های ذی‌ربط در این امر سستی می‌نمایند، درنتیجه برای کسب اطلاع از وضعیت فرزندشان به رادیو بغداد روی می‌آورند.
ضدانقلاب به خانوادههای اسرا القا می‌کنند که اگر پولی فراهم کنند و به خارج از کشور بروند می‌توانند برای آزادی فرزندشان وکیل بگیرند.»(1)
1) 66. مأخذ 5، ص 18.
1
هرچند در جلسات روزهای گذشته فرماندهان عالی سپاه، در بحث‌هایی طولانی و فشرده و گاهی پرتنش، نظر فرمانده کل سپاه برای اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، تاحدودی پذیرفته شد، اما تعدادی از فرماندهان باوجود تلاش برای آماده‌سازی منطقه عملیاتی، همچنان اجرای عملیات را منوط به تأمین نیرو و امکانات موردنیاز برای عملیات و رفع برخی ابهامات می‌دانند.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در یادداشت‌های امروز خود دراین‌باره نوشته است: «در سلسله جلساتی که از هفته گذشته تاکنون برگزار شده است، مسائلی که فرماندهان درجهت نقد اجرای عملیات بیان می‌کردند تاحدودی منتفی و قرار شده است که کلیه فرماندهان، عملیات در منطقه فاو را با قوت پیگیری کنند. فرمانده کل سپاه نیز درپی تعیین منطقه یدک [منطقه دیگری که درصورت لو رفتن منطقه فاو یا ناکامی عملیات، برای اجرای عملیات دیگری آماده شود.] خواهد بود و طرحهای ایذایی به‌دلیل اینکه برای اجرا نیاز به صرف نیرو و توان زیادی دارد، منتفی شد.
از سوی دیگر، برخی فرماندهان درمورد اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو هنوز تردید دارند و ابهامات آنها بهطور کامل رفع نشده است. ازجمله می‌گویند تا یقین حاصل نشود، دست به عملیات نخواهیم زد، حتی اگر در آماده‌سازی زمینه عملیات خیلی از مراحل را پشت سر گذاشته باشیم. در این موقعیت باتوجه‌به مشخص‌شدن وضعیت ارتش در اجرای عملیات قادر، (1)چشمِ هر دو جناح مسئولان کشور به تلاش سپاه دوخته شده است؛ جناحی که درپی خاتمه
1) عملیات قادر در 23 تیر 1364 در منطقه عمومی سیدکان (منتهاالیه شمال‌شرقی عراق)، با طراحی و فرماندهی ارتش جمهوری اسلامی ایران و بهکارگیری یگان‌هایی از پاسداران و ارتش به اجرا درآمد که موفقیتی درپی نداشت. برای اطلاع بیشتر به کتاب سی‌وهفتم روزشمار جنگ (توسعه روابط با قدرت‌های آسیایی) و کتاب تنبیه متجاوز از آثار مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ مراجعه کنید.
هرچه سریع‌تر جنگ است و جناح متکی به نظرهای امام که حل مسئله جنگ و تسلیم دشمن را فقط ازطریق جنگ می‌داند و امید به اجرای عملیاتی گسترده و رونق وضع جبهه‌ها دارد.»
راوی مرکز مطالعات افزوده است که درضمن قرار است برای طراحی چند عملیات محدود و اجرای هم‌زمان آنها برنامه‌ریزی و کار شود.(1)
1
امام خمینی در حکمی به حجت‌الاسلام سیدمحمد موسوی خوئینی‌ها دادستان کل کشور، فرمان تشکیل هیئتی را برای برخورد با افراد فاسد و ضدانقلاب در خوزستان صادر کردند. گفتنی است که در این حکم، بر مسئولیت آقای هاشمی؛ یعنی سمت "جانشینی فرمانده کل قوا" تصریح شده است.
«باسمه‌تعالی
جناب حجت‌الاسلام آقای موسوی خوئینی‌ها، دادستان محترم کل کشور
از آنجا که جناب‌عالی و جناب آقای هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا و جناب آقای جزایری امام‌جمعه محترم اهواز و جناب آقای نخست‌وزیر محترم و آقایان استاندار و دادستان و مدیرکل اطلاعات استان خوزستان معتقدند که باید با افراد شرور و شیوخ فاسد و ضدانقلابی که اکثراً با عراق و با ضدانقلاب خارج از کشور ارتباط داشته‌اند برخورد شود، و از
تصویر
تصویر
1) 1. سند شماره 14/7/1/303/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی شماره 1104 قرارگاه خاتم، 25/8/1364 تا 29/8/1364، صص 34 و 35، 29/8/1364.
آنجا که استان خوزستان درگیر جنگ است و این برخورد نمی‌تواند سیر طبیعی و قانونی خود را بنماید، بلکه باید سریعاً اقدام گردد، به هیئتی مرکب از آقایان: استاندار و مدیرکل اطلاعات و دادستان و یا نمایندگانشان در آن استان متفقاً اجازه داده می‌شود تا به هر نحو صلاح می‌دانند با دشمنان خدا برخورد نمایند. باید سعی کنند خدای‌ناکرده به بی‌گناهی ظلم نشود.
روح‌الله الموسوی الخمینی.»(1)
از سوی دیگر، به گفته یک منبع مطلع، امام خمینی در صحبتی که در 48 ساعت گذشته با آقای هاشمی رفسنجانی داشته‌اند، گفته‌اند که من حاضرم همه اختیارات امور جنگ را به شما بدهم به‌شرط اینکه شما بیشتر وقت خودتان را صرف مسئله جنگ کنید. آقای هاشمی هم این شرط را پذیرفته است.(2)
1
سپاه پاسداران در تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو، می‌کوشد تا با حفاظت از اطلاعات اقدامات خود، دشمن را غافلگیر کند. فرمانده قرارگاه کربلا با این هدف، امروز نامهای با طبقه‌بندی سری برای فرماندهی قرارگاه عملیاتی جنوب ارتش جمهوری اسلامی ارسال کرد. متن نامه چنین است:
«پیرو نامه 21/8/64 صادره از آن قرارگاه، مجدداً به اطلاع می‌رساند که مسئولیت کامل منطقه فاو تا خرمشهر به‌عهده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوده و نیازی به قرارگاه مشترک آبادان نمی‌باشد.
درزمینه پدافند هوایی و آتشبارهای توپخانه، این قرارگاه جهت جایگزین قبضه‌ها و آتشبارها آمادگی خود را به اطلاع می‌رساند. خواهشمند است دراسرع‌وقت دستور خروج قبضه‌های توپخانه و پدافند هوایی ژاندارمری را از منطقه صادر نمایید.»(3)
2
گروه‌ها و عناصر ضدانقلاب امروز نیز در مناطق غرب کشور دست به جنایت‌هایی زدند و عده‌ای را شهید، مجروح یا اسیر کردند.
به گزارش اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی ایران: «در ساعت 16 امروز، تعدادی از عناصر گروهک کومهله در جاده مریوان - سقز، نیروهای یگان حزب‌الله و پیش‌مرگان کرد مسلمان را موردحمله قرار دادند که درنتیجه 8 نفر از نیروهای خودی شهید و 12 نفر مجروح گردیده‌اند. از تلفات نیروهای کومهله اطلاعی در دست نمی‌باشد، اما با استقامت رزمندگان اسلام آنها متواری گردیده‌اند.»(4)
سپاه پاسداران سردشت گزارش داد: «گردان جندالله سپاه سردشت و بانه امروز در روستای سوتو با ضدانقلابیون خبات درگیر شدند که درنتیجه از نیروهای سپاه بانه 6 نفر شهید شدند و یک نفر اسیر شد. گروهک خبات در این درگیری تلفاتی نداشته است.»(5)
1) 2. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار حضرت امام خمینی)، جلد 19، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389، ص425.
2) 3. مأخذ1، ص35.
3) 4. سند شماره 10890مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزیده اسناد، جلد1، ص199، 29/8/1364.
4) 5. سند شماره 96413 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 29/8/1364، ساعت 16:00.
5) 6. سند شماره 424598 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 3/9/1364.
در درگیری بین نیروهای گروه ضربت محور ثارالله و چته‌های کومهله در اطراف صائین‌دژ، تعدادی اسلحه و مقداری مدارک به‌دست نیروهای اسلام افتاد و 2 نفر از عناصر ضدانقلاب کشته شدند. در این درگیری 4 نفر از نیروهای خودی نیز مجروح شدند.(1)
در مهاباد یکی از سربازان پایگاه شیخ خواجه‌پور (واقع در محور بیرام - مهاباد) در درگیری با افراد ضدانقلاب مجروح شد.(2)
شهربانی کردستان گزارش داد که امروز در روستای ساران از توابع شهرستان سقز، بین نیروهای خودی و عناصر کومهله درگیری رخ داده است.(3)
اداره اطلاعات شهربانی در گزارشی اعلام کرد که ساعت 21 روز 29 آبان 1364، عوامل ضدانقلاب در بلوار شهید رجایی بوکان، به‌طرف خودرو گشت عملیات شهری تیراندازی کردند که درنتیجه پاسدار وظیفه سعید ملکوتی مجروح و به بیمارستان منتقل شد.(4)
نارنجکی به داخل حیاط ساختمان بهداری سپاه نقده پرتاب شد. این حادثه تلفات جانی نداشت.(5)
نشریه رویدادها نوشته است: «در خوی، دو موتورسوار، فردی حزب‌اللهی را - که قبلاً با کمیته انقلاب اسلامی همکاری داشته است - پس از اظهار آشنایی و احوالپرسی با وی، به بهانه اینکه به چشم‌های او رنگ سیاهی چسبیده، دستمالی را به چشم‌های او کشیدند که این فرد بعد از لحظاتی بینایی خود را به‌کلی از دست می‌دهد. چشم‌پزشک پس از معاینه وی، گفته است که چشمانش براثر مواد شیمیایی نابینا شده است.»(6)
به گزارش اداره اطلاعات شهربانی، عوامل حزب منحله دمکرات در 29 آبان 1364، هنگام جمع‌آوری مالیات از اهالی شهرستان مهاباد، چهار نفر از اهالی را که از پرداخت مالیات خودداری کردند، به اسارت بردند.(7)
1
سازمان مجاهدین خلق (منافقین) علاوه‌بر گسترش اقدامات تروریستی، تبلیغاتی و جاسوسی علیه جمهوری اسلامی ایران، با افزایش پشتیبانی‌های منطقه و بین‌المللی، اقدام به تشکیل یک سازمان نظامی کرده است تا بهطور مستقیم و هماهنگ با ارتش عراق، به نبرد با نیروهای ایران بپردازد. از سوی دیگر، به گفته سفیر ایران در واتیکان، پاریس مرکز توطئه علیه جمهوری اسلامی شده است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، حجت‌الاسلام هادی خسروشاهی سفیر ایران در واتیکان - که پنجم نوامبر (14 آبان) یک بسته حاوی مواد منفجره را که از پاریس ارسال شده بود، دریافت کرده است - امروز در کنفرانسی مطبوعاتی در رم، اعلام کرد که دولت فرانسه مستقیماً مسئول سوءقصد به وی است. آقای خسروشاهی افزود: «دانستن این مطلب که چه کسی مسئول حقیقی ارسال بمب است، چندان اهمیتی ندارد.» وی سپس گفت: «مرکز حملات علیه انقلاب و جمهوری اسلامی در پاریس - کشوری که از عوامل ضدانقلاب پذیرایی می‌کند - است.» یادآوری می‌شود شاپور بختیار آخرین
1) 7. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 72، 12/9/1364، ص13.
2) 8. سند شماره 200101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه شماره 101، 2/9/1364، ص3.
3) 9. سند شماره 449269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 2/9/1364.
4) 10. سند شماره 96422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از اداره اطلاعات شهربانی به وزارت کشور، تاریخ 30/8/1364.
5) 11. مأخذ 8.
6) 12. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 73، 19/9/1364، ص20.
7) 13. سند شماره 059182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اداره اطلاعات شاجا، 2/9/1364.
نخست‌وزیر نظام سابق و مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق (منافقین) به فرانسه پناهنده شده‌اند.(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «روزنامه گونایدن چاپ ترکیه، در مقاله‌ای با عنوان "علیه خمینی یک ارتش مخفی تشکیل شد" می‌نویسد: "سازمان مجاهدین خلق به رهبری مسعود رجوی در منطقه‌ای نزدیک مرز ترکیه - که به نام کردستان ایران مشهور است - با تشکیل یک ارتش مخفی آماده آغاز یک جنگ چریکی علیه رژیم [امام] خمینی می‌شود. به نوشته گونایدن، [امام] خمینی چندی قبل در هشداری به ترکیه اعلام کرده بود که مجاهدین خلق [منافقین] با سازمان‌های کرد همکاری می‌کنند." این روزنامه افزوده است: "این سازمان که مسلح به اسلحه کلاشینکف ساخت شوروی می‌باشد، ازطرف شوروی مورد پشتیبانی قرار می‌گیرد."»(2)
از سوی دیگر، رادیو مجاهد (ارگان تبلیغات سازمان مجاهدین خلق) به نقل از شماره امروز روزنامه العرب چاپ انگلستان، در گزارشی تبلیغی - که ظاهراً خود این سازمان برای این روزنامه ارسال کرده است - می‌گوید: «روزنامه العرب با اشاره به برنامه مانور نظامی قوای مجاهدین خلق مستقر در کردستان می‌نویسد: مسعود رجوی یک مرحله کیفی در مقاومت خود علیه رژیم [امام] خمینی به وجود آورده است. او تنها به مخالفت تبلیغی - سیاسی اکتفا ننموده، بلکه وارد مرحله مبارزه مسلحانه نیز شده است.
روزنامه العرب سپس به کارایی رزمندگان مجاهدین خلق در جریان مانور اشاره کرده و می‌افزاید: هم‌اکنون حدود دو هزار نفر از افراد مسعود رجوی که مشغول آموزش‌های نظامی به‌ویژه آموزش سلاحهای جدید می‌باشند، در انتظار فرارسیدن لحظه سرنگون‌ساختن [امام] خمینی به سر می‌برند."»(3)
1
گروههای عراقی مخالف حکومت صدام، اقدامات متعددی علیه پایگاه‌ها، عوامل و... عراقی انجام دادند. همچنین عده‌ای از مبارزان زندانی عراقی اعدام شدند و هواپیماهای عراق یکی دیگر از روستاهای کردنشین عراق را نابود کردند.
روزنامه اطلاعات به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی، نوشته است: «انقلابیون مسلمان کرد عراقی در طول چند روز اخیر با اجرای عملیات کمین در جاده زاخو به باطوقه، ضمن انهدام دو خودرو نظامی رژیم عراق، همه سرنشینان آن را به هلاکت رساندند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، منابع موثق با تأیید این خبر، اعلام کردند که هم‌زمان با این عملیات، انقلابیون مسلمان عراقی به دو پایگاه قوای رژیم عراق در منطقه زاخو حمله کردند که پس از 3 ساعت نبرد، این پایگاه‌ها منهدم شدند، طوری‌که چهار آمبولانس بهطور متناوب کشته‌ها و زخمی‌های دشمن را از این پایگاه حمل می‌کردند.»(4)
روزنامه جمهوری اسلامی نیز دراین‌باره نوشته است: «کلیه سربازان عراقی که در این نبرد
1) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 247، 1/9/1364، ص24، رم، خبرگزاری فرانسه، 30/8/1364.
2) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 246، 30/8/1364، ص9، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/8/1364.
3) 16. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/9/1364 ص16 - 15، رادیو مجاهد، 30/8/1364.
4) 17. روزنامه اطلاعات، 29/8/1364، ص22.
سنگرهای خود را رها کرده و به مقر گردان رفته بودند، به‌دست عوامل رژیم عراق به‌جرم ترک سنگرهای خود تیرباران شدند.»(1)
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران در گزارشی از اقدامات گروه بارزانی آورده است: «پیش‌مرگان دمکرات کردستان عراق مواضع افراد ارتش خلقی عراق را در منطقه شیخان موردهجوم قرار دادند که درنتیجه 6 نفر از نیروهای بعثی کشته شدند.»(2)
یکی از انقلابیون در شهر موصل نارنجکی به داخل یک خودرو اطلاعات عراق پرتاب کرد که براثر انفجار آن دو مأمور اطلاعاتی موصل کشته شدند و یک نفر به‌شدت مجروح شد.»(3)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: «عده‌ای از مردم ترک‌زبان عراقی مقیم شهرستان کرکوک، علیه رژیم بعثی دست به راه‌پیمایی زدند که با نیروهای رژیم بعثی مواجه و درنتیجه تعدادی از تظاهرکنندگان شهید یا مجروح و تعدادی دستگیر شده‌اند.»(4)
حکومت عراق، 59 نفر از مسلمانان مبارز عراقی را که مدت‌ها در زندان‌های این رژیم جنایتکار، تحت شکنجه بوده‌اند، در زندان ابوغریب اعدام کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از منابع موثق، گزارش داد: «رژیم عفلقی در ادامه جنایات اخیر خود، مناطق وسیعی از روستاهای کردنشین را در شمال عراق با 4 فروند هواپیمای جنگی بمباران نموده و روستای خوکه را در ناحیه زاخو با خاک یکسان کرد.»(5)
1
چند تن از اسیران ایرانی در عراق از چنگ دشمن گریختند. عراق ادعا کرد اسیرانی که ایران آزاد کرده زیر فشار بوده‌اند.
به گزارش سفارت جمهوری اسلامی ایران در آنکارا، 11 تن از اسیران ایرانی در عراق به کمک یک راننده ترک، به ترکیه فرار کردند و هم‌اکنون 8 تن از آنان دراختیار دولت ترکیه و 3 تن دیگر متواری هستند. سفارت ایران در گزارش خود افزوده است که خبر این موضوع در روزنامه گونش چاپ ترکیه نیز درج شده است.(6)
برای انتقال این اسیران به ایران، سفیر ترکیه به وزارت خارجه احضار شد و مقامات ایران ضمن تسلیم یادداشتی به وی، از او خواستند که دراین‌باره اقدامات لازم را انجام دهد.(7)
از سوی دیگر، امروز عصمت کتانی نماینده دائمی عراق در سازمان ملل، در نامهای به دبیرکل این سازمان، ادعا کرد اسیران عراقی‌ای که ایران آزاد کرده است زیر فشارهای جسمی، ایدئولوژیک، مذهبی، فرقه‌ای، نژادی و روانی قرارگرفته‌اند؛ و به سلامتی آنها بی‌توجهی شده است؛ و در کمپ‌های زندان امکانات بهداشتی ضعیف بوده است و از اقدامات کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ درمورد آنها جلوگیری شده است.(8)
1) 18. روزنامه جمهوری اسلامی، 29/8/1364، ص2.
2) 19. سند شماره 149817 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 به سماجا3، 8/9/1364.
3) 20. سند شماره 148608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2، (فرماندهی اطلاعات) به سماجا3 (عملیات) 5/9/1364.
4) 21. سند شماره 442397 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری استان کردستان، 11/9/1364.
5) 22. مأخذ 17.
6) 23. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص17.
7) 24. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 14، 8/9/1364، ص6.
8) 25. اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد 4، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1985 (1364 - 1363)، 1388، صص 295 - 293.
1
حجت‌الاسلام رحمانی مسئول واحد بسیج سپاه پاسداران، امروز در مصاحبه‌ای رادیو تلویزیونی و مطبوعاتی چگونگی برگزاری هفته بسیج؛ اهداف و برنامه‌های بسیج؛ نقش نیروهای بسیجی؛ مانور خندق و اعزام نیرو را تشریح کرد.
روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: حجت‌الاسلام رحمانی گفت: هدف از برگزاری هفته بسیج تأکید بر ضرورت تحقق هرچه سریع‌تر فرمان امام امت مبنی‌بر تشکیل ارتش 20 میلیونی است که دراین‌رابطه تاکنون گام‌های مؤثر و مهمی نیز برداشته شده است و بیش از 3 میلیون نفر از مردم مبارز ما، آموزش‌های لازم را گذرانده و درزمینه‌های دفاعی، آمادگی‌های لازم را پیدا کرده‌اند. همچنین، یک میلیون نفر از نیروهای بسیج با احتساب نوبت‌های مختلف اعزام، در جبهه‌های نبرد حضور یافته و نقش خویش را در آفرینش پیروزی‌ها به اثبات رسانیده‌اند.
حجت‌الاسلام رحمانی در ادامه سخنانش گفت: از دیگر اهداف برگزاری هفته بسیج ارائه نقش عظیم نیروهای بسیجی در ایجاد امنیت و مبارزه با عوامل ضدانقلاب داخلی است. [...] وی افزود: در سراسر کشور ما 11 هزار و 178 پایگاه مقاومت وجود دارد که هر پایگاه مرکب از یک گروه مقاومت 22 نفری است، که برخی پایگاه‌ها دارای دو یا سه گروه مقاومت هستند.
وی در ادامه گفت: مانور مقاومت دفاع شهری، تحت عنوان "مانور خندق" روز سه‌شنبه نهم آذرماه در سراسر کشور بهطور هم‌زمان به اجرا درمی‌آید. هدف از اجرای این مانور، حفظ و بالابردن آمادگی دفاع نظامی و غیرنظامی پایگاه‌های مقاومت و تجدید تشکیل و حفظ انسجام نیروهای سازمانیافته بسیج است. در طول اجرای این مانور، نیروهای شرکت‌کننده در آن با تجهیزات کامل به دفاع از مراکز حیاتی کشور - که احتمال می‌رود سریع‌تر موردهجوم دشمن واقع شوند - خواهند پرداخت. در اجرای این مانور، مراکز ورودی به شهر و تمامی عبورومرورها تحت کنترل نیروهای شرکت‌کننده در این مانور قرار خواهند گرفت. حجت‌الاسلام رحمانی گفت: در هفته بسیج، کاروان‌های راهیان کربلا از سراسر کشور عازم جبهه‌های نبرد خواهند شد. ازجمله این کاروان‌ها، می‌توان به اعزام نیروهای متخصص از محل واحد بسیج مرکزی در روز سوم آذرماه؛ اعزام مجاهدان عراقی در روز هشتم آذرماه و اعزام کاروان محمد رسول‌الله(ص) متشکل از 5 هزار نفر از شهرستان تبریز اشاره کرد.»(1)
2
در طول امروز و چند روز گذشته، کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب به جبهه‌های نبرد اعزام شدند. سپاه پاسداران رودبار نیز از نیروهای داوطلب درخواست کرد تا روز نهم آذر 1364، برای اعزام ثبت‌نام کنند.
امروز یک گردان از نیروهای بسیج سپاه پاسداران شهرستان‌های اصفهان، زرین‌شهر، اردستان، سمیرم، خمینی‌شهر، قمشه و خوانسار، از پادگان پانزدهم خرداد اصفهان عازم جبهه شدند.
1) 26. مأخذ 17.
همچنین، گروه دیگری از نیروهای متخصص داوطلب از سازمان اتوبوس‌رانی مشهد و حومه ازطریق سپاه پاسداران عازم جبهه‌ها شدند. در چند روز گذشته نیز دو گردان از نیروهای اعزام مجدد از نواحی مقاومت پنج‌گانه داریون، خیرآباد، کم‌جان، خرامه و سرپل از محل سپاه پاسداران خرامه راهی مناطق جنگی شدند.(1)
به نوشته روزنامه اطلاعات، در دو روز اخیر، هزاران تن دیگر از رزمندگان بسیجی و سپاهی از شهرهای مشهد، بجنورد، اهواز، بندرعباس و همدان عازم مناطق جنگی شدند.(2)
از سوی دیگر، سپاه پاسداران شهرستان رودبار اعلام کرد که در هفته بسیج مستضعفین، کاروان ثامن‌الائمه(ع) متشکل از نیروهای بسیجی و مردمی را راهی جبهه‌های نبرد حق علیه باطل خواهند کرد. بنابراین، از همه داوطلبان اعزام مجدد، آموزشی، طرح لبیک و تخصصی که مایل به حضور در این کاروان هستند دعوت کرده است که برای ثبت‌نام تا تاریخ 9 آذر 1364، به واحد بسیج سپاه پاسداران رودبار یا ستادهای نواحی شهری و روستایی بسیج مراجعه کنند. این کاروان در 10 آذر 1364 بعد از زیارت مرقد مطهر حضرت امام رضا(ع) عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل خواهد شد.(3)
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، امروز در اجتماع عظیم مردم زنجان، اجلاس سران امریکا و شوروی را در ژنو فریبکارانه و مایه نگرانی کشورهای غیرمردمی توصیف و اعلام کرد که مصوبات این اجلاس برای ایران و کشورهای جهان سوم پذیرفتنی نیست. وی با اشاره به زرادخانه‌های دو ابرقدرت و تجاوز مشترک آنها به حقوق بشر و تشویق عراق در حمله به ایران و ادامه جنگ، ایستادگی ایران درمقابل آنها را درسی برای همه جهان خواند و افزود آنها که درپی تحمیل صلح به ما هستند نجات امریکا و شوروی و شکست ایران را خواستارند و این اجلاس هم بعید نیست که بر سر مسائل انقلاب اسلامی ایران باشد. روزنامه اطلاعات در گزارشی از این سخنرانی نوشته است: «آقای سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری، در اجتماع عظیم مردم شهیدپرور زنجان ضمن برشمردن اهداف مذاکرات سران امریکا و شوروی، آن را فریبی برای ملل جهان توصیف کرد و گفت: امروز همه رژیم‌های متزلزل و غیرمردمی از مذاکرات سران امریکا و شوروی نگران هستند برای اینکه آنها این مذاکرات را تعیین‌کننده می‌دانند و تنها یک نظام و یک کشور در دنیا است که اعلام کرده که گفته‌های امریکا و شوروی را نه‌تنها درباره کشور خودمان بلکه درباره هیچ‌یک از کشورهای جهان سوم قبول نمی‌کنیم و دربرابر آن سر تعظیم فرود نمی‌آوریم و این برای دنیا مطلب تازه‌ای است و ملت‌های دیگر این گستاخی را ندارند و این قدرت اسلام است که به ما قوت قلب می‌دهد تا توازن قدرت امریکا و شوروی دربرابر ملل دیگر را به هیچ انگاریم.
آقای خامنه‌ای به موضوعات مورد مذاکره سران امریکا و شوروی در ژنو اشاره کرد و گفت: دستور کار سران دو کشور جلوگیری از گسترش تسلیحات اتمی و مسئله حقوق بشر و بحرانهای منطقه‌ای دنیا است، اما در هیچ‌یک از این موضوعات صداقتی وجود ندارد و همه فریبی بیش نیست. آیا امریکا و شوروی حاضرند بشریت را از خطر سلاحهای ویرانگر اتمی برکنار کنند؟ اگر امریکا و شوروی راست می‌گویند و به‌راستی درباره منع گسترش سلاحهای اتمی صحبت می‌کنند، می‌بایستی تا به امروز، مقداری از این سلاحهای مرگبار را از بین می‌بردند، چراکه امروز بخشی از سلاحهای زرادخانه‌های امریکا و شوروی می‌تواند بشریت را نابود کند.
وی به مسئله تجاوز مشترک به حقوق بشر ازسوی امریکا و شوروی در کشورهای اسلامی و غیراسلامی، رژیم اشغالگر قدس در فلسطین، افریقا، رژیم سرسپرده مصر، رژیم شاه حسن در مراکش و شاه حسین در اردن، افغانستان و رژیم نژادپرست افریقای جنوبی اشاره کرد و گفت: ابرقدرتها که سرسپردگان حاکم بر این کشورها را برای کشتار و قتل‌عام ملت‌هایشان با تمامی قوا تجهیز کرده‌اند، اکنون از حقوق بشر صحبت می‌کنند. شما که رژیم شاه را تا آخرین لحظات مجهز کردید، حالا درمورد حقوق بشر صحبت می‌کنید؟
آقای خامنه‌ای همچنین به نقاط بحرانی دنیا که موضوع مذاکره سران امریکا و شوروی است، اشاره کرد و گفت: بحرانهای جهان سوم را خود شما به وجود آورده‌اید. شما اگر رژیم‌های وابسته و خون‌آشام را در جهان سوم بر روی کار نمی‌آوردید، بحران به وجود نمی‌آمد و اگر شما رژیم نابخرد و دور از عقل عراق را تشویق نمی‌کردید، جنگ به وجود نمی‌آمد. آنها به مسئله جنگ تحمیلی می‌گویند بحران خلیج‌فارس؛ این بحران را چه کسی جز با تشویق و تجهیز رژیم عراق به وجود آورده است؟ ما جنگ تحمیلی را یک بحران نمی‌دانیم، جنگ رژیم عراق علیه ما جنگ استکباری بود که با تشویق امریکا و ایادی او به وجود آمد و بعد به کمک هر دو ابرقدرت جنگ ادامه یافت و ملت ما دربرابر یک آزمایش عظیم تاریخی قرار گرفت.
رئیس شورای عالی دفاع افزود: مسئله ما در جنگ تحمیلی مسئله فائق‌آمدن بر یک کشور متجاوز نیست و زورمداری تجسم عینی در همین جنگ تحمیلی دارد. اگر ابرقدرتها دویست سیصد سال ملل جهان سوم را عادت داده بودند که به زورگویی عادت کنند، ملت ایران این عادت را بر هم زد و ما که امروز درمقابل زورگویی‌های عراق و تبلیغات جهانی و سیل تسلیحاتی که به عراق سرازیر می‌شود، مقاومت می‌کنیم برای این است که به ملل ضعیف جهان سوم که از استکبار جهانی می‌ترسند بگوییم ملت ایران باوجوداین‌همه فشار جهانی و کمک به رژیم صدام، با قدرت تمام، متجاوز را به‌جای خود می‌نشاند.
آقای خامنه‌ای افزود: ما اگر امروز بتوانیم ثابت کنیم که زور را حتی در جنگ تحمیلی قبول نمی‌کنیم، موفق شده‌ایم که اصالت زور را در دنیا نفی کنیم و به ملت‌ها نشان دهیم که ابرقدرتها دروغ می‌گویند و ما با پیروزی خود در جنگ تحمیلی که جنگ آرمان‌ها و ارزش‌های ماست و
نبرد علیه نظام زورگویی دنیاست، عکس تئوری زورمداری دنیا را نشان خواهیم داد.
آقای خامنه‌ای سپس به تلاش‌های مرتجعین برای وادارساختن ایران به صلح تحمیلی اشاره کرد و گفت: آنها که می‌خواهند صلح را به ما تحمیل کنند، دلشان برای ما نسوخته است. ملت ما در حالت جنگ، کارخانه‌های خود را راه‌می‌اندازد و در همه ابعاد سیاسی و اقتصادی خود و ازجمله صدور نفت فعالیت کامل دارد. درحقیقت، طالبان صلح تحمیلی دلشان برای استکبار جهانی و امریکا سوخته است و نمی‌خواهند که ملت ما در جنگ به پیروزی برسد، زیرا همان‌طورکه ملت ما دربرابر این جنگ حساس است و می‌داند که شکست عراق، شکست امریکا و استکبار جهانی و زورگویان عالم نیز هست، روی این اصل، استکبار جهانی با آگاهی کامل از نتایج پیروزی ایران در جنگ تحمیلی می‌خواهد که ما به پیروزی نرسیم، اما ما به فضل الهی به زودی به پیروزی دست خواهیم یافت.
رئیس شورای عالی دفاع افزود: اگر ما در این جنگ مانند انقلاب به پیروزی برسیم، تمام دنیا اعم از مستکبر و یا مستضعف خواهند فهمید که یک ملت می‌تواند با زورگویان مبارزه کند و بر آنها فایق آید و این پیام شما برای دیگر ملت‌هاست و شما ملت‌ها را با پیروزی خود در جنگ تحمیلی امیدوار خواهید کرد و بنابراین پیروزی ما در این جنگ برای تاریخ و بشریت بسیار ارزشمند است و ما باید خودمان را برای این پیروزی آماده کنیم. حجتالاسلاموالمسلمین خامنه‌ای رئیس‌جمهوری در ادامه دیدار خود از زنجان با گروهی از روحانیون این شهر دیدار کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این دیدار، رئیس‌جمهوری ضمن تأکید بر ضرورت وجود حوزه‌های علمیه در جامعه اسلامی، به دیدار سران امریکا و شوروی در ژنو اشاره کرد و گفت: بسیاری از ناظران معتقدند که یکی از مهم‌ترین مسائل اجلاس سران دو ابرقدرت، مسئله انقلاب اسلامی ایران است و این بعید نیست، به‌خاطر اینکه آنها به یک اندازه از انقلاب می‌ترسند، اما از توطئه‌های آنها هراسی نداریم.»(1)
1
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه، سفر امروز خود از لیبی به الجزایر و بازگشت مجدد به لیبی را تلاشی ثمربخش برای نزدیک‌کردن مواضع لیبی و الجزایر و نیز ایجاد همبستگی میان کشورهای پیشرو منطقه علیه ارتجاع و امپریالیزم توصیف کرد.
دکتر ولایتی که حامل نامه آیت‌الله خامنه‌ای برای رئیس‌جمهوری الجزایر است، پس از پایان دیدار دوروزه خود از لیبی، ساعت 1 بامداد امروز (چهارشنبه) به وقت ایران، وارد الجزایر شد. عبدالعزیز خلاف وزیر بازرگانی الجزایر و چند مقام بلندپایه این کشور از وی استقبال کردند.
دکتر ولایتی هنگام ورود به الجزایر، هدف این سفر را ابلاغ پیام رئیس‌جمهوری و گفتوگو با مسئولان الجزایری درباره چگونگی گسترش روابط دوجانبه؛ اوضاع بین‌المللی و جنبش غیرمتعهدها اعلام کرد.(2)
وی در دیدار با شاذلی بن جدید بر همبستگی ایران و الجزایر - که پس از دیدار آیت‌الله خامنه‌ای از این کشور به حد بسیار خوبی رسیده است - تأکید کرد. وی همچنین بر ضرورت تداوم تبادل‌نظر میان کشورهای مترقی برای جلوگیری از توطئه‌های ارتجاع منطقه و امپریالیزم برای برهم‌زدن یگانگی این کشورها تأکید کرد و افزود: «ما این اعتقاد خود را در لیبی نیز با رهبران این کشور در میان گذاشتیم و آنها نیز از این‌گونه همبستگی‌ها استقبال نمودند و اکنون مشاهده می‌کنیم که خوشبختانه تلاش‌های ما و شما درزمینه برطرف‌کردن کدورت‌های جزئی بین لیبی و الجزایر ثمربخش خواهد بود.»
در این دیدار آقای شاذلی بن جدید هم ضمن تشکر از پیام رئیس‌جمهوری ایران و روش تبادل‌نظر برادران ایرانی درخصوص مسائل جاری، این‌گونه اقدامات را در بهبود روابط میان کشورهای پیشرو مفید خواند و افزود: «ما در الجزایر به همبستگی برادران لیبیایی می‌نگریم و این درحالی است که استعمارگران، لیبی را هدف قرار می‌دهند و برای فاصله‌انداختن بین دو کشور لیبی و الجزایر تلاش‌های مذبوحانه‌ای می‌کنند، ولی ما مواضع خودمان را درقبال لیبی اعلام کرده‌ایم.»
در ملاقات وزیر خارجه ایران و احمد طالب ابراهیمی وزیر خارجه الجزایر، مسائل دو کشور و مسائل خاورمیانه و شمال افریقا نیز بررسی شد. دکتر ولایتی، با تأکید بر لزوم هماهنگی نیروهای مترقی منطقه، از جریان سازش‌کارانه‌ای که ممکن است به سازش در مسئله فلسطین بینجامد، اظهار نگرانی کرد و دراین‌باره تلاش جدی نیروهای مسلمان و مترقی منطقه را خواستار شد.
وی همچنین به تشریح اوضاع خلیج‌فارس و جنگ عراق علیه ایران و جنایت‌های رژیم عراق پرداخت و گفت: «همان‌طورکه به دیگران نیز گفته‌ایم، به شما نیز صادقانه می‌گوییم که در ایران هرکس سخنی از راه‌حل‌های سازش‌کارانه برای جنگ به میان آورد، دست به انتحار سیاسی زده است و در کشور ما، این مردم هستند و روحیه قوی آنها است که جنگ را به پیش می‌برد و به‌طورقطع و یقین پیروزی از آن ما خواهد بود.»
دکتر ولایتی همچنین درباره توطئه رسانه‌های امریکایی و برخی جناح‌های داخل اوپک برای کاهش قیمت نفت، هشدار داد و بر ضرورت ایستادگی و هماهنگی کشورهای مستقل اوپک درمقابل این توطئه تأکید کرد.
وزیر خارجه الجزایر نیز ضمن تشکر از دکتر ولایتی و تأیید مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران گفت: اکنون چنین احساس می‌شود که تنها، پشتیبانی‌کردن از سازمان آزادیبخش فلسطین کافی نیست، بلکه باید مواضع مشخص شود تا هرساله یک کشور عربی پیدا نشود که از مواضع قبلی، عقب‌نشینی کند. ما اجازه نمی‌دهیم که هرکس به اسم قضیه فلسطین از مواضع اصولی عقب‌نشینی کند. وی افزود: کشور ما همیشه در سازمان اوپک با جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای دوست هماهنگ بوده و خواهد بود.(1)
دکتر ولایتی پس از دیدار یک‌روزه از الجزایر، در راه بازگشت به تهران توقفی سه‌ساعته در
1) 32. مأخذ 27.
فرودگاه طرابلس داشت که در آنجا دکتر علی عبدالسلام تریکی دبیر کمیته مردمی روابط خارجی لیبی و قائم‌مقام وی از وزیر امور خارجه کشورمان استقبال کردند.
دکتر ولایتی در مذاکره‌ای دوساعته با دکتر تریکی وی را از نتایج گفتوگوهای خود با رئیس‌جمهور و وزیر خارجه الجزایر مطلع کرد.
به‌دنبال این مذاکرات، دکتر ولایتی در مصاحبه‌ای با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در طرابلس گفت: در این ملاقات‌ها، روابط میان کشورهای پیشرو، بحث و بررسی شد.
وی افزود: «تلاش‌هایی که اخیراً درجهت نزدیکی مواضع دو کشور لیبی و الجزایر صورت گرفته است، موردتأیید ایران است و در همین رابطه به برادران الجزایری گفتیم که ما درجهت استحکام هرچه بیشتر روابط لیبی و الجزایر تلاش می‌کنیم که این طرح مورد استقبال برادران الجزایری و لیبیایی قرار گرفت.»
آقای ولایتی با اشاره به مذاکرات خود با دکتر تریکی گفت: «نتیجه تلاش‌هایی که درزمینه تحکیم روابط لیبی و الجزایر صورت گرفته است را به اطلاع ایشان رساندیم و درمجموع آنچه نزد برادرانمان یافتیم حسن‌نیت درجهت تحکیم روابط میان آنها و جمهوری اسلامی ایران و سوریه و دیگر کشورهای مسلمان پیشرو و نیز تقویت جبهه مبارزجو و ستیزه‌گر علیه صهیونیزم و حامیان آن می‌باشد.»
سپس دکتر تریکی در مصاحبه‌ای با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، گفتوگوهای وزیر خارجه ایران را در طرابلس، موفقیت‌آمیز خواند و گفت: «نظر دو کشور درباره مسائل اسلامی و بین‌المللی و روابط دوجانبه یکسان است.»
دکتر تریکی با قدردانی از مواضع جمهوری اسلامی ایران دربرابر لیبی گفت: «دو کشور درباره مقابله با دشمن مشترک و صهیونیزم و امپریالیزم و به‌شکست‌کشانیدن طرحهای تسلیم‌طلبانه و همکاری با رژیم صهیونیستی، توافق‌نظر دارند.»
وی نتایج گفتوگوهای دو روز پیش خود را با مقامات الجزایری ثمربخش و خوب توصیف کرد و گفت: «در الجزایر توافق کردیم گام‌های عملی درجهت تحکیم روابط میان دو کشور برداریم و گفتوگوهای ما در اینجا با دکتر علی‌اکبر ولایتی و در الجزایر، با هم در ارتباط بوده و در یک راستا می‌باشند و هدف از آنها تحکیم جبهه خصمانه علیه صهیونیزم و امپریالیزم است.»(1)
1
رادیو بی‌بی‌سی در گفتارهایی به تفسیر سفر دکتر ولایتی به سوریه، لیبی و الجزایر پرداخت و جنگ ایران و عراق را مهم‌ترین موضوع این دیدارها خواند و به تلاش ایران برای جلوگیری از نزدیکی روابط سوریه و لیبی با عراق اشاره کرد. روزنامه الانبا نیز در گزارشی شرایط بهبود روابط اعراب با ایران را ذکر کرد.
رادیو بی‌بی‌سی اعلام کرد: «وزیر خارجه ایران در هنگام ورود به الجزایر گفت که پیامی ازجانب رئیس‌جمهور ایران برای رئیس‌جمهور الجزایر آورده است، امّا از محتوای این پیام
1) 33. مأخذ28.
حرفی نزد. او قبل از آمدن به الجزایر پیام‌هایی هم برای حافظ اسد و سرهنگ قذافی برده است. مهم‌ترین این موضوعات جنگ ایران و عراق است که بیش از پنج سال از آغاز آن می‌گذرد و الجزایر بارها کوشیده است تا بین دو طرف میانجی شود، امّا این کوشش‌ها به جایی نرسیده است. دولت الجزایر روابط دوستانه خود را با ایران و عراق حفظ کرده و نشان داده که حاضر است درصورت تمایل دو طرف دوباره میانجی شود، امّا باتوجه‌به شرایط موجود بعید است که فعلاً امکانی برای میانجیگری باشد. درحال‌حاضر که کمیته‌ای از کشورهای جامعه عرب سعی دارد عراق را با سوریه و لیبی آشتی بدهد، مسلماً وزیر خارجه ایران می‌خواهد اطمینان حاصل کند که اتحاد سوریه و لیبی با ایران به قوت خود باقی خواهد ماند.»(1)
این رادیو افزود: «الجزایر متحد ایران محسوب نمی شود، امّا پیوسته روابط دوستانه‌ای با ایران داشته است. در ماه‌های اخیر این روابط تاحدی به سردی گراییده است، چون الجزایر از کشورهای رادیکال عرب قدری دور شده و ایران هم حاضر به مصالحه با عراق در جنگ نشده است. وزیر خارجه الجزایر در فرودگاه به استقبال وزیر خارجه ایران نرفته بود و اخبار این سفر در زمره اخبار مهم رسانه‌های گروهی الجزایر نبوده است.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش دیگری اهداف سفر دکتر ولایتی را چنین تفسیر کرد: «سفر ولایتی به سوریه، لیبی و الجزایر دو هفته بعد از دیدار شیخ‌الاسلام معاون وزارت خارجه ایران از دمشق و طرابلس و تسلیم پیام پرزیدنت [آیت‌الله] خامنه‌ای به پرزیدنت حافظ اسد و سرهنگ قذافی صورت می‌گیرد. ایران در آن‌موقع نگران بود که کمیته آشتی عرب ممکن است بتواند درپی موفقیتش در آشتی‌دادن اردن و سوریه، سوریه و عراق، دشمن ایران را نیز آشتی دهند. معاون وزارت خارجه ایران ظاهراً با این اطمینان‌خاطر به ایران بازگشت که به‌هیچ‌وجه امکان آشتی سوریه و عراق وجود ندارد. در جریان دیدار دکتر ولایتی گزارش شد که پرزیدنت اسد رئیس‌جمهور سوریه، گفته است که کشورش منافع مشترکی با عراق ندارد و به همین دلیل نمی‌تواند روابطی با این کشور برقرار کند. پیش‌آمدن این موضوع خود حاکی‌از آن است که نگرانی ایران باتوجه‌به اظهارات قبلی سوریه کاملاً از بین نرفته است. علاوه‌برآن، لحن بیانیه پرزیدنت اسد نشان می‌دهد که درصورت به‌وجودآمدن علایق مشترکی بین سوریه و عراق، پرزیدنت اسد دلیلی برای عدم آشتی بین دو کشور نمی‌بیند.
دکتر ولایتی نیز در این سفر مجدداً دراین‌مورد پافشاری کرده است؛ درواقع از عزم ایران به ادامه جنگ نه‌تنها ازطرف هیچ‌یک از کشورهای میزبان دکتر ولایتی حمایت نشده [است]، بلکه همین پافشاری ایران موجب شد که سفر او خیلی معمولی در این کشورها منعکس گردد، مخصوصاً در سفر به الجزایر که اصولاً با سردی مواجه بود. همکاری نزدیک الجزایر با کشور میانه‌رو تونس و بازدید اخیر مشاور ویژه پرزیدنت حسنی مبارک از الجزیره، نگرانی بسیاری
در تهران به وجود آورد که دلیل دیگری است حاکی‌از اختلافات موجود بین تهران و الجزیره. درمورد نظر لیبی به عراق گزارش‌های متفاوتی وجود دارد؛ از یک‌سو گفته شده است که معاون سرهنگ قذافی، سرگرد جلود در گفتوگوهای خود با دکتر ولایتی درمورد لزوم سرنگونی رئیس‌جمهوری عراق با ایران توافق‌نظر نشان داده است، اما از دوبی گزارش رسید که وزیر خارجه لیبی آقای علی عبدالسلام تریکی، گفته است که هیچ اختلاف‌نظر اساسی میان عراق و لیبی وجود ندارد. دکتر ولایتی در راه بازگشت از الجزیره به تهران در طرابلس توقف کرد و با همتای لیبیایی‌اش گفتوگو نمود؛ احتمالاً برای آنکه موضع واقعی لیبی را درقبال عراق دریابد.
روز شنبه هنگامی‌که آقای ولایتی سفر خود را آغاز می‌کرد، در تهران گفته شد که رئیس‌جمهور خامنه‌ای قصد دارد رهبران سوریه، لیبی و الجزایر را برای شرکت در کنفرانسی به تهران دعوت کند. اگر این واقعاً هدف سفر آقای ولایتی بوده، به نظر نمی‌رسد که هیچ‌یک از سه رهبر، دعوت [آیت‌الله] آقای خامنه‌ای را قبول کرده باشند، اما دکتر ولایتی توانست اطمینان حاصل کند که کنفرانس وزرای خارجه ایران، سوریه و لیبی به زودی در طرابلس انجام خواهد شد. یک دستاورد دیگر سفر آقای ولایتی این بوده است که نخست‌وزیر سوریه دعوت نخست‌وزیر ایران آقای موسوی را برای دیدار از تهران پذیرفته است.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه کویتی الانبا نوشته است: بهبود روابط ایران با اعراب منطقه باید همه‌جانبه باشد و هرکه بخواهد روابط خود را با کویت بهبود بخشد، باید آن را به عراق نیز شمول دهد. ما اعراب، نمی‌پذیریم که ایران بذر تفرقه در میان ما بیفکند، به‌طوری‌که خود را با برخی کشورها خوب و با برخی دیگر بد نماید.
الانبا ادعا کرد که ایران امیدوار است جنگ میان اسرائیل و اعراب ادامه یابد تا بتواند تجدید قوا نماید و به اشغال عربستان [خوزستان] و جزایر سه‌گانه عرب ادامه دهد.(2)
1
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی به سفر وزیر نفت عراق به شوروی؛ احتمال عقد قرارداد فروش نفت عراق دربرابر خرید تسلیحات و مهمات از شوروی و سیاست شوروی درقبال ایران و عراق پرداخت.
در گزارش رادیو بی‌بی‌سی آمده است: «یک هیئت عراقی که به ریاست قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، چهارشنبه پیش به‌منظور مذاکره با مقامات نفتی شوروی وارد این کشور شد، طی یک هفته اقامت، از حوزه نفتی سیبری غربی در تایومن در منطقه اورال دیدن کرد. کارشناسان امور نفت در لندن عقیده دارند که هدف اصلی این سفر مذاکره درباره قراردادی است برای فروش نفت عراق به شوروی تا کمبود تولید شوروی جبران شود و درعوض، شوروی اسلحه بیشتری به عراق بفروشد. عراق که مشغول جنگ با ایران است، درحال‌حاضر به اسلحه و مهمات نیاز دارد و درعین‌حال به‌خاطر وضع متزلزل بازار نفت محتاج خریدار مطمئنی برای نفت فراوانی است که ظرفیت تولیدش را دارد. شوروی در این هر دو مورد می‌تواند نیاز عراق را برآورد.
تأسیسات غرب سیبری ظرفیتی بیش از حد نیاز برای تصفیه نفت دارد و به نظر کارشناسان غربی، شوروی حداقل تا دو سال دیگر می‌تواند ماشین‌آلات لازم برای افزایش استخراج نفت از این منطقه را نصب کند؛ بنابراین، خرید نفت از عراق و فروش اسلحه به‌جای آن راه‌حل معقولی به نظر می‌رسد. برخی متخصصین غربی عقیده دارند که چنین معامله‌ای شاید از یکی دو سال پیش برقرار بوده است. دراین‌صورت، سفر اخیر می‌تواند برای تجدید این معامله بوده باشد و دلیل محرمانه‌بودن مذاکرات شاید این است که شوروی نمی‌خواهد جهان خارج، از نارسایی‌های صنایع نفتش باخبر شود.
این قضیه می‌تواند دلایل سیاسی هم داشته باشد. شوروی از آغاز جنگ ایران و عراق، کوشیده است تا علی‌رغم دوستی با عراق، سیاستی بی‌طرف داشته باشد. شوروی مدتی هم به عراق اسلحه صادر نمی‌کرد، اما دو سال قبل صدور اسلحه به عراق را از سرگرفت، گویی اینکه در اعلامیه‌های سیاسی خود همیشه بی‌طرف مانده و خواستار پایان جنگ بوده است. حفظ این بی‌طرفی برای شوروی از این نظر اهمیت دارد که سوریه متحد اصلی شوروی در خاورمیانه - که طرف‌دار ایران است - راضی باشد، عراق نیز تا وقتی اسلحه از شوروی می‌گیرد، لابد ترجیح می‌دهد که کل معامله به دور از تبلیغات و سروصدا باشد.»(1)
1
باوجود فعالیت‌های دپیلماتیک در منطقه و سفر مقامات کشورهای گوناگون به کشورهای منطقه و برعکس و اظهارنظر درباره جنگ ایران و عراق و تأکید بر ضرورت پایان این جنگ، به‌دلیل ارائه‌نشدن طرح واقع‌بینانه‌ای دراین‌باره، به نظر می‌رسد این فعالیت‌ها تأثیر مهمی نداشته باشند.
فرستاده نخست‌وزیر ژاپن به کویت، امروز با نایب نخست‌وزیر و وزیر خارجه کویت ملاقات کرد. سفیر ژاپن در کویت به خبرگزاری کویت گفت که فرستاده نخست‌وزیر ژاپن در ملاقات با شیخ صباح الاحمد الجابر درباره مناسبات دو کشور و راه‌های تحکیم آن و نیز اوضاع منطقه به‌ویژه جنگ عراق و ایران و مسئله خاورمیانه گفتوگو کرده است. سفیر ژاپن تأکید کرد که ژاپن به تلاش برای دستیابی به راه‌حل مسالمت‌آمیز و فوری برای پایان‌دادن به این جنگ ادامه خواهد داد.(2)
وزیر خارجه کره جنوبی نیز در سفر امروز خود به کویت اظهار امیدواری کرد که جنگ عراق و ایران در آینده نزدیک به پایان برسد.(3)
شیخ حمد آل ثانی امیر قطر نیز که برای دیداری سه‌روزه وارد پاریس شده است، امروز با رئیس‌جمهوری فرانسه به‌مدت یک ساعت درباره وضع کنونی خاورمیانه؛ جنگ ایران و عراق و موضوع افغانستان گفت وگو کرد.(4)
امروز همچنین در پایان دیدار شیخ زاید رئیس دولت امارات از کشور مالی، دو کشور در بیانیه‌ای مشترک بر ضرورت تلاش برای پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران تأکید کردند و از کوشش‌هایی که در چارچوب سازمان کنفرانس اسلامی برای دست‌یافتن به راه‌حلی عادلانه انجام شود که منافع دو کشور را نیز تأمین کند، استقبال کردند.(5)
از سوی دیگر، رادیو مسقط گزارش داد که حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، امروز پیش از ترک مسقط پایتخت عمان، در نشستی مطبوعاتی درباره جنگ عراق و ایران گفت که همه کشورهای عرب برای متوقف‌ساختن این جنگ تلاش می‌کنند، ولی پایان‌یافتن این جنگ بدون دستیابی به یک موضع مشترک عربی بعید است. وی افزود: ما باید نخست خودمان را اصلاح کنیم. مبارک از عراق و ایران خواست تا جنگ میان خود را پایان دهند و اظهار امیدواری کرد این خونریزی که به نفع دو ملت نیست، پایان پذیرد.(1)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از سفر هیئت اعزامی از مجلس شورای اسلامی به نیکاراگوئه آورده است: «احمد عزیزی رئیس کمیسیون خارجه مجلس شورای اسلامی و سرپرست هیئت در پارلمان نیکاراگوئه با کارلوس نانیزتیز رئیس مجلس ملی نیکاراگوئه و چند تن از نمایندگان این مجلس دیدار و گفتوگو کرد. رئیس مجلس نیکاراگوئه ضمن اینکه گسترش روابط بین کشورهای جهان سوم را جهت مقابله با توطئه‌های امپریالیسم مؤثر توصیف نمود، از کمک‌های جمهوری اسلامی ایران به کشورش تشکر کرد. سپس احمد عزیزی ضمن اشاره به مواضع جمهوری اسلامی درقبال مسائل منطقه و جنگ تحمیلی و توطئه‌های امپریالیسم جهانی گفت: رژیم عراق با تحمیل جنگ به جمهوری اسلامی بسیاری از نیروهای مادی و معنوی ما را به خود مشغول داشته است و بخش عظیمی از نیروهای مفید ما صرف اداره جنگ می‌شود و اگر این جنگ وجود نداشت از امکانات خود درجهت سازندگی کشورمان و تقویت هرچه بیشتر نهضت‌های رهایی‌بخش و کمک به کشورهای جهان سوم استفاده می‌کردیم و تاکنون نیز باوجود همه مشکلات، هیچ‌گاه از یاری‌رساندن به کشورهای انقلابی کوتاهی نکرده‌ایم و همواره از انقلاب نیکاراگوئه به‌عنوان یک انقلاب مردمی حمایت کرده‌ایم.
احمد عزیزی افزود: یکی از عوامل موفقیت انقلاب ما این است که مسئولین ما همواره بر ایمان مردم نسبت به انقلاب تأکید کرده‌اند و یکی از بهترین راه‌ها در پیشبرد انقلاب، حضور مردم در صحنه است که موجب انسجام ملت درمقابل دسایس شرق و غرب می‌باشد.(2)
2
نشست سران دو ابرقدرت در میان سکوت خبری، امروز پایان می‌یابد. به گزارش یونایتدپرس از ژنو، رهبران دو کشور بیش از نیمی از 9 ساعت ملاقات خود را بهطور خصوصی و تنها با حضور مترجمان برگزار کردند. این نشست چهارمین و آخرین ملاقات رسمی ریگان و گورباچف است. رهبران دو کشور که یک ساعت با هم گفتوگو کردند، مشاوران بلندپایه‌شان را از دو طرف به‌همراه کارشناسانشان برای مذاکره درخصوص امور دفاعی و خارجی فرستاده بودند تا سعی کنند اختلاف‌های بین دو طرف را حل‌وفصل نمایند که تا پایان روز هیچ راه‌حلی حاصل نشد و به مشاوران گفته شد کار خود را در طول شب نیز دنبال کنند.(3)
1
نشریه گزارش در مقاله‌ای با عنوان" نگاهی به کنفرانس ژنو" نوشته است: «مذاکرات سران امریکا و شوروی در میان موجی از انتظار و هیاهو که بیشتر ازجانب رسانه‌های گروهی غرب برای اهمیت‌بخشیدن به این مذاکرات دامن زده شد، بدون اعلام هیچ‌گونه تصمیم‌گیری منطقه‌ای پایان یافت، اما بااین‌همه نمی‌توان پذیرفت که دو ابرقدرت به توافقات محرمانه و اعلام‌نشده‌ای نیز دست نیافته باشند. آنچه به‌عنوان موافقت‌نامه مذاکرات ژنو دراختیار خبرنگاران قرار گرفت، بیشتر در چارچوب مسائل نظامی و کنترل سلاحهای تسلیحاتی جای می‌گیرد و از مذاکره پیرامون بحران‌هایی که دنیای کنونی را در بر گرفته است - و در این بحران‌ها همواره باید به‌عنوان یکی از طرف‌های اصلی درگیر، از یکی از دو ابرقدرت یاد کرد - ذکری به میان نیامده است.
قبل از آغاز مذاکرات، کیسینجر در دانشگاه مسائل بین‌المللی پکن دراین‌باره گفته بود: "مذاکرات دو ابرقدرت ثمربخش خواهد بود، اگر امریکا و شوروی علل اصلی اختلاف موجود را موردبررسی قرار دهند. [...] ریگان و گورباچف در اجلاس ژنو باید سه مسئله عمده و اساسی را موردبررسی قرار دهند: بحرانهای منطقه‌ای؛ روابط دوجانبه و کنترل تسلیحات."
عمده‌ترین مسئله که در سخنان کیسینجر نیز به آن اشاره رفته است، بحرانهای منطقه‌ای است که به‌دنبال "کنفرانس یالتا" در پایان جنگ جهانی دوم، اینک می‌رود تا بار دیگر مناطق نفوذ دو ابرقدرت را بیش از پیش مشخص‌تر و رسمی سازد.
اینک امریکا در امریکای لاتین، لبنان، جنگ ایران و عراق، مسئله اعراب و اسرائیل، بحرانهای داخلی مصر، اردن و سودان درگیر است و مهم‌ترین بحران که آینده امریکا را در منطقه تهدید می‌کند، انقلاب اسلامی است. نیکسون طی مقاله‌ای به مناسبت نزدیکی کنفرانس سران، درزمینه رشد انقلاب اسلامی در جهان سوم در یکی از نشریات امریکایی نوشت: شوروی باید از بنیادگرایی اسلامی نگران باشد، نه‌فقط به این خاطر که یک‌سوم جمعیت شوروی را مسلمانان تشکیل می‌دهند، بلکه به این علت که انقلاب اسلامی در حمایت ملل جهان سوم به رقابت با انقلاب شوروی برخاسته است. [...] از نقاطی که ممکن است موجب درگیری نظامی هسته‌ای بین امریکا و شوروی را فراهم آورد، خاورمیانه و خلیج‌فارس است.»
نشریه گزارش در ادامه نوشته است: «همچنین شوروی علاوه‌بر درگیر‌بودن در بحرانهای فوق، به‌خاطر بحران اساسی افغانستان، هفت سال است که درگیر مسئله افغانستان است. در این مقطع دو ابرقدرت ناچار هستند برای حفظ منافع و"آینده‌نگری مطمئن" به توافقاتی دست یابند که مسلماً در کنفرانس ژنو به "اصولی مشترک" برای پایه‌ریزی سیاست‌های آینده تکیه شده است. به‌عنوان پیش‌درآمدهایی از اصول موردتوافق باید از عقب‌نشینی تلویحی کارمل [رئیس کودتای افغانستان] از سیاست‌های گذشته؛ نزدیکی اردن به سوریه و نزدیکی لیبی به عراق نام برد.
در آینده نزدیک و مشخص‌تر، سیاست‌های منطقه‌ای دو ابرقدرت و عوامل این دو بیشتر می‌تواند مسائل موردتوافق را آشکار سازد.»(1)
1) 46. مأخذ 24، صص 111 - 110.
1
کمیسیون حقوق بشر وابسته به سازمان ملل با استناد به ادعاهای اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و برخی بهائیان، ایران را ناقض حقوق بشر اعلام کرد.
خبرگزاری آلمان‌غربی دراین‌باره گزارش داد: «کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل طی گزارش‌هایی به (نقض آشکار) حقوق بشر در افغانستان تحت اشغال شوروی، ایران و السالوادور اشاره کرده است. این اتهامات که در سه گزارش جداگانه و توسط نمایندگان ویژه این کمیسیون تهیه شده است، امروز جهت ارائه به مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک انتشار یافت. مأمور تهیه گزارش درباره ایران گفت که بین سال 1984 تا 1985، 286 تن از ایرانیان بهطور خودسرانه اعدام شده‌اند. 17 تن نیز به‌علت اعمال شکنجه بر روی آنها در زندان کشته شده‌اند.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی با اشاره به این خبر، آورده است: «آقای آندره اوئلار از کشور ونزوئلا که به‌عنوان نماینده ویژه سازمان ملل مأمور تهیه این گزارش بود، هشت ماه است که سرگرم تهیه آن بوده است. پیش‌نویس گزارش که ظاهراً در مراحل نهایی است، ضمن قدردانی از تهران در پاسخ به موارد اتهام شکنجه می‌گوید که این پاسخ، جواب اتهاماتی نیست که به‌واسطه زیرپاگذاشتن حقوق بشر در ژریم ایران به آنها اشاره شده است.»
بی‌بی‌سی در ادامه این گزارش گفت که نماینده ویژه سازمان ملل به استناد اظهارات تعدادی از اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروهی از اعضای جامعه بهائیان ایران آورده است که در ایران شکنجه ادامه دارد، وضعیت زندان‌ها طاقت‌فرسا است و بهائیان غیرعادلانه محاکمه شده‌اند و تعدادی نیز شکنجه یا اعدام شده‌اند.
بی‌بی‌سی افزود: «پاسخ رسمی ایران صرفاً در چارچوب شرح قوانین جزایی ایران خلاصه شده است و به گفته نماینده ویژه سازمان ملل، در [باره] اینکه عملاً این قوانین چگونه اعمال و اجرا شده‌اند توضیحی نمی‌دهد. قرار است این گزارش جمعه هفته آینده توسط کمیته امور اجتماعی مجمع عمومی موردبررسی قرار گیرد.»(2)
از سوی دیگر، همچنین روزنامه نیویورک تایمز دراین‌مورد نوشته است: «گزارش سازمان ملل درزمینه چگونگی رعایت حقوق بشر در ایران ازسوی دیپلمات‌های غربی، ایرانیان تبعیدی و دیگر گروه‌هایی که معتقدند این گزارش نتوانسته به‌درستی شکنجه و اعدام‌های فوری‌ای که رژیم آیت‌الله روح‌الله خمینی مرتکب می‌شود، منعکس سازد، مورد انتقاد شدید قرار گرفته است. یک دیپلمات غربی می‌گوید این گزارش شگفت‌انگیز و مأیوس‌کننده است. وی می‌گوید: درباره ایران سخن رفته است یا سوئیس؟»
نشریه گزارش که تفسیر نیویورک تایمز و برخی رسانه‌های غربی را نقل کرده، در پایان بررسی خود افزوده است: «گروههای ضدانقلاب بیشتر تمایل دارند که ایران صریحاً توسط سازمان ملل یا مجامع به‌اصطلاح حقوق بشری جهانی محکوم شود، اما این‌گونه سازمان‌ها و مجامع که توسط غرب هدایت می‌شوند، بیشتر به آثار و پیامدهای سیاسی اعلامیه‌های خود می‌اندیشند، لذا سعی می‌کنند جمهوری اسلامی را با جملات مبهم محکوم کنند.»(3)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز در گزارشی به بررسی شیوه‌های جدید تبلیغات رسانه‌های غربی درباره ایران پرداخته و آورده است: «به نظر می‌رسد تبلیغات غرب درقبال ایران از روز گذشته روشی تازه را - که حداقل در چند هفته اخیر از آن استفاده نشده بود - در پیش گرفته است. رئوس و محورهای اخباری که در این مدت از منابع غربی دریافت می‌شود بیشتر بر نکاتی به شرح زیر معطوف است:
مسائل جنگ و کشتیرانی در خلیج‌فارس و احتمال حمله ایران دراین‌زمینه: طی دو روز اخیر با اشاره به مصاحبه فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، به مسائلی نظیر تعمیر خط لوله نفتی خارک، احتمال وقوع حمله گسترده ازجانب ایران و ادامه توقیف کشتی‌ها در محدوده دریایی جمهوری اسلامی پرداخته شده است.
همکاری نظامی شوروی و ایران: یک نشریه انگلیسی با طرح ادعای همکاری نظامی نزدیک و مخفیانه میان ایران و شوروی از بدو انقلاب اسلامی، نوشته است: این همکاری تحت اشکال مختلف نظیر امکان آموزش‌دیدن برای کادرهای ارتش ایران در شوروی درقبال امکان بررسی ادوات نظامی امریکایی برای شوروی که پیش از سرنگونی شاه به ایران تحویل شده بود، وجود دارد.
3. گزارش ارائه‌شده به مجمع عمومی سازمان ملل درمورد اعدام بهائیان و نقض حقوق بشر در ایران.
5. اظهارنظر سفیر امریکا در مسقط درباره این مسئله که برای استفاده بیشتر نیروهای امریکا از پایگاه‌های نظامی عمان مذاکراتی میان دو کشور آغاز شده است.
باتوجه‌به نحوه تبلیغات خبری دیروز و امروز رسانه‌های خبری بیگانه که بالنسبه می‌توان آن را عکس‌العمل نسبت به موضع‌گیری صریح و پیشگیرانه جمهوری اسلامی ایران درقبال اجلاس سران امریکا و شوروی در ژنو نیز تلقی کرد، این احتمال وجود دارد که این رسانه‌ها قصد دارند با تأکید بر نکات و ضرورت‌های زیر، اجرای تصمیمات احتمالی اجلاس را درقبال مسائلی که در این تبلیغات به آنها پرداخته شده است، توجیه‌پذیر سازند یا در محورهای مذاکرات جاری تأثیراتی بگذارند. نکات موردتأکید در این تبلیغات را بدین‌شرح می‌توان خلاصه کرد:
ضرورت خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق و برقراری امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس.
ضرورت خودداری شوروی از اعمال همکاری نظامی با ایران بدان‌سان که تأکید می‌شود امریکا به این کار اقدام کرده است.
ضرورت رعایت حقوق بشر در کشورهایی که همواره به‌عنوان ناقض حقوق بشر در معرض اتهام بوده‌اند.
لزوم مبارزه و مقابله با تروریسم.»(1)
1) 50. روزنامه کیهان 29/8/1364، ص2.
1
روزنامه هرالد تریبیون در شماره امروز خود در مقاله‌ای با عنوان "احتمال برخورد مستقیم غرب و ایران در خلیج‌فارس" نوشته است: «امریکا، فرانسه و انگلیس در بخش جنوبی خلیج [فارس] به میدان جنگ پنج‌ساله ایران و عراق نزدیک می‌شوند. ناوهای جنگی هر سه کشور در نزدیکی تنگه هرمز و مدخل خلیج [فارس] - که حدود دوسوم از نفت کشورهای غربی از آن می‌گذرد - مداوماً گشت می‌زنند. هر سه کشور در یک بازی پیچیده همراه با طعنه و خدعه و حمله علیه ایران شرکت دارند که روزبه‌روز آنها را به درگیری مستقیم با ایران نزدیک‌تر می‌کند.
آخرین باری که ایران و این کشورها با هم درگیر شدند در 18 اکتبر (26مهر) بود که در آن زمان یک ناو جنگی نیروی دریایی ایران قصد داشت یک کشتی باری فرانسوی را در تنگه هرمز - که در کنترل نیروهای ایران قرار دارد - متوقف سازد که یک کشتی جنگی فرانسوی از توقیف آن جلوگیری کرد. در طول ماه گذشته، ایران به حساب خود بیش از 300 کشتی را - که البته هیچ‌یک از آنها متعلق به سه کشور فوق‌الذکر نمی‌باشند - متوقف ساخته و درمورد اینکه آیا محموله‌ای برای عراق حمل می‌کنند، آنها را موردسؤال قرار داده است. [...]
لیکن این بار، عکس‌العمل، متفاوت از سایر موارد بود. به گفته دیپلمات‌های کشورهای حوزه خلیج [فارس]، کشتی کانتینربر فرانسوی ویل دانور برخلاف دستور نیروی دریایی ایران توقف نکرد و به گفته یک ناظر نظامی، ناخدای کشتی جنگی فرانسوی با رادیو گفت: ما اجازه نمی‌دهیم این کشتی را توقیف کنید و کشتی باری فرانسوی و ناو جنگی این کشور بدون توقف به امارات متحده عربی رفتند. این منبع می‌افزاید: تا آنجایی که ما می‌دانیم این نخستین‌بار است که ایران سعی کرده کشتی‌ای را متوقف کند که متعلق به یکی از کشورهایی است که در منطقه حضور نظامی دارد.
محموله ویل دانور فاش نگردید، لیکن فرانسه همیشه از تأمین‌کنندگان درجه اول تسلیحات عراق بوده است. ناظر دیگری که در این واقعه حضور داشت، گفت: فرانسویان با این کار دماغ ایرانیان را سوزاندند. پاریس دراین‌رابطه یک پیام مستقیم فرستاده بود. این عمل تحقیرآمیز فرانسه نسبت به کشتی ایرانی که گفته می‌شود مجهز به موشک نیز بوده است، ازطریق رادیو به تمام کشتی‌های جهان مخابره گردید.
آسوشیتدپرس به نقل از سفیر فرانسه در امارات متحده عربی، گزارش می‌دهد: "فرانسه اصرار دارد که این کار، یعنی توقیف کشتی‌ها توسط ایران، باید متوقف گردد و فرانسه از تمام قدرت خویش در حفظ منافع خود در منطقه استفاده می‌کند. بازرسی و توقیف کشتی‌های
غیرنظامی توسط ایران در ماه سپتامبر بعد از حملات عراق به تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک، در ماه اوت آغاز گردید. ایران هشدار داده که با بستن کامل تنگه هرمز به این اقدام پاسخ خواهد داد، لیکن به گفته یک دیپلمات عالی‌رتبه در مسقط، از آنجایی که ایران اکنون در معرض خطر دخالت مستقیم نیروهای غرب در منطقه قرار دارد، بنابراین رعایت قوانین جنگی بعد از توقیف کشتی‌ها کار بسیار درستی بوده است. هواپیماهای اوریون پی.ام. امریکا که زیردریایی‌های شوروی را زیرنظر دارند و هواپیماهای هاک ای.ای.دو.سی. امریکا که منطقه را کنترل می‌کنند، مرتباً در فرودگاه‌های نظامی عمان سوخت‌گیری می‌نمایند. در جزیره گوت در کنار شبه‌جزیره موسندم عمان، رادارهای کامپیوتری هر چیزی را که در تنگه هرمز - که 30 مایل (48 کیلومتر) پهنا دارد - حرکت کند، ردگیری می‌کند. ناظرینی که خود با کشتی در این منطقه سفر کرده‌اند، می‌گویند هواپیماهای شناسایی ایران را برفراز ناوهای جنگی انگلیس مشاهده کرده‌اند که خود توسط جت‌های امریکا دنبال می‌شده‌اند.
بنا به اظهار منابع نظامی غرب، هواپیماهایی از نیروی هوایی کوچک عمان که گمان می‌رود خلبانان برخی از آنان انگلیسی باشند، هفته‌ای یک بار سعی می‌کنند مانع عملیات ایران شوند و گاهی اوقات هواپیماهای روسی نیز در این عملیات دفاعی عمان شرکت می‌کنند.
به اظهار منابع دیپلماتیک غربی، عمان که ظاهراً از اینکه قدرت‌های غربی از آن به‌عنوان وسیله‌ای استفاده می‌کنند، نگران است، اخیراً از امریکا، انگلیس و فرانسه درخواست کرده ناوهای جنگی خود را از بنادر عمان دور نگه دارند.»(1)
1) 51. مأخذ 14، ص3، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/8/1364.
1
اقدامات و تلاش‌های قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتمالانبیا(ص)) در ماه‌های مهر و آبان1364 برای فراهم‌کردن زمینه اجرای عملیات‌ها را راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در گزارشی جمع‌بندی کرده که خلاصه آن چنین است:
در این دو ماه، پیگیری فعالیت‌های مهندسی و نظارت بر آن از مهم‌ترین امور اجرایی قرارگاه بود و دیگر اقدامات نیز به‌موازات آن انجام می‌شد. بحث درباره چگونگی ادامه عملیات‌ها؛ عملیاتهای گسترده و محدود و مناطق مناسب برای عملیات نیز مهم‌ترین موضوع مباحث نیمه دوم آبان بود.
در این دوره درپی حکم امام خمینی مبنی‌بر تشکیل سه نیرو در سپاه پاسداران، نیروی زمینی سپاه بهطور نسبی شکل گرفت و مسئولیت طراحی عملیات‌ها و هدایت آن تاحدودی به این نیرو واگذار شد.
با منصوب‌شدن رحیم صفوی به فرماندهی (سرپرستی) نیروی زمینی سپاه، تشکیلات گذشته قرارگاه مرکزی سپاه تغییر کرد و مسئولیت‌ها و وظایف قرارگاه خاتم و قرارگاه نیروی زمینی سپاه تفکیک شد. در این مدت، موضوع تشکیلات سپاه پاسداران، به‌خصوص تشکیلات نیروی زمینی سپاه ازجمله مباحث قرارگاه بود.
یگان‌های رزمی نیز به‌تازگی وارد مناطق مأموریت خود شده و درحال آماده‌شدن برای عملیات بودند؛ بنابراین، پیگیری و نظارت بر کار آنها ازجمله اقدامات قرارگاه‌های عملیاتی بود. به قرارگاه نجف نیز در جبهه جنوب مأموریت داده شد.
درمورد امکانات لازم برای عملیات، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران ابراز می‌کرد که مشکلی نیست، تأمین خواهد شد. وی در 28 مهر 1364 اعلام کرد که تا 15 الی20 روز آینده همه امکانات ضروری تهیه و به یگان‌ها واگذار خواهد شد.
تعیین زمان عملیات ازجمله مباحث مهم این دوره است؛ مسئولان نیروی زمینی، تأمین نیرو و تجهیزات اصلی موردنیاز ازجمله توپخانه و مهمات آن را برای مشخص‌شدن زمان عملیات، ضروری می‌دانستند.
ازنظر فرمانده کل سپاه، با طرح‌هایی که در دست اقدام بود، برای تأمین نیروی موردنیاز مشکلی پیش‌بینی نمی‌شد. به همین منظور، محسن رضایی از مسئولان نیروی زمینی سپاه خواست با این فرض که پانزدهم آذر همه برآوردها و امکانات موردنیاز تأمین و آماده باشد، زمان عملیات را مشخص کنند.
در اوایل بحث طراحی عملیات، گفته شد که 45 روز پس از واگذاری نیرو و امکانات، عملیات آغاز شود، ولی در ادامه مباحث، این مدت به 55 تا60 روز افزایش یافت.
در این مدت از مجموع مناطق موردنظر برای عملیات محدود، تنها عملیات عاشورای4 در هور، اجرا شد.
محسن رضایی در 27 مهر 1364، همه مرخصی‌ها را لغو کرد و بدین‌طریق سرعت بیشتری به اقدامات داده شد.(1)
داوود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، سیر اقدامات این قرارگاه را بعد از تفکیک فعالیت‌های آفندی سپاه پاسداران و ارتش تا اصلی‌شدن منطقه فاو برای اجرای عملیات گسترده، به سه دوره تقسیم کرده است که بهطور خلاصه در ضمیمه این گزارش درج شده است.
1
تصویر
امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده قرارگاه نصرت (علی هاشمی)، مشاور فرمانده کل سپاه (ابراهیم سنجقی)، جانشین مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا (محمد پیشبهار) و مسئول اطلاعات قرارگاه نصرت (حمید رمضانی) اقدامات انجام‌شده در منطقه هور و چزابه برای فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات محدود بررسی شد.
در ابتدای جلسه برای آگاهی از آخرین وضعیت دشمن در منطقه شمال جزایر مجنون (از پد خندق به‌طرف روطه) و منطقه چزابه (سوبله، پاسگاه معلق، برکه عظیم و...) و بررسی امکان اجرای عملیاتهای محدود، گزارشی از شناسایی‌های انجام‌شده در این منطقه ارائه شد.
در ادامه، علی هاشمی باتوجه‌به نتایج شناسایی‌ها، آمادگی قرارگاه نصرت را برای اجرای چند عملیات محدود در منطقه عمومی چزابه اعلام کرد، اما اجرای چنین عملیات‌هایی را به بازگشت نیروهای عمل‌کننده به منطقه خودی، پس از انهدام نیروهای دشمن مشروط کرد.
1) 1. سند شماره 634/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: انتخاب منطقه عملیاتی فدک (فاو)، گزارش راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8، راوی (داوود رنجبر)، صص76 - 75.
فرمانده قرارگاه نصرت سپس درمورد منطقه عمومی جزایر مجنون گفت: در این منطقه همه کارهای شناسایی به‌خوبی انجام شده و وضعیت دشمن به‌گونه‌ای است که امکان اجرای چند عملیات محدود برای نیروهای خودی وجود دارد؛ ازجمله اجرای عملیات روی سیل‌بندهای منطقه و کمین‌های دشمن، حمله به پاسگاه معلق و...
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در ادامه یادداشت‌های خود از این جلسه، نوشته است: «اجرای عملیات در منطقه عمومی چزابه و داخل هور به سه مسئله یعنی احداث آبراه‌ها، لایروبی آنها و اتصال حوضچه به محیره بستگی دارد.»(1)
1
ساعت14:30 امروز، یک گروه گشتی رزمی دشمن به استعداد نزدیک40 نفر، با پشتیبانی آتش سنگین قصد نفوذ به ارتفاع پیزولی در منطقه کوه تونل (منطقه عملیاتی عین‌خوش) را داشتند که با هشیاری رزمندگان و اجرای به‌هنگام آتش توپهای خودی روبه رو شدند و پس از 30 دقیقه، مجبور به عقب‌نشینی به پشت پاسگاه شهابیه و جاده آسفالت شدند.(2)
2
فعالیت‌های ایذایی گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین امروز نیز ادامه یافت:
نیروهای ضدانقلاب، شب‌هنگام در حوالی بانه با استفاده از تاریکی هوا، از پشت سر با نارنجک به نیروهای خودی حمله کردند که پس از یک ساعت درگیری، شش تن از نیروهای خودی شهید شدند.(3)شهیدان 4 تن بسیجی، یک تن پاسدار و دیگری از نیروهای ژاندارمری هستند.(4)
دفتر نمایندگی امام در قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: «چته‌های دمکرات به پایگاه جدیدالتأسیس لورکان مرکور (از توابع ارومیه) حمله کردند که براثر مقاومت پرسنل پایگاه، ضدانقلابیون متواری شدند. در این درگیری یکی از نیروهای خودی زخمی شد.»(5)
نیروهای تأمین پایگاه‌های داوودآباد، ملک‌آباد و گوژال از توابع سردشت با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیریها بدون خسارت پایان یافت.(6)
به گزارش شهربانی کردستان، افراد ضدانقلاب در روستای قزقاپان ترک (از توابع تکاب) وارد خانه یکی از اعضای گروه مقاومت شدند و با تیراندازی، صاحب‌خانه و فرزندش را مجروح کردند و گریختند.(7)
امروز درگیری‌هایی میان دو گروه کومهله و دمکرات به وقوع پیوست: به گزارش شهربانی استان کردستان در روستای قلعه کهنه از توابع سقز، عوامل کومهله و دمکرات درگیر شدند که درنتیجه یکی از افراد کومهله کشته شد و 3 تن از دمکرات‌ها زخمی شدند.(8)در
1) 2. سند شماره 1104/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا (داوود رنجبر، جواد زمان‌زاده)، 25/8/ تا 29/8/1364، صص 44 - 36؛ - و صحافی 790، نوار شماره 16871، جلسه آخرین اقدامات شناسایی جهت عملیات والفجر8، تهیه‌کننده جواد زمان‌زاده، قرارگاه خاتمالانبیا، 30/8/1364.
2) 3. سند شماره 11075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) (واحد اطلاعات)، شماره 150، 18/9/1364، ص 3، 30/8/1364؛ و - سند شماره 10912 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعات نظامی گروهان ثارالله، شماره 19، 1/9/1364، ص 5.
3) 4. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 72، 12/9/1364 ص3.
4) 5. سند شماره 425233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 30/8/1364، از فرماندهی ستاد ناحیه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه، 2/9/1364.
5) 6. سند شماره 119321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 30/8/1364، از دفتر نمایندگی امام در قرارگاه حمزه سیدالشهدا به دفتر نمایندگی امام در ارومیه، 7/9/1364.
6) 7. همان.
7) 8. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 15 23/10/1364، ص45.
8) 9. سند شماره 449213 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 30/8/1364 از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 6/9/1364.
روستای رنگ‌ریزان سقز نیز 4 تن از عوامل دمکرات با افراد کومهله درگیر شدند که در این درگیری 2 تن از دمکرات‌ها اسیر کومهله شدند.(1)در درگیری میان دو گروه کومهله و دمکرات در روستای سیف‌پایین از توابع بانه و همچنین منطقه هوشار (دیواندره) نیز، تعدادی از افراد دو طرف کشته شدند.(2)و (3)
1
حملات هوایی عراق به پایانه نفتی خارک، همچنان در صدر برنامه‌های عملیاتی عراق قرار دارد و این جزیره همه‌روزه هدف حملات هوایی عراق قرار می‌گیرد. به گزارش دفتر فرماندهی سپاه پاسداران منطقه4 نوح، در حمله هوایی امروز جنگنده‌های عراق به پایانه نفتی خارک، 4 بمب پرتاب شد که به قسمت جنوب‌شرقی رادار جزیره خارک اصابت کرد. این حمله خسارت جانی و مالی نداشته است.(4)
هواپیماهای عراقی امروز همچنین به حریم هوایی بندر امام خمینی تجاوز کردند و بدون هیچ اقدامی گریختند.(5)ارتش عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2029 درباره این حمله اعلام کرد: «هواپیماهای نیروی هوایی شجاع ما در ساعت 9:28 بامداد امروز حمله موفقیت‌آمیز دیگری علیه جزیره خارک انجام دادند و پس از درهم‌کوبیدن هدف‌های خود و برافروختن آتش در آن، بحمدالله سالم به میهن بازگشتند.»(6)
2
در بازتاب حملات هوایی عراق به جزیره خارک، نشریه آلمانی دی‌ولت در شماره امروز خود (21 نوامبر1985) در مقاله‌ای با عنوان" افزایش خطر برای صادرات نفتی ایران"، به دستیابی عراق به موشک‌های مدرن فرانسوی و سیستم‌های کورکننده رادار اشاره کرده و نوشته است: «به نظر می‌رسد که عراق موفق شده است احتمالاً یک ضربه سرنوشت‌ساز به منبع اصلی درآمد کشور متخاصم خود ایران، وارد سازد. عراق به‌وسیله موشک‌های مدرنی که اخیراً از فرانسه دریافت کرده است، به جزیره خارک واقع در شمال خلیج [فارس] به‌گونه‌ای حمله کرده که این تأسیسات برای زمانی طولانی قابل‌بهره‌برداری نمی‌باشد. درحال‌حاضر پس از تعمیرات کامل و گسترده، از مجموع ده اسکله، فقط سه اسکله آن قابل‌بارگیری می‌باشد و به‌علت خطراتی که وجود دارد، کشتی‌ها در خارج از تیررس عراق، یعنی در بخش جنوب خلیج [فارس] متوقف می‌شوند.(7)
ایران در این محل انبارهایی را جهت بارگیری نفتکشها احداث نموده است و به‌وسیله
1) 10. سند شماره 449233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 30/8/1364 از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 5/9/1364.
2) 11. سند شماره449250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 30/8/1364، ازشهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 4/9/1364.
3) 12. سند شماره 449218 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 30/8/1364 از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 6/9/1364.
4) 13. سند شماره59190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی منطقه 4 نوح، 2/9/1364 حمله هوایی 30/8/1364.
5) 14. سند شماره 200102 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه شماره 102، 3/9/1364، ص1.
6) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 247، 1/9/1364، ص1، تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/8/1364، رادیو صوت‌الجماهیر عراق.
7) خبرگزاری کیودو روز گذشته به نقل از منابع تجاری در تهران گزارش داد که قسمتی از خط لوله نفت خارک که در حمله 23 آبان خسارت دیده بود، با تلاش کارگران ایرانی تعمیر شده است. این خبرگزاری ژاپنی قبلاً اعلام کرده بود که درپی این حمله، صدور نفت ایران از خارک بهطور کامل متوقف شده است. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، 30/8/1364، ص 14.)
کشتی‌هایی که میان خارک و سیری تردد می‌کنند، نفت لازم جهت این انبارها تأمین می‌گردد. ظرفیت این نوع کشتی‌ها حداکثر یک‌صد هزار بشکه می‌باشد. علاوه‌برآن، انبار شناور دیگری که در حوالی بوشهر احداث شده [است]، می‌تواند کشتی‌هایی را با چنین ظرفیتی بارگیری نماید. بوشهر به‌علت تمرکز واحدهای دفاع هوایی به‌خوبی قابل حفاظت است. تهران تصمیم گرفته است از آبادان و ازطریق خارک و بوشهر نفت خود را به لاوان منتقل نموده و در این محل اسکله‌ای به وسعت خارک به وجود آورد، ولی اجرای چنین طرحی به نظر عباسقلی بختیار مدیر سابق شرکت ملی نفت ایران، لااقل دو سال طول می‌کشد.
موشک‌های جدیدی که عراقی‌ها از اواسط ماه اوت (اواخر مرداد) به کار می‌گیرند عبارت است از یک نوع موشک که با اشعه لیزر هدایت شده و ازاین‌رو بسیار دقیق‌تر و مؤثرتر از موشک‌های اگزوسه عمل می‌کند. این نوع موشک‌ها به نام آ.اس30 خوانده می‌شود. علاوه‌برآن، نیروی هوایی عراق از نوع دیگری سیستم تسلیحاتی به نام آرمات که می‌تواند رادارهای دشمن و دفاع هوایی را از کار بیندازد نیز استفاده می‌کند. مجموعاً این سیستم‌ها موجب برتری نیروی هوایی عراق نسبت به ایران گردیده است که قادر است بهطور دقیق به خارک حمله کنند.»(1)
1
امروز یک کشتی قطری در ساحل عربستان در خلیج‌فارس، هدف موشک یک هواپیمای عراقی قرار گرفت و غرق شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از منابع موثق نظامی، کشتی باربری قطری المنصوره - که حامل تیرآهن به مقصد کویت بوده است - امروز در ساحل عربستان در خلیج‌فارس هدف موشک یک هواپیمای عراقی قرار گرفت و غرق شد. این گزارش حاکی‌از آن است زمانی‌که کشتی المنصوره درخواست کمک کرد هواپیماهای جنگی عراق بر فراز خلیج‌فارس درحال پرواز بودند و دقایقی قبل نیز صدای یک انفجار در نزدیکی سواحل عربستان شنیده شده بود. در جریان این حمله 2 تن از خدمه کشتی کشته، یک تن مفقود و 3 تن مجروح شدند که گارد ساحلی عربستان آنها را به بیمارستان منتقل کرد.
این چندمین بار است که عراق در سواحل عربستان کشتی‌های تجاری را هدف قرار می‌دهد. حکومت عراق برخلاف معمول که خبر حملات هوایی به کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس را اعلام می‌کند، از اعلام خبر حمله هوایی به کشتی المنصوره خودداری کرده است. دولت قطر تاکنون به این حمله واکنشی نشان نداده است.(2)
رادیو بی‌بی‌سی به نقل از یک مأمور تشکیلات کشتیرانی قطر، با اعلام خبر این حمله، افزود: «شرایط و اوضاع و احوال مربوط به غرق‌شدن کشتی روشن نیست، ولی در یکی از گزارش‌ها گفته می‌شود که ممکن است کشتی براثر شلیک موشکی از یک هواپیما غرق شده باشد.»(3)
1
امروز نیروهای نظامی و پشتیبانی از مناطق گوناگون کشور عازم جبهه‌ها شدند. واحد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی از دارندگان کمپرسی درخواست همکاری کرد.
روزنامه اطلاعات امروز درباره این اعزام‌ها نوشته است: «گروهی از نیروهای متخصص سازمان‌های اداری و بیش از یک هزار تن از افراد متخصص در رشته‌های پزشکی و پیراپزشکی از بندرعباس؛ درزمینه تعمیرات اتومبیل، رانندگی، نانوایی، بنایی و کارگر ساده از سمنان؛ جمع کثیری از برادران رزمنده از مشهد؛ صدها تن از نیروهای مردمی و آموزش‌دیده از شیراز و 33 تن از نیروهای داوطلب از یزد، در میان بدرقه گرم مردم این شهرها، عازم جبهه های نبرد حق علیه باطل شدند.»(1)
از سوی دیگر، واحد کمپرسی پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی استان تهران با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «باتوجه‌به نیاز شدید و مبرم مناطق جنگی جنوبی به کامیون کمپرسی از مالکان و رانندگان کامیون‌های کمپرسی ساکن استان تهران تقاضا می‌شود هرچه سریع‌تر برای انجام خدمت 15 روزه و حضور در کنار دیگر برادران رزمنده به واحد اعزام کمپرسی، واقع در میدان سپاه بالاتر از درب اصلی پادگان ولی‌عصر مراجعه نمایند.»(2)
2
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، امروز در قزوین به اعزام داوطلبانه کاروان‌های کربلا اشاره کرد و باتوجه‌به هیاهوهای صلح‌طلبی مزورانه اخیر در سطح منطقه و جهان تأکید کرد که جمهوری اسلامی خواهان صلحی راستین می‌باشد نه صلحی که ابرقدرتها در نشست ژنو و با درخواست و خواهش مدعیان صلح تجویز می‌کنند.
به نوشته روزنامه کیهان: «رئیس‌جمهور در ادامه دیدارش از شهر صنعتی البرز قزوین، به‌اتفاق مهندس شافعی وزیر صنایع، در اجتماع کارگران در مسجد کارخانه ایران دوچرخ حضور یافت و طی سخنانی گفت: قدم اول ما به فضل الهی پیروزی نهایی در جنگ است و پس از پیروزی در این نبرد که به لطف الهی از حالت تدافعی بیرون خواهیم آمد، دیگر کسی جرئت حمله به ما نخواهد داشت. هم‌اکنون نیروهای ما مجتمع می‌شوند تا با آمادگی بیشتر ملت و کاروان‌های کربلا و داوطلبان مشتاق که هرروز به جبهه‌ها گسیل می‌شوند، در آن هنگام که لازم باشد به فضل پروردگار آخرین ضربه را به پیکر دشمن مزدور رژیم بعثی عراق وارد کنند.»(3)
کیهان افزوده است: «آن‌گاه رئیس‌جمهور در اجتماع مردم شهیدپرور قزوین در مسجدالنبی این شهرستان شرکت کرد و طی سخنانی اظهار داشت: مسئله اصلی ما انقلاب اسلامی است که امروز توانسته در شرق و غرب جهان قدرت و توانایی خود را به رخ جهانیان بکشد. این نه حدس است و نه تعارف، بلکه یک حقیقت بدون اغراق می‌باشد. امروز وقتی که سران
قدرت‌های درجه یک جهان برای مهم‌ترین مسائل با یکدیگر ملاقات می‌کنند - همان کسانی که دنیا را به دو منطقه نفوذ یا به تعبیر دقیق‌تر به دو منطقه مالکیت تقسیم کرده‌اند و یا می‌خواهند تقسیم بکنند - وقتی روی مسائل مهم برای خودشان بحث کنند در فهرست بحث‌ها، خلیج‌فارس قرار دارد.
وی افزود: خلیج‌فارس و بحرانی که آنها در این منطقه فرض کرده‌اند و روی آن بحث می‌کنند، درحقیقت اشاره‌ای به کشور اسلامی‌مان است و به انقلاب ما. این حاکی‌از این است که انقلاب عزیز ما، این مولود الهی، بر سر راه آن کسانی که می‌خواهند دنیا را میان خود تقسیم کنند، خار راهی به حساب می‌آید. رئیس‌جمهور در ادامه سخنان خود خاطرنشان ساخت اولین نکته‌ای که مردم ما نباید فراموش کنند این است که انقلاب ما قادر است مشکلات را برطرف کند و انقلاب می‌تواند برای بشریت صلح را به ارمغان بیاورد، اما صلح راستین نه صلح دروغین، نه توأم با تزویر و ریا، نه صلحی که به یک ملت به‌زور تحمیل کنند. وی افزود: ما به مردم دنیا با گردن برافراشته اعلام می‌کنیم ما طرف‌دار صلح هستیم، اما بااینکه طرف‌دار صلح هستیم، بااینکه پیام‌آور صلح هستیم، هیچ کس شک و تردیدی در دل به خودش روا ندارد که پذیرش صلح و دوست داشتن صلح غیر از دوست داشتن زور است. صلحی که با زور به مردم تحمیل شود، صلح نیست، زور است و ما صلحی را که امریکا و شوروی با آن توافق کنند، به‌هیچ‌وجه قبول نخواهیم کرد.
رئیس‌جمهور یادآور شد آن کسانی که از اطراف و اکناف در لباس پیام‌آوران صلح، اما در باطن آتش‌افروزان حیله و توطئه امریکا، به‌سوی ما می‌آمدند که صلح را با عراق بپذیریم، حالا که دیدند سران امریکا و شوروی پهلوی هم نشسته‌اند با تلگراف و نامه و پیغام از آنها خواستند که درمورد پایان جنگ ایران و عراق دخالت کنند و طالب صلح شدند و مسئولان رژیم بغداد هم با آب‌وتاب این را نقل کردند که فلان کنفرانس، فلان هیئت، دبیرکل فلان رئیس کشور هم از ریگان و گورباچف خواسته است که صلح بین ایران و عراق را تحمیل کنند.
رئیس‌جمهور تأکید کرد که بین این دو کشور [برقراری صلح] نه به ریگان و نه رهبر شوروی نه به آن کنفرانس‌ها و سران و نه آن پیغام‌دهندگان و پیام‌آوران هیچ ربطی ندارد. فقط به ملت ایران ارتباط دارد که مورد تحمیل، تجاوز و جنگ قرار گرفته است.
پیروزی حق آن مردمی است که می‌خواهند سرنوشت خود را خودشان انتخاب کنند و به هیچ‌کس حتی آنهایی که خوش‌خیالانه می‌خواهند دنیا را میان خود تقسیم کنند، اجازه دخالت در این کار را ندهند. پیروزی حق این ملت است و ملتی که پای آن ایستاده است.
رئیس‌جمهور با اشاره به بحران در خلیج‌فارس گفت: بحران در منطقه خلیج‌فارس وجود دارد، اما این بحران ناشی از حضور و دخالت ناحق قدرت‌هاست که حق ندارند در خلیج‌فارس
حضور داشته باشند. بحران قیام یک ملت نیست، بحران دخالت قدرت‌های بزرگ در امور یک ملت است. با همین روحیه می‌خواهند جنگ ایران و عراق را حل کنند و این مسئله فقط با اراده ما حل می‌شود. رئیس‌جمهور اظهار داشت: ایران در همه جبهه‌ها، خلیج‌فارس و تنگه هرمز آمادگی کامل دارد و عراق را درمقابل کار وحشیانه‌ای که انجام داده‌است، رها نخواهیم کرد. مبادا خیال کنند که ملت ما با توپ‌وتشر صحنه را خالی می‌کنند.»(1)
1
درحالی‌که نماینده شورای همکاری خلیج‌فارس هنوز در انتظار دعوت ایران برای گفتوگو درباره جنگ به سر می‌برد، مشاور ویژه اولاف‌پالمه به زودی به تهران سفر می‌کند.
به نوشته روزنامه الشرق‌الاوسط چاپ لندن: «شورای همکاری خلیج‌فارس هنوز در انتظار دعوت ایران برای عزیمت فرستادگان ویژه این شورا به تهران و بحث و بررسی آخرین اقدامات برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق به سر می‌برند.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از استکهلم، مدیرکل سیاسی وزارت خارجه سوئد و مشاور ویژه اولاف‌پالمه در امور مسائل سیاسی خاورمیانه و جنگ ایران و عراق، برای دیداری رسمی و ملاقات با مقامات جمهوری اسلامی به زودی به تهران سفر خواهد کرد. این سفر به پیشنهاد وزارت خارجه سوئد و موافقت ایران صورت می‌گیرد.
سفر مدیرکل سیاسی وزارت خارجه سوئد پس از اجلاس اخیر سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، تمایل مقامات سیاسی سوئد و سازمان ملل برای دستیابی به ضربان نبض سیاسی در تهران را محتمل می‌نماید.
یک مقام سیاسی سفارت جمهوری اسلامی ایران در سوئد، این سفر را درجهت گسترش روابط سیاسی دوجانبه میان ایران و سوئد دانست و افزود که این سفر به پیشنهاد و ابتکار مدیرکل سیاسی وزارت خارجه سوئد و با موافقت وزارت خارجه جمهوری اسلامی صورت می‌گیرد.»(3)
2
پس از برگزاری نشست اخیر سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در مسقط، کشور عمان از پنج روز پیش تاکنون محل برگزاری جشن‌های ملی این کشور با حضور سران هیئت‌های شرکت‌کننده عربی و خارجی بود که به 60 کشور می‌رسید. وزیر اطلاعات عمان و مقامات رسمی کشورهای شرکت‌کننده، در پایان این مراسم در مصاحبه‌هایی به تأثیر جنگ بر خطوط کشتیرانی پرداختند و بهطور تلویحی ایران را به توسعه جنگ در خلیج‌فارس متهم کردند و شرارت‌های عراق را در این منطقه نادیده گرفتند.
بخش عربی رادیو قاهره دراین‌باره گزارش داد: «رهبران و رؤسای هیئت‌های کشورهای
شرکت‌کننده در این مراسم مصاحبه‌های متعددی در مسقط انجام دادند. درزمینه جنگ عراق و ایران، مادام‌که اختلافات میان طرف‌هایی که به این جنگ نزدیک هستند وجود دارد و مادام‌که دو ابرقدرت اجازه می‌دهند که این جنگ فرسایشی تلخ ادامه داشته باشد، امیدی به خاتمه‌دادن این جنگ نیست. آنچه روشن است، دخالت خارجی صورت نمی‌گیرد مگر اینکه تهران کشتیرانی در خلیج عربی [فارس] را مختل و تنگه هرمز را ببندد و این به‌معنای به خطرانداختن منافع اقتصادی ابرقدرتها است و این چیزی است که ابرقدرتها اجازه آن را نمی‌دهند.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز گزارش داد: «در یک کنفرانس مطبوعاتی که به مناسبت مراسم روز ملی عمان در مسقط پایتخت عمان برگزار شد، وزیر اطلاعات عمان، مجدداً به نگرانی کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس نسبت به امکان توسعه ابعاد جنگ ایران و عراق اشاره کرده است. به گفته مفسر رادیو بی‌بی‌سی، وزیر اطلاعات عمان بر خطر بالقوه‌ای که متوجه کشتیرانی درخلیج‌فارس می‌باشد، تأکید کرد و گفت که این موضوع شامل دو قسمت است: کشتیرانی در تنگه هرمز و کشتیرانی در همه‌جای خلیج [فارس]. نامبرده به مساعی کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] برای پایان‌دادن به تشدید اخیر جنگ که کشتی‌های ربوده‌شده یا سر راه بر آنها گرفته‌شده یا به هر نحو دیگری آسیب‌دیده، اشاره کرد و ظاهراً مقصودش نه‌تنها جلوگیری ایران از [تردد] کشتی‌هایی که مظنون به حمل کالا برای عراق‌اند، بلکه همچنین حملات طرفین بر نفتکشها در خلیج‌فارس و حملات عراق بر پایانه نفت ایران در جزیره خارک و کشتی‌هایی بود که در آنجا مهار می‌شوند.
البته، ایران تصدیق کرده است که هرگاه از صدور نفت آن از خلیج ممانعت بشود، تنگه هرمز را خواهد بست و کشتیرانی در تنگه هرمز موردتوجه خاص عمان به‌سبب موقعیت سوق‌الجیشی‌اش می‌باشد. عمان دارای یک نیروی دریایی مدرن و کارآمدی است که بهطور عمده توسط بریتانیا کار‌آموزی شده، ولی ضمناً هنوز نیروی نسبتاً کوچکی است و نیروی دریایی ایران پیش از شروع جنگ ایران و عراق قوی‌ترین نیرو در آن منطقه بود. آقای الرواس [وزیر اطلاعات عمان] گفت که تصور نمی‌کنم کسی درصدد جلوگیری از کشتیرانی در تنگه هرمز برآید و اظهار داشت که چنین عملی یک مسئله نه‌تنها برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج، بلکه کشورهای نیرومند دیگر نیز می‌باشد. ازجمله کشورهای قوی امریکا، بریتانیا، فرانسه، همه نیروی دریایی در آن منطقه دارند.
درباره اقدامات صلح در جنگ ایران و عراق آقای الرواس گفت که هیچ‌گونه قصد میانجیگری تازه‌ای در کار نیست، ولی افزود که یک اقدام مشترک ازطرف کشورهای خلیج [فارس] برای بهبود مناسبات با ایران در جریان است تا زمینه را برای مذاکرات آماده کند.»(2)
1
بیانیه نهایی ششمین نشست سران شورای همکاری خلیج‌فارس را - که از 3 تا 6 نوامبر1985 (12 تا 15 آبان1364) در عمان تشکیل شد - امروز وزیر امور خارجه عمان که ریاست ششمین شورای وزیران را به‌عهده داشت، برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. در این بیانیه، شورای همکاری برای تلاش به‌منظور پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و تضمین حقوق دو کشور اعلام آمادگی کرده است.
متن بیانیه چنین است: «شورا توسعه همکاری میان کشورهای عضو را موردبررسی قرار داده و رضایت خود را از افزایش یافتن همکاری‌ها از پنجمین نشست در کویت تاکنون ابراز کردند. شورا موضوع جنگ ایران و عراق را باتوجه‌به گسترش جدید و تشدید خطرناک آن، به‌ویژه در آبهای خلیج [فارس] و تهدیدات علیه امنیت و ثبات کامل منطقه و آزادی دریانوردی در خلیج، موردبحث قرار داد.
درباره وضعیت منطقه خلیج، شورا بر اعلامیه چهارمین نشست در دوحه قطر (7 تا 9 نوامبر1983) تأکید کرده و تبعیت خود از قطعنامه‌های540 و 552 شورای امنیت - که نگرش جامعه بین‌المللی باتوجه‌به آزادی دریانوردی در آبهای بین‌المللی و آزادی عبور کشتی‌های بازرگانی در ورود و خروج از بنادر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس است - را موردتوجه قرار داده و بر آن تأکید می‌نماید.
شورا از جمهوری اسلامی ایران درخواست می‌نماید که پایبندی خود را به اصول مندرج در آن قطعنامه اعلام نماید.
شورا بر اعلامیه پنجمین نشست [شورای همکاری] (27 تا29 نوامبر1984) درباره جنگ ایران و عراق تصریح نموده و به‌ویژه تأکید دارد که شورای همکاری خلیج آماده است تلاش‌هایش را با طرفین درگیر ادامه داده تا به این جنگ مخرب پایان دهد، به‌صورتی که حقوق و منافع قانونی دو کشور تضمین شود و به‌موجب آن روابط معمول میان کشورهای منطقه برقرار شود.»(1)
2
یمن شمالی و تونس امروز با ستایشِ مواضع عراق در جنگ، خواستار پایان جنگ شدند. یک مقام تانزانیایی نیز خواستار توقف جنگ شد و ضرر این جنگ را فراتر از دو کشور درگیر، دانست.
به گزارش رادیو دوبی، رئیس‌جمهور یمن شمالی در ضیافت شامی که برای ملک حسین شاه اردن، ترتیب داده بود، از روش‌های مثبت عراق درقبال ابتکارات توقف جنگ ستایش کرد و از ایران خواست تا روش مشابهی اتخاذ کند و از راه‌های مسالمت‌آمیز به جنگ خاتمه دهد.»(2)
همچنین به گزارش رادیو ریاض، پس از دیدار دوروزه عمر مزالی نخست‌وزیر تونس از جمهوری عربی یمن، دو کشور در بیانیه‌ای رسمی از عراق و ایران دعوت کرده‌اند تا برای حفظ امکانات دو کشور مسلمان و جلوگیری از ریختن خون‌ها به جنگ خود پایان دهند. یمن و تونس از موضع عراق دربرابر وساطت‌های صلح، ابراز خرسندی کردند.(1)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق نیز گزارش داد: «آقای سلیم احد سلیم معاون نخست‌وزیر و وزیر دفاع و خدمات غیرنظامی جمهوری تانزانیا، خواستار متوقف‌شدن جنگ عراق و ایران و جلوگیری از خونریزی شد. وی در گفتوگویی با روزنامه الوطن چاپ امروز مسقط گفت: این جنگ ویرانگر نه فقط متوجه دو کشور مسلمان شده، بلکه ضرر آن متوجه ملل جهان سوم و کشورهای غیرمتعهد شده است.»(2)
1
طارق عزیز وزیر خارجه عراق که روز گذشته به بحرین سفر کرده است، امروز با همتای بحرینی‌اش، خواستار پایان جنگ پنج‌ساله عراق و ایران شدند. خبرگزاری خلیج با اعلام این خبر، به نقل از طارق‌عزیز، افزود: «ما دراین‌مورد (پایان‌دادن به جنگ) با هم توافق داریم و به همکاری با یکدیگر برای دستیابی به این هدف از هر طریق ممکن ادامه خواهیم داد.»(3)
خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی از این سفر آورده است: «که طارق عزیز گفت: عراق برای همکاری جدی و سازنده با هیئت‌های آشتی عرب برای حل اختلافات کشورهای عرب آماده است.»
خبرگزاری فرانسه افزود: «اجلاس فوق‌العاده سران عرب سه ماه قبل در کازابلانکا تصمیم گرفت هیئتی متشکل از عربستان و اتحادیه عرب را برای حل اختلافات سوریه - اردن و سوریه - عراق و هیئت دیگری متشکل از امارات عربی متحده، مراکش و موریتانی برای حل اختلافات عراق با لیبی و سازمان آزادیبخش فلسطین تشکیل دهد.»(4)
از سوی دیگر، نشریه کریستین ساینس مانیتور نیز در مقاله‌ای نوشته است: «عراق که مایل است ثابت کند به‌رغم ادامه جنگ پنج ساله با ایران هنوز در صحنه سیاسی منطقه نقش دارد، اخیراً خود را به‌عنوان قهرمان و حامی ساف در جهان عرب ظاهر ساخته است. بغداد در اواخر این هفته میزبان دو گردهمایی در سطح بالای ساف خواهد بود. قرار است که کمیته مرکزی و اجرایی الفتح این هفته در بغداد جلسه داشته باشد. همچنین عراق پیش از این اجازه داد تا بر تعداد چریکهای فلسطینی مقیم آن کشور افزوده شود و حتی از عرفات دعوت کرد که بغداد را مقر خود بنماید.»(5)
1) 29. مأخذ 15، ص6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/8/1364.
2) 30. مأخذ 15، ص 14، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/8/1364، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر.
3) 31. مأخذ 15، ص6، بحرین - خبرگزاری رویتر، 30/8/1364.
4) 32. روزنامه ابرار، 2/9/1364، ص12.
5) 33. مأخذ 15، ص26، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/8/1364.
1
سخنان دکتر ولایتی درباره نتایج سفر به سوریه، لیبی و الجزایر، گزارش رادیو لندن از اظهارنظرهای متناقض مقامات لیبی در روابط با عراق و گزارش یک روزنامه امریکایی از روابط سوریه با ایران و عراق، مهم‌ترین خبرهای امروز درباره روابط کشورهای مذکور است.
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران که در رأس هیئتی به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر سفر کرده بود، امروز به تهران بازگشت. این دیدارها در موقعیتی انجام شد که کمیته آشتی اعراب برای ایجاد شکاف بین کشورهای پیشرو عرب با ایران و نزدیک‌کردن روابط سوریه با عراق و همچنین لیبی با عراق می‌کوشد.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی: «دکتر ولایتی در بدو ورود به ایران در گفتوگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی، نتایج سفر خود را رضایت‌بخش توصیف کرد و گفت: در این سفر ضمن تسلیم نامه آقای خامنه‌ای رئیس‌جمهوری به رؤسای سه کشور سوریه، لیبی و الجزایر که در آن چارچوب اصول هماهنگی و همکاری بین کشورهای پیشرو مسلمان یادآوری شده بود، پیرامون اصول فوق با مقامات و مسئولین سه کشور مذکور، مذاکره و تبادل‌نظر شد. دکتر ولایتی با اشاره به اهمیت این‌گونه دیدارها که باید باتوجه‌به تحولات منطقه در فواصل نزدیک انجام شود، گفت: از اهداف عمده این مذاکرات، هماهنگی در مبارزه با رژیم اشغالگر، مسئله فلسطین به‌عنوان سرلوحه برنامه مشترک این کشورها، جنگ تحمیلی و تحرکات اخیر ایران در جبهه‌ها و بسیج گسترده مردم برای مقابله با صدام و حامیانش بود. وی افزود: حافظ اسد و سرهنگ قذافی رهبران سوریه و لیبی هر دو به ادامه نبرد و هماهنگی با جمهوری اسلامی تا رسیدن به پیروزی نهایی تأکید داشتند.»(1)
تصویر
وزیر خارجه همچنین گفت: «با دوستان الجزایری پیرامون مسائل قاره افریقا و بعضی تشتت و پراکندگی‌ها بین کشورهای شاخ افریقا و چگونگی رفع آنها بحث و مذاکره کردیم.» وی در پایان گفت: «برای رفع پاره‌ای اختلافات بین الجزایر و لیبی تلاش‌هایی ازسوی ایران صورت گرفت.»(2)
از سوی دیگر، رادیو لندن در بخش بامدادی خود گفت: «می‌گویند مقامات لیبی درباره روابط آن کشور با عراق مطالب متناقضی بیان داشته‌اند. به گفته خبرنگار بی‌بی‌سی روابط لیبی و عراق در ماه ژوئن گذشته به‌دنبال امضای پیمان استراتژیک ایران و لیبی قطع شد. به‌هنگام اقدام متقابل دربرابر کمیته آشتی عربی، دکتر علی‌اکبر
ولایتی وزیر خارجه ایران، ضمن دیدار از چند کشور عربی از لیبی نیز دیدار کرد و ظاهراً دولت لیبی را متقاعد ساخت که در جنگ ایران و عراق بازهم پشتیبان ایران باشد.
از قول سرگرد عبدالسلام جلود معاون سرهنگ قذافی رئیس دولت، گفته شده [است] که لیبی چاره‌ای ندارد جز آن که به مخالفت با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق تا هنگام سرنگونی‌اش ادامه دهد، ولی از طرف دیگر، دیروز از قول عبدالسلام تریکی وزیر خارجه لیبی، گفته شد که بین عراق و لیبی اختلاف بزرگی موجود نیست و لیبی حاضر است اختلافاتش را با عراق رفع و رجوع کند. قرار است به زودی مانع سعید العتیبه وزیر نفت امارات متحده عربی، با عده‌ای دیگر ازطرف کمیته آشتی عربی از لیبی و عراق دیدار کند و بعضی‌ها چنین حدس می‌زنند که شاید تریکی این گفته را برای زمینه‌چینی پیش از انجام این دیدارها بیان داشته باشد و اما گفته‌های ظاهراً متناقض جلود و تریکی طبیعتاً امر آشتی‌دادن لیبی و عراق را دشوارتر خواهد ساخت.»(1)
نشریه کریستین ساینس مانیتور نیز دراین‌باره نوشته است: «برخی از دیپلمات‌های عرب می‌گویند که ممکن است سوری‌ها از هم‌پیمانی با ایران خسته شده باشند، چراکه این امر سوریه را از جریان اصلی جهان عرب منزوی کرده است، اما مقامات رسمی عراق می‌گویند که آنها امید کمی دارند که به این زودی‌ها روابط ایران و سوریه تیره شود. حداد عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق دراین‌زمینه گفت: سوریه و ایران هردو دولت‌های فرقه‌گرایی هستند که در هدف خود در مقابله با عراق به یکدیگر شباهت دارند.»(2)
1
با تلاش پیگیر کمیسیون حمایت از اسیران و مفقودان ایرانی جنگ تحمیلی و درپی اقدامات بشردوستانه ایران درزمینه آزادسازی یک‌جانبه گروهی از اسیران عراقی، عراق به‌ناچار 17 تن از اسیران ایرانی را - که همگی افرادی سالخورده هستند - آزاد کرد. اسیران آزادشده به‌وسیله یک هواپیمای شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، عصر امروز از ترکیه به ایران بازگشتند.(3)اسیران آزادشده غیر از دو تن بقیه غیرنظامی هستند.(4)
سخنگوی رسمی وزارت امور خارجه عراق دراین‌باره گفته است: «عراق در تاریخ 21 نوامبر سال1985 [امروز] 17 نفر از اسرای ایرانی را بهطور یک‌جانبه تحویل دولت ایران داد. این اقدام زیرنظر کمیته صلیب‌سرخ جهانی در آنکارا انجام گرفت. عراق براساس خط مشی خود مبنی‌بر کاهش غم و اندوه جنگ، طرحهای پیشنهادی مکرری برای یافتن راه‌حل همه‌جانبه درمورد مسئله اسرا ارائه کرده است، ولی پافشاری رژیم ایران بر این تجاوز، عراق را به اتخاذ گام‌های لازم جهت کاهش دادن غم و اندوه جنگ و بازگردانیدن یک‌جانبه صدها نفر از اسرای ایرانی به خانواده‌هایشان وادار کرده است و اقدام جدید عراق، یعنی آزادی تعدادی دیگر از اسرای ایرانی، دلیلی جز نشانه خط و مشی انسانی عراق و چیزی جز مجسم‌شدن تعالیم اسلامی و اصول بین‌المللی نیست.(5)
1
هیئت اعزامی از سودان که برای مذاکره درباره آزادی اسیران سودانی به ایران آمده است، امروز با دکتر وحید دستجردی دبیرکل جمعیت هلال احمر، دیدار کرد. در این دیدار علاوه‌بر موضوع اسیران، درباره همکاری دو جمعیت هلال‌احمر ایران و سودان نیز تبادل‌نظر شد.(1)
سرپرست هیئت سودانی در مصاحبه با روزنامه ابرار، ازجمله اشتباهات حکومت جعفر نمیری را تشویق و گرفتار‌کردن جوانان سودان در این جنگ برشمرد و همچنین وخامت اوضاع اقتصادی سودان و انگیزه کسب معاش را دلیل اصلی حضور آنها در جنگ اعلام کرد. وی با بیان اینکه دولت انتقالی سودان و ملت سودان مسئول این اشتباهات نیست، گفت: «امیدواریم که این دیدار شروع خوبی برای تصحیح آن اشتباهات باشد.» وی افزود: «دولت انتقالی و ملت سودان بر نگرانی خود از ادامه جنگ تأکید کرده‌اند و ما خواهان اتمام این جنگ هستیم و امیدواریم که تلاش‌های میانجیگری اسلامی و عربی و کشورهای متعهد بتوانند گام‌های مثبت و سازنده‌ای را در این راه بردارند.»(2)
2
منطقه خاورمیانه کماکان مهم‌ترین منطقه برای شرکت‌های غربی سازنده سلاح و به‌ویژه فرانسه تأمین‌کننده اصلی تسلیحات برای عراق است. نشریه دی‌ولت در مطلبی ادعاهایی را درباره منابع تأمین سلاح برای ایران مطرح کرده است.
روزنامه الخلیج چاپ امارات متحده عربی در گزارشی به نقل از گزارش سالیانه کتاب جینز دیفنس چاپ لندن، دراین‌باره نوشته است: «علی‌رغم کاهش قیمت نفت، منطقه خاورمیانه کماکان مهم‌ترین منطقه برای شرکت‌های غربی سازنده توپ، تانک و دیگر سلاحها می‌باشد. [...]
جنگ عراق و ایران قسمت عمده‌ای از تجهیزات نظامی دنیا و نیروهای انسانی را مستهلک می‌سازد، بدون آنکه آینده روشنی داشته باشد. دولت فرانسه کماکان تأمین‌کننده اصلی سلاحهای موردنیاز عراق می‌باشد و ازجمله سلاح‌هایی که این کشور دراختیار عراق قرار می‌دهد موشک‌های رولان زمین‌به‌هوا و نفربرهای باهندر مجهز به توپهای خودکار 155 میلی‌متری می‌باشد. برزیل، چین و شوروی نیز از مهم‌ترین کشورهای تأمین‌کننده نیازهای تسلیحاتی عراق هستند و کمک‌های مادی کشورهای عربی نیز همچنان مستمر بوده و این کشورها نه‌تنها عراق را ازنظر مالی حمایت می‌کنند، بلکه تجهیزات نظامی و نیروی انسانی نیز به او قرض می‌دهند.»(3)
از سوی دیگر نشریه آلمانی دی‌ولت در شماره امروز خود (21 نوامبر1985) ادعا کرده است: «ایران در نیمه اول سال1985، مجموعاً چهار میلیارد دلار برای خرید تسلیحات پرداخته [است] که در جنگ علیه عراق اهمیت بسیاری دارد. به‌موجب اطلاعات واصله، کشورهای فروشنده سلاح به ایران عبارت‌اند از: ایتالیا، سوئیس، یونان، چین و ژاپن. گفته می‌شود در این معاملات اسرائیل هم شرکت داشته است. اینها همان کشورهایی هستند که عراق هم از آنها اسلحه خریداری می‌کند.»(4)
نشریه امریکایی کریستین ساینس مانیتور نیز نوشته است: «مقامات رسمی عراق می‌گویند از زمان برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با امریکا، آنها در چندین برهه از امریکا ناامید شده‌اند. عراقی‌ها گلایه می‌کنند که امریکا به اندازه کافی برای توقف جریان فروش سلاح به ایران کوشش نمی‌کند.»(1)
1
اوضاع داخلی عراق؛ آسیب‌های جنگ بر جامعه عراق؛ شرایط ایران برای پایان جنگ و عملیات آتی ازجمله مطالبی است که امروز در مقاله نشریه امریکایی کریستین ساینس مانیتور با عنوان "عراقی‌ها دربرابر لطمات اقتصادی جنگ مصونیت دارند، اما از ضایعات جانی آن در امان نیستند"، به آن پرداخته شده است. در این مقاله آمده است: «دلتنگ‌کننده‌ترین نشانه‌های جنگ پنج‌ساله عراق با ایران پرچم‌های سیاه و غم‌انگیزی است که روی سقف اغلب خانه‌ها در محلات پایتخت عراق به چشم می‌خورد. هر پرچم سیاه یادآور این حقیقت تلخ است که آن خانواده پدر، فرزند یا برادری را از دست داده که در جنگ به خاک و خون افتاده است.
تحلیل‌گران غربی برآورد می‌کنند که تاکنون300 هزار نفر عراقی در جنگ ایران و عراق کشته شده‌اند. مقامات عراقی که حتی خبر هوا را هم محرمانه تلقی می‌کنند، این آمار را رسماً تأیید نمی‌کنند، اما آنچه مقامات انکار نمی‌کنند، این است که در این کشور14 میلیون نفری، کمتر خانواده‌ای است که از بلای جنگ مصون مانده باشد. رژیم عراق به‌گونه‌ای مؤثر، بخش بزرگی از جمعیت عراق را از لطماتی که جنگ به اقتصاد وارد می‌کند، مصون نگه داشته است. دولت عراق برای این منظور ذخیره ارزی پیش از جنگ خود را برای اجرای برنامه‌های عمرانی، در سه سال اول جنگ به مصرف رسانده است، اما مردم را نمی‌توان از تلفات سرسام‌آور جنگ مصون نگه داشت. [...]
مقامات عراق قبول دارند جمعیت عراق - که یک‌سوم جمعیت ایران است - نمی‌تواند یک جنگ فرسایشی را ادامه بدهد. «آنها می‌گویند 40 حمله هوایی عراق از سه ماه پیش تاکنون به پایانه‌های نفتی ایران در جزیره خارک و ازسرگیری حملات هوایی عراق به کشتی‌های نفتکش در خلیج‌فارس و بمباران صنایع ایران، همه شاهد عزم عراق به افزودن فشار نظامی به ایران است. نعیم حداد عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق می‌گوید: آیت‌الله خمینی می‌خواهد بر دنیا مستولی باشد. به گفته او عراق تاکنون از شدت‌عمل نظامی خودداری کرده تا ببیند آیا کوشش‌های کشورهای ثالث برای حل مسئله جنگ ازطریق مذاکره به جایی می‌رسد یا نه، اما اکنون عراق تصمیم دارد اقتصاد ایران را به‌قدری نابود کند و دستگاه جنگی ایران را بکوبد تا مقامات ایران به سر عقل بیایند.»(2)
کریستین ساینس مانیتور در ادامه نوشته است: «تحلیل‌گران غربی می‌گویند: عراق پیش از این نیز تهدید به تشدید حملات کرده، ولی قادر به عمل‌کردنش نبوده است. یک دیپلمات
غربی می‌گوید هیچ تحلیلگر نظامی نمی‌تواند استراتژی عراق را بفهمد. آیا ارتش عراق بی‌کفایت است و کارایی نظامی ندارد یا تصمیم‌های نظامی آنها دلایل سیاسی دارد.
دیپلمات‌ها در بغداد می‌گویند: تحلیل‌گران غربی از اعزام ایرانی‌ها برای ادامه جنگ ازطریق زمینی نگران‌اند. یک دیپلمات می‌گوید ایران درمورد این جنگ مصمم است و از آن دست نکشیده است. همیشه بعد از یک حمله ایران، وقتی که گردوخاک فروکش می‌کند، ایران کنترل یک قطعه بیشتر از اراضی عراق را در دست دارد. ایران درحال‌حاضر حدود 2500 مایل مربع از اراضی عراق را در باتلاق‌های جنوبی و کوهستان‌های شمالی دراختیار دارد. عراق این هفته ایران را متهم نموده که برای یک حمله وسیع زمینی دیگر آماده می‌شود.
تحلیل‌گران نظامی غربی می‌گویند عکس‌العمل عراق جنگ دفاعی بسیار محافظه‌کارانه و خواهش از اعراب، غرب و شوروی برای وادارکردن ایران به آمدن بر سر میز مذاکره می‌باشد. یک دیپلمات می‌گوید اکنون تنها امید عراق دفاع از اراضی، رژیم و سیستمشان می‌باشد. دیگر مسئله پیروزی مطرح نیست، مسئله نباختن مطرح است. از دیدگاه عراق تهدید ایران دوجانبه می‌باشد؛ ایران نه‌تنها اراضی عراق را تهدید نموده، بلکه موجودیت رژیم بعث را نیز به مخاطره انداخته است.
شرایط [امام] خمینی به‌عنوان مقدمه برای صلح ثابت مانده است و آن اعتراف عراق به شروع جنگ، پرداخت غرامت و سرنگونی صدام حسین می‌باشد. عراقی‌ها ادعا می‌کنند که با تمرکز روی صدام، [امام] خمینی درواقع صدام را تقویت کرده و به حزب بعث کمک نموده که در کشوری مانند عراق حس وحدت ایجاد نماید. سعدون حمادی می‌گوید: آثار جنگ مثبت و منفی بوده است. ما تلفات مالی و جانی داشته‌ایم، ولی کشور حیات به خود گرفت و مردم متحد شده‌اند. احساسات وطن‌پرستی و ملی‌گرایی ما تشدید شده است.
کریستین ساینس مانیتور سپس نمونه‌هایی از تبلیغات حکومت بعث را برای جلوه دادن جنگ به‌عنوان درگیری اعراب و فارس‌ها مطرح می‌کند و در پایان می‌نویسد: «مقامات عراق مصمم هستند که جنگ حالت سکون نگیرد. مقامات عراقی می‌گویند که سکون را بیش از این تحمل نخواهند کرد. سعدون می‌گوید ما نمی‌گذاریم جنگ ادامه یابد. بله بر روی زمین سکون است، ولی در هوا و دریا جنگ متحرک است.»(1)
1
خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع موثق در پایتخت ایران، گزارش داد: «مذاکره‌کنندگان فرانسوی روز سه‌شنبه (28/8/1364) به‌منظور ادامه مذاکراتی که از چندین ماه پیش با مقامات ایرانی پیرامون اختلاف‌های مالی میان فرانسه و ایران انجام می‌گیرد، وارد تهران شده‌اند.» مقامات ایران دراین‌باره اظهارنظری نکرده‌اند.(2)
1
شوروی و چین در سطوح گوناگون فنی و اقتصادی، عراق را در پروژه‌های نفتی یاری می‌کنند.
خبرگزاری چینی شین‌هوا به نقل از خبرنگار خود در بغداد، گزارش داده است: «یک تیم حفاری چینی حفر یک چاه نفت2300 متری در میدان نفتی زبیر در صحرای جنوبی عراق را به پایان رسانده است. این سومین چاه نفتی است که این تیم در عراق حفر می‌کند.
ساختمان هر سه چاه که بیش از 3000 متر عمق دارند، قبل از موعد مقرر و در عرض هفت ماه و نیم به پایان رسیده است، درحالی‌که کیفیت آنها مطابق استاندارد می‌باشد. این تیم چینی56 نفره براساس قراردادی که بین شرکت مهندسی ساختمان نفت چین و کمپانی ملی نفت عراق به امضا رسیده به این کشور اعزام گردیده‌اند. طرف عراقی از همتای چینی خود خواسته است یک تیم جدید به عراق اعزام و قرارداد را به‌مدت یک سال تمدید نماید.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز خبر داد: «براساس گزارش‌های رسیده از مسکو، گفته می‌شود که دولت شوروی در نظر دارد که در یک حوزه نفتی که به‌تازگی در جنوب عراق کشف شده است، سرمایه‌گذاری کند. این موضوع ظاهراً طی مذاکرات اخیر قاسم تقی العریبی وزیر نفت عراق و ولادیمیر چلسکی وزیر نفت شوروی در مسکو مطرح شد. شوروی هم‌اکنون نیز در امر کاوش و تولید نفت عراق شرکت دارد.»(2)
ضمیمه گزارش325: سیر اقدامات و تلاش‌های قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران بعد از تفکیک مأموریت‌های سپاه و ارتش تا اصلی‌شدن منطقه فاو برای اجرای عملیات گسترده.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ دراین‌باره نوشته است: این مدت چندماهه به سه دوره تقسیم‌پذیر است:
از ابتدای فعالیت مستقل قرارگاه مرکزی سپاه تا اواخر شهریور 1364: در این مدت فعالیت‌های آماده‌سازی برای اجرای عملیات در منطقه فاو پیشرفت محسوسی نداشت. دلیل این رکود مشکلاتی بود که در این روند (آماده‌سازی) بروز کرد و همچنین تلاش برای اجرای عملیاتهای محدود، از اهمیت عملیات گسترده کاسته بود.
از اوایل مهر تا اواخر آبان 1364: سپاه پاسداران در دوره قبل کوشید با اجرای عملیاتهای محدود از رکود در جبهه‌ها جلوگیری کند و با درگیرکردن دشمن در مناطق مختلف وضعیت فرساینده‌ای را به او تحمیل کند، لیکن برای برهم‌زدن توازن قوا و تسلیم‌شدن دشمن و پذیرش حقوق جمهوری اسلامی، نیاز به عملیاتی گسترده و مهم بود. برای همین، در این دوره، عملیاتهای محدود موضوعی فرعی شد و عملیات گسترده، ازجمله عملیات در منطقه فاو موضوع اصلی مباحث قرارگاه مرکزی و قرارگاه نیروی زمینی سپاه قرار گرفت، اما مشکلات موجود ازجمله کمبود کادرهای عملیاتی، کمبود نیروی رزمنده و کمبود تجهیزات نظامی، در میان برخی فرماندهان و مسئولان رده اول ابهامات و تردیدهایی را درمورد موفقیت ایجاد کرده بود. دراین‌باره جلسات متعدد و طولانی برگزار گردید و بحث بسیاری شد تا اینکه با تدابیر فرمانده کل سپاه و تأکید او بر تأمین‌شدن نیرو و امکانات درحد مقدور و همچنین جابه‌جایی‌هایی در مرکز فرماندهی و هدایت عملیات، از اواخر آبان طرح‌ریزی و آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو بهطور جدی آغاز شد.
اواخر آبان 1364 تا اجرای عملیات (20 بهمن1364): در این دوره اصلی‌ترین اقدام، تلاش برای کسب آمادگی برای اجرای عملیات در منطقه فاو بود و همه اقدامات دیگر اعم از طرح‌ریزی عملیاتهای پشتیبانی و فریب در مناطق دیگر و تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای آنها در چارچوب اصلی‌بودن عملیات در منطقه فاو انجام می‌گرفت.(3)
1
امروز در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه) جلسات متعددی با حضور فرمانده کل و دیگر فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران درباره عملیاتهای آتی و راهبرد نظامی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.
اولین جلسه امروز با حضور محسن رضایی، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، ابراهیم سنجقی(نماینده سپاه در ستاد قرارگاه خاتم(ص))، رضا آزادی (مسئول معاونت عملیات قرارگاه کربلای1)، علی فضلی (فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع))، کاظم میرحسینی (فرمانده تیپ18 الغدیر) تشکیل شد. در این جلسه اقدامات انجام‌شده برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در جزیره ام‌الرصاص بررسی گردید.(1)
در آغاز، محسن رضایی درباره اقدامات انجام‌شده و پیشرفت کار برای اجرای عملیات پشتیبانی در جزیره ام‌الرصاص پرسید. در جواب، پس از توضیح کوتاه عزیز جعفری، فرماندهان تیپ‌های سیدالشهدا و الغدیر به شرح اقدامات پرداختند.
در ابتدا گفته شد تیپ‌های سیدالشهدا و الغدیر - که مأموریت اجرای عملیات در این منطقه را به‌عهده داشتند - در شروع کار با ایجاد چند پاسگاه کمین، حفاظت منطقه را برای جلوگیری از نفوذ افراد جاسوس و خبرچین و دیگر عوامل دشمن و همچنین تأمین بخشی از اروندرود که محدوده مأموریت این دو یگان بود را برای جلوگیری از نفوذ نیروهای شناسایی دشمن، به‌عهده گرفتند.
در ادامه، علی فضلی اقدامات شناسایی را توضیح داد: نیروهای شناسایی چهار ماه پیش
1) برای غافلگیرکردن دشمن و جلوگیری از هشیاری و پی‌نبردن ارتش عراق به منطقه عملیات اصلی در فاو و همچنین تجزیه توان رزمی دشمن در هنگام عملیات، علاوه‌بر اقداماتی که برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات اصلی در فاو انجام می‌گرفت، چند منطقه نیز برای اجرای عملیات پشتیبانی و فریب در نظر گرفته شده بود. ازجمله این مناطق جزیره ام‌الرصاص واقع در اروندرود و جنوب‌غربی خرمشهر بود. اجرای این عملیات را قرارگاه کربلای1 به‌عهده داشت.
دوره آموزش‌های تکمیلی را گذراندند و با چگونگی عبور از رودخانه و حالت‌های مختلف جزرومد آب و... آشنا شدند. این نیروها شناسایی این منطقه را درحالی آغاز کردند که در ابتدای کار برای عبور از اروندرود از کوسه و... می‌ترسیدند، ولی طی دو سه شب این مسئله حل و شناسایی‌ها شروع شد. نیروهای شناسایی در شب سوم از اروندرود عبور کردند و به اولین موانع دشمن، شامل چند ردیف سیم‌خاردار حلقوی و موانع هشت‌پر رسیدند. این نیروها در پنج شب متوالی با عبور از اروندرود و ورود به جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی و بررسی خاکریزها، دژ مستحکم و کانالی که با عرض20/1 متر در پشت آن احداث شده، سنگرهای دشمن که به فاصله‌های 20 تا50 متر از یکدیگر احداث شده، پاسگاه‌ها، سنگرهای تأمین جاده‌ها و... شناسایی مقدماتی موانع، خط و مواضع دشمن را به پایان رساندند.
در این شناسایی مقدماتی نیروهای اطلاعات داخل سنگرهای عراقی نیز نفوذ کرده و انواع سنگرهای آر.پی.جی، تیربار و سنگرهای دارای دید و تیر را از سه زاویه شناسایی کردند. پس از این موفقیت‌ها، به نیروهای شناسایی اجازه داده شد تا با نفوذ به داخل جزیره، مسیرها، پل‌ها و آنچه در عملیات تأثیرگذار است را شناسایی کنند.
فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع) افزود: ازجمله مشکلاتی که برای عملیات پیش‌بینی می‌شد، پس از مسئله عبور از اروندرود، چگونگی رسیدن به خطوط دشمن و عقبه‌های آن در جزیره بود که این موضوع در شناسایی‌ها کاملاً موردتوجه بود. نیروهای شناسایی نحوه ساخت‌وساز سنگرهای بلوکی جدید دشمن در جزیره را که با سرعت، ظرافت و استحکام بیشتر ساخته و جایگزین گونی‌های شن می‌شود، مشاهده و اطلاعات خود را تکمیل کردند. ازجمله اقدامات دشمن که برگرفته از تجربه‌های عملیاتهای گذشته است که نیروهای خودی از پشت به دشمن حمله می‌کردند، سبب شده که عراقی‌ها با گذاشتن سیم‌خاردار و نبشی در پشت استحکامات و مواضع خود حداکثر تدبیر را برای پدافند از مواضع خود بکنند.
علی فضلی موارد دیگری از اقدامات دشمن و مواضع و موانعی را که نیروهای شناسایی در ساحل دشمن و جزیره ام‌الرصاص مشاهده کرده‌اند، چنین برشمرد: تعویض سیم‌خاردارهای پوسیده با سیم‌خاردارهای نو و سالم؛ مشاهده کابل‌هایی که از داخل رودخانه به بشکه‌های انفجاری متصل بوده است؛ وجود سنگرهای تجمعی به فاصله 100تا150 متر از یکدیگر که اطراف آن سنگر نگهبانی احداث شده؛ وجود علفزار و نیزارهایی که مانع پیشروی سریع است؛ فعالیت فراوان دستگاه‌های مهندسی؛ جاده‌ای به ارتفاع 5 سانتی‌متر از سطح زمین و سیم‌خاردارها در اطراف آن؛ پاسگاه‌های اطراف جاده به فاصله‌ی100 تا150 متر از یکدیگر، شناسایی پل‌ها و جادههای داخل جزیره. وی تأکید می‌کند که نیزارهای این جزیره چنان انبوه است که اگر کسی یک هفته در این نیزارها گم شود، محال است او را پیدا کنند.
فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع) ضمن بیان اینکه نیروهای شناسایی چنان به مواضع دشمن نزدیک شده‌اند که صدای تنفس نگهبانان دشمن هم به گوش آنان رسیده است، در ادامه جزئیات یکی از حوادثی را که برای نیروهای شناسایی این تیپ رخ داده است، بازگو می‌کند.(1)(2)
در ادامه جلسه فعالیت‌های آموزشی و تمرین‌هایی که برای آمادگی رزمندگان اجرا شده، چنین برشمرده شده: آموزش غواصی و آموزش‌های رزم آبی - خاکی در بندر انزلی؛ مانور عملیاتی تیپ‌های سیدالشهدا(ع) و الغدیر برای عبور از اروندرود؛ تمرین نفوذ در عمق مواضع دشمن؛ تمرین شکستن خط؛ تمرین ضربه‌زدن از پشت به خط دشمن؛ تمرین پاک‌سازی منطقه آزادشده؛ اجرای مانور در مناطق مشابه منطقه عملیاتی و عبور از موانع و استحکاماتی که مشابه‌سازی شده است؛ تمرین چگونگی پدافند از منطقه آزادشده و نحوه استفاده از مواضع و استحکامات دشمن برای پدافند از منطقه آزادشده.(3)
در این جلسه همچنین ضمن بررسی طرح مانور عملیات، به سؤالات فرمانده کل سپاه دراین‌باره، پاسخ داده شد و فرمانده تیپ سیدالشهدا به نمونه‌هایی از ضعف‌های خودی و دشمن اشاره کرد: عقبه نامساعد جبهه خودی؛ محدودیت زمین و توان دشمن در اجرای آتش فراوان؛ پیش‌بینی فشار بسیار دشمن از دو جناح و بر عقبه خودی؛ فاصله نزدیک نیروهای خودی و دشمن؛ کم‌بودن توان زرهی دشمن در این منطقه.
سپس محسن رضایی به مواردی از مزایای عملیات در این منطقه اشاره کرد: «اگر از کانال‌های دشمن درست استفاده شود هیچ مسئله‌ای پیش نمی‌آید. شما می‌گویید تمامی این منطقه سیم‌خاردار دارد، شما اصلاً به این موانع دست نزنید، بگذارید این موانع دست‌نخورده بمانند. باتوجه‌به ضعف دشمن در قایق و پشتیبانی با قایق، در اینجا کافی است که نیروهای تأمین دارای آتش قوی باشند. یعنی در اینجا نباید تعداد نیرو زیاد باشد، بلکه باید بیشتر تیربار و آر.پی.جی. کار بکنند. دشمن نمی‌تواند در اینجا [از جزیره ام‌الرصاص] قایق به داخل آب بیندازد و حمله کند. همچنین چون در اینجا فاصله نزدیک است اگر بخواهد تمرکز آتش بدهد به سر خودش می‌خورد و نمی‌تواند 200 متر یا100 متر را هدایت کند. پس در اینجا اصلاً آتش توپخانه نمی‌ریزد، با خمپاره120 و 60 و81 اینجا را می‌زند. ... ما باید در اینجا نیروهای پرآتش بگذاریم و نیروهایی که آتش ندارند را حذف کنیم... . باید در اینجا تانک و تیربارهای کالیبر سنگین مانند23 میلی‌متری و تفنگ106 بیاوریم که بچه‌ها به آنها اجازه عکس‌العمل ندهند.»
در ادامه جلسه، فرمانده تیپ18 الغدیر اصلی‌ترین راه موفقیت عملیات در جزیره ام‌الرصاص را رعایت اصل غافلگیری اعلام و تأکید کرد که برای ساقط‌کردن کمین‌ها و سنگرهای ردیف اول دشمن باید از سلاح سرد استفاده شود تا نیروهای ردیف‌های بعدی هشیار نشوند وگرنه امکان تصرف جزیره ناممکن می‌شود.
کاظم میرحسینی همچنین لازمه موفقیت در این عملیات را سرعت عمل و تصرف جزیره قبل از روشنایی هوا دانست و برای رسیدن به هدف نکاتی را برشمرد: استفاده صحیح از سلاح و ادوات؛ عدم تمرکز نیرو و بهره‌گیری مناسب از تمرکز آتش روی دشمن؛ ضرورت استفاده مناسب از نیروی غواص؛ ضرورت بهره‌گیری از توان مهندسی رزمی.
فرمانده تیپ18 الغدیر ضمن یادآوری اینکه این جزیره پل ارتباطی ندارد و ازنظر وسایل انتقال امکانات به جزیره کمبود وجود دارد، خواستار حل کمبود لباس غواصی و همچنین واگذاری تانک و موشک مالیوتکا به یگان‌های عمل‌کننده در جزیره ام‌الرصاص شد.(1)
1
در دومین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه) فعالیت‌های یگان‌های مأمور به اجرای عملیات در منطقه فاو برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات بررسی شد و در ادامه فرمانده کل سپاه وظایف اصلی فرماندهان را بیان کرد.(2)
گزارش اقدامات شناسایی اولین موضوع جلسه بود که چگونگی حرکت نیروهای شناسایی از منطقه خودی، عبور از اروندرود و شناسایی موانع و مواضع دشمن در ساحل غربی این رودخانه شرح داده شد. نیروهای شناسایی یگان‌ها در اولین گام موانع طبیعی و مصنوعی ساحل دشمن، شامل چولان‌ها، موانع ضدهاورکرافت، موانع ضدغواص، ردیف‌های سیم‌خاردار حلقوی و توپی، سیم‌خاردار توری به طول ده متر و ارتفاع دو متر داخل نهرها برای جلوگیری از ورود غواصان و... را شناسایی کرده و به مواضع خود بازگشته‌اند.(3)
در ادامه جلسه آموزش نیروها بررسی و بیان شد که آموزش نیروهای رزمنده و آموزش نیروهای غواص برای واحد تخریب و واحد اطلاعات عملیات آغاز شده و این نیروها و نیروهای خط‌شکن غواص درحال تمرین در آبهای ساکن هستند. کمبود لباس غواصی مشکل مهم یگان‌ها در این زمان بود که سبب اختلال در آموزش هماهنگ و هم‌زمان نیروها شده بود.
فرماندهان در گزارش اقدامات آموزشی گفتند برای نیروهای عمل‌کننده علاوه‌بر آموزش
1) 3. همان، صص 28 - 20.
2) این جلسه در روستای مسعودیه با حضور محسن رضایی، ابراهیم سنجقی، محمد باقری (مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه مرکزی سپاه)، محمد پیشبهار (جانشین مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه مرکزی سپاه) عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلای2)، نورعلی شوشتری، مهدی مبلغ، محسن تقوی (جانشین مسئول حفاظت قرارگاه مرکزی)، قاسم سلیمانی (فرمانده لشکر41 ثارالله)، مرتضی قربانی(فرمانده لشکر25 کربلا)، نبی رودکی (فرمانده لشکر19 فجر)، امین شریعتی (فرمانده لشکر31 عاشورا)، محمدجعفر اسدی (فرمانده تیپ33 المهدی)، غلامرضا جعفری (فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع))، عبدالمحمد رئوفی (فرمانده لشکر7 ولی‌عصر(عج)) تشکیل شد.
3) تا این زمان هنوز به نیروهای شناسایی اجازه شناسایی در عمق مواضع دشمن داده نشده و نزدیک‌شدن به مناطقی که دشمن رادار رازیت نصب کرده، نیز ممنوع شده است.
غواصی، آموزش‌های آبی - خاکی، آموزش نبرد در نخلستان و نبرد در آبهای متحرک، آموزش در آبهای عمیق و بدن‌سازی نیز ضروری است که این آموزش‌ها درحال اجرا یا در دستور کار است.
فرماندهان یگان‌ها همچنین گزارش دادند که مکان‌های مشابه منطقه عملیاتی در نظر گرفته‌اند تا رزمندگان دوره‌های آموزشی و مانورهای عملیاتی ازجمله حمله به ساحل و پاک‌سازی نخلستان را در این مکان‌ها بگذرانند.
نکات مهمی که در ادامه جلسه بر آن تأکید شد چنین بود: آموزش در آبهای متلاطم و موج‌دار؛ دقت در مقدار انحراف از هدف و چگونگی جهت‌گیری برای رسیدن به هدف؛ تأثیر فشار و جریان آب و جزرومد آب بر انحراف از هدف و تأثیر آن بر زمان‌بندی عملیات. از فرماندهان همچنین خواسته شد که مناطق مختلف آبی ازجمله سد دز، دریا، بندرعباس، رود کارون، رود بهمن‌شیر که دارای آبهای متفاوت سرد، گرم، شور و شیرین هستند، بررسی شود.
در این جلسه همچنین بر ضرورت انتقال افراد بومی از منطقه عملیاتی، استتار امکانات، حفظ نیروهای موجود و پرهیز از ترخیص آنها، تشکیل گردان‌های احتیاط، افزایش کیفیت نیروها و جذب نیروهای جدید تأکید شد.(1)
در ادامه جلسه، فرمانده کل سپاه پاسداران ضمن بیان وظایف فرماندهان، تدابیر لازم برای موفقیت را یادآور شد که خلاصه آن چنین است:
هر فرماندهی سه وظیفه اصلی دارد: هدایت، مراقبت، هماهنگی. هدایت یعنی تدبیر و رهنمود دادن برای رسیدن به هدف. البته برای نیل به هدف، هدایت کافی نیست و مراقبت هم لازم است. این موضوع در همه امور صدق می‌کند: در امور نظامی، سیاسی، اخلاقی و... . مثلاً برای یک عملیات کافی نیست که به فرماندهان گردان‌ها بگوییم بروند گروهان‌هایشان را انتخاب کنند، بلکه باید مراقبت کنیم که آیا گروهان‌هایی که انتخاب می‌کنند شرط‌های لازم برای آن عملیات را دارند یا نه. وظیفه سوم هماهنگی است. امور باید هماهنگ پیش برود. یکی جلو نرود، یکی عقب بماند.
پس دستوراتی را که فرمانده می‌دهد یا هدایتی است یا مراقبتی است یا هماهنگی است. فرماندهان قرارگاهها، لشکرها و مراکز ما در بعد هدایت و هماهنگی تجربه بسیاری دارند، البته دراین‌زمینه کمبود و ضعف داریم ولی اساسی نیست، اما در بعد مراقبت یک "لنگی"بزرگ داریم؛ باید مراقبت را هم به کارمان اضافه کنیم. مثلاً مراقبت از خط؛ از خط خودتان بازدید کنید. وضعیت نیروها و چگونگی استقرار در خط را بررسی کنید. دید دشمن روی خط و روی نیروها را بررسی کنید. و همین‌طور مراقبت از وضعیت پوشش و استتار منطقه؛ حفاظت منطقه. مراقبت از عقبه‌ها و دژبانی‌ها و شناخت ضعف‌ها و... نحوه دیگر مراقبت، بازدید فرماندهان لشکرها از لشکرهای دیگر و برای این عملیات تهیه گزارشی از وضع سازماندهی و آموزش نیروها.
فرمانده کل سپاه در ادامه بر اهمیت توانایی فرماندهان گروهان‌ها و دسته‌ها در عملیات آینده
1) 4. صحافی 260 پیاده‌شده نوار 16874، گزارش شناسایی عملیات والفجر8 (1/9/1364، قرارگاه خاتم) جواد زمان‌زاده، صص 24 - 2.
در منطقه فاو تأکید می‌کند: در این عملیات باید فرماندهان گروهان‌ها و دسته‌ها دقیقاً چک شوند که چه کسی هستند، سابقه آنها چیست، چگونه می‌توانند گروهان و دسته را هدایت کنند. چون جنگ در نخلستان‌ها و شهر(فاو) روشی خاص می‌خواهد. برای عملیات در این منطقه هم باید به سازماندهی و کیفیت فرماندهان گروهان‌ها و دسته‌ها توجه شود و هم به آموزش و آمادگی نیروها.
در بخش پایانی این جلسه فرمانده کل سپاه برای برداشتن اولین گام در بعد مراقبت، به فرمانده لشکر31 عاشورا مأموریت داد تا با کمک چند کارشناس، از وضع خط، وضعیت پوشش و استتار، وضعیت پیشرفت کار لشکرهایی که قرار است در منطقه فاو عملیات کنند، اسکله‌سازی و جاده‌سازی، آماده‌کردن مواضع ادوات، فعالیت در خط و هماهنگی‌ها و... تا هفته آینده گزارشی مکتوب و مفصل تهیه کند.(1)
1
در سومین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتمالانبیا(ص))، مأموریت قرارگاه‌های کربلای2، نوح و کربلای1 در عملیات گسترده آتی در منطقه فاو و منطقه هور مشخص شد و ضمن اعلام اینکه منطقه فاو، منطقه اصلی عملیات گسترده است، بر اهمیت و آماده‌سازی منطقه هور به‌منزله منطقه عملیات یدک تأکید شد.(2)
در آغاز جلسه فرمانده کل سپاه پاسداران منطقه مأموریت قرارگاه نوح را جناح چپ منطقه عملیات یعنی رأس‌البیشه تا دهانه خلیج‌فارس تعیین کرد. برای اجرای این مأموریت، لشکر19 فجر، لشکر41 ثارالله، و تیپ33 المهدی(عج) زیر امر قرارگاه نوح قرار می‌گیرند. همچنین این قرارگاه مأموریت یافت تا برای این عملیات 10 گردان احتیاط نیز تشکیل دهد.
محسن رضایی منطقه مأموریت قرارگاه کربلای2 را جناح راست منطقه قرارگاه نوح مشخص کرد. برای اجرای این مأموریت لشکرهای7 ولی‌عصر(عج)، 25 کربلا، 31 عاشورا، 8 نجف، 5 نصر، 21 امام رضا(ع) و تیپ ویژه شهدا زیر امر قرارگاه کربلای2 قرار می‌گیرند.
در ادامه درباره طراحی مانور عملیات در منطقه فاو و طرح مانور برخی یگان‌های این عملیات بحث شد، اما به نتیجه نهایی نرسید. در ادامه جلسه منطقه عملیاتی شماره2(3)* (البیضه، کساره و الحسان - در منطقه هورالعظیم) که"طرح یدک"محسوب می‌شد، بررسی گردید.
1) 5. صحافی 0982 پیاده‌شده نوار 16875، عملیات والفجر8 (1/9/1364، قرارگاه خاتم) جواد زمان‌زاده، صص 18 - 12.
2) حاضران این جلسه محسن رضایی، حسین علایی(فرمانده قرارگاه نوح)، عزیز جعفری (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای1)، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلای2)، محمد باقری، محمد پیشبهار، ابراهیم سنجقی، محسن تقوی، علی عبداللهی (مسئول طرح و عملیات قرارگاه مرکزی) بودند.
3) * منطقه عملیاتی شماره 1، منطقه فاو بود.
فرمانده کل سپاه درباره اهمیت این منطقه گفت: «در این منطقه باید به‌صورت بسیار جدی کار شود. اگر ما باز دو هفته دیگر اینجا بیاییم و ببینیم با ناباوری کار شده، این اصلاً قابل‌تحمل نیست. این منطقه باید آماده شود که اگر خدای‌نکرده در عملیات پایین(منطقه فاو) با مشکل برخوردیم، لشکرها به‌سرعت به این منطقه(هور) منتقل شوند و عملیات کنند.»
باتوجه‌به این تأکیدها بود که عزیزجعفری چنین درخواست کرد: «پس بگویید نیروهای شناسایی که اینجا کار کرده‌اند تحت‌امر [واحد] اطلاعات عملیات ما بگذارند و هماهنگی آنها با [واحد] اطلاعات عملیات ما باشد و ما به آنها مأموریت بدهیم.»
در ادامه بحث، محسن رضایی ضمن تأکید بر اهمیت منطقه هور، اقداماتی را که در این منطقه باید انجام شود، برشماری می‌کند: این یک عملیات بزرگ است یعنی یک عملیات درحد عملیات پایین (فاو) است و غیر از عملیات ام‌الرصاص و عملیاتهای محدود است. [...] ما می‌توانیم از احتیاط‌های آنجا (فاو) برای اینجا استفاده کنیم و از احتیاط‌های (هور) برای آنجا (فاو) استفاده کنیم. باید حداکثر یک هفته به‌صورت قطعی بگویید که یگان‌ها و نیروها را پای کار ببرند. شما هرچه را که می‌خواهید کم بکنید، باید همین الآن کم بکنید. باید جای توپخانه درست بشود، ما اینجا یک آتش قوی می‌خواهیم. باید ببینید که هدف نهایی تا کجا باشد. حتی باید مشخص کنید تا کجا می‌خواهیم با قاطعیت برویم. مثلاً نصف نیروهایمان عمل کند، نصف هم احتیاط باشد. [حد عملیات و نیروی متناسب با آن را مشخص کنید]. این موارد را یادداشت کنید:
تهیه مانور کلی عملیات و هدف قطعی آن که دیگر در آن تغییرات داده نمی‌شود.
مشخص‌کردن تعداد و محل مواضع توپخانه‌ای که باید در هور ساخته بشود.
جادههای ضروری که سریع باید کشیده شود.
احداث پلی به طول 10 کیلومتر از آخر شط علی به‌سمت (پاسگاه) بلال و پاسگاه (ترابه) توسط واحد مهندسی نجف (آقای شجاعی).
طرح اجرای عملیات محدود (در ام‌النعاج) را در همین هفته مشخص کنید.
لشکرهای31عاشورا، 25 کربلا، 41 ثارالله و 5 نصر و تیپ33 المهدی هرکدام یک دسته نیروی شناسایی با یک فرد توجیه به منطقه شماره 2 (هور) بفرستند.
در پایان این جلسه مقرر شد که قرارگاه تاکتیکی نصرت، تیپ10 سیدالشهدا، تیپ18 الغدیر، تیپ9 بدر، تیپ خیبر، تیپ امام حسن(ع)، لشکر27 حضرت رسول(ص)، لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، تیپ32 انصارالحسین(ع)، تیپ ویژه شهدا، تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)، لشکر14 امام حسین(ع)، نیز زیر امر قرارگاه کربلای1 قرارگیرند و کار آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات را در منطقه هور شروع کنند.(1)
1) 6. صحافی 1607 پیاده‌شده نوار 16877، ارزیابی منطقه عملیاتی فاو و هور والفجر8 (1/9/1364، قرارگاه خاتم)، زمان‌زاده، صص 20 - 1.
1
در جلسه پایانی امروز قرارگاه مرکزی سپاه (قرارگاه خاتمالانبیا(ص)) که با حضور اکثر فرماندهان قرارگاهها، مسئولان رده اول و تعدادی از فرماندهان یگان‌های سپاه پاسداران تشکیل شد، (1)فرمانده کل سپاه در سخنانی مشروح به بیان تذکرات و نکاتی مهم پرداخت، که خلاصه آن چنین است:
تلاش برای دستیابی به پیروزی سریع و پایان‌دادن به جنگ ضروری است. توقف و درجا زدن‌های ما صددرصد شکست درپی دارد. دنیا در تلاش و تدبیر است که ابتدا پیشروی ما را سد کند و سپس علیه ما وارد عمل شود. امروز در سطح منطقه و در سطح دنیا در جلسات و کنفرانس‌ها درحال بررسی هستند که مسئله ما را چطور حل کنند. انگلیسی‌ها به امریکاییها گفته‌اند که برخورد عجولانه با ایران اشتباه است با برنامه‌ریزی درازمدت باید مشکل ایران را حل کرد.
نظر امام این است که استراتژی ما باید سرعت عمل داشته باشد، اگر چنین نباشد بی‌فایده است. دلیل اینکه در عملیات فتح‌المبین و بیت‌المقدس اصرار برادران را برای تعویق عملیات نپذیرفتیم همین ضرورت سرعت عمل بود. ما پشت دروازه‌های بصره و بغداد توقف کرده‌ایم و این توقف شکست را درپی دارد. این نظر صریح امام است که بایستی از این توقف و رکود نجات پیدا کنیم.
تصویر
امام می‌فرمود: "به خدا اعتماد کنید؛ به قدرت خدا اعتماد کنید. " چقدر زمان را در عملیات بدر از دست دادیم. این حرفی که می‌گوییم که "عقل" باید کار کند، این بحث بسیار ضعیفی است که می‌کنیم؛ همین نشانه بی‌عقلی ماست؛ چون این واضح است که انسان باید از عقلش استفاده کند. عقل و تدبیر در جایی کارایی دارد که قلب ما راه بیفتد.
به وضع ناهنجاری که پیدا کرده‌ایم اهمیت ندهید، ببینید رمز موفقیت این عملیات‌ها چیست؟ چه حکمتی در اینها نهفته است؟ مگر در فتح‌المبین ما چیزی می‌دانستیم که خداوند این‌همه الهامات به ما داد؟ وقتی در اجرای عملیات فتح‌المبین گیر کردیم، برادران گفتند خدمت امام برویم
1) حاضران در جلسه: محسن رضایی، رحیم صفوی، محمد باقری، عزیز جعفری، حسین علایی، عباس محتاج، ابراهیم سنجقی، مهدی مبلغ، نورعلی شوشتری، محمد پیشبهار، محسن تقوی، قاسم سلیمانی، مرتضی قربانی، جعفر اسدی، نبی رودکی، امین شریعتی، غلامرضا جعفری، رئوفی و... بودند.
لااقل امام استخاره‌ای بکند یا تدبیری به ما بدهد. خدمت امام که رفتیم استخاره نگرفتیم، بلکه امام به ما روحیه داد و فرمود: "شما بروید و پیروزید. " ولی وقتی آمدیم و ابهام داشتیم، قرآن را باز کردیم این آیه آمد:"لقد رضی الله عن المؤمنین اذ یبایعونک تحت الشجره" به‌درستی که خداوند از بیعت و وفاداری سربازانی که زیر آن درخت با پیامبر عهد کردند خشنود گشت و از مؤمنین که روی عهد و وفایشان ایستادند خشنود است و به‌زودی فتح بزرگی به شما می‌دهیم. "فعجل هذه لکم" بعد فرمود: " بعد از این فتح فتحی بسیار بزرگ‌تر به شما می‌دهیم که نمی‌توانید غنائم آن را شمارش کنید. در پایان فرمود: " ما این آیات را می‌گوییم تا شاید هدایت شوید. "
مروری در خودمان بکنیم شاید هدایت نشده‌ایم. مروری بکنیم و ببینیم واقعاً اعتقادمان به خدا از گذشته قوی‌تر شده است؟ یک حکمتی در این کارها هست وگرنه در عملیات بدر ما این‌قدر زحمت کشیدیم و این‌قدر رفتیم تا پای کار رسیدیم و با یک حرکتی می‌توانستیم موفق شویم، چرا موفق نشدیم. [...] ما که نباید با یک حرکت دشمن مات شویم. اگر کار در جایی گیرکرد، باید در جای دیگر اقدام کنیم. اگر این حرکت نشد، آن حرکت را بکنیم. چیزی که باعث می‌شود تدبیر و عقلمان کار بکند قلب ما و عشق و اعتماد ما به خداوند است. اینکه خداوند می‌فرماید: "و کان حقاً علینا نصرالمؤمنین" یعنی اینکه، بر ما یک حق واجبی است که مؤمنین را نصرت بدهیم. خدا دروغ می‌گوید؟! بارها شده که خداوند می‌فرماید:" ان وعدالله حق". مسئله اصلی ما نیستیم، اگر اسلام شکست بخورد می‌دانید چه می‌شود؟ اسلام دیگر نمی‌تواند قد علم کند. پس باتوجه‌به اینکه تمام زمینه‌ها آماده است بیاییم یک مروری بکنیم، شاید خودمان را آماده نکردیم، شاید یک مقدار مغرور به این پیروزی‌ها شدیم، شاید یک مقدار خودمان را گم کردیم. بیایید ببینیم باید چه کار بکنیم؟ راهمان چیست؟ مسئله ما چیست؟ ما که مشکلی در تدبیر و عقل نداریم، ما 5 سال تجربه داریم. آن چیزی که نمی‌گذارد ما از عقل و تدبیرمان استفاده کنیم، قلب ما است. بیایید به قلب‌مان مراجعه کنیم و ببینیم اگر این قلب قوی‌تر نشده است آن را قوی بکنیم. اگر ضعیف مانده آن را به پای کار برسانیم. در این مسائل حکمت‌هایی هست که باید آنها را متوجه شویم. خداوند متعال می‌فرماید: تاکنون قومی نبوده که ما برای آن پیامبری نفرستاده باشیم تا آن قوم را به تضرع و زاری بکشاند. می‌فرماید: هدف پیامبرانی که فرستادیم این بود که مردم را به زاری و تضرع بکشانند. اما وقتی که زاریشان برطرف می‌شود و رحمت حاصلشان می‌شود، شروع به شرک‌ورزیدن می‌کنند و مشرک می‌شوند.
ما الآن در یک وضعی قرار داریم که قطعاً خداوند متعال نمی‌خواهد اسلام شکست بخورد و قطعاً ما را یاری و کمک می‌کند، منتها این یاری‌کردن راه و طریقی دارد. یاری‌کردن خدا به این است که ما منحرف و بدبخت نشویم و از راه هدایت کنار نرویم. ما باید برای این کار ساخته شویم و هیچ راهی هم نداریم، ساخته‌شدن ما هم در این است که به مسائل توجه بکنیم.
محسن رضایی در ادامه با ذکر آیه 74 سوره صافات که در آن درباره چگونگی نجات حضرت نوح، حضرت ابراهیم و حضرت موسی و درخواست و تضرع آنها از خداوند و یاری خداوند بیان شده، می‌گوید: ما هم باید از خدا بخواهیم، خواستنی واقعاً از ته قلب.
وی همچنین با ذکر آیه 185 سوره بقره که" ما دعای کسی را اجابت می‌کنیم که از ما بخواهد و تنها ما را بخواهد، پس بپذیرند از من و به من ایمان بیاورند (یعنی به من اعتماد کنند و ایمان بیاورند و از من بخواهند) من نزدیکشان هستم و دعای آنها را اجابت می‌کنم. " اضافه می‌کند که حالا آیا غروری که در ما هست، به ما اجازه نمی‌دهد که درمقابل خدا زاری کنیم و از خدا بخواهیم، نمی‌دانم. وی در ادامه با اشاره به آیات 41 و 62 سوره انعام و آیات 28 و 55 سوره اعراف می‌گوید.
این حالت‌هایی که اتفاق می‌افتد سراسر حکمتی است که ما باید این حکمت‌ها را فرابگیریم. اگر از این حالت‌ها استفاده نکنیم و از کنار این حالت‌ها ساده بگذریم و با یک تحلیل احتمالات - نه تحلیل اخباری - و ظن و گمان از این رحمت‌های الهی و سختی‌هایی که برای ما در نظر گرفته شد، بگذریم، مشکل است.
وقتی به‌جای تکیه بر خدا و تکیه بر او به قدرت‌های دیگر و اعمال خودمان که شیطان آنها را برایمان زینت می‌دهد توجه و تکیه و اعتماد کنیم خودمان در کنار خدا قرار گرفتیم، باعث می‌شود که به هرحال یا از صحنه انقلاب دور شویم و مثل ضدانقلاب می‌شویم، یا چون قلب ما قسی و سخت و مثل سنگ می‌شود و نمی‌خواهد تسلیم شود، این مشکلاتی هستند که پیامبران خدا کشیدند. [...] ما هم باید تحمل کنیم و در همه این سختی‌ها حکمت و نظر و لطف و رحمتی است و آن این است که ما حواسمان را جمع بکنیم تا فقط و فقط خدا را بپرستیم. و فقط و فقط از خدا کمک بخواهیم و به پیش برویم. انشاءالله باید این نکته را با حرکات و برخوردمان به برادرهایمان به یک طریقی مطرح کنیم تا به‌صورت طبیعی، نه تصنعی یاری خواستن از خدا در لشکرها شروع شود. البته باید خیلی طبیعی کار کنید و اگر می‌دانید صحبت عمومی اثر نمی‌کند یا اثر کار را خراب می‌کند و اثر منفی دارد سعی کنید در این زمینه‌ها بحث نشود، ولی با فرماندهان گردان‌هایتان به یک طریقی مطرح بکنید و کم‌کم با پایین طرح کنید.
قرارگاه‌های ما و خود ما هم همین‌طور عمل می‌کنیم. باید به یک نحوی واقعاً از خدا کمک بخواهیم و توجه بکنیم که تنها کسی که می‌تواند ما را نجات بدهد خداست و کافی نیست که ما بگوییم خدا که مشکلات ما را می‌داند! ما باید این غرور را بشکنیم. و درمقابل خدا خودمان را بشکنیم، ما تا زمانی‌که در بارگاه الهی ذلیل و خاضع نشویم و این قلب قسی خودمان را نشکنیم امکان ندارد خدا به ما کمک کند. البته این هم از موضع رحمت است و خدا ما را دوست دارد که ما را این‌طور در سختی‌ها غوطه‌ور کرده است خدا می‌داند که اگر یک
خوشحالی به ما داد و اگر یک چیزی به ما می‌داد که ما از این مرحله رد نشده و آبدیده نمی‌شدیم و این قلب قسی شکسته نمی‌شد و درمقابل او خاضع نمی‌شدیم، آینده ما صددرصد از دست می‌رفت و دنیا را هم نداشتیم و شاید بدتر از بنی‌صدر و منافقین خلق می‌شدیم. [...] حکمتی در این عملیات‌ها هست چطور ما در حالت ضعف عملیات فتح‌المبین، قرارگاه‌هایمان را دو سه شبه درست کردیم و تیپ‌هایمان اولین‌بار در فتح‌المبین اعلام موجودیت کردند و یک ماه بعد عمل کردند و تویوتا گرفتند، و موفق شدند؟! اما در بدر که تمام شرایط پیروزی ما آماده بود و می‌توانستیم با جابه‌جا‌کردن دو یا سه لشکر پیروز شویم، نشدیم؟! این نشان می‌دهد که خدا یک مقدار ما را به خودمان واگذار کرده است و می‌خواهد زاری بکنیم خدا می‌خواهد به ما فشار بیاید تا ساخته بشویم و انشاءالله این خواست عمومی و حالت عمومی تضرع و حالت خواستن عمومی به‌صورت طبیعی در بین لشکرها بنا شود. خدا می‌داند که اسلام در خطر است، خدا می‌داند که ما مشکل داریم.(1)
1
ستاد مشترک ارتش با انتشار اطلاعیه شماره 2297 خود اعلام کرد: «خلبانان جان‌برکف نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ساعت 14:35 دقیقه امروز یکم آذرماه، با چند فروند از جنگنده شکاری بمب‌افکن‌های خود یک کارخانه صنعتی و یک مرکز تجمع خودروهای نظامی دشمن را در منطقه دربندیخان عراق بمباران و با واردآوردن ضایعات و خسارات قابل‌ملاحظه به صدامیان، سالم به پایگاه‌های خود مراجعت کردند.»(2)
از سوی دیگر، یک سخنگوی نظامی عراق درباره حمله مذکور ادعا کرد که نیروهای دفاع زمینی عراق تلاش دو هواپیمای ایرانی را که ظهر امروز قصد داشتند به مرزهای بین‌المللی عراق در منطقه شمالی تجاوز کنند با ناکامی مواجه و هر دو هواپیمای ایرانی را وادار کردند که بدون دستیابی به هیچ هدفی به فضای ایران بازگردند.(3)
2
حملات هوایی عراق به جزیره خارک امروز نیز ادامه یافت. خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، گزارش داد: «در ساعت 11:50 دقیقه امروز جزیره خارک موردحمله هواپیماهای مهاجم عراقی (میگ25) قرار گرفت و احتمالاً تعداد چهار بمب در جزیره و اطراف جزیره اصابت و منفجر گردیده که هیچ‌گونه خسارت جانی و مالی در بر نداشته است.
ضمناً یک موشک هاگ (هاوک) به‌طرف هواپیمای مهاجم شلیک شد که به‌محض‌اینکه خلبان متوجه گردید، مشاهده شد که چند لحظه دود پشت هواپیما قطع و هواپیما تغییر مسیر داده و سپس متواری گردید که درنتیجه موشک منحرف‌شده بدون واردآوردن خسارت به هواپیما، منفجر شد.»(4)
دفتر فرماندهی سپاه پاسداران منطقه 4 نوح دراین‌باره اعلام کرد که این حمله را هواپیماهای میگ25 و میگ23 انجام دادند و چهار بمب پرتاب‌شده در اطراف اسکله آذرپاد [از اسکله‌های جزیره خارک]، در آب اصابت کرد که خسارتی نداشت. این گزارش حاکی است موشک هاگ پرتاب‌شده به‌طرف هواپیماهای عراقی، بدون اثر بوده است.(1)
از سوی دیگر، ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2030 اعلام کرد: «در ساعت 11:20 دقیقه صبح امروز هواپیماهای نیروی هوایی ما دست به حمله جدید موفقیت‌آمیزی علیه جزیره خارک زدند و پس از اینکه عقاب‌های ما هدف خود را کوبیدند، سالم به خاک میهن بازگشتند.»(2)
1
به نوشته نشریه لویدز لیست، درپی حمله هفته گذشته عراق به تأسیسات جزیره خارک، ذخیره نفت جزیره سیری به‌شدت کاهش یافته است. در همین حال خبرهای امروز حاکی‌از وضعیت عادی جزیره خارک و صادرات نفت آن است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن گزارش داد: «روزنامه لویدز لیست ارگان شرکت بیمه لویدز لندن، امروز به نقل از خبرنگار خود چیز لین‌ها بارد نوشت: طبق اطلاعات جزئی که درباره فعالیت بنادر ایران در دست است، حداقل هفت فروند نفتکش در جزیره سیری برای بارگیری نفت خام در انتظار به سر می‌برند. این درحالی است که قبل از حملات اخیر عراق این تعداد بهطور متوسط سه فروند بود. به گفته تعدادی از منابع خلیج‌فارس، به‌دنبال این حملات، تأسیسات نفتی خارک حداقل به‌مدت سه روز بسته شد.
این خبرنگار همچنین می‌نویسد: مشتریان نفت ایران روز پنجشنبه مدعی شدند این کشور تمام نفت خام صادراتی موجود خود را تا 29 آذر (20 دسامبر) به فروش رسانده و برای تحویل نفت خام در اوایل دی‌ماه، بهای بیشتری مطالبه می‌کند. به نوشته وی، بهای جدید بین 50/27 و 55/27 دلار برای هر بشکه نفت خام سبک ایرانی برای خاور دور می‌باشد که نسبت به بهای تعیین‌شده در اوایل دهه دوم آذرماه بین 10 تا 15 سنت افزایش نشان می‌دهد.»(3)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر گزارش داد: «وضعیت جزیره خارک و صادرات نفت درحال‌حاضر عادی است و روز جاری دو کشتی جهت بارگیری به اسکله پهلو داده شده و یک کشتی پس از بارگیری از اسکله جدا و به‌طرف مقصد حرکت نموده است.»(4)
1) 11. سند شماره 59177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه 4 به ستاد مرکزی، 1/9/1364.
2) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 248، 2/9/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 1/9/1364.
3) 13. مأخذ12، ص10، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/9/1364.
4) 14. مأخذ9، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/9/1364.
1
مجله مید چاپ انگلیس در آخرین شماره خود درباره حملات ماه‌های اخیر عراق به خارک در مقاله‌ای با عنوان "خیانت یا تکنولوژی " به دو دلیل احتمالی برای موفقیت برخی از این حملات پرداخته و نوشته است: «هنگامی‌که در پانزدهم اوت (24 مرداد)، هواپیماهای عراقی اولین حمله موفقیت‌آمیز خود را به پایانه صادراتی جزیره خارک کردند، استحکامات دفاعی غیرقابل‌نفوذ جزیره را بدون خدمه یافتند. این کار با طرح‌ریزی قبلی بود؛ فرمانده واحدهای ضدهوایی جزیره به عراقی‌ها اطمینان داده بود که در لحظه حمله، افرادش درحال استراحت خواهند بود. نیروی هوایی عراق موفق گردید قبل از آنکه واحدهای ضدهوایی بتوانند دست به عملی بزنند، صدمات قابل‌ملاحظه‌ای به تأسیسات نفتی وارد آورد. خاصه که آنها یک ناو غول‌پیکر حامل نفت خام را - که در اسکله جزیره دریا واقع در قسمت غربی خارک لنگر انداخته بود - مورد اصابت قرار دادند که با آتش‌گرفتن آن قسمت‌هایی از ساختمان پایانه صدمه دید. فرمانده ایرانی که عراقی‌ها را راهنمایی کرده بود، اکنون در زندان در انتظار مجازات خیانت خود، به سر می‌برد. عراقی‌ها پس از حمله موفقیت‌آمیز خود در اواسط ماه اوت، حملات هوایی متعددی به جزیره خارک کرده‌اند، لیکن این حملات در ارتفاع بسیار بالا از سطح دریا قرار داشتند و فاقد آن دقت در هدف‌گیری بودند که حمله قبلی داشت. حمله قبلی در سطح پایین انجام شده بود.
این، یک برداشت از چگونگی موفقیت عراقی‌ها در رخنه‌کردن به استحکامات دفاعی خارک است که بعضی از تهرانی‌های عالی‌رتبه مطرح می‌سازند. این برداشت مغایر با برداشت پیچیده‌تر و نگران‌کننده‌تری است که مقامات نزدیک به صنعت نفت پیش می‌کشند. براساس تعبیر دوم، اکثر حملاتی که از 15 اوت به بعد صورت گرفته، حملاتی در سطح پایین بوده‌اند که با بمباران هایی از ارتفاع بالا کامل می‌گردیده‌اند. این تعبیر عامل موفقیت‌های عراق را به آموزش بهتر توسط استادان فرانسوی و استفاده از موشک‌های پیچیده فرانسوی که توسط لیزر هدایت می‌شوند، نسبت داده‌اند. ظاهراً بسیاری از این حملات، عملیات پیچیده‌ای هستند که چندین دوجین هواپیما را شامل می‌شوند. گزارش‌ها حاکی‌از آن است که این هواپیماهای مهاجم در ارتفاعات مختلفی به خارک نزدیک می‌شوند که این عمل دفاع از جزیره را مشکل می‌سازد. ضمناً استفاده از موشک‌های هدایت‌شونده توسط لیزر، هدف‌گیری دقیق را از فاصله دور مقدور می‌سازد.
تمام شواهد حکایت از آن دارد که چه این یا چه آن تعبیر و تفسیر پیرامون موفقیت‌های عراق بیشتر صحت داشته باشد، مقامات ایرانی این حملات را جدی گرفته، برای رویارویی با آنها آماده می‌شوند و طرحهای جایگزینی را برای صدور نفت خود تدارک می‌بینند، استحکامات دفاعی را افزایش می‌دهند و پایانه‌های صادراتی دیگری در مکان‌های ایمن‌تر برپا می‌کنند.
ناظران محلی خاطرنشان می‌سازند: تأسیسات خارک که برای عرضه هفت میلیون بشکه نفت خام در روز برنامه‌ریزی شده بود، آن‌قدر ظرفیت اضافی دارد که می‌تواند صدمات سنگین را تحمل کند، بدون آنکه این مسئله تأثیری بر میزان کنونی صادرات نفت ایران - که در سطح پایین بوده و حدود یک میلیون و 600 هزار بشکه در روز است، بگذارد.»(1)
1
یک کشتی آلمانی پس از توقیف و بازرسی یک هفته‌ای به‌وسیله ارتش ایران، امروز آزاد و یک کشتی قطری به دلایل نامعلوم غرق شده است.
روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشته است: «کشتی گابریل متعلق به کشور آلمان‌غربی که در تاریخ پنجشنبه 23 آبان، برای بازرسی محموله‌های آن به یکی از بنادر جمهوری اسلامی ایران هدایت شده بود، ساعت شش بعدازظهر جمعه (1 آذر 1364) آزاد شد. یک افسر فرماندهی از نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران طی تماسی با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: نیروهای ایران اطمینان حاصل کردند که در کشتی مزبور هیچ‌گونه کالایی که بتواند توان نظامی رژیم عراق را بیفزاید، وجود نداشته است. این مقام نظامی افزود: جمهوری اسلامی ایران تصمیم خود مبنی‌بر بازرسی و توقیف کشتی‌های مشکوک را قویاً دنبال خواهد کرد.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر گزارش داد: «کشتی قطری المنصور که حامل تیرآهن برای کویت بوده، با 21 خدمه فیلیپینی و مصری درحدود 50 مایلی رأس الخفجی، نزدیک مرز عربستان سعودی و کویت، غرق شده است. یک مقام کشتیرانی ملی قطر اظهار کرد که از سرنوشت افسر دوم و مکانیک کشتی مطلع هستیم، ولی از ناخدای مصری کشتی هیچ اطلاعی در دست نیست. این مقام درمورد علت غرق کشتی هیچ توضیحی نداد، ولی اطلاعات کشتیرانی لویدز علت حادثه فوق را برخورد کشتی با دکل فولادی حوزه نفتی متعلق به[کمپانی نفتی] آرامکو ذکر کرده است.»(3)
اما رادیو بی‌بی‌سی و خبرگزاری آسوشیتدپرس غرق‌شدن کشتی قطری را براثر اصابت موشک اعلام کردند.
رادیو بی‌سی‌سی: «گفته می‌شود که ممکن است کشتی براثر شلیک موشکی از یک هواپیما غرق شده باشد.»(4)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از منابع کشتیرانی گزارش داده است که این کشتی روز پنجشنبه (30 آبان 1364) توسط یک راکت - که ازسوی یک هواپیمای جنگی ناشناس شلیک شده - هدف قرار گرفته است. بخش فارسی رادیو امریکا نیز خبری مشابه پخش کرد.(5)
1) 15. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1018، 28/10/1364، ص34 - 33.
2) 16. روزنامه اطلاعات، 2/9/1364، ص2.
3) 17. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 71، 5/9/1364، ص14.
4) 18. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/9/1364، رادیو بی‌سی‌سی، ساعت 22، 1/9/1364.
5) 19. مأخذ12، ص4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/9/1364.
1
درحالی‌که فشارهای اقتصادی (ازجمله حملات مداوم به خارک) و فشارهای سیاسی (اقدامات دیپلماتیک منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای) بر ایران، برای خاتمه جنگ، بدون دستیابی به حقوق خویش ادامه دارد، یک تحرک داخلی برای هواپیماربایی و ایجاد جنگ روانی، درصدد تشدید این فشارها بود که ناموفق ماند.
بنا به گزارش یک منبع اطلاعاتی و همچنین اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی، در ساعت 10 صبح امروز، هواپیمای بوئینگ 747 مسافربری تهران - بندرعباس موردحمله هواپیماربایان واقع شد که با مقاومت گارد امنیت پرواز روبه رو گردید و بهطور اضطراری در فرودگاه شهید دستغیب شیراز فرود آمد. درمقابله نیروهای امنیت پرواز با هواپیماربایان چند نفر زخمی شدند.(1)
2
امروز رزمندگان اسلام در منطقه پیرانشهر عملیاتی علیه ضدانقلاب اجرا کردند. عناصر ضدانقلاب نیز در کردستان دست به تحرکات ایذایی زدند.
گردان‌های جندالله و نبی‌اکرم(ص) سقز و یک گردان اعزامی از باختران با پشتیبانی چند هلیکوپتر از هوانیروز، امروز عملیات وسیعی را علیه نیروهای ضدانقلاب در منطقه عمومی پیرانشهر آغاز کردند. در این عملیات 8 تن از نیروهای حزب دمکرات کشته و 2 تن مجروح شدند، یک تن نیز اسیر شد. بقیه نیروهای ضدانقلاب با استفاده از تاریکی شب از منطقه درگیری گریختند.(2)به گزارش فرماندهی سپاه پاسداران ناحیه کردستان، در این حادثه 7 تن از نیروهای گردان باختران شهید و 3 تن دیگر مجروح شدند.(3)
سپاه پاسداران سردشت گزارش داد که در حمله امروز ضدانقلابیون به پاسگاه ربط از روستای نیک‌آباد، یک تن از نیروهای خودی شهید و یک تن مجروح شدند. این درگیری پس از رسیدن نیروهای کمکی خاتمه یافت.(4)
حمله عناصر ضدانقلاب به پایگاه کلاتی (بانه) با آتش به‌موقع نیروهای خودی دفع گردید.(5)
عده‌ای از گروه خبات در منطقه خواجامیر از توابع بانه، به نیروهای خودی کمین زدند. در این کمین چند نیروی خودی شهید یا مجروح شدند.(6)
در مسیر نیروهای تأمین جاده چهاردیوار در حوالی بوکان براثر انفجار مینی که افراد ضدانقلاب کار گذاشته بودند، سه پاسدار وظیفه مجروح شدند.(7)
یک خودرو تویوتا، حامل تانکر آب در جاده روبه‌روی روستای شم‌شیخه (سردشت) با مین ضدانقلاب برخورد کرد که براثر انفجار آن دو تن مجروح شدند.(8)
شهربانی استان کردستان نیز گزارش داد: در روستای مازوچ از توابع سقز دو تن از افراد حزب دمکرات که در عملیاتهای تروریستی شرکت داشته‌اند، هنگام فرار از منطقه به‌دست نیروهای سپاه پاسداران کشته شدند.(9)
1) 20. سند شماره 200101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات، شماره 101، 2/9/1364، ص2؛ و - سند شماره 059178 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران، 1/9/1364.
2) 21. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 15، 23/10/1364، ص44.
3) 22. سند شماره 425253 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از فرماندهی ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 6/9/1364.
4) 23. سند شماره 425227 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از سپاه سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا 2/9/1364.
5) 24. سند شماره 424346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از اطلاعات ستاد ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 3/9/1364.
6) 25. سند شماره 449181 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استانداری کردستان، 10/9/1364.
7) 26. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 72، 12/9/1364، ص14.
8) 27. مأخذ21، ص45.
9) 28. سند شماره 449221 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استانداری استان کردستان، 6/9/1364.
1
استانداری استان کردستان در نامهای که به امضای معاون سیاسی و اداری استانداری کردستان (حمید جلایی‌پور) برای معاونت سیاسی اجتماعی (مشاور عالی) نخست‌وزیری ارسال کرد، آمار شهیدان و مجروحان درگیریهای این استان را در مهر و آبان 1364 به شرح زیر اعلام کرد:(1)
تصویر
گروههای معارض عراقی امروز چند عملیات علیه رژیم عراق اجرا کردند. قوای عراقی نیز به یکی از مناطق "اتحادیه میهنی کردستان عراق" حمله کردند که ناموفق بود.
به گزارش شهربانی استان کردستان، پیش‌مرگان کرد عراقی امروز به پادگان دربندیخان حمله کردند و تعدادی از نیروهای بعثی را کشتند و خسارات بسیاری به پادگان زدند.(2)
اطلاعات ستاد مشترک ارتش گزارش داد: پیش‌مرگان دمکرات عراقی، قرارگاه تیپ ارتش عراق مستقر در منطقه دهوک را با سلاحهای سنگین موردتهاجم قرار دادند و پس از یک ساعت درگیری انبار مهمات این تیپ را منفجر کردند و 24 نیروی بعثی را کشتند.(3)
به گزارش شهربانی استان کردستان، 3 تن از نیروهای بعث عراقی در کله جو (استان خانقین) به‌دست نیروهای انقلابی ترور شدند.(4)
صبح امروز نیروهای بعث به‌همراه نیروهای ارتش خلقی، به روستای سوره از توابع کرکوک هجوم بردند که با مقاومت پیش‌مرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق از تیپ21 کرکوک مواجه و پس از سه ساعت درگیری، با دادن 25 کشته و تعدادی مجروح مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری یک نفربر زرهی و 2 دستگاه زیل عراقی منهدم گردید و 3 تن از پیش‌مرگان نیز مجروح شدند.(5)
امروز یکی از پیش‌مرگان دمکرات در منطقه شقلاوه به‌دست نیروهای عراقی به شهادت رسید.(6)
1) 29. سند شماره 319807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست‌وزیری، 10/9/1364.
2) 30. سند شماره 442380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 11/9/1364.
3) 31. سند شماره 149817 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از سماجا 2 (ف - اطلاعات) به سماجا 3، 8/9/1364.
4) 32. سند شماره 442379 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استانداری کردستان، 11/9/1364.
5) 33. سند شماره181039 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ف - اطلاعات) به سماجا3، 1/9/1364.
6) 34. سند شماره 148608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1/9/1364، از سماجا2 (ف - اطلاعات) به سماجا3 (عملیات)، 5/10/1364.
1
سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد که نیروهای عراقی روز جمعه یک حمله زمینی ایران را در جبهه میانی دفع کردند. خبرگزاری رویتر گزارش داد: «خبرگزاری عراق به نقل از یک سخنگوی نظامی از بغداد گزارش داد که نیروهای ایرانی به استعداد یک گردان پنجشنبه‌شب با آتش نیروهای عراقی در منطقه میانی به عقب رانده شدند. سخنگوی نظامی عراق افزود: 50 سرباز ایرانی کشته و ده‌ها تن دیگر نیز مجروح شدند، لیکن هیچ آسیبی به نیروهای عراقی نرسید. خبرگزاری عراق در خبر خود ذکر نکرد که این درگیری در کجا روی داده است. آگاهان نظامی در بغداد این هفته گفتند ناآرامی و اضطراب در طول جبهه جنگ به‌دلیل انتظار حمله زمینی جدید ایران درحال افزایش است.»(1)
2
ادامه تحرکات دیپلماتیک برای خاتمه جنگ ایران و عراق و انتشار این ادعا که ایران تلاش‌های میانجیگرانه را پذیرفته است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «روزنامه نیمه‌رسمی الاهرام (چاپ مصر) نوشته است: جامعه کشورهای اروپایی در تلاش جهت پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران و عراق موافقت کرده است که با شش کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] هماهنگی و همکاری به عمل آورد. گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی به نقل از همین روزنامه حاکی است که جامعه اروپا موافقت خود را با مصوبه اجلاس اخیر سران شورای همکاری در مسقط پیرامون فعال‌ساختن گفتوگوهای دوجانبه بین کشورهای خلیج‌فارس و ایران اعلام کرده است. هدف از فعال ساختن این مذاکرات پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله عراق و ایران می‌باشد. به نوشته الاهرام، تصمیم فوق درپی انجام دیدارهای هفته گذشته بین سلطان قابوس پادشاه عمان و تعدادی از وزیران خارجه کشورهای عضو این جامعه در مسقط اتخاذ شده است.»(2)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داده است: «در اعلامیه‌ای که در پایان دیدار رسمی سه‌روزه امیر قطر از فرانسه منتشر شد، دو کشور گفتند که جنگ بین این دو کشور خلیج [فارس] عواقب زیان‌آوری برای دیگر کشورهای این منطقه در بر دارد. در این بیانیه آمده است که ایران و عراق باید جنگ را متوقف کرده و راه‌حلی صلح‌آمیز برای این جنگ پنج‌ساله جستوجو کنند.»(3)
روزنامه جمهوری اسلامی نیز نوشته است: «معاون نخست‌وزیر تانزانیا امروز ضمن ابراز نگرانی از تحولات جنگ عراق و ایران گفت: این جنگ ثبات و امنیت منطقه را تهدید می‌کند.»(4)
از سوی دیگر، خبرگزاری اسپانیایی ای.اف.ای. ادعا کرد که علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران در الجزایر یک تلاش میانجیگرانه در جنگ کشورش با عراق را پذیرفت. خبرگزاری اسپانیایی این مطلب را از الجزیره و به نقل از منابع وابسته به گروه حسن‌نیت عربی در الجزیره، که سوریه و لیبی نیز در آن عضویت دارند، مخابره کرده است.(5)
1
"تغییر زیرکانه" عنوان مقاله‌ای است در شماره امروز نشریه میدل ایست اینترنشنال چاپ لندن که در آن به بررسی سیاست جدید شورای همکاری خلیج‌فارس درباره جنگ ایران و عراق پرداخته شده است. این نشریه نوشته است: «اجلاس سران شورای همکاری خلیج [فارس] که از سوم تا ششم نوامبر در مسقط تشکیل گردید، این امیدواری را به وجود آورد که کشورهای حاشیه خلیج‌فارس بتوانند با میانجیگری گام اول را به‌سمت یافتن راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق بردارند. ... در اطلاعیه رسمی که در پایان اجلاس منتشر گردید نکته‌ای به‌وضوح جلب توجه می‌کرد. این اطلاعیه درحالی‌که ایران را به‌خاطر محترم‌نشمردن حق کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس موردنکوهش قرار داد، ولی برخلاف معمول از عراق هم به‌عنوان کشوری که خواهان صلح می‌باشد، نیز یاد نکرده است. به گفته دیپلمات‌ها این تغییر جزئی در مقایسه با عملکرد گذشته به‌منزله آن نیست که شورای همکاری خلیج [فارس] اینک با ایران همدردی می‌کند، بلکه درک این مسئله است که تغییر در روش ایران می‌تواند ناپایدار باشد و برای بهره‌برداری از این مسئله، اعلام بی‌طرفی به‌نحوی مصممانه می‌تواند مناسب باشد. روش جدید شورای همکاری خلیج [فارس] احتمالاً نتایج سودمند را به بار آورده است؛ چراکه سیاستمداران ارشد و مقامات بلندپایه ایران بدون فوت وقت اعلام کردند که در موضع شورای همکاری خلیج [فارس] تغییرات مثبتی را مشاهده کرده‌اند، ولی ضمناً از اعضای شورا خواسته شد که اگر مایل‌اند نقش مناسبی در برقراری صلح داشته باشند باید گام‌های بیشتری در همین جهت بردارند.
مقامات خلیج [فارس] در حاشیه اجلاس با مسرت به این نکته توجه داشتند که هیچ‌کس دیگر در تهران از ساقط‌نمودن صدام حسین به‌عنوان یک شرط قبلی برای برقراری صلح سخن به میان نمی‌آورد. آنها امیدوار بودند که این وضعیت آن‌قدر پایدار بماند تا پیشرفت قابل‌توجهی به دست آید. پس از اجلاس، یک وزیر عمانی به بغداد روانه گشت تا به رئیس‌جمهور عراق اطمینان دهد که این بی‌طرفی جدید که توسط شورای همکاری خلیج [فارس] به نمایش گذاشته شده است، تاکتیکی است و وی نباید نگران باشد.
دیپلمات‌ها می‌گویند کنارگذاشتن تلاش‌های صلح‌آمیز انفرادی و تأکید بر اقدامات دسته‌جمعی در چارچوب شورای همکاری خلیج [فارس]، می‌تواند نتایج مفید و پرثمری به‌همراه داشته باشد. هرچند شش کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] ازنظر ایدئولوژی همگون هستند، ولی در روابط خود با تهران راه‌های متفاوتی را پیموده‌اند.
عربستان سعودی و کویت که عمدتاً تأمین مالی عراق را در جنگ برعهده داشته‌اند، می‌توانند در برقراری صلح نقش مهمی داشته باشند؛ یا امارات متحده که رابطه‌اش با ایران در مقایسه با این دو کشور خیلی بهتر است، می‌توانند به‌نحو مفیدی در کنار یکدیگر قرار گیرند؛ یا با عمان که اهمیتی به هیچ‌یک از دو طرف درگیر نمی‌دهد و بیشتر نگران امنیت خلیج [فارس] است؛ یا با بحرین که
بیشتر نگران نفوذ اکثریت شیعه ایرانی است یا با قطر که یک کشور کوچک بی‌دفاع است که با هیچ‌یک از دو طرف سر دشمنی ندارد، ولی در چارچوب کلی می‌تواند نقشی برعهده داشته باشد. اختلاف‌نظرهای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] به‌نحوی اجتناب‌ناپذیر در برخورد متفاوت آنها نسبت به جنگ متجلی می‌گردید. اما اکنون آنها تردیدی ندارند که باید روابط خود را با تهران بهبود بخشند تا بتوانند نقش سازنده‌تری در روند صلح ایفا کنند... .
تصمیم جدید شورای همکاری خلیج [فارس] برای خاتمه‌دادن به جنگ و تمایل ایران و عراق به نشان‌دادن عکس‌العمل مثبت نسبت به این تصمیم، ناشی از درک فزاینده نسبت به آثار فاجعه‌باری است که این جنگ در درازمدت بر منطقه خواهد داشت؛ آثاری که پس از خاتمه جنگ مشخص خواهند شد. عراق که تابه‌حال چندین‌بار به‌خاطر بدهی‌هایی که هرگز قادر به تأدیه آن نخواهد بود، ورشکسته شده ایران را نیز تدریجاً با مشکلات مشابهی مواجه می‌کند. درمورد اینکه حملات عراق به تأسیسات نفتی و صنعتی ایران تا چه حد خسارت وارد کند نظرهای متفاوتی ابراز شده، اما در تهران متوجه این واقعیت شده‌اند که گرچه اقتصاد ایران از اقتصاد عراق در وضعیت بهتری است، ولی این امر در درازمدت صادق نخواهد بود. جای شک و تردید نیست احساسات ضدجنگ در ایران در اوج خود قرار دارد.
وجود پشتوانه ارزی عظیم کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] نمی‌توانند بحرانهای مالی بی‌سابقه‌ای را که هریک از این کشورها با آن روبهرو هستند پنهان کنند و شایعات مربوط به سقوط قیمت نفت، عربستان سعودی و کویت را نگران کرده و مانع از تزریق پول بیشتر به جنگ گردیده و برقراری صلح هم کار پرهزینه‌ای خواهد بود ولی این احساس در خلیج [فارس] وجود دارد که برقراری صلح نهایتاً می‌تواند به شکوفایی اقتصاد منطقه بینجامد.»(1)
1
مدیر یک شرکت انگلیسی به‌دلیل صدور قطعات هواپیما به زندان محکوم شد و یک شرکت هلندی سازنده مواد شیمیایی تحت تعقیب قرار می‌گیرد.
خبرگزاری رویتر از آکسفورد گزارش داد: «مدیر یک شرکت انگلیسی امروز به‌خاطر شرکت در توطئه‌ای که طی آن قطعات ربوده‌شده از کارخانه موتور هواپیماسازی رولز رویس از کشتی‌های آرژانتینی، ایرانی و دانمارکی سر در آورده، به چهار سال زندان محکوم شد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز گفت: «یک شرکت هلندی متهم است که به عراق ماده شیمیایی فروخته است که ممکن است به تولید گازهای سمی و کاربردشان در جنگ علیه ایران انجامیده باشد. مقامات هلند می‌گویند شرکت ملخمیه رسماً متهم خواهد شد که برای فروش ماده شیمیایی مزبور به عراق درخواست‌نامه جواز صدور ارائه نداده است.»
بی‌بی‌سی افزود: «شرکت هلندی متهم است در ماه دسامبر پارسال یعنی هنگامی‌که یک
شرکت ایتالیایی ماده موردبحث را به یک شرکت دولتی عراقی فروخت و نقش واسطه ایفا کرده است. تصمیم مبنی‌بر تعقیب قانونی شرکت ملخمیه پس از آن گرفته شد که در ماه فوریه گذشته، افراد پلیس به دفاتر آن شرکت هجوم آوردند. شرکت می‌گوید: ماده شیمیایی موردبحث به عراق صادر شد تا به‌صورت حشره‌کش مورد استفاده قرار گیرد، نه‌اینکه در تولید گازهای سمی به کار رود. دولت ایران، عراق را کراراً به کاربرد سلاحهای شیمیایی در جنگ متهم ساخته است، ولی عراق در هر مورد، ارتکاب این کار را تکذیب کرده است.»(1)
1
تصویر
حجت‌الاسلام باریک‌بین نماینده مجلس خبرگان و امام‌جمعه قزوین در خطبه دوم نمازجمعه امروز قزوین از انتخاب آیت‌الله منتظری به‌عنوان قائم‌مقام رهبری در سومین اجلاس خبرگان خبر داد. وی گفت: «به‌موجب اصلی که در قانون اساسی است، هرگاه اکثریت قاطع مردم فردی را به رهبری و مرجعیت شناختند و پذیرفتند، دیگر خبرگان وظیفه‌ای جز تأیید ندارند. لذا خبرگان براساس آراء اکثریت مردم و هم برای اینکه دشمنان مأیوس شوند و راهی برای نفوذ در آینده این انقلاب نداشته باشند، آیت‌الله‌العظمی منتظری را انتخاب کردند.»(2)(3)
1
هیئت اعزامی مجلس شورای اسلامی به نیکاراگوئه، عصر امروز با دانیل اورتگا رئیس‌جمهور و فرمانده انقلاب نیکاراگوئه، دیدار کرد. در این دیدار اورتگا سپاسگزاری خود و ملت نیکاراگوئه را از حمایت‌های جمهوری اسلامی از انقلاب مردمی کشورش اعلام و بر ضرورت گسترش روابط میان رهبران و مسئولان دو کشور تأکید کرد.(1)
2
اقدام ایران برای احداث خط لوله نفت، آینده‌نگری و جلوگیری از قطع صادرات نفت، در مقاله‌ای با عنوان "نقش ایران در جنگ خط لوله" در مجله مید چاپ انگلیس چنین بررسی شده است: «ایران سریعاً طرحهای ساختمانی یک خط لوله 380 کیلومتری دو قلو به ارزش 500 میلیون دلار را به جریان می‌اندازد که به ایران اجازه خواهد داد تا بدون استفاده از پایانه صادراتی جزیره خارک، تمام سهمیه نفت تعیین‌شده خود ازسوی اوپک را صادر نماید. این تصمیم به‌دنبال حملات مخرب هوایی عراق گرفته شده است؛ حملاتی که در اواخر سپتامبر (اوایل مهر) صادرات نفتی از جزیره خارک را براساس گزارش‌ها به‌مدت یک هفته، به مقدار بسیار ناچیز تقلیل داد و تلاش‌های جنگی ایران را به فلج‌شدن تهدید کرد.
این پروژه با چنان سرعتی تکمیل می‌گردد که مقاطعه‌کاران بین‌المللی را متعجب ساخته است. اولین خبر درباره این پروژه، تلکسی بود که در اواسط اکتبر (اواخر مهر) به یازده کمپانی اروپایی و خاور دور زده شده بود. [...] عجله ایران نمایانگر موفقیت حملات هوایی عراق از ارتفاع پایین در ماه اوت و سپتامبر (مرداد و شهریور) به جزیره خارک است. براساس گزارش‌ها اکثر لنگرگاه‌های جزیره خارک - که 85 درصد از صادرات نفتی از آنجا ارسال می‌گردد - از کار افتاده‌اند. از آن زمان به بعد، تعمیرات سریع، صادرات را به میزان عادی 5/1 میلیون بشکه نفت در روز بازگردانده است؛ اما ایران نشان داده است که خیال ندارد بیش از این ریسک کند.
این خط لوله برنامه‌ریزی‌شده گنجایش 5/1 میلیون بشکه نفت را در روز خواهد داشت و از گوره، جایگاه نفت‌گیری خارک، در طول ساحل، به عسلویه واقع در نزدیکی منطقه گاز پارس و در نیمه راه بین خارک و بندرعباس کشیده خواهد شد. این خط لوله به پایانه‌های شناور یا ناوهای غول‌پیکر حامل مواد خام که در بندر بوشهر و عسلویه لنگر انداخته‌اند و نفت را بار تانکرها می‌کنند، مرتبط می‌گردند. درصورت بمباران، تعمیر این خط لوله تنها 24 ساعت وقت خواهد گرفت. [...]
دعوت‌نامه شرکت ملی نفت ایران که به‌صورت تلکس ارسال گردیده، از قسمت‌های عمده این قرارداد ساختمانی - که حدوداً200 میلیون دلار ارزش دارد - چنین نام می‌برد: کشیدن خط لوله، ساختمان انبارهایی برای 8 میلیون بشکه نفت و نیز نصب جایگاه‌های کمکی، سیستم‌های ارتباطی و زیربنا.
1) 44. روزنامه کیهان، 3/9/1364، ص20.
به مقاطعه‌کاران هفت ماه فرصت داده شده است تا 350 کیلومتر اول خط لوله با 172 کیلومتر خط لوله دو قلو را بکشند. این اندازه خط لوله برای رسیدن به بوشهر - بندری که بعضی پایانه‌های شناور در آنجا لنگر خواهند انداخت - کافی خواهد بود و بدین معنی است که ایران می‌تواند برای صدور بخش اعظمی از نفت خود در اواسط سال 1986 جایگزینی به‌جای خارک داشته باشد. [...]
از کمپانی هایی که در مناقصه این خط لوله دعوت شده‌اند، انتظار نمی‌رود هیچ‌یک از شرکت‌های اروپایی، بجز سایپام که نصب لوله گاز ایگات 2 را به اتمام می‌رساند، پیشنهادهای خود را ارائه دهند. کره جنوبی به‌احتمال خیلی زیاد پیشنهاد خواهد داد و شرکت کشور ژاپن در قرارداد تأمین لوله شاید دو شرکت مقاطعه‌کار ژاپنی را بر آن دارد تا پیشنهادهای خود را ارائه دهند. سه گروهی که برای قرارداد تأمین لوله به ارزش حدود 300 میلیون دلار پیشنهاد می‌دهند، عبارت‌اند از مانسمان از آلمان‌غربی، ایتال سیدر از ایتالیا، و یک کنسرسیوم ژاپنی متشکل از کمپانی فولاد ژاپن، کوکان ژاپن، صنایع فلزات سومیتومو و شرکت فولاد کاواساکی. در این قرارداد، مناقصه دهنده، 980 کیلومتر لوله به قطر 42 اینچ - که مناسب گاز ترش می‌باشد - و حدود 12 کیلومتر لوله زیردریایی به قطر 42 اینچ درخواست کرده است. که وزن آن حدود 470 هزار تن لوله فولادی می‌شود.
طرح کشیدن خط لوله به عسلویه، تازه‌ترین مرحله در جنگ (ایران و عراق) - که در آن صادرات نفتی ایران هدف اصلی بوده است. - به حساب می‌آید. ایران امیدوار است که در سال 1985 حدود 5/17 میلیون دلار(1)درآمد نفتی‌اش باشد، که این میزان 90 درصد از کل ارز سالانه این کشور است. هرگونه وقفه‌ای در صادرات نفتی از قدرت پرداخت دولت برای مهمات سنگین نظامی می‌کاهد. بعضی از تحلیل‌گران حدس زده‌اند که این مسئله ایران را وادار خواهد کرد تا به اقدامات تندی دست بزند، ازجمله از تردد کشتی‌ها در خلیج [فارس] بیشتر جلوگیری کرده و حتی به هم‌پیمانان عراق در خلیج [فارس] حمله کند. عراق در اقدامی برای نابودکردن تلاش‌های ایران در جنگ، کوشیده است تا به نفتکش‌هایی که به جزیره خارک در رفت‌وآمد هستند و در این پایانه بارگیری می‌کنند، حمله کند. اما عراق در حداقل 500 حمله موفقیت‌آمیز به کشتی‌های در رفت‌وآمد در خلیج [فارس]، موفق نگردیده است صادرات نفتی را - که در سال گذشته به میانگین نزدیک به سهمیه نفتی ایران در اوپک، یعنی 6/1 میلیون بشکه در روز رسیده بود - کاهش دهد. درضمن بمب‌افکن‌های عراقی که به حملاتشان روی تأسیسات نفتی ایران ادامه داده‌اند، تهاجم خود را در ماه‌های سپتامبر و اکتبر (شهریور و مهر) مجدداً از سر گرفته‌اند.
1) برآورد مبلغ 5/17 میلیون دلار برای درآمد صادرات نفت ایران در سال 1985 صحیح نیست، احتمالاً منظور نویسنده نشریه مید مبلغ 5/17 میلیارد دلار بوده است. گفتنی است که طبق اعلام نشریه سال 2005 میلادی سازمان اوپک، درآمد قطعی ایران از صادرات نفت در سال 1985 مبلغ 012/13 میلیارد دلار بوده است.
تا ماه سپتامبر، عراق در "جنگ نفت" در موضع دفاع قرار داشت؛ به‌دلیل صدمات وارده به پایانه‌های صادراتی عراق در خلیج [فارس] و نیز بسته‌شدن خط لوله کشیده شده از مناطق نفتی کرکوک به ساحل مدیترانه توسط سوریه که ظرفیت صادرات نفتی این کشور از حدود 3 میلیون بشکه در روز - که قبل از جنگ بود - به 800 هزار بشکه در روز کاهش یافته بود. اما سرمایه‌گذاری‌های سنگین در خط لوله‌هایی که از ترکیه و عربستان سعودی می‌گذرند، ظرفیت صادرات عراق را به 5/1 میلیون بشکه در روز افزایش داده است. عراق کار بیشتری در ترکیه و عربستان سعودی برنامه‌ریزی کرده است تا صادراتش را تا اواسط سال 1988 به بیشتر از 1/3 میلیون بشکه در روز برسانند. ظاهراً خط لوله جدید ایران تلاشی است برای دستیابی مجدد به ابتکارعمل در"جنگ نفت".»(1)
1
قرارداد احداث دومین خط لوله نفتی عراق در خاک ترکیه، به امضا رسید. قاسم احمد تقی العریبی وزیر نفت عراق که به‌تازگی با همتای روسی خود در مسکو قراردادهایی را به امضا رسانده است، امروز نیز در آنکارا موافقت‌نامه احداث خط لوله دوم نفت عراق میان عراق و ترکیه و شرکت ایتالیایی سایپام سرپرست شرکت‌های مجری طرح مذکور را به امضا رساند. وزیر نفت عراق امضای این موافقت‌نامه را یک واقعه تاریخی در روابط دو کشور توصیف کرد و گفت طرح لوله دوم به‌دنبال توافق رهبران سیاسی دو کشور اجرا می‌شود.(2)
به گزارش خبرگزاری اوپک این تأسیسات جدید، که در موازات تأسیسات موجود، قرار خواهند گرفت، صادرات نفت خام عراق ازطریق ترکیه را به 5/1 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد داد. در ماه جولای گذشته قرارداد توسعه فاز اول خطوط نفت عراق - ترکیه به امضا رسید که طی آن صادرات نفت خام عراق را به یک میلیون بشکه در روز رساند.(3)
خبرگزاری یوگسلاوی نیز از آنکارا گزارش کرد: «کنسرسیوم ترکیه - ایتالیا و شرکت بوتاس متعلق به کشور ترکیه، روز گذشته درمورد پروژه احداث دومین خط لوله نفتی عراق در خاک ترکیه موافقت‌نامه‌ای به امضا رساندند. این قرارداد 255 میلیون دلاری شامل احداث 980 کیلومتر خط لوله نفتی به‌موازات خط لوله فعلی عراق در ترکیه است که حوزه نفتی عراق در کرکوک را به بندر "یومورتالیک" در کنار دریای مدیترانه متصل می‌سازد. احداث این خط لوله بخشی از طرح عراق در توسعه صادرات نفتی، به‌دنبال بسته‌شدن مسیر قبلی صدور نفت در خلیج‌فارس درنتیجه جنگ با ایران می‌باشد. سخنگوی کنسرسیوم ترکیه - ایتالیا دراین‌مورد گفت: کار مرحله دوم خط لوله عراق در ترکیه در چند هفته آینده آغاز شده و در طول 18 ماه به پایان خواهد رسید.»(4)
رویتر نیز گزارش داد که کنسرسیوم مذکور قراردادی با سازمان لوله نفت عراق برای احداث بخش عراقی لوله امضا کرده است. یونایتدپرس نیز ضمن مخابره گزارش مذکور افزوده است:
«شرکت دولتی خط لوله ترکیه (بوتاس) و شرکت سایپام (ایتالیا) یک قرارداد اعتباری نیز امضا کردند که براساس آن شرکت ایتالیایی برای 255 میلیون دلار بخش ترکیه‌ای خط لوله 165 میلیون دلار به‌صورت اعتبار تضمین‌شده دولتی همراه می‌آورد.
مقامات شرکت تکفن ترکیه گفتند که بقیه هزینه‌ها توسط اعتبارات بانک‌ها که قرار است بانک کارخانه‌داران امریکایی (هانور) ترتیبات لازم برای آن را بدهد، تأمین خواهد شد. مقامات رسمی گفتند که عراق هزینه احداث بخش عراقی این خط لوله را با فروش‌های نفتی به ایتالیا پرداخت خواهد کرد.»(1)
1
قرارداد اعزام نیروی جدید کار از مصر به عراق امضا شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «نشریه اقتصادی مید در لندن خبر از امضای قرارداد اعزام 8500 کارگر دیگر مصری به عراق، جهت پرکردن جای خالی کارگران عراقی را - که به‌زور به جبهه اعزام شده‌اند - داد. به نوشته این نشریه، هم‌اکنون در عراق بیش از یک میلیون و پانصد هزار کارگر مصری فعالیت می‌کنند.
صاحب‌نظران سیاسی معتقدند علاوه‌بر تمایلات سیاسی حکومت مصر که در راستای منافع امریکا، کمک به بغداد را در برنامه کار خود قرار داده است، توجه به وضع بد اقتصادی مصر نشان می‌دهد که قاهره از اعزام یک میلیون و پانصد هزار تن از کارگران مصری به عراق قطعاً هدف جذب ارز را نیز دنبال می‌کند و باتوجه‌به محدودیت‌های فراوانی که رژیم بغداد به‌خاطر تنگناهای اقتصادی برای خروج ارز توسط کارگران خارجی از عراق ایجاد کرده است، معلوم نیست پرداخت دستمزد ارزی این تعداد کارگر - که یک‌نهم کل جمعیت عراق را در بر می‌گیرد - چگونه انجام می‌شود.»(2)
2
خبرگزاری یونایتدپرس درباره درگیری نیروهای دروزی و امل در بیروت گزارش داده است: «شبه‌نظامیان دروزی و امل امروز برای دومین روز پیاپی برای کنترل غرب بیروت با تانک، خمپاره و راکت به جنگ با یکدیگر پرداختند. در جنگ بین این دو گروه مسلمان - که طرف‌دار سوریه هستند و متحد یکدیگر به شمار می‌روند - تاکنون بیش از 35 تن کشته و 150 تن مجروح شده‌اند و چندین محله غرب بیروت به‌کلی ویران شده است. [...] شبه‌نظامیان امل و دروزی بدون توجه به درخواست‌های مکرر رهبران خود (ولید جنبلاط و نبیه بری) و رهبران سوریه برای متوقف‌کردن خونریزی‌ها و اعلام آتش‌بس‌های متعدد، به جنگ شدید خود ادامه دادند.
سوریه یک افسر ارشد ارتش خود را برای میانجیگری بین متحدان لبنانی خود به بیروت فرستاد، اما هم‌زمان با مذاکرات وی با نمایندگان جناح‌های درگیر، جنگ خیابانی به‌شدت ادامه داشت. [...] یک مقام دولت لبنان گفت: جنگ غرب بیروت علی‌رغم اعلام چهار بار آتش‌بس
و تقاضای شخص عبدالحلیم خدام، معاون ریاست‌جمهوری سوریه و کارشناس مسائل لبنان در دولت دمشق، ادامه یافت. رشید کرامی نخست‌وزیر لبنان از طرفین درگیر خواست به جنگ خاتمه دهند و از حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه تقاضا کرد در این امر مداخله کند.»(1)
ضمیمه گزارش346: گزارشی از شناسایی جزیره ام‌الرصاص
فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع) در حین ارائه گزارش‌های شناسایی، حادثه‌ای که در جریان یکی از شناسایی‌ها اتفاق افتاده است را چنین بازگو کرد: «تیم شناسایی تا ساعت 5 صبح معطل عبور از موانع می‌شوند و 5 صبح به لب کانال می‌آیند و از کانال رد می‌شوند. در حین عبور مقداری خاک و علف‌های کنار کانال پایین می‌ریزد که بچه‌ها سریع آن را ترمیم می‌کنند و حرکت می‌کنند. [...] آنها تا ساعت 2 بعدازظهر در نیزارها گم می‌شوند. در ساعت 2 بعدازظهر موقعیت خودشان را پیدا می‌کنند و می‌فهمند که نزدیکی‌های جاده هستند. [...] ساعت4 بعدازظهر یکی از نیروها از سیم‌خاردار عبور می‌کند، جاده را شناسایی می‌کند و به پشت جاده برمیگردد و منتظر می‌شود تا هوا تاریک شود و روی جاده را طی بکند. [...] در تاریکی متوجه یک سیاهی می‌شود که از فاصله نزدیک به‌طرفش می‌آید. پشت بوته‌ای مخفی می‌شود و می‌بیند یک سربازی است که از مرخصی برگشته و کوله بارش هم روی کولش است. آن سرباز نگاهی به او می‌کند و به راهش ادامه می‌دهد. [نزدیک پاسگاه نگهبانی] شروع به داد و فریاد می‌کند و ایرانی، ایرانی می‌گوید. عراقی‌ها سریع چند نگهبان به‌سمت محل اشاره این سرباز می‌فرستند، ولی نیروی شناسایی موفق می‌شود چهار پنج متر داخل نیزار برود... . عراقی‌ها می‌آیند آن سرباز را مسخره می‌کنند و به عربی می‌گویند: ایرانی کجا بود؟! بعد شروع به گشتن می‌کنند و یک رگبار به داخل همان نیزارها شلیک می‌کنند. [...] نگهبانان عراقی هم شلوغ می‌کنند و یک جیپ فرماندهی‌شان می‌آید و چند خودرو ایفا هم می‌آیند و نیرو پیاده می‌کنند و یک صدایی از اینجا می‌آید که یک تعدادی دویدند و به آن‌سمت رفتند. برادری که اینجا بوده، احساس می‌کند که برادر دیگر را دیده‌اند و دنبالش رفته‌اند. [...] نگهبان‌ها آن سرباز را مسخره می‌کردند و او خودش را بالا و پایین می‌زده و می‌گفته بابا من ایرانی را دیدم ولی کسی زیاد باور نمی‌کند. [...] حدود نیم‌ساعت تا 45 دقیقه می‌گردند که ناامید می‌شوند و می‌روند. [...] البته این برادر احتمال می‌دهد که دشمن سیف‌الهی (دیگر نیروی شناسایی) را اسیر کرده و در جزیره دنبال او می‌گردد. [...] بعد از جاده عبور می‌کند. [...] وقتی این وسط‌ها می‌رسد، چرتش می‌گیرد و دستش را به نبشی‌ها می‌گیرد و می‌خوابد. حدود ساعت 3 بعد از نیمه‌شب دوباره حرکتش را شروع می‌کند. [...] شب بعد حدوداً ساعت 5:45 دقیقه در اینجاها او را پیدا کردند. او می‌گفت که کل جزیره پوشیده از نیزاز و نخلستان انبوه است و فقط راه‌های کوتاهی برای تردد وجود دارد.»(2)
1
ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2031 اعلام کرد که در ساعت 11:37 امروز، هواپیماهای عراقی پس از حمله به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران، سالم به میهن خود بازگشتند. گفتنی است که هیچ یک از خبرگزاری‌ها و رسانه‌های جهان خبری دراین‌باره منتشر نکرده‌اند.(1)
2
امروز در مناطق کردنشین و مناطق مرزی کردستان درگیری‌هایی بین نیروهای خودی و افراد گروههای ضدانقلاب رخ داد. همچنین، افراد دو گروه کومهله و دمکرات با یکدیگر درگیر شدند.
در محور پیرانشهر - سردشت، رزمندگان اسلام با عوامل حزب دمکرات درگیر شدند که درنتیجه یکی از بسیجیان گردان ثارالله مستقر در منطقه مجروح و به بیمارستان منتقل شد.(2)
شهربانی استان کردستان امروز گزارش داد که در روستای کیلا از توابع شهرستان بانه، بین نیروهای خودی و افراد گروهک کومهله درگیری رخ داد.(3)
به گزارش شهربانی کردستان، عوامل کومهله در جاده مهاباد - بوکان، در کمین نیروهای خودی گرفتار شدند و در درگیری میان طرفین یکی از افراد این گروه کشته شد.(4)
امروز در حوالی روستای سوتوت از توابع مریوان، بین نیروهای دو گروه کومهله و دمکرات درگیری رخ داد که درنتیجه تعدادی از طرفین درگیری کشته شدند. (5)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: در درگیری میان افراد دو گروه کومهله و دمکرات در مرز عراق، حوالی شانه‌میشاو (حدفاصل بانه - مریوان)، 10 تن از افراد کومهله و 8 تن از عناصر دمکرات کشته شدند و 5 تن از افراد دمکرات به اسارت گروه کومهله درآمدند.(6)
1) 1. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 249، 3/9/1364، ص1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/9/1364.
2) 2. سند شماره 200103 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 103، 4/9/1364 ص1.
3) 3. سند شماره 449179 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 2/9/1364 از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 10/9/1364.
4) 4. سند شماره 449236 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 2/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 5/9/1364.
5) 5. سند شماره 449250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 2/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 4/9/1364.
6) 6. سند شماره 449258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 2/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 3/9/1364.
1
در جریان دستگیری کردهای عراقی در کردستان عراق، در سه هفته گذشته، مأموران عراقی حدود 100 نفر را در ملأعام در حضور بستگان و دوستانشان اعدام کردند. روزنامه اطلاعات که این خبر را درج کرده، براساس گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس، افزوده است: «نیروهای عراقی درپی یک درگیری با چریکهای کرد در داخل شهر اربیل، بیش از 1000 نفر را در شهرهای اربیل، موصل و سلیمانیه دستگیر کردند.»
یونایتدپرس همچنین در گزارش خود آورده است: «زنی عراقی به نام ام‌حیدر رهبر گروهی چریکی، در حمله به یک مرکز نظامی در بغداد که به کشته‌شدن 10 نظامی منجر شد، به‌دست نیروهای امنیتی کشته شد. ام‌حیدر پس از حمله از محل گریخت، لکن نیروهای امنیتی وی را تعقیب کرده و به شهادت رساندند.»(1)
روزنامه کیهان نیز در گزارشی نوشته است: «مبارزین کرد عراقی طی هفته اخیر در حمله به یک پایگاه عراق در منطقه سرکلکی شکروک ضمن به‌هلاکت‌رساندن 19 تن از افراد جیش‌الشعبی، مقادیر قابل‌توجهی از سلاحها و مهمات دشمن را به غنیمت گرفتند.» (2)
شهربانی استان کردستان هم گزارش داد: «یکی از مأمورین مخفی رژیم بعث عراق توسط انقلابیون عراقی در شهرستان سلیمانیه به قتل رسیده است.» (3)
2
درحالی‌که قرارگاه‌های عملیاتی سپاه پاسداران با سرعت بیشتری مشغول فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیاتهای گسترده و محدود هستند، ستاد مرکزی سپاه پاسداران، نیروهای مردمی را برای اعزام به جبهه‌ها فراخوانده و از تلاش‌های دولت در پشتیبانی از جبهه‌های جنگ تقدیر کرده است. در همین حال، اعزام نیرو و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها ادامه دارد. روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از نیروهای داوطلب متخصص در رشته‌های مختلف فنی و حرفهای خواست جهت حضور در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل روز شنبه 2 آذر 1364، خود را به دفتر جذب نیروهای متخصص سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واقع در خیابان صبای جنوبی، بیمارستان مدائن، معرفی کنند. ضمناً ستاد مرکزی سپاه در اطلاعیه دیگری باتوجه‌به درخواست‌های مکرر امت حزب‌الله جهت حضور در جبهه‌ها از کلیه راهیان کربلا که داوطلب اعزام به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل هستند، به‌ویژه کارمندان و کارگران داوطلب مؤسسات مراکز دولتی و نهادهای انقلابی دعوت کرد جهت ثبت نام به مراکز بسیج مستضعفین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سراسر کشور مراجعه نمایند. همچنین در این اطلاعیه از اقدام انقلابی دولت خدمتگزار برادر مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، پیرامون رسالت عقیدتی - سیاسی در نیروهای نظامی و داوطلب جهت حضور در جبهه‌ها اظهار تشکر شده است.» (4)
از سوی دیگر، روزنامه اطلاعات، امروز از اعزام گروه‌هایی از بسیجیان شهرهای نهاوند، محلات، تربت حیدریه، دزفول و گچساران به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل خبر داد.(1)
روزنامه کیهان هم در گزارشی از ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها نوشته است: «سیل هدایای مردمی (کمک‌های نقدی و اجناس ضروری) ازسوی مردم روستاهای طالقان، کارکنان شرکت سنگ آهن مرکزی بافق، کارکنان شرکت فرش باستان، چای‌کاران منطقه املش (استان گیلان)، مدرسه فیضیه قم، کارکنان شرکت ریسندگی و بافندگی فجر اسلام، مردم رامسر و چالوس، هدایای مردم فارس، بوشهر، هرمزگان و خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد به‌سوی جبهه‌های جنگ حرکت کرد.»(2)
روزنامه کیهان افزوده است: «زنان مسلمان تونسی، مغربی و ترک مقیم بلژیک به‌منظور ابراز پشتیبانی خود از رزمندگان اسلام تعداد 10 قطعه اشیای طلا به نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بلژیک اهدا کردند. زنان ایثارگر مسلمان کشورهای فوق ضمن تأکید بر ارزش ناچیز اشیای اهدایی، اظهار امیدواری کردند درحد توانایی خود کمکی به پیروان خط امام کرده باشند و به سهم خود قدمی هرچند کوچک در مبارزه اسلام علیه کفر برداشته باشند.»(3)
1
حجت‌الاسلام رحمانی، مسئول واحد بسیج مستضعفین سپاه پاسداران، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی آمار نیروهای آموزش‌دیده بسیجی و بسیجیان حاضرشده در جبهه‌ها را اعلام کرد و نقش آنان را در کسب پیروزی‌ها بسیار مهم برشمرد. وی با اعلام برگزاری هفته بسیج از 5 تا 11 آذرماه جاری، درباره فرارسیدن هفته بسیج و ششمین سالگرد تشکیل ارتش 20 میلیونی گفت:
«براساس آمار، تاکنون بیش از سه میلیون نفر دراین‌رابطه آموزش‌دیده و آمادگی رزمی پیدا کرده‌اند که حدود یک میلیون از این نیروها در مقاطع مختلف در جبهه‌های حق علیه باطل حضور داشته و نقش خود را در کسب پیروزی‌ها به ثبوت رسانیده‌اند و حضور همین نیروها بوده است که ابرقدرتها را بر آن داشته که تغییر موضع داده و بپذیرند که درمورد ایران اشتباه کرده‌اند و به‌نحوی اشتباهات خود را جبران کنند.»
وی اضافه کرد: «از دیگر اقدامات نیروهای بسیج ایجاد امنیت و مبارزه با عوامل ضدانقلاب داخلی بوده [است] و در جهان تنها اعضای [بسیج] مستضعفین جامعه ماست که این‌چنین در سراسر کشور با تشکیلاتی منظم فعالیت دارند. دراین‌رابطه بسیج حتی در شهرها و روستاها و نیز در میانِ عشایر پایگاه‌های مقاومت تشکیل داده است. این پایگاه‌ها نقش چشمگیری در مبارزه، شناسایی و معرفی ضدانقلاب ایفا کرده‌اند و دراین‌رابطه شهدایی نیز به امت اسلامی ایران تقدیم نموده‌اند.»(4)
فرمانده بسیج سپاه پاسداران استان یزد نیز در آستانه برگزاری هفته بسیج در گفتوگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «از بدو تأسیس بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
تاکنون، حدود 30 هزار نفر از برادران در یزد به‌صورت تکمیلی و کوتاه‌مدت دوره‌های آموزش‌های عقیدتی و نظامی را در پادگان‌ها و اردوهای بسیج گذرانده‌اند و بیش از 6400 نفر از برادران بسیج استان در طرح "لبیک یا خمینی" سازماندهی شده‌اند.» وی افزود: «تاکنون 22812 نفر از داوطلبان آموزش‌دیده بسیج سپاه پاسداران استان یزد جهت نبرد با دشمن بعثی صهیونیستی عازم جبهه‌های نبرد نور علیه ظلمت شده‌اند.» (1)
1
عراقی‌ها حمله زمینی ایران، به‌خصوص در جبهه مرکزی را محتمل می‌دانند و نگران آن هستند.
خبرگزاری رویتر از بغداد گزارش داد: «آگاهان نظامی در بغداد، این هفته گفتند ناآرامی و اضطراب در طول جبهه 1180 کیلومتری جنگ به‌دلیل انتظار حمله زمینی جدید ایران درحال افزایش است.»(2)
رادیو اسرائیل نیز امروز اعلام کرد: «مقامات عراقی هفته گذشته اعلام داشتند که حکومت اسلامی دوباره در جبهه مرکزی به تمرکز قوا پرداخته و احتمالاً هجوم گسترده تازه‌ای را تدارک می‌بیند. عراق متقابلاً واحدهای تازه‌نفسی به این نقطه فرستاده و از ورود خبرنگاران خارجی به آن ناحیه جلوگیری می‌کند.» (3)
2
ادعای ارسال تسلیحات نظامی به ایران ادامه دارد. هفته‌نامه لوپوئن چاپ پاریس در شماره اخیر خود نوشته است: «سرهنگ قذافی [رهبر لیبی] اخیراً موشک‌های زمین‌به‌هوای ساخت شوروی را به ایران فروخته است. کشتی‌ای که سلاحهای مزبور را حمل خواهد کرد، برای پرهیز‌کردن از مصر، از کانال سوئز نخواهد گذشت، بلکه از دماغه امیدنیک عبور خواهد کرد. بااین‌حال، یک توقف کوتاه در کازابلانکا پیش‌بینی شده است. هدف از این توقف پاک‌کردن هرگونه رد پا درمورد مبدأ محموله کشتی است.»(4)
3
یک شرکت هلندی به‌دلیل ارسال ماده‌ای شیمیایی - که از آن گازهای سمی تولید می‌شود - به عراق تحت تعقیب قرار گرفت.
نشریه تاگس آلگمانیه سایتونگ چاپ آلمان، در شماره امروز خود نوشته است: «دادستان شهر آرن‌هایم (هلند) علیه یک شرکت تجاری هلند کیفرخواستی را به‌خاطر فروش ماده شیمیایی فسفر اکسید کلرید به عراق، به جریان انداخت. این امر که این ماده شیمیایی مورد استفاده گازهای سمی‌ای است که در جنگ خلیج [فارس] از آن استفاده شده است، بعید به نظر نمی‌رسد.
1) 15. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/9/1364، ص4.
2) 16. مأخذ1، ص3، بغداد - خبرگزاری رویتر، 2/9/1364.
3) 17. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/9/1364 ص3، رادیو اسرائیل، 2/9/1364.
4) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 252، 6/9/1364، ص21، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
مکرراً به کارگیری گاز سمی ازجانب ایران به‌عنوان عملی دور از شأن انسان قلمداد شده است. آن‌گونه‌که آقای تیده‌مان دادستان، توضیح داد شرکت هلندی "مل‌شیمی هلندرا - فا" مورد اتهام است که در سفارشات صدور جواز ضروری برای صادرات، نام دیگری برای کالای تولیدی صادراتی خود به مقامات مربوطه ارائه داده است. در ماه آوریل 1984، ماده شیمیایی فسفر اکسید کلرید ازجانب دولت هلند در لیست "کالاهای استراتژیک" قرار گرفته بود که صادرات آن تنها با اجازه مخصوص مجاز می‌باشد. این تدبیر به‌خاطر بهکارگیری گازهای شیمیایی ازجانب عراق در طول جنگ پنج‌ساله خلیج [فارس] علیه کشور ایران اتخاذ شده است.
چنانکه آقای تیده‌مان اظهار کرد شرکت مل‌شیمی ایتالیا هزاران کیلو از ماده شیمیایی فسفر اکسید کلرید تهیه نموده و آن را به شرکت دولتی عراق واقع در بغداد به نام شرکت دولتی تولید حشره‌کش فروخته است، ولی مأمورین مسئول کنترل اجازه صادرات کالاها در وزارت بازرگانی در جریان عملیات پنهانی شرکت مل شیمی قرار گرفتند. مأمورین کنترل در ماه فوریه به اتفاق مأمورین پلیس به دفتر شرکت واقع در شهر آرن‌هایم وارد شدند و پرونده‌های مدارک را ضبط کردند. قرار است که دادگاه علیه این شرکت در 6 ژانویه کار خود را شروع نماید. دادستان در اظهارات خود ادامه داد که یکی از همکاران این شرکت تاکنون [بارها] در بازجویی‌ها اقرار کرده است ماده شیمیایی فسفر اکسید کلرید آن‌چنانکه شرکت مل شیمی آن را بی‌ضرر معرفی می‌کند، نیست وگرنه این ماده هرگز در لیست "کالاهای استراتژیک" قرار نمی‌گرفت.»(1)
از سوی دیگر، رادیو نجات (وابسته به عناصر ضدانقلاب خارج از کشور)، امروز اعلام کرد: «به نوشته مطبوعات نظامی و دفاعی عرب، عراقی‌ها در ماه گذشته 300 موشک اگزوسه دیگر از کارخانه سازنده دریافت کردند. موشک‌های جدید از کاربرد سریع و مؤثرتری برای حمله به مواضع نظامی و غیرنظامی کشور ایران بهره‌مند هستند.»(2)
1
فروش هواپیماهای پوکارا ساخت آرژانتین به عراق با واکنش ایران روبهرو شد. نشریه مید چاپ انگلستان، نوشته است: «یک قرارداد 300 میلیون دلاری - در سال - واردات گندم و محصولات کشاورزی از آرژانتین لغو گردیده است. سفارت ایران در بوئنوس‌آیرس اظهار کرد که این تصمیم به‌دلیل امتناع آرژانتین از خرید نفت و مواد اولیه ایران اتخاذ گردیده است. اما دیپلمات‌های آرژانتینی گفته‌اند که دلیل واقعی این تصمیم ممکن است فروش اخیر 20 هواپیمای ویژه عملیاتهای تهاجمی در زمین (پوکارا) به عراق باشد [...]» به نوشته این نشریه، لغو این قرارداد ضربه سنگینی به صادرات محصولات کشاورزی و درآمد ارزی آرژانتین می‌باشد.(3)
1
در ادامه تلاش اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس و کمیته حسن‌نیت اسلامی برای خاتمه جنگ و فشار به جمهوری اسلامی ایران برای پذیرش آتش‌بس بدون دستیابی به حقوق خویش، وزیر خارجه کویت درباره نگرانی کشورهای منطقه از گسترش جنگ و آمادگی برای میانجیگری و حمایت از عراق سخن گفت. ولیعهد بحرین نیز از ایران خواست همچون عراق به پیام‌های صلح پاسخ مثبت دهد. امیر قطر هم از جامعه جهانی خواست دراین‌باره تلاش کند. رئیس‌جمهور پاکستان نیز دلیل ادامه جنگ را خودداری دو کشور از دادن امتیاز به‌طرف دیگر اعلام کرد. جمهوری اسلامی هم بر ادامه جنگ تا تنبیه متجاوز تأکید کرد.
شیخ صباح الاحمد الجابر معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه کویت، در گفتوگویی با مجله الصیاد گفت: «خطری که هم‌اکنون متوجه منطقه شده، خطر جنگ ایران وعراق است و کشورهای عربی منطقه خلیج [فارس] از گسترش دامنه جنگ به این کشورها وحشت دارند.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از این گفتوگو آورده است: «وی درباره احتمال گسترش جنگ ایران و عراق به کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس گفت: ما از درگیر‌شدن در جنگ احتراز می‌ورزیم، ولی حق دفاع از کشورهای خود برایمان محفوظ است. وی گفت: شورای همکاری خلیج [فارس] یک پیمان نظامی یا یک محور سیاسی علیه کسی نیست، بلکه هدف اول شورای همکاری رشد این کشورها و دفاع از منافع آنها است.
تصویر
وی ضمن اعلام آمادگی برای سفر به تهران به‌منظور میانجیگری در جنگ گفت: درصورتی‌که از من خواسته شود به تهران سفر کنم، آمادگی خود را اعلام می‌کنم. وی افزود: خوشحال خواهم بود که به تهران سفر کنم. وزیر خارجه کویت درمورد احتمال موافقت ایران با تلاش‌های میانجیگری پس از تحولات اخیر گفت: پس از گذشتن مدت طولانی از تلاش‌های مسئولین کشورهای عربی حوزه خلیج [فارس] درجهت خاتمه‌دادن به جنگ، ممکن است هم‌اکنون نوعی از تعقل، مسئولین این جنگ را هدایت کند. وی افزود: امیدواریم که پاسخ ایرانیان به تلاش‌های میانجیگری جاری مثبت باشد.
به نوشته مجله الصیاد شیخ صباح در اظهارنظری درباره سخنان آقای هاشمی رفسنجانی که گفته بود: "سخن از پایان‌دادن به جنگ، سخن جاهلان است." گفت: من معتقدم که رفسنجانی به‌خوبی در وجدان خود احساس می‌کند که جنگ راه‌حل مشکلات بین عراق و ایران نیست. وی افزود: راه‌حل این است که انسان با عقل فکر کند نه با عاطفه.
وزیر خارجه کویت در این مصاحبه ضمن اعلام حمایت از رژیم عراق، با اشاره به کمک‌های کویت به این رژیم گفت: میان کویت و عراق قرارداد ترانزیت کالا وجود دارد. وی افزود:
باوجود قرارداد ترانزیت میان کویت و عراق ما هرگز راضی نیستیم که ملت عراق را گرسنه نگه داریم یا از رسیدن کشتی‌های حامل مواد غذایی و پوشاک به عراق ممانعت نماییم.
وزیر خارجه کویت در اظهارات خود اعلام کرد که میان کشورش و ایران نیز یک قرارداد ترانزیت امضا شده است. وی گفت: درصورتی‌که ایران مایل باشد این قرارداد را اجرا نماید، ما از این اقدام استقبال خواهیم کرد. وی به تاریخ و شرایط امضای این قرارداد اشاره‌ای نکرد، ولی گفت این قرارداد از مدت‌ها پیش میان دو کشور امضا شده است. وی ضمن اظهار رضایت از مصوبات اجلاس سران کشورهای شورای همکاری در مسقط، گفت: عراق و ایران حق دارند در جریان جزئیات اجلاس مسقط قرار گیرند.»(1)
رادیو رأس‌الخیمه نیز در گزارشی از این مصاحبه اعلام کرد: «وزیر خارجه کویت تأکید کرد که کشورش زیر بار هرگونه زورگویی نخواهد رفت و کویت نیرومندتر از آن است که از هرگونه ناآرامی دچار تزلزل شود. وی افزود که جنگ تنها وسیله پایان‌دادن به حل اختلافات میان عراق و ایران نمی‌باشد.»(2)
رادیو کویت نیز امروز در گزارشی به دیدار وزیر امور خارجه کویت با وزیر امور خارجه کره جنوبی و معاون نخست‌وزیر چین در امور اقتصادی اشاره و اعلام کرد: «وزیر خارجه کویت از چین و دیگر کشورهای جهان سوم و کشورهای غیرمتعهد خواست که تلاش‌های مجدانه خود را برای متوقف‌کردن جنگ ویرانگر ایران و عراق مبذول دارند. مسئول چینی نیز گفت که کشورش آماده است تمام تلاش‌های خود را با دیگر تلاش‌های کشورها هماهنگ سازد تا یک راه‌حل مسالمت‌آمیز برای این جنگ پیدا کند.»(3)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق نیز امروز گزارش داد: «شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه ولیعهد بحرین، در گفتوگو با روزنامه کویتی الرأی العام تأکید کرد: جنگ عراق و ایران در رأس مسائل و اموری است که ما را به خود مشغول ساخته است. وی تأکید نمود که عراق به پیام‌های صلح پاسخ داده است. وی از ایران خواست تا به این پیامها پاسخ مثبت دهد.(4)
همچنین رادیو ریاض اعلام کرد: «شیخ خلیفه بن حمدآل ثانی امیر قطر، تأکید نمود که راه‌حل درگیری اعراب و اسرائیل و متوقف‌ساختن جنگ عراق و ایران، اجرای اصول و تصمیمات ملل متحد که کلیه کشورهای عضو محترم شمردن آنها را متعهد شده‌اند، می‌باشد. شیخ خلیفه از جامعه جهانی خواست تا برای ازبین‌بردن دشواری‌هایی که در راه تحقق یافتن این هدف وجود دارند حداکثر تلاش را به کار گیرد.»(5)
خبرگزاری کویت نیز در گزارشی آورده است: «ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان، می‌گوید: هیچ‌گونه پایان نزدیکی برای جنگ ایران و عراق نمی‌بیند مگر اینکه ایران از شرایط اولیه‌اش برای گفتوگوهای صلح، دراین‌راستا منصرف شود. وی که از اعضای کمیته حسن‌نیت اسلامی است، افزود: این جنگ یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های تاریخ معاصر است و علت ادامه آن امتناع دو کشور از دادن امتیازی به‌طرف دیگر می‌باشد. وی پذیرفت که عراق تاکنون حسن‌نیت خود را
1) 22. مأخذ1، صص 7 - 6، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/9/1364.
2) 23. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 4/9/1364 صص 6 - 5.
3) 24. مأخذ17، صص 4 - 3، رادیو کویت، 2/9/1364.
4) 25. مأخذ1، ص11، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 2/9/1364.
5) 26. مأخذ1، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/9/1364.
نسبت به همکاری با جوامع جهانی بین‌المللی و اسلامی که می‌کوشند تا راه‌حلی برای این جنگ بیابند، نشان داده است. ژنرال ضیاءالحق گفت: گزارش‌هایی مبنی‌بر آمادگی ایران برای چشم‌پوشی از بعضی از خواسته‌هایش ازجمله سرنگونی پرزیدنت صدام‌حسین، مشخص‌کردن تجاوزگر و پرداخت غرامت جنگی؛ خوش‌بینی درمورد احتمال اینکه دو طرف را بتوان بر سر میز مذاکره نشاند و کوشش کرد تا راه‌حلی برای جنگ یافت، به وجود می‌آورد.»(1)
از سوی دیگر، ایران هیچ راه‌حلی را بدون شناسایی کشور متجاوز، بحق ندانسته و بار دیگر بر این نکته تأکید کرده است. روزنامه جمهوری اسلامی دراین‌باره نوشته است: «سفیر کشورمان در زیمبابوه در ملاقات با وزیر فرهنگ جوانان و ورزش این کشور گفت: جمهوری اسلامی ایران تا محاکمه و تنبیه صدام به جنگ ادامه خواهد داد و بر آن است تا یک بار و برای همیشه ریشه تجاوز را از منطقه برکند.»(2)
1
تصویر
وزیر جدید نفت جمهوری اسلامی (غلامرضا آقازاده) در مصاحبه‌ای با نشریه وزارت نفت دیدگاه‌های خود را درباره صنعت نفت و سازمان اوپک اعلام کرد. نشریه وزارت نفت دراین‌باره نوشته است: «دیدگاه وزیر جدید نفت مبتنی‌بر حضور ایران در اوپک و لزوم حضور فعال و مشارکت ممتد کشورمان در این سازمان و حفظ و انسجام آن است. به عقیده وی، با متنوع‌کردن امکانات و بنادر صادراتی نفت در کشور و ایجاد پایانه‌های نفتی جدید در نقاطی دور از دسترسی نیروی هوایی دشمن، می‌توان از توقف صادرات نفت کشور حتی درصورت ضربه واردشدن به جزیره خارک جلوگیری کرد.
آقازاده اظهار کرده است که باید امر اکتشاف در فلات‌قاره و اولویت دادن به برداشت از میادین مشترک با کشورهای جنوب خلیج‌فارس بیش از پیش موردتوجه و پیگیری قرار گیرد و به اکتشاف و بهره‌برداری از ذخایر نفت سنگین و بسیار سنگین، با تکنولوژی خاص خود که نقش عمده‌ای در آینده صنایع نفت خواهند داشت، توجه خاصی مبذول گردد.
وزیر نفت در پایان این مصاحبه همچنین بهره‌برداری مطلوب و کامل از ذخایر نفتی و تزریق گاز در میادین نفتی برای افزایش برداشت نفت از آنها را درجهت سیاست (حفظ و صیانت مخازن نفتی) برای نسل فعلی و نسل آینده مؤثر دانسته و موردتأکید قرار داده است.»(3)
1
درپی بازگشت وزیر خارجه ایران از سفر سوریه، لیبی و الجزایر، رادیو بی بی سی درباره تلاش ایران برای تشکیل یک جبهه جدید از کشورهای عربی، گزارش داد: «مقامات دولت ایران اظهار می‌کنند که درحال فعالیت برای رفع اختلافات بین الجزایر و لیبی هستند و احتمال می‌رود که وزرای خارجه دو کشور مذکور به‌اتفاق وزرای خارجه ایران و سوریه در تهران به همین منظور به گفتوگو بپردازند. طبق گزارشی که از تهران دریافت کرده‌ایم، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، پس از سفرهای پنج‌روزه اخیرش به پایتخت‌های سوریه، الجزایر و لیبی، هنگامی‌که وارد تهران شد از نتایج گفتوگوهای خود با مقامات سه کشور مذکور ابراز رضایت کرد. وی گفت که در پیام رئیس‌جمهور ایران به رهبران این سه کشور اصول همکاری و هماهنگی در میان کشورهای مترقی مسلمان تأیید شده بود. طبق گفته علی‌اکبر ولایتی، دولت‌های سوریه و لیبی در مسئله جنگ ایران و عراق درمورد ایران ابراز پشتیبانی کرده‌اند، اما وزیر امور خارجه ایران از موضع الجزایر درقبال این مسئله خبری نداده است.
وی گفته است که در جریان سفرهایش تلاش کرده که اختلافات لیبی و الجزایر را رفع کند. به گفته او، دو دولت مذکور آماده حل اختلافاتشان هستند و ایران به آنها اطلاع داده است که آماده اقدام مؤثر دراین‌زمینه می‌باشد. وزیر امور خارجه ایران افزود که دولت ایران به تلاش‌های خود برای تشکیل آنچه که به گفته او جبهه قدرتمندی از نیروهای پیشرو دربرابر جهان استثمار است، ادامه خواهد داد.
علی‌اکبر ولایتی از امکان تشکیل یک کنفرانس چهارجانبه سران ایران، لیبی، الجزایر و سوریه در تهران هیچ سخنی نگفت. گفته می‌شود که سران این سه کشور از دعوت رئیس‌جمهور ایران استقبال کرده‌اند، ولی درعین‌حال معتقدند که شرایط کنونی برای یک چنین کنفرانسی نامناسب است و برگزاری آن را به بعد موکول کرده‌اند.
درهرصورت، منابع آگاه در تهران اظهار عقیده می‌کنند که ممکن است وزرای خارجه چهار کشور در آینده نزدیکی در تهران گرد هم آیند. در یک چنین دیداری اختلاف‌نظرهای سوریه، الجزایر، لیبی با میانجیگری ایران موردبحث قرار خواهد گرفت.»(1)
2
تلاش‌های کمیته آشتی عربی که از چندی پیش برای آشتی‌دادن سوریه با عراق و اردن و آشتی‌دادن لیبی با عراق و سازمان آزادیبخش فلسطین آغاز شده است، ادامه دارد. امروز رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گزارش داد: «هیئت کمیته آشتی جامعه عرب قرار است مذاکراتی را در طرابلس و بغداد انجام دهد تا بدین‌وسیله روابط بین لیبی و عراق را که مدتی تیره بوده است، بهبود بخشد.
هیئتی که قرار است به طرابلس و بغداد برود، نتیجه تصمیم کنفرانس فوق‌العاده جامعه عرب است که در ماه اوت گذشته در کازابلانکا برگزار گردید. در این کنفرانس تصمیم گرفته شد که دو کمیته با دو وظیفه معین تشکیل شود. به این ترتیب که یک کمیته بکوشد که از یک طرف
1) 30. مأخذ1، ص25، رادیو بی‌بی‌سی، 2/9/1364.
سوریه و اردن را و از طرف دیگر سوریه و عراق را با هم آشتی دهد. کمیته دیگر برای آشتی‌دادن لیبی با عراق و لیبی با سازمان آزادیبخش فلسطین تشکیل شد.
کمیته آشتی‌دهنده اردن، سوریه موفق شد که نخست‌وزیران این دو کشور را با هم به گفتوگو بنشاند و جریانی که این کمیته دنبال کرد، اکنون به بهبود قابل‌ملاحظه‌ای در روابط این دو کشور انجامیده است. تابه‌حال پیشرفت آشکاری در آشتی سوریه و عراق مشاهده نشده است. هفته گذشته آن کمیته دیگر در مراکش تشکیل جلسه داد. کمیته مذکور تصمیم گرفت برای پیشرفت برنامه کار هیئتی به طرابلس و بغداد بفرستد. اعضای این هیئت عبارت‌اند از وزیر خارجه مراکش، رئیس کابینه دولت موریتانی و معاون دبیرکل جامعه عرب، این هیئت کار بسیار دشواری در پیش دارد. روابط عراق و لیبی مدت‌ها است که تیره بوده است و لیبی یکی از سه کشور عربی است که در جنگ ایران و عراق از ایران حمایت کرده‌اند و در ماه ژوئن گذشته که لیبی یک پیمان استراتژیک با ایران به امضا رساند، عراق روابط سیاسی خود را با لیبی قطع کرد.
این کمیته‌های آشتی به این منظور تشکیل گردید که حداقل توافق آرا برای تشکیل کنفرانس عادی جامعه عرب را که مدت‌ها است به تعویق افتاده به دست آورد.»(1)
1
روابط نظامی ایران و شوروی پس از پیروزی انقلاب را هفته‌نامه جینز دیفنس در مقاله‌ای مفصل بررسی کرده است. نویسنده مقاله، یوسف بودانسکی، دراین‌باره چنین ادعا کرده است: «پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، شوروی به کلیه تکنولوژی‌های نظامی موجود در ایران دسترسی داشته و ازجمله تعدادی از هواپیماهای تام کت (اف14) و فانتوم (اف4) جهت آزمایش به شوروی ارسال شده و ایستگاه‌های جاسوسی متعلق به "سیا" در شمال ایران برای بازدید متخصصان روسی دراختیار آنها قرار گرفته است. [...] همکاری نزدیک میان اتحاد شوروی و ایران یکی از مواردی است که در عین اهمیت، کمتر درمورد آن اطلاعاتی موجود است و یکی از موارد مهم تعادل نیروها در خاورمیانه به شمار می‌رود.»
در این مقاله آمده است: «روابط نظامی میان اتحاد شوروی و ایران از زمانی شروع شد که شاه اقدام به خرید سلاحهای کوچک و خودروهای زرهی از آنها نمود. بعد از انقلاب، روس‌ها توقعات زیادی از احساسات ضدامریکایی انقلابیون ایران داشتند، ولی این هدف بعد از اوج‌گیری جنگ ایران - عراق در اواخر سال 1980 عملی شد. روس‌ها از این ترس داشتند که منافع محلی آنان به خطر افتد. درعین‌حال، آنها فرصت خوبی به دست آورده بودند تا روابط خود را با ایران مستحکم کنند. در ابتدا روس‌ها بهطور مستقیم تجهیزات کوچکی به ایران دادند، سپس این تبادل‌ها از کانال سوریه، لیبی و کره شمالی ادامه یافت.
در 17 سپتامبر 1985 [26 شهریور 1364]، [امام] خمینی به محسن رضایی فرمانده سپاه
1) 31. مأخذ1، ص34، رادیو بی‌بی‌سی، 2/9/1364.
پاسداران انقلاب، دستور داد به‌منظور تقویت قدرت نظامی و موضع اجتماعی سپاه، واحدهای جدید دریایی، هوایی و زمینی در سپاه تشکیل گردد. برطبق این برنامه، سپاه پاسداران در آینده با همکاری پرسنل آموزش‌دیده و تجهیزات ارتش، نیروهای رزمنده حرفهای خود را بنیان‌گذاری خواهد نمود. بالأخره سپاه روزی به‌عنوان تنها نیروی مسلح در ایران با محدودکردن ارتش پا به عرصه خواهد گذاشت. [...] سپاه پاسداران هرگز نخواهد توانست بدون وجود آموزش روسی و سلاح‌هایی که به‌وسیله شوروی داده می‌شود، به این درجه از حرفه‌ای‌بودن در امور نظامی برسد [...] در سال 1980، روس‌ها شروع به دادن مهمات، سلاحهای کوچک و وسایل مخابراتی به ایران کردند و اندکی پس از آن، عرضه توپخانه سنگین و موشک‌اندازهای کاتیوشا را شروع کردند. شوروی در سال 1984، تانک و موشک‌های زمین‌به‌زمین دراختیار ایران قرار داد که این کشور را قادر ساخت اهداف استراتژیک عراق را هدف قرار دهد.»
در ادامه مقاله جینز دیفنس آمده است: «در سال 1982 کره شمالی اقدام به عرضه هواپیماهای اف6 و اف7 و میگ19 و میگ21 به سپاه کرد. در سال 1983، خلبانان ایرانی شروع به آموزش پرواز هواپیماهای میگ23 در کره شمالی نمودند، اگرچه عرضه این نوع هواپیماها تا قبل از سال آینده پیش‌بینی نمی‌شود. در اواسط سال 1982، سوری‌ها اقدام به ساخت یک نوع هواپیمای تی126 - که هواپیمایی اخطارکننده و [برای] کنترل و فرماندهی است - کردند که همراه با سرنشینان روسی و اروپای شرقی تحویل ایران شد تا برای کاربرد عملیاتی در مرزها مورد استفاده قرار گیرد. تحولی که بدون شرکت فعال روس‌ها و حمایت آنان انجام‌پذیر نبود، اگر نگوییم که خود روس‌ها مجری آن بودند. [...] در اوایل [سال] 1985، اردبیلی معاون وزارت خارجه ایران که در مسکو به سر می‌برد، با ژنرال سرگیچیک ملاقات و درباره برنامه‌های درازمدت بازسازی ساختار دفاعی ایران مذاکره نمود. در همان زمان، شیخ‌الاسلام، یک فارغ‌التحصیل دانشگاه پاتریس لومومبای مسکو که به‌وسیله کا.گ.ب. کنترل می‌شود، بهطور آشکار مذاکراتی را جهت خرید سلاحهای مهم روسی آغاز نمود. وی توضیح داد درحالی‌که ایران توجه دارد که از شوروی این انتظار نمی‌رود که مستقیماً به ایران تانک و هواپیما بدهد، ولی البته راه‌های دیگری وجود دارد که ازطریق آنها این تجهیزات می‌توانند تحویل گردند.
سوریه و لیبی که ازطرف‌داران اصلی سلاحهای روسی هستند، به‌عنوان رابطین احتمالی در تهران دیده می‌شوند. چون این سلاحها حتی اگر ازسوی متحدان عرب ایران تأمین گردد، باید ازطریق شوروی به ایران حمل گردد. به نظر می‌رسد که شیخ‌الاسلام با یک طرح تحویل انبوه سلاحهای روسی در مرز موافقت کرده باشد. درحالی‌که هنوز شوروی و متحدان وی در پیمان ورشو مستقیماً به عراق نیز اسلحه می‌دهند. سلاح‌هایی که از کره شمالی می‌آید نیز از فراز خاک شوروی به ایران می‌رسد. آهنگ این عرضه و برنامه آن نشان می‌دهد که نمی‌تواند بدون حمایت مستقیم و فعال شوروی بوده باشد. [...]
اتحاد شوروی به‌وسیله دادن سلاحها و مهمات بیشتر به‌طرفین جنگ می‌تواند به این جنگ دامن بزند. درحال‌حاضر، هر دو طرف به‌سرعت درحال تقویت نیروهای خط اول جبهه هستند تا دست به یک حمله نهایی که قبل از زمستان صورت می‌گیرد بزنند.»(1)
خبرگزاری رویتر گزارش داد که معامله‌گران نفتی لندن گفتند درپی حمله هوایی 28 آبان 1364 عراق به ترمینال نفتی خارک در ایران، هم‌اکنون، تنها دو لنگرگاه در اسکله عمده بارگیری این ترمینال فعال است و انتظار می‌رود که تعویق در امر بارگیری در جزیره سیری، برای چند روز ادامه داشته باشد. هراس‌های موجود از به‌تعویق‌افتادن بارگیری در جزیره سیری، موجب گردید که اوایل هفته جاری در آسیا بهای نفت در بازار آزاد افزایش یابد. بههرحال، یک سخنگوی شرکت ملی نفت ایران در لندن پنجشنبه گذشته (30/8/1364) گفت: عملیات بارگیری در خارک بهطور معمول و نرمال انجام می‌گیرد و ایران درباره صدور روزانه 500 هزار بشکه نفت خام به ژاپن در ماه دسامبر مطمئن است.(2)
1
رئیس مؤسسه تحقیقات استراتژیک لندن که برای شرکت در نشستی به اسرائیل رفته است، در مصاحبه با روزنامه اسرائیلی هاآرتز قدرت بازدارندگی کشورهای حوزه خلیج‌فارس درمقابل ایران را نامعلوم اعلام کرد. دکتر اونیل دراین‌باره گفت: «به عقیده من بن‌بست جنگ خلیج‌فارس همچنان ادامه خواهد یافت. گرچه هرچند زمان می‌گذرد ایران برای صدور نفت خود با اشکالات بیشتری مواجه می‌گردد، ولی قدرت تحمل ایرانیان بسیار زیاد است و بعید می‌نماید که آنان از پای درآیند.
عراق که در ابتدای جنگ مرتکب ارزیابی‌های اشتباه‌آمیزی شده بود، اکنون ارتش خود را تقویت و تجربه بیشتری کسب کرده است. عراق همچنان برتری هوایی خود را حفظ می‌کند و از حمایت دو ابرقدرت اصلی جهان نیز برخوردار است. بنابراین، نزاع بین دو کشور در سطحی پایین همچنان ادامه خواهد یافت. امیرنشین‌های جنوب خلیج‌فارس نیز برای مقابله با تهدیدهای احتمالی ایران، به ایجاد یک نیروی نظامی بازدارنده پرداخته‌اند، ولی هنوز معلوم نیست اگر واقعاً ایران به آنها حمله کند تا چه حد توانایی دفاعی خواهند داشت.(3)
2
"جنگ پرچم" که از سه روز پیش با حمله نیروهای حزب دروزی به کانال 2 تلویزیون لبنان و مراکز تیپ6 ارتش لبنان و مقابله نیروهای جنبش امل در غرب بیروت آغاز شده است، باوجود تلاش سوریه و موافقت سران دو طرف برای توقف درگیری، ظاهراً همچنان ادامه دارد.
خبرگزاری فرانسه از بیروت گزارش داد: «عبدالحلیم خدام معاون ریاست‌جمهوری سوریه بار
دیگر برای اقامه صلحی پایدار بین دو متحد اصلی سوریه در لبنان مداخله کرد و پس از مذاکره با رهبران امل و دروزی‌ها، سرانجام نبیه بری و ولید جنبلاط با اقداماتی برای اعاده صلح موافقت کردند.
مروان حماده مشاور برجسته جنبلاط، اعلام کرد که بری و جنبلاط از نفرات خود خواستند به جنگ خاتمه دهند.[...] وی گفت: دو متحد پیشین همچنین موافقت کردند که تمام دفاتر مربوط به شبه‌نظامیان در غرب بیروت تعطیل شود و یک تیپ ارتش لبنان که موردحمایت سوریه باشد، تشکیل شود تا به‌عنوان یک نیروی ضربتی مانع اقدامات هر طرفی شود که قصد نقض امنیت شهر را داشته باشد.»(1)
بنا بر این گزارش: «عبدالحلیم خدام امروز با مروان حماده در دمشق و با نبیه بری، تلفنی مذاکره کرد. امین جمیل رئیس‌جمهوری مسیحی لبنان نیز تلفنی با حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه گفتوگو کرد.»(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز دراین‌باره گزارش داد: «جنگ جدید لبنان که با عنوان "جنگ پرچم" در بیروت میان جنبش امل و دروزی‌ها از سه روز پیش آغاز شد، ناظران را در بررسی مسائل لبنان متحیر کرده، چراکه هرگز چنین برخوردهای سنگینی میان دو گروه هم‌پیمان که کراراً پیمان خود را آمیخته به خون توصیف می‌کردند، پیش‌بینی نمی‌شد. هرچند معیارهای فکری متناقض هریک از این دو، نشانه تفاوت در اهداف آنها بود، ولی حداقل در مرحله فعلی این امر غیرمنتظره بود.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در این گزارش پس از شرح چگونگی درگیری (حمله دروزی‌ها به ساختمان کانال 2 تلویزیون لبنان؛ حمله به مراکز تیپ ششم ارتش که اکثر نیروهای آن شیعه هستند؛ ورود نیروهای جنبش امل به درگیری و شکل‌گیری جنگ پرچم) می‌افزاید: «دراین‌میان، نیروهای فلسطینی که موقعیت را برای گرفتن انتقام از جنبش امل مناسب دیدند به‌کمک نیروهای دروزی وارد عمل شده و ازنظر تجهیزات جنگی نیز توسط دروزی‌ها تأمین شدند.»
همچنین، نیروهای مرابطون که چندی پیش توسط جنبش امل قلع‌وقمع شده بودند، همراه با گروه شاکر جاوی - که از نیروهای سنی محسوب می‌شود - ازجانب دیگر به نیروهای جنبش امل حمله کردند که در مراحل اولیه تعدادی از مراکز جنبش امل سقوط کرده و افراد آن کشته یا اسیر شدند. جنبش امل نیز که خود را در مرحله مرگ و زندگی دید، حدود پنج هزار نفر از نیروهای خود را در ناحیه جنوبی بیروت وارد عمل کرد که این امر توانست به میزان زیادی شکست‌ها را جبران کرده و مناطق مهمی را از نیروهای دروزی بازپس بگیرد.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، کیفیت حمله نیروهای دروزی نشان می‌دهد که آنها طرح ازپیش ساخته‌شده‌ای را برای تسلط کامل بر بیروت داشته‌اند و میزان مهماتی که ظرف 50 ساعت جنگ بلاانقطاع به کار برده شد حاکی‌از مسائل گسترده‌تر از بهانه آغاز آن است.
دراین‌میان، سوریه با اعمال فشار به‌طرف‌های درگیر آنان را به تثبیت آتش‌بس قانع کرد، ولی
ظاهراً به‌دلیل تسلط‌نداشتن احزاب بر نیروهای خود و تمرد آنان از فرماندهی، بار دیگر جنگ در مناطق گوناگون از سر گرفته شده است و هر لحظه دامنه آن گسترده‌تر می‌شود. باتوجه‌به این موضوعات، افزایش برخوردها و ادامه آن همچنان محتمل است و این افزایش تشنج در اهداف زیر خلاصه می‌شود:
الف) نیروهای حزب دروزی به‌تازگی تعداد زیادی از اکراد را به کار گرفته‌اند که در برخوردهای جاری حضور آنان بیش از دروزی‌ها به چشم می‌خورد و این نشانه هدف سنتی نیروهای دروزی، یعنی تجزیه لبنان و ایجاد دولت خودمختاری دروزی در مناطق تحت کنترل خویش است.
ب) درصورت تحقق و اجرای طرح موردنظر دروزی‌ها، مسیحیان نیز دولت کوچکی در مناطق تحت نفوذ خود ایجاد خواهند کرد و درآن‌صورت دست‌اندازی اسرائیل به جنوب شیعه‌نشین راحت‌تر خواهد بود.
این خبرگزاری افزوده است: «در اینجا موقعیت حزب‌الله نیز قابل‌ذکر است که علی‌رغم اعلام آماده‌باش در میان نیروهای خود، در درگیریها شرکت نکرده و بنا به اظهار یکی از مسئولان بلندپایه آن، تاکنون اهداف این جنگ برای آنها کاملاً مشخص نیست و بالاگرفتن برخوردها در میان خانه‌ها و منازل را مناسب نمی‌دانند و می‌گویند دروزی‌ها جنگ را در میان خانه‌های مسلمانان از شیعه و سنی آغاز کرده‌اند، درحالی‌که طایفه آنها در مناطق جبل لبنان از هرگونه آسیبی مصون هستند.»
در پایان گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی آمده است: «درباره نتایج این برخوردها نمی‌توان پیش‌بینی دقیقی ارائه داد، ولی خشونت و بی‌رحمی نیروهای دروزی همچنان کابوس وحشتناکی است که عموم مردم از آن بیم دارند. حمله دروزی‌ها به منازل و سرقت اموال توسط آنها طی دو روز گذشته مشاهده شده است.»(1)
1
درگیریهای بیروت، ابعاد و اهداف آن در مقاله‌ای با عنوان "جنگ پرچم" در نشریه گزارش بررسی شده است:
«پایین‌آوردن پرچم لبنان توسط دروزی‌ها و نصب پرچم حزب خود در محله تله الخیاط محل ساختمان کانال دوم تلویزیون لبنان در بیروت غربی که با مخالفت تیپ ششم ارتش لبنان مواجه شد، موجب آغاز درگیری شدیدی میان دروزی‌ها و تیپ ششم ارتش لبنان گردید که با ورود جنبش امل به حمایت از تیپ ششم ابعاد تازه‌ای به خود گرفت. به گفته شاهدان عینی، چریکهای امل، پرچم لبنان را در مدارس و دیگر مؤسسات به اهتزاز درمی‌آورند، ولی نیروهای دروزی آنها را پاره می‌کنند. براثر این درگیریهای شدید که در آن از تانک، توپخانه و سایر سلاحهای سنگین استفاده شد، صدها اتومبیل و خانه منهدم و بیش از ده‌ها میلیون لیره خسارت وارد شده است. به گفته منابع آگاه این خرابی‌ها در طول جنگ‌های 12 ساله لبنان
1) 37. مأخذ1، صص 32-30، بیروت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/9/1364.
بی‌سابقه بوده است. دراین‌میان، شیخ شمس‌الدین نایب‌رئیس مجلس اعلای شیعه در لبنان و شیخ حسن خالد مفتی لبنان، طی پیام‌هایی از رئیس‌جمهوری سوریه استمداد طلبیده و خواستار نجات ساکنین بیروت از مرگ حتمی شده‌اند. به‌دنبال این تقاضاها، یک افسر عالی‌مرتبه ارتش سوریه وارد بیروت شد و پس از مذاکره با رهبران طرفین درگیر در این شهر، آتش‌بس اعلام گردید، اما پس از 3 بار نقض آتش‌بس، با دیدار جنبلاط و نبیه بری و با نظارت سوریه قرار شد که یک کمیته امنیتی 300 نفره برای نظارت آتش‌بس ازسوی دو طرف و ارتش لبنان تشکیل شود، علی‌رغم تشکیل این کمیته و نظارت بر آتش‌بس، مخالفت‌هایی ازسوی دروزیان با آتش‌بس صورت گرفته است. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی نیروهای دروزی مستقر در ساختمان اطاق بازرگانی لبنان عمداً از فرمان رهبران خود تمرد کردند و با کمیته امنیتی درگیر شدند و معتقدند تا مراکز ازدست‌رفته آنان با قدرت از امل پس گرفته نشود، سلاح بر زمین نخواهند گذاشت. از سوی دیگر، نبیه بری رهبر جنبش امل، علی‌رغم اینکه جنبلاط تاکنون چندین بار به اشتباه خود در آغازنمودن جنگ پرچم اعتراف کرده است، طی سخنانی در میان نیروهای جنبش امل، هدف از جنگ اخیر بیروت را تقسیم لبنان دانست. وی بدون ذکر جزئیات امر گفت: در این طرح ایجاد 3 شهر سنی 3 منطقه شیعه و یک منطقه دروزی موردنظر بوده است که در هر سه حال، اخراج جنبش امل از بیروت زمینه‌ساز اجرای این طرح بوده است.»
به نوشته این نشریه: «باتوجه‌به برخورد سوریه با جریان فوق و نیز آغاز درگیری توسط نیروهای جنبلاط به نظر می‌رسد که سوریه از آغاز در جریان این درگیری نبوده و دروزی‌ها به‌علت ارتباطاتی که با جامعه دروزی‌های اسرائیل و به‌تبع آن با رژیم صهیونیستی دارند، به تحریک این کشور دست به این اقدام زده‌اند تا قدم دیگری درجهت هدف قدیمی خود که همانا ایجاد کانتون‌های مستقل در لبنان است بردارند.»(1)
1
تری ویت فرستاده ظاهری کلیسای انگلستان که برای آزادی گروگانهای امریکایی و فرانسوی تلاش می‌کند، روز گذشته اعلام کرد طی هفته گذشته سه بار با ربایندگان این افراد ملاقات کرده است. وی گفت که امروز به نیویورک می‌رود تا مقامات امریکایی را در جریان مذاکراتش با آدم‌ربایان قرار دهد.
ویت - که سابقاً افسر ارتش انگلیس بوده است - افزود: «ممکن است به نظر بعضی‌ها برسد که دراین‌مورد به بن‌بست رسیده‌ام، اما درعین‌حال که دشواری‌های بسیاری را که با آنها روبهرو هستم تکذیب نمی‌کنم، معتقدم که این دشواری‌ها را می‌توان از پیش پا برداشت.» وی گفت که پس از انجام مذاکراتی در نیویورک به بیروت باز خواهد گشت.(2)
1
نشست سران امریکا و شوروی در ژنو که انتظاراتی را در سطح جهانی ایجاد کرده بود، بی‌سروصدا پایان یافت. یونایتدپرس دراین‌باره گزارش داده است: «به‌دنبال پایان کنفرانس ژنو اعلام شد بااینکه دو کشور امریکا و شوروی برای جلوگیری از بروز جنگ هسته‌ای با یکدیگر همکاری خواهند کرد، ولی "اختلاف جدی" لاینحل باقی مانده و موضع هیچ‌کدام درقبال "جنگ ستارگان" تغییر نیافته است.»
در ادامه گزارش یونایتدپرس آمده است که امریکا و شوروی در بیانیه‌ای مشترک خاطرنشان کردند هیچ کدام خواستار دستیابی به برتری نظامی نسبت به‌طرف مقابل نیستند. دو طرف تعهد کرده‌اند جهان را برای زندگی به مکان امن‌تری تبدیل کنند. سران دو قدرت بزرگ جهانی در 13 زمینه به توافق رسیدند که خلاصه آن چنین است:
درپی این نشست، گورباچف با رهبران پیمان نظامی ورشو در چکسلواکی و ریگان با رهبران ناتو در بلژیک به مذاکره پرداختند و نتایج اجلاس را به اطلاع آنان رساندند.(1)
یونایتدپرس در گزارش دیگری اعلام کرد: «رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، امروز در پیامی رادیویی از کاخ سفید اعلام کرد: میخائیل گورباچف رهبر شوروی در تلاش خود برای متوقف‌ساختن طرح جنگ ستارگان در کنفرانس ژنو شکست خورد. ریگان در این پیام رادیویی از مسکو خواست تا یک جدول زمانی برای خروج از افغانستان تعیین کند. ریگان در پیام رادیویی هفتگی از کاخ سفید، خود را برنده کنفرانس ژنو نشان داد و اعلام کرد درزمینه‌های جنگ ستارگان، حقوق بشر و بحرانهای منطقه‌ای امریکا در ژنو دست بالا را نسبت به شوروی داشته است.
ریگان به مردم امریکا گفت: اگر اجلاس سران فقط یک نتیجه به‌همراه داشته باشد، آن هم بیانگر کارایی سیاست‌های امریکا است. تدارک اجلاس اخیر از پنج سال قبل در جریان بود، یعنی زمانی‌که ما اقتصاد کشور را تقویت کرده و اراده ملی را احیا نموده و به بازسازی روابط دفاعی خود و متحدینمان پرداختیم.
وی افزود: امریکا بار دیگر قدرت یافته است. شوروی‌ها نیز درک کرده‌اند که ما دیگر فقط درمقابل اتفاقات و رویدادهای جهان عکس‌العمل نشان نمی‌دهیم، بلکه با قدرت در خط مقدم مبارزه برای آزادی قرار گرفته‌ایم.[!] امیدوارم کنگره از طرحهای نظامی من حمایت کند، چون در غیر این صورت، شوروی‌ها ما را ضعیف پنداشته و جهان بار دیگر محل خطرناکی برای زندگی می‌شود. ریگان در پیام رادیویی خود گفت: اگر مذاکرات ژنو به نتیجه‌ای دست یابد،
1) 40. مأخذ8، صص 24 - 1، ژنو - سوئیس - خبرگزاری یونایتدپرس.
آن‌وقت شوروی‌ها باید هرچه زودتر جدول زمانی برای عقب‌نشینی نیروهای خود را از افغانستان را تعیین کنند و بپذیرند که مبارزین آزادی‌خواه افغانستان شکست‌ناپذیرند.»(1)
روزنامه کیهان نیز نوشته است: «روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی نیز امروز با اتخاذ مواضع ملایم‌تر درقبال امریکا نوشت: اجلاس ژنو جو مناسب و جدیدی برای تبادل‌نظر و عملکرد مشترک درقبال مسائل حاد روز به وجود آورده است. پراودا افزوده است: غیرممکن است که بتوان تمام اختلافات و تضادهای موجود را یکباره حل نمود، ولی ژنو نقطه عطفی برای شروع مذاکرات شد.
از سوی دیگر، دیپلمات‌های خارجی مقیم مسکو، از لحن آشتی‌طلبانه روزنامه پراودا اظهار تعجب کرده‌اند، چراکه در سال‌های اخیر، شوروی به تبلیغات گسترده ضدامریکایی دست زده بود. باوجود این موضع پراودا، دیگر نشریات شوروی همچنان به انتقاد و حمله به برخی از سیاست‌های امریکا ازجمله بدرفتاری با سرخ‌پوستان و دخالت سازمان جاسوسی در جهان سوم ادامه داده‌اند.»(2)
1
تصویر
حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، در مصاحبه‌ای در مسقط (عمان) گفت که هیچ‌گاه قراردادهای کمپ‌دیوید را با اسرائیل فسخ نخواهد کرد. وی تأکید کرد که: چنانچه کشورهای عربی لغو این قراردادها را به‌عنوان یک شرط قبلی مطرح کنند، مصر به فکر ازسرگیری روابطش با این کشورها نخواهد افتاد. مبارک افزود که وی نمی‌تواند تعهدات خود را نسبت به اسرائیل زیر پا بگذارد، زیرا چنین اقدامی به‌منزله اعلان جنگ به اسرائیل است.
رئیس‌جمهوری مصر اضافه کرد: آنهایی‌که خواستار لغو قراردادهای کمپ‌دیوید هستند، درواقع خواستار کشتار مردم مصر می باشند.(3)
1
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه شماره 2299 از حمله امروز رزمندگان اسلام به مواضع دشمن در منطقه عملیاتی میمک خبر داد. در این اطلاعیه آمده است: «هم‌وطنان عزیز! رزم‌آوران توانمند و پیروز اسلام درپی استمرار عملیات ضربتی و [تلاش برای] کاهش توان رزمی و برهم‌زدن آرایش‌های دفاعی دشمن، در ساعت5:30 بامداد امروز سوم آذرماه، تک محدود و موضعی خود را در منطقه عملیاتی میمک آغاز و ضربات مؤثری به نیروهای متجاوز بعثی عراق وارد آوردند.»(1)
خبرنگار روزنامه کیهان نیز گزارش داد که: نیروهای ارتش ضمن عبور از میادین مین، تله‌های انفجاری و سیم‌های خاردار حلقوی متعدد به مواضع دشمن یورش بردند و در نبردی دوساعته (از 5:30 تا7:30 بامداد) روی ارتفاع 348 واقع در جنوب ارتفاعات میمک، تعدادی از افراد گردان کماندویی المثنی از لشکر2 ارتش عراق را کشته یا زخمی کردند.(2)
ستاد مشترک ارتش در اطلاعیه شماره 2300 نیز اعلام کرد: «در این عملیات، رزم‌آوران توانمند اسلام پس از انجام مأموریت موردنظر، بیش از 40 نفر از صدامیان را کشته و مجروح، 15 موضع و سنگر مختلف آنان را منهدم کرده و پس از به‌آتش‌کشیدن یک انبار مهمات و به‌غنیمت‌گرفتن چند قبضه جنگ‌افزار و وسایل مخابراتی به مواضع خود بازگشتند. دیگر دلاوران رزمنده ما در همین جبهه با اجرای آتش‌های مؤثر و دقیق توپخانه و خمپاره، چند سنگر دشمن را منهدم و حداقل 7 نفر از نیروهای عراقی را کشته و یا زخمی کردند.»(3)
از سوی دیگر، ارتش عراق امروز با صدور اطلاعیه شماره 2032 اعلام کرد که یک گروهان پیاده از نیروهای ایرانی که قصد نزدیک‌شدن به مواضع خط مقدم نیروهای ما را داشت، با مقابله نیروهای ما روبهرو شد که درنتیجه 20 نفر از نفرات آن را کشته و ده‌ها نفر دیگر را زخمی و بقیه را مجبور به فرار کردند.(4)
خبرگزاری آلمان نیز دراین‌باره گزارش داد: «ایران اعلام کرد در یک عملیات جنگی در
ناحیه مرزی میمک که صبح یکشنبه انجام گرفت، حداقل 75 سرباز عراقی به قتل رسیدند. در بیانیه نظامی‌ای که از رادیو تهران انتشار یافت، ایرانی‌ها همچنین تعدادی از مواضع عراقی‌ها و یک تانک، سه موشک‌انداز و سه انبار مهمات را منهدم کردند.»(1)
ارتش عراق در ادامه حمله به مناطق غیرنظامی، امروز مناطق مسکونی شهرهای سردشت و مریوان و چندین روستا را هدف آتش توپهای دوربرد قرار داد. براثر این حملات، دو کودک شهید و جمع کثیری از اهالی غیرنظامی مجروح شدند.(2)
1
حملات هوایی عراق به پایانه نفتی جزیره خارک با هدف انهدام مراکز صدور نفت ایران امروز نیز ادامه یافت که خسارتی نداشت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، جنگنده‌های عراقی در ساعت 14:25 امروز جزیره خارک را هدف چند بمب قرار دادند که بمب‌ها داخل آبهای ساحلی جزیره افتاد و تلفات و خسارتی نداشت. هم‌زمان با حمله هواپیماهای عراقی به منطقه، واحدهای پدافند هوایی جزیره خارک و بوشهر فعالیت گسترده‌ای داشتند.(3)
فرماندهی منطقه 4 نوح سپاه پاسداران نیز اعلام کرد: «در ساعت14:22، در سمت شمال‌شرقی جزیره خارک، تعداد پنج بمب در آب پرتاب شده که خوشبختانه هیچ‌گونه خسارت جانی و مالی در بر نداشت.»(4)
ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2032 دراین‌باره اعلام کرد: «در ساعت 13:48 امروز، عقاب‌های افتخارآفرین ما دست به حمله شدیدی علیه جزیره خارک زدند و هدف‌های تعیین‌شده را بمباران [کردند] و به آتش کشیدند تا ویرانی و تخریب آن را بیشتر سازند... در ساعت 11:05 امروز نیز هواپیماهای نیروی هوایی ما دست به حمله موفقیت‌آمیز علیه یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران زدند و آن را بهطور دقیق و مؤثر مورد اصابت قرار دادند. عقاب‌های شجاع ما پس از انجام این دو مأموریت بحمدالله سالم با هواپیماهای خود به خاک میهن بازگشتند.»(5)
گفتنی است که امروز هیچ گزارشی از هدف قرارگرفتن کشتی در خلیج‌فارس منتشر نشد.
رادیو امریکا درباره این حملات عراق گفت: «عراق می گوید هواپیماهایش امروز پایانه نفتی جزیره خارک را بمباران کردند و یک کشتی را در نزدیکی ساحل ایران موردحمله قرار دادند. در بیانیه‌ای که در بغداد منتشر شده گفته می شود حمله‌ها براساس تصمیم عراق در محروم‌کردن ایران از منابعی که برای ادامه جنگ به آنها نیاز دارد، انجام گرفت. درپی حمله هوایی امروز صبح، هنوز درخواست کمک از هیچ کشتی‌ای دریافت نشده است.»(6)
1) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 250، 4/9/1364، صص 6 - 5، تهران - خبرگزاری آلمان، 3/9/1364.
2) 6. سند شماره 200103 مرکز مطالعات تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 103، 4/9/1364، ص1.
3) 7. ماخذ5، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/9/1364.
4) 8. سند شماره 59219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه 4 نوح به فرماندهی کل، 3/9/1364.
5) 9. ماخذ5، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 3/9/1364.
6) 10. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 4/9/1364، ص3 - 2، رادیو صدای امریکا، 3/9/1364.
1
حملات هوایی عراق به مراکز اقتصادی ایران حاکی‌از استراتژی منفعلانه این کشور در عرصه نظامی است که با هدف تشدید فشار و وادارکردن ایران به خاتمه جنگ انجام می‌شود. رادیو امریکا در تحلیلی به نقل از نشریه کریستین ساینس مانتیور آورده است:
«نعیم حداد عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق گفت که عراق تاکنون از شدت عمل نظامی خودداری کرده تا ببیند آیا کوشش‌های کشورهای ثالث برای حل مسئله جنگ ازطریق مذاکره به جایی می‌رسد یا نه. اما اکنون عراق تصمیم دارد قدرت اقتصادی ایران را نابود کند و دستگاه جنگی ایران را بکوبد تا مقامات ایران به سر عقل بیایند.»
رادیو امریکا همچنین افزود: «یک دیپلمات غربی می‌گوید:"هیچ‌یک از تحلیل‌گران نظامی نمی‌توانند از استراتژی نظامی عراق سر در بیاورند؛ یا عراقی‌ها کارایی نظامی ندارند یا تصمیمات نظامی آنها دلایل سیاسی دارد." تحلیل‌گران غربی می‌گویند واکنش عراق این است که به یک جنگ دفاعی محافظه‌کارانه ادامه بدهد و از اعراب، غرب و شوروی بخواهد که ایران را به مذاکره درباره صلح وادارند. اگر ایران در جبهه زمینی بن‌بست به وجود آورد، عراق در آسمان و دریا می‌تازد.»(1)
2
کویت از یک‌سو پایگاه هوایی به عراق واگذار کرده و از سوی دیگر، از رفتار خصومت‌آمیز خود با لنجداران ایرانی کاسته است. به گزارش ستاد منطقه 4 نوح سپاه پاسداران: «دو فروند هواپیمای عراقی از جزیره بوبیان [کویت] پرواز کرده و به‌طرف عربستان و سپس ایران رفته‌اند که به‌احتمال‌زیاد دولت عراق در این جزیره باند فرودگاهی جهت پرواز هواپیماهای خود، ساخته است و درحال‌حاضر از آن استفاده می‌کند.»(2)
همین منبع در گزارش دیگری اعلام کرد:
«دولت کویت که مدتی پیش ملوانان ایرانی را به‌شدت کنترل می‌کرد و به آنها اجازه رفت‌وآمد در شهر را نمی‌داد و حتی مواردی به آزار و اذیت آنها می‌پرداخت، به‌تازگی با ایرانیان (ملوانان) برخورد خوبی دارد و از هر لنج یک نفر از ملوانان اجازه ورود به شهر را دارند و در آینده نزدیک قصد دارد اجازه تردد در شهر را به صاحب لنج و یک نفر ملوان دیگر بدهد.»(3)
3
درپی اجرای سیاست توقیف و بازرسی کشتی‌های مشکوک به حمل کالا به مقصد عراق، امروز نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران یک کشتی حامل کالا برای حکومت عراق را برای اولین‌بار در آبهای دریای عمان، در چهارصد کیلومتری شرق تنگه هرمز توقیف و به یکی از
1) 11. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره72، 12/9/1364، ص5 - 4.
2) 12. سند شماره59212 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه4 نوح (اطلاعات) به ستاد مرکزی سپاه (اطلاعات)، 3/9/1364.
3) 13. سند شماره 59208 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه4 نوح (اطلاعات) به ستاد مرکزی سپاه (اطلاعات)، 3/9/1364.
بنادر جنوبی ایران هدایت کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، مقامات نظامی کشور گفته‌اندکه کشتی کویتی "ابن‌البیتار" متعلق به کمپانی بین‌العربی کشتیرانی، صبح امروز در آبهای بین‌المللی دریای عمان با تلاش پرسنل شجاع و کارآمد نیروی دریایی توقیف شد.(1)
علاوه‌براین، طبق گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، پرسنل نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز هفت فروند کشتی را در دریای عمان بازرسی کردند و پس از اطمینان از اینکه برای حکومت عراق کالا حمل نمی‌کنند، آنها را آزاد کردند. براساس اعلام قبلی و طبق مقررات بین‌المللی، ایران به کشتی‌های حامل کالا برای عراق که توان جنگی این کشور را افزایش دهند، اجازه عبور از خلیج‌فارس و دریای عمان را نخواهد داد.(2)
نشریه فارین ریپورت چاپ لندن، در تحلیلی از روند توقیف کشتی‌ها نوشته است: این عملیات در اوایل ماه مه (اردیبهشت‌ماه) آغاز گردید. محموله‌های برخی از کشتی‌ها تخلیه و بازرسی گردید و بعد از چند روز تأخیر آزاد شدند و هرگونه اسلحه یا کالاهای استراتژیکی که به مقصد عراق حمل می‌شدند، توقیف گردیدند. این حداقل بعد رسمی آن است. منابع ما می‌گویند ایران از این عملیات به‌عنوان راه جدیدی برای شکستن تحریم بین‌المللی فروش تسلیحات به ایران استفاده کرده است.
برخی از کالاهای توقیف‌شده در بندرعباس ظاهراً کالاهای استراتژیکی هستند که مقصدشان عراق بوده و از کشورهایی که تحریم را رعایت می‌کرده‌اند، خریداری شده بودند. حقه‌ای که در این نقل‌وانتقالات استفاده می‌شده این است که محموله‌ها را درون کانتینر قرار می‌داده و آنها را ظاهراً به شرکتی در کویت یا عربستان ارسال می‌داشته‌اند. ایران به موضوع پی برده و کانتینرها را توقیف کرد. فرستندگان کالاها می‌توانند درمورد ارسال کالا به عربستان و کویت که ممکن است دزدیده شوند، ادعای خسارت کرده و خواستار افزایش نرخ بیمه گردند.»(3)
1
امروز درگیریهای متعددی در نقاط مختلف کردستان و آذربایجان‌غربی بین نیروهای جمهوری اسلامی و افراد گروههای ضدانقلاب رخ داد که موجب تلفات و خساراتی شد.
1) 14. ماخذ1.
2) 15. روزنامه ابرار، 5/9/1364، ص1.
3) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره254، 8/9/1364، صص 6 و 7، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، 7/9/1364.
4) 17. سند شماره 425703 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرمانده سپاه، 8/9/1364.
5) 18. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره73، 19/9/1364، ص16.
به گزارش شهربانی استان کردستان، در درگیری نیروهای خودی و افراد کومهله در منطقه سرشیو (سقز)، چهار تن از افراد کومهله (از اهالی تکاب و سنندج) کشته شدند.(1)
در روستای لاسالار از توابع سقز، نیروهای خودی با عوامل حزب دمکرات درگیر شدند. در این درگیری یک تن از چته‌های دمکرات زخمی شد و به اسارت نیروهای خودی درآمد.(2)
به گزارش شهربانی استان کردستان، در جاده سقز - مریوان، بین نیروهای خودی و عناصری از حزب دمکرات درگیری رخ داد که درنتیجه یکی از افراد ضدانقلاب (از اهالی مریوان) کشته شد.(3)
نیروهای پایگاه آخ طاطار در محور بوکان - مهاباد، به‌مدت دو ساعت با افراد گروه کومهله درگیر شدند که در این درگیری یک سرباز به شهادت رسید.(4)
سپاه پاسداران اشنویه گزارش داد: نیروهای پایگاه نرزیوه (اشنویه) در ساعت 21 امروز، با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که در این درگیری یک سرباز وظیفه سوسنگردی به شهادت رسید.(5)
به گزارش سپاه پاسداران کردستان، امروز نیروهای پایگاه ناوه (بانه) به‌مدت یک ساعت با افراد ضدانقلاب درگیر شدند. این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت و دو تن از عناصر حزب دمکرات خود را تسلیم کردند.(6)
به گزارش شهربانی استان کردستان، امروز در حوالی روستای جیچوران از توابع بانه، میان نیروهای خودی و گروه کومهله درگیری رخ داد. (7)
3.9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 4/9/1364.
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، نیروهای حزب دمکرات امروز 5 نفر از برادران هسته مقاومت روستای صائین‌بلاغ (از توابع صائین‌دژ) را که مسلح به تفنگ ژ3 بوده‌اند، خلع سلاح کردند.(8)
به گزارش شهربانی استان کردستان، امروز در منطقه سرشیر مریوان (روستای برده رشه) بین افراد دو گروه کومهله و حزب دمکرات درگیری رخ داد که درنتیجه سه تن از عوامل کومهله کشته شدند.(9)
در روستای آغلان (سنندج) نیز بین افراد کومهله و دمکرات درگیری رخ داد که درنتیجه دو تن از عناصر دمکرات کشته و چهار تن از افراد کومهله زخمی شدند.(10)
1
از تلاش‌های نیروهای مسلمان انقلابی و گروههای معارض عراقی علیه نظامیان حکومت صدام و ادعای دولت عراق درباره دستگیری گروهی که قصد اجرای عملیات تروریستی داشته است، موضوع گزارش زیر می‌باشد.
پیش‌مرگان کرد امروز با استفاده از انواع سلاحهای سنگین، مرکز نظامی گردان باطوفه حکومت صدام را هدف قرار دادند که سبب آتش‌سوزی بزرگی در داخل این گردان شد و براثر آن از نیروهای بعثی 4 تن کشته و 7 تن مجروح شدند و خسارت سنگینی به این مرکز وارد شد. در این عملیات یک توپ نیز از بین رفت و به چند سنگر بتونی و خودرو نظامی ارتش بعث آسیب وارد شد.(11)
1) 19. سند شماره 449234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 5/9/1364.
2) 20. سند شماره 200104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات، شماره104، 5/9/1364، ص1.
3) 21. سند شماره 449231 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 5/9/1364.
4) 22. ماخذ20.
5) 23. سند شماره 424470 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از سپاه اشنویه به قرارگاه حمزه، 4/9/1364.
6) 24. سند شماره 424264 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از فرمانده ناحیه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه، 5/9/1364.
7) 25. سند شماره 449242 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:
8) 26. ماخذ17.
9) 27. سند شماره 449213 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 6/9/1364.
10) 28. سند شماره 449176 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/9/1364، از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 10/9/1364.
11) 29. روزنامه کیهان، 28/9/364، ص18.
روزنامه اطلاعات نیز در شماره امروز خود گزارش داده است: «پیش‌مرگان کرد مسلمان عراق با حمله به یک خودرو حامل سربازان عراقی در جاده اربیل - کرکوک، 8 تن از سربازان را به هلاکت رسانده و 6 تن دیگر را زخمی کردند در جریان این حمله که دو هفته پیش صورت گرفت، اتومبیل حامل سربازان نیز منهدم گردید. به گزارش منابع موثق خبری، همچنین در جریان حمله دیگری که چند روز پیش توسط پیش‌مرگان مسلمان کرد عراقی به مرکز پلیس شهر کرکوک صورت گرفت، سه پلیس بعثی به‌شدت زخمی شدند.»(1)
روزنامه کیهان نیز در شماره امروز خود نوشته است: «انقلابیون مسلمان عراقی طی یک حمله برق‌آسا علیه یک مرکز تجمع نیروهای رژیم عراق در منطقه سرسنگ، 16 تن از صدامیان را هلاک و جمعی از آنان را مجروح کردند. به گزارش واحد مرکزی خبر براساس گزارش‌های رسیده، انقلابیون مسلمان عراقی همچنین موفق شدند با حمله به یک محل استقرار نیروهای بعثی در موصل جمعی از آنان را کشته و مجروح کنند.»(2)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی امروز گزارش داد: «مقامات دولتی عراق می‌گویند یک گروه جاسوسی را که برای دولت ایران کار می‌کرده و قصد داشته‌اند در عراق دست به عملیات تروریستی بزنند، بازداشت کرده‌اند. خبرگزاری عراق که خبر بازداشت‌های مذکور را منتشر کرده است، از تعداد بازداشت‌شدگان ذکری به میان نیاورده است، اما اعلام کرده که مقامات مسئول موفق به یافتن دو اتومبیل مملو از مواد منفجره شده‌اند که قرار بوده در مناطق مقدس عراق منفجر شود. در تلویزیون بغداد چهار عراقی گفته‌اند که در طول سه سال گذشته به مأمورین ایرانی کمک کرده‌اند که چند رشته انفجار در بغداد را با موفقیت عملی سازند. در جریان انفجارات مذکور بیش از سی نفر کشته و گروهی مجروح شده‌اند. این چهار نفر که همگی بیست تا سی‌ساله‌اند، گفته‌اند که با گروهی کار می‌کرده‌اند که رهبری آن برعهده عده‌ای ایرانی عرب‌زبان بوده است.»(3)
1
در آستانه هفته بسیج و در ادامه عزیمت رزمندگان اسلام به جبهه‌های جنگ، امروز نیز نیروهای داوطلب رزمی و تخصصی از شهرهای تهران، اسلام‌شهر، استان مرکزی (اراک، ساوه، خمین، تفرش، آشتیان، محلات، دلیجان و سربند)، بابلسر، گنبد، ترکمان‌چای، اردکان، هرات، مروست، داراب، رفسنجان، قروه، کامیاران، بیجار، کنگاور، هرسین، سنقرکلیایی، اسلام‌آباد غرب، بانه، سوسنگرد، استان لرستان، باختران، بسیج عشایر باختران، ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی دامغان و... عازم جبهه‌ها شدند.(4)
همچنین بنا به تصمیم ستاد امور پشتیبانی جنگ استان کرمان، کاروان راهیان کربلای استان کرمان نیز 11 آذر روانه جبهه خواهد شد.(1)
فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه آذربایجان‌شرقی (ایرج مسجدی) نیز در مصاحبه‌ای گفت که به‌دنبال سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی و اعزام رزمندگان از شهر کاروان محمد رسول‌الله متشکل از نیروهای رزمنده و کمک‌های مردمی در هشتم آذر از آذربایجان‌شرقی عازم جبهه‌های حق علیه باطل می‌شود. وی افزود که این یک کاروان کامل و متشکل از چندین هزار نیروی رزمنده بسیجی و سپاهی و همچنین هدایا و کمک‌های مردمی است که در چندین کامیون و تریلر به جبهه‌ها اعزام خواهند شد.(2)
از سوی دیگر، امام‌جمعه اراک و ائمه جمعه استان خوزستان در پیام‌هایی مردم را ترغیب به حضور در جبهه‌های نبرد کردند.(3)
1
به‌منظور هماهنگی و ارتقای سطح تبلیغات ازجنبه کمی و کیفی در جبهه‌های جنگ، جلسه‌ای با حضور آیت‌الله جنتی سرپرست سازمان تبلیغات اسلامی و حجت‌الاسلام باغانی قائم‌مقام این سازمان، حجت‌الاسلام اکرمی مسئول تبلیغات جبهه‌ها، حجت‌الاسلام محلاتی نماینده امام در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نمایندگان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، جامعه روحانیت مبارز و نمایندگان ارتش و ژاندارمری جمهوری اسلامی در محل سازمان تبلیغات اسلامی تشکیل شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این نشست، شرکت‌کنندگان درباره چگونگی اعزام مُبَلِّغ، تعیین خطوط تبلیغی، تنوع و جلوگیری از بی‌نظمی‌های احتمالی در تبلیغات جبهه‌های جنگ تحمیلی اظهارنظر کردند و پس از بحث و بررسی، دراین‌زمینه‌ها تصمیمات لازم اتخاذ شد.(4)
2
معاون فرمانده کل نیروهای مسلح عراق با اعلام اینکه ایران برای حمله جدیدی آماده می‌شود، ضمن تأکید بر توانایی عراق درمقابله با این حمله، تهدید به انهدام اهداف نظامی و اقتصادی ایران کرد. وی بر تمایل عراق به نزدیکی با سوریه تأکید و از مواضع فرانسه درمورد عراق تقدیر کرد.
خبرگزاری عراق گزارش داد: «عدنان خیرالله معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق در مصاحبه با مجله کل العرب، حکام ایران را از تعرض به اهداف غیرنظامی عراق بر حذر داشت و گفت اگر این کار را بکنند فاجعه‌ای به بار می‌آید که پیش‌بینی نتایج آن مشکل خواهد بود.
وی توضیح داد عراق قدرت و توانایی حمله به هرگونه اهداف نظامی یا اقتصادی در داخل ایران را داراست، بنابراین نیازی به حمله به اهداف غیرنظامی ندارد. وی تأکید کرد عراق به انهدام اهداف اقتصادی ایران و سازمان‌های علمی آن و همچنین انهدام اهداف نظامی ادامه خواهد داد. سپهبد خلبان عدنان خیرالله توضیح داد که ایران برای حمله جدیدی براساس شیوه امواج انسانی آماده می‌شود. اما وی تأکید کرد نیروهای عراقی آماده درهم‌کوبیدن این حمله هستند و گفت نیروهای ما در تمام محورها اوضاع را زیرنظر دارند. فرمانده نظامی عراق اشاره کرد عراق به‌شکلی خوب و قابل‌تشویق به حوزه صنایع سنگین نظامی وارد شده است. وی تأکید کرد توانایی‌های ارتش عراق توسعه و گسترش یافته و چند سپاه جدید به آن اضافه شده است. وی توضیح داد خلبانان عراقی خدمات موفقیت‌آمیز خود علیه جزیره خارک و دیگر اهداف حیاتی ایران را به فضل مهارت‌های علمی خود و بدون نیاز به اشعه هدایت‌کننده لیزر انجام می‌دهند.»(1)
عدنان خیرالله در این مصاحبه به تمایل شدید کشورش به تحکیم پایه‌ها و اصول حسن همجواری با سوریه اشاره کرد و گفت: «اخیراً یک ملاقات سوری - عراقی انجام شد که سوری‌ها فکر وحدت مستقیم دو کشور را مطرح کردند درحالی‌که نظر طرف عراقی ابتدا به برپاکردن رابطه برادرانه، سپس تحقق این وحدت است. وی تأکید کرد عراق هر تلاشی را برای نزدیک‌کردن نقطه‌نظرات خود با مقامات سوریه به شرط حسن‌نیت و صادق‌بودن آنها انجام خواهد داد.»
وی درباره روابط عراق با فرانسه گفت: فرانسه مواضع شرافتمندانه‌ای در جنگ دارد و درخواست‌های عراق برای پایان‌دادن به آن را درک می‌کند. وی افزود: عراق و فرانسه درزمینه امور نظامی و دیگر زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به تبادل دانش و تخصص می‌پردازند. وزیر جنگ عراق همچنین گفت: مایلم سلام مرا به وزیر دفاع فرانسه و دوستان ما در نیروهای مسلح فرانسه برسانید.(2)
1
پیش‌بینی‌ها و سخنان مختلف درباره حمله بزرگ آتی ایران را خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز در گزارشی به این شرح جمع‌بندی کرده است: «درزمینه احتمال آغاز حمله گسترده نظامی ازسوی جمهوری اسلامی ایران علیه عراق، رادیوهای بیگانه و سایر رسانه‌های گروهی بیگانه در طول هفته‌های گذشته اظهارنظرهای مختلفی کرده‌اند، موارد زیر اهم این اظهارنظرها است:
در آستانه اجلاس سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس که در نیمه ماه گذشته در عمان برگزار شد، رادیو مسقط به نقل از ناظران سیاسی گفت: احتمالاً ایران نیروهای خود را برای یک حمله آماده ساخته است.
دبیرکل سازمان ملل در مصاحبه‌ای با روزنامه پولتیکا چاپ یوگسلاوی، در تاریخ 13/8/1364 گفت که آینده جنگ ایران و عراق مخاطره‌آمیز به نظر می‌رسد. رویتر از بحرین طی گزارشی که در تاریخ 16/8/1364 درباره تحولات جنگ تحمیلی پخش کرد، گفت: هم‌زمان با انتشار گزارش‌هایی درمورد اینکه ایران ممکن است دست به یک تهاجم عمده در باتلاق‌های جنوبی عراق بزند، عراق حملات هوایی و زمینی خود علیه ایران را شدت بخشیده است. رویتر به نقل از دیپلمات‌ها در بغداد و تهران در همان تاریخ گزارش داد: سرازیرشدن نیروهای داوطلب ایرانی به جبهه‌های جنگ، ایران را در موقعیتی که بتواند دست به یک حمله زده و یا حداقل تهدید به انجام آن کند قرار داده است.
یونایتدپرس در گزارشی از بیروت با مروری بر رویدادهای جنگ تحمیلی گفت: ساکنین پایتخت ایران نسبت به یک جنگ جدید شهرها با عراق بیمناک هستند.
رادیو امریکا به نقل از نیویورک تایمز در خبری در تاریخ 18/8/1364 گفت: عراق باتوجه‌به گزارش‌هایی مبنی‌بر اینکه ایران ممکن است در جبهه‌های جنوبی به حملات گسترده‌ای علیه عراق متوسل شود، حملات هوایی و زمینی خود علیه ایران را شدت بخشیده است. بی‌بی‌سی در گزارشی در تاریخ 19/8/1364 گفت: این روزها شایعاتی درباره از سرگرفته‌شدن جنگ شهرها در تهران شنیده می‌شود. بی‌بی‌سی در همین گزارش افزود: ایران از حیث ذخیره موشک‌های زمین‌به‌زمین - که با آنها در بهار گذشته به بغداد حمله کرد - بر عراق برتری دارد.
خبرگزاری فرانسه در گزارشی در تاریخ 27/8/1364 ضمن مرور بر آثار و نتایج حملات هوایی عراق به شهرهای مختلف کشورمان و با اشاره به احتمال وقوع مجدد جنگ شهرها، این سؤال را مطرح ساخته است که آیا بازهم تاریخ تکرار می‌شود و جنگ شامل حال غیرنظامیان دو کشور خواهد شد؟
رویتر در گزارشی از بغداد در تاریخ 28/8/1364 با اشاره به حملات هوایی ایران به یک مرکز صنعتی و یک مرکز تجمع نیروهای عراقی در استان میسان آورده است: این حملات درحالی صورت می‌گیرد که کارشناسان نظامی در بغداد معتقدند که به‌دلیل پیش‌بینی یک تهاجم تازه زمینی ازسوی ایران، تشنج به اوج خود رسیده است.
رادیو بین‌المللی میدی‌ان متعلق به رژیم مراکش، روز دوشنبه 27/8/1364 گفت: هم‌اکنون جوّی از هشیاری و احتیاط بر نیروهای عراقی نسبت به حمله گسترده‌ای که ممکن است نیروهای ایران آغاز کنند حاکم است. رادیو صوت‌الجماهیر عراق به نقل از روزنامه کویتی الوطن در تاریخ 30/8/1364 گفت: اصرار بر ادامه جنگ این حقیقت را که عراق با قدرت در مرزهای خود ایستاده و اجازه نفوذ را نمی‌دهد تغییر نخواهد داد.»(1)
1) 40. ماخذ5، صص 5 - 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/9/1364.
1
کشورهای حوزه خلیج‌فارس ضمن حمایت از عراق همچنان خواستار پایان جنگ ایران و عراق‌اند. یک مقام امریکایی هم اوضاع منطقه خلیج‌فارس را خطرناک توصیف کرد.
به گزارش خبرگزاری امارات عربی متحده، وزیر دفاع امارات در مصاحبه با هفته‌نامه بررسی اقتصاد خاورمیانه چاپ انگلیس، ضمن تأکید بر اینکه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس همگی عرب بوده و حمایت خود را از عراق قطع نخواهند کرد، افزود: «گرچه ایران یک کشور عربی نیست. ولی یک کشور مسلمان است و خاتمه‌بخشیدن به این جنگ مهم‌ترین مسئله موردنظر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] می‌باشد.» (1)
خبرگزاری کویت نیز گزارش داد: «وزیران خارجه کره جنوبی و کویت پس از امضای توافقنامه گسترش همکاری های دوجانبه در کویت، خواستار خاتمه جنگ پنج‌ساله خلیج [فارس] بین عراق و ایران و آغاز مذاکرات مستقیم میان تهران و بغداد، دراسرع‌وقت، شدند.»(2)وزیر امور خارجه کره جنوبی به خبرگزاری کویت گفت که این از اصول تغییرناپذیر خط مشی دولت ما است که تسلیحات دراختیار هیچ کشور درگیر جنگ مسلحانه قرار ندهیم. وی افزود: «جمهوری کره به‌هیچ‌وجه سلاح به ایران ارسال نکرده است و گزارش‌های مربوط به فروش سلاح به ایران بی‌اساس می‌باشند.»(3)
از سوی دیگر، پل فندلی نماینده سابق کنگره امریکا که به کویت سفر کرده است، در مصاحبه با روزنامه کویتی القبس اوضاع منطقه خلیج‌فارس را خطرناک توصیف کرد و هشدار داد که ممکن است جنگ تمام‌عیاری در منطقه درگیرد. وی درباره تحولات جنگ ایران و عراق گفت که این جنگ تاکنون به خط قرمز که موجب حرکت دولت امریکا شود، نرسیده است.
وی افزود: امریکا احساس می‌کند که هنوز جنگ جاری به منافعش لطمه وارد نساخته است. اما به گفته وی، ممکن است هر آن براثر یک حادثه ناچیز جنگ اصلی در منطقه درگیرد.(4)
2
درپی مذاکرات اخیر قاسم تقی العریبی وزیر نفت عراق و ولادیمیرجلسکی وزیر نفت شوروی در مسکو، دولت شوروی قرار است در یک حوزه نفتی - که به‌تازگی در جنوب عراق کشف شده است - سرمایه‌گذاری کند. به گفته رادیو دولتی انگلیس، شوروی هم‌اکنون در کاوش و تولید نفت عراق شرکت دارد.(5)
3
موافقت‌نامه کنترل توزیع و مصرف سموم در اجلاس سازمان خواربار و کشاورزی جهانی (اف.آ.او.) موردتصویب اکثریت اعضای شرکت‌کننده قرار گرفت که جمهوری اسلامی ایران از آن استقبال کرد. نماینده ایران در این سازمان با اشاره به خطرهای ناشی از بهکارگیری این سموم برای انسان‌ها و محیط زیست گفت: «دشمنان انسانیت ازجمله رژیم بعث عراق با تبدیل سموم دفع آفات نباتی به بمب‌های شیمیایی دسترسی پیدا کرده و از آن برای اقدام جنایتکارانه خود در جبهه‌های جنگ تحمیلی علیه رزمندگان ایرانی استفاده می‌کنند.»(6)
1
روابط عمومی مجلس شورای اسلامی اعلام کرد: «متأسفانه بعد از چند روز تلاش و پیگیری مستمر و ارسال یادداشت رسمی وزارت امور خارجه برای سفارت فرانسه جهت اخذ ویزا برای نماینده ریاست محترم مجلس [حجت‌الاسلام فاضل هرندی] برای شرکت در اجلاس صحرا در پاریس، متأسفانه تا پایان روز شنبه جوابی روشن از سفارت فرانسه دریافت نشد و هیئت ایرانی موفق به شرکت در سمینار نگردید و بار دیگر مثل هزاران عملکرد دولت فرانسه چهره رسوای این دولت مشخص‌تر شد... برای ما قابل‌پذیرش است کشوری چون فرانسه که کانون تروریست‌ها و جنایتکاران تاریخ است و خود در اسارت و بردگی ملل محروم سابقه طولانی دارد و امروز هم سمبل حمایت از صدام جانی و اسرائیل غاصب و جنایتکاران فراری ایران است این‌چنین رفتار کند...»(1)
2
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از نشریه راه کربلا گزارش داد که پلیس امنیتی امارات متحده عربی اعضای یک شبکه جاسوسی و تخریب مأمور ازطرف حکومت عراق در بحرین را که تحت پوشش یک شرکت اتومبیل فعالیت می‌کردند دستگیر کرد.
رئیس این شبکه تروریستی به نام حدیثی و چند تن از تروریست‌های دیگر حکومت عراق جزء دستگیرشدگان هستند. پلیس امارات متحده اعلام کرد: در اداره مرکزی این شرکت مواد منفجره و اسلحه کشف شده است.
چند روز قبل نیز چند تن از جاسوسان حکومت عراق در یمن جنوبی اعدام شدند.(2)
3
به مناسبت آغاز هفته وحدت، آیت‌الله منتظری صبح امروز در پایان درس فقه بر لزوم اهمیت‌دادن به میلاد پیامبر بزرگ اسلام(ص)؛ حفظ وحدت میان مسلمانان؛ پرهیز از تفرقه و تشکیل جبهه واحدی دربرابر کفر جهانی و صهیونیسم و نیز ضرورت حضور علما در جبهه‌ها تأکید کرد.
به نوشته روزنامه اطلاعات: «ایشان در خاتمه ضمن اعلام تعطیل درس خویش تا پایان مراسم هفته وحدت، به نیاز جبهه‌ها به روحانیون و مبلغین اشاره کردند و گفتند: از قرار اطلاع، اکنون که نیروهای زیادی از مردم به جبهه‌ها رفته‌اند، حضور اهل علم و طلاب فاضل که از عهده تبلیغ و جواب مسائل برآیند، در جبهه‌ها بیشتر موردنیاز است. بنابراین، جا دارد برادران از هفته وحدت این استفاده معنوی را هم بکنند و براساس برنامه‌های اعزام دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم همکاری بیشتری برای حضور در جبهه‌ها از خود نشان بدهند.»(3)
1
انتشار خبر انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی امروز نیز در رسانه‌های مختلف خارجی ازجمله خبرگزاری فرانسه، خبرگزاری رویتر، رادیو امریکا، رادیو بی‌بی‌سی و مطبوعات ترکیه، کویت و امریکا بازتاب گسترده‌ای داشت.
خبرگزاری فرانسه درباره آثار این انتخاب نوشته است: «ازنظر محافل علاقه‌مند به امور ایران، این انتخاب بیشتر تأیید تداوم حکومت مذهبی به نظر می‌آید تا آغاز یک جانشینی ازطریق انتخاب وارث رسمی؛ آیت‌الله منتظری پیش از کسب این عنوان، چهره رهبری داشته است. در محافل ذی‌ربط گفته می‌شود این تأکید مجدد برتری و تداوم قدرت مذهبی و هشدار به دولتمردانی است که ممکن است در اندیشه غیرمذهبی‌کردن رژیم باشند.
انتخاب از پیش آیت‌الله منتظری در واقع‌بینی این امر است که جمهوری اسلامی کم‌اهمیت نخواهد شد و لازم است که هم انقلابی و هم مذهبی باقی بماند و نمی‌تواند به‌سوی یک دمکراسی از نوع غربی برود. بُعد اساسی رژیم"حکومت امام"، "ولایت فقیه" بودن آن است که بدین‌ترتیب مجدداً تأکید می‌شود.»
خبرگزاری فرانسه در تفسیر دیگری آورده است: «خویشتن‌داری مطبوعات ایران و محافل سیاسی که هیچ پیام تبریکی نفرستادند نشان احتیاط همیشگی مسئولان ایرانی درقبال یک حادثه بزرگ حیات سیاسی داخلی کشور است. آنها بیشتر ترجیح می‌دهند صبر کنند چون موضع‌گیری بعداً ممکن است مورد ایراد یک مقام بالاتر قرار گیرد. ناظران عقیده دارند شیوه انتشار این خبر توسط خبرگزاری رسمی ایرنا که مفصلاً از کیهان نقل کرده و آن هم سخنان یکی از اعضای مجلس خبرگان را گزارش نموده، به نظر می‌رسد تصریح این امر باشد که درمورد تبلیغات این گزینش و خود این انتصاب در سلسله‌مراتب سیاسی ایران اتفاق‌نظر نبوده است.»
رادیو امریکا دراین‌باره گفت: «آیت‌الله منتظری به‌عنوان یک مسلمان تندرو و رادیکال شهرت یافته است؛ بااین‌حال روحانیونی هستند که او را یکی از رهبران واقع‌گراتر جمهوری اسلامی می‌دانند که خواستار اجرای عملی‌تر انقلاب اسلامی است. اگرچه انتخاب وی موجب حیرت نیست، اما درباره اینکه آیت‌الله به تنها رهبر ایران بدل خواهد شد تردیدهایی وجود دارد. دو عامل مهم در بروز این تردیدها مؤثرند: یکی وضع سلامت اوست که چندان خوب نیست و دیگر اینکه در رده آیت‌اللهی نسبت به آیت‌الله‌های عظمای دیگر در سلسله‌مراتب مذهبی تشیع در مقام پایین‌تری قرار دارد. همچنین گفته می‌شود که او از جذبه لازم برای رهبری و توانایی‌های مربوطه برخوردار نیست.»(1)
روزنامه ترجمان چاپ ترکیه نیز در بخشی از گزارش خود دراین‌باره نوشته است: «تصور
1) 50. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 14، 8/9/1364، ص41، رادیو امریکا، 3/9/1364.
می‌رود در انتخاب‌شدن آیت‌الله منتظری، نقش هاشمی رئیس مجلس، زیاد بوده است. آیت‌الله منتظری که در بسیاری از مسائل اقتصادی و اجتماعی کشور با هاشمی رفسنجانی هم‌عقیده است، طرف‌دار گسترش انقلاب اسلامی و ادامه جنگ تا سقوط صدام می‌باشد. ...»(1)
نشریه ساندی تایمز چاپ انگلیس نیز نوشته است:
«گفته می‌شود که منتظری با صدور انقلاب ایران به کشورهای دیگر موافق است. آیت‌الله منتظری فاقد فصاحت و بلاغت کلام [امام] خمینی و الوهیت پیامبرگونه وی است، اما بالاتر از همه، او خود را"پراگماتیست" (مصلحت‌اندیش) می‌داند. ... در پاریس سخنگوی مجاهدین، سازمان چریکی مخالف حکومت[امام] خمینی، اظهار داشت که [امام] خمینی هنوز زنده است و از سلامت روانی خوبی برخوردار می‌باشد. ...»(2)
1
دادستان کل کشور آقای موسوی خوئینی‌ها، امروز در مراسم صبحگاهی سپاه پاسداران بر لزوم مبارزه با دشمنان خارجی و داخلی انقلاب اسلامی به‌ویژه تروریست‌های اقتصادی تأکید کرد. وی گفت: «ما باید امروز درجهت تقویت جبهه و تداوم مبارزه نظامی با استکبار، پایگاه‌های فاسد اقتصادی استکبار در داخل را سرکوب کنیم، زیرا دوام و بقای اینها به جبهه‌ها ضربه می‌زند و ارزش‌های انقلاب را تضعیف می‌کند.»
وی ضمن تأکید بر ضرورت ادامه مبارزه در دو جبهه داخلی و خارجی گفت: «در مبارزه با دشمنان خارجی تمام توانمان را باید بسیج کنیم تا دستی را که از آستین صدام بیرون آمده قطع کنیم. اگر در این جنگ این حقیقت را که اسلام دربرابر قدرت‌های ضداسلامی تاب مقاومت دارد به جهان نشان دهیم آن‌وقت ملت‌ها به‌سوی ما خواهند آمد و خواهند فهمید که قدرت‌های شیطانی با همه نیروهای جهنمی دربرابر اسلام ضعیف هستند.» آقای خوئینی‌ها در این مراسم افزود: «اگر در این جنگ به اهداف نهایی نرسیم و سستی نشان دهیم و دشمن ما را به سازش بکشد، همه شعارهای انقلاب ما بر باد خواهد رفت. امروز تجلی‌گاه تمام شعارهای ما جبهه‌های جنگ نور علیه ظلمت است.»
دادستان کل کشور افزود که امروز باید با پیروزی در جنگ به دنیا نشان دهیم که این انقلاب قدرت رهبری و هدایت مستضعفان جهان را دارد. وی خاطرنشان کرد که درصورتی در جبهه و جنگ موفق خواهیم بود که داخل کشور را از وجود عناصر ناخالص و آلوده و فاسد پالایش کنیم، زیرا اگر در داخل کشور عناصری باشند که هرکدام سدی در سر راه خیزش عظیم مردم باشند جبهه‌ها تضعیف خواهند شد.
آقای موسوی خوئینی‌ها اضافه کرد که در همین حال افرادی هستند که خود را با انقلاب تطبیق نداده‌اند و همچنان دل در هوای نظام فاسد شاهنشاهی دارند و فضای مقدس جمهوری اسلامی برای آنها قابل‌تنفس و زندگی نیست که اگر با این گروه برخورد قاطع نشود، از درون انقلاب را می‌پوسانند. وی سپس از طاغوتچه‌ها و تروریست‌های اقتصادی به‌عنوان پایگاه‌های اقتصادی امریکا در داخل یاد کرد و گفت اینها هم اگر بمانند زمینه‌ساز سازش ما با کفر جهانی خواهند بود. آنها هم وسوسه می‌کنند که مردم از جنگ خسته شده‌اند. این گروه باوجود فشارهای اقتصادی و جنگ تحمیلی همچنان به ثروت‌اندوزی از هر راهی ادامه می‌دهند. وی افزود باید برخوردی قاطع با این گروه شود، زیرا اینها درحال توطئه هستند چون اگر ارزش‌های اسلامی پیاده شود آنها قادر به دوام نخواهند بود. آنها با حیله‌های مختلف ارزش‌های اسلامی را موردتهاجم قرار خواهند داد؛ زیرا کسی که ثروت از راه حرام جمع می‌کند برای مصرف آن باید محیط گناه‌آلوده مهیا کند. وی گفت: همگام با مبارزه با دشمنان خارجی، باید باندهای مختلف داخلی استکبار هم متلاشی شود و مراقب باشیم تا زمینه رشد پیدا نکنند.
دادستان کل کشور افزود: باوجود طاغوتچه‌ها برنامه‌ریزی به نفع محرومین جامعه فایده‌ای ندارد. البته تعداد آنها زیاد نیست؛ در سراسر کشور تعداد آنها چند هزار نفر بیشتر نیست، اما به‌دلیل اینکه قدرتمند هستند خطرناک می‌باشند. اگر حقوق هزاران مستضعف پایمال شود، گویا هیچ اتفاقی نیفتاده، ولی اگر به یکی از اینها دست بخورد گویی‌که اتفاق بزرگی افتاده است. وی در پایان اظهار امیدواری کرد که با پیشروی این حرکت مقدس، وقتی که سپاهیان ما پیروزمندانه از جبهه برمیگردند، پایگاه‌های دشمنان داخلی هم متلاشی شده باشد.(1)
1
مجلس شورای اسلامی صبح امروز به ریاست حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تشکیل جلسه داد. در بخش پیش از دستور این جلسه سه تن از نمایندگان درباره نشست اخیر سران دو ابرقدرت، مسائل داخلی، مسائل اقتصادی و بودجه و مسئله جنگ سخن گفتند. اولین سخنران آقای حسین پورسالاری نماینده کهنوج بود که به نشست اخیر سران ابرقدرتها، مشکلات داخلی، ضرورت تعامل بین دولت، مجلس و شورای نگهبان و نیز اقدام انقلابی دادستان کل کشور اشاره کرد و گفت: «به خداوند پناه می‌بریم از نقشه‌ها و توافق‌های پشت پرده ریگان و گورباچف که برای ملت‌های تحت ستم بدان دست یافته‌اند. ...»
وی خطاب به نمایندگان افزود: «ملت مسلمان و شهیدپرور ایران از ما نمایندگان مجلس و حکومت اسلامی و شورای محترم نگهبان متوقع‌اند که نظر اسلام و فقه اسلامی راجع به قوانین
1) 53. ماخذ31، ص3.
مختلف و موردنیازشان بشنوند و بدان عمل نمایند. اما به‌دلیل دوگانگی در برداشت و نقطه‌نظرهای متفاوت درخصوص مسئله زمین و تجارت خارجی و مالکیت و موارد مورد ابتلای مشابه دیگر تاکنون آنها را در انتظار نگه داشته‌ایم. آیا بهتر نیست به رهنمود امام امت، دولت با مجلس و مجلس با شورای محترم نگهبان در کنار هم به تبادل‌نظر حضوری در مسائل مهم موردنیاز بپردازند و تکلیف قانونی و اسلامی ملت را روشن نموده و دین خود را به ملت ادا نماید. ...»
نماینده کهنوج در پایان گفت: «قدردانی و تشکر خود را نسبت به حرکت انقلابی قوه قضاییه در توقیف 17000 هکتار از اراضی شهرستان کهنوج اعلام می‌دارم.»(1)
آقای غلامحسین نادی نماینده نجف‌آباد دومین سخنران پیش از دستور، در بخشی از سخنان خود به مشکلات داخلی به‌ویژه حجم نقدینگی بخش خصوصی، تورم، برنامه‌نویسی و بودجه و... که به افزایش فشار بر مستضعفین خواهد انجامید اشاره کرد و گفت که به‌دلیل اتخاذ سیاست انقباضی در سال‌های اخیر تورم مهار شده و رشد آن به 4 درصد رسیده، لیکن باید به‌طرف دیگر آن نیز توجه نمود که این سیاست موجب کاهش تولید و بازهم افزایش تورم و رشد قیمت‌ها می‌شود که زنگ خطری است.
وی نتیجه ادامه سیاست‌های کنونی را افزایش نقدینگی از2613 میلیارد ریال در سال 1357 به 8000 میلیارد در سال 1364 اعلام کرد و گفت این مبلغ در بخش خصوصی وجود دارد و از دسترس ما خارج است و هرموقع حرکت کند خطرناک است. وی دلیل این وضعیت را وابستگی بودجه به فروش نفت و استقراض از سیستم بانکی، نه برمبنای ارزش افزوده و تولید داخلی دانست.
آقای نادی افزود که از پیامدهای چنین وضعیتی این است که جنگ مسئله اصلی نباشد و آن‌گونه‌که سه سال گذشته بوده‌ایم استمرار یابد و دوم اینکه هیچ‌گونه مشکلی حل نشود و هیچ مدیری نتواند تصمیم بگیرد و هرروز انبوه مشکلات متراکم‌تر شود.
وی تأکید کرد: «آنان که سر سفره رنگین ننشینند و توزیع نامتعادل در جامعه‌شان نباشد و پیروی از امامی کنند که همچون علی علیه‌السلام "قد اکتفی من دنیاه بطمریه و من طعمه بقرصیه" آنان توانایی مبارزه و جنگ را دارند و می‌توانند در مصاف با دشمن پیروز باشند.»
وی نامتعادل‌بودن بودجه یعنی نسبت 75 درصد بودجه جاری و 25 درصد بودجه عمرانی را موجب کاهش تولید ناخالص ملی و رشد قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید مردم اعلام کرد.(2)
عبدالعلی قنبری نماینده قائم‌شهر و سوادکوه سومین سخنران بود که بر ضرورت دستیابی به صلح پایدار تأکید کرد و گفت: جنگ را تا پیروزی نهایی و غلبه بر استکبار جهانی و ایادیش ادامه خواهیم داد. دلیلش حضور انبوه رزمندگان بسیجی و مردمی همراه با کمک‌های جنسی و نقدی در این روزها به‌صورت کاروان راهیان کربلا در جبهه‌ها است و این به این معنا نیست که ما طرف‌دار صلح نیستیم.
ما به دنیا اعلام می‌داریم که ما طرف‌دار صلح هستیم، اما نه صلحی که رهبران امریکا و شوروی و هم‌پیمانان آنان می‌خواهند بر ما تحمیل کنند و حقوق حقه ما را تضییع نمایند و متجاوز را نجات بدهند و شیوه تجاوز را در دنیا برای همیشه باقی بگذارند. ما صلح پایدار و قدرتمندی که ریشه تجاوز و جنگ‌افروزی و فتنه‌گری را برای همیشه در دنیا بسوزاند با همت رزمندگان توانمند ما، در جبهه و بیداری مسلمانان و مقابله آنان با قدرت‌های شیطانی ایجاد خواهیم کرد.(1)
1
درحالی‌که فرودگاه‌های جهان از شب گذشته درحال آماده‌باش بودند، امروز گروه "انقلاب مصر" یک هواپیمای مسافربری مصری را ربود.
خبرگزاری یونایتدپرس دراین‌باره گزارش داد: «هواپیماربایانی که هواپیمای مسافربری مصر را از فرودگاه آتن ربوده‌اند، ادعا کردند که تاکنون 4 مسافر را به قتل رسانده‌اند. در همین حال، سخنگوی وزارت خارجه امریکا گفت هواپیماربایان 11 نفر از مسافران را آزاد کرده‌اند. هواپیماربایان تهدید کرده‌اند درصورتی‌که سوخت به آنها داده نشود تعداد دیگری از مسافران را خواهند کشت. این گزارش حاکی است که یک گروه مصری هواپیمای مذکور را 25 دقیقه پس از پرواز از فرودگاه آتن ربودند، تلویزیون مالتا گفت: هواپیما در جزیره مالت در 96 کیلومتری جنوب جزیره سیسیل فرود آمد و هواپیماربایان جسد یک مسافر را از داخل هواپیما به بیرون پرتاب کردند.
در این هواپیما 96 مسافر و خدمه وجود داشتند، که 18 نفر یونانی، 21 نفر فیلیپینی، 14 نفر مصری و 11 نفر فلسطینی هستند. ...
منابع مصری در قاهره به خبرنگار یونایتدپرس گفتند که هواپیماربایان به گروه مخالف "انقلاب مصر" تعلق دارند. همین گروه مسئولیت کشتن آلبرت اترکچی، وابسته اداری سفارت اسرائیل در قاهره را در 20 اوت 1984 به‌عهده گرفتند. وی اولین دیپلمات اسرائیلی بود که در مصر به قتل رسید. در بیانیه‌ای که به نقل از گروه مذکور در مجله تایم به چاپ رسید، گفته شده بود که چند افسر ارتش نیز در گروه عضویت دارند. گروه "انقلاب مصر" در بیانیه خود، اسرائیل، امریکا، سرمایه‌داران مصر، میانه‌روهای عرب و برخی گروههای فلسطینی را که از جریان مبارزه عربی منحرف شده اند، محکوم کرده بود. گروه مذکور سوگند خورده بود که مبارزه را ادامه خواهد داد تا اسرائیل مصر را ترک کند و آن را به راه افتخار و حقیقت، عدالت اجتماعی و وحدت عربی بازگرداند. منابع قاهره گفتند که هواپیماربایان در وهله اول تقاضا داشتند هواپیما در لیبی یا تونس فرود آید.» (2)
خبرگزاری فرانسه به نقل از وزارت خارجه امریکا اعلام کرد: «تعداد زیادی امریکایی نیز در هواپیما هستند که یکی از آنها به‌شدت زخمی شده و هم‌اکنون در بیمارستان و تحت مداوا قرار دارد.
به گفته خلبان هواپیمای ربوده‌شده، دو تن از کشته‌شدگان از خدمه هواپیما هستند. تاکنون 11 سرنشین زن هواپیما، آزاد شده‌اند. سفرای لیبی، امریکا و مصر، به‌همراه نخست‌وزیر مالتا و یکی از نمایندگان سازمان آزادیبخش فلسطین در فرودگاه حاضر شده‌اند. هواپیماربایان از مقامات فرودگاه تقاضای غذا کرده‌اند.» (1)
از سوی دیگر، امروز خبرگزاری رویتر به نقل از یک نشریه انگلیسی ادعا کرد که: «کلیه فرودگاه‌های جهان شنبه‌شب گذشته، به‌دلیل احتمال انجام حملات انتحاری ازسوی چریکهای عرب، به‌حال آماده‌باش کامل درآمده بودند. نشریه میدل ان ساندی یادآور شد که طی ماه گذشته دو نفر عرب به‌جرم حمل دو چمدان مواد انفجاری در فرودگاه رم دستگیر شدند و به این وسیله نقشه آنها عقیم ماند. به نوشته این نشریه، درپی دستگیری این دو نفر روشن شد که در توطئه شنبه‌شب، بیش از 400 نفر یا بیشتر چریکهای بنیادگرای شیعی ایرانی شرکت داشتند. براساس گزارش‌های اعلام‌شده قرار بود چریکهای یادشده به‌صورت حملات انتحاری در فرودگاه‌ها به هواپیماها و مسافرین آسیب برسانند. چمدان‌هایی که آنها استفاده می‌کردند از نوعی بودند که درمقابل اشعه ایکس مقاوم بوده و مواد داخل چمدان را نشان نمی‌دادند. این نشریه اضافه کرده است که مسئول امور امنیتی فرودگاه هیتر و لندن طی هفته گذشته با همتایان خود در رم، آمستردام و پاریس دیدار کرده است تا به تبادل اطلاعات دراین‌زمینه بپردازد.»(2)
1
در آستانه هفته وحدت اسلامی علمای برجسته شیعه و سنی لبنان در گفتوگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی خواستار وحدت مسلمین و شناخت انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی و پیروی مسلمین از آن شدند.
علامه سیدحسین فضل‌الله از علمای برجسته لبنان، گفت: «سالگرد میلاد رسول اکرم(ص) ما را متوجه مسئولیت‌های خود می‌کند و بار دیگر بر وحدت و یکپارچگی مسلمین تأکید می‌نماید. لذا بر ما است که در این فرصت برای مواجهه با توطئه‌های خارجی که در کفر و استکبار نمایانگر شده، بیش از پیش آماده گشته و همان‌گونه‌که پیامبر اسلام(ص) هم‌زمان با دعوت مردم به اسلام، در دست دیگر با سلاح به مبارزه با طواغیت و کفار پرداخته و عدل اسلامی را گسترش داده‌اند، ما نیز وظیفه داریم تا در نشر تعالیم عالیه اسلام همت بگماریم. وی اضافه کرد: بررسی نیروهای مستضعف برای جهاد پیگیر و آزادیبخش از ملزمات مرحله فعلی تلقی شده و هم‌زمان بررسی مسائلی ازقبیل مسئله فلسطین، اشغال افغانستان و جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران که توسط استکبار جهانی صورت گرفته، الزامی است،
چراکه امپریالیسم جهانی با تمام امکانات خود به صدام مزدور یاری رسانده و درصدد تضعیف انقلاب اسلامی و جلوگیری از نقش انسان‌ساز آن در جهان است.
شیخ ماهر حمود عضو تجمع علمای مسلمین لبنان و از علمای تسنن شهر صیدا نیز با اشاره به آغاز هفته وحدت گفت: ما پروردگار بزرگ را شکرگزاریم که با پیروزی انقلاب اسلامی پرچم اسلام دربرابر کفر و استکبار برافراشته شد و لوای نه شرقی، نه غربی را جمهوری اسلامی به دست گرفت.
وی افزود: اعلام هفته وحدت در ایام میلاد پیامبر گرامی اسلام(ص) این توطئه دشمنان اسلام را که سعی در تفرقه میان شیعه و سنی یا عرب و عجم داشتند، نقش بر آب کرد، چراکه استکبار جهانی وحدت اسلامی را بزرگ‌ترین خطر برای طرحهای توسعه‌طلبانه خود می‌داند، لذا کفر شرقی و غربی با پشتیبانی از نظام مزدور صدام آن را مناسب‌ترین داوطلب برای جلوگیری از پیشروی انقلاب اسلامی در جهان شناخته و جنگ تجاوزگرانه را علیه انقلاب اسلامی ایران آغاز کردند... وی سپس گفت: میلاد مسعود نبی اکرم اسلام(ص) بهترین فرصت برای دعوت مسلمانان به وحدت بوده و ما به داعیان اختلاف اخطار می‌کنیم که مبادا بلندگوی امریکا شوند و درصدد ایجاد اختلاف مذهبی یا طایفه‌ای برآیند. چراکه مسلمین با آگاه‌شدن از توطئه‌ها، دولت اسلامی را از آن تمامی مسلمانان می‌دانند؛ همان‌گونه‌که رهبری امام خمینی نیز مختص گروهی خاصی نبوده و متعلق به همه مسلمین و مستضعفین جهان است.»(1)
1
درگیریهای غرب بیروت که از چهار روز گذشته با حمله شبه‌نظامیان دروزی علیه جنبش امل آغاز شده بود، امروز متوقف شد. خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت چنین گزارش داده است: «رهبران شبه‌نظامیان دروزی و امل لبنان در چهارمین روز جنگ‌های غرب بیروت که حداقل 65 کشته و 300 مجروح به جای گذاشت، از ادامه آن که تلاش برای کنترل غرب بیروت بود، جلوگیری کردند. ... نبیه بری و ولید جنبلاط رهبران جنبش امل و دروزی‌های لبنان در نخستین دیدار خود از روز پنجشنبه گذشته که نیروهای آنها به جان یکدیگر افتادند، موافقت کردند با کمک یک"نیروی ضربت" جنگ غرب بیروت را متوقف کنند.
علی‌رغم اقدامات نیروی ضربت، اواخر شب درگیریهای پراکنده بین طرفین روی داد. اما موافقت رهبران امل و دروزی‌ها از گسترش بیشتر جنگ - که بدون دخالت آنها حتمی بوده - جلوگیری کرد. آنها ضمن قبول مسئولیت این درگیریها " طرف‌های ثالث" را برای شروع این جنگ مقصر دانستند و گفتند ما مصمم هستیم علل و کسانی را که موجب ایجاد این مشکلات
1) 60. ماخذ48، ص3.
می‌شوند، با پاک‌کردن خانه خودمان برای همیشه از بین ببریم. آنها پس از شدیدترین جنگ بین دو گروه نیرومند مسلمان لبنان در غرب بیروت - که از فوریه سال 1984 که این قسمت شهر بیروت تحت کنترلشان قرار گرفت، بی‌سابقه بود - از آتش‌بس پیشنهادی سوریه حمایت کردند. جنگ چهارروزه بیروت به‌علت دستور جنبلاط برای پاره‌کردن پرچم لبنان و مقاومت امل دربرابر دروزی‌ها، متحدان اصلی آنها، شروع شد. آنها نیروی ضربت 300 نفری را که از نفرات شبه‌نظامی و ارتش لبنان تشکیل شده‌اند، مأمور کردند تا مانع تردد صدها شبه‌نظامی مسلح در خیابان‌ها شوند. ...
علی‌رغم ملاقات بری و جنبلاط بیشتر حدود یک میلیون سکنه غرب بیروت روز گذشته برای چهارمین روز پیاپی در خیابان‌ها آفتابی نشدند و ترجیح دادند در پناهگاه‌ها منتظر بقای چهارمین آتش‌بس و کارایی نیروی ضربت برای اعاده نظم بمانند.»(1)
1) 61. ماخذ1، صص 1 و 20.
1
درپی مأموریت‌یافتن قرارگاه کربلای سپاه پاسداران برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، این قرارگاه از قرارگاه عملیاتی ارتش در جنوب خواست تا نیروها و امکاناتش را از منطقه خرمشهر تا فاو تخلیه کند. درپی این درخواست، فرمانده قرارگاه عملیاتی ارتش در جنوب (سرهنگ سلیمان‌جاه) در نامهای از فرماندهی نیروی زمینی ارتش کسب تکلیف کرد. متن نامه چنین است:
«1. قرارگاه کربلای سپاه طی نامه مورخ 29/8/64 به قرارگاه عملیاتی جنوب (ارتش) اعلام داشته است که مسئولیت منطقه فاو تا خرمشهر (تقاطع کارون، اروند) به‌عهده وی بوده و نیازی به قرارگاه مشترک در آبادان نمی‌باشد.
آمادگی خود را جهت جایگزین‌نمودن توپخانه صحرایی و پدافند هوایی اعلام نموده و خواستار تخلیه منطقه آبادان گردیده است.
درحال‌حاضر، یگان‌های قضایی ژاندارمری و پدافند هوایی آن یگان و همچنین دو آتشبار 130 میلی‌متری و یک آتشبار کاتیوشا جهت اجرای مأموریت‌های ویژه طرح (سعد) در جزیره آبادان مستقر می‌باشند.
خواهشمند است مقرر فرمایید باتوجه‌به موارد یادشده بالا اوامر عالی ابلاغ تا اقدام لازم به عمل آید.
ف.ق.ع جنوب سرهنگ ستاد سلیمان‌جاه».(1)
2
معاونت اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه پاسداران که برای جمع‌آوری اطلاعات لازم از وضعیت زمین و دشمن به‌منظور فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو می‌کوشد، امروز در گزارشی وضعیت زمین، راه‌ها و جاده‌ها، پوشش گیاهی و نهرها، پل‌ها و عوارض مختلف و متعدد طبیعی و مصنوعی منطقه غرب رودخانه اروند و سواحل شمالی خور عبدالله، خور شیطانه و خور زبیر را تشریح کرد:
1) 1. سند شماره 10930 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی جنوب به فرماندهی نزاجا، معاونت عملیات و اطلاعات، 4/9/1364.
«الف) وضعیت زمین
منطقه غرب اروندرود ازلحاظ جنس زمین به چهار بخش تقسیم می‌گردد: بخش اول کرانه غربی اروند، بخش دوم سواحل شمالی خور عبدالله و خور شیطانه، بخش سوم غرب جاده فاو - بصره و بخش چهارم حواشی خور عبدالله و خور زبیر.
بخش اول: منطقه غرب اروند
این قسمت پوشیده از نخلستان می‌باشد که کمترین عمق آن درمقابل جزیره مینو 200 الی 300 متر و بیشترین عمق نخلستان در منطقه البحار به حدود 5/3 کیلومتر می‌رسد. زمین این منطقه به‌طورکلی کشاورزی بوده و در اکثر مناطق به‌علت وجود نهرهای منشعب از اروند و استفاده از آنها جهت آبیاری نخلستان‌ها مرطوب و گلی بوده و تردد وسائط نقلیه محدود به جادههای موجود در منطقه می‌باشد. در برخی نقاط به‌علت بلندبودن، زمین نسبتاً خشک و قابل‌عبور می‌باشد، در پاره‌ای نقاط برای وسائط نقلیه چرخدار و در برخی نقاط جهت حرکت‌کردن وسائط نقلیه شنی‌دار مناسب است. ازجمله این مناطق می‌توان زمینهای فاو، الدویب، الدوامه و قطعه را نام برد.
بخش دوم: سواحل شمالی خور عبدالله و خور شیطانه
زمینهای حدفاصل خور تا جاده فاو - ام‌القصر تحت‌تأثیر جزرومد قرار داشته و به‌صورت باتلاقی و چسبنده می‌باشد. در تابستان آب با جاده تقریباً دو کیلومتر فاصله داشته و تردد تنها برای افراد پیاده میسر می‌باشد و در زمستان آب تا نزدیکی جاده رسیده و تردد را غیرممکن می‌سازد. در حاشیه شمالی جاده فاو - ام‌القصر نیز براثر نشت رطوبت تا مسافتی مرطوب و گل‌آلود است اما از عمق آن اطلاعی در دست نیست.
بخش سوم: غرب جاده فاو - بصره
این منطقه که از جاده مزبور تا حواشی خور عبدالله و خور زبیر ادامه دارد، شوره‌زار بوده و در فصول خشک تردد وسائط نقلیه شنی‌دار در آن بلامانع بوده و خودروهای چرخدار نیز می‌توانند کم‌وبیش در آن تردد نمایند، لکن در فصول بارندگی و یا بارش باران تردد در این زمین‌ها منحصراً ازطریق جادههای موجود امکان‌پذیر می‌باشد. این زمین‌ها در طی مدت کمتر از یک هفته درصورت تابش آفتاب قابلیت عبورومرور وسائط نقلیه شنی‌دار و بعضاً چرخدار را پیدا می‌نماید.
در نقاطی محدود طبیعت زمین با زمینهای این محدوده تفاوت دارد؛ ازجمله در منطقه مقابل خرمشهر پس از بارندگی شدید آب حاصله بر روی زمین به‌صورت راکد باقی می‌ماند و همچنین در منطقه جنوب کارخانه نمک حدفاصل جادههای فاو - ام‌القصر و فاو - بصره به‌علت بلندبودن نسبی زمین از مناطق هم‌جوار و کوبیده‌شدن زمین، در مواقع بارندگی ادوات زرهی (شنی‌دار) و پس از مدت 3 الی 4 روز سایر خودروهای (چرخدار) می‌توانند در آن تردد نمایند.
بخش چهارم: حواشی خور عبدالله و خور زبیر
اطراف این خورها به‌علت انشعابات زیادی که دارند باتلاقی و غیرقابل‌تردد می‌باشد. منطقه باتلاقی شرق خور زبیر 16 کیلومتر طول و 10 کیلومتر عرض دارد.
ب) وضعیت راه‌ها
راه‌های منطقه غرب اروند به دو بخش اصلی و فرعی تقسیم می‌گردند:
بخش اول: راه‌های فرعی
عمده راه‌های فرعی منطقه در نخلستان‌های حاشیه اروند قرار دارند که اغلب خاکی و بعضاً شوسه و آسفالت می‌باشند. این راه‌ها که اکثراً میان نهرها و از سمت شرق به غرب از جاده فاو - بصره به‌سمت اروند امتداد یافته‌اند عموماً مرتفع بوده و عرض آنها قابلیت تردد دو خودرو را دارد. در محل تلاقی این جاده‌ها با نهرهای موجود معمولاً پلهای بتنی و لوله‌ای با تحمل خودروهای معمولی (تناژ حدود 20 تن) و بعضاً پلهای چوبی و پلهای با تحمل زیاد (تناژ حدود 60 تن) قرار دارد. یک سری از راه‌های فرعی نیز بین جاده فاو - بصره و جاده نفت ملی (فاو - ابوالخصیب) وجود دارند که اغلب شوسه بوده و ارتفاع آنها بهطور متوسط 5/1 الی 2 متر و عرض آنها 6 متر می‌باشد.
بخش دوم: راه‌های اصلی
جاده فاو - بصره در کناره نخلستان غرب اروند قرار داشته و فاصله آن با نخلستان تا 2 کیلومتر نیز می‌رسد. در مناطق معامر و مقابل خسروآباد، این راه‌ها جاده مرزی دشمن بوده و عقبه نزدیک وی به شمار می‌آید و اغلب جادههای فرعی داخل نخلستان با آن تلاقی پیدا می‌کنند. مشخصات این جاده از این قرار است: طول 95 کیلومتر، عرض 8 متر، ارتفاع 5/1 متر و نوع جاده آسفالت درجه 2.
جاده نفت بصره در منطقه البحار از جاده فاو - بصره جدا گشته و تا بصره ادامه دارد. مشخصات آن از این قرار است: طول 67 کیلومتر، عرض 8 متر، ارتفاع 5/1 متر و آسفالته می‌باشد.
جاده نفت ملی از فاو تا سه‌راهی ابوالخصیب به طول 85 کیلومتر، عرض 8 متر و ارتفاع 2 متر با آسفالت درجه 2 قرار دارد.
در امتداد جادههای فوق‌الذکر خطوط انتقال نیرو، تلگراف و تلفن و لوله‌های آب و نفت قرار دارد.
جادههای مملحه به طول 50 کیلومتر از فاو تا ام‌القصر به عرض 8 الی 10 متر، ارتفاع 5/2 متر و آسفالت درجه 1 از فاو تا ام‌القصر در حاشیه خور عبدالله و خور شیطانه قرار دارد و
زمینهای شمالی را از قرارگرفتن در معرض جزرومد محافظت می‌نماید. در طول مسیر جاده سه پل وجود دارد که از این قرارند: پل اول بر روی کانال کارخانه نمک به طول 10 متر، عرض 4 متر و بتنی می‌باشد. این پل با پایه های فلزی عمودی در دو ردیف سه تایی و هم‌سطح جاده بوده و تناژ آن 20 تن می‌باشد. پل دوم در منطقه حاشیه و جزیره حجام قرار دارد و این پل دوبه‌ای بوده و 1000 متر طول دارد. در این فاصله علاوه‌بر پل جهت جابه‌جایی از دوبه‌های بزرگ که توسط یدک‌کش کشیده می‌شوند نیز استفاده می‌گردد، این دوبه‌ها قابلیت حمل پنج خودرو را دارا می‌باشند.(1)
والسلام، اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) محمد باقری»
1
عراق ادعا کرد امروز به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده است، اما این ادعا تأیید نشد و یک منبع داخلی از تجاوز به حریم هوایی بندر امام خمینی خبر داد.
ارتش عراق امروز در اطلاعیه نظامی شماره 2033 اعلام کرد: «عقاب‌های شجاع هوایی ما در ساعت 11:30 امروز به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل دریایی ایران حمله کردند و پس از اصابت دقیق هدف خود، سالم به میهن بازگشتند.»(2)
گفتنی است که هیچ‌یک از خبرگزاری‌ها یا رسانه‌های خارجی این خبر را تأیید نکردند. درضمن یک منبع موثق داخلی گزارش داد که امروز بندر امام خمینی مورد تجاوز هوایی عراق قرار گرفته است. در این تجاوز، هواپیماهای عراقی بدون هیچ اقدامی متواری شده‌اند.(3)
2
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ادامه اجرای سیاست بازرسی کشتی‌های مشکوک به حمل کالا برای عراق، امروز کشتی دیگری را در دریای عمان توقیف کرد. دراین‌حال، یدک‌کش توقیف شده هلندی آزاد و کشتی کویتی ابن‌البیطار، که روز گذشته در دریای عمان توقیف‌شده بود، امروز بازرسی شد.
به نوشته روزنامه اطلاعات، نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بعدازظهر روز دوشنبه [امروز] یک فروند کشتی پانامایی به نام آرتور را - که مقصد نهایی آن کویت می‌باشد - به‌دلیل مشکوک‌بودن محموله آن توقیف کرده است. روزنامه اطلاعات افزوده است: «خبرگزاری جمهوری اسلامی از مقامات نظامی کشور کسب اطلاع کرد: کشتی آرتور - که در شرق تنگه هرمز در دریای عمان توسط پرسنل شجاع نیروی دریایی توقیف شد - به یکی از بنادر جنوبی ایران هدایت و کار بازرسی آن آغاز شده است. این کشتی 24 خدمه کره جنوبی دارد و درصورت اطمینان از اینکه کالایی برای رژیم عراق بارگیری نکرده است، آزاد خواهد شد.»(4)
1) 2. گزیده اسناد، جلد 4، صص 41 - 40، معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 4/9/1364.
2) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 251، 5/9/1364، ص1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/9/1364.
3) 4. سند شماره 200106 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 106، 7/9/1364، ص1.
4) 5. روزنامه اطلاعات، 6/9/1364، ص18.
براساس قوانین بین‌المللی، ایران اجازه نخواهد داد کالایی که توان جنگی رژیم عراق را افزایش می‌دهد، از خلیج‌فارس و دریای عمان حمل شود.(1)
خبرگزاری فرانسه نیز به نقل از منابع دیپلماتیک در تهران، گزارش داده است: «کشتی تجاری با پرچم پاناما، ولی اجاره‌شده توسط یک شرکت دریایی ایتالیایی، روز دوشنبه (4/9/64) در خلیج عمان توقیف‌شده است. منابع مذکور تصریح کردند کشتی آرتور برای بازرسی محموله آن به‌سوی یک بندر ایرانی اسکورت شده است. وزارت امور خارجه ایران که موردسؤال خبرگزاری فرانسه قرار گرفت، این خبر را نه تأیید و نه تکذیب کرد.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری آسوشیتدپرس درمورد آزادی یدک‌کش هلندی آمستردام به نقل از سخنگوی شرکت مالک این یدک‌کش، آورده است: «این یدک‌کش و خدمه‌اش امروز پس از دو هفته توقیف به گمان جاسوسی، توسط مقامات ایرانی آزاد شدند. این سخنگو گفت که یدک‌کش آمستردام کمی پس از ساعت 8:30 گرینویچ [11 صبح به وقت تهران] بندرعباس ایران را ترک کرد و در مسیرش به‌طرف دوبی وارد آبهای بین‌المللی شد.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی نیز دراین‌باره گفت: «شرکتی که یدک‌کش را در خدمت دارد اعلام کرد که ناخدای کشتی مذکور به این شرکت اطلاع داده است که طی مدت توقیف خود در ایران با آنها خوش رفتاری شده است. مقامات ایرانی هنگام توقیف این یدک‌کش که آمستردام نام دارد، اظهار داشته بودند که یدک‌کش به‌صورت کشتی جاسوسی به کار می‌رفته است، اما سخنگوی شرکت مربوط این ادعا را پوچ خوانده است.»(4)
درباره کشتی کویتی ابن‌البیطار که روز گذشته توقیف شد، نیز خبرگزاری جمهوری اسلامی از مقامات نظامی کشور چنین کسب اطلاع کرد: «بخشی از محموله کشتی برای رژیم عراق بارگیری‌شده و کار بازرسی کشتی از نخستین ساعات صبح امروز آغاز شده است و درصورتی‌که کالاهای بارگیری‌شده توان جنگی رژیم بغداد را افزایش دهد، تخلیه خواهد شد. کشتی 33618 تنی کویتی 43 خدمه دارد که 18 تن از آنان افسر هدایت‌کننده کشتی هستند. هفت انگلیسی، دو عراقی، دو مصری، دو اردنی، دو کویتی، یک هندی، یک دانشجوی افسری فلسطینی با پاسپورت اردنی و یک بحرینی کادر افسری کشتی را تشکیل می‌دهند و بقیه خدمه بنگلادشی هستند.»(5)
1
فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه‌ای بخشی از فعالیت‌های این نیرو را، ازجمله طرحهای عملیاتی، تدابیر امنیتی درباره حضور ناوهای جنگی خارجی در خلیج‌فارس، بازرسی کشتی‌ها و... تشریح کرد.
ناخدا محمدحسین ملک‌زادگان در گفتوگویی اختصاصی با روزنامه اطلاعات درباره اهداف مانور نیروی دریایی گفت: «مانور این نیرو در بندرعباس یکی از طرحهای عملیاتی
1) 6. روزنامه کیهان، 6/9/1364، ص3.
2) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 252، 6/9/1364، ص5، تهران - خبرگزاری فرانسه، 5/9/1364.
3) 8. همان، ص2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
4) 9. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/9/1364، ص2، رادیو بی‌بی‌سی، 5/9/1364.
5) 10. روزنامه ابرار، 5/9/1364، ص1.
نیروی دریایی بود که برای حفظ و کسب آمادگی برای اجرای طرحهای عملیاتی مصوب و باتوجه‌به تهدیدات موجود در منطقه اجرایی شد.»
وی درباره دلیل توقیف یدک‌کش هلندی آمستردام در آبهای ساحلی ایران گفت: «یدک‌کش‌ها به‌عنوان لاشخورهای دریایی، جهت یدک کشیدن کشتی‌های آسیب‌دیده وارد حریم آبهای ایران می‌شوند. اما آنچه که در توقیف این یدک‌کش موردتوجه قرار گرفت سیستم‌های مخابراتی بسیار قوی و حتی رادار سطحی با برد 120 مایل [بود که] به نظر غیرعادی بود.»
درمورد مشخصات حریم امنیتی ایران، ناخدا ملک‌زادگان به صدور اطلاعیه‌ای بین‌المللی در آغاز جنگ اشاره کرد که در آن، این حریم اعلام و در همه نشریات دریایی دنیا هم ثبت شده است.
فرمانده نیروی دریایی در پاسخ این سؤال که آیا برای بستن تنگه هرمز دربرابر خطرهای احتمالی قدرت‌های جهانی طرحی وجود دارد، گفت: «طرح‌هایی وجود دارد که به‌موقع و بنا به دستور شورای عالی دفاع آنها را درمقابل خطرات احتمالی به مورد اجرا خواهیم گذاشت.»
ناخدا ملک‌زادگان درمورد حضور ناوهای جنگی امریکا، انگلیس و فرانسه در خلیج‌فارس گفت: «فعالیت این کشتی‌ها به زمان‌های گذشته در منطقه برمیگردد که برمبنای سیاست جهان‌خواری قدرت‌های استکباری در منطقه و خصوصاً در خارج از تنگه هرمز و یا آبهای کشورهای منطقه حضور دارند و ما امیدواریم کشورهای دیگر خلیج‌فارس به این نتیجه برسند که هدف این ناوها چیست.» وی افزود: «درزمینه اخذ تدابیر امنیتی باید توضیح دهم که این کشتی‌ها به‌هیچ‌عنوان وارد آبهای ما نمی‌شوند و کاملاً تحت‌نظر واحدهای ما قرار دارند.»
فرمانده نیروی دریایی همچنین گفت: «روزانه حدود 10 تا 20 کشتی موردبازپرسی نیروهای ایران قرار می‌گیرد و تاکنون بیش از 400 کشتی موردبازپرسی قرار گرفته‌اند. [...] و آخرین کشتی توقیف‌شده نیز کشتی آلمانی گابریل بود که عصر روز جمعه گذشته پس از اینکه برای ما اثبات شد که کالای نظامی برای رژیم عراق ندارد، آزاد شد.» وی افزود: «به‌لحاظ خطوط مواصلاتی دریایی ازنظر تردد نفتکشها ما توانسته‌ایم با تدابیری که به اجرا گذاشته‌ایم این خطوط را باز نگاه داریم و به‌راحتی تحت نظارت خود قرار دهیم.»
ناخدا ملک‌زادگان درمورد کشتی‌هایی که دارای کالای نظامی برای عراق هستند، گفت: «ما کشتی‌های خود را در منطقه‌ای متمرکز کرده‌ایم که این کشتی‌ها قبل از اینکه وارد آن منطقه شوند، مورد بازرسی قرار گیرند.»(1)
1
امروز نیز اقدامات و درگیریهای متعددی در مناطق مرزی شمال‌غرب کشور بین نیروهای خودی و افراد گروههای ضدانقلاب رخ داد که تعدادی از رزمندگان خودی شهید یا مجروح شدند و افرادی از ضدانقلاب دستگیر یا کشته شدند. همچنین در درگیری طالبانی‌ها با نیروهای عراقی، عده‌ای از بعثی‌ها کشته شدند.
1) 11. روزنامه اطلاعات، 4/9/1364، ص14.
به گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیروهای پایگاه ناوه از توابع بانه، با افراد حزب دمکرات درگیر شدند که این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت. در این درگیری دو نفر از افراد حزب دمکرات خود را تسلیم نیروهای خودی کردند.(1)
فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: در منطقه سردشت نیروهای خودی در اطراف پایگاه کلوسه پایین و روستای شیخ عیسی با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت.(2)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: نیروهای خودی در منطقه کوه مین‌آباد از توابع سقز، با نیروهای دمکرات درگیر شدند. در این درگیری چند نیروی خودی شهید و 3 نفر از عوامل دمکرات زخمی شدند.(3)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از میاندوآب گزارش داد: امروز نیروهای پایگاه قبانکندی مستقر در محور شهید خدایی تحت‌امر گردان خاتم با ضدانقلابیون درگیر شدند که پس از دقایقی درگیری خاتمه یافت. درپی آن، گردان حضرت رسول(ص) برای تعقیب افراد ضدانقلاب شبانه به منطقه اعزام شد و روستای مذکور را پاک‌سازی کرد و سالم، بدون تلفات به مقر خود بازگشت.(4)
بنا بر اعلام ناحیه ژاندارمری باختران، در درگیری بین نیروهای خودی با عناصری از ضدانقلاب در 6 کیلومتری شرق پاوه، ملانوری معاون گروه حرکت اسلامی، کشته شده است.(5)
نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات نوشته است: «تعداد 16 تن از عناصر مزدور دمکرات شب‌هنگام وارد روستای ماشین‌بلاغ [از توابع تکاب] شده و پنج تن از افراد گروه مقاومت را که مسلح به ژ3 بودند، خلع سلاح کردند.»(6)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: 2 تن از نیروهای تأمین پایگاه دولتو از توابع سردشت براثر برخورد با مین کاشته شده به‌دست افراد ضدانقلاب و انفجار آن مجروح و پای هر دو از ناحیه مچ قطع شده است.(7)
در حوالی پایگاه صالح‌آباد از توابع شهرستان بانه، یک سرباز براثر برخورد با مین و انفجار آن از ناحیه سر و دست به‌شدت مجروح شد.(8)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: سه نفر از اعضای تشکیلاتی حزب منحله دمکرات در منطقه میاندوآب(9)و یکی از چته‌های کومهله در مهاباد دستگیر شدند.(10)
چهار نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که قصد خروج از مرزهای غرب کشور را داشتند، به‌همت نیروهای اسلام دستگیر شدند.(11)فردی مشکوک به جاسوسی برای عراق نیز در منطقه دهلران دستگیر شد.(12)
دو نفر از افراد حزب دمکرات در محور سیاهومه (کردستان) خود را تسلیم نیروهای خودی کردند.(13)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: در روستای چهارتای عراق بین نیروهای کومهله و دمکرات درگیری رخ داده که درنتیجه هفت نفر از دو طرف کشته شده‌اند.(14)
1) 12. سند شماره 425703 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی سپاه، 8/9/1364، ص5.
2) 13. همان، ص1.
3) 14. سند شماره 449206 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 6/9/1364.
4) 15. سند شماره 424435 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه میاندوآب به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 5/9/1364؛ و - مأخذ12، ص3.
5) 16. سند شماره 270587 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اطلاعاتی قرارگاه عملیاتی غرب (رکن 2)، 18/9/1364، ص5.
6) 17. سند شماره 200105 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 105، 6/9/1364، ص1.
7) 18. مأخذ12، صص 1 و 2.
8) 19. سند شماره 442381 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 11/9/1364.
9) 20. مأخذ12، ص3؛ و - دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 15، 23/10/1364، ص46.
10) 21. مأخذ12، ص3.
11) 22. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 73، 19/9/1364، ص23.
12) 23. مأخذ4.
13) 24. سند شماره 425277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/9/1364.
14) 25. سند شماره 449198 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 7/9/1364.
1
مردم روستاهای مناطق کردنشین برای مقابله با گروههای ضدانقلاب مسلح شده‌اند. مسئول واحد بسیج مستضعفین قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گفتوگویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «اهالی بیش از چهارصد روستای استان‌های آذربایجان غربی و کردستان، برای مقابله با ضدانقلابیون و درجهت همکاری با جمهوری اسلامی و حراست از دستاوردهای انقلاب اسلامی بسیج و مسلح شده‌اند و درحال‌حاضر بخش مهمی از حفاظت روستاهای مذکور به‌عهده افراد مسلح روستایی واگذار شده است.» وی افزود: «از بدو تأسیس واحد بسیج مستضعفین در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان تاکنون 25 هزار نفر تحت آموزش‌های نظامی و عقیدتی قرار گرفته‌اند که از این تعداد بیش از هفت هزار نفر در جبهه‌های نور علیه ظلمت حضور یافته‌اند.»
وی بسیج مردم برای مقابله با دشمنان اسلام را امری حیاتی برشمرد و افزود: «در اجرای این امر مهم عشایر و طوایف استان آذربایجان‌غربی نیز از شهرستان ماکو تا شهرستان ارومیه، که عمدتاً شانزده طایفه می‌باشند، مسلح شده‌اند و بسیج مستضعفین نزدیک به 150 سازمان دولتی و واحدهای صنفی را تحت پوشش آموزش‌های خود قرار داده است.»(2)
2
در آستانه سالروز صدور فرمان تاریخی امام خمینی مبنی‌بر تشکیل ارتش بیست میلیونی و آغاز هفته بسیج، هزاران تن از اعضای بسیج سپاه پاسداران با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، دیدار کردند. وی تنها راه‌حل عملی برای صلح را قطع کمک بیگانگان به کشور عراق و زیر فشار قراردادن این کشور اعلام کرد.
روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «در آستانه ششمین سالگرد تأسیس بسیج مستضعفین و آغاز هفته بسیج، شش هزار نفر از اعضای بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صبح امروز با آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور، دیدار کردند. در این دیدار، حجت‌الاسلام رحمانی مسئول بسیج مستضعفین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گزارش مختصری از فعالیت‌ها و موفقیت‌های این نهاد در سه بعد آموزش و سازماندهی امت حزب‌الله، امنیت شهرها و جنگ تحمیلی ارائه کرد. [...]
آن‌گاه آیت‌الله خامنه‌ای طی سخنانی گفت: پدیده بسیج مثل همه پدیده‌های ناشی از انقلاب، ثمره هوشیاری و هوشمندی رهبر عزیز ما بود که امروز وقتی در دنیا روی این انقلاب مطالعه و بررسی می‌کنند، این پدیده نیز موردتوجه قرار می‌گیرد. آیت‌الله خامنه‌ای افزود: معنای بسیج
این است که نظام، دستگاه و حکومت، با تمام ابعاد پیکر ملت خود حرکت می‌کند. وی گفت: آن رژیمی که از ملت خود جدا است و حرکتش را با هماهنگی ملت انجام نمی‌دهد، برای اینکه بتواند خود را حفظ کند و کارها، طرح‌ها و اقداماتش را به مرحله عمل درآورد، ناچار باید به دیگران تکیه کند، زیرا به مردم خود تکیه ندارد.
رئیس‌جمهور با اشاره به اجلاس اخیر سران امریکا و شوروی گفت: اکثر رژیم‌های جهان سوم، کشورهای افریقایی، عربی، خاورمیانه چشم و دلشان به آن اجتماع دونفره دوخته شده بود و قلبشان می‌تپید که چه تصمیمی درباره آنها خواهند گرفت، زیرا این دیدار در ماندن و یا رفتن این رژیم‌ها تأثیر داشت، اما آن رژیمی که بی‌توجه به این مسائل و اجلاس مذکور بود، نظام جمهوری اسلامی بود که به قدرت‌های بزرگ متکی نیست و به بیگانگان و قداره‌بندهای عالم و زورگوها و گردن‌کلفت‌های دنیا باج و بها نمی‌دهد، زیرا به مردم خود متکی است.
تصویر
رئیس شورای عالی دفاع افزود: اگر بسیج نبود، پیروزی‌های کنونی میسر نمی‌شد. رئیس‌جمهور افزود: طبق آمارهای موجود، ما سه میلیون آموزش‌دیده بسیجی داریم، اما این تعداد کم است و بسیج باید کل جمعیت مؤمن و علاقه‌مند را که اکثریت قاطع ملت ما را
تشکیل می‌دهد، در بر بگیرد و خود بنده افتخار می‌کنم که لباس بسیجی بپوشم و همه باید این‌طور باشند. امروز بسیج دررابطه‌با جنگ است و پس از پیروزی نهایی در جنگ، کلیه فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی ازجمله سازندگی کشور به‌عهده آنان خواهد بود.
آیت‌الله خامنه‌ای گفت: اشتباه است که کسی خیال کند جنگ ما با عراق جنگ دو کشوری است که بر سر مرز و زمین اختلاف دارند. [...] این جنگ به‌قصد ازبین‌بردن انقلاب و جمهوری اسلامی بر ما تحمیل شد. و جنگ امروز ما، جنگ آرمان‌ها است. [...]
رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به هیاهوی صلح‌طلبی عده‌ای از کشورها گفت: چرا آن روز که دولت سوریه به رژیم عراق نصیحت کرد که به ایران حمله نکند، کشورهای دیگر عربی هم، هم‌زمان رژیم عراق را زیر فشار نگذاشتند که به ایران حمله نکند. امروز این مشکل یک راه بیشتر ندارد و آن زیر فشار گذاشتن رژیم عراق و قطع کمک‌های آنها به این رژیم است. و آن کشورهایی که دم از مشکلات جنگ می‌زنند، باید کمک‌های خود را به عراق قطع کنند. اگر سخن حق ما شنیده شود، مشکل حل خواهد شد.
وی افزود: مسئله ایران و عراق به ملت‌های دو کشور ارتباط دارد و به بیگانگان و ابرقدرتها ارتباطی ندارد و ما به آنها اجازه نمی‌دهیم که در این مسئله دخالت کنند.»(1)
1
نمایشگاه متمرکز هنری بسیج مستضعفین با حضور سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی و حجت‌الاسلام فضل‌الله محلاتی نماینده امام در سپاه پاسداران، میرعماد دادستان تهران، رحمانی سرپرست بسیج مستضعفین و جمعی از مسئولان و علاقه‌مندان، عصر امروز در محل تالار وحدت افتتاح شد. در این مراسم ابتدا حجت‌الاسلام رحمانی سرپرست بسیج مستضعفین انقلاب اسلامی، درباره نقش بسیج در انقلاب و امنیت کشور سخنانی ایراد کرد؛ سپس حجت‌الاسلام سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی، درباره نقش معنوی بسیج در انقلاب اسلامی گفت:
«بسیج مدرسه عشق است و عشق راز و رمز هستی و حقیقت دین است و هنر تجلی عشق می‌باشد. بسیجی عاشقی است که برای زندگی با شرافت زندگی می‌کند و هنر آن نعمت خدایی است که باید از این‌همه زیبایی بهره بگیرد.»
آقای خاتمی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «متأسفانه امروز از هنر سوءاستفاده های بسیاری می‌شود. دستگاه‌های عظیم هنری امروز دراختیار مستکبرین و صهیونیست‌ها است و میلیون‌ها خرج می‌شود که بیان هنر دنیا را مسخ کنند. امروز که بسیج در آستانه هفته بسیج محفل هنری برپا می‌کند، نتیجه سلامت انقلاب است. ما چون در بطن انقلاب هستیم به آنچه می‌گذرد عادت کرده‌ایم، ولی تداوم انقلاب لازمه‌اش این است که این ارزش‌ها به نسل‌های بعدی نیز منتقل شود. چه چیزی می‌تواند این ارزش‌ها را منعکس کند و جاودانه سازد؟ جز هنر هیچ چیز دیگری
1) 28. مأخذ11، ص26.
نمی‌تواند. ولی بسیجی هنرمند باید در هنر اهتمام بورزد و مغرور نشود، چون به همان اندازه که محتوا (ایمان و ایثار و عشق به خدا و اسلام) را دارد باید بیانش متناسب با آن محتوا باشد.
هنرمندانی که آلودگی ندارند و کارشان در چارچوب مجاز است می‌توانند کار هنری بکنند ولی آنها کاری به انقلاب و دین نداشته باشند. فیلم انقلاب را باید بچه‌های انقلاب بسازند. هنری که ما می‌خواهیم متفاوت است [با هنری] که اکنون در دنیا وجود دارد، بنابراین ما باید بر روی پای خود بایستیم. ما باید ابتدا یک جریان سالم و یا نسبتاً سالم هنری داشته باشیم و سپس بر روی این جریان هنری، هنر انقلابی و متعهد را بنا کنیم.»(1)
1
به مناسبت هفته بسیج، مسئولان بسیج سپاه پاسداران و دیگران در تلاش برای آماده‌سازی نیروهای داوطلب ازجمله در تهران، سمنان و عراقی‌های مقیم تهران و همچنین تدارک کمک‌های اهدایی به‌منظور اعزام به جبهه هستند.
قائم‌مقام فرمانده سپاه پاسداران منطقه 1 ثارالله (محسن انصاری) در مصاحبه‌ای مطبوعاتی گفت: «باتوجه‌به سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر حضور نیروهای بسیجی در جبهه‌ها، روز 18 آذرماه، کاروان‌های راهیان کربلا از کرج، شهرری و شهرهای دیگر استان تهران پیاده به‌طرف تهران حرکت خواهند کرد تا در یک جا جمع شده و پس از راه‌پیمایی به‌سوی جبهه‌های حق علیه باطل روانه شوند.»
انصاری اضافه کرد که مشمولان خدمت نظام وظیفه نیز می‌توانند دوره خدمت وظیفه خود را در سپاه سپری کنند و سپاه پاسداران از این بابت محدودیتی ندارد.(2)
همچنین مسئول بسیج مستضعفین سپاه پاسداران ناحیه سمنان ضمن بیان اینکه صدها تن از اقشار مختلف مردم استان سمنان با مراجعه به مراکز بسیج، آمادگی خود را برای فراگیری آموزش‌های نظامی - عقیدتی اعلام کرده‌اند، افزود: از این نیروها 3 گردان در سمنان و گرمسار، 3 گردان در شاهرود و 2 گردان در دامغان در پایگاه‌های بسیج این شهرها ثبت‌نام کرده‌اند.
وی گفت که درپی سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی، طی 5 دوره آموزشی، قریب 650 نفر از دانش‌آموزان سوم راهنمایی تا چهارم دبیرستان مراحل آموزش نظامی اولیه برای ورود به بسیج را فراگرفته‌اند.(3)
از سوی دیگر، 150 تن از مدیران کل و مسئولان ارگان‌ها و نهادهای انقلابی و مدیران واحدهای تولیدی و صنعتی به‌همراه کارمندان، کارگران و مدیران مدارس استان سمنان برای اعلام حمایت و پشتیبانی از رزمندگان اسلام راهی جبهه‌های جنوب شدند.(4)
امروز همچنین یک گروهان از نیروهای مردمی عضو بسیج سپاه شهرستان ارسنجان راهی جبهه‌های جنگ شدند.(5)
بخش قرآن سازمان تبلیغات اسلامی نیز از همه قاریان داوطلب و علاقه‌مند به جبهه‌ها دعوت کرد برای ثبت‌نام حداکثر تا 20 آذر 1364 به دفتر مرکزی این سازمان مراجعه کنند تا ترتیب اعزام آنها در 30 آذرماه 1364 داده شود.(1)
سپاه پاسداران و دفتر مرکزی بسیج عراق نیز اطلاعیه مشترکی صادر کردند که در آن آمده است: «از کلیه نیروهای آموزش‌دیده و جبهه‌رفته عراقی دعوت می‌شود تا جهت ثبت‌نام و اعزام به جبهه به مراکز بسیج عراق واقع در شهرهای کرج، شهرری، قزوین، قم، شیراز، یزد، جهرم، مشهد و در تهران به پایگاه مالک اشتر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واقع در خیابان خاوران مراجعه نمایند.»(2)در این اطلاعیه همچنین از عراقی‌های مقیم تهران خواسته شده که پنجشنبه 7 آذر 1364، در مراسم اعزام و بدرقه رزمندگان اسلام به جبهه‌ها شرکت کنند.
امروز همچنین کمک‌های اهدایی گروهی از کم‌بضاعت‌ترین معلمان آموزش‌وپرورش استان خوزستان تقدیم نخست‌وزیر شد. مهندس موسوی متقابلاً از کمک‌های اهدایی فرهنگیان خوزستان به جبهه‌های جنگ قدردانی کرد. این کمک‌ها عبارت‌اند از: دو سکه بهار آزادی از یک معلم آموزش‌وپرورش و همسر یک معلم شهید، یک حلقه انگشتری طلا از یک دختر دانش‌آموز روستایی، ده هزار ریال اهدایی یک معلم حزب‌اللهی و مستضعف، یک قبضه فیش سیزده هزار و پانصد ریال از حقوق دریافتی یکی از معلمان.(3)
1
بهره‌برداری از خطوط تولید مهمات تفنگ کلاشینکف، تانک تی55 و گلوله رسام جنگی و گلوله سلاحهای پیشرفته دیگر صبح امروز با حضور سرهنگ محمدحسین جلالی وزیر دفاع، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران و فرماندهان نیروهای نظامی آغاز شد.
در این مراسم مشاوران نظامی رئیس‌جمهوری و نخست‌وزیر و مدیران سازمان‌های تابعه وزارت دفاع در محل صنایع مهمات‌سازی وابسته به صنایع دفاع حضور داشتند. هدف از ایجاد این خطوط تولید، رسیدن به استقلال نظامی اعلام شد. در این مراسم بعد از گزارش مدیرعامل سازمان صنایع دفاع از چگونگی ساخت و تهیه مهمات و سلاحها، وزیر دفاع با اشاره به نقش و اهمیت صنایع در خودکفایی و پیشبرد امور و اهداف جنگ گفت: «امروز چشم امید رزمندگان در جبهه‌ها به ماست که چگونه به آنها کمک می‌رسانیم و کار نیروهای حزب‌اللهی معتقد و متخصص ما دراین‌رابطه اقدام ثمربخش برای فعالیت جبهه‌ها خواهد بود.»
وی افزود: «شما جهاد مقدسی را در پیش گرفته‌اید که هدف آن باید همواره تأمین نیازمندی‌های رزمندگان ما باشد و بیشتر بر روی کمبودها و کمیاب‌ها تکیه داشته باشید که ساخت نوعی موشک دراین‌رابطه این جهت‌یابی را به ما نشان می‌دهد.» وی وحدت کامل میان ارتش، سپاه، بسیج و سایر نیروهای نظامی را نشانه‌ای از وحدت میان همه نیروها دانست و از مسئولان و دست‌اندرکاران
ساخت و تهیه سلاحها و مهمات موردنیاز رزمندگان تقدیر و تشکر کرد.
وزیر سپاه پاسداران نیز از تلاش مسئولان سازمان صنایع دفاع ملی تشکر کرد و گفت: «اگر برای ما استقلال، آزادی و جمهوری مطرح است و به آن اعتقاد داریم باید بدانیم تا زمانی‌که به استقلال دفاعی دست نیابیم، رسیدن به چنین اهدافی ممکن نخواهد بود.» وی تصریح کرد که وحدت میان سپاه و ارتش در میدان‌های جنگ و با درهم‌آمیختن خون برادران ما تحقق یافته است.(1)
1
معاونت اطلاعات ستاد منطقه 4 نوح سپاه پاسداران در تلاش برای کسب اطلاع از همکاری‌های کشورهای منطقه با عراق چنین گزارش داد: «سازمان امنیت عربستان سعودی خبر داده است که در روز دوشنبه 4/9/1364، یک کاروان حامل مهمات متشکل از 9 کامیون به سرپرستی استوار یکم رشدان سفر المطیری از ریاض به‌طرف منطقه شمال عربستان سعودی اعزام خواهد شد. کاروان مذکور به‌طرف مرز کویت حرکت خواهد نمود و احتمالاً مقصد نهایی این محموله عراق می‌باشد.»(2)
2
کویت درصدد است تلاش‌هایی را برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق آغاز کند. رئیس‌جمهور پاکستان نیز وظایف سازمان‌های بین‌المللی را برای یافتن راه‌حل این جنگ یادآور شد.
روزنامه کویتی القبس در گزارش ویژه‌ای به نقل از منابع مسئول کویت نوشته است: «دولت کویت در نظر دارد در آینده نزدیک یک رشته تحرکات سیاسی پیگیر را درجهت متوقف‌ساختن جنگ ایران و عراق آغاز کند. [...] درصورتی‌که پاسخ‌های مثبتی از دولت ایران درزمینه انجام مذاکراتی پیرامون متوقف‌ساختن جنگ دریافت شود، یک مقام کویتی راهی تهران خواهد شد.» القبس افزوده است: «دولت کویت هم‌اکنون تماس‌های پیگیری با تهران و بغداد و پایتخت‌های کشورهای شورای همکاری و برخی از کشورهای عربی و جهانی به‌منظور رسیدن به راه‌حلی جهت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق انجام می‌دهد.»(3)
روزنامه جمهوری اسلامی نیز در شماره امروز خود نوشته است: «شیخ صباح الاحمد الصباح وزیر خارجه کویت، از کشورهای جهان سوم و غیرمتعهد درخواست کرد که برای پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران و عراق تلاش کنند.»(4)
از سوی دیگر، ژنرال ضیاءالحق، رئیس‌جمهوری پاکستان، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری کویت گفت: «علت ادامه جنگ خودداری کشورهای درگیر از دادن امتیاز به یکدیگر می‌باشد و این وظیفه نهادها و سازمان‌های بین‌المللی است که راه‌حلی برای جنگ یافته و ضمن ارائه آن به دو کشور، آنها را به میز مذاکره بکشانند.»(5)
1
حجت‌الاسلام کروبی و آیت‌الله خلخالی انتخاب آیت‌الله منتظری را برای جانشینی امام خمینی، انتخابی مردمی و دقیق دانستند که با بیش از دوسوم آرای مجلس خبرگان تأیید شده است.
حجت‌الاسلام کروبی نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید، دراین‌باره گفت: «به نظر من کسی که ازطرف مردم انتخاب شده است ضرورتی ندارد که از خبرگان هم رأی بگیرد. رأی خبرگان زمانی لازم است که مردم کسی را تعیین نکرده باشند. حضرت آیت‌الله‌العظمی، همچنان‌که خودتان شاهدید و دیده‌اید ازطرف خود مردم انتخاب شده‌اند و ملت ایشان را دوست دارند. حضور ایشان بین مردم و همه ماست و ریشه عمیق دارد. باتوجه‌به همین نکته، مجلس خبرگان نظر مردم را تأیید کرده است.[...] انشاءالله خداوند طول عمر به امام امت بدهند و سایه بلندپایه‌اش بر سر این ملت مستدام باشد.»
آیت‌الله خلخالی عضو مجلس خبرگان و نماینده مجلس شورای اسلامی نیز دراین‌باره گفت: «ایشان جامع شرایط ولایت فقیه در زمان غیبت کبری می‌باشند. معظم‌له ازطرف قاطبه ملت مسلمان ایران به مرجعیت آینده و رهبری انتخاب شده است و مجلس محترم خبرگان به تشخیص مردم ایران صحه گذاشته است و درواقع مطابق شق اول اصل 110 قانون اساسی، مردم برای آینده آیت‌الله‌العظمی منتظری را رهبر و مرجع خود می‌دانند. [...] مجلس خبرگان در نشست سه‌روزه خود با دقت تمام و نظرات گوناگون این مسئله بس مهم را موردعلاقه قرار داد و آن را با اکثریت بیش از دوسوم آرا تصویب کرد و عین مطالب تصویب‌شده با اضافه یک مقدمه در دو نسخه نوشته شد و اعضای خبرگان آن را امضا کرده و یک نسخه آن را تقدیم محضر مقدس امام امت روحی له الفداء نمودند و در جلسه‌ای که در خدمت امام برای همین منظور رفته بودیم امام امت شاداب و خوشحال بودند و اظهار مسرت فرمودند.»(1)
2
انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی در نشریات و رسانه‌های خارجی بازتاب گسترده‌ای داشته و از ابعاد گوناگونی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. برخی رسانه‌ها این انتخاب را پیروزی اصلاح‌طلبان بر محافظه‌کاران، استمرار خط امام، ملی‌شدن اقتصاد، بازشدن فضای سیاسی و تثبیت غیرشورایی‌بودن ولایت فقیه می‌دانند. برخی دیگر میانه‌روی او را موردتوجه قرار داده و معتقدند که او طرف‌داران شاه و گروههای چپی را بی‌خطر دانسته و خواستار فضای باز سیاسی برای مردم و مطبوعات است. بخشی از نشریات نیز به جناح‌بندی‌های موجود برای دستیابی به قدرت پس از امام خمینی توجه کرده‌اند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی دراین‌باره از توکیو گزارش داد: «روزنامه های عمده ژاپن انتخاب آیت‌الله‌العظمی منتظری به مقام رهبری پس از امام خمینی را نشانه ادامه‌یافتن خط امام خمینی و یک موفقیت برای جناح اصلاح‌طلبان درمقابل محافظه‌کاران توصیف کردند. روزنامه آساهی، نوشت: با
1) 42. روزنامه ابرار، 4/9/1364، ص1.
انتخاب آیت‌الله‌العظمی منتظری به مقام رهبری عالی، به نظر می‌آید ایران به دنیا نشان می‌دهد که خط امام خمینی را ادامه خواهد داد. به نوشته آساهی این انتخاب نشان می‌دهد که ازنظر سیاسی و اقتصادی جناح طرف‌دار اصلاحات مانند ملی‌کردن سرمایه‌های بزرگ و تقسیم زمین میان کشاورزان، درزمینه اقتصادی بر جناح محافظه‌کاران پیروز شده است. آساهی افزوده است: انتخاب مجدد نخست‌وزیر میرحسین موسوی در ماه اکتبر (مهرماه) - که با حمایت امام خمینی و حجت‌الاسلام رفسنجانی صورت گرفت - موفقیت بزرگ دیگر برای اصلاح‌طلبان در محکم‌کردن پایه‌های آنها بود.
ماینیچی شیمبون دیگر روزنامه چاپ توکیو نیز همانند آساهی عقیده دارد که انتخاب آیت‌الله‌العظمی منتظری یک پیروزی برای جناح طرف‌داران اصلاحات درمقابل محافظه‌کاران بوده و بهطور اصولی همان خط امام خمینی را ادامه خواهد داد. ماینیچی نوشته است: گفته می‌شود با درنظرگیری نزدیکی مواضع آیت‌الله‌العظمی منتظری و حجت‌الاسلام رفسنجانی به نظر می‌آید اقتصاد ایران درجهت ملی‌کردن و سیستم کنترل بیشتر دولت پیش خواهد رفت.»(1)
روزنامه نیمه رسمی آرژانتینی لاناسیون دراین‌باره نوشته است: «وی مردی است که هرچه را فکر می‌کند، می‌گوید. وی حامی دهقانان و کسبه و آزادی مطبوعات و تاحدودی آزادی‌های سیاسی است و باوجود افکارش درمورد صدور انقلاب از خود تصویر مهربان ترسیم کرده است.» روزنامه لاپرنس چاپ بوئنوس‌آیرس نیز نوشته است: مهمتر از انتصاب آیت‌الله منتظری عدم تشکیل شورای رهبری حاکم می‌باشد، چون دراین‌صورت اتخاذ تصمیمات ازطریق شورا باعث اختلاف شده و بر بحرانهای داخلی دامن می‌زند. دراین‌مورد فخرالدین حجازی یکی از نمایندگان گفته است که درصورت وجود چندین رئیس، ایران به لبنانی دیگر مبدل خواهد شد.»(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی هم گزارش داد: «روزنامههای کثیرالانتشار آلمانی در شماره امروز خود غالباً با چاپ این خبر در صفحات اول خود تفسیرها و گزارش‌های مفصلی را در صفحات داخلی خود به چاپ رسانده‌اند؛ ازجمله روزنامه فرانکفورتر الگمانیه نوشته است: امام خمینی همیشه طرف‌دار انتخاب منتظری بوده است، ولی خود همین هم باعث تعجب است چون این دو ازنظر شخصیت و افکار کاملاً متفاوت هستند؛ منتظری ضمن اطاعت از خمینی گاهی هم اختلاف سلیقه‌هایی با او داشته است. او بسیار نرم‌تر از امام و بدون چهره درخشان و نورانی مانند امام خمینی است.»(3)
روزنامه فیگارو چاپ فرانسه نیز نوشته است: «منتظری که طرف‌دار گسترش انقلاب اسلامی و ادامه جنگ با عراق است، به‌خاطر "مصلحت‌خواهی" درزمینه اقتصاد در ایران شهرت دارد. درواقع او با ایراد بیاناتی درجهت وجود یک بخش خصوصی و لزوم برخورداری از متخصصین کارآزموده، نظرها را به خود جلب نموده است. [...] از هم‌اکنون در تهران گفته می‌شود که وی می‌تواند روی یکی از بانفوذترین مردان رژیم یعنی حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس کنونی مجلس، حساب کند.»(4)
1) 43. مأخذ3، صص 7 - 6، توکیو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/9/1364.
2) 44. مأخذ3، صص 11 و 12، بوئنوس آیرس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/9/1364.
3) 45. مأخذ7، صص 8 و 9 و 10، بن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
4) 46. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 993، 28/9/1364، صص 9 و 10 و 11.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن گزارش داد: «همه روزنامههای بانفوذ و نسبتاً معتبر انگلیسی بجز روزنامه تایمزمالی قسمتی از صفحات اخبار خارجی خود را به این خبر اختصاص دادند. دیلیپ هیرو در مقاله‌ای در روزنامه گاردین می‌نویسد: امام خمینی پیوسته مقداری از قدرت خود را به منتظری انتقال داده است که نمونه آن انتخاب اعضای شورای عالی کشور است. وی پس از عنوان‌کردن برخی از مسئولیت‌های دیگر آیت‌الله‌العظمی منتظری به "بی‌پرده‌گویی" ایشان درمورد ضعف‌های جمهوری اسلامی اشاره می‌کند و برای نمونه توصیه‌های ایشان را درباره کاهش بوروکراسی، خودداری از تندروی در سپاه پاسداران و ساده‌زیستی روحانیون ذکر کرده است.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی گفت: «اکثر روزنامههای بریتانیا امروز خبر انتخاب آیت‌الله منتظری به‌عنوان جانشین آیت‌الله خمینی را چاپ کردند. [...] روزنامه تایمز در گزارشی می‌نویسد: انتخاب آیت‌الله منتظری در این موقعیت خاص حائز اهمیت است، چون در این اواخر رقابت شدیدی بین رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و رئیس مجلس جریان داشته است. خبرنگار تایمز می‌نویسد: شاید آیت‌الله خمینی تصور کرده که صلاح است که مسئله جانشینی هرچه زودتر فیصله یابد تا مبادا بعد از او قدرت جمهوری اسلامی به خطر بیفتد. اما به عقیده تایمز، بعید است آیت‌الله منتظری در مقام جانشینی آیت‌الله خمینی اختیارات عملی زیادی داشته باشد و قدرت واقعی احتمالاً همچنان در دست حجت‌الاسلام رفسنجانی رئیس مجلس و آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، خواهد ماند و هریک سعی خواهد کرد از او برای پیشبرد مقاصد خود و سبقت‌گرفتن بر دیگری استفاده کند تا زمانی‌که بالأخره یکی بر دیگری فائق آید و از گذر سیاسی جای خود را کاملاً محکم کند.»(2)
روزنامه ال‌پائیس چاپ اسپانیا نیز آیت‌الله منتظری را دارای سیمایی مردمی و صریح که خواهان اصلاحات در بخش مالکیت زمین به نفع کشاورز و قشر مستضعف است، توصیف کرده و در ادامه می‌نویسد: «آیت‌الله منتظری ستون حامی سیاسی ایدئولوژیک رژیم [امام] خمینی است و در میان روستاییان و طبقه کارگر شهری نفوذ دارد و طرف‌دار ادامه جنگ و گسترش انقلاب اسلامی است.»(3)
نشریه سوئیسی تاکس انزایگو نیز نوشته است: «این انتخاب دو معنی می‌تواند داشته باشد؛ یکی اینکه خمینی 86 ساله که درباره سلامتی‌اش شایعات مختلفی وجود دارد دیگر قادر به کنترل وظایفش نیست، دیگر اینکه خمینی که در میان ملاهای دیگر اتفاق‌نظری برای شاگردش منتظری نمی‌دیده توانسته است حرف خود را به کرسی بنشاند. این مسئله را باید بسیار محتاطانه قلمداد کرد، چون اگر مسئله جانشینی عملی شود آن‌وقت مخالفین منتظری می‌توانند جانشینی او را موردسؤال قرار دهند.»(4)
1) 47. مأخذ3، صص 15 - 13، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/9/1364.
2) 48. مأخذ3، صص 13 - 12، رادیو بی‌بی‌سی، 4/9/1364.
3) 49. مأخذ3، ص8، مادرید - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/9/1364.
4) 50. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره14، 8/9/1364، ص36، روزنامه سوئیسی تاکس انزایگو، 4/9/1364.
1
تلاش برای سرنگونی صدام عقیم ماند. روزنامه اطلاعات در شماره امروز خود به نقل از منابع آگاه، نوشته است: «مسئولان امنیتی عراق اخیراً کوششی را که ازسوی پاره‌ای از افسران برای سرنگونی حکومت صدام حسین انجام گرفته بود عقیم ساختند. اخبار کمی که دراین‌باره منتشر شده حاکی است که 14 افسر عراقی بعد از کشف کودتا تیرباران شدند. مسئولان عراقی، یک روستا را که قرار بود اتومبیل حامل صدام حسین هنگام عبور از آن ناحیه موردتهاجم قرار گیرد با خاک یکسان کردند. پس از آن، صدام حسین پسر خود را در رأس دستگاه امنیتی قرار داد. منابع آگاه در خلیج [فارس] گفته‌اند که این اولین کوشش برای سرنگونی حکومت صدام حسین نبوده است.»(1)
2
حکومت عراق پس از سه سال سکوت درباره انفجارهایی در رادیو و تلویزیون بغداد، وزارت برنامه‌ریزی و خبرگزاری عراق، با آوردن گروهی از مبارزان عراقی به تلویزیون بغداد، اخباری را دراین‌باره منتشر کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «رژیم عراق در سال 1362 با اعمال یک سانسور خبری تمام‌عیار از انعکاس اخبار این انفجارات جلوگیری کرد و خبرگزاری‌های بین‌المللی که در بغداد دفتر خبری دارند و هیچ حادثه‌ای نمی‌تواند از چشم آنان پوشیده بماند نیز در یک هماهنگی ویژه با رژیم عراق، هیچ‌گونه خبری راجع به این انفجارها پخش نکردند. خبرگزاری دولتی عراق تلفات این انفجارها را 35 کشته و 335 نفر زخمی در سال 1982 اعلام کرده، اما به هویت مجروحین و کشته‌شدگان که اکثراً از اعضای حزب بعث و کارمندان عالی‌رتبه رژیم عراق هستند اشاره‌ای نکرده است. [...]
خبرگزاری دولتی رژیم عراق مدعی شد: "این گروه هوادار ایران هستند و با هماهنگی سازمان امنیتی سوریه وارد عراق شده‌اند." اما براساس گزارش‌های واصله، این چهار تن از مبارزین عراقی هستند که پس از دستگیری توسط دژخیمان بعثی زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفته و مجبور به اعتراف در تلویزیون بغداد شده‌اند. جرم یکی از مجاهدین عراقی، ارسال گزارش‌های خسارات وسیع وارده به بغداد براثر حملات موشکی زمین‌به‌زمین ایران به خارج از عراق اعلام شده است. وی این گزارش‌ها را مخفیانه از بغداد به لندن ارسال می‌داشته است که با کنترل پلیس عراق، این اقدام او لو رفته است. یکی دیگر از دستگیرشدگان علاوه‌بر اتهام انجام‌دادن انفجارات، به واردکردن سه هزار کیلو مواد منفجره با کامیون به عراق متهم شده است. خبرگزاری دولتی رژیم عراق مدعی است: این کامیون به‌وسیله سازمان امنیت سوریه آماده شده بود.»(2)
1
چگونگی گسترش روابط و همکاری میان ایران و بلغارستان و ایران و مجارستان با حضور مسئولان این دو کشور در تهران بررسی شد. وزیر ماشین‌سازی بلغارستان امروز با نخست‌وزیر دیدار کرد. (1)همچنین در دیدار وزیر صنایع ماشین‌سازی بلغارستان با وزیر صنایع سنگین مهندس بهزاد نبوی، توسعه همکاری‌های ایران و بلغارستان درزمینه نوسازی و بازسازی کارخانجات صنعتی، تولید جرثقیل و لیفتراک، ماشین‌های فرز و تراش موردبحث قرار گرفت و هیئت بلغاری علاقه‌مندی خود را به خرید خودروهای سواری، اتوبوس، مینی‌بوس و صنایع دستی ایران اعلام کرد. همچنین مسئولان صنعتی ایران و بلغارستان توافق خود را برای خرید و فروش مواد اولیه صنعتی از یکدیگر اعلام کردند.(2)
معاون وزارت امور خارجه مجارستان نیز صبح امروز در دیدار با وزیر امور خارجه ایران ضمن اشاره به همبستگی کشور مجارستان با ایران از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی گفت: ما به اراده قوی شما درجهت دفاع از استقلال کشورتان احترام می‌گذاریم و تلاش ملت شما را در این جهت بسیار بزرگ می‌دانیم. وی بر علاقه مجارستان برای توسعه روزافزون همکاری‌های دو کشور در همه زمینه‌های ممکن تأکید کرد. دکتر ولایتی نیز آمادگی ایران را برای گسترش روابط همه‌جانبه با مجارستان اعلام کرد.(3)
2
مسئول دفتر مردمی جماهیری لیبی در تهران در دیدار با حجت‌الاسلام سیدعلی‌اکبر محتشمی وزیر کشور، تبریک و دعوت وزیر کشور لیبی را برای انتخاب آقای محتشمی به‌سمت وزارت کشور و سفر به لیبی به اطلاع وی رساند. در این دیدار، مسئول دفتر مردمی لیبی تأکید کرد: ما با انقلاب اسلامی ایران بوده و خواهیم بود و هیچ تغییری در پشتیبانی استراتژیک ما از مسائل منطقه و حمایت از ایران ایجاد نشده است.
وزیر کشور نیز ضمن تأکید بر ضرورت همبستگی کشورهای مترقی گفت: «کشورهای پیشرو لازم است یک استراتژی واحد در رویارویی با مثلث امریکا، اسرائیل و کشورهای مرتجع و در خط امریکا و صهیونیست مثل عراق و مصر داشته باشند و درواقع استراتژی و تاکتیک خود را هماهنگ نمایند. وی راه‌حل‌های سیاسی را برای حل مشکلات فلسطین و منطقه، موفق و اصولی ندانست و تأکید کرد که تنها حرکت نظامی است که می‌تواند بهترین راه‌حل برای جهان اسلام و جهان عرب باشد.»(4)
1
هیئت پارلمانی ایران به سرپرستی احمد عزیزی رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران پس از سفر به نیکاراگوئه، امروز وارد هاوانا پایتخت کوبا شد و مورد استقبال رسمی قرار گرفت. این هیئت در کوبا با چند تن از مقامات عالی‌رتبه ازجمله رئیس مجلس خلقی، وزیر امور خارجه و معاون کاسترو ملاقات کردند.(1)در این ملاقات‌ها درباره موضوعات متعدد گفتوگو شد ازجمله: گسترش روابط اقتصادی و فرهنگی، گسترش روابط پارلمانی، جنگ ایران و عراق، خروج نیروهای شوروی از خاک افغانستان، حضور نظامی امریکا در منطقه.(2)
2
خبرگزاری جمهوری اسلامی از توکیو به نقل از شماره امروز روزنامه ژاپنی آساهی شیمبون گزارش داد که شرکت‌های ژاپنی برای ماه دسامبر حجم بزرگی از نفت خام ایران را خریداری کرده‌اند و احتمالاً حجم آن در این ماه به 15 میلیون بشکه یا حدود 480 هزار بشکه در روز خواهد رسید. در نیمه اول سال جاری خرید نفت ژاپن از ایران نسبت به سال پیش کاهش داشت، اما در چند ماه گذشته بار دیگر این مقدار افزایش یافته است.(3)
3
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه، از مطبوعات کشورش خواست درباره ایران در نشریات خود مطالبی درج نکنند که روابط اقتصادی دو کشور را با مشکل روبهرو کند.
تصویر
به نوشته روزنامه جمهوریت چاپ ترکیه: «مقامات ایرانی دلیل تأخیر ارسال اعتبار 400 میلیون دلاری برای خرید آهن و فولاد از ترکیه را "جو موجود در ترکیه علیه ایران" می‌دانند. حتی بعضی از اعضای مجلس با اشاره به مطالب مطبوعات ترکیه که برعلیه ایران به چاپ می‌رسد گفته‌اند که در آستینمان مار می‌پرورانیم. در این‌حال، یک عضو دولت ترکیه گفت که ایران از اعتبار آهن و فولاد به‌عنوان اهرم استفاده می‌کند. ترکیه هم برای اینکه در سال آینده در تجارت با ایران مواجه با مشکل مشابه نگردد تدابیری اتخاذ خواهد کرد و واردات نفتی خود را به خرید کالا توسط ایران از ترکیه وابسته خواهد کرد. ایران
مخارج جنگی خود را با عراق فقط ازطریق صدور نفت می‌تواند تأمین نماید و برای اینکه بتواند بیشتر نفت بفروشد، انتظار می‌رود که نتواند واردات خود را از ترکیه به تأخیر اندازد.
نخست‌وزیر اوزال دیروز در گردهمایی گروه حزب "وطن مادر" دررابطه‌با ایران سخن گفت و از مطبوعات خواست با موضوع ایران دقیق‌تر رفتار کنند و از توهین به رهبر و مقامات ایران پرهیز کنند. وی گفت که اگر شرکت‌های حمل‌ونقل دریای سیاه نتوانند کار بگیرند و کارشان کم شود باید فکر کنید که نشریات در آن سهم داشته‌اند؛ برای اینکه من بسیار خوب می‌دانم که در بسیاری از موارد واردات را کم کرده‌اند، ولی آیا علتش این است یا چیز دیگر، نمی‌توانم بگویم.
اوزال افزود که ما با ایران دوست هستیم. نمی‌توانیم در امور داخلی ایرانیان دخالت کنیم و رابطه خوبی میان ما وجود دارد. با عراق نیز همین حالت وجود دارد. همان‌طوری‌که دررابطه‌با رهبر آنها کوچک‌ترین مسئله‌ای را بیان نمی‌کنیم؛ به مطبوعاتمان نیز توصیه می‌کنیم در این موارد دقیق‌تر باشند.»(1)
1
انگلیس وام و تسهیلات بانکی جدیدی برای خرید تجهیزات جنگی به عراق واگذار کرده است. روزنامه اطلاعات به نقل از نشریه الموقف العربی، نوشته است: «حکومت بریتانیا وام و تسهیلات بانکی جدیدی دراختیار رژیم عراق قرار داده است. این وام‌ها به‌منظور کمک به عراق در حل مشکلات اقتصادی ناشی از جنگی که صدام حسین علیه ایران آغاز کرده می‌باشد. مبلغ وام‌های مذکور حدود 5/214 میلیون دلار است که صرف خرید سلاح و تجهیزات جنگی از بریتانیا می‌شود. گفتنی است که در سال گذشته توافقنامه‌ای میان دو کشور به امضا رسید که به‌موجب آن بریتانیا وام‌هایی به مبلغ 426 میلیون دلار دراختیار عراق بگذارد.»(2)
2
درپی تلاش‌های کمیته آشتی عرب برای حل اختلافات میان سوریه و عراق و همچنین لیبی و عراق که شائبه‌ای از سردی روابط ایران با دو کشور سوریه و لیبی را در پیش رو داشته است، امروز مجله الدستور چاپ انگلستان در گزارشی ضمن اشاره به تأخیر ملاقات دکتر علی‌اکبر ولایتی با حافظ اسد نوشته است: «چرا رئیس‌جمهور سوریه برای دیدار با ولایتی به‌هنگام ورود او به دمشق [یکشنبه 26 آبان] دچار تردید شد. ولی بالأخره چند دقیقه قبل از عزیمت او به طرابلس، وی را به حضور پذیرفت؟ به‌موجب اطلاعات الدستور، ولایتی هنگام ورود به دمشق حامل پیام مهمی ازجانب [آیت‌الله] خامنه‌ای به حافظ اسد بود. دفتر خبرگزاری رویتر در گزارش خود پیرامون دیدار ولایتی از دمشق، به نقل از دیپلمات‌های دمشق خبری بر این اساس پخش کرد که از مهم‌ترین علل
دیدار ولایتی از دمشق همانا نگرانی ایران از بروز نشانه‌های بهبود در روابط بین عراق و سوریه و تحولات جاری لبنان بود، به‌ویژه اینکه دمشق بر ارائه یک طرح صلح بین جنبش امل، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه و نیروهای لبنان نظارت نموده بی‌آنکه نظر گروههای وابسته به ایران همانند اعضای جنبش حزب‌الله و سازمان امل اسلامی را دراین‌زمینه جویا شود.
نگرانی تهران از آینده روابط خود با هم‌پیمانان عربی‌اش همانند سوریه و لیبی بعد از آغاز مذاکرات رباط بین نمایندگان لیبی و عراق برای ازبین‌بردن ریشه‌های اختلاف بین خودشان با وساطت شیخ زاید، رو به شدت گذاشت. دفتر رویتر یادآور شد که ملاقات بین حافظ اسد و ملک حسین طی هفته‌های آینده صورت خواهد گرفت. تهران عدم خشنودی خود از مسائل جاری بین امان، دمشق، بغداد و طرابلس را در مقالات متعددی که مطبوعات ایران آن را منتشر ساختند به‌نحوی نشان داد. این ملاقات حاوی انتقادات شدیدی از سیاست برخی از دوستانی بود که صبحانه خود را با یزید تناول می‌کنند و شب در عزای حسین(ع) شرکت می‌نمایند. گزارش‌های سیاسی رسیده از تهران اشاره بر این دارد که [آیت‌الله] علی خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران، در تماسی تلفنی با سرهنگ قذافی از او خواست پیرامون موضع لیبی درقبال مذاکرات رفع اختلاف عربی که در روز پنجشنبه 13 نوامبر [22 آبان] تشکیل گردید، توضیحاتی بدهد. [آیت‌الله] خامنه‌ای بعد از این تماس درصدد برآمد وزیر خارجه خود را به‌همراه پیام‌هایی برای حافظ اسد، معمرالقذافی و شاذلی بن‌جدید به سوریه و دمشق و از آنجا به الجزایر گسیل دارد.
در ادامه این گزارش‌ها آمده است که [آیت‌الله] خامنه‌ای در نامه خود به حافظ اسد به وی متذکر گردید که ازجانب حجت‌الاسلام رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، با فشارهای شدیدی برای تغییر موضع درقبال سوریه مواجه است و افزود که او (آیت‌الله خامنه‌ای) تنها کسی است که از طبیعی‌شدن روابط خاص بین تهران و دمشق استقبال می‌نماید، بنابراین، حق دارد که از دمشق خواستار دادن پاسخی دوستانه و ابراز موضعی آشکار درقبال آینده روابط بین سوریه و ایران گردد.
عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور سوریه چند ساعت بعد از ورود ولایتی به دمشق و بعد از تسلیم پیام [آیت‌الله] خامنه‌ای به فاروق الشرع و تحویل آن به حافظ اسد، طی اظهاراتی در روزنامه بیرق لبنان پیرامون مسئله روابط تهران و دمشق و تکذیب شایعات مطبوعات درمورد سردی روابط سوریه و ایران گفت: "روابط ما با تهران نه براساس مصالح، بلکه براساس نگرش استراتژیکی همه‌جانبه‌ای استوار است و این روابط نه‌فقط به سردی نگراییده، بلکه بسیار خوب است و اصولاً انگیزه‌ای برای برهم‌زدن این روابط وجود ندارد."
خدام در اظهارات خود به مسئله تأثیر بهبود روابط بین دمشق و امان - که تهران آن کشور [اردن] را از سرسخت‌ترین دشمنان خود به حساب می‌آورد - بر روابط استراتژیکی با تهران،
موضوع بروز اختلافات شدید بین ایران و سوریه درمورد آینده لبنان و متوقف‌شدن اجرای قراردادی دائر بر ارسال نفت ایران به سوریه و بالأخره اقدام سوریه دائر بر متوقف‌نمودن ارسال موشک‌های سام6 که قرار بود قبل از پایان ماه گذشته وارد تهران گردد، اشاره‌ای نکرد. محافل دیپلماسی در دمشق معتقدند رئیس‌جمهور سوریه بعد از مطالعه پیام [آیت‌الله] خامنه‌ای و مشاهده هشدارهایی در آن که حتی انتظارش را نداشت و در رأس این هشدارها، تذکر [آیت‌الله] خامنه‌ای درمورد قرض‌های سوریه به ایران که به 7/1 میلیارد دلار می‌رسد، قرار داشت، تصمیم به استقبال از ولایتی را اتخاذ نمود.
دیپلمات‌های غربی در پایتخت سوریه می‌گویند که دمشق تا گذشته‌ای نه‌چندان دور، دروازه‌ای بود که تهران ازطریق آن با عربستان سعودی و کشورهای حوزه خلیج [فارس] وارد گفتوگو می‌شد، ولی بعد از اینکه کانال مستقیمی را با ریاض و برخی از کشورهای خلیج [فارس] گشود، دمشق نقش خود را که از آن به بهترین وجهی استفاده می‌کرد، از دست داد. رئیس‌جمهور ایران با اشاره به این مسئله در نامه خود خاطرنشان ساخت که زیان ازبین‌رفتن دوستی با ایران، برای سوریه به‌مراتب بیشتر از ایران خواهد بود، چراکه اکنون ایران خود قادر به مذاکره مستقیم با کسانی است که دمشق نقش میانجی را بین ایران و آنها ایفا می‌نمود. برخی معتقدند که ولایتی بدون دریافت تضمین‌هایی از رئیس‌جمهور سوریه، دائر بر اینکه دمشق ایران را در جنگ با عراق، حتی درصورت تجدید روابط دمشق با بغداد، موردحمایت قرار خواهد داد، دمشق را ترک نگفت.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی از طرابلس گزارش داد: «حملات تبلیغاتی رسانه‌های لیبی علیه عراق از دو هفته قبل (17 آبان) تاکنون متوقف شده است. رسانه‌های لیبی ظرف این مدت انتشار اخبار مربوط به جنگ تحمیلی را نیز متوقف کرده‌اند. [...] یک روزنامه کویتی چندی قبل گزارش داده بود که دولت لیبی طی بخشنامهای به رسانه‌های گروهی آن کشور، هرگونه حملات تبلیغاتی علیه رژیم عراق را ممنوع کرده است.»(2)
این اقدامات که ممکن است به شایعات سردی روابط ایران و لیبی نیز دامن بزند، با مصاحبه عبدالسلام تریکی دبیر کمیته مردمی روابط خارجی لیبی با نشریه عربی‌زبان الیوم السابع چاپ پاریس تاحدودی کاهش یافته است. به نوشته روزنامه ابرار: «تریکی در این مصاحبه موضع کشورش درقبال جنگ عراق علیه ایران را یک موضع‌گیری تاریخی خواند و بر آن تأکید کرد. تریکی تصریح کرد: "ستیز با ایران به‌ویژه پس از پیروزی انقلاب در این کشور که خود را دشمن صهیونیزم می‌داند، به سود اعراب نیست." دبیر کمیته مردمی روابط خارجی لیبی درخصوص کمیته عرب مأمور پیگیری روابط بین اعراب که اخیراً در رباط تشکیل شد، گفت: در این اجلاس صرفاً نقطه‌نظرات طرفین بازگو شده است.»(3)
1
گورباچف در گزارشی از اجلاس سران دو ابرقدرت، ضمن بیان اینکه مذاکراتی برای تخفیف خطر جنگ هسته‌ای و جلوگیری از مسابقه تسلیحاتی در فضا انجام شد، افزود که در این دیدار موفقیتی دراین‌باره حاصل نشد و اختلاف‌نظر عمیقی درخصوص مسائل اصولی وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری تاس، گورباچف دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در مراسم اختتام دیدار سران شوروی و امریکا گفت: «ما با پرزیدنت ریگان کار بزرگی انجام دادیم. ما یک سلسله مسائل مهم مربوط به روابط فی‌مابین دو کشور و وضع فعلی جهان را بهطور مفصل و با دقت و صراحت موردبحث قرار دادیم. اینها مسائلی است که حل‌وفصل آنها با منافع ملل ما و با منافع ملل کشورهای دیگر ارتباط کاملاً نزدیکی دارد.
ما این مسائل را به پیروی از تمایل موردتأیید طرفین برای بهبود روابط اتحاد شوروی و ایالات متحده امریکا به‌منظور کمک به تخفیف خطر جنگ هسته‌ای و جلوگیری از مسابقه تسلیحات ضربتی در فضا و قطع آن در کره زمین موردبحث قرار دادیم.» گورباچف افزود: «باید واقع‌بین بود و صریحاً گفت که حل‌وفصل مهم‌ترین مسائل مربوط به وظیفه قطع مسابقه تسلیحاتی و تحکیم صلح در این دیدار حاصل نشد. بین ما اختلاف‌نظر عمیقی درخصوص مسائل اصولی وجود دارد.»
تصویر
وی افزود: «همچنین باید مشورت‌هایی درخصوص یک سلسله مسائل منطقه‌ای که مواضع ما، در این مسائل تفاوت دارد، انجام گیرد. ما همه این کارها را مفید می‌دانیم، ولی ارزش و اهمیت واقعی تمام آنچه که ما با پرزیدنت (ریگان) قرار گذاشتیم، می‌تواند در اقدامات عملی متجلی گردد. اگر ما حقیقتاً بخواهیم به اهدافی نایل شویم هر دو طرف باید کار بزرگی براساس اعلامیه مشترکی که صادر کردیم، انجام دهیم. دراین‌رابطه باید بگوییم که اتحاد شوروی ازجانب خود تمام مساعی خود را به کار خواهد برد تا در شرایط همکاری با ایالات متحده امریکا درصدد حل‌وفصل مسائل، برچیدن مسابقه تسلیحاتی و تقلیل زرادخانه‌های اندوخته‌شده و تأمین شرایط صلح استوار میان ملت‌های ما و صلح قابل‌اطمینان در فضای کیهانی باشد.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه اطلاعات گزارش داد: «ریچارد
1) 65. مأخذ30، ص20، ژنو- سوئیس - خبرگزاری تاس به نقل از خبرگزاری مطبوعاتی نووستی.
مورفی معاون وزیر خارجه امریکا در امور جنوب و شرق آسیا، امروز به‌منظور مذاکره درمورد مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی با مقامات پاکستانی، وارد اسلام‌آباد شد. وی در فرودگاه به خبرنگاران گفت: هدف از این سفر گزارش نتایج اجلاس ژنو و مذاکرات ریگان و گورباچف به نخست‌وزیر پاکستان است.»(1)
1
در دیدار اخیر سران دو ابرقدرت، شوروی برای خروج از افغانستان اعلام آمادگی کرده است. روزنامه کیهان در گزارشی از مصاحبه امروز وزیر امور خارجه امریکا ضمن اعلام خبر مذکور، نوشته است: «جورج شولتز دررابطه‌با برنامه خروج نیروهای روسی از افغانستان گفت: باید منتظر ماند و دید که چه می‌شود. شولتز ادامه داد: اهمیت قضیه در این است که بین ریگان و گورباچف، دستیابی به یک راه‌حل سیاسی برای مشکل افغانستان مطرح گردیده است. وزیر خارجه امریکا افزود: گورباچف درباره افغانستان چیز جالب و تازه‌ای برای گفتن داشت، اما از ورود به جزئیات مسئله امتناع نمود.
مشاور امنیت ملی کاخ سفید نیز روز جمعه اعلام کرد: ریگان و گورباچف قول داده‌اند که دررابطه‌با مشکل افغانستان و دستیابی به یک راه‌حل سیاسی با هم مشارکت خواهند نمود.»(2)
2
رادیو مسکو امروز از موضع‌گیری‌های ایران دربرابر توسعه روابط شوروی و کشورهای حوزه خلیج‌فارس انتقاد کرد و گفت: «همکاری کشورهای خلیج‌فارس با اتحاد شوروی همیشه موجب تقویت استقلال این کشورها و عادی‌شدن اوضاع منطقه شده است. برخلاف کشورهای امپریالیستی که ثروت نفتی و دیگر ثروت‌های ملل منطقه خلیج‌فارس را به یغما می‌برند، اتحاد شوروی رابطه خود را همیشه برپایه تساوی حقوق کامل و سود طرفین و احترام به حاکمیت ملی استوار می‌سازد. طبیعی است که ملل کشورهای خلیج‌فارس خواستار توسعه همکاری با اتحاد شوروی و دیگر کشورهای سوسیالیستی هستند.»
به گفته رادیو مسکو: «روزنامه کویتی الخلیج چند روز پیش با اشاره به اهمیت فراوان برقراری و توسعه روابط با اتحاد شوروی نوشته است که اتحاد شوروی موضع استواری اتخاذ کرده است که مانع مداخله خارجی خصمانه در امور منطقه می‌شود و امنیت کشورهای منطقه خلیج‌فارس را تضمین می‌نماید.»(3)
1
تلاش برای تحکیم آتش‌بس در بیروت؛ اعتراف جنبلاط به اشتباهی که به درگیریهای بیروت انجامید؛ جمع‌بندی خبرگزاری جمهوری اسلامی از این درگیریها، عواقب آن و احتمال شروع مجدد درگیریها؛ دیدگاه وزارت امور خارجه ایران درباره تلاش امریکا و اسرائیل برای انحراف مبارزات ضدصهیونیستی در لبنان؛ خسارت به سفارت ایران در بیروت در جریان درگیریها از مهم‌ترین خبرهای امروز درباره درگیریهای اخیر بیروت است.
به گفته رادیو دولتی بیروت، پست‌های نگهبانی دائمی در غرب بیروت در نواحی حساس که شبه‌نظامیان امل را از شبه‌نظامیان دروزی جدا می‌سازد، بنا خواهد شد تا مانع تجدید درگیریها شود. در جنگ‌های چهار روزه بیروت بر سر افراشتن پرچم لبنان در غرب بیروت، میان امل و دروزی‌ها حداقل 65 تن کشته و بیش از 300 تن مجروح شدند. نبیه بری و ولید جنبلاط رهبران این دو گروه - که عضو کابینه لبنان هستند - امروز بار دیگر با هم ملاقات و بر تصفیه سازمان‌های خود از وجود افرادی که مسئول این خونریزی، ویرانی و غارت بوده‌اند، تأکید کردند. دراین‌حال، ولید جنبلاط رهبر دروزی‌ها امروز اعتراف کرد که دستور وی برای جمع‌آوری و پاره‌کردن پرچم لبنان در غرب بیروت که منجر به شروع جنگ چهار روزه بیروت شده، یک اشتباه بوده است.(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره پیامدهای این درگیریها گزارش داد: «اولین پیامد "جنگ پرچم" بین نیروهای دروزی و جنبش امل که خشونت‌بارترین درگیری در طول جنگ‌های داخلی لبنان عنوان داده شده، کینه و نفرت زایدالوصفی است که میان شیعیان و دروزی‌ها ایجاد کرده که در چنین وقایعی خلاصه می‌شود:
جنگ با حمله طراحی‌شده نیروهایی آغاز شد که هدف آن جز تسلط کامل بر بخش غربی بیروت و سرکوب نیروهای رقیب - که جنبش امل در صدر آنها قرار دارد - نبوده است.
خسارات و خرابی‌ها کلاً در مناطق مسلمان‌نشین اعم از شیعه و سنی بوده و دروزی‌ها کمتر از آن آسیب دیده‌اند.
درگیریهای چند روز گذشته، بیروت را به دو منطقه تحت کنترل امل و دروزی‌ها تقسیم کرد که تقریباً یک‌سوم غرب بیروت (شامل رأس بیروت، مناطق ساحلی، حمراء تا کورینش مزرعه) در کنترل نیروهای دروزی قرار گرفته و دوسوم دیگر شامل 9 خط آتش از بندرگاه بیروت تا ناحیه جنوبی و بخشی از مناطق شرقی در بخش غربی بیروت در کنترل جنبش امل است. سابقاً طرفین در مناطق کنترل فعلی طرف دیگر دفتر داشتند.
عملیات ربودن شیعیان توسط دروزی‌ها در مناطق نفوذشان ادامه دارد؛ دراین‌حال، جنبش امل نیز به اعمال تلافی‌جویانه ادامه می‌دهد.
1) 69. مأخذ29، ص20.
همان‌گونه‌که تمردهایی درمورد نیروهای دروزی ذکر شد، تمردهای مشابهی نیز در میان نیروهای جنبش امل مشاهده شده که خواستار ادامه جنگ با دروزی‌ها تا نابودی آنها در بیروت هستند.
نیروهای دروزی همچنان بر نصب پرچم حزب خود در مناطق تحت نفوذ خویش اصرار نموده و جنبش امل نیز در بالای خاکریزهای جدید خود پرچم امل و پرچم رسمی لبنان را نصب کرده است.
در بالای ساختمان‌های بلند تحت کنترل نیروهای دروزی دیشب و امروز سوراخ‌هایی در میان دیوارهای بتونی ایجاد شده که حاکی‌از ادامه احتمالی درگیریها است. همچنین در پشت خاکریزهای بلندی که توسط امل ایجاد شد، انواع سلاحهای سنگین مستقر گردیده است. باتوجه‌به موارد فوق ادامه ناامنی در بیروت همچنان محرز بوده و امکان آرامش کامل در شهر بعید است.»(1)
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران دراین‌باره گفت: «درگیریهای تأسف‌آور غرب بیروت که با حملات بی‌هدف سلاحهای سنگین، ساختمان‌های اقتصادی، فرهنگی و منازل مردم را منهدم کرده و مردم مسلمان و بی‌گناه بیروت را به خاک و خون کشیده است، حلقه‌ای از توطئه‌های امریکا و رژیم صهیونیستی در منحرف‌کردن جریان مبارزه اصیل ضدصهیونیستی در لبنان بوده و متأسفانه نیروها و امکاناتی را که می‌باید جبهه مبارزه بر علیه اسرائیل را تقویت نماید به هدر می‌برد.»
وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران نیز ضمن محکوم‌کردن این‌گونه درگیریها از نیروهای اسلامی و ملی لبنان می‌خواهد با پرهیز از واردشدن به این‌گونه درگیریهای خشونت‌بار، زمینه‌های توطئه صهیونیستی را درجهت ایجاد جنگ داخلی و تجزیه لبنان سد نمایند.»(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در درگیریهای اخیر بیروت، سفارت جمهوری اسلامی ایران در این شهر دچار خساراتی شده است. این مرکز طی درگیریهای چهار روزه بیروت در محاصره گروههای رقیب نیز قرار داشت.(3)
1
گروگانهای فرانسوی در بیروت و آثار منفی این موضوع بر روابط ایران و سوریه را هفته‌نامه فرانسوی نوول آبزرواتور چنین تحلیل و بررسی کرده است: «سوری‌ها تمایل ندارند به خواستهای نهضت‌های شیعه لبنانی که تحت نفوذ ایران قرار دارند پاسخ دهند. این نهضت‌ها انتظار دارند که همچون مخاطبان درجه اول برای گروگان‌ها محسوب شوند و چون نتوانستند دمشق را در مذاکرات خود درگیر سازند، به‌ناچار درپی تماس‌های مستقیم با واشنگتن و پاریس می‌باشند.» این نشریه می‌افزاید: «به نظر می‌رسد مقامات سوریه از چند ماه پیش تاکنون مایل‌اند
هرچه زودتر به فعالیت‌های خشونت‌آمیز افراطیون شیعه لبنان ازجمله حزب‌الله و جهاد اسلامی پایان بخشند.» این هفته‌نامه فرانسوی می‌نویسد: «صلحی که دمشق به لبنان تقدیم داشته است با فعالیت‌های تروریستی گروههای افراطی مذهبی ازجمله حزب‌الله جور در نمی‌آید. ازطرفی، روابط سوریه و ایران همواره رو به سردی می‌رود و در همین حال، رهبران دمشق با ایما و اشاره بیش از پیش به اردن و عراق - که دشمنان علنی ایران هستند - نزدیک می‌شوند.»(1)
1
دو سرباز ژاندارمری که یک هواپیمای یک‌موتوره ایران را ربوده بودند، پس از فرود در یک فرودگاه نظامی امارات خود را تسلیم مقامات امنیتی کردند. نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «یک هواپیمای پنج‌نفره که در اجاره استانداری هرمزگان می‌باشد پس از پرواز از بندرعباس و رفتن به جزایر تنب و ابوموسی توسط دو سرباز ژاندارمری مستقر در ابوموسی ربوده شده و ساعت 12:35 در فرودگاه شارجه بر زمین می‌نشیند. ضمناً غیر از خلبان، دو کارمند بهداری نیز از سرنشینان هواپیما بوده‌اند. ظاهراً انگیزه این هواپیماربایی سیاسی نبوده و علت آن درگیری این دو سرباز با فرمانده پاسگاه ژاندارمری و تهدید ازسوی وی به پرونده‌سازی بوده است.»(2)
روزنامه کیهان نیز دراین‌باره نوشته است: این هواپیمای یک‌موتوره خدماتی پس از یک فرود اجباری در شارجه به‌سوی دوبی به پرواز درآمد، اما از فرود آن در فرودگاه بین‌المللی دوبی جلوگیری شد و سرانجام در یک فرودگاه نظامی در 160 کیلومتری شمال ابوظبی در یک فرود اضطراری به زمین نشست و هواپیماربایان در فرودگاه نظامی ابوظبی پس از چند ساعت مذاکره خود را به نیروهای امنیتی تسلیم کردند.
واحد مرکزی خبر نیز به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس، گزارش داده است: یک سخنگوی پلیس گفت یکی از هواپیماربایان یک مسلسل نیمه خودکار یوزی ساخت اسرائیل و مقادیری مهمات به همراه داشت. به گفته این سخنگو، هواپیمای ربوده‌شده از نوع سسنا بوده است.(3)
2
شصت تن از مسافران هواپیمای مسافربری شرکت هواپیمایی مصر، که با 103 مسافر روز گذشته (3/9/1364) در مسیر میان آتن و قاهره ربوده و به مالت برده شده بود، امروز با دخالت کماندوهای مصری کشته شدند.
نشریه گزارش (نشریه واحد سیاسی دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم) دراین‌باره نوشته است: «درپی ربوده‌شدن یک هواپیمای مصری در مسیر آتن و فرود اجباری آن در مالت که سرانجام با دخالت کماندوهای مصری به کشته‌شدن 60 نفر انجامید، دولت مصر در اولین موضع‌گیری خود
با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که هواپیماربایان متعلق به یک گروه فلسطینی مخالف عرفات هستند که در ارتباط نزدیک با یک کشور حامی تروریسم بوده‌اند. رادیو قاهره اعلام کرد سفیر لیبی پس از گفتوگویی کوتاه که از برج کنترل فرودگاه با هواپیماربایان داشت، عازم طرابلس شد.
در همین حال، جورج شولتز وزیر خارجه امریکا، در تاریخ 4/9/1364 در مصاحبه‌ای تلویزیونی اعلام کرد که سعی ندارد لیبی را با این هواپیماربایی مرتبط کند، ولی حدود 26 تن از مسافران این هواپیما مسافرت خود را از طرابلس آغاز کرده بودند. شولتز گفت که هواپیماربایان خواستار مذاکره با سفیر لیبی شده بودند. مقامات امریکایی همچنین گفتند که هواپیماربایان به‌هنگام درخواست سوخت‌گیری به مقامات برج کنترل گفته‌اند که می‌خواهند به لیبی پرواز کنند. از سوی دیگر، یک سخنگوی سازمان آزادیبخش فلسطین در بغداد اعلام کرد که ربایندگان هواپیمای مصری عضو هیچ‌یک از سازمان‌های فلسطینی نبوده و از اعضای سازمان مخفی یک کشور عرب بوده‌اند.
سرانجام درپی موضع‌گیری‌هایی که بهطور غیررسمی لیبی را مسئول این حادثه معرفی نمودند، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر طی مصاحبه‌ای با خبرنگاران در قاهره، ضمن اینکه لیبی و یک گروه فلسطینی به رهبری ابونضال را درمورد ربودن هواپیمای مصری متهم کرد، گفت: "اگر ما به‌ناچار متوسل به جنگ با لیبی بشویم به‌خاطر صلح خواهد بود." گفتنی است که تاکنون 4 سازمان: انقلاب مصر، آزادیبخش مصر، انقلابیون مصری و بریگادهای انقلاب عرب مسئولیت این هواپیماربایی را به‌عهده گرفته‌اند.»(1)
لیبی حمله به هواپیمای ربوده‌شده مصری را محکوم کرد، اما رئیس‌جمهور امریکا، انگلیس، فرانسه، حسین شاه اردن و صدام نیز حمایت‌های خود را از این اقدام اعلام کردند. صدام ضمن اظهار تأسف از کثرت تلفات، محافل خاص عرب را که درپی این "اقدام جنایتکارانه" بوده‌اند به‌شدت محکوم کرد.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه اطلاعات به نقل از نشریه الموقف العربی نوشت: «حسنی مبارک حاکم مصر، در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی ان.بی.سی. امریکا گفت: ربودن هواپیمای مصری توسط جنگنده‌های امریکایی روحیه امریکاییان را تقویت کرده است. [!] وی در مصاحبه دیگری با مجله تایم اعتراف کرد که نفرت و خشم ملت مصر از امریکا و اسرائیل درحال افزایش است و احتیاج به زمان دارد تا این خشم فروکش کند.»(3)
1
براثر انفجار یک بمب ضعیف در کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در لندن، یکی از کارکنان کنسولگری مجروح شد.
روزنامه کیهان دراین‌باره به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن نوشته است: «این بمب داخل یک بسته کوچک جاسازی شده بود و قبل‌ازظهر امروز (دوشنبه) درحالی‌که یکی از خواهران کارمند مشغول باز‌کردن آن بود، منفجر شد. این خواهر از ناحیه دست دچار جراحت و سوختگی سطحی شد که بلافاصله به بیمارستان منتقل گردید. به گفته یکی از مسئولین
کنسولگری هم‌اکنون افراد پلیس ضدتروریستی درحال بازرسی ساختمان کنسولگری هستند تا از عدم وجود بسته‌های انفجاری دیگر مطمئن شوند. وی گفت: تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این عمل را به‌عهده نگرفته و این اولین‌باری است که چنین حادثه‌ای در کنسولگری جمهوری اسلامی روی می‌دهد. وی افزود: شدت این انفجار - که حدود 11:45 به وقت محلی روی داد - آن‌قدر ضعیف بود که اکثر کارمندان متوجه صدای آن نشدند. وی همچنین گفت این بسته انفجاری حاوی یک گذرنامه ایرانی بود که صفحه مشخصات دارنده آن کنده شده بود.
خبر این حادثه بهطور جزئی در بخش‌های خبری شبکه‌های رادیو لندن پخش گردید و کانال تلویزیونی (ای.تی.وی.) نیز در پایان یک بخش خبری خود به آن اشاره کرد.»(1)
1
به گفته رادیو مجاهد ارگان خبری سازمان مجاهدین خلق ایران (منافقین)، نادر رفیعی‌نژاد عضو مرکزی این سازمان، روز شنبه دوم آذرماه جاری با صدراعظم آلمان فدرال دیدار کرد و ضمن رساندن سلام مسعود رجوی به هلموت کهل، اسامی معدومان سازمان را به وی ارائه کرد. به گفته این رادیو، هیئتی از این سازمان در جریان برگزاری کنگره جوانان دمکرات مسیحی آلمان‌غربی (2 تا 4 آذرماه) با تعداد دیگری از مهم‌ترین شخصیت‌های سیاسی آلمان دیدار کرده است.(2)
از سوی دیگر، اخیراً افراد وابسته به حزب توده که تاکنون در کشورهای دیگر به سر می‌برده‌اند وارد افغانستان شده‌اند. دولت افغانستان قصد دارد از آنان برای نفوذ به داخل ایران و خرابکاری و شرارت استفاده کند، به این منظور، حدود 9 دختر و 120 مرد در شهر هرات اسکان داده شده‌اند.(3)
1
فعالیت مجدد نیروهای شناسایی خودی در منطقه هورالهویزه درحالی آغاز شده است که ارتش عراق نیز به شناسایی و تحکیم مواضع در این منطقه پرداخته است و در منطقه عملیاتی فاو نیز همچنان به تحکیم مواضع خود ادامه می‌دهد.
امروز فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران در نامهای به فرماندهان لشکرهای 41 ثارالله، 31 عاشورا، 25 کربلا و تیپ33 المهدی چنین دستور داد: «باتوجه‌به فعال‌شدن مجدد کار شناسایی در محور البیضه - الحسان [هورالهویزه] توسط قرارگاه کربلای1 به فرماندهی برادر عزیز جعفری، مقتضی است که یک دسته نیروی شناسایی به مسئولیت یکی از مسئولان واحد اطلاعات خود را که آشنایی قبلی به منطقه نیز داشته باشند دراختیار آن قرارگاه قرار دهید.»(1)
از سوی دیگر، گزارش قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) (سپاه) حاکی است که «امروز در منطقه شرق دجله دشمن با اعزام نیرویی پیاده به استعداد یک تیپ در منطقه السلیب، این منطقه را تقویت نموده و تحرکات عناصر پیاده بر روی سیل‌بندهای هورالهویزه و انجام شناسایی و دیدبانی در سراسر این منطقه و ایجاد استحکامات و موانع در جلو سنگرهای پدافندی نشانگر توجه دشمن به این مناطق به‌خصوص منطقه پاسگاه معلق، الحسان، البیضه و الصبیه می‌باشد.»(2)
گزارش واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای2 نیز از منطقه فاو چنین است: «دشمن کماکان در طول دوره (از2/9 تا 5/9/1364) باتوجه‌به وضعیت جوی، عمده کار خود را در منطقه فاو به چهار نقطه عطف نموده است که به‌ترتیب اولویت چنین است:
بستن دهانه نهر و ایجاد سد در منطقه اسکله چهارچراغ.
ادامه جاده و ترمیم و تعریض جاده فاو - رأس‌البیشه در پشت خط اول.
فعالیت مهندسی در شهر فاو که باتوجه‌به استتاربودن منطقه هنوز روشن نشده است.
شن‌ریزی جاده پشت خط اول شهر فاو بهطور محدود با چهار تا پنج کمپرسی ادامه دارد.»(3)
1) 1. سند شماره 10937 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران، به فرماندهی لشکر41 ثارالله(ع)، 5/9/1364.
2) 2. سند شماره 11075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) سپاه، شماره150، 18/9/1364، ص3.
3) 3. سند شماره 10934 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای2، شماره10، 5/9/1364، ص1.
1
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2301 اعلام کرد: «دلاوران نیروی دریایی هم‌زمان با انجام مأموریت‌های پدافندی، با اجرای آتش دوربرد بر روی تأسیسات نفتی و نظامی عراق در منطقه فاو، خسارات قابل‌ملاحظه‌ای به صدامیان وارد آوردند.» براساس این اطلاعیه شهر آبادان هدف آتش نیروهای عراقی قرار گرفت که براثر آن چندین خانه ویران شد.(1)
درحالی‌که اطلاعیه مذکور خبر از اجرای آتش روی تأسیسات نفتی و نظامی داده است، رادیو اسرائیل با تحریف این خبر، کوشید، آن را غیرواقعی جلوه دهد. رادیو اسرائیل دراین‌باره گفت: «حکومت اسلامی ایران اعلام داشت ناوچه‌های توپ‌دار آن کشور امروز اسکله نفتی فاو، در سواحل جنوبی را هدف آتشباری سنگین قرار داده و آن را منهدم ساختند. ناظران نظامی از این خبر ابراز شگفتی نموده خاطرنشان ساختند که اسکله نفتی فاو در اوایل جنگ ایران و عراق منهدم گردید و کاملاً غیرقابل‌استفاده شد.»(2)
2
مطبوعات کویت امروز به توقیف کشتی کویتی البیطار به‌وسیله نیروی دریایی ایران واکنش نشان دادند. خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت گزارش داد: «مطبوعات امروز کویت این اقدام را یک راهزنی جدید علیه کویت عنوان کردند و نوشتند: ایران عملیات راهزنی خود را علیه کشتی‌های بازرگانی کویتی در آبهای خلیج [فارس] از سر گرفت... مطبوعات کویت با اشاره به خبر خبرگزاری جمهوری اسلامی مبنی‌بر اینکه بخشی از محموله کشتی کویتی توقیف‌شده به مقصد عراق حمل می‌شده است، نوشتند: ایران هفت کشتی دیگر را در دریای عمان موردبازرسی قرار داد.»(3)
آسوشیتدپرس نیز امروز گزارش داد: «نیروی دریایی ایران روز یکشنبه (3/9/1364) در دریای عمان درحدود 400 کیلومتری(240مایلی) جنوب‌شرقی تنگه هرمز راه را بر کشتی کویتی البیطار بست. ایرنا به نقل از منابع نظامی، گفت: بخشی از محموله‌های کشتی23613 تنی البیطار به مقصد عراق بارگیری شده بود. این منابع گفتند: اگر در تکمیل بازرسی ثابت شود که محموله کشتی توانایی نظامی عراق را افزایش خواهد داد، کالاها توقیف خواهند شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: نیروی دریایی ایران روز یکشنبه(3/9/1364) هفت کشتی خارجی دیگر را در دریای عمان متوقف و بازرسی کرد و پس از ثابت‌شدن اینکه حامل هیچ کالایی به مقصد عراق نبودند آنها را آزاد کرد. در کویت شرکت کشتیرانی عربی متحد گفت کاپیتان کشتی در یک تماس رادیویی، توقیف کشتی خود را به ساختمان مرکزی گزارش داد، اما بلافاصله پس از اینکه کاپیتان به مقامات شرکت اطلاع داد [که] واحدی از نیروی دریایی ایران در آستانه سوارشدن به کشتی وی هستند تماس رادیویی با کشتی قطع شد.»(4)
1) 4. روزنامه کیهان، 6/9/1364، ص3.
2) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 253، 7/9/1364، صص 7 و 8 و 9، رادیو اسرائیل، 6/9/1364.
3) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 252، 6/9/1364، صص 4 و 5، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
4) 7. همان، صص3 - 4، فیکوریا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 5/9/1364.
از سوی دیگر، خبرگزاری یونایتدپرس با اشاره به مصاحبه دیروز ناخدا ملک‌زادگان با روزنامه اطلاعات، به نقل از وی درباره جدی‌بودن ایران در انهدام هر کشتی‌ای که بدون مجوز وارد آبهای منطقه‌ای کشورمان شود اعلام کرد: «تمامی کشتی‌های مجهز به رادار در آینده به‌عنوان کشتی‌های مهاجم تلقی خواهند شد. روزنامه اطلاعات نوشت نیروی دریایی ایران از ماه اوت تاکنون 400 فروند کشتی را در خلیج‌فارس متوقف و بازرسی کرده است.»(1)
1
گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور امروز نیز با ایجاد کمین، درگیری، حمله به پایگاه‌های رزمندگان، کاشت مین و... - که از اهداف اصلی آن درگیرکردن بخشی از قوای ایران و تضعیف جبهه خودی دربرابر ارتش عراق است - به همکاری با عراق ادامه دادند.
قرارگاه حمزه سیدالشهدا: نیروهای کومهله امروز به پایگاه‌های سلیمان کندی و سرچشمه از توابع سقز کمین زدند. براثر این اقدام، 9 تن شهید، 3 تن مجروح و 2 تن اسیر شدند و چند قبضه سلاح به غارت رفت.(2)
نشریه رویدادها و تحلیل: «نیروهای یگان حزب‌الله که جهت اجرای عملیات به روستای سردره (ازتوابع سقز) اعزام شده بودند به‌هنگام بازگشت به کمین مزدوران گروهک کومهله افتاده که برادران، کمین دشمن را درهم کوبیده و با رسیدن نیروهای کمکی سپاهیان اسلام به تعقیب دشمن پرداختند.»(3)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا: «نیروهای خودی در هنگام بازگشت با مزدوران کومهله درگیر و درنتیجه 8 نفر از پیش‌مرگان شهید و 4 نفر مجروح شدند.»(4)
به گزارش اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی، نیروهای حزب دمکرات در جاده سقز - بوکان قصد حمله به اکیپ حاج‌آقا موسوی نماینده حضرت امام در غرب کشور را داشتند که پیش از اجرای تصمیم خود با نیروهای گشتی شناسایی سپاه سقز درگیر شدند.(5)براثر این درگیری که در 16 کیلومتری بوکان میان نیروهای سپاه سقز و 30 تا 40 نفر از نیروهای دمکرات رخ داد از نیروهای خودی 3 تن شهید و 17 تن مجروح شدند.(6)
اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی: عده‌ای از افراد کومهله در جاده روستای سراج از توابع شهرستان سقز با نیروهای اسلام درگیر شدند که در این درگیری 8 نفر از نیروهای اسلام شهید و10 نفر مجروح شدند و افراد کومهله با مقاومت رزمندگان اسلام متلاشی و متواری شدند.(7)
شهربانی کردستان: در درگیری میان نیروهای خودی و افراد دمکرات در جاده سقز - سنندج، 7 نفر از عوامل دمکرات به هلاکت رسیدند.(8)در جاده کامیاران - باختران نیز میان نیروهای خودی و عوامل کومهله درگیری رخ داد.(9)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): در سردشت پرسنل پایگاه مکه با ضدانقلابیون درگیر شدند که
1) 8. مأخذ6، ص2، کویت - یونایتدپرس، 5/9/1364.
2) 9. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 73، 19/9/1364، ص17؛ و - سند شماره 366365 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)به فرمانده ناحیه کردستان، 20/9/1364.
3) 10. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 15، 23/10/1364، ص45.
4) 11. مأخذ9، ردیف دوم.
5) 12. سند شماره 059272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 6/9/1364.
6) 13. مأخذ9، ردیف اول.
7) 14. سند شماره 059271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 6/9/1364.
8) 15. سند شماره 449200 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 7/9/1364.
9) 16. سند شماره 449179 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 10/9/1364.
این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت. 3 نفر از سربازان گردان قدس نیز در نزدیکی پایگاه کانی‌سیف به اسارت افراد ضدانقلاب درآمدند.(1)
1
حکومت عراق با صدور اطلاعیه‌ای به اهالی روستاهای ناحیه سه‌نگاوه و دوازده روستای ناحیه چم‌چال واقع در مناطق کردنشین عراق اخطار کرد دراسرع‌وقت روستاهای خود را تخلیه کنند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «منابع موثق با تأیید خبر مذکور، افزودند که در بمباران‌های چند روز اخیر توسط هواپیماها و هلیکوپترهای رژیم عراق، 3 تن از اهالی روستای ژاوه کشته و 5 تن نیز زخمی شده‌اند. در روستای صلاح‌الدین یک اتومبیل و در جاده سه‌نگاوه - چم‌چال یک دستگاه تراکتور روستاییان منهدم شده‌است.»(3)
حکومت عراق درحالی این اخطار و تهدید را به کار بسته است که در مناطق مذکور سرمای زمستانی حکم‌فرماست.(4)
2
به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، گروهی از پیش‌مرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) در جاده بوکان به راینه در نزدیکی روستای کانی‌پسمان، به یک ستون از یگان‌های نیروی مخصوص ارتش عراق حمله کردند و با اجرای آتش روی آنان 23 تن از صدامیان را کشته یا مجروح و 9 تن را اسیر کردند. در این عملیات که دو ساعت طول کشید تعدادی سلاح و مهمات قوای عراقی به غنیمت نیروهای اتحادیه میهنی درآمد.(5)
از سوی دیگر، اداره اطلاعات شهربانی گزارش داد که افراد حزب دمکرات 2 نفر از افراد بارزانی را در شهرستان اشنویه ترور کردند که هر دو نفر کشته شدند.(6)
3
حمله نیروهای عراقی برای تصرف ارتفاعات غلبوکه - که اخیراً به تصرف انقلابیون مسلمان کرد عراق درآمده است - با شکست مواجه شد و 29 تن از افراد مهاجم کشته یا زخمی شدند.(7)ارتش عراق در این حمله با استفاده از هواپیما، هلیکوپتر، سلاحهای سنگین و نیرویی گسترده، چهارده بار به ارتفاعات غلبوکه حمله برد، اما پس از یک روز نبرد سنگین با به‌جاگذاشتن تلفات و مهمات بسیار عقب‌نشینی کرد. در این حمله به چند خانه روستای غلبوکه و باغ‌های روستاهای اطراف خسارت‌های سنگینی وارد شد.(8)
1) 17. سند شماره 425703 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 8/9/1364.
2) 18. سند شماره 59276 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 6/9/1364.
3) 19. روزنامه کیهان، 5/9/1364، ص3.
4) 20. روزنامه اطلاعات، 5/9/1364، ص2.
5) 21. سند شماره 148607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (فرمانده اطلاعات) به سماجا3، 10/9/1364.
6) 22. سند شماره 59273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 6/9/1364.
7) 23. مأخذ20، ارومیه، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
8) 24. مأخذ19.
1
دفتر سیاسی حزب الدعوه اسلامی عراق با ارسال نامهای با عنوان"انسانیت شکنجه‌شده در عراق"، به سازمان‌های بین‌المللی، از گوشه‌هایی از جنایات رژیم عراق پرده برداشت.
روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «در بخشی از این نامه که خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد، سازمان حقوق بشر، صلیب‌سرخ بین‌المللی، سازمان عفو بین‌المللی و رئیس کنفرانس کشورهای عربی ارسال شده است، نقشه‌های رژیم بعثی عراق برای نابودی ملت مسلمان این کشور تشریح شده است. در این اطلاعیه با یادآوری اینکه امروز عراق به حمام خون تبدیل شده و خونریزی شیوه معمول و روزانه رژیم صدام شده، آمده است: اخیراً رژیم بعثی عراق با اعمال سیاست ترور و وحشت در شمال عراق و به‌خصوص در شهرستان کردنشین سلیمانیه، مردم مسلمان این منطقه را تحت شدیدترین فشارها قرار داده است و مأموران سرکوبگر رژیم، متشکل از ارتش، سازمان امنیت و افراد مزدور، منطقه را به آتش و خون کشیده‌اند و دهکده و منازل مسکونی مردم را ویران کرده‌اند. براثر این اقدامات تاکنون ده‌ها تن از اهالی منطقه که در میان آنها دانش‌آموزان دبستانی هم دیده می‌شوند، به شهادت رسیده‌اند و از سرنوشت صدها تن از اهالی که توسط مأموران رژیم دستگیر شده‌اند، اطلاعی در دست نیست و تعداد کثیری از اهالی نیز از مناطق مسکونی‌شان رانده شده و اموالشان به غارت رفته است.
در بخش دیگری از همین نامه، از مسئولان سازمان‌ها خواسته شده است تا با مردم شمال عراق بهطور اخص و با ملت عراق بهطور اعم که تحت اقدامات وحشیانه و سرکوبگرانه رژیم بعثی عراق قرار دارند، همدردی خود را اعلام کنند و از جنایات این رژیم پرده بردارند.»(1)
از سوی دیگر گزارش‌های رسیده از داخل عراق حاکی است: «چند تن از اسرای عراقی که سال گذشته توسط جمهوری اسلامی ایران بهطور یک‌جانبه آزاد شده بودند، به‌علت مخالفت با درخواست‌های مقامات رژیم بعث عراق مبنی‌بر شرکت در کنفرانس‌های مطبوعاتی و اظهار مخالفت با جمهوری اسلامی ایران، به‌طرز مرموزی به قتل رسیده‌اند.
بستگان یک اسیر آزادشده عراقی که اخیراً به‌علت جراحات وارده براثر شکنجه‌های مأمورین امنیتی عراق درگذشته است، گفتند که فرد مذکور پس از بازگشت به عراق بهطور مداوم مورد آزار و شکنجه نیروهای امنیتی عراق در بغداد قرار گرفت، به‌طوری‌که جراحات وارده منجر به فوت وی گردید. بستگان این فرد همچنین گفتند که چند اسیر عراقی آزادشده دیگر نیز توسط مأموران مخفی سازمان ضداطلاعات عراق به قتل رسیده‌اند.»(2)
1
هواپیمای ربوده‌شده ایران - که به امارات رفته بود - به‌همراه سرنشینان و دو رباینده آن امروز با تلاش مقامات وزارت امور خارجه و همکاری مقامات امارات به ایران بازگشت.
این هواپیما که در اجاره استانداری هرمزگان بود، در جزیره ابوموسی به‌زور اسلحه دو تن از پرسنل نظامی مستقر در جزیره به‌طرف شارجه ربوده شد. طبق اطلاعات کسب شده از سفارت، حکومت شارجه به این هواپیما اجازه فرود نداد، اما با درخواست کشورمان حکومت دوبی اجازه فرود در یک فرودگاه نظامی را به آن داد. درپی آن سفیر جمهوری اسلامی ایران در تماس با شیخ محمد وزیر دفاع امارات و مرد قدرتمند امارات دوبی، درخواست کرد دو رباینده به جمهوری اسلامی ایران تحویل داده شوند. شیخ محمد اعلام کرد که سلاحهای این افراد آماده تحویل به مقامات جمهوری اسلامی ایران است و هر دو نفر تحویل داده خواهند شد.
هواپیما صبح امروز به‌همراه همه سرنشینان ازجمله دو رباینده به بندرعباس بازگشت. درپی آن قائم‌مقام وزارت امور خارجه پیام تشکری برای شیخ محمد وزیر دفاع امارات ارسال کرد.(1)
حجت‌الاسلام حائری فومنی سفیر جمهوری اسلامی ایران در امارات عربی متحده در دیدار بعدازظهر امروز با شیخ محمد بن راشد آل مکتوم وزیر دفاع امارات، پیام کتبی آقای علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزارت خارجه ایران را به وی تقدیم کرد و قدردانی مسئولان جمهوری اسلامی ایران را از همکاری مقامات امارات ابلاغ کرد.
وزیر دفاع امارات در این ملاقات گفت: این وظیفه ما بود که باتوجه‌به روابط دیرینه و همسایگی و دوستی که بین ما وجود دارد، این کار را انجام دهیم. البته به‌طرق مختلف می‌شد با این مسئله برخورد کرد، ولی باتوجه‌به روابط صمیمی و دوستانه بین دو کشور به‌نحوی عمل کردیم که هواپیما و سرنشینان آن سالم به ایران بازگردند.(2)
رادیو اسرائیل در تفسیری دراین‌باره آورده است: «برای نخستین بار در تاریخ خاورمیانه، امروز امارات متحده عربی دو نفر ایرانی را که برای فرار از وطن خویش به هواپیماربایی متوسل شده بودند به ایران بازگردانید و آنها را دراختیار مقامات حکومت اسلامی قرار دادند. مقامات امارات متحده عربی اعتراف کردند که هواپیماربایان تقاضای پناهندگی سیاسی نکرده و مایل به اقامت در آن امیرنشین نبوده‌اند. مقامات امارات متحده عربی قبلاً به خبرنگاران گفته بودند که دو تن از سرنشینان هواپیما مایل‌اند به آنها اجازه داده شود به کشور دیگری بروند، ولی سه تن دیگر و ازجمله خلبان تقاضایی مطرح نساخته بودند... ناظران سیاسی می‌گویند این اقدام بی‌سابقه امارات متحده عربی گام دیگری در راه بهبود مناسبات امیرنشینان خلیج‌فارس با حکومت اسلامی ایران براساس تصمیماتی است که در کنفرانس عالی سران شورای همکاری خلیج دو هفته پیش در عمان اتخاذ گردید. امیرنشینها بدین‌ترتیب امیدوارند موافقت ایران را برای میانجیگری بین آن کشور و عراق جلب کنند، ولی حکومت اسلامی هنوز به وزیر خارجه عمان که قصد داشت برای همین منظور به تهران برود اجازه ورود نداده است.»(3)
1
هم‌اندیشی سراسری فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت بسیج مستضعفین صبح امروز هم‌زمان با اولین روز هفته بسیج با حضور سران سه قوه، فرمانده سپاه پاسداران، نماینده امام در سپاه و تعدادی دیگر از مسئولان لشکری و کشوری آغاز به کار کرد.(1)در این همایش که در سالن 12هزار نفری مجموعه ورزشی آزادی تشکیل شد، مسئول بسیج، رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، رئیس دیوان عالی کشور و فرمانده سپاه پاسداران درباره اهداف، اهمیت و ضرورت تشکیل بسیج و مسائل جنگ و اوضاع کنونی کشور و جهان سخن گفتند.
در آغاز حجت‌الاسلام محمدعلی رحمانی مسئول بسیج مستضعفین به تشریح اهداف همایش پرداخت. وی درباره چگونگی تشکیل بسیج مستضعفین گفت: با واردشدن ناوگان امریکا به سواحل خلیج‌فارس و احتمال حمله به جمهوری اسلامی ایران، در 5 آذر سال 1358 امام امت فرمان تشکیل بسیج مستضعفین را صادر کردند و فرمودند: مملکتی که20 میلیون جوان دارد باید20 میلیون تفنگ‌دار داشته باشد. ... امروز بسیج مستضعفین با داشتن بیش از 3 میلیون نیروی آموزش‌دیده و تقریباً 12هزار پایگاه مقاومت در سطح کشور، یکی از نیرومندترین نیروهای مردمی در جهان خصوصاً جهان اسلام به شمار می‌آید...
سپس آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، گفت: هفته بسیج که مصادف با صدور فرمان تاریخی امام عزیز ما است درحقیقت یکی از ایده‌های انقلاب است. مثل این بود که دریچه سدی مملو از آب و انرژی را دست توانای امام باز کند و این سیل خروشان مردم به‌سمت جامعه سرازیر شود. ... بسیج عبارت است از طبقه فعال ملت و همه مردم مؤمن و علاقه‌مند درحقیقت عضو بسیج هستند. ... بسیج عمومی یعنی به حرکت درآمدن این اقیانوس عظیم که نامش ملت است. ... در بسیج یک موضوع اصلی رهبری و یک موضوع دیگر ملت و پیوند این دو ایمان است. اگر این سه عنصر در هرگوشه‌ای از دنیا تحقق پیدا کند، مشکلات حل خواهد شد. ...
آن روز که بسیج در میدان‌ها نبود جنگ رونق نداشت. البته مردم بودند، نظامی‌ها بودند، اما نیروی سازمانیافته و متشکل مردمی، چیز دیگری است. بنده هروقت به مناطق جنگی می‌رفتم و بیابان‌های خوزستان را زیر چکمه متجاوزین می‌دیدم غم دلم را می‌گرفت. اما دست‌اندرکاران آن روز فکر می‌کردند که ارتش می‌تواند نیروهای متجاوز عراق را عقب بزند و این معلوم بود
1) ازجمله مسئولان حاضر در این همایش عبارت بودند از: آیت‌الله خامنه‌ای (رئیس‌جمهور)، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس)، آیت‌الله موسوی اردبیلی (رئیس دیوان عالی کشور)، محسن رضایی (فرمانده کل سپاه پاسداران)، حجت‌الاسلام توسلی (از مسئولان دفتر امام)، آیت‌الله مهدوی کنی (دبیر روحانیت مبارز)، حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم (سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق)، حجت‌الاسلام جمارانی (سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه)، سرهنگ صمیمی (رئیس شهربانی جمهوری اسلامی)، حجت‌الاسلام محلاتی (نماینده امام در سپاه)، حجت‌الاسلام محمدعلی رحمانی (مسئول بسیج مستضعفین).
که چنین امری امکان‌پذیر نیست، ما چند لشکر داشتیم که عراق هم داشت. تانک داشتیم که عراق تعداد بیشتری داشت. ما با چند کشور رابطه داشتیم که عراق با کشورهای بیشتری رابطه داشت. وقتی نیروهای سازمانیافته مردمی وارد میدان شدند و آن روزی که سپاه پاسداران این نیروها را آموزش داد، معادله جنگ عوض شد و از ما همه پیروزی بود و از دشمن همه شکست و فرار؛ این است معنی بسیج. ... تا به امروز، در تمام زمینه‌ها، ازجمله سرکوب ضدانقلاب و غیره از همین بسیجی‌ها استفاده شده است.
تصویر
رئیس‌جمهور افزود: فردا که به فضل پروردگار جنگ با پیروزی نیروهای اسلام تمام شود بازهم این نیروهای بسیج مردمی است که باید به سازندگی جدی مملکت بپردازد. بسیج یک نیروی دوران جنگ نیست، بلکه متعلق به دوران صلح هم هست که دراین‌زمینه باید اقداماتی انجام شود.
رئیس‌جمهور، با اشاره به موضوع جنگ گفت: جنگ تحمیلی برای کشور و ملت ما بر سر آب و خاک و زمین و غیره نیست. مسئله روی چیز دیگری است و ما باید به آن توجه داشته باشیم و لازم است جنگ را درست تعقیب کنیم. ...
رئیس‌جمهور گفت: تمام امکانات تبلیغی کشورهای نزدیک به امریکا و ابرقدرتها علیه ما به کار گرفته شده. دراین‌رابطه سازمان‌های بین‌المللی از بزرگ‌ترین گناهان و خطاهای
شناخته‌شده رژیم عراق و هم‌پیمانان آنها چشم‌پوشی می‌کنند و هنوز یک بار هم نشده که رژیم عراق را در حمله به جمهوری اسلامی محکوم کنند. ...
ابرقدرتها وقتی احساس کردند نیروهای مردمی ما در جنگ، سنگرهای رژیم عراق را یکی پس از دیگری شکستند و رژیم عراق را در خطر قرار دادند، تلاش برای صلح را شروع کردند. روزی که عراق به ما حمله کرد کسی به او نگفت که چرا حمله کرده است. امروز ما به کسی احتیاج نداریم. دولت ایران می‌تواند به‌تنهایی متجاوز را سر جایش بنشاند ما کار را تمام می‌کنیم. اگر ابرقدرتها و سران کشورها فکر می‌کنند که با مذاکره سران جمهوری اسلامی را می‌توانند به صلح وادار کنند من در اینجا می‌گویم که آنها اشتباه می‌کنند.
آیت‌الله خامنه‌ای افزود: امروز ما به سلاحهای مدرن مجهز هستیم و دراین‌رابطه تلاش می‌کنیم پیچیده‌ترین سلاحها را یا بسازیم یا تأمین کنیم. سازماندهی، آموزش و سلاح چیزی لازم برای نیروهای بسیج است و اگر نیروهای انسانی ما این سه خصوصیت را داشته باشند آن نیرو انسانی، کارآمد است.(1)
رئیس‌جمهور در بخشی دیگر از سخنانش گفت: ما قبول می‌کنیم که جنگ میان دو کشور، بین آن دو کشور منحصر نخواهد بود و معلوم است که کشورهای دیگر نیز دچار آثار سوء ناشی از جنگ می‌شوند، اما رژیم‌هایی که احساس ناامنی و ناراحتی می‌کنند، آیا باید به ملتی که از حق خود دفاع می‌کند، بگویند دفاع نکن؟ کدام منطق این استدلال را می‌پذیرد که این ملت از شرافت خود دفاع نکند و خسارات جنگ را نخواهد؟ تنها راه این است که رژیم‌هایی که تاکنون به عراق کمک می‌کردند، کمک‌های خود را قطع کنند و درهرصورت ما انشاءالله کار را تمام خواهیم کرد.
رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به منافع مشترک دو ابرقدرت علیه انقلاب اسلامی گفت: برای ما فرق نمی‌کند که ابرقدرتها به چه تفاهمی رسیده باشند، اما باید حرفمان را بفهمند که ما تا لحظه آخر که بینی متجاوز را به خاک خواهیم مالید، به مبارزه خود ادامه خواهیم داد و نگران جوسازی‌های مذاکرات قدرت‌های بزرگ نخواهیم بود.(2)
در ادامه همایش، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با بیان اینکه جهاد و دفاع یک تکلیف و واجب کفایی است به نقش مهم بسیج اشاره کرد و با توصیف مردمی‌بودن بسیج، رابطه مردم با نظام را بسیار با اهمیت دانست و گفت: نکته‌ای که باید روی آن تأکید کرد رابطه مردم با نظام حکومتی حاکم بر کشور است و اینکه چقدر مردم حاضرند دعوت آن نظام را بپذیرند. برای طرح این مسئله عناصر زیادی را باید بررسی کرد. در کشورهای دنیا ممکن نیست این کار، یعنی تشکل نیروهای داوطلب که هروقت به آنها نیاز بود آماده باشند و هرزمان که نیاز نبود به سر کار خود برگردند. این عناصر مهم است که در نظام ما مردم را با دولت پیوند می‌دهد. در زمان پیامبر اسلام(ص) و حضرت علی(ع) که الگوی ماست تکیه اساسی روی نیروهای مردمی است. در زمانی‌که جنگ نیست جهاد تکلیف نشده، ولی وقتی دفاع مقدس پیش می‌آید همه مردم سرباز می‌شوند و نیروهای اصلی رزمنده نیز در سایه تجهیزات و آموزش وارد میدان می‌شوند.
نماینده امام در شورای عالی دفاع، سپس به رابطه حکومت‌های مرتجع و وابسته با مردم اشاره کرد: رژیمی مثل طاغوت مصر که هواپیمای پر از جمعیت را به‌خاطر روح شرورش به گلوله می‌بندد و مردمش را به‌خاطر چند مخالف به کشتار می‌کشد چطور می‌تواند مردمش را دعوت به همکاری و کشاندن در راه بسیج مستضعفین کند.
آقای هاشمی درباره نام‌گذاری بسیج مستضعفین گفت: بسیج یک نیروی مردمی است که به‌وسیله مستضعفین تشکیل شده است؛ یک عده مردم هستند که قشر مرفه جامعه می‌باشند و فقط به آسایش خود فکر می‌کنند. اینها نمی‌توانند بسیجی باشند. دقت امام هم این بود که غیر از مسئله انتخاب و داوطلبی و مسابقه برای شهادت تکیه‌گاه اصلی را مستضعفین قرار دادند. وی متشکل‌کردن3 میلیون نیروی تجهیزشده و آموزش‌دیده را از کارهای مهم سپاه برشمرد و در دنیا بی‌سابقه توصیف کرد.
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: خیرات این حرکت مردمی فراوان است و از مهم‌ترین آثارش این است که جدی‌ترین مسئله انقلاب را کاملاً مردمی کرده یعنی جنگ را. پنج سال مقاومت و بعد از آن قوی‌تر ظاهر‌شدن فقط در شرایطی ممکن است که مردم بر آن حاکم باشند.
آقای هاشمی با اشاره به دیگر ویژگی‌های بسیج گفت: دشمن وقتی بسیج را ببیند، وقتی به چهره‌های مصمم و نیروهای پرتحرک نگاه کند به فکر می‌افتد که نمی‌تواند با ایران طرف شود. این آمادگی باعث شده که روی ما حساب کنند. اگر این نیرو را ما اول انقلاب داشتیم، صدام هرگز جرئت نمی‌کرد وارد جنگ شود. اگر عراق مدتی است که دم از ترک جنگ می‌زند و همسایه‌های ما التماس می‌کنند برای ترک جنگ فقط به‌خاطر وجود بسیج و نیروهای دیگر است.
نماینده امام در شورای عالی دفاع، درباره سیاست جدید جنگی ایران گفت: از این به بعد سیاست ما این شده که لشکرها را دائماً در میدان‌ها آماده نگه داریم و هر طرفی نیروی عمل‌کننده خود را دراختیار داشته باشد و زمانی‌که شرایط سیاسی و نظامی و مسائل جهانی مساعد بود در هر نقطه‌ای که لازم بود، این نیروها را به کار گیریم و عمل کنیم.
رئیس مجلس همچنین به نقش روحانیت مخلص و ارتباط آن با بسیج پرداخت و آن را رابطه راهنما و آموزنده و تضمین اسلام در جبهه‌ها دانست. وی افزود: شعار اصلی بسیج دفاع و رفع خطر است. وی در پایان گفت که اگر بسیج همان اوایل جنگ به وجود می‌آمد شاید تا به این اندازه که امروز متحمل خسارات شده‌ایم نمی‌شدیم و اگر الآن هم بسیج وجود نداشت مطمئناً خساراتی که وارد شده بود بیشتر از الآن بود و شاید هرگز به پیروزی‌هایی که به دست آورده‌ایم نایل نمی‌گشتیم.(1)
هم‌اندیشی فرماندهان بسیج بعدازظهر امروز با سخنان آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور ادامه یافت. وی گفت: تا زمانی‌که انقلاب ما بسیج را دارد هرگز شکست نخواهد خورد. ... سلاح بسیجی ما تکبیر اوست و عشق او بسیجی بودنش است.
1) 32. مأخذ4، ص1.
تصویر
آیت‌الله موسوی اردبیلی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اقداماتی که برای اجرای قسط انجام شده است، گفت: تا زمانی‌که قسط و عدل در جامعه پیاده نشده است ما نمی‌توانیم بگوییم که توانسته‌ایم اسلام را بر کشور حاکم سازیم. تا زمانی‌که در کشور ما یک گران‌فروش پیدا می‌شود که فقط بابت یک سال گران‌فروشی‌اش به پرداخت 2 میلیارد تومان جریمه محکوم می‌شود ما نمی‌توانیم بگوییم که توانسته‌ایم اسلام را حاکم بر جامعه سازیم. رئیس دیوان عالی کشور افزود: قوه قضاییه امروز با قدرتی فزون‌تر مصمم است تا سرمایه‌های نامشروعی را که از بیت‌المال به غارت برده شده از غاصبان آنها پس بگیرد و به بیت‌المال برگرداند.(1)
در ادامه همایش فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با تقدیر از حضور گسترده نیروهای بسیجی در جبهه‌ها گفت: پایه‌های بسیج که ابتدا در کشور ما ریخته شد اکنون در کشورهای دیگر مثل لبنان، افغانستان و عراق نیز گسترش یافته است.
محسن رضایی افزود: صدام برای امریکا دو مأموریت دارد که باید آن را اجرا کند، ابتدا توقف جنگ در کنار مرزها را به وجود آورد و درصورت تحقق با استفاده از تکنولوژی جنگی غرب، موجبات صلح تحمیلی را فراهم آورد که ما با مقاومتمان مأموریت دوم صدام را خنثی خواهیم کرد و با برنامه‌هایی که در سال جاری و سال آینده داریم انشاءالله به پیروزی‌های بزرگ و موفقیت‌آمیز دست خواهیم یافت و بدین‌وسیله دشمن را نابود خواهیم کرد.
فرمانده سپاه پاسداران سپس به اهمیت عملیاتهای محدود آمار تلفات دشمن در این عملیات‌ها اشاره کرد و در پایان گفت: ما امروز درمقابل دو تهدید بزرگ (امریکا و شوروی) قرار داریم. شیوه ما با این دو تهدید خلاف شیوه دیگر کشورهاست. ما باید برای مقابله با این دو تهدید مردم خود را بسیج کنیم و به این منظور بسیج باید گسترش یابد و همان‌طورکه امام امت فرمودند تمامی ملت باید آموزش نظامی ببینند و سازماندهی شوند و سال‌به‌سال دامنه کار بسیج گسترش پیدا کند.(2)
1
برگزاری هم‌اندیشی سراسری فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت بسیج در برخی رسانه‌های جهان بازتاب‌هایی داشت.
خبرگزاری رویتر دراین‌باره گزارش داد: «فرماندهان عالی ارتش3 میلیونی داوطلبان، امروز در تهران در بین فریادهای هیجان‌انگیز "جنگ، جنگ تا پیروزی" به گریه شوق و عطوفت درآمدند. یک فرمانده بسیجی در گفتوگو با خبرنگار رویتر درحالی‌که فرمانده دیگری نزد وی می‌گریست، گفت: این امر برای غربی‌ها غیرقابل‌درک است، ولی این بیانگر عطوفت و مهر ماست. بسیج عاشق شهادت است. بسیج تاکنون سه میلیون نفر را آموزش داده است که یک میلیون نفر از آنان نیروهای خط اول جبهه ایران به حساب می‌آیند.
پرزیدنت [آیت‌الله] علی‌خامنه‌ای به‌عنوان فرمانده این نیرو در میان فریادهای عظیم در سمینار بسیج به مناسبت هفته بسیج سخنرانی کرد. وی ضمن سخنرانی خود در پشت کیسه‌های شنی گفت: معتقد است که بسیج معجزه انقلاب اسلامی است. وی گفت: حال که عراق شکست‌خورده است فریادهای صلح بلند شده است. تنها راه‌حل، اعمال فشار به کشورهایی است که به عراق کمک می‌کنند.»(1)
رادیو اسرائیل نیز گزارش داد: «حجت‌الاسلام خامنه‌ای امروز دوباره تأکید کرد که حکومت اسلامی تا تأمین همه خواسته‌های خویش به جنگ با عراق ادامه خواهد داد و تلاش‌های میانجیگری دراین‌زمینه سودی نخواهد داشت. وی که به مناسبت هفته بسیج سخن می‌گفت بی‌آنکه به تلاش میانجیگرانه امیرنشین‌های عربی حوزه خلیج‌فارس اشاره کند، گفت: نتیجه جنگ معلوم است و پایان آن پیروزی رژیم کنونی ایران خواهد بود.»(2)
2
وزیران دفاع و سپاه پاسداران و مدیرعامل صنایع دفاع به مناسبت افتتاح خط تولید برخی مهمات و سلاحهای موردنیاز رزمندگان، در مصاحبه‌هایی به بیان وضعیت تولید مهمات و صنایع هوایی و موشکی در داخل کشور پرداختند.
سرهنگ محمدحسین جلالی وزیر دفاع با اشاره به راه‌اندازی خط تولید تفنگ کلاشینکف و گلوله تانک تی55 گفت: «تولیدات جدید سازمان صنایع جمهوری اسلامی برای برادران سپاهی در نظر گرفته شده و تولید گلوله تانک تی55 و مهمات اسلحه کلاشینکف کمک بسیار ارزنده‌ای در جلوگیری از خروج ارز از مملکت خواهد بود و شاهد بسیار زنده‌ای در خودکفایی ما در صنایع نظامی است.»
وی درباره نقش تولیدات نظامی در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل گفت: «به‌طورقطع اگر تولیدات صنایع نظامی نباشد دفاع و جنگ نمی‌تواند شکوفا باشد و ما فکر می‌کنیم این تولیدات بهترین و بیشترین نقش را دراین‌رابطه خواهد داشت.»
محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران نیز درمورد تولیدات جدید صنایع دفاع گفت: احساس ما این است که هر قدمی که در اینجا برمی‌داریم پیروزی ما در جبهه‌ها مسلم‌تر است. وی افزود: «ما از مدت‌های قبل شعار"ارتشی، سپاهی دو لشکر الهی" را تبدیل کردیم به "ارتشی، سپاهی یک لشکر الهی" چون ما اصلاً با هم یکی هستیم و این باعث یأس دشمنان ما است و این وحدت انشاءالله تا پیروزی کامل ادامه خواهد داشت.»
مهندس ترکان مدیرعامل سازمان صنایع دفاع نیز به نقش صنایع دفاع در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: «درحال‌حاضر ما انواع مهمات موردنیاز جبهه را تولید می‌کنیم و دو سه قلم دیگر از اقلام که موردنیاز جبهه‌ها است در دست طراحی است که باید تولید شود ازجمله گلوله تانک‌های غنیمتی از نوع 122 میلی‌متری که طراحی این گلوله هم انجام شده و گلوله 100 میلی‌متری تانک‌های غنیمتی که انشاءالله وقتی به مرحله تولید رسید مجدداً و رسماً اعلام خواهد شد.» وی افزود: «ما درحال‌حاضر درمورد تولید مهمات تنگنا نداریم؛ انواع جنگ‌افزار سبک را تولید می‌کنیم و اصلی‌ترین جهت‌گیری ما درزمینه صنایع هوایی است که اخیراً برادران ما روی آن فعال شده‌اند و صنایع موشکی که نزدیک به یک سال است روی آن کار می‌شود و هرروز تازه‌های جدیدتری در صنایع موشکی داریم چون موشک یک صنعتی است که هرروز و هر لحظه باید پیشرفت بکند تا برسد به برد نهایی و عمل نهایی که ما توقع داریم. درحال‌حاضر درحد رفع نیاز فعلی باتوجه‌به اهدافمان سلاح موشکی ما جواب‌گو است و این موشک‌ها تضمینی است درمقابل شرارت‌های دشمن که مثل دفعه قبل گستاخانه حمله به شهرها را شروع نکند. موشک برای ما یک سلاح تهاجمی نیست، بلکه مسلح‌شدن به موشک‌هایی که ما ساخته‌ایم باعث می‌شود دشمن گستاخی نکند و بداند که ما استعداد پاسخ‌گویی را داریم و ما به‌عنوان یک دفاع به موشک نگاه می‌کنیم.»(1)
1
نماینده استرالیا در سازمان ملل که در ماه نوامبر(10آبان تا 10آذر) ریاست جلسات شورای امنیت را برعهده داشته است، تلاش‌های استرالیا را برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق ناکام دانست.
خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل گزارش داد: «از منابع دیپلماتیک کسب اطلاع شد تماس‌هایی که استرالیا در چارچوب اقدامات شورای امنیت سازمان ملل برای حل‌وفصل
1) 37. مأخذ19.
اختلافات ایران و عراق با دو کشور مذکور به عمل آورده نتیجه‌ای در بر نداشته است. ... استرالیا امیدوار بود که ایران را ناگزیر کند تا مسئله جنگ را درمقابل شورای امنیت مطرح کند. ایران از آغاز جنگ صلاحیت شورای امنیت را رد کرده و نسبت به بی‌طرفی آن معترض است. نماینده استرالیا در سازمان ملل در جلسه مشورتی محرمانه، همکاران خود را در شورای امنیت از نتایج تماس‌هایش مطلع ساخت. این تماس‌ها را قرار است ماه آینده جانشین استرالیا در شورای امنیت سفیر بورکینافاسو در سازمان ملل، ادامه دهد. در محافل دیپلماتیک گفته می‌شود که نماینده بورکینافاسو قصد دارد بررسی مسئولیت‌های دو متخاصم را در جنگ از سر گیرد.»(1)
1
قاضی دادگاه فدرال امریکا، اتهام شرکت یک افسر ارتش امریکا را در طرح فروش موشک ضدتانک به ایران بی‌اساس اعلام کرد. وزیر دفاع اسرائیل نیز با بیان آثار جنگ بر مواضع اعراب، فروش اسلحه به ایران را تکذیب کرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: «قاضی کندال‌شارب درپی عدم ارائه دلایل و مدارک ازسوی دولت امریکا، 16مورد اتهام کلاهبرداری و رشوه علیه سرهنگ دوم وین‌گیاپی را رد کرد. شارب از رد اتهامات علیه 6 تن از دیگر مدافعین خودداری کرد. این افراد روز 31 ژوئیه(9مرداد) متهم به توطئه جهت پرداخت12/10 میلیون دلار برای1140 موشک و 5 فروند هواپیمای جت دوربین‌دار شناسایی به یکی از مأمورین سازمان اف.بی.آی. و یک مأمور مخفی که به‌عنوان یک فرد عادی به تجهیزات نظامی دزدی دسترسی دارد، بودند. این عده متهم به توطئه جهت ارسال موشک‌های یادشده به ایران هستند که از سال1979 از دریافت سلاحهای امریکایی مستثنا شده است.»(2)
از سوی دیگر، اسحاق رابین وزیر دفاع اسرائیل، در سخنرانی خود در مرکز مطالعات استراتژیک دانشگاه جورج تاون واشنگتن، گفت که جنگ ایران و عراق سبب تغییر وضع اتحادیه‌های اعراب شده و عراق را وادار کرده است از سوریه و موضع سرسختانه آن علیه اسرائیل دور شود و به‌سوی دولت‌های میانه‌روتر مصر و اردن گرایش یابد. رابین اضافه کرد که محور قاهره - امان - بغداد، قدرت کشورهای عربی را برای تمرکز قوای نظامی خود علیه اسرائیل محدود کرده است و درنتیجه اسرائیل فرصت کاهش هزینه‌های دفاعی و بهبود وضعیت اقتصادی خود را یافته است. خبرگزاری آسوشیتدپرس که این سخنرانی را گزارش کرده، افزوده است: «رابین تأکید نموده است که به‌عنوان دولت اسرائیل به ایران اسلحه نمی‌دهیم.»(3)
1
پیام‌های صدام‌حسین، ملک حسین و ملک حسن سران عراق، اردن و مراکش در اجلاس بین‌المللی"سیرت‌النبی" که از امروز در پاکستان آغاز شد، خوانده شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «صدام در پیام خود - که وزیر اوقاف و امور مذهبی عراق آن را قرائت کرد - به جنگ طولانی ایران و عراق و همکاری کشورش برای خاتمه‌دادن به آن اشاره کرد. این کنفرانس دوروزه، پنج جلسه خواهد داشت و کمیسیونی به نام"کمیسیون صلح" نیز تشکیل داده است. بیش از500 نماینده ازجمله130 نماینده از 40 کشور اسلامی در این کنفرانس شرکت کرده‌اند. این مراسم که چهارمین کنفرانس بین‌المللی "سیرت‌النبی" است و آیت‌الله یحیی نوری (از ایران) نیز در آن شرکت دارد بهطور مستقیم از تلویزیون اسلام‌آباد پخش شد.»(1)(2)
2
انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی، امروز نیز در بسیاری از رسانه‌های خارجی انعکاس یافت.
فایننشال تایمز دراین‌باره نوشته است: «تعیین جانشین برای آیت‌الله خمینی می‌تواند نمایانگر آن باشد که انقلاب اکنون آن‌چنان تثبیت یافته است که رژیم با اطمینان‌خاطر طرحهای درازمدت برای آینده خود ترتیب می‌دهد. ... اتخاذ این تصمیم در این زمان توسط مجلس82 نفری خبرگان که کار اساسی آن تعیین جانشین برای ولایت فقیه است، هم دیپلمات‌های غربی در تهران را و هم رسانه‌های گروهی ایران را متعجب ساخت به‌طوری‌که این رسانه‌ها در گزارش‌دادن یا ندادن موضوع توافق نداشتند. این سردرگمی در ایران تاحد زیادی ناشی از این است که انتصاب منتظری آن هم در زمانی‌که انقلاب به نقطه حساسی رسیده، بیشتر منعکس‌کننده درگیری و مبارزه برای دست‌یافتن به قدرت می‌باشد.»(3)
مطبوعات امریکا نیز این خبر را منعکس کرده‌اند. نیویورک تایمز دراین‌باره نوشته است: «آیت‌الله منتظری شخصی است که به‌عنوان یک عالم مذهبی و یا یک ناطق تهییج‌کننده شهرت ندارد، اما به‌صورت یک انقلابی داغ که عمیقاً به آیت‌الله خمینی معتقد می‌باشد به حساب می‌آید. ... یکی از دلایل انتخاب آیت‌الله منتظری به جای انتخاب یک شورای3 یا5 نفره ممکن است این بوده باشد که سمبل رهبری فردی در کشور حفظ شود و از احتمال کشمکش و جدال اجتناب شود. حجت‌الاسلام رفسنجانی روحانی پرقدرت که رئیس مجلس ایران می‌باشد
1) 41. مأخذ6، ص33، اسلام‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
2) عبدالله فاضل وزیر اوقاف عراق، در مصاحبه با مطبوعات کویت درباره نتایج این کنفرانس گفت: «علما و اندیشمندان مسلمان با موضع مشوش ایران در داخل کنفرانس به مقابله پرداختند. ... مسلمانان، ایران را مسئول ادامه جنگ و آثار ناشی از آن دانستند و این ما را دربرابر مسئولیت مقابله با طرف یاغی قرار می‌دهد. وی افزود: این موضع نقاط مثبتی را به نفع عراق جلب کرده است.» (واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 15، 22/9/1364، ص82.)
3) 42. مأخذ6، صص 14 - 13، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
در سال1983 حمایت خود را از آیت‌الله منتظری اعلام داشته بود. رفسنجانی عموماً به‌صورت یک شخصیت عهده‌دار امور عملی و سیاسی کشور مطرح می‌باشد.»(1)
روزنامه ماینیچی چاپ ژاپن نیز دراین‌باره نوشته‌است: «او چندین‌بار به زندان افتاده بود و بعد از انقلاب به کسب عنوان آیت‌الله‌العظمی نایل گردید که بالاترین عنوانی است که به روحانیون داده می‌شود. شعار وی همیشه هماهنگ‌شدن با ملت و حرکت با آنها و خودداری از پیشی‌گرفتن بر مردم درزمینه‌های مذهبی یا انقلاب می‌باشد. ایشان در یکی از سخنرانی‌های اخیر خود که شهرتش را تازه کرد و ملت ایران نیز از آن استقبال کردند، گفت: "روش زندگی روحانیون باید همچون روش زندگی مردمان فقیر باشد و استفاده از اتومبیل‌های ضدگلوله و محافظین باید به حداقل برسد." یا اینکه"چرا روزنامه‌ها و مطبوعات فقط گفتار مسئولان دولت و چندتن از وزرا یا روحانیون را چاپ می‌کنند و چرا سخنان یک مخترع یا کشاورز را درج نمی‌نمایند. "وی اخیراً درباره دیدار سران دولت امریکا و شوروی گفت: "مستضعفان جهان به‌هیچ‌عنوان توسط سرمایه‌داران یا کمونیست‌ها نجات پیدا نمی‌کنند آنها از اسلام نجات می‌طلبند. "وی به کشورهای ابرقدرت کاملاً بی‌اعتنا است."»(2)
فهمی هویدی نویسنده روزنامه مصری الاهرام نیز با اشاره به زندگی ساده و بی‌آلایش آقای منتظری نوشته است: «آیت‌الله منتظری از سخت‌ترین مدافعین وحدت با اهل تسنن است و پس از تیره‌شدن روابط فلسطینی‌ها با ایران دفتر ایشان تنها جایی بود که فلسطینی‌ها می‌توانستند با آن تماس بگیرند. در جنگ اردوگاه‌ها در بیروت شدیداً به جنبش امل حمله کرد و گفت اگر به اقداماتتان ادامه بدهید حسابتان را از شیعه جدا خواهم کرد.» فهمی هویدی در بخش دیگری از مطالب خود آورده است: آیت‌الله منتظری مخالف اجرای سیاست بازرگانی خارجی است و معتقد است که مردم و کسبه متدین این کار را به‌عهده می‌گیرند.»(3)
1
گزارش کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل درباره ایران به مجمع عمومی سازمان ملل داده شد. نشریه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران دراین‌باره نوشته است: «نماینده ویژه کمیسیون حقوق بشر گزارش خود را درباره مسائل مربوط به حقوق بشر در ایران تسلیم مجمع عمومی سازمان ملل نمود. در این گزارش اعلام شده است که کمیسیون حقوق بشر از ایران تقاضای اطلاعاتی درمورد 300 نفر از ایرانیانی که طی سال‌های1984 و 1985 براساس گزارش‌های مختلفی که کمیسیون دریافت کرده است، اعدام شده‌اند یا در زندان با آنها بدرفتاری می‌شود را نموده بود، ولی ایران در پاسخ تنها به ذکر کلیاتی راجع به حقوق قضایی و موارد ذکرشده در قانون اساسی برای صیانت از حقوق بشر اکتفا نموده است. همچنین درباره وضعیت بهاییان در ایران مطالبی در گزارش مطرح شده
1) 43. مأخذ6، صص 13 - 12، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
2) 44. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، شماره 993، 28/9/1364، صص 14 و 15.
3) 45. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 286، 10/10/1364، صص 15- 13، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/10/1364.
است. از سوی دیگر، در گزارش آمده است که باتوجه‌به ناآرامی‌های سیاسی در ایران در زمان انقلاب اسلامی دولت‌ها حق دارند فعالیت‌های تروریستی را از میان بردارند. همچنین به دشواری‌های شدیدی که براثر جنگ ایران و عراق به وجود آمده اشاره شده است، ولی تأکید شده است که درهرصورت ایران می‌بایستی قوانین بین‌المللی مربوط به حقوق بشر را رعایت نماید.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز دراین‌باره گزارش داد: «در این هفته برای اولین‌بار کارنامه حقوق بشر در ایران در مجمع عمومی سازمان ملل به بحث گذاشته می‌شود... ایران ضمن تکذیب گزارش سازمان ملل درباره نقض حقوق بشر در ایران، آن را یک گزارش تبلیغاتی توصیف کرد، درحالی‌که برعکس، گروههای مخالف رژیم این گزارش را درارتباطبا میزان بی‌حرمتی به حقوق بشر در ایران ناقص و نارسا خوانده‌اند... گفته شده است که اتهامات مربوط به نقض حقوق بشر با اطلاعاتی که مقامات ایرانی داده‌اند مغایر است. ضمن مطرح‌شدن این گزارش در مجمع عمومی سازمان ملل ممکن است تغییراتی در آن داده شود، اما در این مرحله در آن رژیم ایران محکوم نشده است و تنها توصیه شده است که جریان وضع حقوق بشر در ایران همچنان دنبال شود. گزارش آندره اوئلار، امروز رسماً انتشار یافت، اما از هفته گذشته که جزوه‌های اولیه آن پخش شد، از جوانب مختلف مورد انتقاد قرار گرفت.»(2)
1
به گزارش نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در ابوظبی، در اجرای مانورهای نظامی سه‌جانبه کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، یک هفته است که مانور مشترک امارات و عربستان سعودی و کویت در فضای امارات ادامه دارد. در جریان این مانور یک هواپیما سقوط کرده و یک خلبان کشته شده است.(3)
2
در آستانه اجلاس اوپک، زکی یمانی وزیر نفت عربستان، با اعتراف به فروش بخشی از نفت عربستان به حساب عراق، اعضای اوپک را نیز تلویحاً تهدید کرد. یمانی در مصاحبه‌ای با روزنامه کویتی الرأی العام اعتراف کرد که براساس قراردادی که میان عربستان و رژیم عراق امضا شده است عربستان به میزان کمتر از300 هزار بشکه در روز از نفت خود را به حساب عراق می‌فروشد. وی افزود: مدت این قرارداد در اواخر سال مسیحی جاری به پایان می‌رسد.(4)
زکی یمانی در این مصاحبه هشدار داد اگر در اجلاس آتی اوپک در هفته آینده کشورهای عضو به توافق نرسند، عربستان نیز به رعایت قوانین مربوط به سهمیه‌بندی تولیدات نفتی و نرخ‌گذاری سازمان، تعهدی نخواهد داشت. وی افزود اگر کنفرانس اوپک به شکست بینجامد بهای نفت از 26 دلار به20 دلار کاهش خواهد یافت و دراین‌صورت ما تعهدی نسبت به اوپک نخواهیم داشت.(5)
1
نشریه امریکایی کریستین ساینس مانیتور در گزارشی از اوضاع داخلی عراق ادامه جنگ فرسایشی را برای عراق تحمل‌ناپذیر دانسته و تأکید کرده است که دیگر برای عراق پیروزی مطرح نیست بلکه آنها برای نباختن می‌کوشند. این نشریه نوشته است: «تاکنون 300 هزار عراقی در جنگ ایران و عراق کشته شده‌اند و مقامات عراقی قبول کرده‌اند عراق که یک‌سوم ایران جمعیت دارد نمی‌تواند یک جنگ را با تاکتیک فرسایشی ادامه دهد. در کشور 14 میلیون نفری عراق کمتر خانواده‌ای است که از بلای جنگ مصون مانده باشد و علی‌رغم اینکه رژیم عراق کوشیده است به‌گونه‌ای بخش بزرگی از جمعیت عراق را از لطماتی که جنگ به اقتصاد وارد می‌کند مصون نگه دارد، اما بی‌شک نمی‌تواند مردم را از تلفات جنگ در امان نگه دارد.» این نشریه افزوده است: «تحلیل‌گران غربی از نبرد ایرانی‌ها در ادامه جنگ زمینی نگران هستند و آنها می‌گویند هربار گردوخاک جبهه فرومی‌نشیند می‌بینیم که ایرانی‌ها یک وجب دیگر از خاک عراق را گرفته‌اند. با این تحولات برای عراقی‌ها دیگر مسئله پیروزی در جنگ مطرح نیست بلکه مسئله نباختن مطرح است.»(1)
2
نشریه فایننشال تایمز چاپ لندن در شماره امروز خود استراتژی کشورهای منطقه و ابرقدرتها را دربرابر ایران، تقویت جناح واقع‌گرا اعلام کرده و نوشته که ایران ابتکارعمل را در جنگ از دست داده است.(2)
فایننشال تایمز نوشته است: «کشورهای عربی ترجیح می‌دهند فشاری محدود، لیکن مؤثر به ایران وارد آورده و به این ترتیب زمان و زمینه را برای اعضای واقع‌گرای رژیم مساعد سازند تا قدرت بیشتری به دست آورند. آنها از این بیم دارند که اقدام خارجی شدیدتر موجب رادیکال‌تر‌شدن رژیم همراه با خطرات بالقوه بزرگ‌تری برای منطقه گردد. [...] ظاهراً این استراتژی(تقویت جناح واقع‌گرا در ایران) را دو ابرقدرت جهان نیز دنبال می‌کنند. آنها متفقاً اطمینان حاصل کردند که ایران از راه نظامی در جنگ به پیروزی نمی‌رسد و هردو نیز ترجیح می‌دهند محرک وقوع یک تغییر سیاسی در ایران باشند و تمایلی ندارند موجب بروز قیام دیگری شوند که نتایج و عواقب آن همانند وقایع سال‌های قبل و بعد از شاه حاکی‌از قاطعیت و همراه با خونریزی باشد.»(3)
فایننشال تایمز درباره عملیاتهای بزرگ ادعا کرده است: «ایران اکنون ابتکارعمل را از دست داده، روزهای اجرای حملات تهاجمی عظیم سپری شده و عدم توانایی ایران در به‌دست‌آوردن هواپیما و موشک‌های مدرن، شهرها و کارخانه‌های صنعتی ایران را بدون دفاع گذاشته است. برای نخستین بار در جنگ ایران و عراق، جزیره خارک، ترمینال اصلی صدور ایران از ماه اوت (مردادماه) تاکنون به‌شدت مورد حملات هوایی عراق واقع شده و خساراتی دیده است و اکنون نیز با احداث خط لوله جدید عراق، ظاهراً جنگ به نفع عراق پیش می‌رود. برخی حامیان رژیم در تهران معتقدند که اگر این روند ادامه یابد نه‌تنها انقلاب اسلامی اعتبار خود را در میان مسلمانان از دست می‌دهد، بلکه پایه و اساس آن در داخل کشور نیز نابود می‌شود.»(4)
1) 51. روزنامه جمهوری اسلامی، 5/9/1364، ص2.
2) 52. مأخذ6، صص 16 - 15، رادیو بی‌بی‌سی، 5/9/1364.
3) 53. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 72، 12/9/1364، صص 3 - 2.
4) 54. مأخذ6، ص14، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364، نشریه فایننشال تایمز (چاپ لندن)، 26 نوامبر 1985.
1
تلاش تری ویت فرستاده کلیسای کانتربری انگلستان برای آزادی گروگانهای امریکایی و فرانسوی در بیروت، در ازای آزادی17 زندانی در کویت، با مخالفت مقامات کویتی روبهرو شد.
به گزارش خبرگزاری رویتر از کویت: «مقامات رسمی کویت امروز(سه‌شنبه) گفتند این کشور با هرگونه معامله پیرامون آزادی17 چریک عرب زندانی در کویت در ازای آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان مخالفت خواهد کرد. یک مقام رسمی کویت به خبرنگار رویتر گفت: ما مخالف با مرتبط ساختن این دو مسئله هستیم.
تری ویت که برای آزادی چهار گروگان امریکایی در بیروت تلاش می‌کند، روز دوشنبه در نیویورک گفته بود که گام بعدی وی گفتوگو با مقامات رسمی کویت خواهد بود. [...]
بستگان گروگانهای امریکایی نیز به دولت امریکا فشار می‌آورند که کویت را متقاعد به آزادی17 عرب زندانی در این کشور بکند. یک دادگاه کویت 3 تن از کسانی را که دررابطه‌با بمب‌گذاری علیه تأسیسات امریکا و فرانسه در کویت در سال 1983 دستگیر شده بودند به اعدام محکوم کرد، اما چون حکم اعدام درمورد آنها هنوز به اجرا درنیامده، شایعات فراوانی درباره احتمال تبادل دستگیرشدگان با گروگانهای امریکایی در لبنان منتشر شده است، اما به عقیده دیپلمات‌ها علت اجرانشدن حکم اعدام درمورد سه چریک دستگیرشده می‌تواند ناشی از تلاش کویت برای بهبود روابط تیره خود با ایران و هماهنگی با تلاش‌های کشورهای حوزه خلیج [فارس] دررابطه‌با پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق بوده باشد، ولی پرهیز از تحریک عملیات تلافی‌جویانه نیز ممکن است یکی از دلایل آن باشد.»(1)
تری ویت در تلاشی دیگر در نیویورک با دبیرکل سازمان ملل و معاون رئیس‌جمهور امریکا ملاقات کرده است. وی مدعی است که هفته گذشته سه بار با ربایندگان امریکاییها در بیروت ملاقات کرده است.(2)
2
با پایان‌یافتن ماجرای هواپیماربایی هواپیمای مصری، درباره هویت و اهداف ربایندگان، پشتیبانی آنها و شیوه اقدام مصر برای پایان‌دادن به ماجرا و دخالت امریکا و مواضع کشورهای مختلف دراین‌باره گزارش‌های متعددی منتشر شده است:
دو سازمانی‌که بهطور مشترک مسئولیت این هواپیماربایی را به‌عهده گرفتند با ارسال بیانیه‌ای برای روزنامههای بیروت و خبرگزاری‌های غربی این اقدام را تلافی حمله هواپیماهای اسرائیلی به مقر"ساف"در تونس اعلام کردند.(3)
رادیو بی‌بی‌سی نیز گزارش داد: «به گفته رادیو قاهره، این طرح توسط ناراضیان فلسطینی عملی و به‌وسیله لیبی برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری شده است. مقامات دولت مصر بهطور خصوصی گفته‌اند که به ظن آنها این ماجرا کار گروه فلسطینی ابونضال است. ... سوء‌ظن‌های مصر درمورد نقش لیبی در ماجرای هواپیماربایی اخیر با اقدامات رئیس هیئت دیپلماتیک لیبی
در پایتخت مالت تقویت شده است. ... این واقعیت که هواپیماربایان، هواپیما را مجبور به فرود در مالت کرده‌اند به اتهامات مصرعلیه لیبی اعتبار بیشتری می‌دهد. ... همچنین این نگرانی‌خاطر با بیانیه سرهنگ قذافی تقویت شده است. وی در این بیانیه پرزیدنت مبارک، رئیس‌جمهور مصر را متهم کرده است که یکی از مأمورین سازمان جاسوسی امریکا(سیا) است. سوء‌ظن مقامات مصر نسبت به احتمال دست‌داشتن لیبی در ماجرای هواپیماربایی به فوریت بر اوضاع کشور تأثیر گذاشته و موجب تمرکز بیشتر قوای نظامی این کشور در مناطق حساس مرز1200 کیلومتری جماهیری لیبی و تقویت دفاع هوایی مصر شده است.»(1)
از سوی دیگر، عبدالحلیم ابوغزاله وزیر دفاع مصر، صبح امروز به خبرنگاران گفت: «ما مدارکی داریم که لیبی در این هواپیماربایی - که ماجرای آن با کشته‌شدن 60 نفر در فرودگاه والتا به پایان رسید - دست داشته است.» دو نفر از مسافران این هواپیما توسط هواپیماربایان کشته شدند و با حمله کماندوهای مصر به هواپیما به‌منظور پایان‌دادن به هواپیماربایی، 58 نفر جان خود را از دست دادند.(2)
به نوشته روزنامه اطلاعات یک منبع آگاه در واشنگتن اعلام کرد که ایالات متحده چند فروند از شکاری‌های خود را به سیسیل فرستاده بود تا درصورت لزوم به مصری‌ها در نجات گروگان‌ها کمک کنند. همین منبع اضافه کرد که شکاری‌های اف18 و هواپیماهای رادار اف2 - هاوکی از عرشه ناوهای هواپیمابر، بر فراز مدیترانه به پرواز درآمدند و در یکی از فرودگاه‌های سیسیل برای جلوگیری از تلاش‌های احتمالی لیبی و سایر کشورهای عربی خاورمیانه آماده بودند و اگر لیبی درصدد جلوگیری از عملیات کماندوهای مصری برمی‌آمد بلافاصله به کمک مصری‌ها وارد عملیات می‌شدند. در همین حال ریگان در پیامی شجاعت و تصمیم قاطع مصر در مبارزه علیه تروریسم را ستایش کرد. ریگان در این پیام پشتیبانی کامل خود را از عملیات موفقیت‌آمیز کماندوهای مصر برای نجات جان گروگان‌ها اعلام کرده است.»(3)
از سوی دیگر، سازمان هواپیمایی کشوری جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه‌ای ضمن اعلام مخالفت خود با هرگونه هواپیماربایی یا اقدامی که ایمنی، امنیت و سلامت پروازهای مسافربری را به خطر اندازد، حمله مسلحانه کماندوهای مصری را که با هماهنگی قاهره و واشنگتن به کشتار بیش از نیمی از مسافران این هواپیما انجامید، محکوم و تأکید کرد که هیچ‌یک از مقررات بین‌المللی هوایی در این‌گونه موارد اجازه کشتار مسافرین را به دولت‌ها نداده است و دولت‌های امریکا و مصر با این یورش فاجعه‌آمیز ناتوانی خود را در کنترل رویدادهای هوایی، همچون گذشته نشان دادند.(4)
یک مسافر استرالیایی که از حادثه هواپیماربایی جان سالم به در برده است، در لندن اعلام کرد که کماندوهای مصری بدون هدف به داخل هواپیما آتش گشودند و مسافرانی را که قصد داشتند از حادثه بگریزند به رگبار گلوله بستند. وی گفت: کماندوهای مصر به روی هرکس که در راهروی هواپیما حرکت می‌کرد آتش می‌گشودند. عده زیادی از مسافران مورد اصابت گلوله‌ها قرار گرفتند، زیرا کماندوها نمی‌دانستند هواپیماربایان چه کسانی هستند.(5)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز در گزارشی از بیروت به نبردهای خونین در بیروت، وضعیت گروههای درگیر و مطالبات آنها، نقش اسرائیل در این درگیریها، مطالبات ساف، دیدگاه سوریه درباره لبنان و نیز تأثیر شوروی در منازعات جدید پرداخته و نوشته است: «پس از چهار روز جنگ‌های خونین و دو روز آرامش نسبی، شهر بیروت همچنان در وضعیتی مبهم به سر برده و آبستن وقایع تازه است. درحالی‌که ولید جنبلاط رهبر دروزی‌ها، طی دو روز گذشته بارها به اشتباه‌بودن طرح حزب خود مبتنی‌بر آغاز جنگ پرچم اعتراف کرده است، نبیه بری رهبر امل، طی سخنانی در میان نیروهای جنبش امل هدف از جنگ‌های اخیر بیروت را تقسیم لبنان دانست و بدون ذکر جزئیات امر گفت: در این طرح ایجاد دو شهر سنی، دو منطقه شیعه و یک منطقه دروزی مطمح نظر بوده که در همه حال اخراج جنبش امل از بیروت زمینه‌ساز اجرای این طرح بوده است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی وضعیت کنونی و سیاست گروه‌ها و کشورهای مختلف را دراین‌باره چنین جمع‌بندی کرده است:
«1. حزب دروزی درصدد شکست طرح سوریه و ایجاد دولت خودمختار دروز در لبنان با کمک مستقیم شوروی است.
نیروهای فلسطینی عرفاتی استفاده از موقعیت و ضمانت بازگشت قدرتمندانه به بیروت را خواستارند.
اسرائیل ایجاد طرح تجزیه لبنان و تثبیت مرزهای امن برای خود را می‌خواهد.
احزاب چپ آماده‌شدن برای دستیابی به قدرت سیاسی بعد از تضعیف جنبش امل در بیروت را پیگیری می‌کنند.
سوریه درهم‌شکستن طرح اسرائیل در تجزیه لبنان را که احتمالاً با نابودکردن جنبلاط تغییر رهبری حزب دروزی آغاز خواهد شد تعقیب می‌کند، چراکه سوریه اجرای طرح خود را در لبنان با خطر جدی مواجه دیده و این امر ممکن است به قیمت پایان منافع سیاسی سوریه در لبنان منتهی شود.
جنبش امل که در مرحله فعلی با جدی‌ترین خطر در طول حیات خود روبهرو شده و عدم توانایی قابل‌توجه در سرکوب مهاجمان دروزی را خطری فزاینده برای خود تلقی کرده، بیش از پیش به یاری سوریه امید بسته است.
شوروی که نباید نقش آن را در مسائل جاری نادیده گرفت چراکه دیدارهای جنبلاط از روسیه و ارسال تجهیزات نظامی و کارشناس به مناطق جبل و همچنین قرابت بیش از حد سفیر شوروی و جنبلاط نمی‌تواند به دور از اهداف سیاسی شوروی در لبنان بوده و سوریه نیز بارها نگرانی خود را از ارتباط مستقیم دروزی‌ها با شوروی ابراز داشته است. بی‌شک اهداف متعددی در بحران لبنان دخالت دارد و جو فعلی نشانه آماده‌شدن لبنان برای حوادثی تازه است.»(1)
یونایتدپرس نیز چنین گزارش داده است: «امروز نیروی ضربت مشترک امل و دروزی‌ها چند پست کنترل درمقابل بیمارستان دانشگاه امریکایی و دیگر نواحی مورد اختلاف غرب بیروت برای جلوگیری از تجدید درگیری بین دو گروه طرف‌دار سوریه [امل و دروزی]، ایجاد کرد. اما به‌رغم توفیق نیروی ضربت در تحمیل آتش‌بسی سه‌روزه که به جنگ‌های چهارروزه
1) 63. مأخذ6، صص 36 - 35، بیروت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1364.
بین نیروهای امل و دروزی خاتمه داد، حسین حسینی، رئیس پارلمان لبنان، امروز گفت که تشکیل نیروی ضربت پاسخ مسائل غرب بیروت نیست... به گفته حسینی جنگ بین شبه‌نظامیان دروزی و امل فی‌نفسه دلیل پوچی امنیت تحمیلی این دو گروه به غرب بیروت است. حسینی افزود: آنچه که در غرب بیروت روی داد نشان داد که هیچ‌کس نمی‌تواند اراده‌اش را بر دیگران تحمیل کند و هیچ جناحی قادر به خنثی‌کردن، شکست‌دادن یا نابودکردن دیگران نیست. حالا زمان آن است که همه قبول کنند که چاره‌ای جز آشتی نیست.»(1)
1
یک نشریه داخلی آگاه، درباره درگیریهای میان جنبش امل و حزب سوسیالیست (دروزی‌ها) که از غروب روز 29 آبان 1364 شروع شده، نوشته است:
«1. هنگامی‌که دستگاه‌های دولتی لبنان و مقامات سنتی و افراد طرف‌دار وطن درحال جشن‌گرفتن مراسم روز پرچم بودند تلویزیون کانال2 لبنان - که ازلحاظ خبری و برنامه تحت سیطره امل می‌باشد و توسط تیپ ششم ارتش لبنان که افرادش اکثراً شیعه می‌باشند، حفاظت می‌شود - مورد اصابت گلوله آر.پی.جی. حزب سوسیالیست قرار گرفت [درحالی] که اولاً، پرچم لبنان مقابل آن برافراشته شده بود. ثانیاً، این کانال2 به مناسبت روز پرچم طبیعتاً مطالبی را خواهد گفت، لذا با این بهانه ظاهری درگیری بین تیپ ششم و حزب سوسیالیست آغاز و به مرور زمان امل به دفاع از تیپ ششم وارد عمل می‌شود و غرب بیروت بالأخص حوالی منزل بری و جنبلاط (سفارت ایران در وسط این دو قرار دارد) و اطراف دفتر طرفین و عموماً در کلیه مناطق مسکونی بیروت آغاز [شد که] تاکنون نیز ادامه دارد.
در ابتدای درگیری، بری دو پیام کتبی برای جنبلاط که در خارج بیروت می‌باشد، فرستاد، ولی جنبلاط هیچ جوابی نداده و مهمتر آنکه تا این لحظه هیچ وجود فیزیکی و کلامی از جنبلاط احساس نشده است و فقط ازطرف حزب سوسیالیست دو عضو کادر مرکزی در اجتماعات و بیانات نقش دارند.
دراین‌رابطه، صبح روز 2/9/1364، علی حسینی که از کادر مرکزی امل می‌باشد... درمورد علت درگیری گفت: حمله به تلویزیون کانال2 (نظر به سیطره امل به آنجا) ازلحاظ سیاسی حمله به امل تلقی می‌شود و ما نه از باب پایین‌آوردن پرچم لبنان بلکه از باب حمله به امل و دفاع از تیپ ششم وارد عمل شدیم و تابه‌حال در فکر آتش‌بس می‌باشیم ولی آنها قبول نکرده‌اند.
نکته دیگر اینکه سوری‌ها طی جواب‌هایی گفتند که ما مخالف درگیریهای داخلی هستیم، ولی فرستادن نماینده‌ای در سطح پایین ازسوی غازی کنعان (و نه خود غازی کنعان) ما را در موضع سوریه - که مخالف این درگیری هست - به شک می‌اندازد. امل تابه‌حال 6 شهید [داده است] ولی سوسیالیست‌ها ادعا می‌کنند که 40 کشته داده‌اند. امل ازلحاظ نظامی برتری دارد و چند انبار اسلحه دروزی‌ها را نیز گرفته است.»(2)
1
به نوشته روزنامه کیهان، روز سه‌شنبه (5 آذر 1364) یک دختر اهل سوریه به نام حمیده مصطفی طاهر با یک اتومبیل پژو که حاوی 280 کیلو مواد منفجره تی.ان.تی. بود به پست بازرسی نیروهای آنتوان لحد واقع در مسیر صیدا - جزین زد و ساختمان شبه‌نظامیان آنتوان لحد را منهدم کرد. در این اقدام 15 تن از افراد لحد کشته و چند تن مجروح شدند.(1)
2
شورای مرکزی سازمان آزادیبخش فلسطین و کمیته اجرایی این سازمان پس از پایان جلسات خود در بغداد، اعلامیه‌ای صادر کرد. به گزارش روزنامه اطلاعات: «در این اعلامیه خطوط سیاسی آینده فلسطینی‌ها و رهبری ساف در چهار محور، تبیین شده است: آشتی سازمان‌های گوناگون فلسطینی، محکوم‌کردن تروریسم، گسترش مبارزه مسلحانه در سرزمین‌های اشغال‌شده عربی توسط اسرائیل و به‌ویژه ادامه فعالیت‌های سیاسی برای برگزاری یک کنفرانس بین‌المللی دررابطه‌با مسئله آشتی بین فلسطینی‌ها. شورای مرکزی از کلیه جنبش‌های فلسطینی مخالف عرفات (طرف‌داران سوریه) خواسته است که به صفوف فلسطینی‌ها بپیوندند و پیشنهاد کرده که یک گردهمایی بدون قیدوشرط قبلی از کلیه سازمان‌های فلسطینی برگزار شود.»
به نوشته روزنامه اطلاعات، مشاور عرفات نیز گفت که شورای مرکزی قرارداد یازدهم فوریه اردن و فلسطین را تأیید و تصویب کرده است. وی همچنین بر لزوم پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق، برای اینکه عراق بتواند نقش خود را در جنگ اعراب و اسرائیل بهطور قاطعانه ایفا کند و نیز اهمیت بازگشت مصر به آغوش جهان عرب تأکید کرد و گفت: قاهره برای بازگشت به جهان عرب باید از سیاست قراردادهای کمپ‌دیوید فاصله بگیرد.(2)
3
دولت کویت در ادامه اقدامات خصمانه خود، در چند روز اخیر، 41 نفر از کارگران مسلمان ایرانی را از آن کشور اخراج کرد. این عده پس از دستگیری مدتی در بازداشتگاه‌های کویت تحت مراقبت‌های شدید امنیتی قرار داشتند و در هنگام اخراج کلیه اموال و اثاثیه آنها را دولت کویت ضبط کرده است.(3)
1
در اولین جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران، با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و مسئولان مهندسی سپاه و جهاد سازندگی، فعالیت‌های مهندسی جبهه جنوب و مشکلات و کمبودهای آن بررسی شد.(1)
در آغاز، رحیم صفوی موضوع جلسه را بررسی وضعیت پیشرفت کار مهندسی از آبادان تا چزابه اعلام کرد. وی قبل از ورود به موضوع اصلی، درباره احتمال حمله دشمن در منطقه جزایر مجنون تا شمال پد خندق هشدار داد و باتوجه‌به حضور لشکر گارد جمهوری عراق در منطقه، احتمال حمله به جزیره جنوبی مجنون را حدود 90 درصد اعلام کرد و گفت که اگر آمادگی مقابله با این حمله را نداشته باشیم، آسیب خواهیم دید.
در ادامه، مسئولان مهندسی به گزارش فعالیت‌ها و وضعیت پیشرفت کارهایشان پرداختند. گفته شد که به‌دلیل بارندگی بی‌سابقه اخیر، فعالیت‌های مهندسی حدود 10 روز کند یا متوقف شد و دپوهای خاک را هم آب گرفت. همچنین ازجمله موانع پیشرفت کار، نبودن نیروی تأمین برای برقراری امنیت نیروهای مهندسی برشمرده شد؛ به‌خصوص اقداماتی که در منطقه آبادان و در سواحل اروندرود به فاصله کمی از رودخانه و در تاریکی شب انجام می‌شود، نیاز بیشتری به نیروی تأمین دارد که نیروهای مهندسی با احساس ناامنی کمتری به کارهای سخت بپردازند. فرمانده نیروی زمینی برای حل این معضل گفت که به قرارگاه نوح می‌نویسیم که شب‌ها تأمین برقرار کند.
در ادامه گزارش، به وضعیت دشوار اقدامات جاده‌سازی و تعریض جاده‌ها ازجمله در منطقه چوئیبده و قفاص و جاده‌هایی که برای توپخانه احداث یا تعریض و بهسازی می‌شود و زیرسازی
1) در این جلسه رحیم صفوی، محمد فروزنده، محمد باقری، علی عبداللهی، سیدمهدی مبلغ، ستار وفایی، محمدتقی رضوی، حجتی، ورشابی و... حضور داشتند. این جلسه در محل سایت اهواز تشکیل و ساعت 9:45 آغاز شد و در ساعت 12:30 پایان یافت.
سخت جاده‌ها و دردسترس‌نبودن مصالح و تجهیزات لازم، ازجمله انتقال شن از فاصله 200 تا 300 کیلومتری به منطقه عملیاتی و اجرای آتش دشمن روی نیروهای مهندسی و شهادت 2 تن و جراحت 7 تن از آنان اشاره شد. همچنین بر ضرورت آسفالت جاده‌ها تأکید شد.
محمد فروزنده مسئول مهندسی سپاه پاسداران نیز از انجام‌شدن شناسایی‌ها و مقدمات احداث جاده "وحدت 2" خبر داد و گفت که وزارت راه قرار است کار ساخت این جاده را شروع کند که تا اواخر بهمن به پایان می‌رسد. وی افزود که بیمارستان امام رضا تا آخر ماه تمام می‌شود و بیمارستان جاده آبادان - ماهشهر محلش مشخص شده، ولی پنج شش ماه دیگر آماده می‌شود. وی درمورد تجهیزات گفت که طرح ساخت کمپرسی‌های نیسان به دولت داده شده که قرار است وزارت صنایع سنگین در 50 روز 200 دستگاه از این کمپرسی‌ها را تحویل دهد.
محمد فروزنده درباره اقدامات مهندسی در جزیره مینو گفت که اقدامات داخلی و شبکه‌بندی این جزیره همه تمام شده است. ستار وفایی درمورد اقدامات مهندسی یگان‌ها گفت که در منطقه عمومی آبادان هر یگان برای خودش احداث 30 کیلومتر جاده پیش‌بینی کرده که درمجموع 150 کیلومتر جاده‌کشی برآورد شده است.
در ادامه جلسه، رحیم صفوی بر ضرورت تهیه یک طرح مشترک مهندسی برای کل منطقه آبادان تأکید کرد و با اشاره به عقب‌ماندگی در برخی اقدامات مهندسی ازجمله بیمارستان، اورژانس، جادههای اصلی و مواضع توپخانه خواستار تسریع در کارهای مهندسی شد.
درباره منطقه نهرخین تا طلائیه، هور و جزایر مجنون نیز فعالیت ها و مشکلات بیان شد. حجتی از مسئولان جهاد سازندگی در توصیف وضعیت نامناسب خطوط خودی در منطقه نهرخین تا طلائیه گفت که آب تا پشت خاکریزها می‌آید و سنگرها پر از آب می‌شود. وی همچنین گزارش داد که از شط‌علی به‌سمت ابوذکر 5/3 کیلومتر جاده احداث شده و قرار است جاده به ابوذکر و سپس به ترابه وصل شود. رحیم صفوی ازجمله اهداف اقدامات مهندسی در این منطقه را نزدیک‌شدن به جاده البیضه - الحسان و استفاده از موانع احداث‌شده روی جاده برای زدن منطقه دشمن برشمرد.
همچنین گفته شد جاده‌ای که از شط‌علی به پد خندق احداث می‌شود، ازطرف پد خندق 1600 متر و ازطرف شط‌علی حدود 750 متر احداث شده است و فعلاً در این محور با بهکارگیری 180 کمپرسی، روزی 100 متر جاده احداث می‌شود.
محمد فروزنده نیز در پایان جلسه گفت: پد غربی جزیره جنوبی مجنون وضعیت مناسبی ندارد و هرچند ازنظر مهندسی وضع خوبی دارد، ولی وضع خط نامناسب است. وی افزود که برای بهبود وضعیت، پیشنهاد پاسگاه‌های آبی داده شد که حدود 5 پاسگاه آبی آماده شده و قرار است لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) تحویل بگیرد و در اطراف ضلع غربی جزیره از آنها استفاده کند.(1)
1) 1. سند شماره 1104/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده)، از 25/8 تا 13/9/1364، صص 98 - 84.
1
در جلسه عصر امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران(1)که موضوع اصلی آن آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو بود، درباره احتمال حمله دشمن به جزایر مجنون و اعلام آماده‌باش برای مقابله با آن، ضرورت طرح‌ریزی و هماهنگی اقدامات مهندسی در منطقه اروندرود (برای اجرای عملیات در منطقه فاو)، مأموریت قطعی قرارگاه‌های کربلا و قدس بحث و بررسی شد و بر لزوم تسریع در قطعی‌شدن منطقه عملیات گسترده (فاو یا هور) تأکید گردید.
تصویر
در آغاز جلسه، رحیم صفوی بر ضرورت هشیاری در خطوط مختلف پدافندی و ناکام‌کردن مقاصد دشمن در حمله به خطوط خودی تأکید کرد. وی هشدار داد که تحرکات دشمن در منطقه هور و به‌ویژه جزیره جنوبی نشان از حمله دارد و به قرارگاه کربلا مأموریت داد که برای حفظ جزیره جنوبی تدابیر لازم را انجام دهد. رحیم صفوی از قول آقای هاشمی رفسنجانی گفت که جزیره جنوبی یک وضعیت فوق‌العاده سیاسی دارد و اگر دشمن 500 متر در آن پیشروی کند با بوق و کرنا می‌گوید جزیره را گرفتیم. وی خاطرنشان کرد که اگر دشمن در چند نقطه به خطوط خودی حمله کند، وضعیت خودی و برنامه‌ریزی‌ها به هم می‌ریزد.
فرمانده نیروی زمینی سپاه در ادامه جلسه با بیان اینکه آماده‌سازی منطقه اروند برای عملیات در منطقه فاو نیاز به اقدامات مهندسی فراوانی دارد، برای آماده‌شدن به‌موقع منطقه، جلوگیری از پراکنده‌کاری و شلوغی، استفاده مناسب از امکانات موجود، رعایت دستورالعمل‌های حفاظتی، سرعت عمل در کارها و... بر ضرورت طرح‌ریزی و برنامه‌ریزی و تقسیم کار برای اجرای همه کارهای مهندسی دراین‌زمینه تأکید کرد. وی افزود که مسئولان مهندسی قرارگاهها، لشکرها و جهاد سازندگی طرح منسجمی تهیه و مسئولیت هر یگان و واحد مهندسی را در آن مشخص کنند. همچنین گفته شد که برای کارهای مهندسی بعد از شروع عملیات نیز طرح‌ریزی لازم انجام شود.
1) در این جلسه رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی)، احمد غلامپور (جانشین فرمانده قرارگاه کربلا)، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلا)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه قدس)، محمد باقری (مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا)، نجات (مسئول حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا)، نورعلی شوشتری (فرمانده قرارگاه انصار)، سیدمهدی مبلغ (جانشین ستاد نیروی زمینی)، ستار وفایی (مسئول مهندسی نیروی زمینی)، حسین دهقان (واحد آموزش)، علی عبداللهی و علی آستانه (مسئول عملیات قرارگاه نوح) حضور داشتند. این جلسه در محل سایت اهواز ساعت 15:45 آغاز شد و ساعت 17:20 پایان یافت.
ازجمله اقدامات مهندسی قبل از عملیات جاده‌سازی، تسطیح زمین برای ایجاد مقر یگان‌ها، شن‌ریزی، سنگرسازی، اسکله‌سازی، نهرکنی و پل‌سازی روی نهرها است.(1)
در این جلسه همچنین بر ضرورت مشخص‌شدن هرچه سریع‌تر یگان‌های اصلی و یگان‌های احتیاط برای عملیات گسترده تأکید شد. علاوه‌براین، از مسئولان مهندسی خواسته شد باتوجه‌به اینکه زمین منطقه شرق اروندرود برای استقرار یگان‌ها آماده نیست، اقدامات لازم را به‌منظور آماده‌سازی زمین برای یگان‌های احتیاط پیش‌بینی و اجرا کنند.
ضرورت گرفتن سرپلی در غرب اروندرود در شمال منطقه فاو که هدف آن جلوگیری از تمرکز قوای دشمن در منطقه اصلی عملیات بود نیز بررسی و نیروی موردنیاز برای عملیات 15 تا 20 گردان برآورد شد که سه یگان باید درگیر این عملیات شوند. همچنین گفته شد برای عملیات در جزیره ام‌الرصاص نیز نیاز به سه یگان است که به این ترتیب برای عملیات اصلی در فاو دچار کمبود یگان می‌شویم.
در ادامه این مباحث بود که عزیز جعفری بر ضرورت هرچه زودتر مشخص‌شدن منطقه اصلی عملیات تأکید کرد تا همه تلاش‌ها برای آماده‌سازی آن متمرکز شود. وی افزود که یگان‌ها نمی‌توانند دو منطقه را برای عملیات آماده‌سازی کنند. از سوی دیگر، رحیم صفوی درنظرگرفتن یک منطقه را برای احتیاط و آماده‌سازی آن را مهم دانست تا درصورت موفق‌نبودن عملیات در منطقه اصلی، عملیاتی دیگر در منطقه احتیاط به اجرا درآید. اما فرماندهان قرارگاهها چنین کاری را بسیار مشکل و نشدنی اعلام کردند. آنها لازمه اجرای چنین طرحی را جدا‌کردن یک قرارگاه با واحدها و یگان‌های زیر امرش برای عملیات احتیاط می‌دانستند که باتوجه‌به محدودیت یگان‌ها، چنین کاری شدنی نبود چون برای عملیات اصلی، یگان به تعداد کافی باقی نمی‌ماند.(2)
1
گروهی از نیروهای ارتش عراق با هدف کسب اطلاعات و گرفتن اسیر، شبانه به یکی از خطوط خودی در منطقه مهران حمله کردند. لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) در گزارشی از این حمله به قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه چنین اعلام کرد: نیروهای دشمن ساعت 22 پس از اجرای آتش تهیه سنگین، با استعداد یک گروه گشتی رزمی، به خاکریز جدیدی که از بهین بهروزان به قلاویزان زده شده است، حمله کردند. هشیاری و عکس‌العمل به‌موقع رزمندگان حاضر در خط موجب شد تا دشمن با دادن 20 تا 30 کشته یا زخمی - که جنازه 3 نفر از آنها (یک افسر، یک درجه‌دار و یک سرباز) در منطقه به‌جای مانده است - عقب‌نشینی کند. بنا بر این گزارش، فعالیت مهندسی لشکر27 که به‌منظور تحکیم مواضع و احداث خاکریز انجام می‌شد، سبب شد تا دشمن با هدف‌گرفتن اسیر برای کسب آگاهی از وضعیت خط خودی، دست به این حمله بزند.(3)
1) این بخش از کارهای مهندسی بیشتر برای استقرار و آمادگی یگان‌های پیاده بود و اقدامات گسترده دیگری نیز برای واحدهای پشتیبانی رزم ازجمله توپخانه، ادوات، پدافند هوایی، زرهی و... انجام می‌گرفت.
2) 2. سند شماره 18337/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه آماده‌سازی عملیات در منطقه فاو (6/9/1364، قرارگاه نیروی زمینی سپاه، نوار شماره 16881)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 23 - 1.
3) 3. سند شماره 1144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 23/9/1364، از لشکر27 محمد رسول‌الله(ص)به قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 6/9/1364.
1
قرارگاه خاتمالانبیا(ص) با صدور اطلاعیه‌ای به مناسبت روز بسیج مستضعفین، خواستار حضور نیروهای مردمی در جبهه‌های نبرد شد. در این اطلاعیه ضمن تشریح زمینه‌ها و دلایل تشکیل بسیج مستضعفین و نقش این نهاد در جنگ و دفاع از انقلاب اسلامی، به اوضاع حساس و سرنوشت‌ساز کنونی جنگ اشاره شده و در ادامه آن آمده است: «از تمامی اقشار ملت دعوت می‌نماید در این مقطع حساس همچون گذشته با حضور فعال در پشتیبانی از جنگ تحمیلی و در تمامی زمینه‌ها وظیفه شرعی و ملی خویش را در دفاع از کشور و اسلام به انجام رسانند.»(1)
2
ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور بخشنامهای خطاب به مناطق پنج‌گانه سپاه پاسداران، خواستار رعایت نکاتی در اعزام نیرو به جبهه‌ها (در قالب کاروان‌های کربلا) شده است:
در اعزام نیرو دقت شود که نیروهای اعزامی کمتر از 17 سال و بیشتر از 45 سال نباشند.
نیروهای اعزامی نیروی خدماتی و پشتیبانی صرف نباشند و حتماً تک‌ور باشند.
مسئول کاروان باید حتماً فرمانده ناحیه باشد.
قبل از اعزام نیرو با تیپ یا لشکر خود در منطقه هماهنگی لازم برای ملحق‌شدن نیروها به یگان و تأمین محل استقرار و امکانات موردنیاز صورت گیرد.
باتوجه‌به اینکه نیروهای اعزامی باید در چارچوب سازمان گردان‌های احتیاط کربلا بهکارگیری شوند، لازم است که برطبق بخشنامه مربوطه از میان پاسداران واجد شرایط و داوطلب طرح مالک اشتر و بسیجیان واجد شرایط انتخاب شوند و آنان را به‌همراه کاروان‌ها اعزام نمایید. (2)
3
رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری درباره مصاحبه مطبوعاتی فرمانده نیروی دریایی ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز، ضمن اینکه توقیف کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس را پاسخ ایران به حملات عراق به خارک اعلام کرد، ناتوانی عمان در باز نگه‌داشتن تنگه را دلیلی بر احتمال ورود قدرت‌های بزرگ به خلیج‌فارس خواند.
رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گفت: «درپی ابراز نگرانی مجدد محافل بین‌المللی نسبت به جلوگیری از آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس، حسین ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ایران به روزنامه اطلاعات گفته است که نیروی دریایی طرحهای مختلفی برای بستن تنگه هرمز دارد که چنانچه شورای عالی دفاع دستور بدهد به کار خواهد بست. درعین‌حال نیروی دریایی ایران همچنان کشتی‌هایی را که تصور می‌کند تدارکات نظامی به عراق می‌برند در خلیج‌فارس توقیف می‌کند. [...] فرمانده نیروی دریایی ایران گفته است کشتی‌هایی که دستگاه‌های مخابراتی قوی دارند ممکن است ازنظر برادران موردشک قرار گیرند و توسط نیروی دریایی متوقف شوند. ایران بارها هشدار داده است که اگر نتواند نفت خود را صادر کند، تنگه هرمز را خواهد بست.
اخباری که درباره آثار حمله‌های اخیر عراق به جزیره خارک رسیده ضدونقیض است، اما پیداست که این حملات صدور نفت از جزیره خارک را تا حدود زیادی برای ایران دشوار کرده است و احتمالاً توقیف کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس پاسخ ایران به این حملات است. پیش از شروع جنگ ایران و عراق، ایران صاحب پرقدرت‌ترین نیروی دریایی در منطقه بود، اما طرحهای نوسازی نیروی دریایی در زمان حکومت شاه متکی به تجهیزات امریکایی بود و بعد از انقلاب به‌کلی متوقف شد. [...]
اگر ایران بخواهد تنگه هرمز را ببندد مسئولیت مقابله با این کار ابتدا به گردن عمان خواهد بود که درحال‌حاضر کار رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه را اداره می‌کند، اما نیروی دریایی عمان بااینکه وسایل مجهز و افراد تعلیم‌دیده‌ای دارد چندان قدرتمند نیست. بنابراین تصور عمومی این است که درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز ممکن است پای قدرت‌های خارجی نیز به خلیج‌فارس باز شود. بریتانیا، فرانسه و امریکا هر سه در این منطقه کشتی جنگی دارند و اخیراً یکی از روزنامههای امریکایی خبر داده بود که ماه گذشته یک ناو فرانسوی مانع توقیف یک کشتی تجاری متعلق به فرانسه توسط ایران شده و این جریان اگر درست باشد نشانه‌ای است از اینکه خطر دخالت نیروهای خارجی در خلیج‌فارس همچنان باقی است.»(1)
1
از درگیریها و فعالیت‌های امروز گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین سه گزارش در دست است:
یک اتومبیل نیسان پاترول گشت ستاد ثارالله در منطقه محمودکان از توابع مهاباد، هنگام عبور از میدان توحید به کمین عوامل ضدانقلاب افتاد که در درگیری نیروهای گشت با آنان، دو تن از نیروهای گشت مجروح و به بیمارستان امام خمینی مهاباد منتقل شدند.(2)
نیروهای سپاه و ژاندارمری سقز در حوالی آبادی‌های پیریونس و سلیمان‌کندی از توابع سقز با اشرار مسلح گروه کومهله درگیر شدند. در این درگیری حدود 20 نفر از افراد کومهله هلاک شدند که جنازه 9 نفر از آنها که برخی دخترند، در سردخانه سقز می‌باشد. در این درگیری 4 نفر از افراد سپاه شهید و 2 نفر از افراد ژاندارمری زخمی شدند. (3)
گروهک خبات امروز 3 تن از سربازانی را که برای مرخصی به شهر رفته بودند پس از بازگشت در 300 متری ژاندارمری کانی‌سور به اسارت گرفتند.(4)
2
منابع اطلاعاتی غربی، استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی علیه نیروهای ایران را تأیید کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «به نوشته نشریه هفتگی نیوزویک چاپ امریکا، منابع اطلاعاتی غربی تصدیق کرده‌اند که بار دیگر عراق در جنگ تحمیلی متوسل به سلاحهای سمی علیه سربازان ایرانی شده است. این نشریه در شماره اخیر خود به‌همراه عکسی از دو
1) 6. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 7/9/1364، صص 3 - 2، رادیو بی‌بی‌سی، 6/9/1364.
2) 7. سند شماره 59306 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی کل سپاه به فرماندهان مناطق پنج‌گانه و فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/9/1364.
3) 8. سند شماره 0230760 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، نزاجا معاونت عملیات و اطلاعات، شماره 37، 13/9/1364.
4) 9. سند شماره 425277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/9/1364.
رزمنده ایرانی ملبس به پوشش ضدسلاح شیمیایی، نوشت که ایران ماه قبل نیز درمورد حملات شیمیایی عراق به سازمان ملل اعتراض کرده است.»
نیوزویک در ادامه نوشته است: «مقامات امریکایی معتقدند که ایران نیز ذخایر شیمیایی دارد، ولی میزان کارایی آن هنوز روشن نیست و هیچ‌گونه شواهدی که نشان دهد ایران تاکنون از این مواد سمی استفاده کرده باشد در دست نیست.»(1)
روزنامه کیهان نیز به نقل از نیوزویک نوشته است: «وزارت خارجه امریکا تاکنون دو بار استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی علیه ایران را محکوم کرده است.»(2)
1
دومین روز از هم‌اندیشی 20 هزار نفری فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت بسیج در سراسر کشور صبح امروز با سخنان نخست‌وزیر و قرائت قطعنامه‌ای به کار خود پایان داد.
گزارش روزنامه اطلاعات حاکی است: «آقای مهندس موسوی که با لباس نیروهای بسیجی به محل سمینار آمده بود، با شعار "موسوی بسیجی خدا نگهدار تو"، و "درود بر موسوی حامی مستضعفان" مقدم نخست‌وزیر را گرامی داشتند.»
به نوشته روزنامه اطلاعات: «نخست‌وزیر طی سخنانی ضمن افشای توطئه‌های امریکا و قدرت‌های بزرگ جهانی گفت: "از اولین روز پیروزی انقلاب اسلامی، ما ناوگان‌های جنگی امریکا و دیگر قدرت‌ها را در چند قدمی تنگه هرمز دیده‌ایم و ملت ما برای مقابله با هرگونه مداخله اجانب، آماده است." وی ضمن اشاره به توطئه‌های ابرقدرتها و سازمان‌های بین‌المللی تحت نفوذ که همه‌روزه علیه مردم و کشور ایران تدارک دیده می‌شود، افزود: "آنها برای مقابله با ملت ما آمده‌اند و نه برای مقابله با رژیم‌های مرتجع و دست‌نشانده منطقه [...] اما با همه اینها ما نشان داده‌ایم که درزمینه‌های اقتصادی و سیاسی می‌توانیم روی پای خود بایستیم و دست گدایی به‌سوی کسی دراز نکنیم [...] آنها با ما مخالف‌اند و حق هم دارند؛ چراکه پیروزی ما، آغاز پیروزی همه ملل مستضعف جهان خواهد بود و روی این اصل، از هر حرکتی، یک ضدارزش می‌سازند و تبلیغاتی علیه ما می‌کنند و این روزها رادیو امریکا و بی‌بی‌سی دفاع خود را از حقوق بشر زیاد کرده‌اند، کشورهایی که دستشان تا مرفق به خون افراد بشر آغشته است. [...]"
نخست‌وزیر پس از بازگویی مداخله امریکا در نیکاراگوئه، گرانادا و سکوت سازمان ملل دراین‌خصوص افزود: "ما آنها را شناخته‌ایم، چنگال‌های خونین آنها را به گلوی ملت خود احساس کرده‌ایم و در سطح جهانی، شاهد جنایات آنها درمورد ملت‌های جهان سوم و حتی ملت خودشان بوده‌ایم [...] ما به توطئه‌های قدرت‌های بزرگ جهانی، اهمیت نمی‌دهیم و تمکین نمی‌کنیم و با بسیج نیروی مستضعفین درمقابل جهان درصورت مقابله با آرمان‌هایمان خواهیم ایستاد. [...]"
وی با اشاره به تأثیر انقلاب اسلامی بر فراسوی مرزها و سرمایه‌گذاری‌های شرق و غرب برای نابودی انقلاب اسلامی و حمایت‌های قدرت‌های ارتجاعی منطقه از صدام در تأمین تجهیزات، مایحتاج نظامی و اقتصادی رژیم عراق و حتی فروش نفت به نیابت از این رژیم، افزود: "سلاح‌هایی که دراختیار هیچ‌یک از کشورهای جهان سوم نیست ازسوی شرق و غرب به‌فراوانی دراختیار رژیم خونریز عراق قرار می‌گیرد. [...]" نخست‌وزیر سپس به نقش رسانه‌هایی که 90 درصد تحت سلطه صهیونیست می‌باشد اشاره کرد و افزود: "ما یک حرکت نوین در میان مسلمانان را مشاهده می‌کنیم و بسیج باید در این چارچوب باشد ... دولت امروز در خدمت جنگ است و شعار "جنگ، جنگ تا پیروزی" را تکرار می‌کند و همه امکانات خود را برای پیروزی، تدارک دیده است. [...] هیچ کاری صورت نمی‌گیرد که تأثیرات جنگ در آن مشهود نباشد. اگرچه ما درمقابل روح بلند بسیجیان، خجل هستیم، اما افتخار می‌کنیم که خدمتگزاران شما باشیم.[...] دولت در همه زمینه‌ها در خدمت جنگ است." براساس همین گزارش، فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت، فرماندهان طرح اسامه و نیروهای بسیج عراق با انتشار قطعنامه‌ای مواضع خود را درقبال مبارزات جهانی مستضعفان با مظاهر ظلم، کفر و استکبار جهانی اعلام کردند.»(1)
در این قطعنامه که در 9 بند تنظیم شده است، به تشکیل بسیج مستضعفان به فرمان امام خمینی اشاره شده و آمده است: «ما فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت، فرماندهان طرح اسامه و نیروهای بسیج عراق ضمن تبریک این میلاد خجسته به امت اسلام و همراه با لبیک به ندای امام و جانشین شایسته او حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری مبنی‌بر وحدت اسلامی و اعتصام به حبل الهی نظرات و خواستهای خویش را به شرح زیر اعلام می‌داریم.»
در بند اول بر مبارزه علیه حکومت عراق تا سرنگونی آن تأکید شده است و در بندهای بعدی نیز بر اطاعت از امام و مسئولان نظام جمهوری اسلامی؛ تأیید آقای منتظری به‌عنوان رهبری آینده انقلاب؛ وجوب تشکیل ارتش بیست میلیونی و اعلام آمادگی برای مقابله با نظامیان و تفنگ‌داران امریکایی در آبهای گرم خلیج‌فارس؛ تأیید دولت مکتبی میرحسین موسوی به‌عنوان سمبل راه امام و مدافع مستضعفان، محرومان و... ؛ تأیید اقدامات دادستان کشور در ریشه‌کن‌کردن طاغوتچه‌ها، مستکبران، زراندوزان و... و حمایت از نهضت‌های آزادیبخش (به‌ویژه افغانستان) تأکید شده است و در پایان این قطعنامه آمده است: «از امت سلحشور ایران می‌خواهیم با شرکت جستن در کاروان‌های کربلا به‌سوی جبهه‌های نور علیه ظلمت هجوم آورده و با تمرین و کسب آمادگی در این میدان و پس از واژگون‌ساختن کاخ صدامیان به‌سوی مبارزه چهره‌به‌چهره با عامل اصلی فساد، امریکای جنایتکار بشتابند.»(2)
1
تصویر
وزیر سپاه پاسداران با شوم‌خواندن نغمه‌های صلح‌طلبانه دولت‌های خارجی بر ایستادگی رزمندگان تا آخرین قطره خون و ادامه جنگ تا پیروزی تأکید کرد. وی ضمن اعلام تشکیل نیروی زمینی در سپاه، از ادامه تلاش‌ها برای تشکیل نیروی دریایی و نیروی هوایی در سپاه خبر داد.
آقای محسن رفیق‌دوست که امروز وارد رشت شد، هدف از این سفر را دیدار با مردم و شرکت در مراسم هفته بسیج اعلام کرد.(1)وی در بدو ورود به رشت به خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «سرنوشت این جنگ که عزت و شرف ما به آن بستگی دارد جز با پیروزی نهایی رزمندگان توانمند اسلام به پایان نخواهد رسید و رزمندگان این ملت مصمم هستند جنگ را تا آخرین قطره خون ادامه دهند و هیچ‌گاه به نغمه‌های صلح‌طلبانه دولت‌های خارجی اعتنا نخواهند کرد زیرا که صدام متجاوز بوده و ایران اسلامی با تمامی توان و قوا درمقابل این تجاوز درحال دفاع است.
وی همچنین اظهار داشت: دست‌اندرکاران نیروهای نظامی مصمم هستند تا با اجرای طرحهای اساسی و زیربنایی در ساخت و تأمین قطعات یدکی و سلاحهای موردنیاز، نیروهای مسلح و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کشور را به خودکفایی برسانند.»
وزیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با اعلام این مطلب که در سپاه، نیروی زمینی کاملاً تشکیل شده است، افزود: باتوجه‌به حضور فعال سپاه در دریا، هم‌اینک سرگرم سازماندهی نیروی دریایی هستیم و ازلحاظ نیروی هوایی نیز مسئولان باتوجه‌به امکانات و شرایط مملکت، مشغول برنامه‌ریزی هستند.»(2)
2
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، هم‌زمان با برگزاری هفته وحدت و هفته بسیج مستضعفین، امروز در گفتوگویی اختصاصی با روزنامه کیهان، درباره عملیات سرنوشت‌ساز آتی، اعزام کاروان‌های کربلا، عملیاتهای محدود، حمایت‌های ابرقدرتها از عراق، هدف دشمن از حمله به تأسیسات صنعتی، انقلاب اسلامی عراق و... مطالبی بیان کرد.
به نوشته روزنامه کیهان، سرهنگ صیاد شیرازی اعلام کرد: «رزمندگان اسلام خود را مهیای عملیات عمده و بزرگی می‌نمایند که این عملیات جواب‌گوی این نبرد سرنوشت‌ساز می‌باشد. [...] بدیهی است که تدبیر عملیات ما در جبهه‌های نبرد متناسب با زمان متنوع است و تاکتیک
و تکنیک ما برمبنای تجاربی که اندوخته‌ایم و روندی که نبردهایمان داشته است تغییراتی پیدا کرده است که ازطریق تدابیر جدید امید است ضربات مهلک‌تری را بر پیکره منحوس رژیم بعثی صهیونیستی عراق وارد کنیم.»
تصویر
وی با اعلام اینکه رزمندگان اسلام آماده نبرد سرنوشت‌سازی در جبهه‌ها می‌شوند شیوه‌های جدید رزمی نیروهای اسلام را تشریح کرد و گفت: «عملیات محدود با دربرداشتن محاسنی ازقبیل تداوم‌دادن به نبرد، متحرک نگه‌داشتن نیروهای خودی و آسیب رساندن دائمی به دشمن که درمجموع توان و کیفیت رزمی را در جبهه خودی افزایش می‌دهد و از توان رزمی دشمن می‌کاهد، عامل تعیین‌کننده‌ای برای سرنوشت جنگ محسوب نمی‌گردد بلکه همچنان برای پایان‌بخشیدن به این نبرد رزمندگان اسلام خود را مهیای عملیات عمده‌ای می‌کنند که این عملیات عمده بایستی جواب‌گوی این نبرد باشد. بنابراین ما در اصل با روش عملیات محدود مقداری از نارسایی‌های خودمان را در شیوه‌های نبرد ترمیم کردیم که ازجمله این نارسایی‌ها وقفه‌های طولانی در جبهه‌ها بود و دشمن از این وقفه‌ها استفاده می‌کرد و خودش را بازسازی نموده و مواضع خود را ترمیم می‌کرد، با این روش دشمن را عملاً طوری در زیر فشار قرار دادیم که کمتر بتواند به خودش برسد و همیشه در اضطراب و تشویش باشد تا روزی که مناسب باشد عملیات عمده ما به یاری خداوند انجام شود.»
فرمانده نیروی زمینی ارتش درباره نقش نیروهای ارتشی جبهه‌ها گفت: «آنچه باید مطرح شود این است که کلاً در نبردی که ما با دشمنان اسلام داریم چهره واحد رزمندگان اسلام مطرح است و همان‌طورکه به‌کرات حضرت امام فرمانده کل قوا مطرح کرده‌اند رزمندگان اسلام اعم از ارتش و سپاهی و نیروهای بسیج مردمی و سایر رزمندگان اسلام که در جبهه‌ها حضور دارند بایستی ید واحد باشند و در صفی متشکل و منسجم با دشمنان نبرد کنند که اگر این اصل را مدنظر داشته باشیم اطاعت از مقام رهبری انقلاب کرده‌ایم.»
وی با اشاره به برخورداری ارتش عراق از سلاحهای پیچیده و مدرن که قدرت‌های شرق و غرب دراختیارش می‌گذارند، گفت: «آنچه ازنظر
رزمی مطرح است چگونگی بهکارگیری این جنگ‌افزارها و سلاح‌هاست و اگر نیروهای انسانی دارای روح و انگیزه نباشند مطمئناً در کاربرد این سلاحها بازمی‌مانند، که خداوند این امتیاز بزرگ را به ما داده است که دشمن روزبه‌روز ازنظر روحی درحال انحطاط است و ما باید با اطمینان‌خاطر با دشمن غرق در اسلحه بجنگیم و به پیروزی نهایی مطمئن باشیم. از طرف دیگر، زمینه قیام در مردم عراق نیز نمایان شده است و بهترین چهره پیروزی نبرد ما وقتی است که پیروزی ما توأم با به‌ثمررسیدن انقلاب اسلامی عراق به دست مردم آن سرزمین باشد.» سرهنگ صیاد شیرازی افزود: «هدف دشمن از حمله به واحدهای صنعتی ایران قطع‌کردن رگ حیاتی ما می‌باشد ولی ما هرچه ضربه بخوریم منسجم‌تر و قوی‌تر دربرابر دشمن ایستادگی می‌کنیم و ما نیز مجبور به مقابله‌به‌مثل شده و چند واحد صنعتی دشمن را موردحمله قرار دادیم.»(1)
1
رئیس‌جمهور پاکستان ضمن ابراز بدبینی درباره جریان تلاش‌های صلح سازمان کنفرانس اسلامی، تصور ایران را درمورد نفوذ اعراب در این سازمان و کمیته حسن‌نیت اشتباه خواند و تلاش‌های کشورهای حوزه خلیج‌فارس را مثبت ارزیابی کرد. رادیو مسکو نیز ضمن وخیم‌خواندن اوضاع خلیج‌فارس، موضع شوروی را مشابه محافل صلح‌دوست کشورهای حوزه خلیج‌فارس اعلام کرد.
تصویر
به گزارش خبرگزاری کویت: «ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان ضمن ابراز بدبینی نسبت به دورنمای دستیابی به راه‌حلی برای جنگ عراق و ایران گفت تصور نمی‌کند بروز تغییراتی در ترکیب کمیته ویژه‌ای که ازسوی سازمان کنفرانس اسلامی مأمور رسیدگی به این درگیری است تلاش‌های مربوط به صلح را تسریع کند. وی که با هفته‌نامه عربی‌زبان المجله چاپ لندن مصاحبه می‌کرد، افزود: من طبیعتاً آدم خوش‌بینی هستم ولی نه نسبت به جنگ عراق و ایران چون پنج سال جهت پایان‌دادن به این درگیری تلاش کردیم، ولی فایده‌ای نداشت. [...]
براساس اظهارات ضیاءالحق، تلاش‌های سازمان کنفرانس اسلامی جهت میانجیگری برای یافتن راه‌حلی برای دو کشور متخاصم به‌دلیل اینکه ایران تصور می‌کند که اعراب در این سازمان و کمیته حسن‌نیت آن نفوذ دارند، با شکست مواجه شده است. روابط دولت پاکستان با تهران صمیمی است؛ ولی رئیس‌جمهوری نظامی پاکستان گفت معتقد است که این طرز برخورد یک اشتباه بزرگ ازسوی ایران می‌باشد. ضیاءالحق تصریح کرد اینک
1) 16. مأخذ13، ص3.
ایران منزوی شده است که به‌دلیل رفتار خود این کشور است. من معتقد هستم ایران خودش مسئول عدم دریافت هر نوع کمک ممکن از سازمان کنفرانس اسلامی است.
وی اضافه کرد داوود اجاوارا رئیس‌جمهوری گامبیا - که ریاست کمیته مزبور را به‌عهده دارد - دولتمرد باتجربه و توانایی است که به درخواست احتمالی صلح ازسوی ایران در آینده جواب خواهد داد. ضیاءالحق تلاش‌های اخیر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] دررابطه‌با صلح در منطقه خلیج [فارس] را دلگرم‌کننده و عالی توصیف کرد و افزود: ما به این تلاش‌ها ارج می‌نهیم و من امیدوارم این تلاش‌ها موجب عکس‌العمل طرف‌های ذی‌ربط باشد.»(1)
از سوی دیگر، رادیو مسکو اوضاع منطقه خلیج‌فارس را متشنج و وخیم خواند و گفت: «برای این وخامت و تشنجات علل بسیاری وجود دارد ولیکن مهم‌ترین آنها ادامه جنگ ایران و عراق و کوشش مستمر امریکا برای افزایش حضور نظامی خود در این منطقه است. محافل صلح‌دوست کشورهای حوزه خلیج‌فارس با پیگیری خواستار قطع جنگ ایران و عراق و عدم هرگونه حضور نظامی خارجیان در این منطقه هستند؛ اتحاد شوروی هم در این مسائل موضعی مشابه دارد.»(2)
1
رادیو کلن امروز در تفسیری ضمن اینکه سپاه پاسداران را رقیب ارتش جمهوری اسلامی خواند، روابط نظامی شوروی و ایران را روبه‌گسترش اعلام کرد و افزود که برای جلوگیری از رنجش اعراب از شوروی، این همکاری‌های نظامی بهطور غیرمستقیم و ازطریق کره شمالی، سوریه و لیبی انجام می‌گیرد.
رادیو کلن در این تفسیر گفت: «در جنگ میان ایران و عراق مردم به این مطلب خو کرده‌اند که شوروی بزرگ‌ترین تأمین‌کننده تسلیحات نظامی موردنیاز عراق است درحالی‌که دولت ایران اجباراً باید [از] راه‌های مختلف تسلیحات نظامی موردنیاز خود را تأمین نماید. اما آنچه که دراین‌زمینه تقریباً مطلبی ناشناخته باقی مانده تماس‌های ایران و شوروی درزمینه همکاری‌های نظامی میان دو کشور است که در سال‌های آخر حکومت شاه با ایران آغاز شده و حال نیز ابعادی به‌مراتب گسترده‌تر یافته است.»(3)
به گفته رادیو کلن: «اگر به گزارش‌های اخیر که با تکیه بر اظهارات محافل مطلع در انگلستان منتشر شده توجه کنیم، درمی‌یابیم که در ایران در چارچوب سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتشی پا می‌گیرد که رقیبی است برای ارتش رسمی کشور و این امر نیز با کمک‌های همه‌جانبه اتحاد جماهیر شوروی و کره‌شمالی صورت می‌گیرد. [...]
هرچند که دولت ایران، شوروی و امریکا را به [طور] یکسان به‌عنوان قدرت‌های شیطانی می‌خواند، اما مع‌الوصف دولت ایران چند سال قبل، از شوروی؛ یعنی همین شیطان بزرگ، مستقیماً تقاضای حمایت نظامی نمود و پس از آغاز جنگ با عراق نیز دولت ایران به‌کرات از شوروی خواست که به ایران کمک نماید؛ هرچند که اتحاد جماهیر شوروی از این امکان استفاده کرده و قصد دارد خلأ ناشی از خروج ایالات متحده امریکا از این منطقه را پر کند، ولی با کاردانی و
مهارت بسیار رفتار کرده و از حمایت علنی از ایران - باتوجه‌به علائق کشورهای عربی در این منطقه - دوری می‌ورزد. بدین‌خاطر است که صدور تسلیحات نظامی از اتحاد جماهیر شوروی به ایران ازطریق کره‌شمالی، لیبی و سوریه صورت می‌گیرد و اگر این امر در سال‌های بین 1980 تا 1983 مربوط به مهمات توپ، موشک‌هایی با برد کوتاه می‌شد، از سال 1984 به‌صورت صدور تانک و موشک‌های زمین‌به‌زمین با بردی درحدود 200 کیلومتر ادامه دارد که ایران می‌تواند از این موشک‌ها جهت حمله به اهداف سوق‌الجیشی در عمق خاک عراق استفاده کند. از سال 1982 نیز کره‌شمالی با کسب اجازه از اتحاد جماهیر شوروی هواپیماهای میگ دراختیار ایران می‌گذارد.
دست‌داشتن کم وبیش مستقیم شوروی در جنگ میان ایران و عراق باتوجه‌به برخی نکات دیگر نیز به‌خوبی آشکار می‌شود. به‌عنوان نمونه اواسط سال 1982 سوریه یک فروند هواپیمای مجهز با سیستم رادار هشداردهنده فوری، مدل "تی‌یو 126" ساخت اتحاد جماهیر شوروی را به ایران فرستاد تا ایران از آن جهت آغاز تهاجم نظامی خود به عراق استفاده کند. خدمه این هواپیماها از کشورهای شرق اروپا هستند و انتقال این‌گونه هواپیماها فقط با دریافت اجازه مستقیم از شوروی میسر است. در محافل مطلع در انگلستان گفته می‌شود که اتحاد جماهیر شوروی یک برنامه تعلیماتی گسترده برای افسران ایرانی تنظیم نموده که در شوروی، سوریه، جمهوری دمکراتیک آلمان و کره‌شمالی انجام می‌شود؛ گویا حداقل 300 افسر ایرانی ازجمله شماری خلبان در آن کشور در این برنامه شرکت نموده‌اند. بدین علت است که می‌توان گفت جنگ هوایی میان عراق و ایران - که درحال‌حاضر در درجه اول در انحصار عراق است - در آینده نزدیک به‌شدت از سرگرفته خواهد شد.«(1)
1
در ملاقات امروز سفیر شوروی با سرپرست اداره سیاسی وزارت امور خارجه ایران، درباره روابط دو کشور مذاکره شد. در این ملاقات نظر مثبت جمهوری اسلامی ایران درمورد پیشنهاد شوروی برای ازسرگیری مجدد پروازهای شرکت هواپیمایی ایرفلوت به تهران به اطلاع سفیر رسید. سرپرست اداره سیاسی همچنین اظهار امیدواری کرد که همان‌طورکه کارشناسان روسی که در بخش‌های مختلف اقتصادی و صنعتی ایران مشغول کار بودند با آخرین پرواز ایرفلوت، ایران را ترک کردند، با ازسرگیری پروازها و با اولین پروازها برگردند و از طرف دیگر، مشکل وسیله مسافرتی آقای کورنینکو نیز بدین‌ترتیب برطرف می‌شود و ایشان نیز می‌توانند با اولین پروازها سفرشان را انجام دهند. «سفیر شوروی گفت که ممکن است کورنینکو [معاون وزیر امور خارجه شوروی] در اواخر دسامبر بتواند به تهران سفر کند و در این مواقع درمقابل سفارت ما همیشه شلوغ و تظاهرات هست (منظور تظاهرات افغان‌ها در اواخر دسامبر می‌باشد) و این در موقع آمدن آقای کورنینکو خوب نیست. به وی گفته شد که آقای کورنینکو با استقبال و میهمان‌نوازی ایران روبهرو خواهد شد.»(2)
1
خبرگزاری فرانسه از پایان مأموریت کاردار ایران در فرانسه و احتمال سفر یک هیئت فرانسوی برای حل اختلافات مالی به ایران خبر داد.
به گزارش این خبرگزاری: «سفارت ایران امروز اعلام کرد علیرضا معیری کاردار ایران در پاریس در 3 دسامبر آینده [12 آذر] مقام خود را ترک می‌کند و به تهران می‌رود. سفارت ایران تصریح کرد معیری روز گذشته [سه‌شنبه] برای یک دیدار خداحافظی با رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه، ملاقات کرد و شخص دیگری جایگزین وی خواهد شد. [...] این دیپلمات ایرانی در 16 نوامبر گذشته [25 آبان] با یک مقام عالی وزارت امور خارجه مذاکراتی داشت که در پایان این مذاکرات وزارت امور خارجه فرانسه اعلام کرده بود که امکان عفو درمورد ژان ایو آلبرتینی یکی از رؤسای [آژانس هوایی] ایرفرانس در تهران توسط مقامات ایرانی در دست بررسی است. آلبرتینی به‌موجب قانون اسلام به‌خاطر آنکه منزل خود را بنا به ادعانامه به یک مرکز فساد تبدیل کرده به یک سال زندان محکوم شد.
از سوی دیگر، اخبار مطبوعات حاکی‌از اعزام یک هیئت نمایندگی فرانسوی مأمور بحث درباره اختلاف مالی میان فرانسه و ایران است. تهران درخواست بازپس‌دادن وام یک میلیارد دلاری شاه ایران در سال 1975 به "کمیساریای انرژی اتمی" را می‌کند.»(1)
2
بنا به اعلام روابط عمومی نخست‌وزیری، دکتر عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه به دعوت مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، هفته آینده به ایران سفر خواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری کویت، منابع دیپلماتیک عرب در دمشق روز گذشته با اعلام خبر سفر هیئت سیاسی - اقتصادی سوریه، گفتند که در این سفر درباره اوضاع کنونی منطقه، روابط سوریه و ایران به‌ویژه مسائل اقتصادی گفتوگو و موافقت‌نامه‌های دو کشور درزمینه‌های اقتصادی و مبادلات بازرگانی تمدید خواهد شد.(2)
خبرگزاری رویتر نیز دراین‌باره گزارش داد: «منابع دیپلماتیک گفتند هدف از سفر الکسم به تهران گفتوگو پیرامون ازسرگیری صدور نفت ایران به سوریه، عمده‌ترین هم‌پیمان عرب این کشور، می‌باشد. این منابع اضافه کردند که دو طرف احتمالاً درمورد ازسرگیری صدور نفت به سوریه به‌نوعی توافق دست خواهند یافت و این معامله احتمالاً مبادله پایاپای نفت با کالاهای سوری را در بر خواهد گرفت.»(3)
1
قائم‌مقام وزیر امور خارجه یمن دمکراتیک امروز در تهران با وزیر امور خارجه ایران دیدار و با وی درباره روابط دو کشور و مسائل منطقه‌ای گفتوگو کرد. در این دیدار، دکتر ولایتی با اشاره به روابط نزدیک دو کشور و تحولات سریع منطقه خواستار تبادل‌نظر بیشتر دو کشور شد و گفت که بر ما و شما و دیگر دوستانمان در منطقه واجب است که در راه آزادی فلسطین و دفاع از آن - که جزئی از آرمان‌های راهبردی ماست - تلاش کنیم.
قائم‌مقام وزیر امور خارجه یمن دمکراتیک نیز ضمن تشریح موضع قاطع کشورش درباره مسئله فلسطین و تأکید بر گسترش بیشتر روابط دوجانبه ایران گفت: امروز امریکا ما را به طرق مختلف تهدید می‌کند، ولی ما ایمان کامل داریم که موفق و پیروز خواهیم شد.(1)
2
بازگشت خارک به وضعیت عادی و افزایش صادرات نفتی ایران به ژاپن به‌دلیل پایین‌بودن قیمت نفت و توقف موقت صادرات نفتی عراق از خاک عربستان موضوعاتی است که خبرگزاری رویتر در گزارش خود از تهران به آنها پرداخته است. در گزارش رویتر آمده است: «انتظار می‌رود که واردات نفتی ژاپن از ایران در ماه آینده به 515 هزار بشکه در روز برسد و تاجران نفتی و مقامات رسمی ژاپن می‌گویند علت اصلی این افزایش، توقف موقت صادرات نفتی عراق ازطریق خاک عربستان سعودی است.»(2)
این خبرگزاری افزوده است: «یکی از تاجران نفتی دراین‌رابطه گفت: همان نفتکش‌هایی که برای بارگیری نفت خام بصره در نظر گرفته شده بودند اکنون مأموریت یافته‌اند که برای دریافت نفت به جزیره سیری بروند. این تاجران گفتند که عربستان سعودی دو هفته پیش صدور نفت عراق از یک خط لوله نفتی خود در بندر ینبع در سواحل دریای سرخ را قطع کرد تا صادرات نفتی خود به اروپا را افزایش دهد. منابع صنعت نفت در دیگر مناطق خلیج [فارس] گفتند که انتظار نمی‌رود تغییر عمده‌ای در برنامه پیش‌بینی‌شده عراق برای صدور روزانه 500 هزار بشکه نفت از خط لوله عربستان سعودی به وجود آید. یک مقام رسمی ژاپنی درعین‌حال گفت که شرکت‌های ژاپنی قراردادهایی را برای خرید روزانه درحدود 516 هزار بشکه نفت با ایران امضا کرده‌اند. درحالی‌که یک تاجر نفتی گفت این رقم ممکن است به 600 هزار بشکه در روز برسد.
این تاجر نفتی گفت: "خارک به حالت عادی بازگشته است." تاجران نفتی اضافه کردند که افزایش تقاضا برای نفت ایران موجب بالارفتن بهای نفت خام سبک ایران تا بشکه‌ای 27 دلار و 70 سنت و نفت خام سنگین آن تا بشکه‌ای 27 دلار و 10 سنت؛ یعنی درحدود 30 سنت بیشتر از بهای تعیین‌شده قبلی برای خرید نفت ایران در ماه دسامبر شده است. آنها گفتند که افزایش بهای نفت ایران همچنین معلول کم‌بودن صادرات نفتی دیگر کشورهای منطقه می‌باشد ولی بااین‌حال بهای نفت ایران هنوز پایین‌تر از بهای نفت دیگر کشورهای منطقه است.(3)
1
آقای هاشمی رفسنجانی نایب‌رئیس مجلس خبرگان، امروز اعلام کرد: «حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری ازسوی خبرگان منتخب مردم به‌عنوان رهبر آینده انقلاب اسلامی تعیین شده‌اند.» آقای هاشمی با اشاره به مصوبه مجلس خبرگان دراین‌زمینه گفت: این به‌خاطر پذیرش ایشان ازسوی اکثریت قاطع مردم و برجستگی خاصی بوده که ایشان را از سایر فقهای واجد شرایط مرجعیت متمایز می‌کند.»
نایب‌رئیس مجلس خبرگان که در یک مصاحبه رادیو و تلویزیونی سخن می‌گفت، متن مصوبه مجلس خبرگان درمورد اصل 107 قانون اساسی را که به تعیین رهبری مربوط می‌شود به این شرح قرائت کرد: «حضرت آیت‌الله منتظری دامت برکاته درحال‌حاضر مصداق منحصربه‌فرد قسمت اول از اصل 107 قانون اساسی و موردپذیرش اکثریت قاطع مردم برای رهبری آینده می‌باشند. مجلس خبرگان این انتخاب را صائب می‌داند و تأیید می‌نماید.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با اشاره به اینکه مجلس خبرگان بعد از بحث‌ها به این نتیجه رسید که آینده را پیش‌بینی کند تا از راه خلأ رهبری صدمه‌ای به جامعه نرسد، قسمت اول اصل 107 را به این شرح قرائت کرد: «هرگاه یکی از فقهای واجد شرایط در اصل 105 این قانون ازطرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شده باشد - همان‌گونه‌که درمورد مرجع عالی‌قدر تقلید و رهبر انقلاب آیت‌الله‌العظمی امام خمینی چنین شده است - این رهبر، ولایت امر و همه مسئولیت‌های ناشی از آن را برعهده دارد.»
نایب‌رئیس مجلس خبرگان دراین‌باره گفت: «حدود 50 نفر از خبرگان طرحی به جلسه دادند که درحال‌حاضر مردم حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری را به‌عنوان رهبر آینده بعد از امام انتخاب کرده‌اند.» وی افزود که این پیشنهاد موردبحث قرار گرفت و به تصویب رسید.
آقای هاشمی همچنین گفت: «دراین‌مورد هم بحث شد که آیت‌الله‌العظمی منتظری برجستگی خاصی دارند و آن هم شرایطی است که مردم تشخیص دادند. این برجستگی را ازلحاظ آگاهی‌های وسیع سیاسی، اجتماعی علاوه‌بر اجتهاد و شرایط عمومی مرجعیت است که ایشان خصوصیاتی دارند که در دوران مبارزه‌شان کسب کرده‌اند. [...] فقط ما این جمله را اضافه کردیم: "مجلس خبرگان این انتخاب را صائب می‌داند." یعنی مردم درست انتخاب کرده‌اند.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در پایان این گفتوگو دراین‌خصوص که چرا مصوبه مجلس خبرگان درمورد رهبری تاکنون اعلام نشده است یادآوری کرد که مذاکرات و مصوبات مجلس خبرگان غیرعلنی است و بنا شده است در شرایط عادی دراختیار رسانه‌های عمومی قرار نگیرد. وی درعین‌حال خاطرنشان ساخت انعکاس وسیع اخبار مربوط به تعیین آیت‌الله‌العظمی منتظری به‌عنوان رهبر آینده انقلاب اسلامی به‌خاطر اهمیت و تازگی خود حساسیت جهانی را بر انگیخته است.»(1)
1) 28. مأخذ4، صص 1 و3.
1
انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی را نشریه امریکایی وال استریت ژورنال به‌معنای تداوم حکومت روحانیان و تداوم جنگ دانسته است و وی را فردی میانه‌رو و حامی بخش خصوصی اعلام کرده است.
رادیو امریکا امروز در گزارشی دراین‌مورد گفت: «تصمیم مجلس خبرگان ایران در گزینش آیت‌الله منتظری به‌عنوان جانشین آیت‌الله خمینی با بحث‌های بسیاری در محافل مطبوعاتی و سیاسی امریکا روبهرو شده است یکی از این بحث‌ها در شماره امروز نشریه وال استریت ژورنال با عنوان "جانشین [امام] خمینی از ادامه جنگ با عراق حمایت می‌کند" چاپ شده است: تأیید آیت‌الله حسینعلی منتظری به‌عنوان جانشین آیت‌الله خمینی و ولایت آینده ایران، از دیدگاه کارشناسان مسائل ایران اقدام مهمی درجهت نهادی‌ساختن رژیم انقلابی اسلامی است که هفت سال پیش به قدرت رسید. هرچند این تصمیم در ترکیب کنونی قدرت در ایران چندان تغییری به وجود نمی‌آورد، اما چشم‌اندازهای تازه‌ای را برای بررسی رویدادهای ایران پس از آیت‌الله خمینی - که اینک 84 سال دارد - می‌گشاید. کارشناسان می‌گویند اعلام گزینش آیت‌الله منتظری برای جانشینی آیت‌الله خمینی در میان مسائل دیگر راهی را نشان می‌دهد که ایران ازطریق آن به جهان می‌گوید حکومت روحانیان در ایران قرار است بر جا بماند، پایانی برای جنگ پنج‌ساله با عراق به چشم نمی‌آید و فضای گرم‌تری در مناسبات با همسایگان ایران و کشورهای خارجی در پیش رو قرار دارد.
گزارشگر وال استریت ژورنال می‌افزاید: ازنظر داخلی آیت‌الله منتظری درزمینه آزادی‌های مدنی فرد میانه‌روی به نظر می‌رسد... که اغلب روزنامههای ایران را به موشکافی در اقدامات دولت تشویق می‌کند و از دولت می‌خواهد خود را از زندگی مردم دور نگه دارد، ... . بازرگانان ایرانی منتظری را حامی بخش خصوصی و معتقد به [حفظ] حرمت مالکیت می‌پندارند. دشمنانش او را مردی با جاه‌طلبی‌ها و انرژی محدود می‌دانند که احتمالاً در تسلط دیگران خواهد بود. سعید رجایی خراسانی سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد، آیت‌الله منتظری را مردی فوق‌العاده پارسا، باهوش و با تواضع توصیف می‌کند. پرفسور رمضانی کارشناس ایران در دانشگاه ویرجینیا، می‌گوید جاذبه و قدرت بی‌حد آیت‌الله خمینی غیرقابل‌رقابت است. به گفته رمضانی، هیچ سیاستمدار ایرانی به‌تنهایی نمی‌تواند آن نوع رهبری یا حرکت را اعمال کند. ...
به نوشته این نشریه، گزینش آیت‌الله منتظری دنباله‌رو وفادار خمینی، بازتابی از تصمیم آیت‌الله خمینی تلقی می‌شود که می‌خواهد موازنه قدرت را حفظ کند. ...
شهرام چوبین تحلیلگر مسائل سیاسی ایران در مؤسسه مطالعات عالی بین‌المللی ژنو، معتقد است که پس از مرگ آیت‌الله خمینی نبردهایی در داخل این گروه‌ها روی خواهد داد. درمورد
جنگ با عراق که مهم‌ترین مسئله رویاروی رژیم است، ظاهراً در سطح بالا توافق‌نظر وجود دارد. هاشمی رفسنجانی و آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور چون آیت‌الله منتظری گفته‌اند که جنگ باید تا شکست عراق ادامه یابد. شهرام چوبین می‌گوید که رهبری ایران استراتژی خود را برای یک جنگ آرام تدریجی با حمله‌های محدود در تمام طول مرز تعیین کرده است؛ مفهومش این است که ایران یک جدول زمانی را برای جنگ تهیه می‌کند. از نقطه‌نظر ایران جنگ می‌تواند سال‌ها ادامه یابد.
گزارشگر وال استریت ژورنال می‌افزاید اختلاف‌نظر درمورد دیگر آشکار است که بحث حل‌نشده بین جناح‌های محافظه‌کار و متمایل به اقدامات سوسیالیستی از آن جمله است. گروه دوم می‌گوید انقلاب هنوز نقش خود را در تأمین عدالت اجتماعی انجام نداده است. آنها خواستار ملی‌شدن املاک و اموال و توسعه بازهم بیشتر نقش دولت در بازرگانی هستند و با بازاریان که نیروی واقعی اقتصادی و تجاری کشور به شمار می‌آیند و سخاوتمندی آنها در حفظ روحانیت مؤثر بوده مخالف‌اند.»(1)
1
حمایت‌های بی‌حدومرز کویت از عراق اعتراض برخی مطبوعات کویتی را نیز برانگیخته است. به گزارش ستاد منطقه 4 دریایی نوح سپاه پاسداران: «واحدهای گشت نیروی دریایی عراق که در آبهای خلیج‌فارس گشت‌زنی می‌نمایند به‌منظور اینکه موردشناسایی واقع نگردند مبادرت به استفاده از شناورهای یدک‌کش و لنج‌های کویتی می‌کنند. محدوده فعالیت گشت‌های مزبور حوالی خور عبدالله و آبهای کویت می‌باشد.»(2)
از سوی دیگر، مرزهای کویت حاشیه امن تحرکات عراق قرار گرفته است، طوری‌که روزنامه کویتی السیاسه تلویحاً رژیم حاکم بر عراق را عامل اصلی آشفتگی اوضاع امنیتی کویت معرفی کرده و نوشته است: کامیون‌های باری عراق بی آنکه در سرحدات مرزی بین دو کشور موردبازرسی مأموران کویتی قرار گیرند وارد خاک کویت می‌شوند. عراق با استفاده از این فرصت طلایی توانسته است مهمات و مواد منفجره فراوانی را به آن‌سوی مرزها برای انجام‌دادن اقدامات خرابکارانه انتقال دهد. السیاسه ضمن هشدار درباره عواقب این‌گونه رفتارها، به دولت کویت تذکر داده که کامیون‌های باری عراق باید در نظارت کامل بازرسان کویتی قرار گیرند.(3)
1
درپی اجلاس اخیر سران دو ابرقدرت، رهبر شوروی اختلاف‌نظر امریکا و شوروی را اختلافی فاحش خواند. معاون وزیر خارجه امریکا نیز در سفر به خاورمیانه نتایج این اجلاس را برای حاکمان منطقه تشریح کرد.
میخائیل گورباچف رهبر شوروی، امروز در پارلمان این کشور گفت: درمجموع علی‌رغم سرسختی امریکاییان درباره "جنگ ستارگان" و سایر موارد اختلاف عمیق بین دو طرف، اجلاس ژنو موفقیتی در بر داشته است. وی افزود: اختلاف‌های دو طرف تنها به پافشاری امریکا بر سر "طرح جنگ ستارگان" محدود نشده و دو طرف درباره مسائل منطقه‌ای نیز با یکدیگر اختلاف‌نظرهای فاحشی دارند.(1)
از سوی دیگر، ریچارد مورفی معاون وزارت خارجه امریکا در امور مربوط به خاورمیانه، امروز حسین شاه اردن را در جریان نتایج اجلاس سران امریکا و شوروی که در ژنو برگزار شد و نیز چشم‌اندازهای صلح خاورمیانه قرار داد.
خبرگزاری رسمی اردن به نقل از منابع سیاسی، اعلام کرد: «مورفی در جریان این سفر می‌کوشد روند صلح خاورمیانه را که طی دو ماه گذشته با یک رشته موانع روبهرو گردیده، دوباره فعال سازد. مورفی در جریان سفر اخیرش از پاکستان، عمان، اسرائیل و مصر دیدار کرده است. هفته گذشته مقام‌های اسرائیلی در بیت‌المقدس ادعا کردند که مورفی در سفر به اسرائیل خاطرنشان ساخته است که موضوع خاورمیانه در ژنو توسط جورج شولتز وزیر خارجه امریکا و ادوارد شوارد نادزه وزیر خارجه شوروی و نه در اجلاس سران دو ابرقدرت مطرح شده است.»(2)
2
دادستان نظامی استانبول در جریان محاکمه اعضای "سازمان حزب‌الله" ترکیه مدعی شد طاهری سرکنسول سابق جمهوری اسلامی ایران در استانبول به این سازمان کمک مالی کرده و برای اعضای این سازمان امکاناتی جهت آموزش نظامی در ایران فراهم کرده است. روزنامه گونش چاپ ترکیه، در ادامه گزارش خود نوشته است: دادستان نظامی از 14 متهم به بنیان‌گذاری و رهبری این سازمان برای یک تن تقاضای 200 سال برای یک نفر تقاضای 150 سال و برای 8 نفر تقاضای زندان‌هایی از 9 ماه الی 10 سال کرد. برای 4 نفر دیگر از متهمین تقاضای تبرئه شده است.(3)
1
ولید جنبلاط رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه (دروزی‌ها) به اقدام خویش در راه‌اندازی جنگ پرچم اعتراف کرد. دراین‌حال سوریه درصدد است با تحکیم نفوذ خود در غرب بیروت، به حاکمیت دو گروه شبه‌نظامی در این منطقه خاتمه دهد.
به گزارش یونایتدپرس از بیروت: «امروز حدود یک‌صد نظامی سوری برای تقویت نیروی 36 نفری ناظر بر آتش‌بس که از ماه ژوئن گذشته در غرب بیروت به سر می‌برند وارد غرب پایتخت جنگ‌زده لبنان شدند.
منابع شبه‌نظامی مسلمان گفتند تقویت حضور نظامی سوریه تا رسیدن مجموع آن به 600 نفر ادامه خواهد یافت. این نیرو نماینده بخشی از برنامه امنیتی تازه برای غرب بیروت درپی جنگ‌های شدید چهارروزه هفته گذشته بین شبه‌نظامیان دروزی و امل در آن است. منابع آگاه گفتند ناظران سوری سرانجام در تلاش برای خاتمه‌دادن به حاکمیت هر دو گروه شبه‌نظامی دروزی و امل بر غرب بیروت و جلوگیری از وقوع جنگ تازه بین آنها به ارتش لبنان و پلیس شبه‌نظامی این کشور ملحق خواهند شد.
ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان در تلاش دیگری برای کاستن از تشنجات موجود به اعضای امل گفت که او مسئول همه خسارات و تلفات جنگ اخیر است. وی در یک ملاقات رویاروی نادر با 50 تن از شبه‌نظامیان امل گفت: اگر هرکدام از شما برادر یا فرزندی در این جنگ از دست داده است یا احساس می‌کند که حزب سوسیالیست ترقی‌خواه دروزی به روشی جنایتکارانه با او برخورد کرده است، مرا مسئول بدانید. صراحتاً بگویم ما نمی‌خواهیم بین امل و دروزی‌ها تشنج ایجاد شود، زیرا چنین وضعیتی کشور را دچار یک جنگ داخلی پایان‌ناپذیر خواهد کرد. [...]
جنبلاط گفته است که هفته گذشته با صدور دستور پایین‌کشیدن پرچم لبنان در روز پرچم این کشور، به شبه‌نظامیان دروزی، مرتکب اشتباه شده است. نیروهای امل مانع شبه‌نظامیان دروزی شدند و همین امر باعث شروع جنگی چهارروزه بین این دو گروه متحد مسلمان شد که بیش از 65 کشته و 300 مجروح به‌جای گذاشت.»(1)
واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «منابع شبه‌نظامی گفتند واحدهای گشتی مشترک شبه‌نظامیان امل و حزب سوسیالیست ترقی‌خواه، 23 تن را دستگیر و یک تن از اعضای حزب سوسیالیست ترقی‌خواه را به‌دلیل کشتن یک پسربچه 13 ساله شیعه اعدام کردند. جنبش امل 11 تن از مقامات محلی خود در بخش بیروت غربی را دستگیر کرده است. همچنین حزب ترقی‌خواه سوسیالیست 12 نفر از مقامات خود را برای بازجویی بازداشت کرده است. آنها گفتند در تلاش برای جلوگیری از نبردهای تازه بین دو گروه شبه‌نظامی انتظار می‌رود افراد بیشتری دستگیر شوند.»(2)
1
سفارت جمهوری اسلامی ایران در بلژیک با صدور بیانیه‌ای به اقدامات پارلمان اروپا درمورد ادعاهای نقض حقوق بشر در ایران و حمایت از تروریست‌های فراری از ایران، واکنش نشان داد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از بروکسل: «سفارت ایران در بلژیک امشب [چهارشنبه‌شب 6/9/1364] شدیداً نسبت به برگزاری یک جلسه سخنرانی عمومی درباره رعایت حقوق بشر در ایران - که قرار است صبح شنبه تحت سرپرستی کمیسیون سیاسی پارلمان اروپا در بروکسل انجام شود - اعتراض کرد. سفارت ایران با صدور اطلاعیه‌ای پارلمان اروپا را به بی‌توجهی نسبت به گزارش‌ها و آمار انکارناپذیری که توسط سازمان‌های مسئول ایرانی انتشار یافته است متهم کرد. به گفته سفارت ایران، پارلمان اروپا ترجیح می‌دهد از گروهک‌های تروریست فراری و جانیانی که تحت تعقیب قانون قرار دارند حمایت کرده و همچنین اقدام به جمع‌آوری امضاهای این افراد نموده و جلسه‌ای را به استماع سخنان آنها اختصاص دهد که بیشتر به یک صحنه‌سازی شبیه است.
یک سخنگوی پارلمان اروپا در پاسخ تنها به اعلام این مطلب اکتفا کرد که یک سلسله سوءتفاهم، از ملاقات‌های پیش‌بینی‌شده میان نمایندگان سفارت ایران و پارلمان جلوگیری کرده و پارلمان اروپا از هیچ مخالف سیاسی دعوت به عمل نیاورده، بلکه تنها کارشناسان و شاهدان وضع حقوق بشر در ایران به پارلمان دعوت شده‌اند.
بنا به اظهار منابع پارلمانی کمیسیون سیاسی، درحقیقت [سفارت ایران] از برگزاری یک کنفرانس مطبوعاتی شدیداً ضد [امام] خمینی که بدون اطلاع وی [سفیر ایران] روز چهارشنبه توسط دو شاهد یعنی مرجان همایون‌فر و بهزاد نظیری اعضای سازمان مجاهدین خلق، یک سازمان اسلامی مخالف انجام گرفت، ناخرسند است. هم‌زمان از سازمان عفو بین‌المللی خواسته شده که گزارش را روز پنجشنبه به اعضای پارلمان تسلیم کند. سازمان عفو بین‌المللی نیز بیانیه‌ای را در بروکسل منتشر کرد که در آن شکنجه‌های متعدد و اعدام‌های بی‌رویه در ایران محکوم شده‌اند. این ابتکارها به نظر می‌آید که خشم دولت تهران را پیش از استماع این گزارش‌ها برانگیخته است. بنا به اظهار منابع مزبور پرسشی که چهارشنبه‌شب در پارلمان مطرح بود این است که آیا درپی سخنان زودرس دو مجاهد مزبور، استماع گزارش آنها عاقلانه خواهد بود؟»(1)
1) 37. مأخذ17، صص 17 و 18، بروکسل - خبرگزاری فرانسه، 7/9/1364.
1
دو هواپیمای عراقی امروز جزیره خارک را بمباران کردند که خسارت مهمی نداشت. هواپیماهای عراقی امروز همچنین به چندین شهر تجاوز و از برخی مناطق مرزی عکس‌برداری کردند.
معاونت عملیات و اطلاعات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: «دو فروند هواپیمای میگ25 جزیره خارک را بمباران نمودند که از چهار بمب پرتاب‌شده دو بمب در داخل آب، یک بمب در داخل پایگاه و یک بمب به منازل شرکت نفت اصابت کرد. درنتیجه این حمله دو نفر بهطور سطحی مجروح شدند و به سه باب منزل خساراتی وارد شد.»(1)به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هنگام این حمله سلاح های پدافند هوایی مستقر در خارک و بوشهر فعالیت گسترده‌ای داشته‌اند.(2)
رادیو بغداد با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2026 ارتش عراق اعلام کرد که ساعت 11:47 امروز، هواپیماهای عراقی دست به حمله شدیدی علیه جزیره خارک زدند.(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هواپیماهای عراقی همچنین از صبح تا ساعت 12:30 امروز، شش بار به حریم هوایی شهر ایلام تجاوز کردند که هربار با آتش سلاحهای پدافند هوایی مستقر در منطقه مواجه و متواری شدند.(4)امروز شهرهای اهواز، بندر امام خمینی، ارومیه و سلماس نیز هدف تجاوز هوایی عراق قرار گرفتند که این حملات بدون هرگونه اقدامی پایان پذیرفته است.(5)
واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) سپاه نیز گزارش داد: هواپیماهای دشمن امروز اقدام به شناسایی و عکس‌برداری از مناطق اسلام‌آباد تا ایلام، شرهانی، چزابه، جزایر مجنون، پاسگاه زید و جزیره مینو کردند.
براساس گزارش امروز این قرارگاه، نیروهای عراقی همچنین چهار ناوچه موشک انداز را به آب های جزایر بوبیان و مقابل جزیره فیلکه اعزام کردند تا اطراف خود را کنترل نمایند.(6)
1) 1. سند شماره 023076 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی معاونت عملیات و اطلاعات نزاجا، شماره 37، 13/9/1364.
2) 2. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش های ویژه، شماره 254، 8/9/1364 ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/9/1364.
3) 3. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/9/1364، ص1، رادیو بغداد، 7/9/1364.
4) 4. مأخذ2، ص3، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/9/1364.
5) 5. سند شماره 200109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 109، 12/9/1364، ص1.
6) 6. سند شماره 11075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 150، 18/9/1364، به نقل از قرارگاه خاتمالانبیا سپاه، 7/9/1364.
1
تحرکات گروه های ضدانقلاب با پشتیبانی حکومت عراق و با هدف درگیرکردن بخشی از نیروهای خودی در مناطق شمال‌غرب کشور ادامه دارد:
شهربانی استان کردستان گزارش داد: نیروهای خودی در روستای پیریونس، از توابع شهرستان سقز، با افراد گروه کومهله درگیر شدند.(1)به گزارش سپاه پاسداران باختران، در این درگیری شدید، از نیروهای ضدانقلاب - که حدود 150 نفر(20 نفرشان دختر) بودند - 30 نفر کشته و 40 نفر زخمی شدند. همچنین 4 نفر از برادران سپاه سقز شهید و 2 نفر مجروح شدند.(2)
براساس گزارش سپاه پاسداران ناحیه باختران، امروز مسئول ترور حزب کومهله کردستان به‌دست نیروهای خودی کشته شد.
بعدازظهر امروز، گروهان ضربت محور شهید بروجردی برای کمک به گردان خاتم بوکان که در حوالی روستای کانی شیته با افراد کومهله درگیر شده بود، به این محل اعزام شد. در این درگیری 2 نفر از رزمندگان گروهان ضربت شهید و 5 نفر مجروح شدند. از نیروهای ضدانقلاب نیز 4 نفر کشته شدند.(3)گزارش سپاه بوکان حاکی است که جنازه 2 نفر از افراد کومهله در منطقه باقی مانده و یک کودک از اهالی روستا نیز به شهادت رسیده است.(4)
به گزارش شهربانی کردستان، نیروهای خودی با افراد گروه خبات به سرپرستی شیخ جلال حسینی، در روستای بلکه از توابع مریوان درگیر شده‌اند.(5)
2
حکومت بعثی عراق مردم و نیروهای مسلمان و مبارز مناطق کردنشین عراق را به انحاء مختلف تهدید کرده و زیر فشار قرار داده است و با اعدام تعدادی از نظامیان به‌اتهام فرار، می‌کوشد تا از افزایش فرار نیروهایش جلوگیری کند. روزنامه اطلاعات در شماره امروز خود گزارش داده است: «درپی اوج‌گیری نهضت مسلمانان کرد در شمال عراق، مزدوران بعثی یک روحانی برجسته اهل تسنن به نام شیخ عبدالرحمن الرشتوی را در استان سلیمانیه به جوخه اعدام سپردند. این روحانی، در خطبه های نماز در مسجد سلیمانیه، جوانان مسلمان را برای قیام و مبارزه علیه طاغوت بغداد فرامی‌خواند. به‌شهادت‌رساندن این روحانی دلاور، موجی از خشم در میان مردم اهل تسنن سلیمانیه ایجاد کرده است.»(6)
گزارش های رسیده از شمال عراق نیز حاکی است که: «شهر کرکوک به محاصره نیروهای عراقی درآمده و هلیکوپترهای عراقی ترددها را به‌شدت کنترل می کنند. همچنین عوامل حکومت صدام منازل افراد مشکوک را تخریب و خانه ها را بر سر ساکنان آنها ویران می کنند و تیم های ضدشورش مجهز به ماشین آب‌پاش در گوشه‌وکنار شهر دیده می شوند. علاوه‌براین، روستای خمسه در منطقه شهربازار سلیمانیه و چهار روستا در منطقه اغجله و آداش با استفاده از مواد شیمیایی سوزانده شده است.»(7)
1) 7. سند شماره 449186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری کردستان 10/9/1364.
2) 8. سند شماره 270626 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 13/9/1364.
3) 9. سند شماره 425383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه به فرماندهی قرارگاه حمزه‌سیدالشهدا(ع) 8/9/1364.
4) 10. سند شماره 425273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه بوکان به قرارگاه حمزه‌سیدالشهدا(ع) 9/9/1364.
5) 11. سند شماره 442385 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 11/9/1364.
6) 12. روزنامه اطلاعات، 7/9/1364، ص4.
7) 13. روزنامه کیهان، 7/9/1364، ص22.
گزارش واحد مرکزی خبر نیز حاکی است که تعدادی از افسران ارتش عراق به‌اتهام فرار اعدام شده اند.(1)به نوشته نشریه راه کربلا، بیش از 20 افسر ارتش عراق، در دو هفته گذشته از جبهه های جنگ تحمیلی گریخته اند. این نشریه به نقل از گزارش های موثق از داخل عراق نوشته است که پدیده فرار جوانان سرباز عراقی از جبهه های جنگ رو به فزونی است و اکنون شامل افسران ارتش بعث نیز می شود.(2)
1
به مناسبت روز بسیج و ایثار، صبحگاه مشترک واحدهای برگزیده نیروهای رزمی بسیج مستضعفین سپاه پاسداران منطقه 1 ثارالله و یگان های نمونه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، صبح امروز در حضور وزیر دفاع، وزیر راه‌وترابری، رئیس ستاد مشترک ارتش، فرماندهان و مسئولان عقیدتی سیاسی سپاه و ارتش و خانواده معظم شهدا در پادگان 21 حمزه تهران برگزار شد.
تصویر
در این مراسم، علی شمخانی جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران، ضمن بیان اینکه حکومت بعثی عراق در اجرای مطامع استکبار جهانی در حمله به ایران نه‌تنها هیچ کاری از پیش نبرده، بلکه با بیش از 100 هزار کشته و 50 هزار اسیر و 50 میلیارد دلار قرض، آینده‌ای جز شکست و سقوط را برای خود رقم نزده است، گفت: «دستگاه طراحی استکبار در آخرین استراتژی‌ای که توسط ایادی داخلی و خارجی خود علیه کشور اتخاذ کرده است، سه محور امام، مردم و منابع نفتی را موردنظر قرار داده و اینها را اهرم های نگهدارنده نظام جمهوری اسلامی دانسته اند.» وی افزود: «دشمن بعد از عملیات رمضان تاکنون نتوانسته هیچ حرکتی که مبین توان رزمی قابلی باشد، نشان دهد و این نشان‌دهنده توان رزمندگان اسلام در صحنه های جنگ بوده است. [...] استکبار به‌شکل مستقیم و غیرمستقیم و به‌کمک ایادی داخلی و خارجی با تبلیغات خود مردم را تشویق به بروز انگیزه ضدجنگ کرده و دراین‌مورد دیده می شود که شعارهای مختلف مردم و بازوهای مختلف فقط یک هدف را موردتوجه قرار داده و آن هم شعار" جنگ، جنگ تا پیروزی" است. دشمن با فشار و ایجاد رعب و وحشت و بمباران شهرها هیچ نتیجه‌ای نگرفت و با تمام اهرم های فشاری که به کار برد، سعی داشت که روحیه تمایل به ادامه جنگ و معنویت حاکم بر این کشور را از بین ببرد و امروز این تودهنی را امت مسلمان با حضور در کاروان " راهیان کربلا" بر دهان یاوه‌گویان و دشمنان می زند.»
علی شمخانی در ادامه گفت: «کاروان "کربلا" کاروان جدیدی نیست و از همان افرادی تشکیل یافته که فرودگاه را برای ورود امام آماده کردند و"خونین‌شهر" را آزاد کردند و این کار شروعش از شهر قم پا گرفته است و از تبریز و خراسان نیز کاروان ها راهی جبهه اند.» وی در پایان تأکید کرد: «نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هم‌اکنون سازمانیافته تر و متحدتر و مجهزتر با انگیزه نابودی دشمن، بسیج هستند و آماده می باشد.»(1)
1
مراسم گرامیداشت هفتم آذر، روز نیروی دریایی و تجلیل از حماسه‌آفرینی های شهیدان و مفقودان ناوچه موشک‌انداز پیکان، در ستاد این نیرو برگزار شد. در این مراسم، ناخدا ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی، ضمن یادآوری دلاوری های پرسنل غیور ناوچه پیکان که ضربات مهلکی بر نیروی دریایی دشمن بعثی وارد کردند، گفت: «نیروی دریایی با قدرت تمام حفظ و صیانت از آب های منطقه را به‌عهده دارد و دخالت قدرت های استکباری را بدون جواب نخواهد گذاشت.»
فرمانده نیروی دریایی افزود: «درحال‌حاضر، رژیم بعث عراق قادر نیست جنگ را ادامه دهد، لذا سعی می کند جنگ را به تمام خلیج‌فارس بکشاند و منطقه را ناامن کند.» وی تأکید کرد: «البته رزمندگان ما با هوشیاری کامل تاکنون تمام توطئه ها را خنثی کرده اند و امنیت منطقه را برقرار کرده اند و این امنیت را تا موقعی حفظ می کنند که خلیج‌فارس برای ما قابل‌استفاده باشد، در غیر این صورت، برای هیچ‌کس قابل‌استفاده نخواهد بود.»(2)
2
با هدف آمادگی و افزایش توان رزمی آبی - خاکی نیروهای بسیج و سپاه پاسداران، هم‌زمان با هفته وحدت و بسیج مستضعفین مانور گسترده عملیات آبی - خاکی بسیج مستضعفین و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شرکت شناورهای سپاه و لنج های صیادان زحمتکش در خلیج‌فارس و آب های ساحلی بندر لنگه اجرا شد.
در این مانور یک‌روزه نیروهای جان‌برکف بسیج و گروههای مقاومت شهرستان بندر لنگه و بخش‌های تابعه مشترکاً عملیات رزمی دریایی اجرا کردند.(3)
3
امروز کاروان های متعددی از نیروهای داوطلب و کمک های مردمی از نقاط گوناگون کشور عازم جبهه های نبرد یا آماده اعزام شدند.
شدند. حجت‌الاسلام رحمانی مسئول واحد بسیج مستضعفین سپاه پاسداران در سخنانی گفت: این نیروها که امروز عازم جبهه می شوند زندگی، هستی و عزیزان خود را در عراق رها کرده و به یاری جمهوری اسلامی ایران برای نبرد با حکومت بعثی عراق تا پیروزی انقلاب اسلامی آمده اند. وی با اشاره به این ادعای عراق که تاکنون هیچ عراقی‌ای درمقابل حکومت بعثی عراق قرار نگرفته است، افزود: خوشبختانه برادران مجاهد مسلمان عراق در عملیات قدس توان رزمی و قدرت بسیار خوبی از خود نشان دادند که موجب شده است رژیم عراق هم‌اکنون از این نیروها وحشت بسیاری داشته باشد. حجت‌الاسلام رحمانی در پایان اظهار امیدواری کرد که نیروهای بسیج عراق بتوانند با تشکیل چندین لشکر و پیشاپیش رزمندگان اسلام وارد شهرهای عراق شده و جمهوری اسلامی را در این کشور برپا کنند.
روزنامه کیهان در گزارش خود افزوده است: در پایان مراسم، این عده با شعارهایی به زبان عربی ازجمله " بسیج آماده جهاد است"، " ندای هر بسیجی عراقی، لبیک یا خمینی"، "جنگ، جنگ تا پیروزی" و "خدایا، خدایا تا انقلاب مهدی خمینی را نگه دار"، به‌سوی محل مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق حرکت کردند. این عده پس از حضور در بهشت زهرا و ادای احترام به شهیدان انقلاب اسلامی و نیز دیدار با آیت‌الله‌العظمی منتظری، روز جمعه از شهر خون و قیام، قم، عازم جبهه های نبرد می شوند.(1)
به نوشته روزنامه اطلاعات: «ابو زینب کفاهی عضو واحد بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، هنگام عزیمت به جبهه، به خبرنگار واحد مرکزی خبر گفت: شب گذشته [6 آذر 1364] اولین کاروان کربلای عراقیان مقیم ایران عازم جبهه شد و ما دومین گروه از اعضای واحد بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق هستیم که به جبهه ها می رویم. وی افزود: هدف ما از جنگ با نیروهای عراقی، نابودی رژیم صدام است. ما خواستار نشر دین اسلام در سراسر جهان به رهبری امام خمینی هستیم.»(2)
کاروان راهیان کربلای استان خراسان شامل 5000 نیروی داوطلب با 150 اتوبوس و 100 کامیون حامل هدایای مردم ایثارگر استان خراسان برای شرکت در مراسم نمازجمعه تهران و دیدار با مسئولان کشور عازم تهران شده است.(3)
نیروهای داوطلب بسیجی از شهرهای قوچان، بجنورد، درگز و بشرویه برای پیوستن به کاروان بزرگ کربلا و حضور در جبهه های نبرد حق علیه باطل عازم مشهد شدند.(4)
گروه کثیری از بسیجیان سپاه پاسداران مراغه؛ گروه‌هایی از رزمندگان، نیروهای متخصص و کارمندان باختران؛ گروه کثیری از دانش‌آموزان و نیروهای مردمی و امام‌جمعه زیرکوه قاین عازم جبهه های نبرد حق علیه باطل شدند.(5)
دو گروه امداد پزشکی و دو دستگاه آمبولانس از ستاد کمک های اولیه و امداد جبهه استان هرمزگان از بندرعباس عازم جبهه های نبرد شدند.(6)
1
فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (مصطفی ایزدی) امروز دستورالعمل تکمیلی اعزام کاروان های کربلا را به پایگاه های تابع این قرارگاه و ناحیه کردستان ارسال کرد. این دستورالعمل چنین است:
«پیرو حرکت اخیر مردم شهیدپرور قم و ادامه حرکت باتوجه‌به بیانات فقیه عالی‌قدر حضرت آیت‌الله منتظری و حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی به شرح ذیل دستورالعمل تشکیل کاروان های کربلا جهت اجرا به اطلاع می رساند. ضمناً جهت هماهنگی های لازم و ضروری، ستادی در پایگاه ها با مسئولیت فرماندهی متشکل از واحدهای تبلیغات، بسیج، پرسنلی، تدارکات امور مربوط به کاروان های کربلا را عهده‌دار شوند.
الف) دستورالعمل تبلیغی
حرکت کاروان ها بایستی به‌صورت خودجوش و مردمی صورت گرفته و تدابیر لازم دررابطه‌با آن از قبل در نظر گرفته شود.
کاروان‌سالار حرکت کاروان های کربلا ائمه محترم جمعه و روحانیت معظم می باشند.
کلیه امکانات کاروان ها بایستی از قبل با فرمانداری هر شهر و با کمک سایر نهادهای انقلابی تأمین گردد.
حرکت کاروان ها در مسیر از ابتدا تا انتها بایستی به طریقی باشد که بیانگر عظمت و شکوه و خروش عظیم انسان ها باشد.
رعایت نظم، دقت، همبستگی و اصول لازم برای یک حرکت دسته‌جمعی مکتبی و مانور قدرت سیاسی جمهوری اسلامی در تجمع کاروان ها در مراکز مختلف مسیر حرکت و محل های پیوستن نیروها مدنظر قرار بگیرد.
حرکت کاروان ها با ندای دعوت از همه عاشقان کربلا صورت گیرد و شور و شوق شرکت همه اقشار را در این حرکت عظیم به وجود آورد.
تهیه پیام امام‌جمعه محترم در هر شهر و انعکاس آن در سطح شهر درخصوص ثبت‌نام و حرکت مردم همراه کاروان ها به‌سوی جبهه با حضور خود امام‌جمعه و روحانیت معظم.
هماهنگی با مدیران ادارات، کارخانجات، انجمن های اسلامی جهت تبلیغ لازم.
تبلیغ گسترده با استفاده از تخته‌سیاه مدارس توسط هسته های مقاومت در سطح کلیه مدارس.
تبلیغ جهت ثبت‌نام و محل های تعیین‌شده و با استفاده از امکانات موجود محلی ازقبیل تراکت، پلاکارد، قرائت اطلاعیه از بلندگوهای مساجد و اتومبیل های بلندگودار و...
همراه‌نمودن روحانیت هر شهر در هر کاروان امری ضروری بوده و موجب بالابردن کیفیت معنوی کاروان خواهد بود.
اعلام خانواده محترم شهدا جهت همکاری و حمایت و همراهی کاروان و سخنرانی آنان در مجامع مختلف.
تبلیغات لازم در سطح روستاها از امور ضروری و مهم به شمار می رود.
ب) دستورالعمل بسیج
از همه نیروهای مراجعه‌کننده به‌عنوان کاروان راهیان کربلا ثبت‌نام به عمل آید.
کلیه مراحل پذیرش معمول اعزام به جبهه بر روی داوطلبین کاروان کربلا صورت گیرد.
نیروهای اعزامی حتماً سن آنها کمتر از 17 و بالاتر از 45 نباشد.
سعی شود نیروهای رزمنده تک‌ور بوده باشند و خدماتی و پشتیبانی صرف نباشند.
پایگاه های مقاومت موظف باشند هرکدام حداقل دو نفر به جبهه معرفی نمایند با انجام کارهای تبلیغی در محدوده، پایگاه ها و مردم.
پایگاه های مقاومت موظف باشند تلاش های لازم را درزمینه جذب کمک های مردمی داشته باشند.
ج) دستورالعمل بهداری
بهداری پایگاه ها موظف اند دررابطه‌با جذب نیروهای تخصصی بهداری اعم از امدادگر عملیاتی و پزشکیار و بهیار برای جبهه ها فعالیت نمایند.
گیرندگان: ناحیه کردستان و پایگاه های سلماس، خوی، ارومیه، میاندوآب، صائین‌دژ، تکاب و نقده.»(1)
1
آیت‌الله سیدعلی خامنه ای رئیس‌جمهوری و رئیس شورای عالی دفاع، پیش‌ازظهر امروز در دیدار با صدها تن از خواهران و برادران طلبه مدارس علمیه استان تهران گفت: «شما مدیران آینده نظام جمهوری اسلامی هستید و باید از مسائل بین‌المللی، اقتصادی، تولید، صنعت، بیمه، رویه های قضایی در دنیا و مبارزه با استعمار و برخورد با تکنولوژی غرب و ایجاد روابط و تنظیم روابط با قدرت های جهان آگاهی کامل داشته باشید.»
رئیس شورای عالی دفاع با استقبال از عزیمت طلبه های مدارس علمیه به جبهه ها گفت: «شما باید به جبهه های جنگ بروید و هم مسئله بگویید و هم آر.پی.جی. بزنید، اما این امر باید با برنامه‌ریزی باشد که به امر آموزش که وظیفه اصلی شماست، لطمه‌ای نزند، چراکه طلاب باید در تظاهرات و حمایت از جنگ مقدم بر همه باشند.»
روزنامه اطلاعات در ادامه گزارش خود از این مراسم نوشته است: «در این دیدار که صدها تن از خواهران و برادران طلبه مدارس علمیه المهدی اراک، شهید بهشتی، شهید حقانی، شهید مدنی،
1) 25. سند شماره 425697 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاهی حمزه سیدالشهدا به‌کلیه پایگاه های تابعه و ناحیه کردستان 7/9/1364.
شهید مصطفی خمینی و شیخ عبدالحسین به‌همراه مدرسان این مدارس حضور داشتند، طلاب این مدارس با تقدیم طوماری به رئیس شورای عالی دفاع، ضمن اشاره به جمله امام خمینی مبنی‌بر اینکه "جنگ در سرلوحه همه امور است"؛ از ایشان برای اعزام به جبهه ها کسب تکلیف کردند.»(1)
1
نخست‌وزیر ایران امروز در دیدار با گروهی از دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی بر ضرورت پیوند دانشگاه با جامعه، یاری‌دادن دولت در مشکلات، لزوم توجه دانشجویان به مسائل جامعه و تأثیرات آن بر انقلاب، هشیاری درباره پیشرفت علوم در جهان، برقراری ارتباط با جبهه و جنگ تأکید و به توطئه های کشورهای منطقه و ابرقدرت ها در حمایت از عراق اشاره کرد. روزنامه اطلاعات در گزارشی از این دیدار نوشته است: «مهندس موسوی از دانشجویان خواست با ایجاد تحرکات جدید، تغییر و تحولاتی ایجاد کنند تا دانشجویانی که از دیدگاه اسلامی و ذهنیت های خلاق برخوردار هستند، با مسائل جامعه پیوند یابند و درنتیجه دولت و دستگاه اجرایی را در رفع مشکلات یاری دهند.
نخست‌وزیر با اظهار اینکه یکی از ویژگی های نظام جمهوری اسلامی این است که سعی کرده نظر افراد را به صحنه های گسترده تری متوجه کند، به تأثیر برون‌نگری دانشجویان به مسائل خارج از دانشگاه اشاره کرد و گفت: اگر دانشجویان نسبت به مسائل خارج از دانشگاه حساسیت نداشتند نه لیبرال ها رانده می شدند، نه انقلاب دوم صورت می گرفت و لانه جاسوسی تسخیر می شد و نه انقلاب فرهنگی انجام می پذیرفت و دراین‌صورت دانشگاه های ما به‌صورت کانالی برای برگشت ارتجاع امریکایی و ارزش های طاغوتی و شاهنشاهی مورد استفاده قرار می گرفت. نخست‌وزیر از حساسیت دانشگاه ها درقبال مسائل جامعه استقبال کرد و اندیشه مخالف با چنین نظری را که می خواهد دانشجویان تنها به درس‌خواندن بپردازند و درمورد مسائل جامعه بی‌تفاوت باشند را زاییده استعمارگران غربی و شرقی توصیف کرد که می خواهند با این کار ارتباط مردم را با یکدیگر قطع کنند و به سلطه ادامه دهند.
آقای موسوی با اشاره به اینکه قدرت دولت جمهوری اسلامی نشئت‌گرفته از قدرت مردم است، تأکید کرد: آگاهی مردم تأثیرات فوق‌العاده‌ای در بهبود آینده کشور خواهد داشت. آقای موسوی پیوند دانشگاه ها با مسائل جامعه را یک ضرورت توصیف کرد و گفت: یک نوع پیوند مستمر بین مشکلات و مسائل در بخش های اجرایی و دانشگاه باید برقرار شود. در کشور مسائل گوناگونی داریم که می تواند موردحساسیت کادرهای علمی دانشگاه و دانشجویان قرار گیرد. وی از دانشجویان خواست به‌عنوان مسئله‌ای پراهمیت مسائل و وقایع روز را پیگیری کنند تا از دانش نوین و اطلاعات جدید عقب نمانند.
نخست‌وزیر افزود: در جامعه ما ضمن آنکه روحانیون و شخصیت ها درباره انقلاب اسلامی سخن بسیار گفته اند تغییر و تحولات روز بسیار کم تعقیب شده است که محیط های گرم
1) 26. مأخذ16، ص2.
دانشجویی بهترین محل برای این‌گونه بحث ها می تواند باشد. آقای موسوی با اشاره به اینکه مسائل اساسی جامعه باید در دانشگاه مورد نقد و بررسی قرار گیرد، گفت: در برخورد با علوم انسانی در سطح جهان، از علوم انسانی به‌خاطر بحث و گفتوگوهای فراوانی که دارد همیشه احساس خطر شده است، ولی این خطر نمی تواند باعث شود که چشم خود را به روی پیشرفت این علوم در جهان ببندیم، چنین کاری برای کشور ما خسارت خواهد داشت، زیرا وقتی در مسائل پیچیده اقتصادی اجتماعی ذهن های توانایی نداشته باشیم که بتوانند با مسائل پیچیده برخورد کنند افرادی با تعهدات کمتر جذب خواهند شد.
نخست‌وزیر با تأکید بر ضرورت رفع کمبود نیرو درزمینه علوم انسانی خواستار ارتباط سازمانیافته و پربار دانشجویان علوم انسانی با دانشجویان کشورهای دیگر شد و متذکر گردید عدم حضور جوانان مسلمان در مسائل روز موجب رشد انحرافات خواهد شد و باید هرچه زودتر تحرکی دراین‌زمینه به وجود آید.
میرحسین موسوی همچنین از دانشجویان خواست ارتباط خود را با مسئله جنگ فراموش نکنند. وی گفت: ضمن اینکه نیروهای عظیم انسانی به‌سوی جبهه ها روانه هستند و همان‌طورکه جبهه به همه نیروها نیازمند است به نیروهایی نیاز دارد که ذهنیت هایی توانا دارند.
وی در ادامه با اشاره به حمایت های ابرقدرت ها و سرکردگان ارتجاعی از رژیم حاکم بر عراق که به احداث خط لوله از عراق به عربستان منجر می شود و به نیابت ازسوی عراق نفت می فروشند، لزوم هشیاری و بیداری برای مقابله با چنین توطئه هایی را موردتأکید قرار داد.»(1)
1
برخی رسانه ها و تحلیل‌گران غربی پیش‌بینی کردند که ایران در آینده‌ای نزدیک در جبهه میانی عملیات گسترده اجرا خواهد کرد.
نشریه فارین ریپورت چاپ لندن، در شماره امروز خود نوشته است: «احتمال حمله جدیدی ازسوی ایران علیه عراق مسلّم است، حدود یک‌صد هزار سرباز به جبهه مرکزی فرستاده شده اند تا با یک حمله گازانبری به‌سمت بغداد پیشروی کنند. این حمله احتمالاً در طول جبهه 200 کیلومتری بین قصرشیرین و مهران واقع در شرق بغداد صورت خواهد گرفت. به‌احتمال قوی در جبهه جنوبی که ایران قبلاً در آنجا جهت قطع بزرگ‌راه بصره - بغداد عملیاتی انجام داد، حمله‌ای صورت نخواهد گرفت. [...] منابع ما می گویند این حمله ممکن است در 30 نوامبر [9 آذر ماه] آغاز گردد؛ بااین‌حال، اگر تدارکات لازم تکمیل نشوند احتمال دارد تاریخ حمله به زمان دیگری موکول بشود.»
فارین ریپورت در ادامه چنین ادعا می کند: «ایران همچنین قصد دارد یک حمله دریایی بزرگ در خلیج (فارس) انجام دهد. یک منبع مطلع می گوید به نظر می رسد ایران قصد دارد کویت را موردحمله قرار دهد، لیکن وقوع چنین امری بدون محرک غیرمحتمل به نظر می رسد؛
1) 27. مأخذ16، ص18.
بااین‌حال، اگر عراق به پیروزی دست یابد ایران با حمله به کویت که ازنظر دفاعی ناتوان بوده و یکی از هم‌پیمانان عراق می باشد، با این حادثه مقابله خواهد کرد.»(1)
رادیو مونت کارلو نیز درباره حمله آتی ایران گفت: «محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران ایران، طی اظهاراتی به خبرگزاری ایران اعلام کرد: نیروهای ایرانی در آینده نزدیک دست به حمله بزرگی علیه عراق خواهند زد. وی اضافه کرد: تلاش های جهانی برای خاتمه‌دادن به درگیری با عراق بدون نتیجه است و به درگیری در صحنه های کارزار فیصله داده خواهد شد.
از سوی دیگر، ارتشبد عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، چهار روز قبل اعلام کرده که ایران برای حمله گسترده علیه عراق تدارک می بیند. وی افزوده است: گزارش های رسیده از جبهه حکایت دارد که ایرانیان نیروهای بیشتری را در بخش میانی جبهه مستقر ساخته اند.»(2)
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم به نقل از تحلیل‌گران نظامی غرب با محتمل‌دانستن آغاز عملیات زمینی ایران در آینده‌ای بسیار نزدیک، اقدامات عراق را برای مقابله با آن چنین تشریح کرده است: «عراق ظاهراً برای بازداشتن ایران از تهاجم گسترده در بخش جنوبی جبهه های جنگ، حملات هوایی خود را افزایش داده است و تجمع نیروهای عراق در پاسخ به 75 هزار سربازی است که ایران در جبهه متمرکز ساخته است. عراق هنگامی‌که نیروهای دشمن(ایران) نزدیک شدند در یک حمله غافلگیرانه با استفاده از هلیکوپترهای توپ‌دار و موشک های زمین‌به‌زمین از حمله برنامه‌ریزی‌شده جلوگیری خواهد کرد.»(3)
خبرگزاری رویتر نیز خبری مشابه منتشر کرده است: «عراق اعلام کرد که آماده درهم‌شکستن یک تهاجم پیش‌بینی شده ایران می باشد. فرماندهی عالی عراق دراین‌باره با صدور بیانیه‌ای گفت:" مردم بزرگ ما و نیروهای مسلح شجاع آن آمادگی کامل دارند که سر رهبران ایران و نیروهای آنها را درصورت تلاش برای اجرای هرگونه حرکت احمقانه بر سنگ بکوبند.»(4)
1
رئیس‌جمهور پاکستان، صدر اعظم اتریش و وزیر امور خارجه کره جنوبی ضمن اینکه ادامه جنگ ایران و عراق را تهدیدی برای منطقه اعلام کردند و خواستار خاتمه جنگ شدند، تلویحاً ایران را مسئول ادامه جنگ خواندند.
روزنامه پرتیراژ جنگ چاپ پاکستان، نوشته است: «سفر ناگهانی دو روز پیش ژنرال ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان، به عربستان سعودی درارتباطبا کوشش های جدید برای خاتمه‌دادن به جنگ عراق با ایران صورت گرفته است.»(5)
ضیاءالحق اخیراً طی مصاحبه‌ای با رئیس خبرگزاری کویت در مسقط گفت که تا وقتی ایران از شرایط اعلام‌شده برای مذاکره جهت حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مناقشات صرف‌نظر ننماید، جنگ ایران و عراق احتمالاً پایان نخواهد یافت. وی افزود: علت ادامه جنگ این است که
طرفین حاضر به دادن امتیاز به یکدیگر نیستند درعین‌حال، عراق کمی انعطاف‌پذیری از خود نشان داده و با سازمان های اسلامی و بین‌المللی که درصدد تهیه فرمولی برای پایان‌دادن به این جنگ می باشند، همکاری می کند. به گفته ضیاءالحق، یکی از دلایل اساسی ایران برای ادامه جنگ این است که این کشور می داند زمان به نفع آن است. دلیل دیگر این است که علی‌رغم حملات عراق، صادرات نفت ایران تحت‌تأثیر قرار نگرفته است.
رئیس‌جمهور پاکستان در هفته گذشته سفری ناگهانی و پیش‌بینی‌نشده به عربستان سعودی انجام داد که احتمالاً موضوع جنگ نیز یکی از محورهای موردمذاکره [در این سفر] بوده است.
پس از مدت‌ها این اولین مصاحبه از رئیس‌جمهور پاکستان درزمینه جنگ است که طی آن مسئولیت ادامه جنگ به‌عهده جمهوری اسلامی ایران گذاشته می شود.»(1)
از سوی دیگر، درپی سفر ده‌روزه وزیر امور خارجه کره جنوبی به سه کشور حوزه خلیج‌فارس، رادیو کره جنوبی به زبان فرانسه گزارش داد که وزیر امور خارجه این کشور در پایان سفر خود در یک مصاحبه مطبوعاتی در بحرین گفته است: «جنگ ایران و عراق علاوه‌بر مواجه‌ساختن منطقه خلیج‌فارس با خطری جدی، صلح و امنیت جهانی را نیز به مخاطره خواهد انداخت. آقای ایوان دان خواستار خاتمه هرچه سریع‌تر مناقشات خاورمیانه ازطرق مسالمت‌آمیز توسط طرف های درگیر گردید.»(2)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «صدر اعظم اتریش در مصاحبه با روزنامه کویتی القبس گفت که اتریش به‌دلیل ادامه جنگ ایران و عراق از صدور هرگونه سلاح ساخت این کشور به دو طرف نزاع بهطور مستقیم جلوگیری می کند. وی ضمن بی‌نتیجه‌خواندن جنگ ایران و عراق دلیل وقوع آن را تعارض میان دو ایدئولوژی مختلف در دو کشور ایران و عراق دانست و افزود: درصورت ادامه این جنگ منطقه خلیج [فارس] در آشوب دیوانه‌واری غرق خواهد شد.
به نوشته القبس، صدر اعظم اتریش ضمن تأیید اینکه دلیل ادامه جنگ اصرار ایران بر سر صدور انقلاب اسلامی به خارج است، یادآور شد که اتریش کشوری بی‌طرف است و ممکن نیست موضع تأییدکننده‌ای درمورد یکی از دو طرف نزاع اتخاذ نماید.»(3)
1
امریکا و غرب با شیوه های گوناگون، ازجمله ادعای تصمیم ایران برای حمله به کشورهای منطقه، می کوشند ایران را کشوری جنگ‌طلب و ماجراجو جلوه دهند و در میان کشورهای منطقه ایجاد رعب کنند تا ضمن تأمین مطامع خود ازجمله فروش تسلیحات، از نزدیکی ایران و کشورهای منطقه جلوگیری کنند.
خبرگزاری عراق از لندن گزارش داد: «روزنامه العرب چاپ لندن، نوشته است: ایران طرح خصمانه خود را علیه یکی از کشورهای عربی خلیج [فارس] آماده کرده و فکر اشغال این
کشور آماده اجرا شده است. به نوشته این نشریه، ایران سه ناو نفربر و تجهیزات جنگی سنگینی برای پیاده‌کردن افراد دریایی جهت آسان‌کردن رسیدن به ساحل و سپس نفوذ به مناطق خشکی مجاور آن خریداری کرده است. العرب افزوده است: ایران با خرید ناوها و متمرکز‌کردن آنها در بندرعباس درمقابل کشورهای خلیج [ فارس] بر عزم خود برای اشغال چاه های نفتی کویت و چه‌بسا دیگر چاه ها تأکید می کند.
روزنامه العرب اخیراً نوشته بود تعدادی از روزنامه ها و مجلات و خبرگزاری های امریکایی تلاش می کنند خبرنگاران خود را وارد ایران کنند، زیرا این مؤسسات مطبوعاتی اطلاعاتی از وزارت امور خارجه امریکا کسب کردند که تأکید می کند ایران تصمیم به حمله به یکی از کشورهای عربی خلیج [فارس] ظرف دو ماه آینده گرفته است.»(1)
از سوی دیگر، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با استناد به منبعی مطلع اعلام کرده است: سفارت امارات متحده عربی در تهران طی یادداشتی اعلام کرده که افراد ایرانی مسلح با قایق های تندرو مکرراً وارد آب های ساحلی امارات شده و مزاحم و متعرض صیادان آن در منطقه الحمریه در امارت شارجه در 12 مایلی مدخل شارجه می گردند.»(2)
1
دبیرخانه شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی اعلام کرد: «باتوجه‌به رویدادهای اخیر منطقه، یک پایگاه هوایی نظامی در بحرین ازسوی امریکا احداث گردیده و مدتی است هرروز دو هواپیمای حمل ونقل نظامی در فرودگاه بحرین فرود آمده و هلیکوپترها بلافاصله شروع به حمل بار آنها به‌سوی پایگاه نظامی دریایی الجفر می نمایند که این امر همچنان ادامه دارد. ضمناً در خبر آمده است: از این پایگاه سه کشتی جنگی امریکایی به نقطه نامعلومی حرکت کرده اند که احتمالاً تنگه هرمز می باشد.»(3)
2
قائم‌مقام وزیر خارجه جمهوری دمکراتیک یمن امروز با رئیس‌جمهوری اسلامی ایران دیدار کرد و پیام رئیس‌جمهوری دمکراتیک یمن را تسلیم وی کرد. محمدعلی عمایه در این دیدار حمایت‌ها و پشتیبانی های یمن جنوبی را از انقلاب اسلامی ایران و آرمان های مقدس آن درمقابله با امپریالیسم جهانی یادآور شد و گفت: جمهوری دمکراتیک یمن همواره پشتیبان انقلاب اسلامی ایران باقی خواهد ماند.
آیت‌الله خامنه ای نیز در این دیدار گفت: ما به برادرانمان در جمهوری دمکراتیک خلق یمن درزمینه گسترش روابط پاسخ مثبت می دهیم و آماده گسترش این روابط هستیم.
رئیس‌جمهور افزود: ایادی امریکا و سازش‌کاران با صهیونیسم تمام همت و تلاششان در این
است که نگذارند یک قدرت هماهنگ قوی در منطقه شکل بگیرد. امروز برخی سران کشورهای عربی صریحاً دم از مذاکره با صهیونیست ها می زنند و آن ملاحظه و شرمی را هم که تا مدت ها پیش وجود داشت از بین برده اند و فراموش کرده اند. البته جمهوری اسلامی ایران سنگینی ادامه مبارزه را همواره بر دوش خود حس می کند و با جدیت آن را دنبال خواهد کرد، ولی شکی نیست که یک حرکت جمعی تأثیرات بیشتری خواهد داشت.(1)
1
درپی سفر چند ماه پیش آقای هاشمی رفسنجانی به چین برای گسترش روابط با قدرت های آسیایی، آقای فان زوکایی سفیر جمهوری خلق چین در ایران، صبح امروز با آقای جعفری وزیر بازرگانی کشورمان دیدار کرد.
در این دیدار، سفیر چین با اشاره به سفر اخیر رئیس مجلس شورای اسلامی به چین و توافق های دو کشور، علاقه شدید چین را به توسعه همکاری های بازرگانی، صنعتی، انتقال تکنولوژی، اجرای پروژه ها و نیز صدور کالاهای ساخت چین به ایران ابراز کرد و شرکت مستمر و همه‌ساله چین در نمایشگاه بین‌المللی تهران را نشانه این علاقه دانست.
آقای جعفری نیز گفت: ایران متقابلاً تمایل دارد روابط بازرگانی خود را با چین توسعه دهد و امکانات زیادی برای رسیدن به این هدف وجود دارد که باید از آنها بهره گرفت، هرچند که در گذشته از این ظرفیت استفاده کافی نشده است. وی افزود که چین باید درزمینه صدور کالاهای سرمایه‌ای و واسطه‌ای که ایران را به‌طرف خودکفایی پیش ببرد، همکاری های صمیمانه‌تری با ایران داشته باشد و درمقابل صدور کالا، از جمهوری اسلامی ایران کالاهای غیرنفتی نیز خریداری نماید، به‌طوری‌که دراین‌زمینه به یک توازن قابل‌قبول برسیم.(2)
2
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور و عضو شورای عالی قضایی، امروز در دیدار با شرکت‌کنندگان در هم‌اندیشی انجمن های اسلامی کارگران سراسر کشور، به مناسبات غیرعادلانه اجتماعی اشاره کرد و گفت: «همه دست های ناپاک درازشده به اموال بیت‌المال را باید قطع کنیم و به دست کسانی بسپاریم که آن را به وجود آورده اند. نمی دانم آیا آن روزی که خدا زمین را خلق
می کرد این زمین ها را به نام وثوق‌الدوله ها، مستوفی‌الممالک ها، فرمان فرماییان ها، هژبر یزدانی ها و... آفریده است که وقتی به هرکجا دست می بریم می گویند مال فلان شخص است و برای کارگر و کشاورز حتی چند متر زمین برای سکونت هم یافت نمی شود. خدا می داند که اینها غاصب اموال بیت‌المال هستند و حتی کوچک‌ترین حقی بر اموال نامشروع خویش ندارند.»
آیت‌الله موسوی اردبیلی افزود: «به برکت انقلاب اسلامی، کارگران و کشاورزان کشور ما همدوش با یکدیگر ضمن استقبال از رفتن به جبهه ها و تأمین نیاز جبهه های جنگ تحمیلی در سنگر تولید و در خط دفاع از مرزهای کشور اسلامی ایران در امر افزایش تولید نیز بی‌وقفه و بی‌امان سرگرم کارند.»(1)
1
در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی یک فوریت طرح اولویت اشتغال جانبازان انقلاب اسلامی و فرزندان شهدا تصویب شد و سخنرانان پیش از دستور بر ضرورت وحدت مسلمانان جهان و حضور جوانان کشور در جبهه‌ها تأکید کردند. هجده تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نامهای به رئیس مجلس با اشاره به تأکید امام خمینی مبنی‌بر اولویت در اشتغال جانبازان انقلاب اسلامی و فرزندان شهیدان، ماده واحدهای پیشنهاد کردند که یک فوریت آن به تصویب نمایندگان رسید.
ماده واحده چنین است: کلیه وزارتخانه ها، نهادهای انقلاب اسلامی، مؤسسات و شرکت های دولتی و کلیه دستگاه هایی که به‌نحوی از بودجه عمومی دولت استفاده می کنند، موظف اند از تاریخ تصویب این قانون حداقل ده درصد از پرسنل موردنیاز خود را از جانبازان انقلاب اسلامی و فرزندان شهدای واجد شرایط، با هماهنگی با بنیاد شهید انقلاب اسلامی تأمین نمایند.(2)
اولین سخنران پیش از جلسه امروز سیدعلی حسینی نماینده سنندج بود که از آیت‌الله منتظری برای ابتکار هفته وحدت تجلیل و مردم کردستان را هرچه بیشتر به پیروی از این ابتکار دعوت کرد. وی افزود: به تمام برادران و خواهران کرد مسلمان عرض می نمایم که اسلام و مسلمین امروز محتاج به یاری و همکاری می باشد و زمینه هم مساعد است. حجت بر ما روشن است که اطاعت امر اولی‌الامر است. اگر به یاری اسلام نشتابیم، در پیشگاه خداوند مدیون و مسئول می باشیم.(3)
قاسم معماری نماینده اهر، سخنران دوم بود که درباره توطئه‌های ابرقدرتها علیه بشریت و جهان اسلام هشدار داد و به سابقه آنها برای راه‌اندازی جنگ‌ها و فروش سلاحهای مرگ‌باری که تولید کرده‌اند اشاره کرد و گفت: «چرا برای شکستن این بت ها در این جاهلیت قرن بیستم، این یک میلیارد مسلمان عوض وحدت جهانی، به جان هم افتاده اند که از هر طرف کشته شود به سود شیطان بزرگ امریکا و شیطان کوچک شوروی است.»(4)
آقای فؤاد کریمی نماینده اهواز، سخنران سوم بود که ضمن تبریک هفته وحدت و تولد پیامبر
عظیم‌الشأن، از امت حزب‌الله خصوصاً جوانان خواست تا با رفتن به جبهه ها، کار صدام را یکسره نمایند. وی افزود: «مسئولین سیاسی و قضایی و اجرایی کشور و رهبری عظیم‌الشأن انقلاب باید مسائل و مشکلات امت حزب‌الله را که ممکن است موانعی در سر راه رفتن به جبهه ایجاد کند از راه بردارند و یکی از بزرگ‌ترین این موانع حرکت های نامتناسب با انقلاب و جنگ و عدالت و مستضعفین است که ازسوی برخی محاکم دادگستری به امت حزب‌الله رسیده است، که خوشبختانه با حرکت های دادستان کل محترم جناب حجتالاسلاموالمسلمین خوئینی ها دام عزه العالی، امید اصلاح دستگاه قضایی در قلب های مؤمنین و مستضعفین جان گرفته است.(1)
1
وزیر خارجه صحرا با ابراز تأسف بسیار از اینکه دولت فرانسه از شرکت نمایندگان ایران در کنفرانس صحرا - که قصد داشتند با مشارکت خود، با مسئله عادلانه مردم صحرا اعلام همبستگی کنند - جلوگیری کرد، جمهوری اسلامی ایران را نیروی راهبردی عظیمی توصیف کرد که با زورگویی امپریالیسم در منطقه مبارزه می‌کند. وی ضمن اعلام همبستگی مردم صحرا و جبهه آزادیبخش پولیساریو با جمهوری اسلامی ایران، از تشکیل کنفرانس آتی در کشورهایی مانند ایران ابراز خرسندی کرد.(2)
2
یک شرکت امریکایی برای احداث یک کارخانه سلاح های شیمیایی با عراق همکاری می‌کند. دو دلال انگلیسی به‌دلیل فروش سلاح بدون مجوز به عراق جریمه شدند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از نشریه راه کربلا گزارش داد: «شرکت امریکایی "ایدسنیکال" که در تولید سلاح های شیمیایی در جهان شهرت دارد، به درخواست وزارت صنایع رژیم عراق یک کارخانه تولید سلاح های شیمیایی را بهطور محرمانه در حومه بغداد احداث می کند. بنا بر این گزارش، فعالیت این شرکت، تحت پوشش تولید پودرهای شیمیایی و آمونیاک انجام خواهد شد.(3)
روزنامه گاردین چاپ لندن نیز نوشته است: «دو دلال اسلحه که از سال 1981 تا 1983 بهطور غیرقانونی از انگلستان اسلحه به عراق می فروختند به 24 هزار پوند جریمه محکوم شدند. این ماجرا زمانی کشف شد که مأمورین گمرک لندن از درون محموله‌ای که برچسب اردن را داشت، 200 مسلسل دستی به ارزش 110 هزار پوند را یافتند. قبلاً محموله مشابه دیگری از فرودگاه لندن نیز به عراق ارسال شده بود.» بنا بر این گزارش، مدیر و معاون شرکت انگلیسی آتلانتیک کامرشیال و نیز سرگرد پیشین توپخانه ارتش سلطنتی انگلیس - که کارمند فعلی شرکت اسلحه‌سازی استرلینگ آرمامنت است - محکوم به پرداخت جریمه شدند.(4)
1
وزیر نفت عراق در گفتوگویی با خبرگزاری رویتر توانایی های عراق را در تولید نفت، خط جدید انتقال نفت ازطریق عربستان و نیز فروش گاز عراق به کویت تشریح کرد.
قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق که پس از ریاست یک اجلاس کشورهای عرب صادرکننده نفت با خبرگزاری رویتر مصاحبه کرد، گفت: عراق اکنون روزانه توانایی تولید چهار میلیون بشکه نفت را دارد. وی افزود: این همان میزانی است که قبل از جنگ توانایی صدور آن را داشتیم. صادرات نفتی عراق هنگامی به پایین ترین حد خود رسید که سوریه در سال 1982 به حمایت از ایران، خط لوله نفتی عراق را که از قلمرو آن کشور عبور می کرد، بست.
وزیر نفت عراق افزود که عراق امیدوار است در سال آینده خط لوله اش ازطریق عربستان سعودی را - که ظرفیت روزانه اش 1/1 میلیون بشکه در روز است - افتتاح کند تا یک خط لوله پانصد هزار بشکه‌ای را که به بندر ینبع عربستان واقع در دریای سرخ مرتبط می شود، تدارک نماید. وی اضافه کرد که عراق و کویت در آستانه امضای قراردادی پانصد میلیون دلاری برای فروش چهارصد میلیون متر مکعب گاز طبیعی به کویت می باشند.(1)
2
مقامات لیبی امروز به‌اتهام دست‌داشتن لیبی در ربودن هواپیمای مصری، واکنش تندی نشان دادند. در همین حال، برخی نشریات نیز ایران را به دخالت در این ماجرا متهم کرده اند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از پاریس: «وزارت خارجه لیبی، مصر را متهم کرد که برای به‌دست‌آوردن بهانه‌ای جهت حمله علیه خلق لیبی، ماجرای ربوده‌شدن بوئینگ 737 را به وجود آورده است. وزارت خارجه لیبی در این اعلامیه به مصر هشدار داده و تأکید کرده است: اگر مصر به چنین اقدام جنون‌آمیزی دست بزند جنگ تا واژگونی رژیم مبارک ادامه خواهد یافت. وزارت خارجه لیبی افزوده است که نیروهای مسلح و خلق مصر قدرت آن را دارند که رژیم خائن خود را مجبور کنند یا قراردادهای کمپ دیوید را لغو کند یا به مجازاتی که برای آن در نظر گرفته شده است، تن دهد. همچنین در اعلامیه‌ای که حزب"اتحاد ترقی‌خواه ملی‌گرایان از جناح چپ" در قاهره منتشر کرده، آمده است: دلایلی در دست است که مؤید دست‌داشتن سرویس های اطلاعاتی اسرائیل و امریکا در ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای مصری بوده است.
از سوی دیگر، منابع نزدیک به کاخ سفید در واشنگتن گفتند که ایالات متحده از نزدیک، تیرگی روابط مصر و لیبی را پس از ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای مصری تعقیب می کند. یک مسئول کاخ سفید گفت: ما از دیدگاه های مصر در این ماجرا پشتیبانی می کنیم. وی افزود: لیبی واقعاً یک تهدید است و باید به این خطر پایان داد... به اعتقاد ما نیز لیبی در جریان ربوده‌شدن
1) 49. مأخذ2، ص41، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/9/1364.
بوئینگ مصری دست داشته است. این مقام کاخ سفید که نخواست هویتش فاش شود، گزارش هایی درباره اینکه نیروهای مسلح امریکا به‌حال آماده‌باش درآمده اند را تکذیب کرد و گفت: تاکنون ما به هیچ‌گونه اقدام ویژه‌ای دست نزده ایم و فقط از نزدیک مراقب اوضاع هستیم و درصورت لزوم برای هرگونه اقدام فوری آماده هستیم.»(1)
روزنامه واشنگتن پست نیز دراین‌باره نوشته است: «سازمان هواپیمایی فدرال امریکا قبل از اوایل هفته جاری با ارسال پیامی برای دولت یونان درمورد تلاش احتمالی تروریست های آموزش‌دیده در ایران جهت انجام یک هواپیماربایی هشدار داده بود.»
به نوشته واشنگتن پست، در این پیام که بهطور روشن و همیشگی دراختیار مقامات فرودگاه آتن قرار می گیرد، خاطرنشان شده است: قریب به 400 نفر در ایران جهت انجام هواپیماربایی آموزش دیده اند. در این پیام همچنین پیش‌بینی شده بود که اواخر ماه نوامبر یا اوایل ماه دسامبر، یک هواپیماربایی در نقطه‌ای از اروپا یا خاورمیانه صورت می گیرد. به نوشته واشنگتن پست، وزارت خارجه امریکا نیز به وجود چنین پیامی اذعان کرده است.
فرمانده نیروهای امنیتی فرودگاه آتن گفت: پس از دریافت پیام سازمان هواپیمایی فدرال امریکا، یعنی یک روز قبل از ربوده‌شدن هواپیمای مصری، دستور تشدید تدابیر امنیتی در فرودگاه صادر گردید. دولت مصر نیز اعلام کرد که دولت لیبی در‌ارتباط با ماجرای هواپیماربایی بوده است.(2)
نشریه اکونومیست چاپ انگلستان نیز ادعا کرد ایران و لیبی در ماجرای هواپیماربایی دست داشته اند: «بنا بر اظهارات منابع اطلاعاتی این نشریه در خاورمیانه، لیبی در ربودن هواپیمای مصری عازم مالت دست داشته است. احتمالاً تصمیم به اجرای چنین طرحی در ملاقاتی که اخیراً میان سرهنگ معمر قذافی رهبر لیبی و یک مقام عالی‌رتبه ایرانی دیدارکننده از طرابلس انجام شد، گرفته شده است. منابع ما اظهار می کنند که تروریست ها در یک اردوگاه واقع در شمال طرابلس و با کمک ایرانی ها آموزش داده شدند. این افراد نام"جبهه آزادیبخش مصری" را برای خود انتخاب نمودند (گرچه چنین سازمانی اصلاً وجود ندارد) تا این تصور برای همگان به وجود آید که شورش سازمان داده‌شده علیه مبارک رئیس‌جمهور مصر، درحال پاگرفتن است.
منابع این نشریه می گویند که سازمان عرب"پانزده مه"، یک گروه نه‌چندان شناخته‌شده به رهبری مردی که خود را ابوابراهیم می نامد و همچنین گروه افراطی ابونضال به افراد مزبور کمک نمودند. احتمال دارد که برخی از آنها در عملیات دیگری بجز جریان ربودن هواپیمای مصری شرکت نموده باشند. ازاین‌رو می توان انتظار داشت که جریانات تروریستی دیگری نیز به وقوع بپیوندد.»(3)
1
در ادامه فشارهای دپیلماتیک به ایران با ادعای نقض حقوق بشر در ایران، امروز نیز سازمان عفو بین‌الملل بیانیه‌ای دراین‌باره صادر کرد. به گزارش خبرگزاری رویتر، سازمان عفو بین‌الملل با صدور بیانیه‌ای خطاب به پارلمان اروپا تأکید کرده است که درحال‌حاضر هزاران زندانی سیاسی در ایران وجود دارند و دستگیری ها هنوز ادامه دارد. صدور بیانیه عفو بین‌الملل مصادف با جلسه علنی کمیته امور سیاسی پارلمان اروپا دررابطه‌با نقض حقوق بشر در ایران بوده است. عفو بین‌الملل در این بیانیه تأکید کرده است که زندانیان در ایران با محاکمات غیرمنطبق با قوانین شناخته‌شده مواجه بوده و برخی از آنها پس از اینکه به زندان های کوتاه‌مدت محکوم شده بودند بهطور ناگهانی اعدام شده اند و بسیاری از آنها نیز با استفاده از شلاق، ابزار داغ و شوک های الکترونیکی و دیگر ابزار مربوطه شکنجه شده اند.(1)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از بروکسل نیز آورده است: «اعضای کمیته حقوق بشر پارلمان اروپا امروز پس از پایان اجلاس اعضای کمیته امور سیاسی این پارلمان دررابطه‌با ایران که طی آن حقوق‌دانان و کارشناسان مختلف و همچنین آوارگان ایرانی دررابطه‌با ادعاهای مربوط به نقض حقوق بشر در ایران سخنرانی کردند، گفتند که یک هیئت از پارلمان اروپا ممکن است برای بررسی این موضوع عازم ایران شود. شاهدان عینی در سخنرانی های خود در این اجلاس ادعا کردند که زندانیانی که به‌عنوان دشمنان سیاسی یا مذهبی انقلاب اسلامی ایران شناخته می شوند، موردتعقیب قرار گرفته و کشته می شوند. دراین‌حال، کریسشین روستوکر دبیرکل فدراسیون حقوق بشر [رئیس بهائیان شاخه آلمان‌غربی] ابراز عقیده کرد که اعزام یک هیئت از پارلمان اروپا به ایران احتمالاً مؤثرترین راه بیان‌کردن نگرانی پیرامون اوضاع حقوق بشر در ایران برای دولت این کشور می باشد.
لرد بتل از اعضای محافظه‌کار انگلیسی پارلمان اروپا، دراین‌باره گفت که مقامات ایرانی گفته اند که ممکن است آماده پذیرایی از یک هیئت خارجی باشند.(2)
گفتنی است که گزارش های سازمان عفو بین‌الملل براساس گفته های مخالفین و معارضین جمهوری اسلامی(3)به‌ویژه چند تن از اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) تهیه شده است.(4)
رادیو امریکا نیز در گزارشی به این مسئله پرداخت: «آندره اوئلار دپیلمات ونزوئلایی گزارش خود را درمورد وضع حقوق بشر در ایران رسماً به مجمع عمومی سازمان ملل متحد تسلیم کرد. وی ازسوی کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد مأموریت یافت اتهاماتی را که درباره نقض حقوق بشر علیه حکومت آیت‌الله خمینی عنوان می شود، موردبررسی قرار دهد.
آقای اگویار در بیانیه‌ای خطاب به کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد، از ایران دعوت کرد به وی اجازه دهد شخصاً بررسی خود را به انجام برساند. دپیلمات ونزوئلایی گفت: همکاری دولتی برای حصول اطمینان از رعایت حقوق بشر در ایران ضروری است. در همین حال، آقای اگویار خاطرنشان می سازد که دولت ایران نیز حق دارد مسئله را ازنظر خود تصریح کند و مدارک و
شواهد موجود را زیر ذره بین دقت و بازبینی قرار دهد. دیپلمات ونزوئلایی می گوید مایل است با مقامات و مأموران ایرانی و نیز با زندانیان و همچنین با سازمان های مختلف ملاقات کند.
آقای اگویار به‌هنگام تقدیم گزارش خود گفت که اعتقاد او این است که به‌جای محکوم‌ساختن بی‌چون‌وچرای یک حکومت به‌اتهام نقض حقوق بشر، بهتر است به‌تدریج کار را پیش برد. حکومت امام خمینی در پاسخ به استفسار سازمان ملل متحد برای آقای اگویار مدارکی را ارسال داشته است که تشریح‌کننده قوانین و مقررات حکومت اسلامی درباره حقوق بشر است. آقای اگویار می گوید: گزارش کنونی او گزارشی مقدماتی است و گزارش نهایی در ماه فوریه آینده (بهمن ماه) به کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد تسلیم خواهد شد.»(1)
1
آیت‌الله موسوی بجنوردی عضو شورای عالی قضایی و سرپرست دادگاه عالی انقلاب اسلامی، در واکنش به‌ادعای اخیر رسانه های امریکا درباره بهاییان، تأکید کرد که دادگاه های انقلاب اسلامی هیچ‌کس را صرفاً به‌عنوان بهایی‌بودن دستگیر یا اعدام نکرده اند.
وی در گفتوگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «بهاییت جزو اقلیت های دینی رسمی محسوب نمی شود، بلکه به قول حضرت امام مدظله یک حزب سیاسی است و به نفع امریکا و اسرائیل غاصب فعالیت می کند، که این امر به‌حکم اسنادی که پس از انقلاب اسلامی به دست آمده کاملاً قابل‌اثبات است. اما بااین‌حال، دادگاه های انقلاب اسلامی هیچ فردی را صرفاً به‌عنوان بهایی‌بودن دستگیر یا اعدام نکرده اند. البته تعدادی بهایی به‌جرم انجام فعالیت های جاسوسی اعدام شده اند، کما اینکه تعدادی نیز که بهایی نبوده اند به این جرم اعدام شده اند.
به گفته عضو شورای عالی قضایی اقاریر و اعترافات صریح این عده با امضا و خط خودشان در پرونده ها موجود است که کلاً حکایت از همکاری اینها با سرویس های امنیتی اسرائیل و دادن کمک مالی به آنها می کند.»(2)
1
در ادامه برنامه‌ریزی برای اجرای عملیات گسترده در فاو، امروز رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران با صدور دستورالعملی یگان‌هایی را که در این عملیات باید در سازمان قرارگاه کربلای 1 به فرماندهی عزیز جعفری، قرار گیرند به این شرح اعلام کرد: لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، لشکر27 حضرت محمد رسول‌الله(ص)، لشکر14 امام حسین(ع)، تیپ18 الغدیر، تیپ9 بدر، تیپ32 انصارالحسین(ع)، تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)، تیپ15 امام حسن(ع)، تیپ ویژه شهدا، تیپ نصرت (تیپ خیبر)، لشکر5 نصر و تیپ10 سیدالشهدا(ع).(1)
2
امروز در چند منطقه عملیاتی نیروهای خودی با نیروهای گشتی شناسایی و رزمی دشمن درگیر شدند:
ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2305 اعلام کرد: «یک واحد گشتی شناسایی نیروهای ما در منطقه عملیاتی مهران با نیروهای گشتی دشمن برخورد کرد که پس از یک درگیری چندساعته، گشتی‌های دشمن با دادن بیش از 20 کشته و چند اسیر، متلاشی شدند و به عقب گریختند.»(2)
در منطقه کانی‌سخت گروهی از گشتی‌های سپاه پاسداران با عناصر نفوذی دشمن (گروه فرسان) درگیر شدند. در این درگیری 20 نفر از افراد دشمن کشته یا زخمی شدند.(3)
در منطقه عمومی صالح‌آباد (ایلام) نیروهای گشتی رزمی دشمن به استعداد 30 نفر با نیروهای خودی درگیر شدند. در این درگیری 9 نفر از نیروهای دشمن کشته شدند.(4)
در منطقه سومار گروه گشتی پنج‌نفره دشمن براثر آتش نیروهای خودی متواری شدند.(5)
1) 1. گزیده اسناد، جلد 1، ص151، از فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 8/9/1364.
2) 2. روزنامه اطلاعات، 10/9/1364، ص4.
3) 3. سند شماره 11075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا سپاه پاسداران واحد اطلاعات، شماره 150، 18/9/1364.
4) 4. سند شماره 23076 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، شماره 37، 13/9/1364، ص2.
5) 5. سند شماره 270591 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، شماره 81، 6/9 تا 8/9/1364.
1
جزیره فارسی واقع در 125 کیلومتری جنوب جزیره خارک، امروز هدف حمله هوایی دشمن قرار گرفت. نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی(معاونت عملیات و اطلاعات) اعلام کرد: در ساعت 16:50 روز 8 آذر 1364، جزیره فارسی هدف حمله 2 فروند هواپیمای دشمن قرار گرفت. در این حمله 8 بمب پرتاب شد که به آب اصابت کرد. (1)فرماندهی منطقه 4 نوح سپاه پاسداران اعلام کرد که این حمله هیچ‌گونه خسارت مالی و جانی نداشته است.(2)
2
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران برای شرکت فعال همه وزارتخانه‌ها، نهادها و... در کمیته‌های استانی تبلیغات جنگ، امروز دستورالعملی صادر کرد.
مهندس موسوی در این بخشنامه که خطاب به وزارت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صادر شده، آورده است: «ستاد تبلیغات جنگ شورای عالی محترم دفاع جهت فعال‌نمودن واحدهای استانی سازمان‌ها و نهادهای درگیر با مسائل جنگ تحمیلی اخیراً اقدام به تأسیس کمیته‌های استانی تبلیغات جنگ نموده است که با شرکت نمایندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش، جهاد سازندگی، اداره کل ارشاد اسلامی، صداوسیما، خبرگزاری، بنیاد شهید، اداره کل اطلاعات، سازمان تبلیغات، امام‌جمعه و زیرنظر استانداران و یا معاونین سیاسی استانداری‌های کشور اداره می‌گردد و برنامه‌ریزی و اداره تبلیغات مربوط به اعزام نیرو، جمع‌آوری کمک‌های مردمی، خنثی‌سازی جنگ روانی و مراسم مربوط به ایام و رویدادهای جنگ تحمیلی در این کمیته‌ها انجام می‌گردد. از آنجا که حمایت از کمیته‌های استانی تبلیغات جنگ در استان‌ها ضروری است، کلیه وزارتخانه‌ها و نهادها و دستگاه‌های ذی‌ربط موظف‌اند دستورات لازم جهت شرکت فعال در کمیته‌های تبلیغات جنگ را به واحدهای استانی تابعه خویش صادر نمایند و اعتبارات و امکانات مربوطه دستگاه‌ها هماهنگ با تصمیمات کمیته تبلیغات جنگ در استان به کار گرفته شود.»(3)
3
امروز درگیری نیروهای جمهوری اسلامی با گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور شدت بیشتری داشت:
که در تعقیب گردان31 کومهله در روستا و ارتفاعات کانی‌شنیکه بودند با افراد کومهله در حوالی شهر بوکان درگیر شدند. به‌دلیل شدت درگیری، این عملیات تا شب به طول انجامید که درنهایت نیروهای خودی شب‌هنگام روستا را از تصرف ضدانقلاب درآوردند و افراد ضدانقلاب گریختند.(4)در این عملیات 5 تن از
1) 6. مأخذ4.
2) 7. سند شماره 059296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه4 نوح(ع) به دفتر فرماندهی کل، 8/9/1364.
3) 8. سند شماره 131380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستورالعمل نخست‌وزیر به وزارت سپاه پاسداران، 8/9/1364.
4) 9. سند شماره 425259 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه بوکان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) واحد طرح و عملیات، 9/9/1364.
پیش‌مرگان کرد مسلمان شهید و 2 تن مجروح شدند. از نیروهای کومهله نیز 5 تن کشته شدند که جنازه 3 تن از آنها به دست نیروهای خودی افتاد.(1)پس از آزادسازی روستا در ساعت 22:30، تعدادی اسناد و مدارک درون‌گروهی نیز به دست نیروهای خودی افتاد.(2)
رزمندگان اسلام در روستای پیریونس از توابع سقز، با عده‌ای از افراد گروه کومهله درگیر شدند. در این درگیری جنازه 4 تن از گروه کومهله به‌همراه تعدادی سند به دست نیروهای خودی افتاد.(3)
طبق گزارش دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران روزهای هفتم و هشتم آذر، در جریان درگیری رزمندگان اسلام با نیروهای مسلح کومهله در منطقه فیض‌الله بیگی و اطراف شهرستان بوکان از افراد کومهله 10 نفر کشته و 12 نفر مجروح شدند و محمد اقراقی اهل و ساکن مهاباد که در دست افراد کومهله اسیر بود، آزاد شد. همچنین در این درگیری 4 نفر از رزمندگان اسلام شهید و 9 نفر دیگر مجروح شدند.(4)
به گزارش ستاد ناحیه کردستان، دو گروهان از گردان نبی‌اکرم(ص) که برای اجرای مأموریت به سقز رفته بودند، در محور سقز - بوکان با ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری 15 تن از ضدانقلابیون کشته و تعدادی نیز زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز 2 تن شهید و 4 تن مجروح شدند.(5)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: اخیراً عوامل گروهک کومهله که با چند رأس قاطر از منطقه گماره لنگ از توابع مریوان به منطقه‌ای دیگر از همین شهرستان اسلحه و مهمات حمل می‌کرده‌اند، در نزدیکی روستای برده‌رشه به کمین نیروهای خودی افتادند که درنتیجه 6 تن از افراد کومهله کشته و 4 تن نیز زخمی شدند.(6)
در محور پاوه یک خودرو واحد مهندسی رزمی(تویوتا) با مین برخورد کرد که براثر انفجار آن یک تن شهید و 2 تن مجروح شدند.(7)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: تعدادی از افراد دو گروه ضدانقلاب کومهله و دمکرات در یکی از روستاهای شهرستان سقز با هم درگیر شدند که در این درگیری 15 تن از عوامل کومهله کشته شدند و 5 تن از سران این گروه نیز پس از اسارت به‌دست افراد دمکرات اعدام شدند.(8)
1
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: امروز یک واحد از پیش‌مرگان تیپ21 کرکوک (از نیروهای معارض عراقی)، یکی از پایگاه‌های ارتش عراق به "نام پایگاه منصور" را با آر.پی.جی. و تیربار هدف تهاجم قرار دادند و تصرف کردند. در این حمله 7 تن از نیروهای جاش(ارتش خلقی عراق) کشته شدند و یک قبضه آر. پی جی11، 4 قبضه کلاشینکف و یک قبضه تپانچه لامی به غنیمت گرفته شد. پیش‌مرگان پس از این درگیری و انهدام کامل پایگاه به مقر خود بازگشتند.(9)
1) 10. سند شماره 059400 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی دفتر فرماندهی ستاد منطقه5 ثامن‌الائمه به فرماندهان نواحی سه‌گانه 23/9/1364.
2) 11. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 73، 19/9/1364، ص17.
3) 12. مأخذ10، ص3.
4) 13. سند شماره 059348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی کل سپاه (روابط عمومی) به فرماندهی مناطق پنج‌گانه قرارگاه خاتمالانبیا(ص) قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/9/1364.
5) 14. سند شماره 420741 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 12/9/1364.
6) 15. سند شماره 442362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 13/9/1364.
7) 16. سند شماره 271631 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه2 نجف (اطلاعات) به ستاد مرکزی سپاه معاونت اطلاعات، 12/9/1364.
8) 17. سند شماره 449173 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 10/9/1364.
9) 18. سند شماره 148605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی به نیروی زمینی ارتش معاونت عملیات، 14/9/1364.
در استان سلیمانیه عراق نیز یکی از سربازان عراقی با تیراندازی به فرمانده خود او را کشته و فرار کرده است. پس از این حادثه تعدادی از نیروهای بعثی برای تعقیب این سرباز اعزام شدند که در نوار مرزی با افراد جلال طالبانی درگیر شدند. در این درگیری تعدادی از نیروهای عراقی کشته و تعدادی نیز اسیر شدند.(1)
1
به مناسبت هفته بسیج حجت‌الاسلام رحمانی مسئول بسیج مستضعفین سپاه پاسداران، قبل از خطبه‌های نمازجمعه در سخنانی به هم‌زمانی تلاش امریکا در سواحل کشورمان و دستور امام خمینی مبنی‌بر تشکیل ارتش 20 میلیونی اشاره کرد و خواستار ادامه حضور نیروهای مردمی در جبهه‌های نبرد شد.
وی در بخشی از سخنان خود با اشاره به توطئه‌های طرح‌ریزی‌شده امریکا علیه انقلاب اسلامی و تلاش امام خمینی برای مصونیت‌بخشیدن به انقلاب گفت: «در همان زمان و موقعی که ناوگان امریکا راهی سواحل ایران شد، امام امت فرمان تشکیل بسیج مستضعفین یا ارتش 20 میلیونی را صادر کردند. البته هنوز تا رسیدن به فرمان امام و تحقق‌بخشیدن به ارتش 20 میلیونی راه طولانی‌ای در پیش است.»
حجت‌الاسلام رحمانی ادامه داد: «امروز در سرتاسر کشور بیش از یازده هزار پایگاه مقاومت وجود دارد که مشابه آن در هیچ کشوری وجود ندارد.»
وی افزود: «اما در بعد جنگ که مسئله اصلی ماست نیز بازهم همین مردم و بسیجیان جان‌برکف با حضور در صحنه‌های جنگ غول استعمار را درهم شکستند و توطئه بزرگ بین‌المللی علیه انقلاب اسلامی را به شکست کشانیدند و ما در طول شش سال جنگ تحمیلی شاهد بودیم که بیش از یک میلیون نفر رزمنده مسلمان با الهام از فرمان امام امت فعالیت کرده‌اند و بدین‌ترتیب است که هر نیرویی که درمقابل موج عظیم بسیجیان ما قرار بگیرد، با شکست و ناامیدی مواجه خواهد شد.»
حجت‌الاسلام رحمانی در پایان گفت: «نتیجه صدور فرمان امام امت با اعزام کاروان‌های کربلا جلوه‌گر است. امید است این حرکت تا جایی ادامه یابد که قدس عزیز به‌دست این رزمندگان فتح شود و زمینه‌ساز ظهور حضرت بقیةالله‌الأعظم(عج) باشد.»(2)
2
در ادامه اعزام کاروان‌های کربلا به جبهه‌ها، امروز گروههای دیگری از نیروهای مردمی از شهرهای مختلف کشورمان عازم جبهه‌های نبرد شدند. کاروان کربلای استان خراسان شامل بیش از 4000 تن از رزمندگان و گروهی از روحانیان و مسئولان استان خراسان صبح امروز وارد تهران شد. به‌زودی کاروان کربلای2 نیز از استان خراسان عازم جبهه‌های حماسه و ایثار خواهد شد.(3)
امروز همچنین گروه کثیری از نیروهای سپاه و بسیج و نیروهای آموزش‌دیده به‌همراه هدایا و کمک‌های مردمی از شهرستان خمینی‌شهر عازم جبهه‌های جنگ شدند.(1)
کاروان راهیان کربلا از شهرها و روستاهای مختلف استان چهارمحال و بختیاری شامل بیش از یک‌هزار تن از نیروهای آموزش‌دیده و جبهه‌رفته و 22 تن از نیروهای امدادگر جمعیت هلال‌احمر با ده‌ها اتوبوس و نیز کاروانی متشکل از 150 کامیون حامل کمک‌های مردمی این استان راهی جبهه‌های نبرد شدند.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داد: «درپی تشکیل شورای اداری استان زنجان، استاندار زنجان اعلام کرد که در 19 آذرماه جاری کاروان عظیم کربلا و راهیان پیروزی متشکل از 5000 نفر از نیروهای داوطلب با کاروان‌سالاری امام‌جمعه و دیگر مسئولین استان به جبهه‌های حق علیه باطل اعزام خواهند شد.»(3)
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران به مباحث مهمی پرداخت ازجمله: مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس، حمایت قدرت‌های بزرگ از عراق برای قطع صدور نفت ایران، افزایش توانایی صدور نفت ایران، تبلیغات جهانی درباره نقض حقوق بشر در ایران، تصمیم مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر آینده، هفته بسیج و هفته وحدت، اعزام نیرو به جبهه‌ها.
نمازجمعه این هفته هم‌زمان با هفته وحدت و ولادت پیامبر اسلام(ص) و حضرت امام جعفر صادق(ع) با حضور کاروان راهیان کربلا در دانشگاه تهران برگزار شد. به نوشته روزنامه کیهان، آیت‌الله خامنه‌ای امام‌جمعه این هفته تهران در خطبه دوم نمازجمعه گفت: «هفته‌های گذشته نسبتاً هفته‌های مهم و سرشار از حوادث گوناگونی در سطح جهان بود که به‌طورکلی استکبار جهانی و ایادی آنها تلاش کردند در کل منطقه در ابعاد گوناگون با موج حرکت‌های اسلامی در جهان و جمهوری اسلامی مقابله وسیع و گسترده‌ای بنمایند که این تلاش‌های مذبوحانه آنها در کلیه زمینه‌های سیاسی و اقتصادی، نظامی و تبلیغاتی با شکست مواجه شد.»(4)
امام‌جمعه تهران افزود: «استکبار جهانی تلاش کرد کشورهای مسلمان مترقی را منزوی یا درمقابل نظام جمهوری اسلامی قرار دهد و ازطرفی نیز رژیم مزدور مصر را از انزوا به درآورده و جذب کشورهای سازش‌کار و واسطه با استکبار جهانی کند که خوشبختانه علی‌رغم هیاهوی زیاد، شکست خورد و کشورهای برادر سوریه و لیبی نیز علی‌رغم همه تلاش آنان با زدن تودهنی به استکبار جهانی، انقلاب اسلامی را مورد تأیید و جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران را محکوم کردند.»(5)
وی در ادامه گفت: «از سوی دیگر، کشورهای عربی عضو شورای همکاری خلیج‌فارس نیز برای اولین‌بار با یک موضع‌گیری واقعی نقشه‌های تبلیغاتی استکبار جهانی را که ایران قصد
حمله نظامی به کشور و یا منافع آنها دارد را نقش‌برآب کردند و با یک موضع‌گیری مطلوب، آمادگی قرارگرفتن خود را در کنار جمهوری اسلامی اعلام کردند که البته برخی به عنوان‌کردن همین مطلب بسنده کرده و گروهی دیگر عملاً این قصد خود را با اعزام نماینده به کشور ما ثابت کرده و خواهند کرد و من از همین تریبون نمازجمعه به مسئولین این کشورهای اسلامی می‌گویم همان‌گونه‌که بارها امام بزرگوار ما و مسئولین جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند ما هیچ‌گونه دشمنی و خصومت و یا جنگی بر علیه سرزمین و منافع شما نداریم. ما می‌خواهیم با حسن همجواری با شما در کلیه زمینه‌ها مبادلات داشته باشیم و نباید فریب مطالب رسانه‌های گروهی وابسته به غرب و شرق را بخورید و ما هر دست دوستی که به‌سویمان دراز شود را مورد استقبال قرار می‌دهیم.»(1)
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سخنان خود خطاب به کشورهای منطقه گفت: «اگر واقعاً همان‌طورکه بارها گفته‌اید مخالف حضور بیگانه در خلیج‌فارس و دریای عمان هستید، بهترین راه ایجاد وحدت و یکپارچگی بین کلیه کشورهای منطقه است زیرا فقط از این طریق است که هرگونه بهانه برای حضور استکبارگران در منطقه از آنان گرفته می‌شود.»(2)
تصویر
آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «درزمینه اقتصادی و نظامی استکبار جهانی ابزارهای پیچیده و
پیشرفتهای دراختیار رژیم عراق قرار داد تا به خیال خام خودشان خارک، این رگ حیاتی جمهوری اسلامی را قطع کند و ایران نتواند ارز موردنیاز خود را از صدور نفت به دست آورد، ولی همان‌طورکه همه جهانیان اعتراف کردند نه خارک منهدم شد و نه صدور نفت ایران قطع گردید، زیرا با تلاش مسئولین وزارت نفت، ارتش و سپاه، امروزه ازطریق جزیره خارک و نقاط دیگر حتی بیش از زمان بمباران این جزیره، نفت صادر می‌کنیم. حتی قادریم 2 تا 3 برابر سهمیه خود در اوپک نفت صادر کنیم و با تلاش همه‌جانبه، تا چند ماه دیگر قادر خواهیم بود روزانه تا 13 میلیون بشکه نفت صادر کنیم، درحالی‌که سهمیه ما 2 میلیون و 300 یا 400 هزار بشکه در روز است و این به آن معنی نیست که ما به‌اندازه قدرتمان از این مایه حیاتی که بنا به تحقیقات انجام‌شده و ذخایر جدید به‌دست‌آمده میزان آن در کشور روزبه‌روز روبه‌افزایش است، نفت صادر خواهیم کرد. ما در هر زمانی به‌اندازه نیاز قادریم نفت صادر کنیم و این مطلب را به آن دلیل بیان کردیم تا کسانی که می‌خواهند جمهوری اسلامی ضربه خورده و نتواند ارز موردنیاز خود را تأمین کند، مأیوس شوند و این‌همه به عراق بیچاره فشار نیاورند و خط ندهند و تلویحاً نگویند که عراق در زدن خارک کوتاهی کرده است، زیرا مزدوران عراقی آنچه در توان داشتند انجام دادند و بیش از این توانایی ندارند و نخواهند داشت.»(1)
امام‌جمعه تهران در ادامه خطبه دوم درمورد تلاش تبلیغاتی استکبار جهانی گفت: «بازهم آنها سلاح کهنه و ازکارافتاده تبلیغات را علیه جمهوری اسلامی به کار انداخته‌اند و سازمان ملل متحد را زیر فشار قرار می‌دهند که در ایران حقوق بشر نقض می‌شود، ولی رژیمی که بیش از همه حقوق بشر را نقض کرد امریکا است. استکبار جهانی می‌خواهد با این سلاح زنگ‌زده سازمان ملل متحد را علیه ما برانگیزد. درحالی‌که ما قبلاً به این سازمان هیچ‌گونه اعتقادی نداشتیم، ولی در این اواخر برخورد مثبت دبیرکل سازمان ملل متحد ما را نسبت به جهت‌گیری‌ها و آینده این سازمان خوش‌بین کرده است و نباید این سازمان جهانی که متعلق به ملت‌هاست، ظالمانه زیر نفوذ امریکا و سایر قدرت‌ها قرار گیرد و آلت دست آنان شود و اگر خدای‌ناکرده موضع‌گیری این سازمان به نفع مستکبرین تغییر یابد، ما بازهم قطع امید خواهیم کرد.»
آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «خدا را شکر که در تمام این مراحل و برخوردها جمهوری اسلامی ایران سربلند بیرون آمد و کلیه حوادث داخل کشور نیز برای ناظران جهانی و تحلیل‌گران دنیا علی‌رغم میل باطنی‌شان روزبه‌روز روبه‌بهبود و تثبیت بیشتر است.»(2)
امام‌جمعه تهران سپس به بحث اخیر خبرگان در انتخاب جانشین رهبر انقلاب پرداخت و گفت: «مهم‌ترین مسئله این هفته کشور مسئله تصمیم‌گیری خبرگان است که یکی از حرکات بجا و شایسته بود که دنیا سعی داشت آن را به‌گونه‌ای دیگر جلوه دهد، ولی با این عمل شایسته همه دشمنان مجبور به اعتراف شدند که در نظام جمهوری اسلامی خبرگان با اعصاب راحت و آسودگی
خیال مسئله رهبری آینده را موردبررسی قرار داده و تصمیم‌گیری کردند و ما افتخار می‌کنیم که امام عزیزمان در سلامت کامل و نشاط بیش از گذشته بر امور مملکت نظارت دارند و مسئولین را در بحرانی‌ترین مواقع راهنمایی و دستگیری می‌کنند و امیدوارم که خداوند ایشان را تا ظهور حضرت مهدی(عج) در سلامت کامل بدارد و رهبری را خودشان تسلیم رهبر و امام معصوم نمایند.»
رئیس‌جمهور در ادامه به تشریح اصل 107 قانون اساسی پرداخت و گفت: «علی‌رغم اینکه حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری بهطور کامل شرایط قسمت اول این اصل را دارا بودند و خبرگان نیز نظر مردم را مورد تأیید قرار دادند، ولی برای اینکه یک دستگاه موثق این رهبری را موردبررسی و تأیید قرار داده و خود اعلام نماید اقدام به دو جسله طولانی دراین‌مورد شد که قبلاً نایب‌رئیس مجلس خبرگان مطالب را دررابطه‌با نحوه انتخاب و کار مجلس خبرگان توضیح دادند و من مقدمه مصوبه خبرگان را عیناً جهت اطلاع بیشتر قرائت می‌کنم:
"بسم الله الرحمن الرحیم
مجلس خبرگان با درک عمیق از مسئولیت تاریخی خود که ناشی از مکانت رفیع و حساس مقام رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران است و با عنایت به اهتمام بلیغی که حضرت امام خمینی - مدظله العالی ادام الله برکاته - در پیام اختصاصی و نیز در بیانات مکرر خود خطاب به خبرگان امت نسبت به وظایف خطیر این مجلس ابراز فرموده‌اند و باتوجه‌به اصول مربوطه در قانون اساسی که هوشمندانه به‌وسیله اَعلام و شخصیت‌های بارز جمهوری اسلامی تدوین گردیده است و با آگاهی کامل از توطئه‌های طرف‌داران سیاسی و دشمنان انقلاب در داخل و خارج دررابطه‌با آینده نظام اسلامی و به‌عنوان تهیوء و استعداد لازم دربرابر هرگونه حادثه مترقب و غیرمترقب نظر سریع خود را نسبت به رهبر آینده به شرح ذیل اعلام می‌دارد حضرت آیت‌الله منتظری - دامت برکاته - درحال‌حاضر مصداق منحصربه‌فرد قسمت اول از اصل 107 قانون اساسی و موردپذیرش اکثریت قاطع مردم برای رهبری آینده می‌باشد. [تکبیر نمازگزاران] مجلس خبرگان این انتخاب را صائب می‌داند و تأیید می‌نماید. متن فوق در جلسه مورخه فلان با اکثریت بیش از دوسوم حاضران تصویب شد.
این مصوبه مجلس خبرگان است که البته بعضی از برادران بودند که در مجلس چون در مصوبه آمده است با بیش از دوسوم تصویب شد، آن کمتر از یک‌سوم هم، مخالف با اصل مصوبه نبودند، بلکه با بعضی از تغییرات و کلماتی که در خود مصوبه وجود داشت و موردبحث بود، اما اصل قضیه را می‌شود گفت اکثریت قاطع نزدیک به همه اصل مصوبه را تأکید و تصویب کردند؛ یعنی مهر امضا و تصویب بر این خواست عمومی مردم زده شد؛ یعنی مردم خیالشان راحت شد و دشمنان همان‌گونه‌که قرآن می‌فرماید، مأیوس شده از این قضیه و هیچ‌گونه نگرانی در آینده وجود ندارد.
البته آرزوی همه ما و دعای شب و روز همه ما این است که امام عزیزمان را خدای متعال برای ما بانشاط‌تر و سالم‌تر حفظ کند و دوران این بزرگوار عزیز و منجی ملت ما را به دوران حضرت ولی‌عصر(عج) متصل بفرماید."»(1)
امام‌جمعه تهران سپس افزود: «مسئله اساسی دیگر که در این هفته و در حول‌وحوش این جمعه وجود دارد، مسئله هفته بسیج و هفته وحدت است. درمورد هفته بسیج درحقیقت یک عید عمومی برای مردم ماست. چون بسیج، یک سازمان درمقابل سازمان‌های رزمی دیگر نیست. بسیج یعنی عامه مردم. ...
ما باید دشمن این ملت و انقلاب را بترسانیم و بسیج برای همین است و این است که به‌مجردی که یک دستهای از برادران مؤمن به‌سوی جبهه راه می‌ا‌فتند، ترس در دل سردمداران رژیم عراق ایجاد می‌شود و بنا می‌کنند به هیاهو‌کردن که ترس خود را بپوشانند که مثلاً حمله بزرگ شروع خواهد شد. یا از کجا شروع خواهد شد و بنا می‌کنند به حدس‌زدن.
تصویر
ما بسیجمان همیشه برای حمله نیست. ممکن است یک وقت حمله‌ای باشد و مردم را بسیج کنیم، اما بسیج برای آمادگی است. بسیج برای این است که وقتی مسئولین و مدیران جنگ لازم دانستند و مقتضی دانستند، این مشت گره‌کرده مردم حاضر باشد که با یک اشاره مدیریت جنگ این مشت بر سر دشمن فرود بیاید.
1) 31. همان.
درمورد هفته وحدت که این هم یکی از ابتکارات حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری است و این یکی از مهم‌ترین و مبرم‌ترین ضرورت امروز ما است. برادران شیعه و سنی هر دو بدانند: امروز در دنیا پول‌های زیادی خرج می‌شود برای جدایی‌انداختن بین شیعه و سنی، برای ایجاد درگیری بین برادران مسلمان، برای ایجاد جنگ خانگی میان سنی و شیعه در کشورهای اسلامی. چون اگر جنگ داخلی به وجود آمد دشمن بیگانه نفس راحتی خواهد کشید. انقلاب توانست شیعه و سنی را در کنار هم قرار دهد.»(1)
1
در بازتاب سخنان رئیس‌جمهور کشورمان در خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «رئیس کشور ایران اطمینان داد که فراخوانی کنونی بسیجی‌ها به‌منظور اقدام به یک حمله نیست بلکه به‌منظور آماده نگه‌داشتن آنها در هرلحظه است. ناظران سیاسی به نقل از منابع ایرانی نزدیک به پاسداران انقلاب که به این بسیج نیروها شکل می‌دهند خاطرنشان می‌کنند که فراخوانی اخیر که از یک ماه قبل آغاز شده موجب اعزام یک میلیون نیروهای تازه به جبهه‌ها خواهد شد. این منابع خاطرنشان می‌کنند که این یک میلیون رزمنده، به یک میلیون رزمنده موجود در سراسر 1200 کیلومتر مرز ایران و عراق ملحق خواهند شد. ولی آنها تأکید می‌کنند که این موج عزیمت به جبهه‌ها نباید در استراتژی کنونی تهران که بر اعمال فشار مستمر ازطریق حملات محدود بر تمامی سیستم دفاعی عراق استوار است، تغییری پدید آورد. ولی اگر یک حمله وسیع در پیش باشد این نیروهای تازه در یک منطقه مشخص از جبهه متمرکز خواهند شد.»(2)
خبرگزاری فرانسه افزوده است: «[آیت‌الله] خامنه‌ای با اشاره به اتهامات اخیر علیه ایران درزمینه حقوق بشر در سازمان ملل متحد و پارلمان اروپا، تأکید کرد که حقوق بشر در ایران محترم شمرده شده است، رئیس‌جمهوری ایران افزود: تمام جهانیان می‌دانند مجرم‌ترین رژیم درزمینه حقوق بشر امریکا است که با فشار بر سازمان ملل سعی می‌کند بار دیگر از این حربه کهنه، علیه ایران استفاده شود. وی از این سازمان بین‌المللی خواست تا تحت‌تأثیر امریکا قرار نگیرد.»(3)
خبرگزاری فرانسه در گزارش خود درباره انتخاب آقای منتظری آورده است: «[آیت‌الله] علی خامنه‌ای رئیس کشور ایران، امروز گفت: تردیدها و مخالفت‌هایی که امکان داشت هنگام مسئله جانشینی امام خمینی بروز کند اکنون با انتخاب آیت‌الله حسینعلی منتظری به‌عنوان رهبر آینده انقلاب ایران، کاملاً برطرف شده و ملت ایران هیچ‌گونه نگرانی دراین‌مورد نباید داشته باشد. رئیس‌جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد که امام خمینی در سلامت کامل بوده و بیش از هرموقع دیگر اوضاع را در دست دارد. قرار است رهبر انقلاب صبح شنبه به مناسبت سالگرد میلاد حضرت محمد(ص) سخنرانی کند. خبرنگاران خارجی نیز همراه با همکاران مطبوعاتی ایرانی خود برای شرکت در سخنرانی امام خمینی در محل سکونتش در جماران دعوت شده‌اند.»(4)
رادیو اسرائیل نیز نمازجمعه امروز تهران را چنین منعکس کرد: «امروز [آیت‌الله] علی
خامنه‌ای رئیس‌جمهوری ایران در خطبه‌های نمازجمعه در دانشگاه تهران اظهار داشت که آیت‌الله خمینی در قید حیات است و از تندرستی کامل برخوردار است، به‌طوری‌که زمام امور مملکت را بیش از پیش با نشاط بیشتر اداره می‌کند. او گفت انتصاب آیت‌الله منتظری به‌عنوان جانشین آیت‌الله خمینی گام بجایی بوده که در زمان مناسبی اتخاذ شده است و مهم‌ترین رویداد داخلی در هفته جاری به شمار می آید.»(1)
این رادیو همچنین افزود: «رئیس‌جمهوری ایران از تلاش‌های جدید کشورهای شورای همکاری خلیج درزمینه یافتن راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق اعلام پشتیبانی کرد و آن را یک جهت‌گیری واقعی ازطرف کشورهای مذکور توصیف کرد. مع‌ذلک [آیت‌الله] خامنه‌ای از اینکه ایران وزیر خارجه عمان که دو هفته پیش برای پایان‌دادن جنگ ایران و عراق ازطرف کنفرانس اخیر سران کشورهای شورای همکاری خلیج مأموریت سفر به بغداد یافته بود را خواهد پذیرفت یا نه چیزی یاد نکرد.»(2)
1
آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده حضرت امام در شورای عالی دفاع، امروز هم‌زمان با هفته وحدت در دیدار با عده‌ای از اعضای بسیج غرب کشور، اعضای انجمن‌های اسلامی کردستان و جمعی از ورزشکاران اهل سنت، ایستادگی ایران را درمقابل انبوه دشمنان ناشی از ایمان و تلاش نیروهای بسیجی و رزمندگان دانست.
روزنامه اطلاعات دراین‌باره نوشته است: «به گزارش روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، حجت‌الاسلام رفسنجانی در این دیدار با اشاره به تعیین هفته وحدت ازسوی آیت‌الله‌العظمی منتظری، گفت: پیشنهاد هفته وحدت ازسوی ایشان فکر پرثمر و خوبی بود. ...
رئیس مجلس شورای اسلامی دررابطه‌با اداره جنگ تحمیلی و کمک‌های تسلیحاتی ابرقدرتها به رژیم عراق گفت: امکانات تسلیحاتی ما هیچ‌وقت نمی‌تواند به‌اندازه دشمن ما باشد و باید گفت ابرقدرتها هیچ‌وقت سلاحی به ما نمی‌دهند که گردن خودشان را بزنیم، بلکه سعی می‌کنند ما را همیشه عقب نگه دارند. آنچه ملت را درمقابل آنها پیروز و مقاوم نگه می‌دارد ایمان و تلاش ما و نیروهای بسیجی است. همان نیروهای بسیجی که دیروز نمونه آن را در تجمع فرماندهان آنها در استادیوم آزادی دیدیم که دریایی از نیروهای پرشور را به دنیا نمایش دادند و نمونه‌های فراوانی از این بچه‌ها وجود دارند که همچون درخت‌های کهن‌سال و نیرومند در بیابان‌ها هستند که طوفان‌ها نمی‌توانند حتی برگ‌های اینها را از بین ببرند. این وحدت نیروهای بسیج است که دشمن را ترسانده است.
و امروز ارتش و سپاه و بسیج ما همه با هم با نیروهای پرشور مردم در جبهه‌ها نیروی بسیار عظیمی را تشکیل می‌دهند که دشمنان ما ناچار شدند ادعای صلح‌طلبی و التماس‌کردن برای صلح را شروع کنند، چراکه دیدند درمقابل اینها نمی‌توانند کاری انجام دهند. راه ما این است
که خود را آماده کنیم، تا ایران را حفظ کنیم و پایگاه ایران را برای انقلاب‌های دیگر دنیا و تقویت مسلمان‌ها نگه داریم و برادران شیعه و سنی ما با صمیمیت و برادری که از خود نشان می‌دهند بتوانند الگوی خوبی برای کشورهای دیگر و برای عراق و جاهای دیگر باشند. امیدواریم شیعه و سنی همچون ید واحده درمقابل کفر جهانی پیروز و موفق باشند.»(1)
1
آیت‌الله امینی نایب‌رئیس مجلس خبرگان که برای شرکت در هم‌اندیشی بین‌المللی بنیان‌گذاران وحدت اسلامی در پاکستان به سر می‌برد، امروز در نشستی مطبوعاتی در کراچی به سؤالات خبرنگاران به‌ویژه درباره شرایط ایران برای خاتمه جنگ پاسخ داد.
نایب‌رئیس مجلس خبرگان گفت: «شرایط جمهوری اسلامی برای خاتمه‌یافتن جنگ تحمیلی تغییر نکرده و صدام به‌عنوان متجاوز باید محکوم شود. پرداخت غرامت جنگی و بازگشت آبرومندانه مهاجرین عراقی در ایران به میهن خود ازجمله دیگر شرایط ایران است.»
وی افزود: «در ایران هیچ اختلافی میان شیعه و سنی وجود ندارد و مسلمانان اهل تسنن از کلیه امتیازات مدنی و مذهبی برخوردارند و با آنان به‌عنوان اقلیت رفتار نمی‌شود.»
آیت‌الله امینی گفت: «جمهوری اسلامی ایران براساس سیاست نه شرقی و نه غربی و احترام متقابل با کشورها روابط دوستانه برقرار کرده است و روابط خوب تجاری و اقتصادی ایران و اکثر کشورهای جهان نشانگر آن است. ... ما خواهان جدایی از جوامع بین‌المللی نیستیم.» وی در پاسخ سؤالی تجاوز نیروهای شوروی به افغانستان را بسیار تأسف‌آمیز خواند و گفت: «ما جنایات روس‌ها در افغانستان را محکوم می‌کنیم.»
مولانا اسحاق مدنی نماینده مجلس شورای اسلامی ایران که در این کنفرانس حضور داشت، ضمن تأیید سخنان آیت‌الله امینی گفت: «مسلمانان اهل تسنن ایران همواره در حفظ و تداوم انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران سهیم بوده‌اند و هیچ اختلافی میان شیعه و سنی وجود ندارد.» وی افزود: «همه مسلمانان بدون استثنا باید از نظام اسلامی حمایت کنند و مسائل تفرقه و اختلافات میان شیعه و سنی ازسوی دشمنان اسلام ایجاد می‌شود.»(2)
2
ژان ماری دایه نماینده پارلمان فرانسه در رأس هیئتی برای عادی‌سازی روابط فرانسه با ایران، مذاکره درباره گروگانهای فرانسوی در لبنان و نیز بلوکه‌شدن دارایی‌های ایران در فرانسه عازم ایران خواهد شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه «ژان ماری دایه امروز گفت که وی طی ماه دسامبر در رأس هیئتی متشکل از نمایندگان پارلمان فرانسه به تهران خواهد رفت. این هیئت فقط به‌منظور مذاکره پیرامون مسئله گروگانهای فرانسوی در لبنان به تهران سفر خواهد کرد. وی تصریح کرد که آزادی گروگان‌ها مسئله اساسی موردبحث در این سفر است و این اقدام با موافقت کامل وزارت امور خارجه فرانسه و کاخ الیزه می‌باشد.
وی خاطرنشان کرد که با رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه، دیدار و دراین‌مورد گفتوگو کرده است. وی افزود: این هیئت با نمایندگان پارلمان ایران ازجمله حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس پارلمان ایران، ملاقات و گفتوگو خواهد کرد. ژان ماری دایه هدف از سفر این هیئت را که در پاسخ به دعوت ازجانب ایران صورت خواهد گرفت، بشردوستانه توصیف و خاطرنشان کرد که به اعتقاد وی این امر یک اقدام سیاسی بسیار مهم به شمار می‌رود. وی ابراز امیدواری کرد که روابط فرانسه و ایران درزمینه های مختلف ازجمله درزمینه های اقتصادی و مالی عادی شود.
از سوی دیگر، دایه بامداد امروز در مجمع ملی فرانسه (پارلمان) از دولت فرانسه سؤالی شفاهی درمورد یکی از نکات اختلاف کنونی میان ایران و فرانسه یعنی بازگرداندن دارایی‌های ایران که بالغ‌بر یک میلیارد دلار است توسط کمیساریای انرژی اتمی فرانسه را مطرح کرد. دراین‌حال دایه گفت آینده عادی‌شدن روابط میان ایران و فرانسه به این مذاکرات بستگی خواهد داشت. این مذاکرات مهمتر از روند قضایی است که هم‌اکنون جریان دارد.»(1)
نشریه لیبراسیون چاپ فرانسه نیز درباره این سفر نوشته است: «اوپوزیسیون واقعاً از نزدیک به تهران توجه می‌نماید. یک هیئت متشکل از دو سناتور و دو عضو پارلمان اوداف (حزب طرف‌دار دوگل) و آر.پی.آر. (تجمع برای جمهوری ژاک شیراک) به سرپرستی ژان ماری دایه از اوداف در ناحیه مانش و عضو کمیسیون دفاع مجلس فرانسه قرار است در ششم دسامبر آینده به تهران سفر کند. چنین سفری نزدیک بود برای نخستین بار در سه ماه پیش صورت گیرد، اما بروز مشکلات در آخرین دقیقه، مانع از انجام آن گردید.
دو سرمایه‌دار فرانسوی که معتقد به لزوم برقراری مجدد تماس با ایرانی‌ها و عادی‌شدن روابط با تهران هستند، می‌باید به‌همراه این برگزیدگان مسافرت کنند. هیئت اوداف و آر.پی.آر. که به‌وسیله نمایندگان مجلس درارتباطبا هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس اسلامی، دعوت شده است، در نظر دارد نتایج مثبتی از سفر خود به دست آورد.
ژان ماری دایه با علم به اینکه از دو شرط اصلی ایران درزمینه عادی‌شدن روابط با پاریس همچنان حل اختلاف درمورد مسئله [کمپانی] " اورودیف" می‌باشد (یعنی بازپرداخت بیش از یک میلیارد و نیم دلار از دارایی مسدودشده ایران در فرانسه) باید امروز سؤالی شفاهی درباره این مسئله از مجلس نماید...
پاریس با ارسال یک هیئت از کارشناسان مأمور ادامه مذاکرات اورودیف در 19 نوامبر گذشته (28 آبان)، گامی به‌سوی جمهوری اسلامی برداشته است. ارسال این هیئت بی‌تردید در سفر نمایندگان اوداف و آر.پی.آر، بی‌تأثیر نبوده است. تمام این قضیه به آزادی گروگانهای فرانسوی اسیر در بیروت مربوط می‌گردد و اپوزیسیون چند ماه قبل از انتخابات، چندان ناراضی از سهیم‌بودن در آزادی آنان نخواهد بود. بنابراین مسابقه آزادسازی گروگان‌ها هم‌اکنون آغاز شده است: قبل از ارسال هیئت مأمور مذاکره درمورد اورودیف، پاریس نماینده‌ای به تهران فرستاد که مأموریت وی مستقیماً دررابطه‌با آزادی چهار گروگان فرانسوی بود.»(2)
1
در آستانه سفر یک هیئت فرانسوی به ایران، رهبر "جنبش امل اسلامی" لبنان موضوع گروگانهای فرانسوی در لبنان را به بازداشت‌شدگان در فرانسه ارتباط داد و تأکید کرد که در ماجرای گروگانهای امریکایی و فرانسوی دخالتی ندارد.
خبرگزاری فرانسه از بعلبک لبنان گزارش داد: «حسین موسوی رهبر "جنبش امل اسلامی" روز جمعه (8 آذر 1364) در بعلبک اعلام کرد که مسئله گروگانهای فرانسوی به "بازداشت‌شدگان در فرانسه" بستگی دارد. وی حاضر نشد دراین‌باره توضیح بیشتری بدهد. موسوی گفت: فرانسه به‌خوبی می‌داند که دررابطه‌با مسئله گروگان‌ها به چه کسی باید مراجعه کند.
رهبر جنبش امل اسلامی در مصاحبه با روزنامه‌نگاران لبنانی و خارجی تصریح کرد که مذاکرات درباره سرنوشت گروگانهای فرانسوی همچنان ادامه دارد. به گفته منابع آگاه، یک هیئت فرانسوی که برای مذاکره درباره گروگان‌ها وارد بیروت شده بود، روز جمعه (8 آذر) قبل از بازگشت به پاریس از بعلبک دیدن کرد.
رهبر جنبش امل اسلامی خاطرنشان کرد که در ماجرای گروگانهای امریکایی یا فرانسوی هیچ‌گونه مداخله‌ای ندارد و برخی سازمان‌های اطلاعاتی را متهم کرد که بین جنبش شیعیان و ماجرای گروگان‌ها ارتباطی قائل شده‌اند. وی در پایان گفت که دولت فرانسه کاملاً به این حقیقت آگاه است که سرنوشت گروگانهای فرانسوی به پذیرفته‌شدن شرایط ربایندگان بستگی دارد و بار دیگر تأکید کرد که حزب‌الله به‌هیچ‌وجه در ماجرای گروگان‌ها دخالت ندارد.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی از سوریه گزارش داد: «سوریه از عبور اتومبیل‌هایی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای ورود و خروج به خاک لبنان از آن استفاده می‌کند جلوگیری می‌نماید. ... گفته می‌شود که این اقدام سوریه با هدف ایراد فشار به جمهوری اسلامی جهت آزادی گروگانهای فرانسوی است که سوریه اعتقاد دارد دراختیار طرف‌داران ایران قرار دارند.»(2)
2
درپی ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای مصری و تشدید تیرگی روابط لیبی و مصر، امروز سفیر ایران در لیبی با یک مقام لیبیایی دیدار کرد و وزیر سپاه پاسداران نیز آمادگی سپاه را برای انتقال تجربه‌های جنگ به لیبی اعلام کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از طرابلس: «حجت‌الاسلام سیدمحمد کاظم خوانساری سفیر جمهوری اسلامی ایران در لیبی با دکتر علی عبدالسلام تریکی دبیرکل کمیته مردمی روابط خارجی لیبی، دیدار و درباره مسائل منطقه و روابط دو کشور گفتوگو کرد. در این ملاقات تریکی ضمن تأکید مجدد بر حمایت همه‌جانبه کشورش از مواضع برحق جمهوری اسلامی ایران، سفیر کشورمان را در جریان آخرین تحرکات نیروهای نظامی رژیم مصر در مرزهای مصر - لیبی قرار داد.
آقای خوانساری نیز ضمن قدردانی از مواضع قاطع لیبی دربرابر امپریالیسم، صهیونیسم و ارتجاع منطقه، آخرین تحولات و موفقیت‌های رزمندگان اسلام در جبهه‌های جنگ تحمیلی را
تشریح کرد و تصمیم قاطع دولت و کشورمان را مبنی‌بر حذف صدام از منطقه اعلام کرد. وی همچنین بر ادامه جنگ تا پیروزی نهایی و نیز پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران از لیبی دربرابر هرگونه توطئه امپریالیسم امریکا علیه این کشور تأکید کرد.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین متن پیام وزیر سپاه پاسداران به فرمانده نیروهای مسلح لیبی را منتشر کرد: «برادر سرتیپ ابوبکر یونس جابر فرمانده نیروهای مسلح جماهیری عربی سوسیالیستی مردمی لیبی، تشکیل پاسداران انقلاب جماهیری را حضور جناب‌عالی و ملت شریف لیبی تبریک و تهنیت می‌گویم و امیدوارم که این نهاد انقلابی بتواند در تحکیم و تأمین انقلاب فاتح سپتامبر و حفاظت از دستاوردهای آن نقش مؤثری ایفا نماید. [...] اینجانب ضمن آرزوی موفقیت برای پاسداران انقلابی جماهیری مایلم با خوش‌وقتی به اطلاع جناب‌عالی برسانم که برادران سپاه در جمهوری اسلامی ایران آماده‌اند که تجارب عظیم چندساله خود را که در خون و آتش به دست آورده‌اند دراختیار برادران لیبیایی خود قرار دهند.»(2)
1
فرد هالیدی استاد روابط بین‌الملل در مدرسه علوم اقتصادی لندن درباره روابط ایران و سوریه، سفر آتی هیئت سوری به ایران، مشکلات دو کشور و امکان میانجیگری سوریه در جنگ به سؤالات خبرنگار رادیو بی‌بی‌سی پاسخ داد.
هالیدی در پاسخ به این سؤال که آیا سفر هیئت سوری به ایران نشانه بهبود روابط دو کشور است یا نشان‌دهنده وجود مشکلات دیگری است که نیازمند حل‌وفصل است، گفت: از زمان انقلاب ایران تابه‌حال روابط میان سوریه و ایران همواره خوب بوده است؛ زیرا اولاً، این دو کشور، یک دشمن مشترک دارند که عراق باشد. ثانیاً، آنها در برخورد با اسرائیل و غرب دررابطه‌با لبنان نیز منافع مشترک و معینی دارند و البته از همه مهمتر آنکه ایران نفت سوریه را به قیمت ارزان‌تر تأمین می‌کند و این برای اقتصاد سوریه بسیار مفید است. اما به‌تازگی مشکلاتی به وجود آمده است: ایران علناً از سوریه به‌دلیل برقراری تماس مجدد یا احتمالاً آغاز روابط جدید با اردن انتقاد کرده و گفته است که اگر این روابط به شکل محسوسی گسترش یابد ایران مجبور به قطع اتحاد خود با سوریه خواهد بود.
درضمن ایران از سیاست سوریه در لبنان هم رضایت چندانی ندارد، زیرا ایران با گروههای مسلمان پیرو شیخ شعبان در طرابلس و در شمال لبنان همفکری داشته و این گروه‌ها از شیوه اعمال فشار سوریه بر شیخ شعبان ناراضی‌اند. به‌علاوه، ایران باید قاعدتاً نگران زمزمه‌های مکرر راجع به بهبود روابط سوریه و عراق باشد که دقیقاً عربستان سعودی، اردن و حتی شوروی بر آن پافشاری داشته‌اند.
هالیدی در پاسخ به این سؤال که فضای دیدار مقامات ایران و سوریه چگونه خواهد بود، گفت: ایران به اتحاد با سوریه احتیاج دارد، اما موضع علنی‌اش قاطعانه بوده است. ایران می‌گوید یا سوریه باید شرایط اتحاد خود با ایران را حفظ کند یا در غیر این صورت روابط دوستانه میان دو کشور قطع خواهد شد که به‌روشنی به‌معنای قطع صدور نفت به سوریه و
درنتیجه به ضرر اقتصاد این کشور خواهد بود. وی افزود: اما من فکر می‌کنم آنچه سوریه ممکن است به ایران بگوید این است که احتمال بهبود روابط با اردن و عراق وجود دارد و شاید بدین‌ترتیب سوریه سرانجام ایفای نقشی را آغاز کند که بسیاری خواستار آن‌اند؛ یعنی اینکه سوریه تنها قدرت عرب بجز لیبی شود که خواستار آغاز مذاکرات دوستانه با ایران و یافتن راه‌حلی صلح‌آمیز برای جنگ میان ایران و عراق باشد.
فرد هالیدی درباره آثار احتمالی پایان جنگ ایران و عراق بر سوریه گفت: سوریه باید قاعدتاً برای خود محاسبه کند که اگر جنگ ایران و عراق خاتمه یابد و عراق بتواند دوباره مسائل در مرزهای غربی‌اش را مدنظر قرار دهد، درآن‌صورت بهتر است که سوریه اول روابط خود با عراق را تأمین کند و به‌احتمال قوی سوریه دقیقاً همین موضوع را در نظر دارد. ... وی افزود: حافظ اسد از امکانات بازگشت نه‌تنها به مذاکرات میان اعراب و اسرائیل بلکه به مذاکرات مربوط به جنگ میان ایران و عراق استفاده خواهد کرد و اگر رهبری بخواهد وارد مذاکرات مربوط به پایان‌دادن به جنگ میان ایران و عراق شود باید توانایی مذاکره با هر دو کشور درگیر یعنی عراق را نیز داشته باشد.(1)
1
ایران در تلاش است با احداث سریع یک خط لوله نفت، درآمد صادرات نفت خود را که نقشی اساسی در حیات اقتصادی ایران دارد، حفظ و اقدامات گسترده عراق را برای انهدام پایانه‌های نفتی ایران ناکام کند.
رادیو امریکا به نقل از روزنامه واشنگتن تایمز گفت: «ایران طرح ضربتی احداث یک خط لوله ناقل نفت را شتاب بخشیده و این امر موجب اعتراض و گلایه مقاطعه‌کاران درباره تعیین ضرب‌الاجل‌های غیرواقع‌گرایانه برای این طرح شده است. تکمیل این طرح برای پایان سال آینده در نظر گرفته شده و احداث این خط لوله خیال ایران را بابت تداوم درآمد نفت آسوده خواهد ساخت. پایانه نفتی جزیره خارک یکی از هدف‌های اصلی بمباران‌های عراق بوده، اما کار تعمیر سریع این پایانه که توسط شرکت‌های خارجی انجام می‌گیرد، ظرفیت عادی و متوسط آن یعنی یک میلیون و 500 هزار بشکه در روز را احیا و اعاده کرده است. [...] این خط لوله ناقل نفت که با فاصله کوتاهی از خط ساحلی ساخته خواهد شد از قطعات و واحدهایی تشکیل می‌شود که درصورت خسارت دیدن به‌وسیله بمب به‌سرعت و به‌آسانی قابل‌تعویض است. مقاطعه‌کاران می‌گویند بزرگ‌ترین گرفتاری این طرح نحوه پرداخت است که تقریباً بهطور کامل نفت خام است، کالایی که قیمتش در بازار در خطر فرسایش قرار دارد.»(2)
نشریه میدل ایست اکونومیک دایجست چاپ لندن نیز نوشته است: «پنج گروه پیشنهاددهنده در معامله بیش از 200 میلیون دلاری طرح احداث یک خط لوله استراتژیک در کنار خلیج [فارس] با یکدیگر رقابت خواهند کرد تا این خط لوله به اسکله‌های شناور در بوشهر و عسلویه متصل شود.(3)
1
سفر نخست‌وزیر چکسلواکی به عراق و سفر وزیر بازرگانی عراق به انگلیس ازجمله تلاش‌های دیپلماتیک و اقتصادی عراق است.
نخست‌وزیر چکسلواکی در دیدار با صدام درباره جنگ خلیج‌فارس، مسئله فلسطین و دیگر موضوعات جهان عرب گفتوگو کرد.(1)
در آستانه سفر نخست‌وزیر چکسلواکی به کویت و عراق، نشریه روده پراوو ارگان حزب کمونیست چکسلواکی از ابتکار سیاسی رهبری عراق و کشورهای جنبش عدم‌تعهد در تلاش برای پایان‌دادن فوری به این جنگ ازطریق مذاکره، استقبال کرد. این روزنامه جنگ ایران و عراق را، به‌ویژه ازآن‌رو که بهانه‌ای برای افزایش حضور نظامی امپریالیستی و مداخله در امور داخلی منطقه است، خطرناک توصیف کرد.(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، حسن علی وزیر بازرگانی صدام که در رأس هیئتی برای شرکت در کمیته اقتصادی مشترک انگلیس و عراق روز سه‌شنبه وارد لندن شده بود با پل شانون وزیر مشاور در امور بازرگانی خارجی انگلیس، تفاهم‌نامه‌ای اقتصادی به امضا رساند.(3)
2
خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره ادامه بازتاب انتخاب آیت‌الله منتظری در رسانه‌های فرانسه گزارش داد: «به نوشته مطبوعات فرانسه، رهبر آینده انقلاب ایران که ازنظر بنیه ضعیف به نظر می‌رسد برای سرپرستی موفقیت‌آمیز میراث [امام] خمینی به حمایت تمام دوستان سیاسی خود نیازمند خواهد بود و از هم‌اکنون می‌تواند به پشتیبانی حجت‌الاسلام رفسنجانی یکی از قدرتمندترین مردان رژیم امیدوار باشد. بههرحال، به نظر بعید می‌رسد آیت‌الله منتظری بتواند به‌تنهایی حکمرانی کند به‌ویژه اینکه معلوم نیست آیت‌الله‌های بزرگ ایران که در سلسله‌مراتب شیعه مافوق او هستند تا چه اندازه از جانشینی او پشتیبانی کرده‌اند. همچنین باید خاطرنشان ساخت که آقای منتظری نه جلال و ابهت استثنایی [امام] خمینی را دارد و نه استعدادهای او را در سخنوری.
روزنامه اقتصادی لزاکو می‌نویسد: امید است آیت‌الله منتظری با عقل سلیم روستایی خود و طنزی که به او نسبت می‌دهند همچنین با صراحت لهجه و شهرت‌هایش به یک اعتدال و میانه‌روی نسبی بتواند جای خود را در میان کشورهای بزرگ باز نماید. روزنامه لوکوتیدین دوپاری نیز می‌نویسد: آیت‌الله منتظری که ابتدا به انعطاف‌ناپذیری و سخت‌گیری اشتهار داشت به‌ویژه درمورد جنگ، اندکی در رویه خود تجدیدنظر کرده و به ضرورت پایان‌دادن آن به هر قیمتی که باشد اعتقاد یافته است.»(4)
3
روزنامه فرانسوی لوماتن ادعا کرد که حمایت جامعه مذهبی الأزهر مصر از حکومت این کشور مانعی بر ترس مصریان از نفوذ انقلاب اسلامی است. روزنامه لوماتن نوشته است: «تصور وقوع یک انقلاب اسلامی در مصر پشت همه مصریان را از ترس می‌لرزاند. مصریان به‌هیچ‌روی مایل نیستند روزی یک جمهوری اسلامی به سبک رژیم آیت‌الله خمینی بر کشورشان مسلط شود. لوماتن می‌افزاید آنچه
درباره بالاگرفتن موج واپس‌گرایی اسلامی در مصر گفته می‌شود شایعه‌ای بیش نیست. ... حقیقت این است که اسلام جزء لاینفک زندگی روزانه جامعه مصری است، اما این جامعه، جامعه‌ای اساساً لائیک است؛ یعنی به جدایی دین از حکومت اعتقاد دارد.» لوماتن اضافه کرد: «دولت مصر که از حمایت جامعه مذهبی الأزهر برخوردار است، موفق شده است واپس‌گرایان را خنثی کند.»(1)
1) 53. مأخذ33، ص15، رادیو ایران، 8/9/1364.
1
امروز در مناطق شمال‌غرب کشور چند درگیری میان نیروهای جمهوری اسلامی با گروه های ضدانقلاب رخ داد:
سه تن از پیش‌مرگان یگان حزب‌الله در روستای هران علیا (منطقه اوباتو) با هشت تن از افراد گروه کومهله درگیر شدند که پس از دو ساعت درگیری، یکی از رزمندگان خودی و یکی از افراد ضدانقلاب مجروح شدند.(1)
در منطقه سنندج، نیروهای کمین خودی در ارتفاعات وصی بالا و پایین با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که نیروهای ضدانقلاب گریختند و این درگیری بدون تلفات پایان یافت.(2)
در خیابان 17 شهریور سنندج، چهار تن از افراد ضدانقلاب به یک گروه از یگان ثارالله تیراندازی کردند و گریختند. نیروهای خودی با تعقیب آنها موفق شدند یک تن از آنها را مجروح و سه تن دیگر را دستگیر کنند.(3)
2
از فعالیت های امروز نیروهای معارض عراقی علیه ارتش عراق، ستاد مشترک ارتش سه گزارش داده است:
یک واحد از پیش‌مرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق [طالبانی ها] به شهر کلار نفوذ و دو نفر از پرسنل ارتش خلقی عراق را با دو قبضه کلاشینکف و هفت خشاب دستگیر کردند و با خود به منطقه آزادشده بردند.
یک واحد از پیش‌مرگان تیپ53 شیروانه با نفوذ به شهر کلار به‌مدت سه ساعت پایگاه عراقی ها را گلوله‌باران کردند.(4)
نیروهای تیپ21 کرکوک از پیش‌مرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق در مسیر جاده کرکوک، نیروهای عراقی تأمین جاده را به کمین انداختند و درنتیجه تعدادی را کشته یا زخمی کردند و مقداری سلاح و مهمات نیز به غنیمت گرفتند.(5)
1) 1. سند شماره 420745 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) 10/9/1364.
2) 2. سند شماره 425242 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ستاد ناحیه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 10/9/1364.
3) 3. سند شماره 059400، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی دفتر فرماندهی ستاد منطقه 5 ثامن‌الائمه(ع) به فرماندهان نواحی سه‌گانه، 23/9/1364.
4) 4. سند شماره148613 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک ارتش (رکن 3) به فرمانده اطلاعات ستاد مشترک ارتش، 16/9/1364.
5) 5. سند شماره 148595 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رکن 3 ستاد مشترک ارتش به فرمانده اطلاعات ستاد مشترک ارتش، 16/9/1364.
1
فرمانده سپاه دوم ارتش عراق از آمادگی نیروهایش برای دفع حمله آتی ایران خبر داد و معاون فدراسیون زنان عراق، نقش زنان را در جنگ تشریح کرد. خبرگزاری رویتر از خانقین گزارش داد: «براساس گزارش هایی که در تهران و بغداد منتشر شده است، ایران سرگرم بسیج هزاران تن از نیروهای خود برای اجرای تهاجمی تازه است. این گزارش حاکی است: بیش از 300 تن از شعرای عرب و کشورهای خارجی امروز ضمن برتن‌کردن انیفورم های نظامی از جبهه های میانی جنگ ایران - عراق دیدن کردند. ... شاعران بازدید‌کننده از جبهه در طول دیدار خود شاهد هیچ‌گونه عملیات نظامی نبودند، اما فرمانده سپاه دوم ارتش عراق به آنها گفت که سربازان وی آماده دفع هرگونه تهاجم ایران هستند. سر لشکر ضیاءالدین توفیق گفت: ما به هیچ نیروی اشغالگر هر قدر هم که قوی باشد، اجازه نخواهیم داد که سرزمین ما را از ما بگیرد.»(1)
از سوی دیگر، به نوشته نشریه کریستین ساینس مانیتور، احمد کمال معاون فدراسیون زنان عراق، گفت: «درحال‌حاضر تأکید فدراسیون زنان بر مسئله جنگ می باشد و زنان عراقی در ارتش مردمی که یک نیروی ملی می باشد، خدمت می کنند. این فدراسیون تشکیل بانک های خون را سازماندهی نموده است و جهت کار در بیمارستان و آشپزی برای جبهه ها و همچنین دوخت انیفرم های ارتش داوطلب اعزام می کند. اما مهم‌ترین کار این فدراسیون پرکردن خلأ مردان به‌جبهه‌رفته می باشد که از وجود زنان در تمامی مشاغل استفاده شود.»(2)
2
امام خمینی امروز به مناسبت میلاد رسول‌اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع) و نیز هفته بسیج در حضور رؤسای سه قوه، نخست‌وزیر، هیئت دولت، دیگر مقامات لشکری و کشوری و مسئولان تأسیسات نفت جزیره خارک و اقشار گوناگون مردم سخنرانی کردند. مصادف‌بودن برخی حوادث با میلاد حضرت رسول(ص)، طبقاتی‌بودن جوامع در حکومت های گذشته، ادعای عدالت‌خواهی دولت ها، واژگون‌شدن مصادیق تروریست و نقض حقوق بشر در جهان، ادعای انهدام جزیره خارک، شکسته‌شدن 14 کنگره از کاخ کسری و احتمال سقوط ابرقدرت ها پس از 14 قرن، استقامت دربرابرقدرت ها، نرسیدن انبیا در به‌مقصدرساندن مردم به معرفت‌الله ازجمله موضوعاتی بود که امام در سخنانشان به آن پرداختند. بخش هایی از سخنان امام خمینی چنین است: «این‌قدر هیاهو راه انداختند برای جلوگیری از تروریست، آن‌قدر تبلیغات کردند که ایران تروریست‌پرور است و ایران چطور و جزء روریست. عراق از جرگه تروریست ها خارج شد چون سجده کرد به امریکا و ایران وارد شد برای اینکه اعتنای به آنها نکرده، میزان تروریستی همین است پیش آنها و خود آنها مرکز این امور هستند. اگر فوج‌فوج مردم را بکشند، بریزند بکشند، قتل‌عام کنند هیچ اشکالی نیست، بعد نسبت می دهند به ایران که در حبس هایش کشتار
چه شد و چه شده. دلیلتان چی هست؟ منافقین گفتند، سند صحیح! دلیلشان این است که مخالفین با جمهوری اسلامی گفتند که اینها در محبس هایشان چه واقع می شود، بدون اینکه محاکمه بشوند می کشند مردم را همین‌طور و امثال اینها.»
امام خمینی در ادامه با اشاره به حملات متعدد عراق به جزیره خارک که درپی آن بارها اعلام کردند که جزیره خارک نابود و با خاک یکسان شده است، فرمودند که یک چیز را چند بار از بین می‌برید؟ و افزودند که الآن وضع دنیا چنین است، روی دروغ می‌گردد.
امام خمینی با اشاره به ازبین‌رفتن بنای ظلم شاهنشاهی در ایران چهارده قرن بعد از میلاد رسول اکرم، تأکید کردند همه بت‌هایی که ملت‌ها از سنگ یا آدم‌ها می‌تراشند همه رفتنی هستند، متنها ما حوصله‌مان کم است. ایشان در ادامه با تأکید بر ضرورت وحدت میان همه مسلمین، فرمودند: «هیچ‌وقت از این های‌وهوی ها و از این تبلیغات خارجی ها خوف به خودتان راه ندهید، آن خوفی که باید باشد از خدای تبارک و تعالی باید باشد. از دیگر قدرت ها خوف نداشته باشید، برای اینکه، قدرتی در کار نیست غیر حق‌تعالی. قدرت حق تعالی است که جلوه اش، جلوه ضعیفش در سرتاسر عالم طبیعت پیدا شده است. و شما هیچ‌وقت نترسید و مستقیم و پای بر جا بایستید و درمقابل همه قدرت ها استقامت کنید. و خداوند با شماست و شماها را ان شاء الله حفظ می کند از شر اشرار و مملکت شما را نجات می دهد، و مهم این است که از شما راضی باشد حق‌تعالی.»
امام خمینی با بیان اینکه مقصد اصلی انبیا "معرفت‌الله" است، تأکید کردند که اگر خداشناسی و معرفت‌الله حاصل بشود همه چیز به‌دنبال آن حاصل خواهد شد و تمام فسادهایی که در دنیا واقع می‌شود از بی‌ایمانی است.
ایشان در پایان فرمودند: «من امیدوارم که خداوند به همه ما توفیق بدهد که خدمت کنیم به اسلام و خدمت کنیم به بندگان خدا. خدمت به بندگان خدا خدمت به خداست.»(1)
1
سخنان امروز امام خمینی بازتاب گسترده‌ای در رسانه های خارجی داشت.
خبرگزاری فرانسه چنین گزارش داد: «[امام] خمینی امروز پس از یک ماه، یک سخنرانی 30 دقیقه‌ای ایراد کرد و طی آن مطبوعات غرب و تصویری که آنها از جمهوری اسلامی ارائه می دهند را مورد انتقاد قرار داد. رهبر انقلاب ایران - که با صدای قوی سخن می‌گفت و گاهی سخنان خود را با حرکت دست موردتأکید قرار می‌داد - اعلام کرد که رسانه‌های خبری خارجی تأکید می کنند که ایران مرکز تروریسم بین‌المللی شده است؛ درحالی‌که به گفته وی قدرت های بزرگ مردم را می کشند و مطبوعات غربی سخنی از آن نمی گویند. ...
وی گفت که مطبوعات غربی بارها انهدام ترمینال اصلی نفت ایران در جزیره خارک توسط نیروهای هوایی عراق را اعلام کرده اند. وی سؤال کرد: یک چیز را چند بار می توان منهدم ساخت؟
1) 8. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار حضرت امام خمینی)، جلد 19، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389، صص 438 - 432.
و این مطلب موجب خنده حضار شد. ناظران متذکر می شوند امام به تعیین آیت‌الله حسینعلی منتظری به‌عنوان رهبر آینده انقلاب در هشت روز پیش توسط مجلس خبرگان، اشاره‌ای نکرد.»(1)
خبرگزاری آلمان نیز از تهران گزارش داد: «آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر مذهبی ایران امروز مطالب تند دیگری علیه دو ابرقدرت ایراد کرد. رادیو تهران به نقل از [امام] خمینی که دربرابر گروهی از مقامات بلندپایه غیرنظامی که به مناسبت تولد [حضرت] محمد پیامبر(ص) به دیدار وی رفتند، گفت: ایران به‌عنوان یک کشور تروریست نمایش داده می شود، زیرا هیچ اعتنایی به قدرت های بزرگ نمی کند. وی افزود: هم‌زمان عراق از لیست کشورهای تروریست دولت امریکا حذف می شود، زیرا درمقابل امریکا خضوع می کند. [امام] خمینی اضافه کرد این معیار ابرقدرت ها است که خود منبع تروریسم در دنیا هستند.»(2)
خبرگزاری آلمان در گزارش دیگری آورده است: «رهبر روحانی ایران آیت‌الله روح‌الله خمینی امروز به پیرامون خود اطمینان داد که صادرات نفت کشور در معرض هیچ‌گونه خطری نیست. ... وی وسایل ارتباط جمعی را متهم کرد که با تکرار ادعاهای عراق مبنی‌بر نابود‌شدن جزیره خارک با عراق هماهنگی می کنند. [امام] خمینی همچنین ضمن حمله به ابرقدرت ها و سلاطین و پادشاهان، از ایرانی ها خواست که از ابرقدرت ها که با های‌وهوی می خواهند ایران را به‌صورت کشور تروریست معرفی کنند نهراسند.»(3)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: «آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر روحانی ایران، امریکا را متهم به پیشبرد تروریسم نمود و این درحالی است که به گفته وی، امریکا به مخالفت با عملیات تروریستی تظاهر می کند. وی گفت: امریکا اخیراً عراق را که با ایران در جنگ است از اسامی کشورهای حامی تروریسم جهانی حذف کرده و دلیل آن تنها این بوده که رژیم عراق به دولت امریکا سجده کرده است. وی گفت: عراق بیش از پنجاه مرتبه مدعی شده که جزیره خارک را ویران کرده و رسانه ها نیز به‌عنوان بخشی از یک مبارزه قدرت های حاکم جهان با شادی گفته اند که چیزی از خارک باقی نمانده است.»(4)
رادیو بی‌بی‌سی، رادیو امریکا و خبرگزاری رویتر نیز اخبار مشابهی از این دیدار منتشر کردند، اما رادیو اسرائیل برخلاف همیشه که اخبار ملاقات ها و دیدارهای مقامات مملکتی را پخش می کرد، مطلبی درمورد این سخنان امام خمینی پخش نکرد.»(5)
1
به مناسبت میلاد رسول‌اکرم(ص)
و امام صادق(ع)، امروز در پنجمین روز از هفته بسیج، مانور مقدماتی مقاومت شهری خندق در مراکز استان ها و شهرهای بزرگ اجرا شد و نیروهای بسیجی قدرت و آمادگی رزمی خود را درمقابله با توطئه های احتمالی دشمنان، در شهرها به نمایش گذاشتند.(6)
هم‌زمان با شهرهای دیگر، مانور مقدماتی خندق با رمز "یا رسول‌الله(ص)" در کرانه های خلیج‌فارس، تنگه هرمز و شهر بندرعباس اجرا شد. به گزارش واحد مرکزی خبر از بندرعباس، از اولین ساعات بامداد امروز یک تیپ و یک گردان مستقل دریایی متشکل از نیروهای بسیجی
1) 9. مأخذ7، ص4، تهران - خبرگزاری فرانسه 9/9/1364.
2) 10. مأخذ7، صص 4 و 5، تهران - خبرگزاری آلمان 9/9/1364.
3) 11. مأخذ6، ص25، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 10/9/1364.
4) 12. مأخذ6، صص 24 و 25، نیکوزیا - قبرس - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 10/9/1364.
5) 13. مأخذ7، صص 5 و 6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/9/1364.
6) 14. روزنامه جمهوری اسلامی، 10/9/1364، ص14.
پایگاه های مقاومت شهری، بسیج دانش‌آموزی، کارمندی و کارگری به‌منظور نشان‌دادن توان رزمی دفاع توده های میلیونی امت مسلمان دربرابر حوادث احتمالی، به‌صورت پدافند از خط ساحلی در حاشیه سواحل بندرعباس که یگان دریایی آن را هدایت می‌کرد، به پدافند و تشکیل حلقه دفاع در نقاط حساس شهر، مراکز اقتصادی، امنیتی و نظامی، منازل شخصیت ها، پست های برق و گذرگاه های ورودی و خروجی پرداختند. در حین اجرای مانور مقدماتی خندق که به‌منظور دفاع از شهر طراحی شده بود، نیروهای موتوری نیز با گشت‌زنی در سطح شهر، نیروهای مستقر در مناطق و ارتفاعات حساس و سوق‌الجیشی شهر را تقویت کردند.(1)
خبرگزاری آلمان به نقل از رادیو تهران دراین‌باره چنین گزارش کرد: «صدها هزار تن از غیرنظامیان، بسیجی ها از ساعت های اوایل بامداد از پایگاه ها در مساجد جهت شرکت در تمرینات گسترده خندق عزیمت کردند. بسیجی ها زیرنظر سپاهیان انقلاب واحدهایی تشکیل می دهند. هدف ارتش مستحکم بیست میلیونی و نمایش توانایی آنها جهت دفع توطئه های احتمالی استکبار است. مانورهای گسترده سراسر کشور که در پنجمین روز هفته (روز بسیج عمومی) صورت گرفت، مبین آمادگی های نظامی ایران برای یک تهاجم زمینی گسترده در طول جبهه های جنگ با عراق است.»(2)
1
امروز رئیس‌جمهوری اسلامی ایران و فرمانده کل سپاه پاسداران به مناسبت میلاد حضرت محمد(ص) و حضرت امام جعفر صادق(ع) در اجتماع ده هزار نفری نیروهای رزمنده مردمی متشکل از کاروان های راهیان کربلا از استان های خراسان، آذربایجان‌شرقی و چهارمحال و بختیاری در میدان صبحگاهی ستاد مرکزی سپاه که جمعی از ائمه جمعه، روحانیون، استاندار آذربایجان‌شرقی و جمعی از مسئولان اجرایی استان خراسان نیز حضور داشتند، سخنرانی کردند.(3)
رئیس‌جمهور اهمیت اعزام کاروان های راهیان کربلا را بیان و بر مجازات متجاوز تأکید کرد و فرمانده کل سپاه با اشاره به اهداف صدام از تجاوز به ایران گفت که این اهداف با مقاومت مردم به شکست انجامیده است.
به گزارش روزنامه اطلاعات از این مراسم، آیت‌الله خامنه ای درحالی‌که لباس بسیجی به تن داشت، ضمن تبریک میلاد حضرت رسول و حضرت امام جعفر صادق(ع) گفت: اینکه در جبهه ها عملیاتی صورت گیرد یا نه، عملیات بزرگ باشد یا کوچک، در درجه دوم اهمیت قرار دارد، آنچه در درجه اول اهمیت است، همین حرکت شما از مناطق مختلف کشور به‌سمت جبهه ها است. [...] خصوصاً این حرکت همه‌جانبه شما که همه اقشار اعم از ائمه جمعه و مسئولین را شامل می شود، حرکت بزرگی است که موجب افتخار است. این حرکت به دشمنان ما ثابت می کند که مردم احساس می کنند باید بسیج شوند.
رئیس‌جمهور افزود: همه ما عضو بسیج هستیم و من هم افتخار می کنم که در میان این سیل خروشان و عظیم بسیجی، قطره‌ای باشم.
تصویر
رئیس شورای عالی دفاع درباره مسائل جنگ گفت: در قضیه جنگ تحمیلی، ما عقاید و نظرات خود را بارها اعلام کرده ایم و دراین‌رابطه ابرقدرت ها با تبلیغات خود جو‌سازی نکنند، که ایران از خواسته های خود عقب‌نشینی نخواهد کرد.
وی تأکید کرد: متجاوز باید مجازات شود و اگر مجازات نشود ما تا به‌خاک‌افکندن نیروهای متجاوز جنگ را ادامه خواهیم داد و در راه ادامه‌دادن به جنگ نیز هیچ کمبودی نداریم. وی یاد آور شد: ازنظر تسلیحات، ما مشکلی به آن صورت نداریم و در بعضی موارد سلاح های ما مدرن‌تر و پیچیده‌تر از دشمن و در بعضی موارد سلاح های دشمن از ما پیشرفته‌تر است. اما مسئله سلاح برای ما مهم نیست، مسئله مهم ازنظر ما، مسئله بهکارگیری فرد استفاده‌کننده از سلاح است.»(1)
روزنامه اطلاعات در ادامه گزارش از این مراسم آورده است: «سپس برادر محسن رضایی طی سخنانی به اهداف استکبار جهانی درمقابله با انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: صدام در برپایی جنگ تحمیلی علیه ایران اسلامی سه هدف را دنبال می کرد: اول اینکه قصد داشت با یک حرکت ناگهانی انقلاب اسلامی را در نطفه خفه سازد. حرکت دوم وی، تحمیل صلح بود که از این طریق درصدد آن بود تا پس از گذشت چند سال، قدرت و توانایی پوچ خود را بازیابد و سومین حرکت او، از حرکت بازداشتن انقلاب اسلامی ایران بود که از این رهگذر نیز شاید بتواند راه نفوذ امریکا در ایران را باز کند، ولی در رسیدن به این سه هدف ناکام ماند و رزمندگان اسلام دراین‌زمینه ضمن مقاومت در تمام مراحل عملیاتی، موجبات شکست دشمن را فراهم آوردند.
وی در ادامه سخنان خود به گوشه‌ای از عملیات های قدس و عاشورا اشاره کرد و گفت: این عملیات ها دشمن را غافلگیر کرد، به‌طوری‌که در عملیات عاشورای4 - که رزمندگان بسیج مجلس اعلای عراق نیز در آن شرکت داشتند - نزدیک به 150 کیلومترمربع از خاک عراق به تصرف رزمندگان اسلام درآمد و 70 تن از فریب‌خوردگان عراقی نیز به اسارات کفرستیزان اسلام درآمدند. وی یادآور شد در طول عملیات های قدس و عاشورا علاوه‌بر اسیر‌کردن تعداد 352 تن از نیروهای عراقی، سه هزار تن از آنها به هلاکت رسیده و ده ها سلاح انفرادی و خمپاره انداز نیز به غنیمت رزمندگان اسلام درآمد.»(2)
1
برخی کاروان های راهیان کربلا بعدازظهر امروز با آیت‌الله منتظری دیدار کردند. روزنامه کیهان در گزارشی از این دیدار نوشته است: «هم‌زمان با سالروز میلاد با سعادت حضرت خاتمالانبیا محمد(ص) و ششمین پیشوا و پرچم‌دار عدالت، امام جعفر صادق(ع) و هفته وحدت، هزاران تن از راهیان کاروان کربلا از استان های خراسان، چهارمحال و بختیاری و آذربایجان‌شرقی بعدازظهر امروز در حسینیه شهدا ی قم با فقیه عالی‌قدر حضرت آیت‌الله منتظری دیدار کردند.
در این دیدار که علما و روحانیون اهل تسنن و تشیع استان های باختران و کردستان نیز حضور داشتند، آیت‌الله منتظری طی سخنانی با اشاره به نقش حساس حضور مردم در جبهه های جنگ تحمیلی خطاب به راهیان کربلا گفتند: شما عزیزان بسیجی با بالابردن آموزش های نظامی و علمی و شناسایی کامل مناطق نظامی و درنظرگرفتن توان رزمی دشمن به پیش بروید و دشمنان اسلام را از بین ببرید و سعی کنید فقط به شعار اکتفا نکنید.»(1)
روزنامه ابرار هم در گزارشی از این دیدار آورده است: «آیت‌الله‌العظمی منتظری با اشاره به آثار عمیق انقلاب اسلامی در جهان اسلام، تأکید کردند امروز ملت آگاه ما کاملاً خود را با تشکیل بسیج مستضعفین به فرمان امام مدظله برای مقابله با تمام خطرات و پیشامد ها از تمام جهات نظامی و رزمی آماده ساخته است و همین معنا است که دشمنان روی آن حساب می کنند و ازطرفی موجب بیداری و آگاهی در ملت های لبنان، افغانستان و جاهای دیگر شده و من اطمینان دارم که اگر این روحیه و آمادگی در ملت مسلمان ما حفظ شود به‌زودی کربلا و بعد از آن، انشاءالله تعالی قدس عزیز آزاد خواهد شد. نباید هیچ‌گاه مأیوس شد. فلسطین پس از یک اشغال صدساله به دست صلیبی ها، با همت و قیام یک مسلمان قهرمان کرد به نام صلاح‌الدین ایوبی آزاد شد و امروز هم صدام چیزی نیست. او آلت دست شرق و غرب است تا به انقلاب ما ضربه بزند و اگر وحدت کلمه و یکپارچگی ما همچون گذشته حفظ شود تمام توطئه های شرق و غرب خنثی خواهد شد.»(2)
2
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان، امروز در مراسم میلاد رسول‌اکرم(ص) و هفته وحدت در شهر حیدرآباد پاکستان، بر ضرورت وحدت میان مسلمانان و پیروی از انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی تأکید کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شیخ سعید شعبان گفت: «تنها هدف مردم مسلمان لبنان اسلام است و ما با سلاح ایمان با امریکا و اسرائیل می جنگیم، وی تأکید کرد: راه انقلاب اسلامی ایران حق و عین اسلام است و مخالفان
آن مخالف اسلام هستند. رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان گفت: امام خمینی همانند رسول‌اکرم(ص) همه مسلمانان را به اسلام و وحدت دعوت می کند و وظیفه ماست که از ایشان که رهبر مسلمین جهان هستند پیروی کنیم و از اختلاف دوری نماییم. وی همه مسلمانان جهان را به پیروی از انقلاب اسلامی ایران دعوت کرد و گفت: بدانید اسلام مسیر خود را طی می کند و حرکت عظیم انقلاب اسلامی در جهان آغاز شده و ما باید وحدت خود را دربرابر دشمنان اسلام حفظ کنیم. در این مراسم که چند تن از روحانیون اهل تسنن و تشیع پاکستان و نیز سرپرست خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در شهر حیدرآباد سخنرانی کردند، شرکت کنندگان ضمن تأکید بر وحدت میان مسلمانان جهان، تجاوز رژیم عراق به جمهوری اسلامی ایران را محکوم کردند.»(1)
1
در ادامه تلاش هایی که برای توقف جنگ انجام می شود، به‌ویژه پس از آخرین نشست کشورهای حوزه خلیج‌فارس در مسقط، امروز برخی کشورها و سازمان های بین‌المللی و منطقه‌ای خواستار تداوم این تلاش ها شدند درحالی‌که هیچ طرح جدیدی برای توقف جنگ ارائه نشده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از الجزیره: «شرکت‌کنندگان در اجلاس پارلمانی عربی - اروپایی که به‌مدت دو روز (دیروز و امروز) در رباط پایتخت مراکش تشکیل شد، در پایان اجتماع خود قطعنامه‌ای صادر کردند که در بخشی از آن ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ عراق با ایران بر لزوم کوشش برای پایان‌دادن به این جنگ تأکید کردند.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز از این اجلاس چنین گزارش داد: «شرکت‌کنندگان ضمن اعلام نگرانی خود از ادامه جنگ عراق و ایران خواهان تشدید تلاش ها و میانجیگری های منطقه‌ای و بین‌المللی به‌منظور پایان‌بخشیدن به جنگ و یافتن راه‌حل صلح‌آمیز کلی ازطریق مذاکره و همچنین تضمین حقوق طرفین و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر شده اند.»(3)
از سوی دیگر، شیخ سالم الصباح وزیر دفاع کویت در مصاحبه‌ای با یک روزنامه کویتی گفت: «ایران و عراق مایل‌اند جنگ میان یکدیگر را به پایان برسانند، ولی طرفین هرکدام شرایطی برای توقف جنگ دارند که منجر به ادامه آن شده است.»(4)
روزنامه الشرق‌الاوسط چاپ لندن نیز نوشته است: «دولت عمان همچنان می کوشد تا موافقت آخوندها را برای سفر یوسف بن علوی وزیر خارجه این کشور به تهران جلب کند. راجیو گاندی نخست‌وزیر هند هم در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ها از ادامه جنگ ایران و عراق اظهار نگرانی کرد و گفت که نمایندگان جنبش غیرمتعهدها که اوایل سال جاری برای مذاکره با مقام های جمهوری اسلامی و عراق تعیین شده اند، کماکان به مذاکرات خود با دو طرف متخاصم ادامه می دهند.»(5)
رادیو قطر نیز اعلام کرد: «عبدالعزیز بن خالد الغام رئیس مجلس شورای قطر، هشدار داده است
1) 22. روزنامه کیهان، 12/9/1364، ص20.
2) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش های ویژه، شماره 258، 12/9/1364، ص7، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/9/1364.
3) 24. مأخذ6، ص4، رباط - خبرگزاری فرانسه، 10/9/1364.
4) 25. مأخذ7، ص2، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/9/1364.
5) 26. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/9/1364، ص6، رادیو ایران، 10/9/1364.
که ادامه جنگ میان عراق و ایران به سود دو کشور درگیر نمی باشد، بلکه مآلاً به نفع دشمنان دو امت عرب و اسلام خواهد بود. وی گفت که قطر تنها با دعوت به پایان‌دادن به جنگ اکتفا نکرده، بلکه به‌عنوان عضوی از اعضای کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] در تلاش هایی که برای خاتمه‌دادن به جنگ میان عراق و ایران انجام می شود مجدانه شرکت نموده است.»(1)
همچنین یاسر عرفات رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین، در مصاحبه‌ای با روزنامه الاتحاد ضمن تأکید بر افزایش تلاش های خود برای پایان‌دادن به جنگ عراق - ایران، گفت: «از کشورهای غیرمتعهد مسلمان و عرب خواهد خواست موضع واحدی دراین‌مورد اتخاذ کنند.»(2)
1
علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزیر امور خارجه ایران در رأس هیئتی با پیام شفاهی رئیس‌جمهور ایران برای رئیس‌جمهور پاکستان، عصر امروز وارد پاکستان شد. آقای بشارتی در فرودگاه، گفت: در این سفر پیرامون توسعه و تحکیم روابط دوستانه و همچنین مسائل موردعلاقه دو کشور گفتوگو خواهد شد. بشارتی افزود: مشترکات فرهنگی و سیاسی دو کشور، ضرورت سفرهای متقابل مقامات دو کشور را ایجاب می کند. وی در پاسخ به سؤالی گفت: مسئله افغانستان بهطور مشخص در مذاکرات مطرح نخواهد شد، ولی هر موضوعی که دو کشور تمایل داشته باشند قابل‌طرح است.(3)
ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان، در گفتوگویی با هفته نامه عربی‌زبان المجله درباره موضع ایران درمورد پیشنهادهای صلح کنفرانس اسلامی گفت: «ایران در این تصور خود که کمیته صلح از اعراب پشتیبانی می کند در اشتباه است. روزنامه جنگ که این مطلب را به چاپ رسانده، می افزاید ضیاءالحق در این اندیشه نیست که تغییر اعضای کمیته صلح کمکی به دستیابی اهداف آن خواهد نمود. وی همچنین مسئولیت انزوای ایران را برعهده ایران دانست.»(4)
2
محمدعلی عمایه قائم‌مقام وزیر امور خارجه جمهوری دمکراتیک خلق یمن جنوبی که به تهران آمده بود، امروز کشورمان را ترک کرد. فرستاده حاکم شارجه نیز با دکتر ولایتی ملاقات کرد. وزارت امور خارجه در گزارشی از سفر عمایه آورده است: «در این ملاقات‌ها روابط دوجانبه اعم از سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و همچنین حرکت های دول ارتجاعی منطقه درجهت سازش با اسرائیل موردبررسی قرار گرفت. آقای عمایه درضمن ملاقات با مقام ریاست‌جمهوری، دعوت رئیس‌جمهوری کشورش را از ایشان تکرار و جناب آقای [آیت‌الله] خامنه ای بر تصمیم خودشان جهت دیدار از یمن جنوبی تأکید نمودند. درزمینه اوضاع منطقه و سیاست خارجی تصمیم به فعالیت بیشتر در چارچوب کشورهای پیشرو عرب گرفته شد و زمینه برای حضور یمن جنوبی در کنفرانس وزرای خارجه جمهوری اسلامی ایران، سوریه و لیبی در 22 ماه دسامبر آینده فراهم
شد و احتمال شرکت آن کشور در این اجلاس زیاد است. درزمینه روابط اقتصادی، هیئت یمن در این ملاقات ها خواستار کمک های اقتصادی بیشتر جمهوری اسلامی ایران به‌خصوص درزمینه نفتی و همچنین افزایش میزان پالایش نفت در پالایشگاه عدن گردید.» عمایه را در این سفر مدیرکل کشورهای آسیایی وزارت امور خارجه یمن، رئیس پالایشگاه عدن و دو نفر دیگر از وزارت برنامه‌ریزی و صنایع نفت یمن، همراهی می کردند.(1)
شیخ فیصل فرستاده ویژه حاکم شارجه که امروز در رأس هیئتی وارد تهران شده است، با دکتر ولایتی وزیر امور خارجه، ملاقات کرده و ضمن تسلیم پیام حاکم شارجه، بر مودت و دوستی وی نسبت به جمهوری اسلامی ایران و مسئولان کشورمان تأکید کرد. به گزارش روابط عمومی وزارت خارجه، دکتر ولایتی نیز در این ملاقات از مواضع مثبت و دوستانه امیر شارجه درمورد جمهوری اسلامی ایران قدردانی کرد.(2)
1
در ادامه رفتارهای خصمانه مقامات کویتی درمورد ایران، امروز یکی از نمایندگان پارلمان کویت در جلسه مجلس این کشور ضمن حمله شدید به انقلاب و جمهوری اسلامی ایران، خواستار مقابله با عملیات ایران برای توقیف کشتی های کویتی شد. فیصل الدویش گفت که توقیف کشتی های متعلق به کشورهای عربی منطقه توسط ایران، تجاوز به شرافت این کشورها به شمار می رود.
همچنین نماینده دیگر ی از پارلمان کویت پس از تأیید حکومت بعثی عراق، با حمله به سوریه و ایران، ادعا کرد کمک های مالی که کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس به برخی کشورهای عربی پرداخت می کنند به‌سوی ایران روانه می شود. این نماینده ضمن تشکر از ارتش عراق، هجوم به خاک عراق را هجوم به خاک کویت شمرد.(3)
2
در ادامه تلاش های کمیته صلح و آشتی اعراب، ازجمله کاهش اختلافات سوریه و اردن، امروز اعلام شد که سران دو کشور با هم دیدار خواهند کرد.
روزنامه واشنگتن پست در شماره امروز خود نوشته است که اولین دیدار رهبران اردن و سوریه، ماه آینده انجام می گیرد. این دیدار پس از شش سال قطع رابطه میان دو کشور اردن و سوریه بین سران دو کشور، قبل از کریسمس، در دمشق انجام خواهد شد. این خبر به نقل از وزیر خارجه اردن طاهر نصیری اعلام شده است.
این روزنامه به نقل از منابع وزارت امور خارجه اردن نوشته است که ما فضای روابط دوجانبه را بهبود داده ایم، اما اختلاف هنوز پا برجاست و انتظار داریم در دیدار سران، اختلافات نیز حل شود. واشنگتن پست افزوده است: بعد از دو نشست اولیه بین وزیران
خارجه دو کشور در عربستان سعودی و دیدار وزیر خارجه اردن با حافظ اسد در دمشق در هفته گذشته، اردن به این نتیجه رسیده است که در نشست سران است که مسائل حل می گردد.
این روزنامه همچنین به نقل از وزیر کشور اردن آورده است: تبعه اردن برای ورود به خاک سوریه دیگر احتیاج به اجازه مخصوص ندارند. گفتنی است که مقامات وزارت امور خارجه اردن اعلام کرده اند که قبل از دیدار سران، وزیران خارجه دو کشور دیدار خواهند کرد.(1)
1
درپی نشست سران امریکا و شوروی در ژنو، ریچارد مورفی معاون وزیر خارجه امریکا، پس از سه روز اقامت در امان پایتخت اردن، روز گذشته برای ملاقات با مقامات سوریه وارد دمشق شد و معاون وزیر خارجه سوریه از او استقبال کرد.
به گزارش دفتر نمایندگی کیهان از دمشق، ریچارد مورفی امروز در دیدار با حافظ اسد رئیس‌جمهور و فاروق الشرع وزیر خارجه سوریه، ضمن بررسی مسائل مربوط به اوضاع خاورمیانه، نتایج اجلاس هفته قبل ریگان و گورباچف را به اطلاع حافظ اسد رساند. ریچارد مورفی همچنین با عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهوری سوریه درباره تحولات منطقه به‌ویژه اوضاع لبنان گفتوگو کرد.(2)
2
چین نشست اخیر سران دو ابرقدرت را در ژنو کم‌محتوا و نتایج آن را ضعیف اعلام کرد.
به گزارش یونایتدپرس از پکن، دولت چین امروز اعلام کرد واشنگتن و مسکو نتایج به‌دست‌آمده از کنفرانس ژنو را اغراق‌آمیز جلوه داده اند، درحالی‌که هیچ پیشرفت یا دستاورد واقعی درزمینه های اساسی ازقبیل کنترل تسلیحات هسته‌ای یا بحران های منطقه‌ای حاصل نشده است.
شین هوا خبرگزاری رسمی چین، دراین‌باره گزارش داد عجیب نیست که جهان سوم نسبت به نتایج این کنفرانس بی‌تفاوت باقی بماند درحالی‌که دیگر کشورها از آن استقبال کردند. واشنگتن و مسکو بنا بر نیازهای سیاسی خود، نتایج کنفرانس را بزرگ‌تر جلوه داده اند. در ادامه این گزارش آمده است: تلاش برای دستیابی به صلح، نیاز اصلی و عاجل جهان معاصر است. حتی متحدین این دو قدرت با مسابقات تسلیحاتی مخالف اند و خواستار کاهش تشنج در روابط شرق و غرب هستند. رهبران امریکا و شوروی نمی توانند مسائل و مشکلات مربوط به امنیت بین‌المللی و اختلافات اساسی موجود بین خود را طی یک کنفرانس حل‌وفصل نمایند. اجلاس های بعدی این دو قدرت باید در جوی مناسب‌تر و با فعالیت بیشتر دوجانبه‌همراه باشد.»(3)
1
سفر احتمالی هفته آینده هیئت پارلمانی فرانسه به ایران در وضعیتی انجام خواهد شد که دو کشور به‌دلیل بلوکه‌شدن دارایی های ایران در فرانسه، پشتیبانی گسترده فرانسه از عراق و حمایت این کشور از گروه های ضدانقلاب، و از طرف دیگر، وجود گروگان های فرانسوی در لبنان، روابط تیره‌ای دارند.
خبرگزاری رویتر از پاریس گزارش داد: «ژان ماری دایه نماینده پارلمان فرانسه و عضو حزب مخالف" یو.دی.اف." به خبرنگاران گفت که از چند تن از اعضای مخالف دولت در پارلمان فرانسه خواسته شده است تا از ایران دیدن کنند و به‌احتمال‌زیاد، وی در ششم دسامبر (15 آذر) سال جاری در رأس هیئتی عازم تهران خواهد شد. وی در تهران تلاش خواهد کرد تا روابط دو کشور بهبود یافته و 4 گروگان فرانسوی در بیروت آزاد گردند.
عضو دست راستی پارلمان فرانسه سپس گفت: ایران موافقت خود را نسبت به اعزام نماینده‌ای به لبنان برای تحقیق درمورد گروگان های فرانسوی اعلام کرده، ولی شرط آن تمایل مثبت فرانسه درمورد دارایی های بلوکه‌شده ایران در فرانسه اعلام شده است. یک فرستاده مخصوص فرانسوی که دیروز از لبنان دیدار کرد، گفت که حال هر 4 گروگان فرانسوی خوب است و به اعتقاد وی آنها توسط گروه های طرف‌دار ایران نگهداری می شوند.
رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه نیز در مصاحبه‌ای رادیویی گفت که تهران یکی از چند کلید آزادی گروگان های در بیروت است. ولی وی تأکید نمود که روابط ایران و فرانسه بهطور فوق‌العاده‌ای پیچیده است.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در گزارشی از پاریس آورده است: «براساس مندرجات روزنامه لیبراسیون، هیئت پارلمانی مزبور درمورد اختلاف مالی تهران و پاریس دررابطه‌با وام یک میلیارد دلاری سازمان اتمی اورودیف هیچ تضمینی از دولت فرانسه دریافت نکرده است. این روزنامه سپس در توضیح می نویسد: پیش‌ازظهر دیروز، مسئله اختلاف مالی فرانسه و ایران در پارلمان فرانسه مطرح شد. دولت در پاسخ برخلاف آنچه انتظار می رفت این احساس را ایجاد کرد که چندان شتابی برای حل این مسئله ندارد. درحالی‌که این موضوع هرچند تنها موضوع مورد اختلاف دو کشور نیست، ولی برای اندک بهبود روابط پاریس و تهران و عادی‌شدن مناسباتشان یک شرط اولیه محسوب می شود.
روزنامه لیبراسیون می افزاید: نمایندگان " یو.دی.اف." و" آر. بی. آر."، دمکرات ها، گلیست ها که قرار است به تهران بروند برای آنکه مأموریتشان برای آزادی گروگان ها موفقیت‌آمیز باشد، منتظر و امیدوار بودند از دولت فرانسه حامل پیام مسالمت‌آمیزی درمورد مسئله اورودیف باشند. [...] آقای ژوسلن به نام دولت تأکید کرد مسئله اورودیف مسئله فوق‌العاده پیچیده و غامضی است و حل آن در صلاحیت یک دادگاه بین‌المللی است. این پاسخ، یک عقب‌نشینی واقعی محسوب می شود.
روزنامه لیبراسیون سپس می افزاید: دولت فرانسه با این پاسخ درواقع آوای ناموزونی سر داد و
1) 37. مأخذ7، ص12، پاریس - خبرگزاری رویتر، 9/9/1364.
مشکلی ایجاد کرد. از یک‌سو میان اکثریت حاکم و جناح مخالف رژیم سوسیالیست و از سوی دیگر میان وزارت دارایی، وزارت خارجه و کمیساریای انرژی اتمی، [...] چنین به نظر می رسد که حتی کاخ الیزه تاکنون حاضر نشده است درباره این قضیه پیچیده به داوری بپردازد. [...]
بههرحال، بعید به نظر می رسد ایرانیان پاسخ دیروز دولت در پارلمان را نشانه‌ای از حسن‌نیت بدانند. وانگهی به نظر می رسد وزارت خارجه - که از چندی پیش درصدد بهبود در روابط با ایران است - این پاسخ را چندان صلاح ندانسته است. روزنامه لیبراسیون در پایان مقاله خود ضمن اشاره به دشواری روابط فرانسه و ایران می نویسد: روابط پاریس و تهران و درنتیجه مسئله گروگان ها به میزان گسترده‌ای در فرانسه یک مسئله سیاست داخلی شده است. بدیهی است احزاب "یو.دی.اف" و "آر.بی.آر" بی‌میل نبودند در آستانه انتخابات پارلمانی سهمی در آزادی گروگان های فرانسوی بیروت داشته باشند و به‌ظاهر هنوز از این هدف چشم نپوشیده اند، زیرا ژان ماری دایه در نظر دارد بار دیگر درباره اورودیف از رولان دوما وزیر خارجه یک پرسش کتبی نماید.»(1)
1
تلاش برای آزادی گروگان های فرانسوی در لبنان همچنان ادامه دارد، درحالی‌که ادعا می شود که گروگان گیران ارتباط نزدیک با ایران دارند و گره این کار به دست ایران باز می شود.
رادیو بی‌بی‌سی در برنامه امروز خود اعلام کرد: «یک هیئت بشردوستی فرانسوی - که درپی خبری از چهار گروگان فرانسوی است که در لبنان به گروگان گرفته شده اند - می گوید که آنها را گروهی از مسلمانان افراطی طرف‌دار ایران بازداشت کرده‌اند.
دولت فرانسه این موضوع را تأیید کرده است که با چند دولت منطقه ازجمله ایران در تماس بوده است تا گروگان ها را آزاد سازد. [...] دکتر رعد رئیس این هیئت فرانسوی در کنفرانسی خبری گفت که به دره بقاع لبنان سفر کرده تا با بعضی رهبران حزب‌الله که هوادار رژیم ایران هستند گفتوگو کند.
دکتر رعد گفت که آنها به او گفته اند که چهار گروگان فرانسوی در دست افرادی گرفتار آمده اند که با حزب‌الله بسیار نزدیک اند. دکتر رعد که همراه یک دیپلمات فرانسوی به لبنان رفته بود، گفت که به او اجازه نداده اند که با گروگان ها ملاقات کند، اما یک پزشک حزب‌اللهی که گروگان ها را معاینه کرده، گفته است که آنها از سلامتی کامل برخوردارند. [...] رونالد دوماس دیپلمات فرانسوی نیز اعلام کرد که دولت فرانسه با دولت سوریه و ایران که در تلاش برای آزادی گروگان ها از خود تمایل نشان داده اند در تماس است. [...] دکتر راد و رونالد دوماس معتقدند در راه آزادی پیشرفت هایی حاصل شده و آزادی آنها نزدیک است.»(2)
رادیو اسرائیل نیز به نقل از روزنامه النهار چاپ بیروت، دراین‌باره گزارش داد: «هیئت فرانسوی که به‌منظور کوشش برای آزاد‌کردن گروگان های ربوده‌شده آن کشور به بیروت رفته بود با این تصور به پاریس بازگشت که تنها جمهوری اسلامی ایران می تواند موجب آزاد‌شدن گروگانان فرانسوی گردد و
این نیز درصورتی میسر است که فرانسه مناسبات خویش را با تهران بهبود بخشد. روزنامه النهار افزود: چنین به نظر می رسد که فرانسه به‌ناچار آماده است با تهران اسلامی وارد مذاکرات مستقیم گردد. به نوشته این روزنامه، سران جمهوری اسلامی مایل‌اند با بهبودبخشیدن به مناسبات خود با فرانسه از کمک های آن کشور برای مقابله با عراق بهره مند گردند. جمهوری اسلامی همچنین به مناسبت آنکه فرانسه از ساخت کوره اتمی در ایران خودداری ورزیده از آن کشور مطالبه غرامت می کند. رولان دوما گفت که فرستادگان آن کشور به بیروت، موفق نشدند شخصاً با گروگانان فرانسوی دیدار کنند، ولی وی نسبت به آزادی آنان خوش‌بین و امیدوار است.»(1)
1
مسئول جنبش امل اسلامی لبنان - که خواستار حاکمیت اکثریت بر لبنان است - ضمن رد هرگونه مذاکره با حاکمان کنونی لبنان، ارتباط این جنبش را با ربودن گروگا ن های امریکایی و فرانسوی رد کرد.
به گزارش واحد مرکز خبر از بیروت، سیدحسین موسوی (مسئول جنبش امل اسلامی) گفت: مادامی که رژیم فالانژ لبنان با اسرائیل ارتباط دارد، هیچ راه‌حل حقیقی برای بحران این کشور وجود ندارد. وی در سخنانی - که در مطبوعات امروز صبح بیروت منتشر شد - هرگونه مذاکره با حکومت لبنان چه ازطریق امین جمیل و چه ازطریق نیروهای لبنانی فالانژ یا غیرآن را مردود دانست و گفت: همه آنها وابسته به اسرائیل هستند. سیدحسین موسوی افزود: فالانژ اکنون به آتش‌بس و فرصت بازسازی نیاز دارند و لذا ما متعهد به آتش‌بس موجود نیستیم، زیرا معتقدیم در لبنان باید اکثریت حکومت کند و ازاین‌رو ما با مذاکرات جاری برای حل بحران لبنان مخالفیم و خواستار صلح حقیقی هستیم، نه صلح موقت. وی ضمن تأکید بر ضرورت لغو امتیازات فرقه‌ای در لبنان گفت که جنبش امل اسلامی پیش از نابودی اسرائیل، درپی استقرار یک نظام جمهوری اسلامی در لبنان نیست.
مسئول جنبش امل اسلامی همچنین هرگونه ارتباط خود را با مسئله ربوده‌شدگان امریکایی و فرانسوی در لبنان نفی کرد و گفت هدف ما قیام اسلامی تا آزادسازی فلسطین است.(2)
2
تداوم فشارهای سیاسی بر ایران که اخیراً با ادعای نقض حقوق بشر در ایران تشدید شده، نشان از تحرکی جدید دارد و رسانه های غربی از چند روز پیش تاکنون به آن دامن می زنند.(3)
رادیو امریکا در برنامه امروز خود در گزارشی از اقداماتی که دراین‌باره علیه ایران انجام می شود، آورده است: «سازمان عفو بین‌الملل شاخه فرانسه ضمن فراخوانی از همه آزادی‌خواهان و معترضان و مخالفان اعمال شکنجه در جهان خواسته بود تا امروز سی ام نوامبر برابر با نهم آذرماه، راه‌پیمایی آرام و
اعتراض‌آمیز علیه شکنجه در سراسر جهان بر پا شود. امروز از ساعت 2 بعدازظهر به وقت پاریس، گروه کثیری از مردم فرانسه در ایستگاه راه‌آهن سن‌لازار جمع آمدند و راه‌پیمایی اعتراض علیه شکنجه را آغاز کردند. این راه‌پیمایی در میدان بزرگ توروگازروی پاریس پس از سه ساعت راه‌پیمایی به پایان رسید.»
رادیو امریکا افزود: «گروه های گوناگون ایرانی مخالف رژیم جمهوری اسلامی در پاریس در این راه‌پیمایی حضور داشتند و با شعارها و عکس های لرزاننده از اعمال شکنجه در زندان های ایران، توجه عابران و رژه‌دهندگان را به وضع وخیم معترضان و زندانیان سیاسی در ایران جلب کردند. [...] سازمان عفو بین‌الملل که در سال 1983 ضمن گزارش های هراس‌آوری پرده از شکنجه های غیرانسانی در زندان های جمهوری اسلامی ایران به کنار زده بود، به‌علت آنکه در سال های اخیر دست‌یازی به شکنجه در برخی از کشورهای دنیا به‌عنوان وسیله‌ای معمولی برای خرد‌کردن و شکست مخالفان سیاسی درآمده است به برپایی راه‌پیمایی ها و تظاهرات و میتینگ ها دست زده است که راه‌پیمایی امروز پاریس در چارچوب اقدام کلی این سازمان جای دارد. دبیرخانه عفو بین‌المللی با نگرانی بسیار از بالاگیری شکنجه در کشورهای گوناگون که منطقه جغرافیایی آن بخش مهمی از کره زمین را در بر می گیرد اقدامی همه‌جانبه، فراگیر و مردمی را ضروری می داند.»(1)
1
امریکا بار دیگر ایران را متهم به آموزش و بهکارگیری نیروهای هواپیماربا کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از واشنگتن به نقل از هفته‌نامه نوسوک گزارش داد: «پنج ماه پس از حادثه ربودن هواپیمای شرکت" تی.دبلیو.ای." توسط شیعیان افراطی، سازمان های جاسوسی امریکا شواهدی به دست آورده اند مبنی‌بر اینکه احتمال توطئه ربودن یک هواپیمای امریکایی وجود دارد. اداره هوانوردی دولتی امریکا دراین‌رابطه اخطاریه‌ای به تمامی شرکت های هواپیمایی که به خاورمیانه و اروپا پرواز دارند صادر نموده است. نشریه نوسوک در شماره این هفته خود طی خبر کوتاهی ضمن درج مطلب مذکور نوشته است: در این اخطاریه هشدار داده می شود که اخیراً یک گروه تروریستی مرحله آموزشی خود را در امور تکنیک های هواپیماربایی در ارودگاه های مخفی ایران به پایان رسانیده است و این کشور همچنین اجازه دزدیدن 176 پاسپورت این کشور را داده است. مقامات رسمی امریکا به گروه های بنیان‌گرای اسلامی در لبنان که موردحمایت ایران هستند دراین‌رابطه مظنون می باشند.»(2)
2
درپی پایان ماجرای خونین هواپیمای ربوده‌شده مصری و متهم‌کردن لیبی به دست‌داشتن در این ماجرا، امروز لیبی اعلام کرد: «ارتش مصر واحدهای خود را در طول مرز لیبی متمرکز ساخته و آماده است با کمک نیروهای امریکا - که سرگرم مأموریت های جاسوسی دریایی و پروازهای روزانه شناسایی در سواحل لیبی هستند - به این کشور حمله کند.»
به گزارش یونایتدپرس، رادیو لیبی همچنین گزارش داد کلیه سفیران کشورهای خارجی دیروز به وزارت خارجه لیبی فراخوانده شده و در جریان تمرکز نیروهای مصری قرار گرفتند. [...] عصمت عبدالمجید، وزیر خارجه مصر، روز جمعه ادعاهای لیبی را مبنی‌بر آنکه مصر برای حمله به لیبی آماده می شود، تکذیب کرد. عبدالمجید در بروکسل گفت تدابیر احتیاطی به‌سبب جدی‌بودن اوضاع درپی ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای مصری اتخاذ شده است و سربازان مصری در مرز لیبی مستقر هستند، لکن آماده حمله نمی باشند.»(1)
1
رادیو مسکو امروز مقاله‌ای با عنوان "نواستعمار غرب برضد خاورمیانه مسلمان" را به نقل از هفته‌نامه سیاست خارجی شوروی پخش کرد که در آن به ناکامی تئوری های امریکا در حمله به تهران، واقعه طبس، شکل‌گیری شورای همکاری خلیج‌فارس... و نیز جنگ ایران و عراق پرداخته شده است.
در این مقاله آمده است: «پس از آنکه مشاوران و مستشاران امریکایی از ایران اخراج شدند، دولت امریکا علناً به مناسبت سمت‌گیری ضدامپریالیستی جنبش های اسلامی در آسیا و افریقا اعلام آشوب کرده، کرکس ها در کاخ سفید و پنتاگون، یعنی وزارت جنگ امریکا خواستار بودند که با ملاها تعارف نشود، برخی از آنها خواستار بمباران تهران بودند و برخی دیگر محاصره دریایی را پیشنهاد می کردند. دسته سوم ممکن می دانستند که به پیاده‌کردن چتربازانی که نه‌فقط گروگان های امریکایی را آزاد می کنند، بلکه برای منفجرساختن پایه های رژیم در ایران بمب کار می گذارند اکتفا شود. برژینسکی به اداره مرکزی جاسوسی امریکا "سیا" دستور داد درباره جنبش های اسلامی گزارشی تهیه کنند. پس از آن دستور صادر شد که در برخی کشورها از اقدامات خرابکاری بهره‌گیری شود و از رژیم های دوست حمایت گردد. [...] واشنگتن در هر سه سمت فعالیت می کرد، ولیکن نه ژنرال ها و نه سیاسیون به موفقیت نایل نشدند، عملیاتی که در آوریل 1980 برای آزاد‌کردن گروگان ها و سرنگونی رژیم در ایران صورت گرفت با شکست افتضاح‌آمیزی پایان یافت و موفق نشدند با رژیم های دوست در جهان اسلام اتحادی به وجود آورند. پس از درهم فروریختن [پیمان های] "سیتو" و"سنتو"، یگانه متحد رسمی ایالات متحده امریکا و پیمان ناتو در میان کشورهای اسلامی فقط ترکیه باقی ماند. تلاش کردند شکافی را که پدید آمده بود با ایجاد مثلث واشنگتن، تل‌آویو، قاهره پر کنند، ولیکن وقتی دولت ایالات متحده امریکا، سادات را از دست داد و به بستن قراردادهای دوجانبه نظامی و ایجاد محورهای استراتژیکی به‌جای گردونة شکسته‌شده پرداختند. واشنگتن به‌دنبال عقد اتحاد استراتژیکی با
1) 44. مأخذ17، ص20، به نقل از رادیو رسمی لیبی و خبرگزاری یونایتدپرس.
تل‌آویو به ایجاد سازمان منطقه‌ای شورای همکاری کشورهای عربی کرانه های خلیج‌فارس چشم امید دوخته بود. این شورا با عضویت عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر و امارات متحده عربی و عمان در سال 1981 تشکیل شد، ولیکن دولت های عضو این شورا پس از نخستین جلسه مشاوره خود در ماه مه 1981 در ابوظبی، صریحاً اظهار داشتند که قاطعانه هرگونه مداخله خارجی در امور منطقه خود را رد می کنند و اظهار کردند که تأمین ثبات در ناحیه خلیج‌فارس مستقیماً با تأمین صلح در خاورمیانه بستگی دارد. آنها آشکار می ساختند که این مسئله با سرنوشت میلیون ها مسلمان و به‌خصوص با سرنوشت خلق عرب فلسطین و همچنین با آینده اماکن مقدس اسلامی در اورشلیم مربوط است.
تلاش های واشنگتن برای اینکه با سوءاستفاده و دلال‌بازی راجع به اوضاع افغانستان و جنگ ایران و عراق و کشورهای عضو شورای همکاری عربی، کرانه های خلیج‌فارس را به گردونه نقشه های میلیتاریستی خود ببندند بی‌ثمر ماند. دبیرکل این شورا اظهار داشت که خط عمده ثبات اوضاع خلیج‌فارس از حضور روس ها در افغانستان ناشی نمی گردد، بلکه از خط مشی صهیونیست های اسرائیل و در به‌رسمیت‌شناختن حق خلق فلسطین در تعیین سرنوشت خویش و ایجاد دولت مستقل خود ناشی می شود. وی سپس تصدیق کرد: اما آنچه که به ایران مربوط می شود، کشورهای کرانه های خلیج‌فارس همیشه ازلحاظ تمایل به همزیستی مسالمت‌آمیز و تفاهم متقابل متمایز بوده اند. امیر خلیفه بن زاید آل نهیان ولیعهد ابوظبی، همین اندیشه را گسترش داده و خاطرنشان ساخت که کشورهای کرانه های خلیج‌فارس از همان آغاز جنگ ایران و عراق می کوشیدند بدون مداخله از خارج با تکیه بر اصول حقوقی اسلام جنگ دو کشور مسلمان برادر [را] پایان دهند.»(1)
1) 45. مأخذ7، صص 19 و 21، بخش فارسی رادیو مسکو، 9/9/1364.
1
قرارگاه نوح سپاه پاسداران در گزارشی که از تحرکات دشمن در منطقه عملیاتی آتی (فاو - خسروآباد) در دوره اول تا دهم آذر 1364 تهیه و برای معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) ارسال کرده، چنین آورده است:
دشمن بعثی عراق همچنان به فعالیت‌های خویش در این منطقه ادامه می‌دهد. ازجمله این تلاش‌ها فعالیت مهندسی گسترده و تشدید آن در روزهای اخیر است. تلاش‌های شبانه‌روزی واحدهای ارتش عراق شامل ترمیم سنگرها، احداث جادههای خاکی و خاکریزهای جدید، استحکام سنگرهای اجتماعی و انفرادی، حفر کانال، کشیدن سیم‌خاردار و سایر فعالیت‌های مهندسی می‌باشد. همچنین تردد نیروهای پیاده در نقاط مختلف خط دشمن به‌وضوح دیده شده است. توپخانه دشمن همچون گذشته به فعالیتش ادامه می‌دهد و تردد انواع خودروها از بصره به فاو و برعکس کاملاً مشهود است. فعالیت‌های دریایی و هوایی ارتش عراق نیز در این منطقه همچون گذشته ادامه دارد.(1)
2
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2036، بخشی از فعالیت‌های امروز نیروهای خودی و دشمن در جبهه‌های میانی و جنوبی را اعلام کرد:
«نیروهای ارتش و سپاه با عناصری از دشمن در حوالی صالح‌آباد [شمال مهران] درگیر شدند و پس از کشتن 7 نفر از صدامیان و مجروح‌کردن 11 نفر از آنان با به‌دست‌آوردن غنائمی از اسلحه و مهمات و تجهیزات، به مواضع خود مراجعت کردند. [...] در جبهه‌های جنوبی کشور نیز علاوه‌بر تبادل آتش توپخانه، دو مورد فعالیت گشتی دشمن در حوالی نهر عنبر و عین‌خوش موردشناسایی رزمندگان اسلام قرار گرفت و با اجرای آتش مؤثر بر روی آنان، دشمن با دادن تلفات و ضایعاتی مجبور به عقب‌نشینی شد. [...] همچنین شهرهای آبادان و خرمشهر امروز زیر آتش پراکنده دشمن قرار داشت که خساراتی جزئی به واحدهای ساختمانی وارد گردید.» (2)
1
در نقاط گوناگون شمال‌غرب کشور امروز چند درگیری رخ داد؛ حزب دمکرات کسانی را که به خدمت سربازی رفته‌اند، تهدید به مرگ کرد؛ یک منبع غربی نیز ادعا کرد که واحدهایی از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در مناطق کوهستانی کردستان مستقر شده‌اند.
سپاه پاسداران پیرانشهر اعلام کرد: عوامل حزب دمکرات هنگام خروج از مرز در منطقه الواتان از توابع پیرانشهر، با نیروهای اسلام درگیر شدند. در این درگیری از نیروهای دشمن 13 نفر زخمی و 2 نفر کشته شدند و به نیروهای خودی آسیبی نرسید. همچنین در حوالی سردشت درگیری‌هایی رخ داد که تلفاتی نداشت.(1)
یکی از اهالی روستای قرقاپان (در حوالی تکاب) که از نیروهای فعال بسیج بود، به‌دست دو نفر از افراد ضدانقلاب درمقابل منزلش به شهادت رسید.(2)
استانداری کردستان گزارش داد که در جاده مهاباد - سقز، بین نیروهای خودی و افراد گروه کومهله درگیری رخ داد که اطلاعاتی از نتایج آن در دست نیست.(3)همچنین در روستای عرب ارقلو از توابع شهرستان سقز، یکی از عناصر تروریست حزب دمکرات در درگیری با نیروهای سپاه پاسداران کشته شد.(4)
قرارگاه رمضان گزارش داد: گروهی از برادران شناسایی قرارگاه رمضان متشکل از مجاهدین عراقی و یکی از برادران پاسدار که برای شناسایی به شهر موصل رفته بودند، بعد از شناسایی شهر، هنگام بازگشت با توطئه یکی از عوامل رژیم عراق (که احتمالاً از نفوذی‌های دشمن بوده است) به پایگاه دشمن برده شدند و در درگیری با افراد دشمن، به شهادت رسیدند. (5)
اخیراً حزب دمکرات در پیامی به ساکنان منطقه کردستان اعلام کرده است نیروهای این حزب هرکس را که به خدمت وظیفه رفته و دارای برگ پایان خدمت سال 1363 یا 1364 باشد، اعدام خواهند کرد. گفتنی است که افراد حزب دمکرات اخیراً شخصی را که دارای برگ پایان خدمت بوده است، در روستای گلین از توابع مریوان به شهادت رسانده‌اند.(6)
خبرگزاری آلمان‌غربی گزارش داد: «مجله طرف‌دار عراق الوطن‌العربی در پاریس ادعا کرد که جنگ داخلی در ایران فرامی‌رسد و هم‌اکنون چند واحد نظامی مربوط به سازمان به‌اصطلاح مجاهدین خلق به موضع‌گیری در مناطق کوهستانی در کردستان پرداخته‌اند.»(7)
2
خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز گزارش داد: «ضدانقلاب به مردم نودشه و روستاهای منطقه اورامانات هشدار داد که از وسائط نقلیه دولتی جهت رفت‌وآمد استفاده نکنند، زیرا به عوامل مسلح دستور داده شده جادههای محور پاوه - نودشه و نودشه - مریوان را مین‌گذاری کنند.»
همین خبرگزاری از منطقه اورامانات و پاوه گزارش داد که از اول تا پنجم آذر در این منطقه وقایع
1) 3. سند شماره 420739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 12/9/1364.
2) 4. همان.
3) 5. سند شماره 344073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری استان کردستان به شهربانی استان کردستان، 12/9/1364.
4) 6. سند شماره 449183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری کردستان، 10/9/1364.
5) 7. سند شماره 133502 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه رمضان به فرماندهی کل سپاه، 10/9/1364.
6) 8. سند شماره 200108 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات، شماره 108، 11/9/1364، ص1.
7) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 257، 11/9/1364، ص26، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی.
فراوانی رخ داد که اهم آن چنین است: کشته‌شدن یک زن دمکرات؛ مجروح‌شدن چند نفر از عناصر مسلح در نوسود براثر اصابت خمپاره رزمندگان اسلام؛ برخورد یک دستگاه اتومبیل حامل عناصر دمکرات در منطقه نوسود با مین و قطع‌شدن پای دو نفر از دمکرات‌ها براثر انفجار آن؛ کشف و خنثی‌شدن یک مین ضدتانک در مسیر روستاهای شرکان و نیز انهدام یک دستگاه اتومبیل شخصی در مسیر روستاهای نروی - شرکان براثر برخورد با مین و انفجار آن، که به سرنشینانش آسیبی نرسید.(1)
1
امروز چند درگیری میان نیروهای معارض عراقی با واحدهای ارتش عراق رخ داد:
یک واحد از پیش‌مرگان حزب دمکرات عراق (بارزانی‌ها) در مسیر جاده دهوک - زاویته با یک واحد گشتی عراق روبهرو و درگیر شدند که پس از یک ساعت زدوخورد، تعدادی از عناصر ارتش عراق کشته یا زخمی شدند.(2)
تعدادی از مأموران امنیتی حکومت عراق که در جاده دهوک سوار بر خودرو درحال حرکت بودند به‌دست پیش‌مرگان مسلمان کشته شدند.(3)
یک واحد از پیش‌مرگان اتحادیه میهنی (طالبانی‌ها) به داخل شهر کلار نفوذ کردند و دو نفر از نیروهای جیش‌الشعبی عراق را با دو قبضه کلاشینکف اسیر کردند و به منطقه آزادشده بردند.(4)
2
حکومت عراق خدمت سربازی را به پنج سال افزایش داد و فراریان را تهدید به مجازات کرد. همچنین ارتش عراق عده کثیری از افراد جیش‌الشعبی را به مناطق عملیاتی فرستاد.
روزنامه جمهوری اسلامی در شماره امروز خود نوشته است: «درپی فراخوانی نیروهای سودانی در جنگ عراق علیه ایران و فرار روزافزون نیروهای عراقی از جبهه‌ها و کشته یا مجروح‌شدن شمار زیادی از آنان در جبهه‌های جنگ، رژیم بعث عراق در یک فرمان اجباری خدمت سربازی را 5 سال افزایش داد. براساس گزارش‌های دریافتی از داخل عراق، ارتش عراق همه مرخصی‌ها را به‌دلیل وضعیت خاص و اوضاع آشفته این کشور و حملات پی‌درپی رزمندگان اسلام در جبهه‌ها لغو اعلام کرد. در اطلاعیه ارتش عراق آمده است که با سربازان و نیروهای فراری از جبهه‌ها به شدیدترین وجهی برخورد خواهد شد. لازم به یادآوری است که رژیم بعث عراق به‌دلیل ناتوانی در جنگ تحمیلی علیه ایران، خدمت سربازی را از 19 ماه به 3 سال و اخیراً به 5 سال افزایش داده است.»(5)
از سوی دیگر، بنا بر اخبار رسیده به واحد اطلاعات نظامی سپاه پاسداران: «رژیم عراق در 10/9/1364 از شهرهای هولیر، کربلا، نجف، بعقوبه، دربندیخان، قلعه‌دیزه، رائینه، یازیان و سلیمانیه حدود 24 هزار نفر از افراد جیش‌الشعبی را به مناطق عملیاتی جنوب و غرب اعزام کرده است.»(6)
1) 10. مأخذ9، ص11، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/9/1364.
2) 11. سند شماره 148595 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رکن2 سماجا به رکن3 سماجا، 16/9/1364.
3) 12. سند شماره 442338 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 14/9/1364.
4) 13. سند شماره 148613 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده اطلاعات سماجا به سماجا3، 16/9/1364.
5) 14. روزنامه جمهوری اسلامی، 10/9/1364، ص2.
6) 15. سند 011535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، گردان ثارالله (اطلاعات نظامی)، شماره 24، 21/10/1364.
1
رادیوهای بی‌بی‌سی و اسرائیل با استناد به سخنان مقامات رسمی کشور، گزارش‌هایی را درباره عملیات آتی ایران منتشر کردند.
رادیو بی‌بی سی در برنامه امروز خود گفت: «سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ایران تأیید کرد که نیروهای ایران خود را برای تهاجم بزرگی آماده می‌سازند. از سه هفته پیش که گسیل نفرات جدید سپاه پاسداران انقلاب و داوطلبان بسیج به‌سوی جبهه جنگ آغاز شد، شایعات مبنی‌بر قصد تهاجم بزرگ به جریان افتاد. اکنون این خبر رسماً تأیید شده است و سرهنگ صیاد شیرازی در مصاحبه‌ای با روزنامه کیهان گفته است که تهاجمات محلی و محدود باآنکه دشمن را مداوماً مشغول می‌دارند نمی‌تواند سرنوشت جنگ را تعیین کند و ازاین‌روست که اکنون نیروهای ایران خود را برای تهاجم بزرگی آماده می‌سازند که قادر به تعیین سرنوشت جنگ باشد. وی زمان یا مکانی برای این تهاجم بزرگ ذکر نکرد.»
رادیو بی‌بی سی افزود: «در تاریخ 13 مهرماه حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی خواستار بسیج عمومی شد و متعاقب آن دعوت مشابهی توسط سپاه پاسداران عنوان گشت. بنا به گزارش منابع غیررسمی از آن هنگام به بعد تا حدود 300 هزار نفر از شهرهای گوناگون ایران به‌سوی جبهه‌های جنگ گُسیل گشته‌اند. یکی از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب قبلاً گفته بود که درصورت لزوم، بسیج سه میلیون نفر و فرستادنشان به جبهه امکان‌پذیر خواهد بود.»(1)
رادیو اسرائیل نیز اعلام کرد: «رئیس شورای عالی دفاع هنگام دیدار از همدان در بخشی از سخنان خود به جنگ ایران و عراق اشاره کرد و گفت: حکومت اسلامی آماده است آخرین ضربه را بر رژیم عراق وارد سازد. بااین‌همه وی تاریخی برای این حمله تعیین نکرد. سرهنگ صیاد شیرازی و آقای محسن رفیق‌دوست نیز هفته گذشته سخنان مشابهی بیان داشته بودند.»(2)
2
پس از آخرین نشست سران کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در مسقط و اظهار تمایل اعضا به نزدیک‌شدن به ایران با هدف شتاب‌دادن به تلاش‌های صلح، خبرگزاری جمهوری اسلامی، امروز در گزارشی از کویت آورده است: «شیخ خلیفه ولیعهد ابوظبی و معاون فرمانده نیروهای مسلح امارات متحده عربی طی مصاحبه‌ای با خبرگزاری کویت اعلام کرد شورای همکاری پس از اجلاس اخیر خود تلاش کرده است با راضی‌کردن طرفین دراسرع‌وقت به این جنگ خاتمه دهد. وی اظهار امیدواری کرد که تلاش‌های جاری دولت عمان به‌عنوان رئیس دوره کنونی شورای همکاری افزایش یابد تا ازسویی موجب توسعه مناسبات دوستانه با ایران شده و از سوی دیگر به توافقی که موردقبول طرفین درگیر باشد منجر شود. ولیعهد ابوظبی افزود: به‌خاطر رشد این استراتژی می‌باید بدون کوچک‌ترین یأس و ناامیدی و با استفاده از
کلیه امکانات موجود تلاش‌ها ادامه یابد. وی اظهار امیدواری کرد که تماس‌های وزیر مشاور در امور خارجه دولت عمان دررابطه‌با تهران پس از دیدار اخیر وی از بغداد ادامه یابد.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری آلمان‌غربی گزارش داد: «وزیر خارجه عمان یوسف العلوی از عربستان سعودی به بحرین پرواز کرد تا در دومین دور مذاکرات کشورهای عربی پیرامون کوشش برای میانجیگری بین طرف‌های درگیر در جنگ 62 ماهه خلیج [فارس] شرکت جوید.»(2)
رادیو دوبی نیز اعلام کرد: «شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان سعودی، در مصاحبه‌ای که در لندن منتشر شد، دررابطه‌با جنگ عراق و ایران گفت: ادامه این جنگ به نیروهای خارجی فرصت می‌دهد تا در امور منطقه دخالت کنند. وی همچنین از ایران خواست در پذیرفتن تمام وساطت‌های صلح مانند عراق عمل نماید.(3)وی افزود: "این اسرائیل است که از این جنگ سود می‌برد." وزیر دفاع سعودی ابراز امیدواری نمود که جنگ میان این دو کشور پایان یابد. امیرسلطان اعلام نمود که کشور او به‌اتفاق برادران خود در خلیج [فارس] تمام امکانات خود را برای نشاندن طرفین بر سر میز مذاکره به کار خواهد گرفت و تأکید کرد که این کوشش‌ها باید ادامه یابد ولو اینکه در گذشته با بن‌بست مواجه شده باشد.»(4)
1
اقدام قانونی جمهوری اسلامی ایران در خلیج‌فارس و تنگه هرمز برای توقیف کشتی‌های حامل سلاح به مقصد عراق، واکنش برخی کشورهای منطقه را درپی داشته است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «شیخ‌خلیفه ولیعهد ابوظبی و معاون فرمانده نیروهای مسلح امارات متحده عربی، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری کویت، تنگه هرمز را شریان اصلی قلب برای جهان دانست و گفت: چنانچه این شریان قطع شود کلیه اجزای بدن از کار می‌افتد؛ بنابراین، کلیه کشورهای جهان و منطقه دراین‌خصوص دارای منافع مشترکی هستند. وی خاطرنشان کرد که امارات خواستار کشتیرانی آزاد در تنگه است و افزود فکر نمی‌کنم ایران اقدام به بستن تنگه نماید، زیرا چنین اقدامی نه‌تنها راه را برای دخالت بیگانگان و ایجاد خطر بازخواهد کرد بلکه به خود ایران نیز مانند ما کشورهای منطقه زیان وارد خواهد آمد.»(5)
رادیو اسرائیل نیز در خبری از اوضاع خلیج‌فارس اعلام کرد: «امارات متحده عربی قصد دارد برای دفاع از تأسیسات نفتی خود دربرابر حملات احتمالی حکومت اسلامی ایران و عوامل آن کشور، یک پایگاه بزرگ دریایی احداث کند. ولیعهد ابوظبی و معاون فرمانده نیروهای مسلح امارات متحده عربی که این خبر را دراختیار خبرگزاری رویتر قرار داد، افزود: تهیه پروژه این پایگاه بزرگ دریایی تا چند ماه دیگر آغاز خواهد شد.»(6)
خبرگزاری آلمان‌غربی هم از منامه گزارش داد: «کویت اعلام داشت که توافقی را با آلمان‌غربی برای خرید کشتی‌های جنگی به انجام رسانده است. امارات متحده عربی هم فاش
ساخت که خلبانان خود را جهت فراگیری کاربرد هواپیماهای میراژ 2000 به فرانسه اعزام داشته است. گزارش‌های تأییدنشده حاکی است که عربستان سعودی مشغول انجام معامله با برزیل برای خرید هزار تانک جنگی است.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «روزنامه الانبا چاپ کویت، در مقاله‌ای با عنوان "راهزنی دریایی را متوقف سازید" با اشاره به توقیف کشتی کویتی ابن‌البیطار به‌دست نیروهای ایران در هفته گذشته، نوشته است: این طرز فکر که می‌گوید روابط ما با ایران بهبود خواهد یافت را باید از اذهان دور کرد. این روزنامه توقیف کشتی‌های کویتی توسط ایران را "اقدامات تحریک‌آمیز فارس‌ها علیه کویت" توصیف کرده و نوشته است: محاصره دریایی که بر ما اعمال شده است باید ازطریق اقدامات مسلحانه علیه قایق‌ها و هواپیماهای ایرانی که به کشتی‌های ما حمله می‌کنند و آنها را چون گوسفند به‌زور به بنادر خودشان می‌برند، شکسته شود. الانبا ادعا کرده است نیروهای ایران اخیراً از برخورد با کشتی‌های جنگی فرانسه و انگلیس در آبهای خلیج‌فارس - که حمایت کشتی‌های تجاری این دو کشور را به‌عهده داشتند - به وحشت افتاد و هواپیماهای عربستان سعودی نیز اخیراً فارس‌ها را تنبیه کردند به‌طوری‌که بعد از آن کشتی‌های عربستان سعودی مصونیت خود را بازیافتند.
نویسنده مقاله مذکور در نوشته تهدیدآمیز خود دولت کویت و سایر کشورهای شورای همکاری را به مقابله مسلحانه با ایران دعوت کرده و گفته است: شاید مسائل زیادی میان ما و ایران به‌وسیله شمشیر حل شود. وی با اشاره به لزوم تأیید رژیم عراق گفت: عراق هم‌اکنون مأموریت دارد حساب اعراب با فارس‌ها را تسویه کند. وی افزوده است: چنانچه امروز عراق عضو کشورهای شورای همکاری بود آیا ایران جرئت می‌کرد دستش به یک کشتی عربی برسد و یا اینکه قایق‌های فرسوده‌اش در آبهای منطقه‌ای اعراب رفت‌وآمد کنند و کشتی‌های تجاری ما را به‌عنوان غنایم جنگی با خود ببرد.»(2)
1
نخست‌وزیر سوریه امروز درپی دعوت نخست‌وزیر ایران برای تحکیم و گسترش روابط و مقابله با تحرکات اخیر کشورهای منطقه، در رأس هیئتی وارد تهران شد. اهداف این سفر از دیدگاه نخست‌وزیران دو کشور و ناظران خارجی.
به نوشته روزنامه اطلاعات: «عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه را در این سفر سلیم یاسین معاون نخست‌وزیر، فاروق‌الشرع وزیر امور خارجه، محمدالعماری وزیر اقتصاد و تجارت خارجی، علی طرابلسی وزیر صنایع، عصام النائب وزیر مشاور در امور خارجی، نادر نابلسی و چند تن از مقامات دیگر سوریه همراهی می‌کنند.»(3)
مهندس میرحسین موسوی نیز درباره سفر این هیئت - که بلندپایه‌ترین هیئت سوری است که تاکنون
به ایران سفر کرده است - گفت: «دولت سوریه یکی از نزدیک‌ترین دولت‌ها به جمهوری اسلامی ایران است و ما همکاری‌های بسیار نزدیکی به‌ویژه درزمینه مسائل عمده جهانی و مسئله جنگ داشته‌ایم. ... امروز باتوجه‌به مسائل پیچیده‌ای که در منطقه خاورمیانه، جهان اسلام و مبارزه با صهیونیسم وجود دارد طبیعی است که صحبت‌های ما رنگ سیاسی غالبی داشته باشد... دررابطه‌با مسائل اقتصادی رابطه ما عمیق‌تر شده است و در مذاکرات این مسائل نیز موردتوجه قرار خواهد گرفت.»
مهندس موسوی درباره اهمیت سفر هیئت سوری تأکید کرد: «برای پی‌بردن به اهمیت این سفر می‌توانیم به مخالفت دشمنان دو ملت با سیاست‌های دو کشور سوریه و ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی دقت کنیم... دشمنان ما با صف‌بندی نیروهای متعهد و پیشرو درمقابل صهیونیسم به‌شدت مخالف هستند.»(1)
عبدالرئوف الکسم پس از ورود به تهران در مصاحبه‌ای با خبرنگاران درمورد سفر هیئت سوری به ایران گفت: «مسائل موردعلاقه دو کشور و مسائل منطقه و همچنین راه‌های مقابله با تهاجم امپریالیسم در منطقه و همچنین تهاجم صهیونیسم به امت اسلامی در سفر من به تهران با مقامات جمهوری اسلامی ایران مورد گفتوگو و بحث قرار خواهد گرفت.» احمد نزارالجالی معاون وزارت اقتصادی سوریه، نیز بعدازظهر امروز به این هیئت پیوست.(2)
دور اول مذاکرات هیئت‌های بلندپایه دو کشور عصر امروز به ریاست نخست‌وزیران دو کشور آغاز شد. به گزارش روزنامه اطلاعات: «در این نشست که وزرای خارجه، بازرگانی، صنایع، امور اقتصاد و دارایی دو کشور شرکت داشتند، همکاری‌های بیشتر میان ایران و سوریه و همچنین باتوجه‌به تهدیدات اخیر رژیم وابسته مصر علیه کشور برادر لیبی، حمایت از نیروهای مترقی منطقه دربرابر تحریکات مرتجعین منطقه موردتأکید قرار گرفت. در این جلسه نخست‌وزیر سوریه طی سخنانی با اشاره به این نکته که روابط دو کشور درحقیقت پس از پیروزی انقلاب پایه‌ریزی شده است به‌تفصیل درمورد لزوم گسترش روابط سیاسی دو کشور سخن گفت. وی همچنین ضمن تشریح نقش سوریه درقبال مسائل منطقه، حمله رژیم فاشیستی عراق به ایران و حمله اسرائیل به لبنان را ازجمله اقدامات توطئه‌گران امپریالیسم علیه کشورهای مترقی منطقه دانست. نخست‌وزیر سوریه در این دیدار تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران برای ایجاد اتفاق هرچه بیشتر میان کشورهای منطقه را موردتقدیر قرار داد. در این جلسه میرحسین موسوی نخست‌وزیر کشورمان نیز با اشاره به اسناد به دست‌آمده از رژیم سابق و نقشی که رژیم گذشته در رهبری محور مصر - اسرائیل و ایران جهت مقابله با حرکت ملت‌ها در منطقه ایفا می‌کرد و نیز نقش ایران در کمربند دفاعی [پیمان‌های] ناتو، سنتو و سیتو، توطئه‌های امپریالیسم و صهیونیسم را علیه انقلاب اسلامی طبیعی دانست و افزود: محور اصلی سیاست‌های امپریالیسم و صهیونیسم در منطقه طی سال‌های پیش از انقلاب، پیدا‌کردن جایگزین برای رژیم شاه در محور سادات - بگین - پهلوی بوده است.
نخست‌وزیران ایران و سوریه درپی نشست امروز هیئت‌های بلندپایه دو کشور، در یک ملاقات خصوصی که با حضور وزرای خارجه دو کشور و معاونین نخست‌وزیر کشورمان برگزار شد، به بررسی همکاری‌های دو کشور در سطح منطقه پرداختند.»(1)
خبرگزاری فرانسه در بازتاب این سفر گزارش داد: «ناظران مقیم تهران بر این عقیده‌اند که باتوجه‌به تعداد افراد هیئت و سطح مقامات عالی‌رتبه سوری که در آن شرکت دارند، تمایل دو دولت به ادامه کوشش‌ها به‌منظور بهبود روابط دو کشور است که تحولات اخیر دیپلماسی اعراب بر آن ابهاماتی افکنده بود.»(2)
1
سفر آتی هیئت فرانسوی به ایران بیش از آنکه با هدف عادی‌سازی روابط ایران و فرانسه - که موردنظر مقامات ایران است - باشد، در رسانه‌های فرانسه تلاشی برای آزادی گروگانهای فرانسوی قلمداد می‌شود.
خبرگزاری فرانسه امروز دراین‌باره گزارش داد: «یک هیئت فرانسوی مخالف رژیم فرانسه درصدد است طی ماه دسامبر به تهران سفر کند تا با مقامات ایرانی درمورد گروگان‌گیری گفتوگو کند.»(3)
روزنامه توکیو چاپ ژاپن نیز دراین‌باره نوشته است: «قائم‌مقام سفیر ایران در فرانسه با مقامات وزارت امور خارجه ملاقات و گفتوگو نمود و به‌دنبال آن وزیر خارجه پیشنهاد دعوت از هیئت پارلمانی فرانسه را ارائه کرد. دولت فرانسه این پیشنهاد را قبول کرد و قرار است چند نفر از اعضای پارلمان ازجمله نماینده اتحاد دمکراتیک فرانسه در ماه دسامبر از ایران بازدید کنند و با مقامات بلندپایه دولت ایران ملاقات و گفتوگو نمایند. [...] ایران می‌خواهد به هر قیمتی که باشد از فروش تجهیزات جنگی مدرن ازسوی فرانسه به کشور عراق جلوگیری نماید. به این دلیل بود که به ارائه پیشنهاد برقراری روابط محدود بین دو کشور اقدام کرد. اگر روابط فرانسه با ایران مجدداً برقرار شود، این کشور می‌تواند بر ایران و عراق نفوذ داشته باشد و امکان کنترل جنگ را در آینده داشته باشد. ازنظر میتران رئیس‌جمهور فرانسه، پیشنهاد ایران شانس بزرگی است. بازدید هیئت پارلمانی فرانسه از ایران، حرکتی تازه برای برقراری مجدد روابط بین ایران و فرانسه خواهد بود.»(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از خبرهای منتشرشده درباره سفر هیئت فرانسوی به ایران نوشته است:
«به این هیئت فعلاً هیچ‌گونه اختیاراتی درزمینه حل معضلات و موانع موجود در سر راه بهبود روابط دو کشور داده نشده است. سرپرستی هیئت در جلسه علنی پارلمان فرانسه از رولان دوما وزیر خارجه دولت میتران، خواسته بود تا اختیاراتی برای گفتوگو درزمینه طلب ایران از فرانسه با مقامات ایرانی به وی واگذار شود، لیکن تاکنون پاسخ مثبت بدان داده نشده است و وی مجدداً درخواست خود را تکرار کرده است.
روزنامه لیبراسیون دراین‌باره نوشته است: آنها (هیئت) امیدوار بودند از دولت فرانسه حامل پیام مسالمت‌آمیزی درمورد مسئله "بدهی‌های معوقه" باشند، ولی دولت که دربرابر این مسئله حساس در محظور قرار گرفته، نخواست آن را مطرح کند. نماینده دولت فرانسه نیز گفته است مسئله بدهی‌های معوقه مسئله فوق پیچیده‌ای است و حل آن در صلاحیت یک دادگاه بین‌المللی است.»
در ادامه گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی آمده است: «فعالیت‌های تبلیغاتی - خبری درزمینه سفر هیئت فرانسوی از هم‌اکنون آغاز شده است. درحالی‌که ایران هیچ موضع رسمی‌ای را در رسانه‌های خود اعلام نکرده است، مطبوعات فرانسه خبر می‌دهند که هیئت با رئیس مجلس شورای اسلامی ایران دیدار خواهد کرد. مطبوعات و رسانه‌های فرانسه با آگاهی از مواضع صریح ایران، در تلاش‌اند زمینه را به‌نحوی آماده کنند که اگر سفر هیئت فرانسوی با شکست مواجه شد این‌گونه وانمود سازند که از ابتدا احتمال عدم موفقیت این سفر می‌رفت و ما آن را پیش‌بینی کرده بودیم ضمن اینکه هیئت فرانسوی از مطالب مطبوعات در مذاکرات احتمالی با مقامات ایرانی به‌خوبی به‌عنوان عامل فشار بهره جوید.
نامه خانم ژوئل کوفمن - همسر ژان پل کوفمن، یکی از گروگانهای فرانسوی - به امام خمینی که خبرگزاری فرانسه خبر تحویل آن به کاردار ایران را مخابره کرده و رئوس آن را برشمرده نیز در همین راستا است.
وسایل ارتباط‌جمعی غرب نیز مسئله را چنین جلوه می‌دهند که فرانسه مایل به مذاکره با ایران نبوده، بلکه ناچار به روی‌آوردن به آن شده است.
با این تفاصیل برخورد خوش‌بینانه با سفر هیئت فرانسوی نمی‌تواند رهگشا باشد. قاعدتاً جمهوری اسلامی ایران مایل و علاقه‌مند نیست که به‌عنوان یک کشور تروریستی معرفی شود و باتوجه‌به این مهم، یا با سفر هیئت فرانسوی به ایران مخالفت شود... و یا هیئتی که باید از فرانسه به ایران بیاید بایستی ازسوی دولت فرانسه و با اختیارات تمام باشد نه از پارلمان فرانسه... و نه با هدف ازقبل اعلام‌شده تلاش برای آزادی گروگانهای فرانسوی که هدف باید بهبود روابط دو کشور اعلام شود و از هرگونه سوءتعبیری دراین‌زمینه نیز در مطبوعات غرب جلوگیری به عمل آید.»(1)
1
کارمند شرکت هواپیمایی فرانسه در ایران که چندی پیش به‌اتهام اشاعه فساد و فحشا به یک سال زندان محکوم شده بود به‌دلیل کشف اسناد و مدارک جدیدی دال‌بر جاسوسی وی در ایران، دوباره محاکمه خواهد شد.
روزنامه کیهان دراین‌باره نوشته است: «ژان ایوا آلبرتینی در تاریخ 19/4/1364 پس از دستگیری به‌جرم دایرکردن مرکز فساد در منزل خود به تعزیر شرعی و حبس محکوم شد.
1) 33. مأخذ9، صص 14 - 12، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/9/1364.
براساس اطلاعات واصله این منزل ازطرف شرکت هواپیمایی ایرفرانس دراختیار او گذاشته شده بود و او با تدارک مواد مخدر و مشروبات الکلی و نشان‌دادن فیلم و عکس‌های زشت و زننده مجالس عیش و هرزگی ترتیب می‌داد و جوانان مسلمان را آلوده می‌کرد. براساس تحقیقات انجام‌شده او حتی پا فراتر گذاشته و در جریان مهمانی‌ها با گرفتن عکس راه برگشت احتمالی جوانان را نیز مسدود می‌کرد و در راه اهداف شوم خود از آن بهره‌برداری می‌کرد. تا اینکه با هشیاری نیروهای انتظامی، او در یکی از همین جلسات به‌اتفاق 50 دختر و پسر اغفال‌شده دستگیر و تحویل مراجع قضایی شدند که پس از بررسی‌های لازم وی به تعزیر شرعی، یک سال حبس و محرومیت اقامت در ایران به‌مدت ده سال محکوم شد. از سوی دیگر، با زندانی‌شدن این فرد در ادامه رسیدگی به کارهای خلاف قانون ژان ایوا آلبرتینی، مدارکی دال‌بر فعالیت او درزمینه جاسوسی به دست آمده که در دادگاه دیگری به این اتهام رسیدگی و حکم قانونی صادر خواهد شد.»(1)
گفتنی است که وزارت امور خارجه فرانسه در 16 نوامبر (25 آبان) در بیانیه‌ای تصریح کرده بود که برای آلبرتینی تدابیر بخشودگی در نظر گرفته شده است.»(2)
1
ریچارد مورفی معاون وزارت امور خارجه امریکا که پس از نشست سران امریکا و شوروی به منطقه سفر کرده است، امروز وارد بغداد شد و با صدام حسین رئیس‌جمهور و طارق عزیز وزیر خارجه عراق به گفتوگو پرداخت.
به گزارش یونایتدپرس در فرودگاه بغداد ویلیام الزاهاوی معاون وزارت امور خارجه عراق و سفیر امریکا در بغداد از مورفی استقبال کردند.(3)
به گزارش خبرگزاری رسمی عراق، مورفی در دیدار با صدام حسین، وی را از نتایج اجلاس اخیر امریکا - شوروی (کنفرانس ژنو) مطلع ساخته است. براساس گزارش این خبرگزاری: «صدام حسین بر حمایت عراق از کاهش تشنجات بین‌المللی و ادامه مذاکرات برای حل مسائل و مشکلات بین‌المللی که صلح جهانی را تهدید می‌کند تأکید کرده است. مذاکرات ریچارد مورفی و صدام حسین درباره بهبود روابط دوجانبه امریکا - عراق، آخرین تحولات منطقه و جنگ عراق و ایران انجام گرفته است. در این دیدار، طارق عزیز (وزیر خارجه عراق) و سفیر امریکا در بغداد نیز حضور داشته‌اند. قبل از ملاقات با صدام، ریچارد مورفی معاون وزیر خارجه امریکا با طارق عزیز به مذاکره و تبادل‌نظر پرداخته است.»(4)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی ضمن گزارشی درباره سفر مورفی، اعلام کرد: «خبرنگاران می‌گویند که به نظر می‌رسد بهبود اندکی که اخیراً در روابط دو ابرقدرت پیش آمده، احتمال برقراری صلح بین اعراب و اسرائیل را تقویت نموده است.»(5)
1
دعوت نخست‌وزیر اردن از همتای سوری‌اش برای سفر به اردن و کمک‌های نقدی و نفتی پادشاهی سعودی به سوریه و اردن و تلاش کمیته آشتی عرب برای سفر به لیبی، ازجمله اقداماتی است که برای نزدیک‌کردن سوریه و لیبی به دولت‌های مرتجع عرب و دورکردن آنها از ایران انجام می‌شود.
درحالی‌که نخست‌وزیر سوریه در ایران به سر می‌برد، خبرگزاری فرانسه از دمشق گزارش داد: «زید الرفاعی نخست‌وزیر اردن، از عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه، دعوت کرده است تا رسماً از اردن دیدار کند. زیدالرفاعی در دوازدهم نوامبر (21 آبان) با مقامات سوریه و شخص حافظ اسد در دمشق دیدار و مذاکره کرده بود. به گزارش رادیو عربستان سعودی مذاکرات مقامات اردن و سوریه در ماه آتی آغاز خواهد شد و الکسم با سفر به امان مقدمات دیدار شاه حسین و حافظ اسد را فراهم خواهد کرد.»(1)
هفته‌نامه آبزرور نیز نوشته است: «عربستان سعودی 900 میلیون دلار دراختیار سوریه قرار داد. عربستان همچنین تصمیم گرفت که نیاز نفتی اردن را تا یک سال تأمین کند. هدف از این اقدام متقاعدساختن دو کشور درمورد انجام مذاکرات آشتی بوده که در سپتامبر گذشته در جده صورت گرفت.» این هفته‌نامه افزوده است: «یک منبع دیپلماتیک در خاورمیانه تأکید کرد که دولت عربستان این اقدام را به‌خاطر اینکه رئیس کمیته آشتی عربی منشعب از کنفرانس سران دارالبیضا می‌باشد، اتخاذ نموده است.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه کویتی الوطن نوشته است: «لیبی از پذیرفتن کمیته آشتی عرب که اخیراً به‌منظور بازگرداندن روابط سیاسی میان لیبی و عراق تشکیل شده است، امتناع کرد... منابع آگاه لیبیایی اعلام کرده‌اند که این تصمیم به‌علت عدم تحقق شرایط لیبی جهت بازگرداندن روابط سیاسی با عراق اتخاذ شده است. این منابع افزودند لیبی برای بازگرداندن روابط عادی خود با عراق از این کشور خواسته بود حملات تبلیغاتی خود را علیه لیبی متوقف و از فعالیت‌های مخالفین دولت لیبی در خاک عراق جلوگیری کند.»(3)
2
میرحسین موسوی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، لایحه بودجه 725 میلیارد تومانی سال 1365 را در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی تقدیم رئیس مجلس کرد. مهندس موسوی در این جلسه گزارشی را از اوضاع اقتصادی کشور بیان کرد:
«بسم الله الرحمن الرحیم
با حمد و سپاس بی‌حد به درگاه ذات پاک احدیت که فرصت خدمت به ملتی خداپرست را به اینجانب و همکارانم عنایت فرمود. و با سلام به ارواح پاک شهیدان انقلاب اسلامی و درود به رهبر انقلاب، لایحه بودجه سال 65، کل کشور را به مجلس محترم تقدیم می‌کنم.
پنجمین سالی است که دولت خدمتگزار مستضعفین بودجه کل کشور را تقدیم مجلس شورای اسلامی می‌نماید. سال 64 چه ازنظر سیاسی و چه ازنظر اقتصادی سالی پر از حادثه بوده است. در سال 64 ملت مبارز در جنگ شهرها نیز بر دشمن بعثی پیروز شد و این پیروزی زمینه را برای توفیق‌های دیگر در عرصه‌های سیاسی باز نمود. سال 64 شاهد مقاومت شگفت‌انگیز ملت مسلمان ایران بود. تجربه این سال به دولت گفت که با تکیه بر نیرو و استقامت چنین ملتی باید تمام برنامه‌ها درجهت پیروزی در جنگ طراحی شود. دولت با چنین پشتوانه‌ای احساس کرد و اعلام می‌کند که می‌تواند جنگ را ادامه دهد، اگرچه دستیابی به پیروزی مدت‌ها استقامت نیاز داشته باشد. سال 64 شاهد انتخابات بسیار مهم ریاست‌جمهوری و به‌تبع آن آغاز دوره‌ای جدید از فعالیت دولت جمهوری اسلامی بود. اگرچه عوارض طبیعی ناشی از این تجدید دوره و مسائل سیاسی حاشیه‌ای آن موجب یک یا دو ماه رکود نسبی در کار دستگاه‌های دولتی شد و اگرچه باتوجه‌به هم‌زمانی این امر با فصل تهیه و تدوین بودجه پیش‌بینی می‌شد لایحه حاضر بسیار دیرتر از موعد قانونی تقدیم مجلس گردد، اما با کار پیگیر و کوشش شایسته تقدیر تمامی وزراء و مسئولین دستگاه‌های اجرایی به‌ویژه وزارت برنامه‌وبودجه، امسال نیز این لایحه تقریباً در موقع قانونی خود به مجلس شورای اسلامی تقدیم می‌گردد که این شاید گویای ترمیم سریع رکود نسبی فعالیت در دستگاه‌های اجرایی باشد.
تصویر
سال 64 شاهد جنگ نفتکشها بود. دشمن که این شگرد مذبوحانه را مدت‌ها پیش به کار می‌بست با مأیوس‌شدن از جنگ شهرها به خیال قطع شاهرگ حیاتی اقتصاد کشور، حملات متراکم خود را به جزیره خارک آغاز کرد که هنوز نیز کم‌وبیش ادامه دارد. به‌عنوان یک پیروزی دیگر امروز باید گفت این ترفند نیز آهن سردی است که دشمن بیهوده می‌کوبد. ما در زیر شدیدترین فشارهای دشمن صادرات نفتی خود را ادامه داده‌ایم و با برنامه‌هایی که در دست اجرا است امیدواریم به‌زودی برای همیشه منابع صادرات نفت را ایمن گردانیم.
در سال 64، اگر دولت توانست از تأثیر حملات دشمن بر منابع صادرات نفتی کشور بکاهد، اما تأثیر قهری این حملات و وضعیت نامطلوب بازار جهانی نفت موجب عدم تحقق بخش‌هایی از درآمدهای دولت شد. پیروزی دیگر در سالی که گذشت انعطاف‌پذیری است که دولت نسبت به کاهش این درآمدها از خود نشان داد.
توانایی اجرایی دولت در کنترل هزینه‌ها و متناسب‌گردانیدن نسبی هزینه‌ها با درآمدها همگام با کنترل شاخص‌های اصلی در اقتصاد کشور نویدبخش آن است که ما می‌توانیم حتی با پایین‌ترین میزان صدور نفت، کشور را با کمترین آسیب اداره نماییم و سخت‌ترین شرایط اقتصادی را تحمل کنیم...
دولت امیدوار است با 400 تا 500 میلیارد ریال کمتر از حد بودجه مصوب، سال جاری را به پایان برساند و کمتر به استقراض از سیستم بانکی متوسل شود. ...
از دیگر دستاوردهای مهم اقتصادی در سال 64 توفیق دولت در مهار تورم بوده است. ... البته باید توجه داشت که این توفیق نتیجه سیاست‌های درازمدت اقتصادی مجلس و دولت بوده است و بنا بر طبع اقتصادی که گاهی تأثیر برخی حرکات دولت را پس از گذشت مدتی حدود یک سال یا بیشتر نشان می‌دهد، باید این موفقیت را ثمره تلاش‌های دولت در سال 63 و قبل از آن نیز دانست. شاخص اساسی دیگری که دولت توانسته است علی‌رغم تمام فشارهای برون‌مرزی و تضییقاتی که بر کشور تحمیل می‌شود آن را در سطح قابل‌قبولی نگه دارد. دولت در چندساله اخیر به‌ویژه شش ماه گذشته باوجود حملات متراکم هوایی به جزیره خارک توانسته است تراز پرداخت‌های خارجی کشور را متعادل گرداند، ذخائر قابل‌قبولی را همواره نگهداری نماید و بدون استقراض از بیگانگان کشور را اداره کند.
عدم بدهی خارجی: اگر در اینجا تذکر داده شود درحالی‌که جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گونه بدهی خارجی ندارد، عراق حدود 40 میلیارد دلار قرض به بار آورده است، توفیق دولت دراین‌زمینه بهتر مشخص خواهد شد. [...] لایحه بودجه که امروز تقدیم می‌شود بر محورهای اساسی زیر تکیه دارد:
محورهای بودجه
جنگ، در شرایط ویژه کنونی می‌بایستی جنگ را اصلی‌ترین محور در تمامی فعالیت‌های سیاسی - اقتصادی نظام بدانیم. به همین جهت دولت علاوه‌بر آنکه بر بودجه دفاعی کشور افزوده، در تبصره‌های مختلف تسهیلات لازم را جهت امر دفاع ایجاد کرده است. همچنین دستگاه‌های مختلف دولتی را موظف نموده تا به نیازهای جبهه اولویت تمام داده و تجهیزات و امکاناتی که دراین‌رابطه مورد احتیاج است را دراختیار نهادهای مربوطه قرار دهند.
مشارکت مردم، از دیگر ویژگی‌های بودجه سال آتی بهادادن هرچه بیشتر به مشارکت مردم هر منطقه در فعالیت‌های عمرانی همان منطقه است.»(1)
براساس گزارش روزنامه رسمی مجلس شورای اسلامی نخست‌وزیر کشورمان افزود:
«از دیگر فرازهای بسیار مهم در لایحه بودجه سال 65 کل کشور، مشارکت فعال سیستم بانکی در راه‌اندازی طرحهای عمرانی است. [...] ارتقای مدیریت اقتصادی جامعه و استفاده کامل از ظرفیت‌های بالفعل، از ویژگی‌های محوری دیگری است که در بودجه سال آتی منظور شده است. [...]
از دیگر ویژگی‌های بودجه سال 65 هم‌زمان تقدیم‌کردن لایحه بودجه ارزی کشور با بودجه
1) 42. مأخذ34، صص 1 و 2، سرویس سیاسی کیهان.
سالانه است. امسال اولین سالی است که این مهم صورت پذیرفته و این مسئله از آنجایی که بخش‌های تولیدی کم‌وبیش وابسته به ارز هستند امکان برنامه‌ریزی صحیح را ممکن می‌سازد. تلاش‌های وسیع دولت درمورد صادرات غیرنفتی در سال آینده نیز با قوت ادامه خواهد یافت. [...] دولت خود را مکلف می‌داند مشارکت همه‌جانبه مردم را در امور اقتصادی در چارچوب قانونی اساسی فراهم آورد. بعد از فرمایشات سال گذشته حضرت امام (مدظله‌العالی)، تلاش دراین‌زمینه به‌صورت چشمگیری افزایش یافته است. البته روشن‌شدن بخش‌های مختلف اقتصادی ازجمله تجارت خارجی و زمین در ادامه این روند بسیار مؤثر خواهد بود. [...]
دولت همچنان از سوق سرمایه‌ها به‌سوی تولید حمایت می‌کند. همان‌طورکه بارها اعلام شده است دولت مدافع تجمع نیروی کار و سرمایه‌های کوچک مردم در قالب شرکت‌ها و تعاونی‌های قانونی جهت سرمایه‌گذاری‌های بزرگ و تولیدی می‌باشد. ما ضمن آنکه از حرکت سرمایه‌های مشروع به‌سمت تولید حمایت می‌کنیم درعین‌حال مراقب هستیم که حاکمیت مکتب و ارزش‌ها در کشور جای خود را به حاکمیت سرمایه و سرمایه‌دار ندهد. [...] موفقیت دولت درزمینه مقابله با حاکمیت سرمایه تنها معنای اقتصادی ندارد، بلکه سرنوشت انقلاب اسلامی و حاکمیت اسلام در جامعه به مقدار زیادی به این موفقیت بستگی پیدا می‌کند. دولت به‌تنهایی قادر به کسب چنین توفیقی نیست، بلکه پشتیبانی‌ها و حساسیت‌های مجلس عزیز که نمونه آن را درقبال قانون حمایت از صنایع و نیز لایحه حدود فعالیت بخش خصوصی و ده‌ها طرح و لایحه دیگر دیده‌ایم، پشتوانه حرکت دولت در این مسیر است. ... دولت حافظ و مدافع دارایی‌های مشروع شهروندان عزیز کشورمان بوده و در آینده نیز سیاست دولت دراین‌زمینه تغییر نخواهد کرد. نظام اجرایی نشان داده است قدرت ایجاد امنیت لازم جهت سرمایه‌گذاری درزمینه‌های کشاورزی و صنعتی و نیز زمینه‌های مفید تجاری را در کشور دارد ... دولت تلاش خواهد نمود سرنوشت واردات کالا و صادرات را بیش از پیش به هم پیوند بزند. ضمن حمایت جدی از اوپک و با اعلام این اعتقاد که کنترل سقف تولید و صدور نفت ازسوی اعضای "اوپک" ضروری است، لازم است اعلام کنیم که درصورت تخلّف دیگر اعضای سازمان [اوپک] و نیز اجازه صدور نفت بیش از سهمیه فعلی برای دشمن ما در منطقه، ما به‌تنهایی حاضر نخواهیم بود به‌خاطر اوپک فداکاری کنیم.
ما در طول سال‌های گذشته پی برده‌ایم که برای جلوگیری از اجحاف به انقلاب و کشور لازم است با واقع‌بینی به قیمت‌های روز در بازار جهانی نفت نگریسته شود و از روش‌های متنوع‌تری جهت برخورد با فرازونشیب‌های این بازار استفاده گردد. براساس سیاست‌های اعلام‌شده دولت، وزارت نفت مکلف خواهد بود که ضمن ایجاد ارتباط بیشتر میان صنعت نفت و صنایع داخلی و میان فروش و صدور نفت و تجارت خارجی سعی نماید نیازهای کشور را براساس تحرک لازم در بازارهای بین‌المللی نفت و برخورد واقع‌بینانه با قیمت‌های روز جهانی برآورده سازد و درعین‌حال به‌صورت فعال به سهم خود با توطئه‌هایی که ازسوی کشورهای صنعتی علیه کشورهای تولیدکننده نفت در جریان است مقابله کند.»(1)
نخست‌وزیر ایران در ادامه به تشریح بخش‌های مختلف لایحه بودجه سال 1365 ازجمله درآمدها و هزینه‌ها پرداخت.
1) 43. اداره تندنویسی مجلس شورای اسلامی، نشریه روزنامه رسمی، (مشروح مذاکرات جلسه علنی مجلس)، شماره 11903، جلسه 200، 10/9/1364، صص 20 و 21 و 22و 24.
1
رادیو امریکا درباره لایحه بودجه سال 1365 دولت ایران گزارش داد: «ایران صنایع نظامی خود را با این هدف توسعه می‌دهد که بتواند به نبرد خود با عراق همچنان ادامه دهد و به پیش بینی حسین موسوی نخست‌وزیر این کشور، به پیروزی نهایی دست یابد. امروز نخست‌وزیر ایران ضمن سخنانی در مجلس شورای اسلامی گفت: "مبلغ 78 میلیارد دلار بودجه سال مالی آینده 5/12 درصد افزایش هزینه‌های نظامی را نیز در بر می‌گیرد." نخست‌وزیر ایران افزود: "بخش مهمی از بودجه نظامی درجهت توسعه صنایع نظامی به مصرف خواهد رسید."»
رادیو امریکا افزود: «براساس پیش‌بینی‌هایی که درمورد بودجه ایران شده است انتظار می‌رود درآمد حاصله از فروش نفت ایران نسبت به سال جاری یعنی از رقم 19 میلیارد و 500 میلیون دلار، اندکی کاسته شود. فروش نفت ایران نیمی از درآمد دولت آن کشور را تشکیل می‌دهد. نخست‌وزیر ایران گفت هزینه‌های غیرجنگی به مقدار بسیار اندکی کاهش خواهد یافت.»(1)
2
درپی اقدامات دادستان کل کشور در مقابله با سرمایه‌داران، ملاکین و وابستگان به دربار شاه و نظام‌های سرمایه‌داری، امروز فضلا و طلاب حوزه علمیه قم با تهیه طوماری در حمایت و پشتیبانی از اقدامات اخیر حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها دادستان کل کشور، درباره جلوگیری از بازگشت طاغوتیان فراری، خواستار اجرای فرمان حضرت امام خمینی درزمینه عدالت اقتصادی شدند.(2)
3
رئیس یک شرکت نفتی ژاپن با بیان اینکه ایران در صدور نفت خود مشکل دارد، خواستار خرید نفت ارزان قیمت از ایران شد. بنا به نوشته نشریه وزارت خارجه، ناکامایا رئیس شرکت نفتی شواشل ژاپن، در دیدار با سفیر ایران در ژاپن با اشاره به حملات عراق به جزیره خارک و احتمال قطع صدور نفت و... خواستار کاهش قیمت نفت شد. در پاسخ، سفیر جمهوری اسلامی ایران بر توانایی ایران در صدور نفت تأکید کرده و گفته است: «باتوجه‌به وسعت بنادر ایران و تکنیک صدور نفت، جای هیچ‌گونه نگرانی نیست؛ مضافاً بر اینکه برای کشورهای منطقه خلیج‌فارس کاملاً روشن کرده‌ایم که اگر ایران نتواند نفت صادر کند هیچ کشوری از آبراه هرمز نمی‌تواند استفاده نماید.»
درباره قیمت و سایر شرایط فروش نفت نیز به وی گفته شد که اکنون بهترین فرصت برای سفر جناب‌عالی و یا نماینده شما برای مذاکره درباره خرید نفت با وزارت نفت و آشنایی با مدیریت جدید است. به ناکامایا یادآوری شد که تعداد فراوانی از نمایندگان شرکت‌های مختلف ژاپنی ازجمله شرکت میتسویی در ایران مشغول فعالیت اقتصادی و همکاری می‌باشند.(3)
1
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با صدور اطلاعیه‌ای ضمن اعلام تجدید همبستگی ملت ایران با مردم فلسطین، از سکوت جامعه جهانی و عدم تحرک کشورهای اسلامی در دفاع از منافع و حیثیت اسلامی خویش که بر جسارت صهیونیست و گسترش تجاوزات او افزوده، اظهار تأسف کرده است. در این اطلاعیه رهبران فلسطین به وحدت و کنارگذاشتن راه‌حل‌های سازش‌کارانه دعوت شده‌اند و بر مبارزه مسلحانه و مقاومت اسلامی دربرابر اشغالگران فلسطین برای رسیدن به اهداف مشروع، تأکید شده است و تلاش‌های مذبوحانه‌ای که برای نابودی آرمان ملت فلسطین و محو هویت آن و شناسایی رژیم اشغالگر قدس صورت می‌گیرد محکوم شده است.(1)
2
همسر ژان پل کوفمن روزنامه‌نگار فرانسوی - که شش ماه قبل در لبنان به گروگان گرفته شده است - امروز اعلام کرد که مقامات ایرانی به او اطمینان داده‌اند که همه قدرت خود را برای کمک به آزادسازی همسرش به کار خواهند برد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه، آورده است: «همسر کوفمن در مصاحبه‌ای با بخش بین‌المللی رادیو فرانسه خاطرنشان کرد که مخاطبین ایرانی با وی از هیچ‌گونه شرطی که مربوط به اختلافات فرانسه و ایران بشود صحبت نکرده‌اند و این کار آنها کاملاً جنبه بشردوستی دارد. خانم کوفمن یک ماه قبل با نوشتن نامهای برای آیت‌الله خمینی از وی خواست تا برای کمک به آزادسازی همسرش از قدرت بزرگ مذهبی و اخلاقی خود استفاده کند.
خانم کوفمن افزود: "ده روز قبل به سفارتخانه ایران دعوت شدم، در آنجا به من گفته شد که نامه‌ام به مقامات ایرانی تحویل شده و آنها درخواست مرا پذیرفته‌اند. آنها به من گفتند که مقامات ایرانی هر آنچه را که در قدرت دارند برای کمک به آزادی ژان پل به کار خواهند برد."
خانم کوفمن این پاسخ را بسیار مثبت توصیف نمود. وی سپس از اینکه تمامی کشورهای ذی‌نفع در منطقه (الجزایر، سوریه و اکنون ایران) قول داده‌اند که در راه آزادی گروگان‌ها کمک کنند ابراز امیدواری کرد. او خاطرنشان کرد که قول ایران به‌علت قدرت فراوان مذهبی آیت‌الله خمینی بر شیعیان لبنان - که ظاهراً ژان پل را دراختیار دارند - از اهمیت خاصی برخوردار است.»(2)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل گفت: «به گزارش رادیو "صوت لبنان" تروریست‌های جهاد اسلامی به توصیه حکومت اسلامی ایران، گروگانهای امریکایی را به محل امن‌تری منتقل ساخته‌اند. به‌موجب این گزارش، نیروهای مسلح ایرانی که عملاً رهبری حزب‌الله لبنان را به‌عهده دارند، افراد ربوده‌شده فرانسوی را نیز به محل مطمئن‌تری منتقل کردند.»(3)
1
امروز جزئیاتی از دخالت امریکا در پایان‌دادن به ربودن هواپیمای مصری اعلام شد.
خبرگزاری رویتر گزارش داد: «روزنامههای نیویورک تایمز و واشنگتن پست در شماره‌های امروز خود به نقل از مقامات رسمی امریکایی نوشتند که افسران امریکایی و کماندوهای مصری با یک هواپیما به مالت سفر کردند. به گفته این مقامات حداقل دو نظامی امریکایی در این جریان دخالت داشته‌اند؛ هرچند از اظهارنظر درباره نقش دقیق نظامیان امریکایی در حمله به هواپیمای مسافربری مصری خودداری کردند.
دولت ریگان تاکنون به دفعات اعلام کرده است در این حمله - که طی آن 4 تن از 5 هواپیماربا و 55 مسافر کشته شدند - هیچ فرد امریکایی بهطور مستقیم شرکت نداشته است. واشنگتن پست نوشت: ورود یک ژنرال و یک سرهنگ امریکایی که هر دو لباس کامل زرهی بر تن داشتند، مباحثات خشمگینانه‌ای را میان مقامات امریکایی و مالتی در فرودگاه برانگیخت و شاید همین موضوع در تصمیم مالت مبنی‌بر ندادن مهلت لازم برای رسیدن یک گروه نظامی امریکایی جهت کمک به مصریان مؤثر بوده باشد. نیویورک تایمز نوشت: پیش از حمله، مصر از کارشناسان ضدتروریسم امریکا طلب کمک کرده بود، اما دولت مالت حضور نظامی علنی امریکا در این جزیره را مجاز ندانست.»(1)
2
درحالی‌که شوروی اقداماتی را برای کاهش تشنج میان مصر و لیبی آغاز کرده است، گزارش‌هایی از ارسال سلاحهای پیشرفته شوروی به لیبی منتشر شده است.
روزنامه کویتی الرأی العام در شماره امروز خود نوشته است: شوروی گام‌هایی برای میانجیگری برای پایان‌دادن به تشنجات میان مصر و لیبی برداشته است. به گزارش خبرگزاری رویتر از کویت، این روزنامه به نقل از منابع موثق در قاهره نوشته است: امروز سفیر شوروی در مصر با پیامی ازجانب کرملین برای حسنی مبارک رئیس رژیم مصر از مسکو به قاهره بازگشت. در این پیام ضمن اشاره به تمایل لیبی به برقراری روابط دوستانه با مصر، حمایت مسکو از هرگونه اقدامی به‌منظور پیشبرد این هدف ابراز شده است.(2)
این گزارش درحالی مطرح می‌شود که خبرگزاری رویتر به نقل از یک مقام اطلاعاتی امریکا ادعا کرد: «کشتی‌های شوروی درحال پیاده‌کردن موشک‌های دوربرد اس اس5، موشک‌های ضدهواپیما، سکوهای پرتاب، رادار و وسایل حمل‌ونقل در بندر لیبیایی میسراط می‌باشند. این موشک‌ها درحدود 200 مایل برد دارند و سلاح مؤثری درمقابله با هواپیماهای امریکا بر فراز آبهای مورد اختلاف لیبی و امریکا در خلیج سیدرا خواهند بود. امریکا ادعای دولت لیبی مبنی‌بر تعلق‌داشتن خلیج سیدرا به قلمرو این کشور را رد کرده و در سال‌های اخیر در یک اقدام تجاوزکارانه، مانورهای نظامی و دریایی در آبهای آن انجام داده است.»
شبکه تلویزیونی سی.سی.اس. امریکا نیز ضمن اعلام خبر مذکور افزود: «درحدود 12 موشک ضدهواپیما تاکنون تحویل لیبی شده است.»(3)
از سوی دیگر، جارالله سردبیر روزنامه کویتی السیاسه در سرمقاله امروز این روزنامه نوشته است: «ایران به نام اسلام عراق را موردتجاوز قرار داد و لیبی به نام قومیت عرب علیه مصر عمل می‌کند و در امور داخلی آن دخالت می‌کند. جارالله ضمن تأیید هرگونه اقدام مسلحانه ازسوی مصر علیه لیبی، نوشت: زمانی‌که مصر تصمیم می‌گیرد وارد جنگ علیه لیبی شود تأیید ابرقدرتها را نیز از قبل کسب می‌کند.»(1)
1) 53. مأخذ9، ص20، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/9/1364.
1
در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران که با حضور برخی مسئولان این نیرو و چند تن از فرماندهان قرارگاهها و یگان‌های رزمی برای بررسی میزان پیشرفت کار آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو تشکیل گردید، گزارش‌هایی از فعالیت‌های دشمن و یگان‌های خودی در این منطقه بیان شد.(1)
غلامرضا محرابی مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا، در گزارشی از فعالیت ارتش عراق در منطقه گفت: «منطقه واگذارشده به ما (از قشله تا شهر فاو)، قبلاً منطقه‌ای مرده محسوب می‌شد. دشمن مدتی است فعالیت مهندسی‌اش را در این منطقه افزایش داده است.»(2)وی افزود: «75 درصد از سنگرهای در خط دشمن بتُنی شده و در جاده‌ای که از شهر فاو به قشله و از آنجا به‌طرف رأس‌البیشه ادامه پیدا می‌کند، مدام فعالیت مهندسی دارد. دشمن از حدفاصل بین جاده دوم و سوم [در منطقه فاو] خاک‌برداری می‌کند و به منطقه رأس‌البیشه و... خاک می‌برد و در کنار جاده دوم نیز اقدام به احداث خاکریز نموده است. همچنین از زاویه شرقی محل پایگاه موشکی منهدم‌شده به‌طرف پایین یک جاده زده که تعدادی تانک پشت آن مستقر است. عراق ضمن احداث کانال در اطراف پایگاه موشکی، ایجاد موانع ضد هاورکرافت را از پایگاه موشکی فعال به‌طرف پایین ادامه می‌دهد. پشت جاده سوم تا محل پایگاه موشکی هم دارای استحکاماتی می‌باشد.»(3)
غلامرضا محرابی در ادامه گفت: «عراقی‌ها سه روز پیش از بارندگی، در 24 و 25 آبان با ده تانک بین جاده اول و دوم مانور کردند. روز گذشته هم با پنج دستگاه تانک از پشت تانک‌فارم‌ها به‌صورت دشتبان به‌همراه یک گروهان پیاده مانور کردند. عراقی‌ها همچنین 9 توپ 130 (میلی‌متری) در پیچ جاده پایگاه موشکی منهدم‌شده مستقر کرده‌اند که جهت‌گیری آتش آن به‌سمت دهانه خلیج‌فارس می‌باشد، اما حجم آتش توپخانه دشمن سنگین نیست و به‌صورت ضدآتشبار روی کاتیوشا اجرا می‌شود.»
1) در این جلسه برادران رحیم صفوی، احمد غلامپور، عباس محتاج، سیدعلی حسینی‌تاش، محمد باقری، علیرضا عندلیب، جمال آبرومند، غلامرضا محرابی، عبدالمحمد رئوفی و احمد سیاف‌زاده حضور داشتند.
2) 1. سند شماره 1104 /د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ، راوی قرارگاه خاتم (داوود رنجبر و جواد زمان‌زاده)، 25/8 تا 13/9/1364، ص117.
3) 2. سند شماره 64 / پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: غلامرضا محرابی، مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا در جلسه بررسی وضعیت دشمن (11/9/1364، نوار شماره 227 قرارگاه خاتمالانبیا) ص29.
مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا همچنین گفت: «پرواز رفت‌وبرگشت هلیکوپتر دشمن در تاریخ 9/9/1364 از غرب به شرق و با سرعت کم احتمال دارد به‌منظور توجیه فرماندهان عراقی بوده باشد. فعالیت‌های اخیر دشمن عمدتاً مانور زرهی و شناسایی با هلیکوپتر بوده است.»(1)
عباس محتاج فرمانده قرارگاه کربلا، در ادامه جلسه مشکلات منطقه را چنین برشمرد: حضور نیروهای ژاندارمری در منطقه؛ مشکل قضایی برای استفاده از امکانات موجود ساکنان بومی منطقه؛ ادامه حضور ساکنان بومی در منطقه و آغاز‌نشدن انتقال آنها.
سپس عبدالمحمد رئوفی فرمانده لشکر7 ولی‌عصر(عج) نیز گزارشی از اقدامات شناسایی و فعالیت‌های مهندسی برای آماده‌سازی عقبه‌ها، جاده‌سازی و... بیان کرد و افزود: به‌دلیل کمبود امکانات مهندسی درحال‌حاضر کارها با کندی پیش می‌رود. وی با اشاره به آموزش‌ها و تمرین‌هایی که برای آماده‌سازی نیروها انجام می‌گیرد، عمده‌ترین مشکلات این لشکر را کمبود نیرو و امکانات مهندسی ذکر کرد و افزود که به‌دلیل کمبود نیرو نفرات 4 گردان در 7 گردان توزیع شده است.
مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا هم در این جلسه ضمن بیان گزارشی از فعالیت‌های مهندسی، شناسایی‌های انجام‌شده و آموزش غواصی، اعلام کرد درحال‌حاضر لشکر با 7 گردان 200 نفره رزمی آماده می‌باشد.
در ادامه جلسه، برادر نجات مسئول حفاظت اطلاعات قرارگاه مرکزی سپاه نیز درباره زمان و چگونگی تخلیه ساکنان بومی منطقه گفت که انتقال ساکنان بومی از هفته قبل شروع شده است. وی با اشاره به وضعیت توزیع جمعیتی روستاهای منطقه افزود: در قسمت پل چوئیبده حدود 8000 نفر زندگی می‌کنند که قرار است به خانه‌های گچساران منتقل شوند.(2)
همچنین واحد اطلاعات عملیات قرارگاه کربلای2 در نشریه گزارش نوبه‌ای خود از فعالیت دشمن در دوره 6 تا 11 آذر 1364 چنین گزارش داده است: «نیروهای عراقی در منطقه تحت‌نظر این قرارگاه (منطقه عمومی فاو) ضمن تحکیم و ترمیم مواضع پدافندی، از فعالیت‌های مهندسی - درجهت توسعه و ترمیم شبکه راه‌های مواصلاتی - و حرکات و جابه‌جایی هوایی، دریایی و توپخانه برخوردار بوده است. جابه‌جایی و مانور زرهی به‌صورت دشتبان به‌همراه یک گروهان نیروی پیاده و با حضور خودرو فرماندهی از دیگر فعالیت‌های دشمن طی دوره یاد شده است.»(3)
1
حملات هوایی عراق به پایانه نفتی جزیره خارک پس از توقفی سه‌روزه، امروز بار دیگر آغاز شد.(4)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، جنگنده‌های عراقی ساعت 12:30 امروز به جزیره خارک حمله کردند. در این حمله چند بمب به‌سوی خارک پرتاب شد که همگی به داخل آبهای ساحلی جزیره فروافتاد و تلفات جانی و خسارت مالی به بار نیاورد.(5)ستاد سپاه پاسداران منطقه 4 نوح ضمن تأیید خبر فوق افزود: «یک فروند موشک
1) 3. مأخذ1، صص 121 - 119.
2) 4. مأخذ1، صص 129 - 121.
3) 5. سند شماره 011055 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، اطلاعات قرارگاه کربلای2، شماره 11، 16/9/1364.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 259، 13/9/1364، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/9/1364.
5) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 258، 12/9/1364، ص2، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/9/1364.
هاگ [هاوک] به‌طرف هواپیمای دشمن پرتاب گردید، ولی به آن اصابت نکرد.»(1)
ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2040 خود اعلام کرد که جنگنده‌های نیروی هوایی این کشور ساعت 13 امروز دست به حمله جدیدی علیه جزیره خارک زدند(2)و سالم به خاک عراق بازگشتند.(3)
رادیو امریکا هم در برنامه امروز خود گفت: «عراق اعلام داشت هواپیماهای جنگنده‌اش امروز بار دیگر پایانه نفتی جزیره خارک ایران را هدف حمله قرار داده‌اند. هنوز درباره خسارات احتمالی حمله امروز گزارشی در دست نیست، اما به‌رغم حملات مداوم عراق به جزیره خارک، ایران اعلام داشته است که صادرات نفت آن کشور از پایانه نفتی جزیره خارک همچنان در سطح عادی ادامه دارد. از سوی دیگر، ایران گزارش می‌کند که طی چند ماه آینده پایانه نفتی جدیدی را در یکی از بنادر کشور افتتاح خواهد کرد تا تأسیسات نفت صادراتی خود را از تیررس عراق دور کند.»
رادیو امریکا افزود: «خبرگزاری رویتر به نقل از غلامرضا آقازاده وزیر نفت رژیم جمهوری اسلامی، گزارش می‌کند که تأسیسات جدید ظرفیت صادرات نفت ایران را به 13 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد داد. بنا به گزارش رویتر، آقازاده گزارش مربوط به اینکه تأسیسات نفتی جدید در شهر عسلویه در 550 کیلومتری جنوب‌شرقی بندر بصره عراق بنا شده را تکذیب نکرد.»(4)
1
مانور دریایی واحدهای رزمی منطقه دوم دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در آبهای ساحلی خلیج‌فارس با حضور ناخدا ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش از صبح امروز آغاز شد و تا ساعت 17 ادامه یافت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این مانور گروه کثیری از پرسنل همراه با تجهیزات و چندین فروند ناوچه موشک‌انداز و بالگردهای نیروی دریایی هوادریا شرکت داشتند و در عملیات متهورانه و سریع، اهداف فرضی ازپیش تعیین‌شده را در کوتاه‌ترین مدت محاصره یا هدف قرار دادند. برپایه این گزارش، هم‌زمان با اجرای این مانور چند فروند از هواپیماهای حکومت متجاوز عراق در آسمان منطقه ظاهر شدند که با مشاهده ناوچه‌ها و آتشبارهای ضدهوایی و بالگردهای موشک‌انداز ناگزیر به فرار شدند.(5)
2
امروز در مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور چندین درگیری میان نیروهای جمهوری اسلامی و گروههای ضدانقلاب رخ داد:
در حدفاصل پایگاه سلیمان کندی و سرچشمه (از توابع سقز) نیروهای خودی با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری 9 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند.(6)
سپاه پاسداران پیرانشهر در گزارشی به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نوشته است: «تعدادی از
1) 8. سند شماره 059305 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه4 نوح به ستاد مرکزی سپاه، 11/9/1364.
2) 9. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/9/1364، رادیو بغداد، 11/9/1364.
3) 10. مأخذ6، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 11/9/1364.
4) 11. مأخذ9، ص2، رادیو امریکا، 11/9/1364.
5) 12. روزنامه اطلاعات، 13/9/1364، ص4.
6) 13. سند شماره 200109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات، شماره 109، 12/9/1364، ص1.
نیروهای گردان نبی‌اکرم(ص) سپاه پیرانشهر طی عملیاتی هماهنگ با واحد اطلاعات، به روستای علی‌مردان واقع در جنوب‌شرقی پیرانشهر اعزام شدند که در ساعت 7 صبح با تعدادی از نیروهای لک 2 هیزآواره و هیز پیشوا [از حزب دمکرات] درگیر و موفق شدند 2 نفر از پیش‌مرگان حزب را کشته و 10 نفر را زخمی نمایند. این درگیری تا ساعت 17:30 ادامه داشت که نیروهای خودی به‌علت برودت هوا و کمی مهمات، روستای فوق را در ساعت 18:00 ترک می‌کنند. براساس این گزارش، تلفات نیروهای ضدانقلاب تأیید شده است. ضمن اینکه در این درگیری هیچ‌گونه آسیبی به نیروهای خودی وارد نیامده است.»(1)
نیروهای پاسگاه میرآباد سردشت با عوامل دمکرات درگیر شدند که این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت. همچنین نیروهای پایگاه پاینچوب در اطراف سنندج در روستای سنگ سفید به‌هنگام اجرای کمین با ضدانقلابیون درگیر شدند. این درگیری بدون تلفات پایان یافت. از سوی دیگر، نیروهای گشت ثارالله در داخل شهر مهاباد، 7 نفر مسلح به سلاحهای کلاشینکف و قناسه و نارنجک را دستگیر کردند. یکی از افراد یگان حزب‌الله نیز در نقده با سلاح و مهمات به ضدانقلابیون پیوست.(2)
ستاد ناحیه کردستان گزارش داد که پایگاه تودار صمدی [واقع در 28 کیلومتری شمال‌غربی سنندج و 4 کیلومتری شمال جاده سنندج - مریوان] را افراد گروه ضدانقلاب کومهله هدف حمله قرار دادند که این حمله یک ساعت به طول انجامید و با آتش متقابل و بدون تلفات یا خسارت به پایان رسید.(3)
پل ارتباطی تازه‌آباد - کانی‌رش به نام علی‌اکبرخان در منطقه کرند به‌دست افرادی ناشناس منفجر و تخریب شد.(4)
1
با افزایش مبارزات نیروهای انقلابی عراقی، در پنج استان عراق حالت فوق‌العاده اعلام شده و حکومت عراق به‌تلافی این اقدامات به کنترل، سرکوب و انهدام بخش‌هایی از مناطق کردنشین پرداخته است. روزنامه ابرار دراین‌باره نوشته است: «به گزارش واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، جاده استراتژیک بغداد - بصره در چند هفته اخیر در معرض تهاجم شبانه مجاهدان عراقی قرار گرفته و این عملیات منجر به غنیمت‌گرفتن تجهیزات جنگی فراوانی شده است که رژیم بعثی ناچار شد برای کمک‌رسانی به خط مقدم جبهه خود از جاده ناصریه - بصره استفاده کند. از سوی دیگر، به‌دنبال اوج‌گیری نهضت مسلمانان عراقی رژیم صدام ناچار شد در پنج استان این کشور حالت فوق‌العاده اعلام کند و رفت‌وآمد در این استان‌ها را به‌شدت تحت کنترل درآورد. براساس این گزارش، این تصمیم علاوه‌بر استان‌های اربیل، کرکوک و سلیمانیه، دو استان ناصریه و کوت در جنوب عراق را نیز شامل شده است که دلیلی بر سرایت اوضاع بحرانی به جنوب و مرکز عراق است.
1) 14. سند شماره 420765 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 13/9/1364.
2) 15. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، صص 22 و 23.
3) 16. سند شماره 420963 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 14/9/1364.
4) 17. سند شماره 200110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، وزارت اطلاعات، شماره 110، 14/9/1364، ص1.
جنایتکاران بعثی در ادامه سلسله جنایات خود 40 تن از کسبه و بازرگانان عراقی را به‌دلیل خودداری از کمک به قادسیه صدام به دار آویختند. به گزارش واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، اتخاذ این‌گونه شیوه‌ها ازسوی رژیم عفلقی برای ملت عراق تازگی ندارد و هرچند مدت یک بار صدام برای تأمین هزینه‌های جنگی گروهی از افراد بی‌گناه را اعدام و اموال آنان را مصادره می‌کند.»(1)
روزنامه کیهان نیز در گزارشی آورده است: «یک گروه از مجاهدین مسلمان کرد عراقی با حمله به یک تیپ فرماندهی ارتش رژیم بعث عراق در منطقه شانه‌دری موفق شدند ضمن انهدام یک کامیون حامل نفرات مزدوران بعثی، بیش از 10 تن از نظامیان عراقی را به هلاکت رسانده یا مجروح سازند.»(2)
روزنامه جمهوری اسلامی نیز در شماره امروز خود نوشته است: «با اوج‌گیری اعتراضات مردمی و گسترش مبارزات انقلابیون مسلمان کرد عراقی در شمال این کشور، رژیم بعثی علاوه‌بر انهدام تعداد زیادی روستا ازجمله روستاهای مشیانه، قروه‌چه، حمزه، کانی کومه، سوسی و ایله خرابه، طی روزهای اخیر اقدام به بازرسی منازل و دستگیری جمعی در روستاهای منطقه دشت زور نموده و گلوله‌باران روستاهای مناطق آزادشده را از سرگرفته است.»(3)
روزنامه کیهان نیز نوشته است: «بامداد روز یازدهم آذرماه، مسلمانان کرد منطقه زاخو با گذاشتن کمین در مسیر حرکت گردان قروکمه و گردان پرخیته یک خودرو حامل سربازان دشمن بعثی را به رگبار بستند که خودرو مذکور منهدم و کلیه سرنشینانش به هلاکت رسیده یا مجروح شدند. هم‌زمان با این عملیات، دستهای دیگر از کردهای مسلمان مخالف رژیم عراق به محل نگهبانی عده‌ای از سربازان عراقی حمله کردند و چهار مزدور بعثی را به هلاکت رساندند.
گزارش دیگری حاکی است: اداره استخبارات عراق در منطقه زاخو واقع در شمال این کشور موردهجوم مسلمانان کرد عراق قرار گرفت و چهارتن از کارکنان آن کشته یا مجروح شدند.»(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از باختران گزارش داد: «در سحرگاه امروز، انقلابیون مسلمان کرد عراق با اجرای کمین در محور قره‌داغ - سلیمانیه دو دستگاه کامیون حامل نفرات ارتش بعث عراق [را] که برای اجرای عملیات سرکوب انقلابیون عازم منطقه بودند با آر.پی.جی7 هدف قرار دادند که هر دو کامیون منهدم و 16 نفر از نظامیان عراق کشته یا مجروح شدند.»(5)
شهربانی استان کردستان هم ضمن اعلام حمله اخیر پیش‌مرگان کرد عراق به پایگاه جیش‌الشعبی در منطقه کلار عراق (از توابع سلیمانیه)، خبر داد که در این حمله پایگاه مذکور به تصرف نیروهای پیش‌مرگ درآمد.(6)
1) 18. روزنامه ابرار، 11/9/1364، ص2.
2) 19. روزنامه کیهان، 11/9/1364، ص3.
3) 20. روزنامه جمهوری اسلامی، 11/9/1364، ص2.
4) 21. روزنامه کیهان، 28/9/1364، ص18.
5) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 13/9/1364، ص2.
6) 23. سند شماره 442393 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری کردستان، 11/9/1364.
1
امروز کاروان‌های دیگری از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها اعزام شدند.
روابط عمومی سپاه پاسداران منطقه 1 ثارالله (استان تهران) نیز با انتشار اطلاعیه‌ای از امت حزب‌الله دعوت کرد تا برای ثبت‌نام در کاروان‌های راهیان کربلا به پایگاه‌های مقاومت بسیج مستضعفین سپاه در شهرهای تهران، کرج، ورامین، دماوند، فیروزکوه، ری و اسلام‌شهر مراجعه کنند.(1)
در پنجمین روز از هفته بسیج، امروز بزرگ‌ترین کاروان نیروهای تازه‌نفس بسیجی از شهرستان رفسنجان به‌همراه 120 کامیون و وانت کمک‌های مردمی عازم جبهه‌های جنگ شدند. حجت‌الاسلام هاشمیان امام‌جمعه رفسنجان دراین‌باره گفت: «مردم حزب‌الله و همیشه در صحنه رفسنجان از فرمایشات نماینده امام در شورای عالی دفاع [هاشمی رفسنجانی] استقبال پرشوری کردند و علاوه‌بر 20 میلیون تومان کمک نقدی و 6 کیلو طلا، چندین دستگاه جرثقیل، اتوبوس و مینی‌بوس نیز برای کمک به رزمندگان اسلام واگذار کردند. یقین دارم تا پیروزی نهایی در جنگ و به‌خاک‌مالیدن پوزه صدام صهیونیست، این کمک‌های ایثارگرانه مردمی از نواحی جنوب‌شرق کشور اسلامی‌مان ادامه خواهد یافت.»(2)
همچنین بامداد امروز کاروان راهیان کربلا با عنوان کاروان ثامن‌الائمه(ع) متشکل از یک تیپ از رزمندگان بسیج مستضعفین گیلان عازم مناطق جنگی کشورمان شدند.(3)
فرمانده سپاه پاسداران ناحیه گیلان هنگام عزیمت این کاروان به خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی گفت: «قرار است یک گروهان از برادران اهل تسنن از منطقه طالش درپی این کاروان در گروه بعدی اعزام شوند.(4)
همچنین نیروهای داوطلب از طبقات مختلف مردم شهرستان دره‌شهر و هدایای مردمی از بخش‌های آبدانان، بدره، ماژین و روستاهای اطراف، شامل بیش از 50 دستگاه کامیون و وانت‌بار(5)و نیز صدها تن از جان‌برکفان عضو بسیج سپاه پاسداران کازرون عازم جبهه‌های نبرد شدند.(6)
واحد مرکزی خبر نیز از زاهدان گزارش داد: به مناسبت هفته وحدت و تصویب هیئت دولت جمهوری اسلامی ایران، مبنی‌بر اعزام کمپرسی‌های مردمی به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل، بعدازظهر امروز، 25 دستگاه کمپرسی از زاهدان رهسپار جبهه‌ها شدند.(7)
2
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در ادامه سفر به استان همدان امروز در برنامه‌های متعددی شرکت کرد ازجمله: حضور در پایگاه سوم شکاری شهید نوژه، حضور در جمع مدیران کل و مسئولان ادارات همدان، دیدار با ائمه جمعه و روحانیون استان همدان و دیدار با خانواده ایثارگران این استان. آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدارها به موضوعات مهمی اشاره کرد که عبارت‌اند از: حضور گسترده مردم و بار سنگین جهاد بر دوش آنان، تأکید بر ضرورت جهاد
خودکفایی در پایگاه‌های هوایی و تهیه تجهیزات نظامی در کشور، نقش امام خمینی در ایجاد وحدت و نیل به اهداف انقلاب اسلامی، حضور کاروان‌های راهیان کربلا و سردرگمی دشمن، آثار نو‌شدن کابینه دولت و انتظارات مردم، موقعیت مناسب ایران در عرصه بین‌المللی، مواضع مثبت کشورهای خلیج‌فارس، نیاز کشور به حوزه‌های علمیه بیش از هر زمان دیگر، امتیاز مضاعف شهادت در زمانی‌که اسلام نیاز به یاری دارد.
روزنامه کیهان دراین‌باره نوشته است: «[آیت‌الله] سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع، امروز در ادامه سفرش به استان همدان به‌اتفاق سرهنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی، محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران، رحمانی سرپرست بسیج، حمیدی، آقای محمدی، بهرامی، احمدوند، فاضل همدانی و شاملو، رهبرپور نمایندگان استان همدان در مجلس شورای اسلامی و خانم دباغ نماینده مردم تهران، در اجتماع پرسنل پایگاه سوم شکاری شهید نوژه همدان شرکت کرد و طی سخنانی اظهار داشت:
امروز بار سنگین جهاد فراموش‌نشدنی و تاریخی جمهوری اسلامی بر دوش مردم مقاوم و ایثارگر و مسلمان ایران است و هرروز شاهد حضور گسترده مردم همیشه در صحنه در میدان‌های نبرد هستیم و علی‌رغم تبلیغات سوء ابرقدرتها و توطئه‌های گوناگون شیاطین، مردم ما از انقلاب و جنگ دور نشده‌اند و همچنان استوار ایستاده‌اند و پرسنل نظامی ما هم امروز یکی از اقشار مهم این ملت هستند که ایثارگرانه جان‌فشانی می‌کنند و افتخار می‌آفرینند. رئیس‌جمهور در ادامه ضمن تقدیر از پرسنل پایگاه شهید نوژه به‌دلیل تلاش و فعالیت این پایگاه از آغاز جنگ و پیش از شروع آن و تأکید بر اینکه کسانی که میدان‌های خطر را انتخاب کرده و احتمال ازدست‌دادن جان، مانعی در راه آنان نبوده [است]، مقدم بر دیگران هستند، بیان کرد که طبیعی است که سازندگان سلاحهای مدرن به ما اسلحه ندهند و ما منتظر سلاح ابرقدرتها نمی‌شویم، بلکه امروز انقلاب این اعتبار را در جهان دارد که به‌رغم میل ابرقدرتها، خود بسیاری از سلاحها را تهیه کند.»(1)
رئیس‌جمهوری در نمایشگاه تولیدات جهاد خودکفایی پایگاه شهید نوژه بر جهاد خودکفایی تأکید کرد و گفت: «آن روزی که شما علی‌رغم میل ابرقدرتها جنگ را به پیروزی برسانید و قهرمانی خود را به جهان ثابت کنید، آن روز دنیا گنجینه‌های خود را به روی شما خواهد گشود و قدرت‌های بزرگ دنیا احساس خواهند کرد که این ملت به خود متکی است. روی این اصل همان‌طوری‌که بارها گفته‌ام بر مسئله جهاد خودکفایی تأکید می‌کنم؛ باید جهاد خودکفایی در تمامی مراکز و پایگاه‌های نیروی هوایی هرچه بیشتر گسترش یابد و ما باید در مسائل نظامی خود را آزموده کنیم.»
رئیس‌جمهور سپس به‌اتفاق همراهان برای شرکت در مراسم رژه نیروهای بسیج سپاه
1) 31. مأخذ26، ص3.
پاسداران استان، وارد فرودگاه همدان شد و در این مراسم با بیان اینکه بسیج یکی دیگر از افتخارات ملت ما است که با اشاره امام امت و ایجاد شور و انگیزه در دل‌های این امت به وجود آمد، بر نقش مهم رهبری امام امت در این حرکت الهی و ایجاد وحدت و هماهنگی مردم در راه رسیدن به آرمان‌های والای انقلاب اسلامی تأکید کرد:
«اگر شما یکپارچه نبودید و از هم جدا بودید و اگر اختلافات کوچک را کنار نمی‌گذاشتید و اگر شیعه و سنی و مردم این شهر و آن شهر قرار بود که درمقابل هم قرار بگیرند، امام عزیز ما چطور می‌توانستند این‌طور به سینه ابرقدرتها بکوبند که امریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند و اگر این وحدت و انسجام در بین مردم ما نبود نمی‌توانستیم در هیچ‌کدام از این میدان‌ها بایستیم، زیرا شما مردم بودید که مسائل انقلاب را حل کردید تا از پیچ‌های خطرناک و توطئه‌های متعدد سلامت بیرون آمده‌ایم. بدانید استکبار جهانی که در رأس آن امریکای جنایتکار قرار دارد تا مغز استخوانش از شما ملت و انقلاب اسلامی می‌ترسند، اما کوشش می‌کنند به طریقی این ترس خود را آشکار نکنند و راه پیروزی شما اتحاد و انسجام شماست و هرکسی که بخواهد این اتحاد و انسجام را برهم بزند آگاهانه یا ناآگاهانه کمک به استکبار جهانی کرده است. [...] امروز شاهد حرکت اقشار مختلف امت ایثارگر در قالب گروههای رزمی راهیان کربلا به‌سوی جبهه‌ها هستیم و دشمن سرگردان شده است که ما می‌خواهیم چه کار کنیم. [...]
ما هم‌اکنون درمقابله با دشمن چه در خشکی و چه در دریا ابتکارعمل را در دست داریم. درحال‌حاضر، نیروهای ما در خشکی در تمام طول جبهه آماده‌اند و امروز نه‌تنها عراق، بلکه رژیم‌های استکباری حامی عراق هم نمی‌دانند که این نیروها برای چه جمع شده‌اند، از کجا و یا چه موقع حمله می‌کنند و این مشت نیروهای مسلح ماست که بر فراز دشمنان متجاوز قرار گرفته و هروقت شرایط ایجاب کند آن‌وقت ضربات بزرگ و قاطعی به دشمنان وارد خواهیم کرد و جوسازی‌های دشمنان مبنی‌بر ازبین‌رفتن منافع حیاتی ایران و همچنین تهدیدات قدرت‌ها و یا مسئله شعله‌ور‌شدن منطقه خللی در اراده ما نخواهد داشت و راهیان کربلا از استان همدان نیز به‌سوی جبهه‌های جنگ تحمیلی درحال حرکت هستند [و] ضربات خود را تا رسیدن به پیروزی نهایی ادامه خواهند داد.»(1)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، امروز همچنین مدیران کل و مسئولان ادارات همدان با آیت‌الله خامنه‌ای دیدار کردند که ایشان رهنمودهایی برای فائق‌آمدن به مشکلات اداری و ایجاد هماهنگی مواضع سیاسی جمهوری اسلامی در صحنه بین‌المللی بیان کردند. رئیس‌جمهوری با اشاره به تغییرات کابینه گفتند مسئولان هم‌اکنون احساس می‌کنند کار نو و تازه‌ای را آغاز کرده‌اند و با این نو‌شدن کابینه، مردم انتظارات جدیدی از ما دارند که باید خواسته‌های آنان پیگیری شود.
1) 32. روزنامه کیهان، 12/9/1364، ص3.
رئیس‌جمهور با تشریح موقعیت مناسب جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین‌المللی و آمادگی کشورهای مترقی عرب برای گسترش روابط با ایران، گفتند: اعلام مواضع مثبت کشورهای خلیج‌فارس و برخورد بسیار خوب دولت امارات متحده عربی درمورد بازگرداندن هواپیماربایان به‌همراه هواپیما، نشان‌دهنده ثبات و موقعیت هرچه بهتر نظام جمهوری اسلامی است. وی افزود: نظام جمهوری اسلامی در چند ماهه اخیر علی‌رغم تحولات و تغییرات کابینه که عده‌ای می‌خواستند آن را نشانه تزلزل نظام بدانند در آزمایش‌های خود سربلند و موفق بوده است.
رئیس شورای عالی دفاع سپس به موضوع جنگ پرداخت و گفت: ما درزمینه جنگ به آمادگی همیشگی نیاز داریم و باید برای یک عملیات با خسارت کم و با توفیق هرچه بیشتر آماده باشیم. امروز مسئولین جنگ اعم از ارتش و سپاه آمادگی این را دارند که پیروزی‌هایی نظیر عملیات خیبر، بدر و یا عاشورا به دست بیاورند و موفقیت این‌گونه عملیات را تضمین می‌کنند.»(1)
رئیس‌جمهور همچنین امروز با مسئولان حوزه‌های علمیه استان همدان و ائمه جمعه و روحانیون این استان دیدار کرد. ایشان در این دیدار با مقایسه ویژگی‌های رهبران نظام‌های استکباری دنیا با رهبران جمهوری اسلامی نقش حوزه‌های علمیه در انقلاب اسلامی را چنین تشریح کردند: اکنون بیش از هر زمان دیگر به حوزه‌های علمیه نیاز داریم و رابطه نظام جمهوری اسلامی با حوزه‌های علمیه رابطه‌ای مستقیم و تنگاتنگ است. [...] علت اینکه مردم در این انقلاب بزرگ وارد شدند وجود پیشروان روحانی و عالمان دین بود و طلبه‌ها باید به مسائل سیاسی آگاهی کامل پیدا کنند و من منتظرم که این مأموریتم تمام شود و به حوزه‌های علمیه برگردم. [...] رئیس‌جمهور تأکید کرد با برنامه‌ریزی‌های لازم به‌گونه‌ای که لطمه‌ای به آموزش طلبه‌ها وارد نشود، آنان یک ماه هم به جبهه بروند.
وی در پایان از روحانیون خواست که از تشریفات بپرهیزند و حوزه‌های علمیه هرچه پربارتر و پرشکوه‌تر به فعالیت خود ادامه دهند.(2)
آیت‌الله خامنه‌ای امروز همچنین با خانواده معظم ایثارگران استان همدان دیدار کردند. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی: «ایشان طی سخنان مشروحی ضمن تقدیر از ایثارگری‌های شهدا، جانبازان، مفقودین و اسرا و برشماری امتیازات آنان نسبت به دیگران و مقایسه شهدای انقلاب اسلامی با شهدای صدر اسلام گفتند: شهادت در زمانی‌که اسلام نیاز به یاری دارد، دارای امتیاز مضاعف می‌باشد و چون امروز نیز جنگ ما بر سر مسائل کشور و آب و خاک نیست و مسئله اسلام در میان است، لذا شهدای انقلاب نیز از چنین امتیازی برخوردار هستند، زیرا اگر ما در این جنگ پیروز شویم بر تمام ابرقدرتها پیروز شده‌ایم و در سایه همین پیروزی است که تمام توطئه‌های احتمالی دشمنان در آینده نیز محو و خنثی خواهد شد.
آیت‌الله خامنه‌ای افزودند: اگر ما در این جنگ پیروز شویم اسلام پیروز شده است و پیروزی
کشور ما در جنگ، پیروزی اسلام و ارزش‌های الهی و اسلامی است. رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به روند جنگ تحمیلی اظهار داشتند ما از اول جنگ تاکنون روزبه روز بر دشمن مسلط‌تر شده‌ایم و امروز موقعیت ما نسبت به چند ساله اخیر درحد عالی می‌باشد واین را تمام جهانیان به‌وضوح مشاهده می‌کنند، زیرا علی‌رغم کمک‌های گوناگون استکبار جهانی به رژیم عراق ما پیروز شده‌ایم و این یکی از نعمات خداوندی نسبت به ملت مظلوم ما می‌باشد.»(1)
1
تلاش‌های آشکاری که مدتی است برای زمینه‌سازی اجرای عملیات آتی در کشور انجام می‌شود، به‌ویژه اعزام کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌ها، عراق را به واکنش تهدیدآمیز واداشت، طوری‌که رادیو بغداد امروز در بخش فارسی خود اعلام کرد: «ارتش عراق بازهم با کمال صراحت و درنهایت صداقت به خلق‌های مسلمان ایران اعلام می‌دارد اگر... به سرزمین مقدس عراق حمله از سر گرفته شود ارتش فقط جنبه دفاعی را به خود نخواهد گرفت و ضمن قلع‌وقمع حمله‌کنندگان و متجاوزین به عراق، شهرها و تأسیسات اقتصادی و اجتماعی و صنعتی ایران، بدون استثنا همچون خارک و همچون کارخانه فولاد اهواز به آتش کشیده خواهد شد و مسئول تمام این قتل و جنایت و خرابی، آخوندهای حاکم بر ایران هستند و لاغیر.»(2)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی در برنامه بامدادی خود ضمن اشاره به مصاحبه فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران با روزنامه کیهان گفت: «خبرنگاری که از تهران برای بی‌بی‌سی خبر می‌فرستد می‌گوید که در هفته های اخیر شایعه تدارک برای حمله‌ای تازه زیاد شنیده می‌شد و این اولین‌بار است که شایعات مذکور رسماً تأیید شده است. این خبرنگار می‌گوید که بنا به اخبار غیررسمی از دو ماه پیش که حجت‌الاسلام رفسنجانی رئیس مجلس، بسیج عمومی اعلام کرده درحدود 300 هزار داوطلب و پاسدار دیگر عازم جبهه‌های جنگ شده‌اند.»(3)
2
وزیر برنامه‌وبودجه (مسعود روغنی زنجانی) میزان افزایش بودجه جنگی و بودجه نیروهای مسلح و دلایل آن را بیان کرد. رادیو اسرائیل نیز در برنامه امروز خود در تحلیل کوتاهی به بررسی بودجه سال آینده پرداخت.
وزیر برنامه‌وبودجه گفت: «بودجه سال آینده در ردیف جنگ 12 درصد رشد نشان می‌دهد و بودجه‌های نیروهای مسلح (اعم از نظامی و انتظامی) نیز 10 تا 15 درصد رشد داشته است که چون هرگونه کاهش در ارقام این ردیف‌ها با توان دفاعی کشور رابطه دارد، سعی شده است که نیازهای مالی ارگان‌ها و دستگاه‌های نظامی عیناً پرداخت شود، درصورتی‌که متقابلاً در بعضی از دستگاه‌ها نیز رشد منفی یا درحد صفر بودجه داشته‌ایم، نظیر خود وزارت برنامه‌وبودجه.» وی افزود: «ما
معتقدیم که از هزینه‌هایی مثل جنگ نمی‌شود کاست، چون اثرات و لطمات جبران‌ناپذیری خواهد داشت.»(1)
تصویر
رادیو اسرائیل نیز دراین‌باره گفت: «از سخنانی که آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر، هنگام تسلیم لایحه بودجه به مجلس بیان داشت چنین برمی‌آید که هزینه‌های جنگی در سال آینده بر هجده میلیارد و پانصد میلیون دلار بالغ خواهد شد که یک میلیارد و دویست میلیون دلار از سال گذشته بیشتر است... علاوه‌براین، حکومت اسلامی مبالغ زیادی را برای توسعه صنایع نظامی صرف خواهد کرد... میزان درآمد سال آینده دولت شش درصد در مقایسه با امسال کمتر خواهد بود، بنابراین درحالی‌که هزینه‌های جنگی بیش از 12 درصد افزایش می‌یابد دولت ناچار خواهد شد از هزینه‌های غیرجنگی خود حداقل 54 میلیون دلار بکاهد.»(2)
1
وزیر جدید نفت (غلامرضا آقازاده) صبح امروز در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی با خبرنگاران داخلی و خارجی دیدگاه‌های خود را درباره آثار حملات هوایی عراق به جزیره خارک، وضعیت تولید و فروش نفت، افزایش مبادی صادرات نفت، شیوه‌های اصولی مصرف درآمد نفت، مشارکت با شرکت‌های خارجی، میزان درآمد نفت، سازمان اوپک و ضرورت حفظ وحدت در این سازمان بیان کرد.
وزیر نفت درباره آثار حملات اخیر عراق بر تولید و صادرات نفت گفت: «همان‌طوری‌که امام فرمودند خارک تابه‌حال چهل و چند بار از بین رفته است! اما الحمدالله صادرات نفتی ما بیش از گذشته است.» وی افزود: «با تصمیماتی که از مدتی قبل گرفته‌ایم تا چند ماه دیگر خارک اهمیت سابق خود را از دست می‌دهد، ضمن اینکه حملات عراق هم برای ما بی‌اثر است... با برنامه‌هایی که در دست داریم، از چند ماه آینده تعداد اسکله‌های بارگیری ما به‌قدری متنوع خواهد شد که برای صادرات ما براساس سهمیه تعیین‌شده اوپک مشکلی وجود نخواهد داشت... از چند ماه دیگر ظرفیت بارگیری ما تا حد 13 میلیون بشکه می‌تواند افزایش یابد. همچنین پروژه‌های در دست اجرای ما به‌زودی به مرحله اجرا درمی‌آید و با قاطعیت اعلام می‌کنیم که فشارهای عراق مانع صدور نفت ما نمی‌شود.»
وی ضمن بیان اینکه ایجاد خط لوله نفتی بندر جاسک را به مناقصه گذاشته‌ایم، گفت: «ظرفیت تولید ما نزدیک به چهار میلیون بشکه در روز است، اما درحال‌حاضر، از همه این
ظرفیت بهره‌برداری نمی‌کنیم.» وی افزود: «حدود 90 درصد از درآمدهای ارزی کشورمان از فروش نفت تأمین می‌شود. این مقدار درحال‌حاضر 15 میلیارد دلار ازنظر ارزی و 160 میلیارد تومان ازنظر درآمدهای ریالی است. بههرحال، دراین‌زمینه هر تصمیمی که مجلس بگیرد موردنظر ماست و وزارت نفت موظف به اجرای آن است.»
آقازاده ضمن تأکید بر اینکه نفت باید برای رزمندگان ما و برای پروژه‌های زیربنایی و اساسی کشور به کار گرفته شود. درباره واگذاری اجرای برخی از پروژه‌ها به شرکت‌های خارجی گفت: «من دانش متخصصین کشورمان را درحال‌حاضر بالاتر از حد جامعه‌مان می‌دانم، به‌اضافه اینکه با داشتن آنها می‌توانیم واگذاری پروژه‌ها به مقاطعه‌کاران خارجی را کاهش دهیم. البته آنجا که نیاز باشد پروژه‌ها را به خارجی‌ها واگذار می‌کنیم.»
وزیر نفت لازمه توازن بازار جهانی نفت را همکاری و همدلی اعضای اوپک دانست و میزان تولید فعلی نفت ایران را درحدود سهمیه‌ای که اوپک تعیین کرده است، اعلام کرد و افزود: «ما افزایش سهمیه نمی‌خواهیم. ما تثبیت قیمت‌ها را مدنظر داریم. بههرحال، برمبنای تثبیت قیمت‌ها اگر لازم باشد با افزایش سهمیه نیز موافقت خواهیم کرد.»
وزیر نفت درباره سیاست ایران دربرابر نظریه انحلال اوپک، گفت: «ما با انحلال اوپک به هیچ‌وجه موافق نیستیم و اعتقاد نداریم که این سازمان ضعیف است. سیاست ما تقویت، همدلی و امید به پیشرفت این سازمان است.» آقازاده در پایان این مصاحبه گفت: «به اعتقاد من کاهش قیمت نفت نه‌تنها به ضرر اوپک، بلکه به ضرر اقتصاد دنیاست. باتوجه‌به اینکه عرضه محدود و تقاضای نامحدود وجود دارد و هنوز دنیا نتوانسته است جز 2 تا 5 درصد برای نفت جایگزین پیدا کند.»(1)
1
خانوادههای شهیدان، مفقودان و اسیران اهل تسنن و شیعه شهرهای زابل، ایرانشهر، خاش، چا‌بهار از استان سیستان و بلوچستان و گروهی از خانوادههای شهیدان اهل تسنن استان کردستان به‌اتفاق نمایندگان شهرهای مختلف کردستان در مجلس شورای اسلامی و همچنین گروهی از خانوادههای شهیدان، مفقودان و اسیران از شهرستان دامغان، امروز در پایان هفته وحدت، در حسینیه جماران با امام خمینی دیدار کردند.
به گزارش روزنامه کیهان: «در این دیدار حجت‌الاسلام کروبی نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید انقلاب اسلامی و نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی، طی سخنانی با اشاره به هفته وحدت - که به پیشنهاد آیت‌الله‌العظمی منتظری برگزار شده است و آثار مطلوبی که این هفته در بین مسلمانان گذاشته - ازسوی امام خمینی از ایثارگری و فداکاری شهدا و مفقودین و اسرا و جانبازان و خانوادههای محترمشان تشکر کرد و مراتب تبریک و تسلیت امام را به آنان ابلاغ کرد. در پایان این دیدار امام امت به ابراز احساسات حاضران پاسخ گفتند.»(2)
1
درحالی‌که ایران با تحریم شدید تسلیحاتی، به‌ویژه تجهیزات مدرن نظامی، روبهرو است، هرازگاهی افرادی در امریکا و اروپا به‌اتهام ارسال مخفیانه سلاح به ایران یا تصمیم به این کار، محاکمه می‌شوند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه: «سخنگوی اداره گمرکات امریکا اعلام کرد که 2 تبعه ترک و یک بازرگان کانادایی امروز در نیوارک واقع در نیوجرسی به‌جرم مبادرت به خرید و ارسال مخفیانه ادوات نظامی به ارزش ده میلیون دلار به ایران بازداشت شدند. این دستگیری‌ها نتیجه پنج ماه تحقیق بوده و هنگامی آغاز شد که متین طانیر رئیس شرکت کانادایی "بلوک گلد انترناشنال کامونیکیشن اومونترال" به مأموران گمرک - که نقش قاچاقچیان سلاح را بازی می‌کردند - خرید لوازم الکترونیک، به‌ویژه قطعاتی را که ایران برای دفاع از تهران درمقابل حملات هوایی عراق در سیستم رادار خود به کار می‌گیرد، پیشنهاد کرد.
دو همدست ترک بازرگان کانادایی، یک افسر بازنشسته و یک مشاور در امور صادرات و واردات هستند. این 3 تن قرار است روز سه‌شنبه درمقابل قاضی شهر نیوارک حاضر شوند. این 3 تن به‌جرم خرید 11 قطعه لوازم (هرکدام به ارزش 49 هزار دلار) برای سیستم رادارهای سیار - که ایران دراختیار دارد و می‌تواند آنها را روی جنگنده‌های فانتوم نیز سوار کند - دستگیر شده‌اند. گفته می‌شود بدون این قطعات، رادار جنگنده‌ها قابل‌استفاده نخواهند بود. در این گزارش آمده است که ایران درپی اعلام محاصره اقتصادی توسط امریکا - که پس از ماجرای گروگان‌گیری در سفارت امریکا به اجرا درآمد - به این قطعات نیاز پیدا کرده است. یکی از مأموران گمرک اعلام کرد: تنها نیروی هوایی امریکا و چندین کشور دوست امریکا و ایران این‌گونه ادوات را دراختیار دارند.»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در گزارشی از دادگاه متهمان ارسال موشک تاو به ایران آورده است: «یکی از شهود دادگاه رسیدگی به محاکمه 6 نفری که متهم به توطئه جهت ارسال موشک‌های امریکایی به ایران هستند، گفت یکی از این 6 تن تلاش می‌کند که کمک گلدواتر رئیس کمیته تسلیحاتی سنای امریکا را به دست آورد، زیرا متهم مذکور معتقد است ارسال این موشک‌ها قانونی بوده است. [...]
خانم فرح سنایی 52 ساله و 5 تن دیگر به تلاش برای دستیابی به 1140 فروند موشک ضدتانک تاو و دیگر تسلیحات و ارسال آنها به ایران متهم شده‌اند.»(2)
آسوشیتدپرس در گزارشی دیگر از هلند آورده است:
«یک دادیار امروز تأیید کرد که یک کارخانه هلندی و یکی از مدیران آن متهم به صدور تدارکات نظامی به مقصد ایران و تخلف از قانون هلند شده‌اند. وی گفت که کارخانه "هگلاندس سیگنال اپاراتن" متهم است که برای فروش به‌اصطلاح "کالاهای استراتژیک" تقاضای مجوز صدور از دولت نکرده است. [...] به گفته این دادیار، تجهیزات مزبور سیستم‌های کنترل توپخانه برای استفاده ارتش ایران بوده‌اند. تحت قوانین هلند صدور
"کالاهای استراتژیک" مستلزم اجازه دولت است و چنین مجوز صدوری برای این‌گونه سلاحها به منطقه‌ای آشوب‌زده یا کشوری درحال جنگ صادر نخواهد شد.
این دادیار مدعی شد که کارخانه مزبور از سال 1982 تا 1984 حداقل یک محموله از این قطعات - که صورت‌حسابش برای مقصد نهایی نیجریه تنظیم شده بود - ارسال داشته است. این محموله که به‌ادعای دولت هلند درواقع مقصدش ایران بوده، سال گذشته توسط گمرک انگلیس توقیف شد.
دادیار طبق رویه قضایی هلند از فاش‌کردن نام مدیر درگیر در این جریان خودداری کرد... محاکمه قرار است در 16 دسامبر آغاز شود. سخنگوی کارخانه "اچ. اس.آ." گفت که تا زمانی‌که آنها تحت تعقیب قانونی هستند از اظهارنظر دراین‌باره خودداری خواهد کرد. این کارخانه درصورتی‌که گناهکار شناخته شود تا یک میلیون فلورن (بیش از 354 هزار دلار) جریمه خواهد شد و مدیر مزبور نیز به شش سال زندان محکوم می‌شود.»(1)
1
دولت فرانسه با فروش 24 فروند هواپیمای میراژ اف1 به عراق موافقت کرده است. نشریه نوبه‌ای قرارگاه کربلای سپاه پاسداران با درج این خبر در شماره امروز خود، آورده است: «ارزش کل این قرارداد عراق و فرانسه 482 میلیون دلار است که 264 میلیون دلار آن به فروش 24 فروند میراژ اف1 مربوط می‌شود. تصور می‌گردد که این قرارداد شامل اقلام دیگری ازجمله موشک‌های اگزوسه نیز بشود. قرار است هواپیماهای خریداری‌شده به‌تدریج تا 18 ماه دیگر تحویل عراق شود؛ بدین‌ترتیب، عراق تا 18 ماه آینده دارای 113 هواپیما از نوع میراژ اف1 خواهد شد.»(2)
2
رئیس امارات متحده عربی از ایران خواست که وزیر خارجه عمان را به نمایندگی شورای همکاری برای ارائه پیشنهادهای این شورا درباره جنگ بپذیرد. وی همچنین در کنفرانسی مطبوعاتی تصمیم شورای همکاری را کوششی خالصانه برای پایان‌دادن به جنگ ذکر کرد. مشاور وزارت امور خارجه آلمان نیز به سفیر ایران در بن گفت که شورای همکاری خلیج‌فارس قصد اتخاذ سیاستی مثبت درباره ایران دارد و از ایران خواست که نماینده این شورا را بپذیرد. قائم‌مقام وزارت خارجه ایران نیز آلمان را واسطه‌ای مناسب میان کشورهای شورای همکاری و ایران دانست.
نشریه وزارت امور خارجه در گزارشی از دیدار امروز سفیر ایران با رئیس امارات آورده است: «سفیر جمهوری اسلامی ایران در امارات متحده عربی در دیدار با آقای شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس این امارات گفت:" درمورد موضع اخیر شورای همکاری در اجلاس مسقط و اظهار دوستی و نزدیکی با ایران باید بگویم که جمهوری اسلامی ایران نیز آمادگی دارد و من از تلاش‌های شما دراین‌مورد تشکر می‌کنم. البته شورای همکاری، وزیر خارجه
عمان را ازجانب خود برای سفر به ایران انتخاب کرده که باتوجه‌به وجود پایگاه‌های نظامی امریکا در خاک این کشور و مواضع دیگر عمان، جمهوری اسلامی ایران نماینده این کشور را نمی‌پذیرد، ولی اگر این نماینده از امارات بود قطعاً می‌پذیرفت."
شیخ زاید گفت: "من یک پیشنهاد دارم و آن اینکه جمهوری اسلامی ایران نماینده شورای همکاری از عمان را بپذیرد و سخنان او را بشنود، ولی پاسخ را به بعداً موکول نماید و بعداً می‌تواند برای دادن پاسخ خواستار [اعزام] هیئت شوید که در آن هنگام امارات و دیگران خواهند آمد. البته موضوع انتخاب عمان برای اینکار به این علت بوده که سلطان قابوس رئیس کنفرانس و کشور او نیز میزبان بود، لذا این مأموریت به‌عهده عمان واگذار شده است" سفیر ایران در این دیدار همچنین گفت: "در مدتی که در تهران بودم، در دیدار با مسئولین جمهوری اسلامی ایران همه صحبت از روابط حسنه موجود بین دو کشور و اظهار خرسندی از نزدیکی و دوستی بود.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش رادیو ریاض، رئیس دولت امارات متحده عربی در نشستی مطبوعاتی در ابوظبی ضمن تأکید بر اینکه کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس اعضای جداناشدنی از یک امت عربی هستند، افزود: «رهبران دول عضو شورای همکاری در کنفرانس خود در مسقط، تصمیم خود را برای ادامه بذل مساعی خالصانه جهت پایان‌دادن به جنگ ویران‌کننده بین دو همسایه مسلمان عراق و ایران تجدید نمودند و ابراز امیداوری کردند که از ادامه این جنگ جلوگیری شود.»(2)
نشریه وزارت امور خارجه ایران همچنین در گزارشی دیگر نوشته است: «در ملاقات سفیر جمهوری اسلامی در بُن با مشاور وزارت خارجه آلمان در امور خاورمیانه، وی اظهار داشت که وزیر خارجه [آلمان] در سفر اخیر خود به عمان مذاکراتی با سلطان عمان داشته و احساس کرده است که شورای همکاری خلیج‌فارس قصد دارد سیاست مثبتی نسبت به ایران اتخاذ نماید و سلطان بی‌میل نبود که آقای گنشر [وزیر خارجه آلمان] این مطلب را به اطلاع مقامات ایران برساند. احتمال دارد شورای همکاری، هیئتی تحت ریاست وزیر خارجه عمان برای تبادل‌نظر درباره جنگ به تهران اعزام دارد و سلطان علاقه‌مند بود که این هیئت همان‌طورکه در بغداد پذیرفته شده در تهران نیز پذیرفته شود. آقای گنشر می‌خواهد ضمن گزارش وضع، علاقه‌مندی خود را به برخورد مثبت دراین‌مورد ابراز دارد.»
این نشریه در پایان این گزارش آورده است: «در ملاقات قائم‌مقام وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران با سفیر آلمان [در ایران] وی اظهار داشت ما به نقش جناب‌عالی در گسترش روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای خلیج‌فارس واقفیم و بدیهی است سیاست اتخاذشده درقبال این کشورها باعث گردیده که آنها مواضع مثبتی نسبت به جمهوری اسلامی ایران بگیرند. همچنین باتوجه‌به روابط سیاسی - اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و آلمان فدرال و سفر گنشر به تهران، کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، آلمان را بهترین و با نفوذ‌ترین واسطه نسبت به جمهوری اسلامی ایران دانسته‌اند.»(3)
1) 46. سند شماره 212336 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، وزارت امور خارجه، شماره 159/3، 16/9/1364، صص 6 و 7.
2) 47. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 13/9/1364 ص4 - 3، رادیو ریاض، 12/9/1364.
3) 48. سند شماره 212334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، وزارت خارجه، شماره 157/3، 11/9/1364، ص1.
1
تصویر
وزیر دفاع عربستان شاهزاده سلطان عبدالعزیز، در مصاحبه‌ای که امروز انتشار یافت، گفت که تلاش‌های خود را با هدف کشاندن ایران و عراق به پای میز مذاکره جهت پایان‌دادن به جنگ از سر خواهد گرفت. وی افزود: درصورت گسترش این جنگ به سایر نقاط منطقه خلیج‌فارس، عربستان از کارایی نظامی کافی برای دفاع از خود و دیگر همسایه‌های عربش برخوردار است. سلطان افزود: در جنگ خلیج (فارس) هیچ‌یک از دو طرف متخاصم پیروز نخواهد شد. اگر جنگ ادامه یابد هر دو طرف با شکست شدیدی مواجه خواهند شد.(1)
2
اعلام مواضع سران کشورهای حوزه خلیج‌فارس در نشست اخیر خود در مسقط با واکنش تهدیدآمیز رژیم عراق روبه رو شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «رژیم عراق که از اعلام مواضع جدید کشورهای شورای همکاری درقبال جنگ تحمیلی - که به واقع‌بینی رسیده‌اند - احساس خطر کرده است، قصد دارد حکومت‌های این کشورها را به انحای مختلف موردحمله قرار دهد تا آنان را به ادامه کمک‌های اقتصادی و نظامی خود به بغداد وادار کند. ازجمله آنکه روز جمعه هشتم آذرماه در مراسم شب شعری که در بغداد جریان داشت، سعادالصباح یک زن شاعره کویتی با ایراد قصیده‌ای، سران کشورهای عربی را به‌شدت موردحمله قرار داد و ضمن عیاش و شهوت‌ران خواندن آنان، از مواضع کشورهای عربی درقبال جنگ تحمیلی شدیداً انتقاد کرد. تلویزیون دولتی عراق در یک اقدام معنی‌دار، این قصیده را در یک روز چهار بار پخش کرد. دراین‌حال، مطبوعات روز جمعه کویت با درج مقالاتی از سرودن چنین قصیده‌ای ابراز انزجار شدید کرده و به سراینده آن حمله کردند.
این گزارش حاکی است پس از واقع‌بینی‌ای که کشورهای عربی درقبال جنگ تحمیلی به آن دست یافته‌اند، رژیم عراق که ازطریق رسمی و دیپلماتیک امکان مخالفت با آن را ندارد، راه‌های دیگری را برای مقابله با آنها برگزیده است و این احتمال وجود دارد که مجدداً موج بمب‌گذاری در کشورهای جنوبی خلیج‌فارس توسط عمال رژیم بغداد از سرگرفته شود.»(2)
1
تقویت و افزایش توان نظامی کشورهای حوزه خلیج‌فارس و ایجاد پایگاه‌های نظامی قدرت‌های غربی در منطقه به بهانه های مختلف ازجمله مقابله با تهدیدات ایران و بازنگه‌داشتن تنگه هرمز همچنان ادامه دارد.
رادیو بی بی‌سی امروز در گزارشی با اشاره به اینکه قرار است پایگاه دریایی جدیدی در یکی از جزایر خلیج‌فارس بنا شود، گفت:
«امارات متحده عربی، همراه سایر کشورهای عرب خلیج‌فارس به‌وضوح نگران افزایش توانایی رزمی نیروی دریایی ایران، تاکتیک‌های این نیرو در ردیابی و توقیف کشتی‌های باربری بی‌طرف و مظنون به حمل اسلحه برای عراق است. این نگرانی همچنین شامل تهدیدهای دوباره ایران مبنی‌بر بستن تنگه سوق‌الجیشی هرمز در دهانه خلیج‌فارس می‌شود. در شرایطی که نیروی دریایی ایران در عرض پنج سال گذشته قدرت قابل‌ملاحظه‌ای از خود نشان داده، نیروی دریایی نسبتاً ضعیف عراق نتوانسته است نقش عمده‌ای در جنگ بین دو کشور بازی کند.
امارات متحده عربی و دیگر امارات نفت‌خیز مدت‌هاست نگران این هستند که ایران به‌عنوان تلافی حملات عراق به تأسیسات نفتی‌اش، تأسیسات نفتی امارات خلیج‌فارس را موردخطر قرار دهد. [...] در همین حال، نگرانی غرب درمورد ادامه جریان نفت خام از تنگه هرمز به‌سوی بازارهای نفتی جهان در این موقعیت مشهود است که رزم‌ناوهای بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده امریکا همچنان در حوالی خلیج و دریای عمان مشغول رفت‌وآمد هستند.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «سفیر کویت در امریکا ادعا کرد ایران تلاش دارد کویت را در جنگ ایران و عراق درگیر کند. به نوشته مطبوعات امروز (دوشنبه) کویت، سفیر کویت که در یک محفل دانشجویی در امریکا سخنرانی می‌کرد، گفت دولت کویت از آغاز وقوع جنگ میان دو کشور ایران و عراق در سال 1980، احتمال گسترش جنگ به کویت و یا برخی از کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس را موردنظر خود قرار داده بود.»(2)
2
هیئت بلندپایه سوریه در ادامه دیدار از ایران، درباره مناسبات دو کشور، جنگ تحمیلی و تحولات منطقه ازجمله لبنان و لیبی با مقامات ایران گفتوگو کردند. این هیئت همچنین از کارخانه ایران‌خودرو و موزه‌های سعدآباد دیدار کرد.
به نوشته روزنامه اطلاعات، فاروق‌الشرع وزیر خارجه سوریه از همراهان نخست‌وزیر سوریه، صبح امروز با دکتر ولایتی وزیر امور خارجه دیدار کرد. در این ملاقات بیش از
دوساعته، فاروق الشرع ضمن تقدیر از انقلاب اسلامی و نقش آن در بیداری ملت‌های مستضعف جهان، به روابط دو کشور و همبستگی سوریه با انقلاب اسلامی ایران به‌ویژه دربرابر جنگ تحمیلی عراق علیه ایران پرداخت و تصمیم رهبری سوریه را حمایت از جمهوری اسلامی تا سرنگونی رژیم عراق اعلام کرد. وی شایعات و اقدامات استکبار خبری برای ایجاد تردید در روابط دو کشور را تلاشی مذبوحانه خواند. سپس دکتر ولایتی ضمن برشمردن اصول روابط دوجانبه بر محوریت مبارزه ضد صهیونیستی، خواهان اجتماع تمامی کشورها و همچنین نیروهای ضدصهیونیست لبنان حول این محور شد. وی باتوجه‌به تحریکات امپریالیسم در رژیم مصر علیه کشور لیبی، خواهان حمایت از لیبی درمقابل استکبار جهانی شد.
وزیر امور خارجه ایران همچنین ضمن تأکید بر ادامه جنگ تا تنبیه متجاوز، مخالفت خود را با هرگونه محوربندی ارتجاع و مذاکرات با رژیم صهیونیستی ابراز کرد. در این دیدار گفته شد که دو کشور اقدامات عملی مشترکی درباره حمایت از لیبی دربرابر تهاجمات تبلیغاتی امپریالیسم امریکا و نیز اقدامات رژیم مصر - که برای سرپوش نهادن بر اوج‌گیری و شکوفایی نهضت مردم مسلمان مصر دست به تحریکات نظامی زده است - انجام خواهند داد.(1)
وزیر امور خارجه سوریه بعدازظهر امروز در گفت وگویی با روزنامه کیهان هدف سفر هیئت سوری به ایران را گسترش و استحکام‌بخشیدن به روابط دو کشور اعلام کرد و گفت: ما به‌خصوص درباره توسعه جبهه ضدامپریالیستی منطقه خاورمیانه مذاکراتی داشته‌ایم. فاروق‌الشرع مذاکرات نخست‌وزیران ایران و سوریه را بسیار مثبت و موفقیت‌آمیز خواند و افزود: این گفتوگوها همچنین درزمینه سیر تهاجم امپریالیسم و صهیونیسم در منطقه خاورمیانه و رویارویی با آنها و مزدورانشان در منطقه بوده است که نتایج بسیار خوبی داشته است.
وزیر خارجه سوریه درباره اجلاس آینده وزیران خارجه ایران، سوریه و لیبی گفت: «انتظار می‌رود که جلسه‌ای در طرابلس پایتخت کشور جماهیر لیبی در پایان همین ماه بین وزرای خارجه برگزار شود. این جلسات بهطور پیاپی و مداوم برگزار می‌شود و آخرین جلسه مزبور در دمشق تشکیل شد.»(2)
هیئت بلندپایه سوریه صبح امروز به‌اتفاق مهندس بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین، از بخش‌های گوناگون کارخانه ایران‌خودرو و مرکز خودکفایی این کارخانه بازدید کرد. این هیئت همچنین بعدازظهر امروز از مجموعه کاخ موزه‌های سعدآباد بازدید کرد. در این دیدار که حجت‌الاسلام خاتمی وزیر ارشاد نیز حضور داشت، قسمت‌های مختلف ازجمله کاخ‌موزه سبز و کاخ‌موزه نظامی و نیز ماکت‌های عملیاتهای رزمندگان اسلامی موردبازدید نخست‌وزیر سوریه و هیئت همراه قرار گرفت.(3)
1
سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم، بعدازظهر امروز با نخست‌وزیر سوریه دیدار کرد. روزنامه کیهان دراین‌باره نوشته است: «حجت‌الاسلام حکیم پس از این دیدار، مذاکرات خود را با نخست‌وزیر سوریه ثمربخش توصیف کرد و گفت: ما در این دیدار پیرامون تجاوز رژیم عراق به جمهوری اسلامی ایران، موقعیت خلیج‌فارس، تحرک انقلابیون مسلمان عراق و مسائل گوناگون منطقه به‌مدت یک ساعت گفتوگو کردیم و آقای دکتر الکسم نخست‌وزیر جمهوری عربی سوریه، برخورد مثبتی با مسائل مطروحه از خود نشان داد. وی همچنین درمورد اینکه آیا از او جهت دیدار از سوریه دعوت شد یا خیر، گفت: کشور سوریه را کشور همه برادران عراق می‌دانیم و هر زمانی‌که مقتضی باشد به سوریه سفر خواهیم کرد.»(1)
2
رسانه‌های گوناگون به تفسیر و تحلیل سفر نخست‌وزیر سوریه به ایران پرداختند. ازجمله رادیوهای بی‌بی‌سی، اسرائیل و عراق در گزارش‌هایی به نقاط افتراق، اشتراک و منافعی که دو کشور از یکدیگر می‌برند، پرداختند.
رادیو بی‌بی‌سی گفت: «عبدالرئوف الکسم بلندپایه‌ترین مقام سوری است که از زمان انقلاب بهمن 1357 تاکنون از ایران دیدن کرده است. گزارش چارلز ریچارد از بخش عربی بی‌بی‌سی دراین‌باره چنین است: روابط سوریه با ایران بستگی به مسائل وسیع‌تر منطقه خاورمیانه دارد هر دو کشور باوجود تفاوت‌های وسیعی در نوع حکومتشان دارای مقاصد مشترکی هستند، سوریه در جنگ بین ایران و عراق از ایران حمایت کرده است، زیرا هر دو کشور عراق را دشمن خود می‌دانند. همچنین هر دو کشور بهطور همسان، با اسرائیل و نفوذ غرب در خاورمیانه مخالف هستند. [...] با درنظرگرفتن امکانات حاصل از حل اختلافات آشتی بین سوریه و اردن، ایران نگران آن است که مبادا پس از آن آشتی، سوریه به‌دنبال دست‌یافتن به‌نوعی آشتی با عراق باشد.
اختلافات بین ایران و سوریه براثر مسئله لبنان نیز بوده است. سوریه لبنان را منطقه تحت نفوذ خود به شمار می‌آورد و از آنچه سوریه آن را دخالت ایران در لبنان حساب می‌کند، دل خوشی ندارد. اختلاف بین ایران و سوریه، براثر جنگ در بندر طرابلس در شمال لبنان بروز کرد. در جنگ مزبور شبه‌نظامیان سنی توحید به رهبری شیخ شعبان و به پشتیبانی ایران، به جنگ با ائتلاف گروههای مختلف به پشتیبانی سوریه پرداختند.»(2)
رادیو اسرائیل در تفسیری درباره سفر هیئت سوری به ایران گفت: جنگ ایران و عراق برای حکومت دمشق نعمت گران‌بهایی است که از غیب رسیده است. هر اندازه که ایران در ادامه جنگ پافشاری نشان دهد رژیم حزب بعث بغداد ضعیف‌تر خواهد شد و امکان سقوط آن افزایش خواهد
یافت و این یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای قلبی سران حزب دمشق است که نسبت به یاران پیشین خود کینه‌ای آشتی‌ناپذیر دارند و تا هنگامی‌که این جنگ ادامه دارد رژیم تهران به حکومت دمشق نیازمند است و ناچار خواهد بود امتیازات اقتصادی و سیاسی متعددی به سوریه اعطا کند.
حکومت اسلامی از سوریه اسلحه و موشک می‌گیرد و از آن کشور کارشناس می‌آورد. ولی نه‌تنها خرید اسلحه ازجانب ایران است که از ورشکستگی کامل اقتصاد سوریه جلوگیری می‌کند، بلکه ایران هرسال یک میلیون تن نفت رایگان به حکومت دمشق می‌دهد و پنج میلیون تن دیگر را با بشکه‌ای دو و نیم دلار تخفیف به آن کشور می‌فرستد. [...]
سران دمشق با استفاده از روابط دوستانه‌ای که با رهبران تهران دارند، هرسال مبالغ هنگفتی از عربستان سعودی باج می‌گیرند تا نفوذ خود را بر حکومت اسلامی به کار اندازند و از حمله ایران به منبع نفت عربستان سعودی و امیرنشین‌های جنوب خلیج‌فارس جلوگیری کنند...»(1)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق نیز دراین‌باره گفت: «حکام تهران در این روزها درباره حمله گسترده‌ای که تصمیم دارند دست به آن بزنند سخن را آغاز کرده‌اند و این امر انجام مشورت و گفت‌وشنود را با متحدان خود در دمشق پیش از دست‌زدن به ماجراجویی سبک‌سرانه ایجاب می‌کند.»(2)
1
دولت کویت در ادامه اقدامات خصمانه علیه ایران، در چند روز گذشته 31 نفر از کارگران ایرانی مقیم کویت را اخراج کرد. این عده به‌وسیله چند لنج ازطریق مرزهای آبی خلیج‌فارس وارد بوشهر شدند و در اردوگاه معاودان کویتی اسکان یافتند. این کارگران پس از دستگیری حدود یک ماه در زندان بازداشت بودند و برخی از آنها به‌دست مأموران امنیتی کویت شکنجه‌های روحی و جسمی شده‌اند. یکی از آنان براثر جراحات وارده بر پایش قادر به راه‌رفتن عادی نیست. دولت کویت همه اموال و اثاثیه این عده را ضبط کرده است.(3)
2
درپی تشدید بحران در روابط مصر و لیبی، امروز ایران، سوریه و جنبش انقلابی فتح جداگانه حمایت خود را از لیبی اعلام کردند. سفارت جمهوری اسلامی ایران در طرابلس امروز با صدور بیانیه‌ای ضمن اشاره به اوج‌گیری تحرکات نظامی و تروریستی امریکا علیه لیبی، اقدامات تحریک‌آمیز امریکا در سواحل لیبی، فشارهای اقتصادی، هماهنگی حکومت مرتجع مصر با امریکا در قتل‌عام مسافران هواپیمای ربوده‌شده و...، توطئه‌های امریکا و ایادی منطقه‌ای آن را علیه لیبی محکوم و اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران با تمام قوا در کنار لیبی قرار دارد.(4)
همچنین حجت‌الاسلام خوانساری سفیر ایران در لیبی، با ابوبکر جابر یونس فرمانده کل نیروهای مسلح لیبی، دیدار و ضمن تسلیم پیام تبریک آقای محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه، به
مناسبت تشکیل سپاه پاسداران انقلاب لیبی تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران درمقابل هرگونه تعرض امریکا و عوامل ارتجاعی آن علیه لیبی از این کشور پشتیبانی خواهد کرد.(1)
عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهوری سوریه نیز در دیدار با قذافی رهبر لیبی، پیام حافظ اسد را تسلیم وی کرد. وی هنگام ورود به طرابلس به خبرنگاران گفت: سوریه با تمام نیرو در کنار لیبی خواهد ایستاد. (2)
همچنین به گزارش خبرگزاری فرانسه، جنبش انقلابی فتح به رهبری ابونضال نیز با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که این سازمان با تمام امکانات در کنار لیبی و درمقابل تجاوز مصر خواهد ایستاد.(3)
1
درپی فروکش‌کردن درگیریهای جنبش امل و دروزی‌ها در غرب بیروت، رهبران این دو گروه امروز اعلامیه‌ای مشترک برای برقراری امنیت غرب بیروت صادر کردند.
خبرگزاری فرانسه از بیروت گزارش داد: «ولید جنبلاط رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه (دروزی) لبنان پس از یک دیدار برق‌آسا از دمشق و مذاکره با نبیه بری رهبر جنبش امل، عصر امروز به بیروت بازگشت. بنا بر این گزارش، در یک اعلامیه مشترک که در پایان این دیدار انتشار یافت، دو سازمان چریکی تأکید کرده‌اند که یک رشته تدابیر امنیتی و سیاسی برای غرب بیروت درنظر گرفته‌اند که پس از جلب موافقت رشید کرامی (نخست‌وزیر لبنان)، به اجرا گذاشته خواهد شد.
هدف این اقدام تهیه یک طرح امنیتی برای غرب بیروت و ایجاد محیط سالم‌تری در روابط دو سازمان چریکی است. این دومین دیدار مسئولان امل و حزب ترقی‌خواه سوسیالیست پس از پایان نبردهای پنج‌روزه غرب بیروت بود. به گفته منابع آگاه، مقام‌های سوری از این دو گروه خواسته‌اند که هرچه زودتر یک طرح امنیتی برای غرب بیروت تهیه کنند تا پس از موافقت رشید کرامی به اجرا درآید. از دیدگاه سوریه دست‌هایی در پشت پرده به آتش جنگ بین مسلمانان دامن می‌زنند تا تلاش‌های دمشق را برای برقراری نظم در لبنان بی‌اثر کنند. سوریه مایل است که یک نیروی لبنانی به‌جای چریک‌ها، کنترل امنیت غرب بیروت را به دست گیرد. دراین‌حال، عبدالحلیم خدام (معاون رئیس‌جمهوری سوریه) روز گذشته در مذاکره با جنبلاط و نبیه بری لزوم عقب‌نشینی چریکهای دو حزب را از غرب بیروت موردتأکید قرار داده است. از سوی دیگر، نبیه بری رهبری جنبش امل، امروز در دیدار با فرمانده نیروهای سازمان ملل گفت که اسرائیل باید قطعنامه 425 شورای امنیت سازمان ملل متحد دررابطه‌با عقب‌نشینی کامل از جنوب لبنان را به اجرا درآورد. رهبر جنبش امل اضافه کرد که اقدامات اسرائیل در جنوب لبنان و به‌ویژه گلوله‌باران روستاهای جنوب، مقاومت ملی لبنان را از ادامه عملیات ضداسرائیلی بازنخواهد داشت.»(4)
1
مرکز مطالعات استراتژیک دانشگاه جورج‌تاون، ضمن اینکه بنیادگرایی اسلامی را رو به ضعف توصیف کرد، هشدار داد که اگر جنبش اسلامی در کشور دیگری موفق شود یا اگر ایران در جنگ با عراق به پیروزی برسد، جنبش اسلامی در خلیج‌فارس جان تازه‌ای خواهد گرفت.
رادیو امریکا در برنامه امروز خود گفت: «شیرین‌هانتر معاون طرح خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی دانشگاه جورج‌تاون، در تفسیری که در روزنامه کریستین ساینس مانیتور منتشر شده، بنیادگرایی اسلامی را جریانی توصیف کرده است که درحال‌حاضر رو به ضعف می‌رود. هفت سال پیش زمانی‌که انقلاب اسلامی در ایران رخ داد، بیم آن می‌رفت که بنیادگرایی اسلامی چون آتشی به بقیه خاورمیانه سرایت کند.
به چند دلیل کشورهایی که انتظار می‌رفت آتش بگیرند کشورهای عربی خلیج‌فارس بودند که ازنظر جغرافیایی به ایران نزدیک بودند، در اکثرشان شیعیانی که برخی از آنها دارای تباری ایرانی هستند زندگی می‌کنند و همگی بسیاری از همان فشارها و تنگناهایی را که ایران گرفتارش بود تجربه می‌کنند؛ فشارهایی که از تحول سریع دگرگونی اقتصادی و جابه‌جایی اجتماعی ناشی می‌شود. [...] نشانه‌هایی در دست است که بنیادگرایی اسلامی به اوج خود رسیده و ممکن است حتی رو به نزول باشد. [...] البته در خلیج‌فارس هنوز همدردی درخور توجهی نسبت به انقلاب ایران احساس می‌شود و بسیاری از مردم عادی معتقدند انقلاب ایران به این دلیل شکست خورده که تمام کشورهای عربی و قدرت‌های بزرگ به حمایت از دولت صدام حسین برخاسته‌اند. اما باوجوداین همدردی، جادوی ایران تأثیر خود را از دست داده است. [...]
شیرین هانتر همچنین به نقل از یکی از ناظران رویدادهای خلیج‌فارس می‌نویسد: جنبش به این دلیل جذابیت داشت که گمان می‌رفت نمایشگر پدیده‌ای پیوسته، یکپارچه، هماهنگ و ازنظر فرهنگی بومی و خالص دربرابر انواع ایدئولوژی‌های ناسیونالیستی، سوسیالیستی و غیره باشد. همچنین به نظر می‌رسید که می‌تواند با فراهم‌آوردن احساس و هویت مشترکی برپایه اسلام اختلاف‌های قومی و ناهماهنگی‌های دیگر را در میان مسلمانان از بین ببرد و بنابراین آنها را علیه دشمنانشان تقویت کند.
بااین‌حال، اینک اختلاف‌نظرهای عقیدتی و شکاف‌های قومی در داخل جنبش بنیادگرایی بسیاری از مشتاقان آن را از اوهامات اولیه خود بیرون آورده است. وی می‌افزاید: جنبش پرسش‌های قدیمی مربوط به برخورد اسلام با برخی از مسائل سیاسی را بدون آنکه پاسخ‌های مشخص و قابل‌قبولی ارائه دهد مطرح ساخته است. مهم‌ترین این پرسش‌ها به مسئله شرکت سیاسی نقش یک نهاد برگزیده و پاسخ‌گویی دولت به مردم مربوط می‌شود. مثلاً دراین‌زمینه که
طبیعت و کار یک نهاد برگزیده در یک محتوای اسلامی چه باید باشد، توافقی در کار نیست. آیا این نهاد باید قانونگذار با قدرت تصمیم‌گیری باشد یا باید تنها یک نهاد مشورتی برپایه اصل اسلامی شورا تلقی شود.. بااین‌حال، اگر نظر قبلی را بپذیریم درآن‌صورت چگونه چنین نهادی می‌تواند قانونگذار باشد، زیرا تمام قوانین قبلاً توسط قرآن و شریعت تعیین شده است. مسئله پاسخ‌گویی یک دولت اسلامی به مردم نیز مطرح است. چگونه یک دولت اسلامی می‌تواند به کسی جز خداوند پاسخ‌گو باشد، زیرا چنین دولتی خدا خواهد بود.
شیرین هانتر که به‌تازگی به منطقه خلیج‌فارس سفر کرده، می‌نویسد: بااین‌حال، نباید چنین نتیجه‌گیری کرد که جنبش بنیادگرایی در خلیج‌فارس پدیده‌ای است مربوط به گذشته و یا پیام اسلامی تمام جاذبه خود را از دست داده است؛ کاملاً برعکس است، هنوز همدردی درخور توجهی نسبت به جنبش دیده می‌شود. [...] اگر جنبش اسلامی در کشور دیگری موفق شود یا اگر ایران در جنگ با عراق به پیروزی برسد جنبش بدون تردید در خلیج‌فارس دوباره جان خواهد گرفت، اما حتی اگر قرار باشد جنبش از بین برود مشکلاتی که در بازخیزی آن مؤثر بود ناپدید نخواهد شد. به نوشته شیرین هانتر، تا زمانی‌که به پرسش‌ها پاسخ داده نشود و مشکلات از میان نرود ثبات سیاسی در خلیج‌فارس همچنان بی‌ثبات باقی خواهد ماند.» (1)
1) 66. مأخذ6، صص 27 - 24، رادیو امریکا، 12/9/1364.
1
تیپ114 امیرالمؤمنین(ع) سپاه پاسداران اواخر شب گذشته، در شمال مهران عملیاتی نفوذی را آغاز کرد که در اوایل بامداد امروز با موفقیت به پایان رسید.
براساس دستور فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران به تیپ114 امیرالمؤمنین(ع) مبنی‌بر اجرای عملیاتی نفوذی در هفته بسیج، این تیپ شناسایی‌های خود را در منطقه شمال مهران آغاز کرد(1)و برپایه نتایج به‌دست‌آمده از سه بار شناسایی مواضع دشمن در غرب ارتفاعات کانی‌سخت، عملیاتی طراحی شد.
تیپ114 امیرالمؤمنین مأموریت داشت با بهکارگیری سه دسته از نیروهای رزمی خود ضمن نفوذ به عمق شش کیلومتری، دو پایگاه دشمن را در منطقه شمال مهران، قسمت غربی ارتفاعات کانی‌سخت (غرب پاسگاه شور شیرین جدید) منهدم و نفرات آن را کشته یا اسیر کند.
ارتش عراق با بهکارگیری تیپ17 زرهی (از لشکر2) از منطقه عمومی کانی‌سخت پدافند می‌کرد و دو پایگاه هدف در فاصله 1500 متری جلوتر از مواضع اصلی عراقی‌ها قرار داشت و درمجموع با 45 نفر پدافند می‌شد. این منطقه به‌دلیل ذوعارضه‌بودن و فعالیت‌نکردن نیروهای خودی، نسبتاً ساکت بود و تحرک خاصی از دشمن مشاهده نمی‌شد.
در این عملیات یک دسته (پنج تیم شش‌نفره) مأموریت تأمین مسیر حرکت را به‌عهده داشت و دو دسته دیگر مأمور انهدام دو پایگاه بودند. نیروها در آغاز تاریکی هوا (شامگاه 11 آذر 1364) از نقطه رهایی (جلو مواضع خودی) به‌سوی هدف‌های تعیین‌شده حرکت کردند و پس از دو ساعت و نیم پیاده‌روی به انتهای شیار و ابتدای دشت منتهی به پایگاه‌ها رسیدند و پس از مدتی استراحت به‌طرف هدف‌ها حرکت کردند و در ساعت 23 به پشت پایگاه‌های هدف رسیدند و پس از
1) این‌سومین تک محدود تیپ114 امیرالمؤمنین در سال 1364 بود. تک اول این تیپ به نام ظفر1 در اواخر ماه رمضان (خرداد 1364) و تک دوم در مهر 1364 در منطقه میانکوب در جنوب مهران با موفقیت اجرا شد. (سند شماره 279309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه 2 نجف به فرماندهی تیپ نبی‌اکرم، 20/9/1364.)
آرایش‌گرفتن، با آغاز روشنایی ماه، در ساعت 23:30 هم‌زمان دو پایگاه دشمن را از فاصله حدود صد متری هدف حمله قرار دادند. تا ساعت 1 بامداد 12 آذر 1364، درگیری نسبتاً شدید ادامه داشت که با انهدام دو پایگاه و خاموش‌شدن آتش آنها، رزمندگان به مواضع خود بازگشتند.(1)
در گزارش تیپ امیرالمؤمنین(ع) از این عملیات، ویژگی‌های مهم این عملیات چنین برشمرده شده است: غافلگیری کامل دشمن؛ مناسب‌بودن توان با هدف انتخاب‌شده؛ شناسایی‌های(2)دقیق و کیفی نیروهای اطلاعات عملیات.(3)
گفتنی است که تیپ114 امیرالمؤمنین(ع) قبل از اجرای تک با یگان ارتش جمهوری اسلامی مستقر در منطقه، هماهنگ کرد تا در زمان اجرای عملیات توپخانه‌های ارتش و سپاه مستقر در منطقه رزمندگان را پشتیبانی کنند. درمجموع یک قبضه مینی‌کاتیوشا، دو قبضه خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، سه قبضه کاتیوشا و سه قبضه توپ 130 میلی‌متری و توپ 105 میلی‌متری، نیروهای عمل‌کننده را حمایت کردند که توپهای 130 و 105 میلی‌متری متعلق به یگان ارتش بود.
پس از اعلام رمز عملیات، توپهای خودی با اجرای آتش روی مواضع دشمن؛ یعنی ارتفاعات اصلی، معبر نیروهای عراقی در پشت منطقه عملیاتی و جادههای تدارکاتی، فعالیت توپخانه دشمن را کاهش داده و تلفات و ضایعات زیادی را بر دشمن وارد کردند.(4)
ستاد سپاه پاسداران منطقه 2 نجف در گزارشی از این عملیات آورده است: در هنگام تک رزمندگان اسلام، بیشتر نیروهای عراقی در داخل کیسه‌های خواب بودند و تنها توپخانه با شلیک منورهای پیاپی و حجم آتش کم روی نیروهای خودی عکس‌العمل نشان داد.
پس از اجرای موفقیت‌آمیز عملیات، نیروهای خودی بنا به دستور فرماندهی یک شهید و مجروحان را با قاطر به عقب منتقل کردند و مجدداً پایگاه‌های دشمن را زیر آتش سنگین خود قرار دادند. رزمندگان منطقه عملیاتی را تا ساعت 2 بامداد 12 آذر 1364، بهطور کامل تخلیه کردند و ساعت 4 صبح به خط خود برگشتند. تیپ امیرالمؤمنین(ع) در این عملیات متحمل شش مجروح، یک شهید و یک مفقودالاثر شد.(5)
واحد اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه در گزارشی، تلفات ارتش عراق را در این عملیات حدود 100 نفر اعلام کرد.(6)
1) 1. سند شماره 11031 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نیروی زمینی سپاه واحد طرح و عملیات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 15/9/1364.
2) نیروهای شناسایی تیپ امیرالمؤمنین در مدت 15 روز سه بار تا پشت مواضع و پایگاه‌های دشمن در شمال مهران نفوذ کردند و مواضع، استحکامات و موانع دشمن ازجمله سیم‌های خاردار، میادین مین، پایگاه‌ها، جادههای ارتباطی و... را بهطور دقیق شناسایی کردند. در یکی از مأموریت‌های شناسایی، فرماندهان گروهان‌ها و دسته‌های عمل‌کننده برای توجیه به منطقه عملیاتی اعزام شدند که هنگام بازگشت با عده‌ای از نیروهای دشمن که قصد نفوذ به عقبه نیروهای خودی را داشتند روبهرو و با آنها درگیر شدند. در این درگیری از افراد دشمن حداقل 15 نفر کشته و عده‌ای نیز زخمی شدند، بقیه نیز گریختند. (سند شماره 11031 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد طرح و عملیات: 11/9/1364.)
3) 2. همان.
4) 3. سند شماره 279309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه 2 نجف به فرماندهی تیپ نبی‌اکرم(ص)، 20/9/1364.
5) 4. همان.
6) 5. سند شماره 011075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا سپاه، شماره 150، 18/9/1364، ص2.
1
عراق که احتمالاً از حمله نفوذی نیروهای ایران در شمال مهران تصور دیگری داشته است، در گزارشی که امروز از رادیو صوت‌الجماهیر درباره این حمله منتشر کرد آورده است: یک یگان دشمن در ناحیه مرکزی جبهه جنگ، برای نزدیک‌شدن به مواضع خودی تلاش کرد که جنگجویان ما آنان را زیر آتش خود قرار دادند و براثر آن بیش از 50 نفر از افراد دشمن فرار کردند.(1)
خبرگزاری فرانسه نیز از بغداد گزارش داد: «یک سخنگوی نظامی در بغداد امروز [سه‌شنبه] اعلام کرد نیروهای عراقی تلاش دوشنبه‌شب واحدهای ایرانی برای نفوذ در بخش مرکزی جبهه را با شکست مواجه ساخته‌اند. سخنگوی مذکور افزود طی این نبردها بیش از پنجاه سرباز ایرانی کشته و تعداد دیگری مجروح شدند.»(2)
2
کویت اعلام کرد که هفته آینده مانور دریایی برگزار می‌کند و عراق ادعا کرد که به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، وزارت دفاع کویت اعلام کرده است که یگان‌های نیروی دریایی این کشور از 16 تا 27 آذر 1364، در آبهای منطقه جنوب‌شرقی جزیره کویتی فیلکه، با استفاده از مهمات واقعی(جنگی) مانورهایی برگزار خواهد کرد. براساس بیانیه وزارت دفاع کویت، منطقه مانور منطقه ممنوعه اعلام شده و تردد هرگونه وسایل حمل‌ونقل دریایی و هوایی در این منطقه در دوره اعلام‌شده مطلقاً ممنوع است.(3)
ظاهراً درپی تشدید بحران حاصل از افزایش حملات عراق به جزیره خارک، پایانه‌های نفتی ایران و نفتکش‌های حامل نفت ایران و تهدید ایران مبنی‌بر اینکه اگر نتواند نفت خود را صادر کند، صدور نفت از تنگه هرمز امکان‌پذیر نخواهد بود، چنین تصمیمی گرفته شده است.
فرماندهی ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2041 اعلام کرد که هواپیماهای عراقی ساعت 12:55 امروز، یک هدف بزرگ دریایی را در نزدیکی سواحل ایران هدف حمله قرار داده و سالم به پایگاه‌های خود بازگشته‌اند.(4)منابع داخلی و رسانه‌های خارجی خبری درباره این ادعای عراق منتشر نکردند.
3
در درگیریهای امروز مناطق شمال‌غرب کشور چند نفر کشته یا مجروح شدند و یکی از افراد مجاهدین خلق که قصد ترور داشت در تهران دستگیر شد.
1) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 259، 13/9/1364، ص1، به نقل از بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 12/9/1364.
2) 7. مأخذ6، ص3، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 12/9/1364.
3) 8. مأخذ6، صص 38 - 37، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/9/1364.
4) 9. سند شماره 148615 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک ارتش(رکن2) به ستاد مشترک ارتش (رکن3)، 12/9/1364.
5) 10. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، ص23.
در محور سقز- بوکان در درگیری نیروهای خودی با افراد ضدانقلاب، 2 تن از نیروهای خودی شهید و 4 تن مجروح شدند. از تلفات ضدانقلاب اطلاعی به دست نیامد.(1)
با پیگیری‌های اطلاعاتی، امروز در تهران یکی از عناصر عملیاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که نارنجک و سیانور و اسناد درون‌گروهی همراه خود داشت، دستگیر شد. این فرد در اوایل سال جاری دوره آموزش نظامی را در منطقه کردستان عراق گذرانده بود و با تجهیزاتی که در شکم‌بند و پاشنه کفش جاسازی کرده بود، قصد اجرای 3 ترور را داشت.(2)
1
اهمیت و آثار طرح تسلیح عشایر مناطق کردنشین درمقابله با گروههای ضدانقلاب و صرفه‌جویی در نیروی انسانی و هزینه‌ها تشریح شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از ارومیه گزارش داد: «امروز معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی طی جلسه‌ای با شرکت 12 تن از نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی، از طرح تسلیح عشایر مناطق کردنشین دفاع کرد و این طرح را مفید و سازنده خواند. وی خصوصیات طرح تسلیح عشایر و روستاییان مناطق کردنشین را - که زیرنظر شورایی مرکب از استانداری، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، سپاه پاسداران و اداره کل اطلاعات آذربایجان‌غربی و کردستان اداره می‌شود - تشریح کرد و ویژگی‌ها و منافعی را که از آن به دست می‌آید برشمرد.
وی گفت: با اجرای این طرح و با مسلح‌شدن مردم روستاهای کردنشین و ایجاد پایگاه‌هایی در منطقه، از اعزام نیروی بیشتر از شهرهای مختلف کشور به‌سوی کردستان کاسته می‌شود و منافع اقتصادی و اجتماعی این طرح نیز قابل‌توجه است، زیرا پایگاه‌ها هزینه‌های زیادی را در بر دارند.
از سوی دیگر، احزاب منحله و گروهک‌ها با پی‌بردن به اجرای این طرح به وحشت افتاده‌اند و از تبلیغات و عملکرد آنها نیز معلوم است که این طرح ضربه محکمی بر پیکر گروه‌ها وارد کرده است.
براساس این گزارش یکی از مسئولان سپاه در قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیز با اشاره به اینکه اجرای این طرح در بیرون مرزها در ترکیه و عراق امیدواری‌هایی را برای اکراد مسلمان و نگرانی‌هایی را برای ضدانقلاب به بار آورده است، این شایعه را که تسلیح عشایر، تسلیح فئودال‌ها و اربابان است رد کرد و گفت: فرماندهی و سازماندهی و مخابرات عشایر و اکراد مسلح را برادران سپاه به عهده دارند و مسئولیتی به خود آنها واگذار نشده است. این گزارش حاکی است اخیراً مسئول بسیج مستضعفین قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد که تاکنون بیش از 400 روستای آذربایجان‌غربی و کردستان برای دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی بسیج و مسلح شده‌اند.»(3)
1
نیروهای معارض عراقی، امروز چند اقدام علیه ارتش عراق انجام دادند:
در کمینی که پیش‌مرگان کرد مسلمان امروز در منطقه قره‌خنجر از توابع استان کرکوک علیه نیروهای ارتش عراق اجرا کردند، از افراد دشمن چند تن کشته و تعدادی اسیر شدند.(1)
یک واحد از پیش‌مرگان معارض عراقی در شهر دوکان به‌مدت نیم‌ساعت با شلیک موشک آر.پی.جی7 و رگبار مسلسل، ساختمان قرارگاه تیپ15 هورامان (از واحدهای ارتش خلقی) را هدف قرار دادند و تلفات و خساراتی را به دشمن وارد کردند.(2)
براثر انفجار مین ضدنفر در مسیر جاده شقلاوه - روستای جایانی عراق دو سرباز گشتی دشمن کشته شدند و یک نفر به‌شدت مجروح شد.(3)
در مسیر جاده دیره‌لوک یک خودرو ایفای ارتش عراق براثر عبور از روی مین منهدم شد و سرنشینان آن کشته یا زخمی شدند.(4)
2
رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (محمدباقر ذوالقدر)، پیرو دستورالعمل‌های قبلی مربوط به کاروان‌های راهیان کربلا، امروز در دستورالعملی به مناطق پنج‌گانه سپاه پاسداران و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، بر این موارد تأکید کرد:
«الف) کاروان‌های اعزامی می‌بایست در ناحیه با حضور و نظر مسئولین یگان مربوطه رزمی به‌صورت گردان‌های احتیاط سازماندهی شوند؛ برای این کار می‌بایست از نیروهای واجد صلاحیت سپاه و بسیج که سابقه فعالیت‌های رزمی درحد فرماندهی را دارا می‌باشند برای تأمین کادر گردان‌های کربلا استفاده شود.
ب) مسئولیت جذب و اعزام گردان‌های یادشده از پایگاه تا منطقه عملیاتی برعهده نواحی می‌باشد. پس از آن مسئولیت اداره و بهکارگیری این گردان‌ها برعهده یگان رزمی مربوط می‌باشد. ناحیه و منطقه می‌بایست به یگان رزمی مربوطه ازجهت واگذاری امکانات نظیر خودرو و نیروی انسانی کادر کمک نمایند. یگان‌های رزمی نیز می‌بایست پیگیری‌های لازم را برای تأمین امکانات و تجهیزات نیروهای اعزامی ازطریق قرارگاه‌های خود به عمل آورند.
ج) از اعزام نیروهای کمتر از 17 سال و بیشتر از 45 سال و همچنین نیروهای پشتیبانی و خدماتی صرف که توانایی کار رزمی را ندارند جداً خودداری شود.
د) مجدداً تأکید می‌گردد که کلیه کاروان‌ها می‌بایست تا 25/9/1364 به یگان مربوط رسیده باشند. ضمناً هر ناحیه موظف است زمان اعزام کاروان خود را با سقف نیرویی که به‌همراه دارند، درصورتی‌که عازم تهران باشند، یک هفته قبل و در غیر این صورت حداقل 72 ساعت قبل، جهت هماهنگی‌های لازم به رئیس ستاد مرکزی اطلاع دهند.»(5)
1) 14. سند شماره 442263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 24/9/1364.
2) 15. سند شماره 148614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 به سماجا4، 18/9/1364.
3) 16. همان.
4) 17. سند شماره 148595 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به سماجا2، 16/9/1364.
5) 18. سند شماره 59313 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران به‌کلیه مناطق پنج‌گانه و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 12/9/1364.
1
درپی دعوت آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ و نماینده امام در شورای عالی دفاع، از نیروهای مردمی برای حضور در جبهه‌های جنگ، امروز نیز گروه کثیری از نیروهای داوطلب شامل طرح لبیک، اعزام مجدد، آموزشی، تخصصی، دانشگاهی و... عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند. جامعه روحانیت مبارز نیز با انتشار اطلاعیه‌ای که با آیه"و قاتلوهم حتی لاتکون فتنه" آغاز شده است، از مردم استان تهران دعوت کرد تا برای اعزام به جبهه‌های نبرد به مراکز ثبت‌نام مراجعه کنند.(1)
گزارش‌هایی که از اعزام امروز رزمندگان و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها منتشر شده، چنین است:
عده‌ای از دانشجویان دانشگاه امیرکبیر تهران؛(2)داوطلبانی از شهرهای تهران، کرج، ورامین، دماوند، فیروزکوه، ری و اسلام‌شهر؛(3)کاروانی به سرپرستی حجت‌الاسلام عمادی امام‌جمعه گنبد؛ مسئولان دفتر امام‌جمعه، سرپرست عقیدتی سیاسی ژاندارمری، مسئولانی از اداره ارشاد اسلامی و نهضت سوادآموزی، دادیار دادگستری و صدها تن از نیروهای آموزش‌دیده و اعزام مجدد و نیروهای متخصص شهرستان کازرون با هدایای مردمی شهر و روستاهای کازرون شامل 15 دستگاه کامیون و وانت‌بار؛ بیش از یک تیپ از نیروهای آموزش‌دیده عضو بسیج آباده و نیروهای متخصص و آموزشی این شهر؛(4)نیروهای سپاه، بسیج هلال احمر و جهاد سازندگی، عده‌ای از روحانیان سمیرم با ده‌ها کامیون کمک‌های مردم سمیرم و 2 میلیون و 400 هزار ریال هدیه کارکنان دولت در سمیرم؛ عده بسیاری از نیروهای مردمی بسیج شهرستان درگز؛ نیروهای رزمنده شهرستان اقلید به سرپرستی امام‌جمعه این شهر؛ جمعی دیگر از روحانیان و وعاظ شهر گنبد؛ 14 نفر از روحانیان و ائمه جماعات شهر بابل؛ عده بسیاری از رزمندگان شهرستان رودبار؛ کاروان راهیان کربلا از آشتیان؛(5)کاروان راهیان کربلا از شهرستان کاشان (رزمی مهندسی جهاد سازندگی، امدادگران هلال‌احمر، طلاب و روحانیان)؛ یک گردان نیروی مردمی از شهرستان خمینی‌شهر با ده‌ها کامیون از هدایای مردمی؛(6)گردانی از نیروهای رزمنده نی‌ریز فارس با هدایای مردمی به سرپرستی مدرس مرکز تربیت معلم شهید مدنی نی‌ریز؛ رزمندگان بسیاری از سروستان استان فارس و رزمندگان بسیجی شهر کوار این استان، با چندین کامیون کمک‌های مردمی؛ جمع فراوانی از مردم شهرستان مرودشت فارس؛ گروهی از نیروهای مردمی و اعضای بسیج با هدایای مردمی؛ کاروان راهیان کربلا در کرمان به‌همراه نماینده امام و امام‌جمعه کرمان، روحانیان و نماینده امام و ائمه جمعه شهرهای رفسنجان، زرند، بم، کهنوج، سیرجان، جیرفت، بردسیر، رابر، سرچشمه شهداد، کوه‌بنان راور، رایل، شهربابک، بافت، گلبافت، طغرل جرد رباط، ماهان، حجک و انار و سایر شهرهای استان به‌همراه استاندار کرمان و تعدادی از فرمانداران و فرماندهان سپاه، مسئولان ادارات، دانش‌آموزان، معلمان، اصناف، کارگران کارخانجات، (7)همراه با هدایای مردمی شامل 300 دستگاه کامیون، تریلر،
اتوبوس، مینی‌بوس(مواد غذایی و...)؛(1)دانش‌آموزان و دبیران دبیرستان شهید چمران و بسیجیان دهبید؛ 2500 تن از نیروهای بسیجی استان همدان؛(2)نیروهای بسیج شهرستان سبزوار، بیرجند و جهرم؛ گروهی از برادران شهرستان‌های فردوس و شیروان همراه با تعدادی از کمپرسی‌داران جهاد سازندگی؛ جمع کثیری از بسیجیان شهرستان‌های قوچان، طبس و تربت جام؛ نیروهای متخصص و رزمی با کمک‌های مردمی آذربایجان‌شرقی؛ بسیاری از بسیجیان خلخال؛(3)گروهی از کارکنان دفتر عمران فرمانداری خلخال برای فعالیت‌های راه‌سازی؛ گروهی از دانش‌آموزان و فرهنگیان کامیاران و بسیجیان ایثارگر منطقه نقده؛ کاروانی از راهیان کربلای حسینی با عنوان "لشکر خاتمالانبیا(ص)" از شهر سنندج و شهرهای مختلف استان کردستان؛(4)عده‌ای از مردم شهرستان اسلام‌آباد غرب(5)و شهرستان‌های مختلف استان ایلام(6)و شهرستان اهواز؛ تعداد بسیاری از نیروهای مردمی سرآبله، بردسکن، آذرشهر، سعادت‌شهر و 270 نفر از نیروهای آموزش‌دیده و... عازم جبهه‌های نبرد شدند.(7)
1
اداره نظام وظیفه عمومی به همه کارفرمایان و صاحبان کارگاه‌ها و مؤسسات خصوصی و کسبه اخطار کرد ظرف یک هفته مشمولان غایب را به این اداره معرفی کنند. در این اخطار تأکید شده است که کارفرمایانی که خلاف ماده 62 قانون خدمت وظیفه عمومی رفتار کنند علاوه‌بر مجازات شرعی، کارگاهشان نیز تعطیل خواهد شد.(8)
2
قانون"وضع خدمتی داوطلبان غیرنظامی" که در مناطق عملیاتی با نیروهای مسلح همکاری می‌کنند، در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی به تصویب اکثریت 182 تن نماینده حاضر در جلسه رسید. متن قانون چنین است:
«ماده واحده: آن عده از داوطلبان غیرنظامی که از کارکنان دولت نبوده و به‌منظور همکاری با ارتش، ژاندارمری و شهربانی جمهوری اسلامی ایران براساس ضوابطی که ازطرف وزارت دفاع تعیین و به تصویب شورای عالی دفاع می‌رسد، در مناطق عملیاتی قبول خدمت نموده و یا می‌نمایند؛ مادامی که خدمت آنان در طول مدت عملیات جنگی موردتأیید و نیاز باشد ازنظر برقراری حقوق و مزایای زمان خدمت و اسارت و مفقود‌شدن و حقوق وظیفه و مستمری وراث و همچنین امور کیفری و انضباطی و بیمه حوادث مشمول قوانین و مقرراتی خواهند بود که درباره سربازان احتیاط مجری است.
تبصره1. از حقوق داوطلبان موضوع این قانون کسور بازنشستگی برداشت نخواهد شد.
تبصره2. به داوطلبان فوق‌الذکر که قبل از تصویب این قانون در مناطق عملیاتی با نیروهای
مسلح همکاری نموده‌اند مابه‌التفاوت مربوط به کسورات مذکور در تبصره1 حسب مورد از صندوق بازنشستگی مربوطه پرداخت خواهد شد.
تبصره3. تا زمانی‌که جنگ ادامه دارد کلیه هزینه‌های مربوط به اجرای این قانون منحصراً از محل اعتبارات بودجه جنگی هرسال پرداخت خواهد شد و پس از خاتمه جنگ آن قسمت از هزینه‌هایی که به‌صورت حقوق وظیفه و مستمری پرداخت می‌شود با ذکر مورد به بودجه جاری وزارتخانه مربوطه منتقل خواهد شد.
تبصره4. قانون از تاریخ 15/10/1363 لازم‌الاجرا می‌باشد.»(1)
1
صدام حسین در یک سخنرانی ضمن اعلام آمادگی عراق برای مقابله با حمله آتی ایران، تهدید کرد که به میدان نبرد اکتفا نخواهد کرد و به همه هدف‌های داخل ایران حمله خواهد شد.
تصویر
به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، صدام در مراسم اعطای نشان به تعدادی از خانوادههای کشته‌شدگان در جنگ ایران، با گفتن اینکه «می‌شنویم که رژیم ایران دانش‌آموزان را بسیج کرده تا به عراق حمله کنند.» تهدید کرد که درصورت حمله، رزمندگان را طوری نابود می‌کند که چیزی از جسدشان برای شناسایی باقی نماند.
صدام افزود: «هربار که ما از صلح سخن گفتیم، آنها گمان کردند که شاید عراقی‌ها ضعیف شده‌اند، زهی خیال باطل! اگر آنها فکر می‌کنند قادر به پیشروی حتی به‌اندازه یک وجب در خاک عراق هستند در اشتباه‌اند؛ زیرا عراقی‌ها در صحنه حضور داشته و برای مقابله با دشمن آماده هستند. و کسی که می‌خواهد به کار احمقانه جدیدی دست بزند، این کار را بکند، خواهد دید که چه فاجعه‌ای بر سرش و سر مردمش خواهد آمد و آنها خواهند دید که چگونه کبوتران صلح و زنبوران عراق به هدف‌های موجود در میدان نبرد اکتفا نخواهند کرد و تمام هدف‌های داخل ایران را موردحمله قرار خواهند داد.(2)[...] قبل از اینکه بمیرید شر را برپا نکنید. چون این دفعه غیر از دفعات قبل است به یاری خدا.»(3)
1) 34. اداره کل تندنویسی مجلس شورای اسلامی، روزنامه رسمی (مشروح مذاکرات علنی مجلس شورای اسلامی)، شماره 11904، جلسه 201، 12/9/1364، صص30، 31 و 32.
2) 35. مأخذ6، ص11، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، 12/9/1364.
3) 36. سند شماره 11101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، گروهان ثارالله، شماره21، 20/9/1364.
1
یک روزنامه کویتی استفاده ارتش عراق از سلاحهای شیمیایی را حق حکومت عراق دانست و یک روزنامه امریکایی مدعی شد که ایران دارای توانایی تولید سلاح شیمیایی است. عراق نیز از یک شرکت تولید سلاح شیمیایی درخواست راه‌اندازی کارخانه‌ای را در حومه بغداد کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «روزنامه کویتی الوطن در مقاله‌ای در شماره امروز خود با اشاره به اعلامیه‌های ایران که عراق را متهم به کاربرد سلاحهای شیمیایی در جنگ علیه ایران کرده، نوشته است: آیا ایران توقع داشت عراقی‌ها با گل و عطر به استقبال نیروهای اشغالگر ایران بشتابند؟»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری کویت در گزارشی از واشنگتن به نقل از روزنامه واشنگتن تایمز آورده است: «گفته می‌شود که ایران درحال به وجود آوردن امکانات و توانایی‌هایی برای تولید سلاحهای شیمیایی است و این نگرانی به وجود آمده است که ایران ممکن است با عراق در نخستین جنگ سلاحهای گازی پس از جنگ جهانی اول درگیر شود. این روزنامه از قول مقامات دولتی نوشته است که ایران هم‌اکنون توانایی‌هایی را برای انجام جنگ شیمیایی دارا می‌باشد. یک مقام دولتی در پاسخ این سؤال که آیا ایران سلاحهای شیمیایی دارد یا نه، گفت: جواب این سؤال مثبت است.
واشنگتن تایمز از قول یک مقام دیگر سیاسی نوشته است: ما عقیده داریم که ایرانی‌ها دارای بعضی توانایی‌های جنگ شیمیایی هستند و ما معتقدیم که آنها قصد دارند یک قدرت تولیدی پیدا کنند. همین مقام گفت که خیلی مشکل است که بتوان از تولید سلاحهای شیمیایی توسط یک کشور جلوگیری کرد زیرا مواد مشابه و تاحدودی تجهیزات وسایل مشابه در تولید مواد شیمیایی سمی تجاری مثل حشره‌کش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.»(2)
روزنامه کیهان نیز به نقل از بولتن راه کربلا (صدای انقلاب اسلامی عراق) نوشته است: «وزارت صنایع رژیم عراق از شرکت امریکایی"ایدسینکال" که در تولید سلاحهای شیمیایی شهرت دارد، درخواست کرده است که یک کارخانه تولید سلاحهای شیمیایی بهطور محرمانه تحت عنوان تولیدات کودهای شیمیایی و آمونیاک در حومه بغداد بسازد.»(3)
2
در بیانیه مشترک پایان دیدار نخست‌وزیر چکسلواکی از عراق، بر آمادگی عراق برای پذیرش راه‌حل پایان‌دادن به جنگ تأکید شده است. نخست‌وزیر چکسلواکی امروز نیز در کویت خواستار پایان‌یافتن جنگ شد. همچنین در دیدار سران امارات متحده عربی و سودان راه‌های پایان‌دادن به جنگ بررسی شد.
خبرگزاری فرانسه از بغداد گزارش داد: «در بیانیه مشترکی که امروز در پایان دیدار لوبومیر اشتروگال نخست‌وزیر چکسلواکی از عراق هم‌زمان در پراگ و بغداد انتشار یافت آمادگی عراق برای پذیرش راه‌حلی برای پایان‌بخشیدن به جنگ با ایران به‌گونه‌ای همه‌جانبه و عادلانه موردتأکید قرار گرفته است. این راه‌حل باید توقف کامل عملیات نظامی در تمامی جبهه‌های نبرد، عقب‌نشینی نیروهای مسلح دو کشور به مرزهای بین‌المللی، برگزاری مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم، عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر و مبادله تمامی اسرای جنگی میان دو کشور را در برگیرد.»(1)
به گزارش آسوشیتدپرس: «اشتروگال نخست‌وزیر چکسلواکی که از کویت دیدن می‌کند ضمن درخواست فوری برای پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله عراق - ایران، گفت: کشورش مایل به ایفای نقش میانجیگری بین دو کشور درحال جنگ نیست. اشتروگال قبل از آغاز گفت‌وگوهایش با شیخ جابر الاحمد الصباح امیر کویت به خبرنگار گفت: من معتقدم این جنگ باید در راستای خطوط سیاسی یک حل‌وفصل عادلانه که متضمن حق حاکمیت و استقلال هر دو طرف درحال جنگ باشد، حل شود.»(2)
همچنین رادیو نداءالاسلام در اخبار امروز خود گفت: «شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس دولت امارات متحده عربی و ژنرال عبدالرحمن سوارالذهب رهبر نظامی سودان، امروز مذاکرات خود را پیرامون روابط دوجانبه و نحوه تحکیم همکاری‌های مشترک درزمینه‌های مختلف، اوضاع کنونی خاورمیانه و مسئله فلسطین و جنگ ایران و عراق و راه‌های متوقف‌کردن آن انجام دادند.»(3)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی وضعیت انتشار اخبار جنگ عراق و ایران را در رادیوهای کشورهای عربی در آذرماه جاری چنین جمع‌بندی کرده است:
در تعداد اخبار جنگی رادیوهای کشورهای عرب در آذرماه تغییراتی ایجاد شده است: از ابتدای آذرماه رادیو مسقط تنها دو خبر و سایر رادیوهای عربی‌زبان مانند قاهره، دوبی، امان، ریاض و کویت هیچ‌گونه خبری درباره وقایع جاری جبهه‌های جنگ انتشار نداده‌اند. براساس این جمع‌بندی، رادیوهای مذکور در نیمه اول آذرماه درمورد جنگ، بیشتر به اظهارنظرها و اعلام مواضع وزیر خارجه کویت، ضیاءالحق، پارلمان عربی، پارلمان اروپایی، مقامات یمن شمالی، مقامات بحرین و کره جنوبی، وزیر دفاع سعودی درباره جنگ، میانجیگری استرالیا در جنگ و ملاقات ریچارد مورفی با مقامات حکومت عراق پرداخته‌اند.(4)
1) 40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 260، 14/9/1364، ص9، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 13/9/1364.
2) 41. مأخذ6، ص3، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 12/9/1364.
3) 42. واحد مرکزی خبر صداوسیما جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 13/9/1364، ص4، به نقل از رادیو نداءالاسلام، 12/9/1364.
4) 43. مأخذ6، ص4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/9/1364.
1
رادیو بی‌بی‌سی امروز در گزارشی به بررسی بودجه سال 1365 ایران پرداخت و تأکید کرد که نخست‌وزیر ایران در وضعیت کاهش قیمت نفت و رکود بازده صنعتی وظیفه خطیری را به عهده گرفته است.
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش خود آورده است: «حسین موسوی نخست‌وزیر ایران جهت آماده‌سازی صحنه برای اعلام کمبود بودجه و فقدان دورنمایی برای بهبود در تراز پرداخت‌ها، پنجمین بودجه سالیانه خود را تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد. وی سخنرانی مفصلی نیز دراین‌مورد ایراد کرد که طی آن بر نیاز به افزودن بودجه دفاعی جهت ادامه آنچه او موفقیت‌های ارتش برای نیل به پیروزی کامل در جنگ با عراق و دستاوردهای بیشتر در سطح سیاسی نامید، تأکید نمود. [...]
آقای موسوی خاطرنشان ساخت که دولت در نظر دارد طی سال مالی آینده هزینه‌های دفاعی را به میزان 5/12 درصد افزایش داده و درعین‌حال مخارج اداری و اجرایی دولت را به میزان 65 درصد تقلیل دهد. رقم دقیق هزینه‌های دفاعی ایران درحال‌حاضر در دست نیست، اما آن‌گونه‌که در تحلیل‌های نظامی غرب تخمین زده شده مخارج نظامی ایران در سال 84 - 1983 میلادی حدود 17 میلیارد و 300 میلیون دلار بوده است.
از سوی دیگر، منبع اصلی درآمد ایران که صادرات نفت باشد، به گفته آقای موسوی دستخوش تأثیراتی معکوس براثر حملات عراق به تأسیسات نفت صادراتی ایران و بدین‌ترتیب دچار کاهش شده است. او گفت طی 7 ماه گذشته سال مالی جاری ایران فقط 60 درصد از درآمد نفت پیش‌بینی شده‌اش را به دست آورده است.
آقای موسوی در ادامه سخنانش گفت: درعین‌حال، دولت موفق شد 83 درصد از مالیات‌ها و 70 درصد از سایر منابع درآمد خود را که عمدتاً از گمرکات و انحصارات تأمین می‌شود، دریافت کند. به نظر آقای موسوی، کاهش میزان رسمی تورم از رقم 20درصد در سال گذشته به رقمی کمتر از 10 درصد، یکی از مهم‌ترین دست-اوردهای اقتصادی دولت است. او گفت دولت امیدوار است که بتواند سطح تورم را در کمتر از 10 درصد حفظ کند.
اما در شرایطی که درآمد نفت و رکود بازده صنعتی به‌خصوص در بخش خصوصی مرتباً روبه‌افول است قاعدتاً وظیفه خطیری است که نخست‌وزیر ایران آن را عهده‌دار شده است.»(1)
2
عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه که در رأس هیئت بلندپایه سیاسی - اقتصادی بعدازظهر روز یکشنبه وارد تهران شده بود، امروز پس از دیدار با رئیس‌جمهور و رئیس مجلس شورای اسلامی و امضای تفاهم‌نامه‌ای فرهنگی، اقتصادی و تجاری با نخست‌وزیر ایران و مخابره تلگرام مشترکی در حمایت از لیبی عازم دمشق شد.
1) 44. مأخذ6، صص 23 و 24، به نقل ار رادیو بی‌بی‌سی، 12/9/1364.
نخست‌وزیر سوریه در دیدار با رئیس‌جمهور ایران گفت که ما انقلاب اسلامی ایران را انقلاب خود و تمام ملت‌های مسلمان مبارز و ستیزه‌جو با امپریالیسم می‌دانیم.
سپس رئیس‌جمهوری اسلامی ایران گفت: «ما به ارتباطات خود با کشور سوریه به‌صورت استراتژیک می‌نگریم و مسئله فلسطین را آن‌قدر مهم و حساس می‌دانیم که حاضریم بیش از این همه اشتراکات و مناسبات خود را با کشور سوریه گسترش دهیم. ما ایران را به‌عنوان کشور درجه یک در صف مبارزه با رژیم اشغالگر قدس به حساب می‌آوریم و مایلیم که در عمق جبهه‌های مبارزه با اسرائیل حضور داشته باشیم. حقیقت هم همین است؛ چون سیاست تهاجم‌آمیز امریکا و استکبار جهانی در منطقه بسیار جدی است و اگر با جدیت با آن برخورد نشود، استکبار ضربه خود را وارد خواهد کرد.»
رئیس‌جمهور ایران با اشاره به حرکت‌های سازش‌کارانه حکومت‌هایی چون مصر و مغرب که همسو با اهداف امریکا هستند، افزود: «تاکتیک جدید سیاست‌های امریکایی زیرفشار قراردادن کشورهای مترقی و پیشرو عرب و شکستن سنگرهای مبارزه با استکبار است و رسالت کنونی ما ایجاب می‌کند که با همکاری هرچه بیشتر با کشورهای مترقی علیه این اقدام جدی امریکا به پا خیزیم.»
آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «امیدمان به عقب‌نشینی امپریالیسم و جبهه ارتجاع باوجود پشتوانه نیروهای عظیم و مؤمن مردمی بیشتر شده است. نیروهای عظیم انسانی نیرویی است که استکبار جهانی هیچ سلاحی برای مقابله با آن ندارد. [...]
تصویر
در قضیه لبنان ما معتقدیم بهترین بازوی قوی و وسیله‌ای که بتواند در مقابله با اسرائیل مبارزه کند همین نیروهای مؤمن در شمال و جنوب هستند و احساس می‌کنیم که با مقابله جدی دربرابر سیاست‌های تفرقه‌افکنانه استکبار در لبنان باید جهت درگیریهای داخلی را که درنهایت به نفع صهیونیست‌ها تمام خواهد شد به‌سمت مبارزه با دشمن اصلی یعنی اسرائیل کشاند.»
در پایان این دیدار، رئیس‌جمهور ضمن اظهار امیدواری درمورد برخورد قاطع سوریه دربرابر اسرائیل، افزود: «از قول من به آقای حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه بگویید
که ما در بین کشورهای خط مقدم مبارزه با اسرائیل جز شما کسی را نمی‌شناسیم و جمهوری اسلامی ایران و لیبی هر دو آماده هستند که به هر شکلی که ممکن است حیثیت و مقاومت شما را درمقابل اسرائیل بالا ببرند، همکاری و حمایت کنند.»(1)
نخست‌وزیر ایران در گفتوگویی با خبرنگاران، مذاکرات هیئت سوری با مقامات کشورمان را بسیار خوب و مثبت توصیف کرد و گفت: «کلاً مذاکرات در ابعاد مختلف خصوصاً در موارد سیاسی پربار بود و طرفین از آن نتایج خوبی به دست آوردند.»
مهندس موسوی افزود: «مجموعه نتایج این مذاکرات در دو سند، یکی بیانیه مشترک دو کشور - که قرار است به‌زودی بهطور هم‌زمان در تهران و دمشق منتشر شود - و دیگری یک تفاهم‌نامه دررابطه‌با مسائل فرهنگی - اقتصادی و تجاری که مکمل تفاهم‌نامه‌های قبلی میان دو کشور به حساب می‌آید، به امضای طرفین رسید.» نخست‌وزیر همچنین تأکید کرد باتوجه‌به این مذاکرات، آینده روابط دو کشور بسیار خوب پیش‌بینی می‌شود.(2)
در پایان سفر رسمی نخست‌وزیر سوریه به تهران، وزیران امور خارجه ایران و سوریه تلگرام مشترکی در حمایت از کشور لیبی برای علی عبدالسلام تریکی وزیر امور خارجه لیبی، مخابره کردند. در این تلگرام دو کشور حمایت قاطع خود را از مواضع اصولی و ثابت کشور لیبی و پایداری و مقاومتش در رویارویی با نقشه‌های امپریالیسم، صهیونیسم و ارتجاع اعلام کردند. در این تلگرام آمده است: «تحرکات اخیر امپریالیسم و ارتجاع علیه لیبی برپایه هدف دورکردن افکار عمومی در جهان عرب و اسلام از افزایش مبارزه کلیه ملت‌ها به‌ویژه مبارزه ملت بزرگ مصر، علیه روند توافقنامه کمپ دیوید می‌باشد.»(3)
1
در دیدار صبح امروز هیئت سوری با آقای هاشمی رفسنجانی که دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز حضور داشت، نخست‌وزیر سوریه بر ضرورت اتحاد دربرابر امپریالیست‌ها تأکید کرد و آقای هاشمی نیز مقابله با تهاجم جدید امپریالیست‌ها را وظیفه‌ای همگانی خواند. در این دیدار، ابتدا نخست‌وزیر سوریه با بیان اینکه هیچ‌گونه اختلافی در دیدگاه‌های دو کشور وجود ندارد بر ضرورت انسجام و اتحاد نیروهای اسلامی، ملی و پیشرو برای مقابله با تهاجم گسترده و سبعانه امپریالیست‌ها تأکید کرد و افزود: «راه ما راه مبارزه‌جویی و جهادخواهی است و پیروزی ما در این راه مشخص و روشن است.»
سپس آقای هاشمی رفسنجانی سوریه را همراه و متحدی استراتژیک برای ایران خواند و گفت: «امپریالیست‌ها و صهیونیست‌ها همه تلاش خود را بر این نهاده‌اند تا سد مقاومی را که امروز در منطقه به وجود آمده و تجسم آن در سوریه به چشم می‌خورد بشکنند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «در این مقطع حساس تاریخی لازم است جبهه
پایداری همکاری جدی خودش را به دنیا ارائه کند. شما در لبنان باید مواظب باشید که میان نیروهای اسلامی فاصله‌ای نباشد و ما هم به سهم خود علی‌رغم گرفتاری‌هایی که داریم، آماده هرگونه همکاری برای منسجم‌کردن هرچه بیشتر نیروهای مقاومت‌کننده هستیم. البته ممکن است در این مرحله از مقاومت، دشمنان ما مشکلاتی را برای ما فراهم کنند، اما تحقیقاً مقاومت ما می‌تواند دشمن را به عقب براند. [...] ما انتظار داریم که نتیجه سفر شما به تهران به‌گونه‌ای باشد که درنهایت ازلحاظ سیاسی برای نیروهای مقاوم منطقه یک پشتیبانی قوی روحی را به‌همراه داشته باشد و برای دشمنان ما نیز مایه یأس و ناامیدی گردد. [...] و اگر آنها در اینجا موفق شدند که مقاومت را بشکنند، دنیای عرب را فتح کرده‌اند. البته اینکه می‌گویم دنیای عرب مقصود من در سطح دولت‌ها است و الا مردم هم‌اکنون به امید مقاومت شما خاطرجمع هستند، و در غیر این صورت نقش خود را ایفا خواهند کرد.»
آقای هاشمی تأکید کرد که وظیفه همه ما است که جلو تهاجم جدید امپریالیست‌ها را بگیریم. اطلاعات نشان می‌دهد که دشمن برای کم‌اثر‌کردن مقاومت سوریه برنامه‌ریزی کرده است و ابعاد قضیه بسیار گسترده است. آنها همچنین تلاش می‌کنند تا لیبی را نیز در مرزهای خودش مشغول کنند. و به این ترتیب تصور می‌کنند در این لحظات چون ایران هم گرفتاری دارد، طبعاً به خارج از مرزهای خودش نخواهد رسید، بنابراین زمینه را برای یک تهاجم سیاسی، ازنظر خودشان مناسب قلمداد می‌کنند.(1)
1
در پایان دیدار هیئت بلندپایه سوری از ایران، دو طرف در بیانیه مشترکی بر لزوم تحکیم مبارزه مشترک علیه امپریالیسم، صهیونیسم و ارتجاع تأکید کرده و تقویت راه‌های همکاری و دوستی دوجانبه را موردتوجه قرار دادند.
به نوشته روزنامه اطلاعات در بیانیه مشترک ایران و سوریه آمده است: «طرفین در محیطی سرشار از برادری و اعتماد متقابل و تفاهم کامل مذاکراتی درزمینه روابط دوجانبه فی‌مابین و مسائل موردعلاقه مشترک و در رأس آن اوضاع خاورمیانه، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و اوضاع لبنان به عمل آوردند. [...]
در چارچوب تحکیم روابط دوجانبه بین دو کشور موارد ذیل به امضا رسید:
پروتکل مبادلات تجاری و اقتصادی بین دو کشور.
یادداشت تفاهم بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری عربی سوریه.
طرفین اوضاع خطیر خاورمیانه را که از سیاست‌های ارتجاعی در منطقه و سیاست‌های تجاوزکارانه و توسعه‌طلبانه اسرائیل و امریکا - که در چارچوب پیمان استراتژیک آنها علیه امنیت و ثبات منطقه و در کوشش برای بسط سلطه امپریالیستی صهیونیستی خود بر منطقه و
1) 48. مأخذ20، ص3.
تحکیم موجودیت صهیونیسم در فلسطین صورت می‌گیرد - ناشی شده است، مورد اهتمام خاص قرار دادند. طرفین مجدداً موافقت‌نامه‌های کمپ دیوید را محکوم و از مبارزات ملت فلسطین برای آزادی سرزمین‌های اشغالی حمایت کردند.
ایران حمایت کامل خود را از مبارزه ملت سوریه علیه توطئه‌های امپریالیسم - صهیونیسم و دفاع مستمر نسبت به حقوق عربی و فلسطینی درجهت آزادی کلیه سرزمین‌های اشغالی فلسطین موردتأکید قرار داد.
طرفین پشتیبانی کامل خود را نسبت به استقلال و حاکمیت و وحدت سرزمین‌های لبنان موردتأکید قرار داده و مراتب قدردانی خود را از پیروزی‌هایی که ملت لبنان به‌وسیله آن نیروهای اسرائیلی را وادار به خروج از اغلب مناطق جنوب لبنان کرد، اعلام داشتند و خواستار عقب‌نشینی کامل، فوری و بدون قیدوشرط نیروهای اسرائیلی از کلیه سرزمین‌های لبنان گردیدند.
طرفین نسبت به لزوم ادامه فعالیت برای ایجاد یک صلح بین فرزندان ملت لبنان توافق نمودند. [...] طرفین تحولات جنگ عراق و ایران را موردبررسی قرار داده و یک بار دیگر اقدام رژیم عراق را در به‌راه‌انداختن این جنگ ستمگرانه علیه انقلاب اسلامی ایران که پشتیبان امت عرب در مبارزه خود علیه امپریالیسم است، محکوم نمودند.
طرفین جنگ شهرها و حمله به نفتکشها و استفاده از سلاحهای شیمیایی و کوشش در راه گسترش محدوده جنگ که رژیم فاشیستی بغداد آن را به اجرا درآورده، به‌شدت محکوم ساختند.
دو طرف اعتقاد راسخ خود را بر اینکه جنگ جنون‌آمیزی که رژیم فاشیستی عراق علیه انقلاب اسلامی ایران با هدف نابودساختن نقش رهایی‌بخش این انقلاب در منطقه به راه انداخته، باعث محدود‌شدن نقش انقلاب اسلامی ایران و به‌تعطیل‌کشیدن نقش عراق در مبارزه علیه دشمن صهیونیستی شده است، را بیان کردند و اینکه مبارزه با این دشمن، آرمان اصلی و اساسی مبارزات اعراب و مسلمانان را در بر دارد، به همین جهت دو طرف تأکید می‌کنند که روابط آنها با دیگر کشورهای جهان باید با درنظرداشتن این مطلب بیش از هر اعتبار دیگری باشد و همچنین دو طرف پشتیبانی خود را از ملت عراق علیه رژیم فاشیست و خونخوار صدام حسین بیان کرده و تأکید نمودند هیئت عربی سوریه بار دیگر آنچه را طرف ایرانی موردتأکید قرار داده است، که ایران هیچ‌گونه چشمداشتی به خاک عراق نداشته و خواستار حسن همجواری و برادری اسلامی با ملت عراق و سایر کشورهای عربی می‌باشد و اینکه تلاش می‌کند که عامل تشنج در منطقه را حذف نماید، موردتأیید قرار دادند. [...]
دو طرف خواستار تلاش برای جلوگیری از فعالیت‌های نظامی دریایی کشورهای بیگانه بر آبهای هم‌جوار ایران و حمایت از برپایی پایگاه‌های نظامی و جلوگیری از تهدید و بهکارگیری زور و مداخله در امور داخلی آنها گردیدند.
طرفین همبستگی کامل خود را با جماهیری عربی مردمی سوسیالیستی لیبی در مقابله با نقشه‌ها و تحریکات اقمار امپریالیستی ابراز داشته و تحریکات امریکا و تمرکز نیروهای مصری در مرزهای جماهیری لیبی را به‌شدت محکوم کرده و تأکید کردند که در کنار ملت لیبی برای مقابله با هر تهاجمی که کشور برادر لیبی با آن مواجه شود، قرار دارند. دو طرف ایستادگی مستمر خود را در کنار ملت مصر در مقابله خود برای ملغی‌کردن موافقت‌نامه کمپ دیوید و تمام موافقت‌نامه‌های خیانت‌باری که بر ملت برادر مصر تحمیل شده است، اعلام داشتند. [...] طرفین پشتیبانی خود را از مبارزه ملت صحرای غربی، ... مبارزه علیه تبعیض نژادی در قاره افریقا، لزوم پایان‌دادن به اشغال نامیبیا، مبارزات ملت نیکاراگوا و ملل امریکای مرکزی دربرابر تجاوزات امپریالیسم امریکا اعلام داشتند.
همچنین طرفین نقش بزرگ و مهم جنبش عدم‌تعهد در صحنه بین‌المللی و لزوم کوشش برای تقویت این جنبش را موردتأکید قرار دادند. تا اینکه این جنبش با فعالیت بیشتر بتواند نقش طبیعی و مؤثر خود را در زندگی بین‌المللی ایفا نماید.
طرفین رضایت کامل خود را از نتایج به‌دست‌آمده در این دیدار که نمودار پایبندی دو کشور به تحکیم روابط دوستی و همکاری فی‌مابین است، ابراز داشتند. [...]
آقای دکتر عبدالرئوف الکسم از همتای خود مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، برای دیدار از جمهوری عربی سوریه دعوت به عمل آورد که این دعوت با تشکر پذیرفته شد.»(1)
1
بازدید هیئت بلندپایه سوری از ایران بازتاب‌های گسترده‌ای درپی داشت:
رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گفت: «هیئت نمایندگی سوریه در ایران با حضور خود تنها این پیام را به ایران القا کرده است که سوریه دست از روابط خاص خود با ایران برنداشته است و ضمناً این پیام را به اردن نیز فهمانده است که سوریه به‌خاطر بهبود روابط خود با اردن، خط مشی‌های خود را تغییر نمی‌دهد. اختلاف‌هایی بین سوریه و ایران بوده است، گو اینکه مقامات سوریه اخبار مربوط به این اختلاف‌ها را به‌عنوان تلاش‌هایی در تیره‌کردن روابط دو کشور رد کرده است. این اختلاف‌ها درمورد لبنان - که سوریه آن را در شرف افتادن به حوزه نفوذ خود می‌داند - بروز کرده و با درنظرگرفتن نبرد در بندر طرابلس در شمال لبنان افزایش یافت. در این نبرد نیروهای سنی توحید به رهبری شیخ شعبان - که از حمایت ایران برخوردار است - با نیروهای ائتلافی و شبه‌نظامیان تحت حمایت سوریه درگیر شدند، در توازن روابط دوکشور اکنون سوریه در پرداخت‌هایش به ایران در ازای نفت دریافتی از آن کشور تأخیر روا داشته آن هم در موقعی که ایران نمی‌تواند فشار اضافی بر اقتصاد خود را تحمل کند.
1) 49. مأخذ20.
بعد از مذاکرات تهران، رادیو تهران حمایت سوریه و ایران از لیبی را دربرابر آنچه تهدید مصر خواند، اعلام کرد. ایران در ماه ژوئن گذشته یک پیمان استراتژیک با لیبی به امضا رساند و سوریه، عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور خود را به طرابلس فرستاد تا لیبی را از ادامه حمایت آن کشور از لیبی مطمئن سازد.
انتقاد آشکار سوریه از مصر و حمایت بی‌قیدوشرطش از لیبی علیه مصر نشانه آن است که سوریه بعد از آشتی با اردن به ملایم‌کردن خط مشی‌های خود نپرداخته است.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز دراین‌باره گزارش داده است: «دیپلمات‌ها عقیده دارند که انتظار می‌رود جریان نفت ایران به سوریه بعد از دو ماه وقفه دوباره از سرگرفته شود، اما تاکنون معلوم نشده که آیا تصمیمی دراین‌مورد گرفته شده است یا نه. میرحسین موسوی گفته که درنتیجه این مذاکرات انتظار می‌رود که روابط دو کشور در آینده گسترش فوق‌العاده‌ای بیابد. [...] الکسم با رئیس‌جمهور ایران [آیت‌الله] علی خامنه‌ای و رئیس پرنفوذ پارلمان علی‌اکبر رفسنجانی ملاقات نمود. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رفسنجانی به الکسم گفته است که تمام شواهد نشان می‌دهد که امپریالیست‌ها به طرح‌ریزی برای خنثی‌کردن فعالیت‌های سوریه پرداخته‌اند. الکسم پاسخ داده بود که در هیچ شرایطی سوریه با دشمنانش توافق نخواهد کرد.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز با انتشار اخبار مشابهی افزوده است: «نخست‌وزیر سوریه در ملاقات با [آیت‌الله] علی خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران، تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران ماهیتی ضدامپریالیستی داشته و به ملت‌ها نشان داد که اسلام قوی است و سرانجام، واقعیت پیروز خواهد شد. رئیس‌جمهوری ایران نیز به وی پاسخ داد که ایران برای روابط خود با سوریه اهمیت استراتژیک قائل است و باید ملت‌های مترقی یک ابتکارعمل تازه و تهاجمی علیه ائتلاف طرف‌دار صهیونیسم اتخاذ کنند. همین طرز فکر توسط حجت‌الاسلام رفسنجانی رئیس مجلس نیز بیان شد. او طی ملاقات با الکسم گفت: وظیفه مسلمانان مقابله با استیلای منطقه توسط نیروهای امپریالیستی است. وی به الکسم اطمینان داد که جمهوری اسلامی علی‌رغم جنگ عراق و ایران با کمال میل از ایجاد هرگونه امکان برای شرکت در تقویت نیروهای مقابله علیه امپریالیسم در منطقه استقبال می‌کند.»(3)
1
علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزیر خارجه ایران که روز گذشته وارد کنیا شده است، امروز در دیدار با فیلیپ لیکلی معاون وزیر خارجه کنیا، پیام دولت ایران برای رئیس‌جمهوری کنیا را تسلیم وی کرد. به گزارش خبرگزاری رسمی کنیا: «لیکلی، ایران و عراق را به شروع مذاکره برای حل مسائل خود براساس قطعنامه‌های سازمان ملل متحد فراخواند. وی به‌ویژه از دولت ایران خواست کوشش‌های دیپلماتیک را برای حل مسئله جنگ عراق و ایران ازطریق میانجیگری از سر بگیرد.»(4)
1
دولت ایران دعوت از یک هیئت فرانسوی را برای سفر به ایران تکذیب کرد، اما نماینده پارلمان فرانسه بر تصمیم به سفر به ایران در جمعه آینده تأکید کرد و آن را سفری خصوصی با مقاصد اقتصادی و علاقه‌مند به طرح موضوع گروگانهای فرانسوی در لبنان، اعلام کرد. وزیر خارجه فرانسه گفت که درمورد سرنوشت گروگان‌ها امیدوار شده است.
روابط عمومی نخست‌وزیری با انتشار اطلاعیه‌ای ادعای رسانه‌های خارجی درمورد دعوت جمهوری اسلامی ایران از یک هیئت فرانسوی برای دیدار از ایران را تکذیب کرد. این روابط عمومی اعلام کرد هیچ دلیلی برای انجام‌شدن این سفر وجود ندارد. خبرگزاری فرانسه به نقل از یک نماینده پارلمان این کشور گزارش داده بود قرار است به دعوت ایران هیئتی از پارلمان فرانسه در ماه جاری به تهران سفر کند.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «روزنامه فرانسوی لوموند به نقل از یکی از اعضای این هیئت نوشته است: [آیت‌الله] خامنه‌ای رئیس‌جمهوری اسلامی با عزیمت این هیئت به تهران موافقت کرده است.»(2)خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی دیگر به نقل از لوموند، گزارش داد: «رولان دوما وزیر خارجه فرانسه که هفته پیش آقای معیری کاردار ایران در پاریس را به حضور پذیرفته بود، به وی اطمینان داده است که پشتیبان هیئت نمایندگی اعزامی به تهران است و خودش نیز امیدوار است بتواند طی ماه‌های آینده به ایران سفر کند.»(3)
خبرگزاری فرانسه دراین‌باره گزارش داد: «ژان ماری دایه نماینده ناحیه مانش در مجلس فرانسه روز سه‌شنبه (12 آذر 1364) تأکید کرد که علی الاصول روز جمعه آینده برای یک مأموریت دو سه‌روزه به‌منظور بررسی تمایل مقامات ایرانی و فرانسوی به نزدیکی روابطشان عازم تهران خواهد شد. وی طی مصاحبه‌ای در رادیوی فرانسوی اروپا گفت که وی با نمایندگان مجلس ایران ازجمله با آقای هاشمی رفسنجانی گفت‌وگوهایی خواهد داشت و احتمالاً با [آیت‌الله] خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران، ملاقات می‌کند. [...] دایه خاطرنشان کرد که دیدارش از تهران یک سفر خصوصی با مقاصد اقتصادی است، ولی درمورد طرح سرنوشت چهار گروگان فرانسوی در لبنان نیز بی‌علاقه نخواهد بود.
دراین‌حال دکتر رعد یک فرانسوی جراح قلب لبنانی‌الاصل، که دوباره به لبنان سفر کرده است تأکید کرد که ربایندگان فرانسوی‌ها گروههای طرف‌دار ایران هستند و نوعی تمایل به مذاکره نیز وجود دارد. او افزود: با ربایندگان ملاقات نکرده است. دکتر رعد گفت: من در خانه حزب‌الله (حزب طرف‌دار ایران در لبنان) را زدم، آنها پیشنهاد کردند که یک واسطه وجود داشته باشد.»(4)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر گزارش داد: «رولان دوما وزیر خارجه فرانسه جمعه گذشته ضمن آنکه از تهران، دمشق و بیروت به‌عنوان سه عامل مؤثر دررابطه‌با سرنوشت گروگانهای مذکور یاد کرد، گفت: ایران تمایل خود را برای تلاش جهت دستیابی به یک راه‌حل درمورد آزادی گروگان‌ها نشان داده است. دوما که درپی بازگشت یک گروه دونفره فرانسوی به پاریس که در تلاش جهت آزادی گروگان‌ها به بیروت سفر کرده بودند سخن می‌گفت، افزود که برای نخستین‌بار نسبت به سرنوشت مارسل کارتون و مارسل فونتن دو دیپلمات فرانسوی، میشل سورا محقق و
ژان پل کوفمن روزنامه نگار فرانسوی - که در بیروت نگهداری می‌شوند - امیدوار شده است.
دیپلمات‌ها در پاریس می‌گویند، از آنجا که گفته می‌شود تمامی این چهار گروگان فرانسوی توسط جهاد اسلامی - که یک سازمان اسلامی طرف‌دار ایران می‌باشد - نگهداری می‌شوند، بنابراین نقش این کشور می‌تواند از اهمیت بسزایی برخوردار باشد. دیپلمات‌های مذکور اضافه می‌کنند، لکن به نظر نمی‌رسد ایران بدون انجام اقدامی متقابل ازجانب پاریس دست به هرگونه تلاشی بزند و به نظر می‌رسد که این کشور خواستار انجام بررسی و تجدیدنظر بیشتر در روابط بین ایران و فرانسه می‌باشد. تمایل ایران برای دستیابی به یک توافق بیشتر و گسترده‌تر با فرانسه جمعه گذشته ازسوی ریاست هیئت پارلمانی فرانسه که قرار است اواخر هفته جاری بنا به دعوت ایران از این کشور دیدن نماید عنوان گردید.
ژان ماری دایه نماینده مجلس فرانسه نیز گفت: ایرانی‌ها اعلام داشته‌اند اگر پاریس درمورد دارایی‌های مسدودشده ایران در پاریس از خود حسن‌نیت نشان دهد این کشور نیز هیئتی را جهت رسیدگی به ماجرای گروگانهای فرانسوی به لبنان اعزام خواهد کرد. این دارایی‌ها که یک عامل مهم در تیرگی روابط بین ایران و فرانسه محسوب می‌شود، یک وام یک میلیارد دلاری است که در زمان شاه فقید ایران برای کمک به هزینه ایجاد یک کنسرسیوم فرانسوی غنی‌ساختن اورانیوم دراختیار این کشور قرار گرفت.»(1)
1
شرایط آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان را یک نشریه لبنانی تشریح کرده است.
روزنامه النهار چاپ بیروت نوشته است: «شرایط ایران برای انجام تلاش‌هایی دررابطه‌با آزادی این گروگان‌ها به اطلاع نمایندگان فرانسوی که جمعه گذشته پس از یازده روز اقامت در لبنان به پاریس بازگشتند، رسیده است. [...]
گزارش النهار حاکی است ایران درقبال انجام اقداماتی برای آزادی گروگان‌ها، خواستار ایجاد یک بهبود کلی در روابط بین دو کشور است و همچنین مشتاق است که مذاکراتی مشترک پیرامون مسائل دیرینه مورد اختلاف دو کشور آغاز شود.
مقامات رسمی فرانسه از اظهارنظر پیرامون این موضوع خودداری کردند. یک سخنگوی وزارت خارجه فرانسه گفت: درحال‌حاضر فعالیت‌های بی‌شماری دراین‌رابطه صورت گرفته، لکن این تلاش‌ها بایستی همچنان سرّی باقی بماند.»
این نشریه افزوده است: «آزادی چهار کماندویی که سال 1980 به‌اتهام سوءقصد علیه شاهپور بختیار در فرانسه زندانی شدند، ازجمله خواسته‌هایی است که ازسوی گروگان گیرندگان طرف‌دار ایران که این چهار فرانسوی را دراختیار خود دارند مطرح شده است. این گروگان‌گیرندگان همچنین خواستار آن شده‌اند که فرانسه با ارسال تسلیحات به میزان متساوی به دو کشور ایران و عراق موضع بی‌طرفانه‌تری را در جنگ خلیج [فارس] اتخاذ نماید. بعد از شوروی، فرانسه دومین تأمین‌کننده اصلی تسلیحات عراق به شمار می‌رود و از عراق در جنگ این کشور علیه ایران حمایت می‌کند.»(2)
1
سفیران ایران و شوروی در آلمان‌شرقی و لهستان در دیداری، از برخی مواضع کشور مقابل گلایه کردند و خواهان گسترش روابط دو کشور شدند.
نشریه وزارت امور خارجه نوشته است: «سفیر جمهوری اسلامی ایران در برلین شرقی با سفیر اتحاد جماهیر شوروی مذاکره و گفتوگو نمود. سفیر جمهوری اسلامی ایران در این مذاکرات مواضع جمهوری اسلامی ایران درقبال روابط با اتحاد شوروی را مطرح و همچنین نسبت به بعضی مواضع شوروی دربرابر ایران گلایه‌های لازم را مطرح نموده است.
در این ملاقات، سفیر شوروی بعضی اقدامات مثبت تبلیغاتی جمهوری اسلامی ایران را گامی مثبت در روابط دو کشور خواند و اضافه نمود جمهوری اسلامی ایران در تبلیغات خود باید تجدیدنظر بیشتری نماید. سفیر شوروی درخصوص مسئله افغانستان اظهار نموده است شما باید به ما کمک کنید ما علاقه‌مند هستیم مسائل را ازطریق سیاسی حل نماییم. اما امریکا سوءاستفاده خواهد کرد. [...]
سفیر شوروی درخصوص کنفرانس ژنو (سران امریکا و شوروی) گفته است: ما در این کنفرانس از جمهوری اسلامی ایران دفاع کرده‌ایم و گفته‌ایم اجازه نمی‌دهیم در این منطقه امریکا دخالت کند. وی گفت که انقلاب اسلامی همواره برای شوروی ارزشمند است. [...] سفیر شوروی درخصوص سفر آقای کورنینکو قائم‌مقام وزیر خارجه شوروی به تهران عنوان نموده است که ایشان فقط به‌خاطر اولویت مذاکرات ژنو تاکنون به ایران سفر نکرده است، اما اکنون همه چیز آماده است و ایشان یا یکی از معاونین دیگر به ایران مسافرت خواهند نمود.
امروز همچنین سفیر جمهوری اسلامی ایران در ورشو با سفیر شوروی به‌مدت یک ساعت و نیم مذاکره کرده است. در این ملاقات سفیر شوروی به افزایش تبلیغات علیه شوروی از ماه اوت گذشته در جمهوری اسلامی ایران اشاره کرده و گفته است ما انقلاب اسلامی ایران را یکی از پدیده‌های بزرگ قرن می‌دانیم. وی در پایان تأکید کرده است که رهبران دو کشور علاقه‌مند به گسترش هرچه بیشتر روابط هستند و وظیفه ما دیپلمات‌هاست که این کار را به انجام برسانیم.(1)
2
سفیر لیبی در هند امروز گفت: ربودن جت شرکت هواپیمایی مصر توسط امریکا و مصر برنامه‌ریزی شده و برای توجیه حمله‌ای علیه لیبی به این کشور نسبت داده شده است. وی افزود: این ادعا بهانه‌ای است برای تمرکز بیشتر از صد هزار سرباز مصری در مرز غربی مصر با لیبی و نیز در توجیه استقرار نیروی ضربت ناوگان ششم امریکا در آبهای ساحلی لیبی در مدیترانه. سفیر لیبی گفت: لیبی هنوز سربازان خود را دربرابر این تمرکز نیروهای مصر بسیج نکرده است.(2)
1
درپی درگیریهای اخیر لبنان موسوم به جنگ پرچم، امروز هیئتی از جنبش امل به ریاست حسن هاشم رئیس کمیته اجرایی امل با آقای نورانی کاردار جمهوری اسلامی ایران در بیروت، دیدار کرد. در این دیدار دو طرف ضمن تأکید بر جلوگیری از برخوردهای جنبی، لزوم تقویت و گسترش مبارزه علیه اشغالگران صهیونیستی را در صدر وظایف مسلمانان دانستند و بر ایجاد وحدت دراین‌زمینه تأکید کردند.(1)
2
مجله پناهندگان ارگان کمیسیون عالی پناهندگان سازمان ملل در گزارشی از مهاجرت افغان‌ها به ایران نوشته است: «ایران درهای خود را به روی پناهندگان باز گذاشته و شرکت آنها را در امورات اقتصادی فراهم آورده است. مقامات ایران تعداد افغان‌ها را تقریباً بالغ‌بر یک میلیون و هشتصد هزار نفر اعلام کرده‌اند که به نظر می‌رسد آمار پناهندگان خیلی بیشتر از این تعداد باشد. جمهوری اسلامی ایران مدتی طولانی هزینه‌های این هجوم را به‌تنهایی تحمل کرده است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از این مجله می‌افزاید: «در سال 1983 کمیسیون عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در این امر دخالت کرده و دفتر نمایندگی خود را در اکتبر سال 1984 افتتاح کرد. ایران پس از پاکستان دومین کشور جهان به‌لحاظ پناهندگان می‌باشد، مع‌ذلک همچنان مسئولیت کمک به اکثر پناهندگان افغان بر دوش ایران بوده و تنها 5/7 میلیون دلار از این سازمان به دفتر کمیسیون عالی پناهندگان در وزارت کشور ایران کمک شده است. براساس این گزارش اکثریت وسیع افغان‌ها در ایران مشغول به کارند و آنهایی که کارت دارند (آزمایش‌های سخت وجود دارد) با همان حقوق ایرانی‌ها کار می‌کنند و بسیاری زندگی خوبی به‌هم زده‌اند. اکثریت آنها در ساختمان‌سازی، کشاورزی، مغازه‌های کوچک یا صنایع روستایی کار می‌کنند. اما آنهایی که صلاحیت دارند (تکنیسین‌ها، دکترها، معلم‌ها) می‌توانند همچنین حرفه یا پیشه خود را درصورت یافتن کار، انجام دهند.
کمک به افراد جوان برای سازگار‌کردن آنها با روش زندگی ایرانی و آماده‌کردن آنها برای مشارکت بعدی در حیات اجتماعی و اقتصادی امر دیگری است. مدارس ایرانی از سال اول مدرسه ابتدایی تا پایان دبیرستان بدون تبعیض به روی آنها باز شده است. آنهایی که می‌خواهند به دانشگاه بروند درصورت داشتن آمادگی می‌توانند این کار را بکنند. در جاهایی که اکثریتی از آنها وجود دارد در محله‌ها، شهرها و روستاهای افغان‌نشین که همه‌جا سر بر آورده‌اند، مدارس مخصوص آنها افتتاح شده است. براساس گزارش مجله پناهندگان، ایرانی‌ها صرفاً به‌خاطر ترس از بیماری‌های مسری، [در معاشرت با] جمعیت افغان‌ها محتاط هستند. مسکن‌های دائمی که مقامات شروع به ساختن برای آنها کرده‌اند هنوز تکمیل نشده‌اند.»(2)
1
در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران که با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه، مسئول ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه و مسئولان قرارگاه کربلا برگزار شد، (1)درباره سازمان رزم، مأموریت یگان‌ها و طرح مانور قرارگاه کربلا، تک پشتیبانی و سرپل‌گیری، جاده‌سازی و عقبه‌سازی، وضعیت شهر فاو و... بحث و گفتوگو شد. در این جلسه بحث درباره این موضوعات به نتیجه قطعی نرسید، اما بسیاری از ابهامات مطرح و مشخص شد که برای دستیابی به طرح مانور قطعی نیاز به تفکر، تلاش و اطلاعات بیشتری است.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در گزارش خود درباره تلاش‌هایی که تا این زمان برای تعیین مأموریت یگان‌های زیر امر قرارگاه کربلا انجام شده، نوشته است: «در مدتی که طراحی عملیات والفجر8 انجام می‌گرفت، خط حد و طرح مانور یگان‌ها بهطور مکرر دستخوش تغییرات می‌شد. ازجمله عوامل مؤثر در این تغییرات: کیفیت و توان کمی یگان‌ها؛ توانایی فرماندهان یگان‌ها؛ موقعیت و وضعیت زمین منطقه عملیات؛ اقدامات احتمالی دشمن؛ طرحهای جانبی؛ طرحهای فریب و... بود.»
در ادامه این گزارش آمده است: «فرماندهی قرارگاه کربلا پس از بررسی‌های طولانی، سرانجام روز 12 آذر 1364 سازماندهی یگان‌های تحت‌امر را چنین اعلام کرد:
یگان‌های دنبال پشتیبان از پایین به بالا به‌ترتیب: لشکر5 نصر، لشکر21 امام رضا(ع)، لشکر27
1) در این جلسه برادران رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، علیرضا عندلیب (مسئول ستاد قرارگاه خاتمالانبیا)، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلا)، احمد غلامپور (جانشین فرمانده قرارگاه کربلا)، غلامرضا محرابی(مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا) و احمد سیاف (مسئول عملیات قرارگاه کربلا) حضور داشتند.
محمد رسول‌الله(ص)، لشکر14 امام حسین(ع).
یگان‌هایی که مأموریت گرفتن سرپل را به عهده دارند، از پایین به‌سمت بالا: لشکر17 علی بن‌ابی‌طالب(ع)، تیپ44 قمربنی‌هاشم(ع).
یگان‌هایی که دنبال پشتیبان یگان‌های سرپل هستند، از پایین به بالا: تیپ10 سیدالشهدا(ع)، تیپ32 انصارالحسین(ع).(1)
درپی اعلام این سازماندهی، این موضوع در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه موردبحث قرار گرفت. فرمانده قرارگاه کربلا دراین‌باره گفت: خط حدی که مشخص شده، براساس خط حد ابلاغی قرارگاه خاتم است. در این سازماندهی، در محورهایی که نیاز به نیروی زرهی دارد، یگان‌هایی مثل لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) را گذاشتیم که در مرحله دوم و بعد از اینکه یگان‌های خط‌شکن خط اول را شکستند، یگان‌هایی که واحد زرهی دارند وارد عمل شده، پیشروی را ادامه دهند. عباس محتاج افزود: یگان‌های دنبال پشتیبان که بعد از یگان‌های خط‌شکن وارد عمل می‌شوند، در مرحله اول نقش نیروی احتیاط یگان‌های خط‌شکن را دارند. همچنین وقتی یگان‌های مرحله دوم وارد عمل شدند، یگان‌های مرحله اول، نقش نیروی احتیاط را ایفا می‌کنند.
رحیم صفوی در بحث سازماندهی و تعیین مأموریت یگان‌ها تأکید می‌کند که: «مانورهای حساس و محورهای مهم را به لشکرهایی که تردید و مشکل دارند، (2)نباید بسپاریم؛ مثلاً لشکر8 نجف و لشکر14 امام حسین(ع) را که تردید دارند در مرحله اول عملیات و برای خط‌شکنی مأموریت ندهیم. روزه شک‌دار نباید بگیریم. لشکرهایی که هم داوطلب‌اند و هم علاقه دارند، در مرحله اول و برای خط‌شکنی بگذارید و آنها که شک دارند را برای احتیاط و پشتیبانی.»(3)
احمد غلامپور دراین‌باره می‌گوید: «مطلبی که شما درباره لشکرهای 8، 14 و 27 گفتید، در تعیین مأموریت و طرح‌ریزی مانور دست ما را می‌بندد و مشکل ایجاد می‌کند.»(4)
در ادامه جلسه، موضوع "طرح مانور یگان‌های قرارگاه کربلا" مطرح شد. رحیم صفوی دراین‌باره گفت: برای طرح‌ریزی مانور دو موضوع مهم را در نظر بگیرید: هماهنگی در گرفتن هدف و پاک‌سازی منطقه. در شب اول نمی‌توانیم به همه اهداف برسیم، اما اهدافی هست که باید حتماً در شب اول به آن برسیم و در روز اول پاک‌سازی کنیم؛ مثل پایگاه موشکی. تصرف پایگاه موشکی را به یک یگان واگذار کنید که آن را سریع پشت سر بگذارد یا اصلاً دور بزند. اگر در شب و روز اول به اهداف مشخص‌شده نرسیم، مشکل ایجاد می‌شود. چگونگی پاک‌سازی شهر فاو و منطقه تانک‌فارم‌ها را پیش‌بینی کنید.(5)
1) 1. سند شماره 637/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات قرارگاه خاتمالانبیا، عملیات والفجر8، مأموریت قرارگاه‌های کربلا و نوح، (جواد زمان‌زاده، محمد درودیان، محسن رشید)، ص8.
2) تا این زمان هنوز برخی فرماندهان اصلی سپاه پاسداران اجرای عملیات در منطقه فاو را عملیاتی ناموفق و خسارت‌بار می‌دانستند و موافق اجرای آن نبودند: ازجمله آنان احمد کاظمی و حسین خرازی فرماندهان لشکر8 نجف و لشکر14 امام حسین(ع) بودند.
3) 2. سند شماره 20956/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه نیروی زمینی سپاه (13/9/1364، نوار 16886)، جواد زمان‌زاده، صص 4 - 3 و 8.
4) 3. سند شماره 21847/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه نیروی زمینی سپاه، 13/9/1364، نوار 16887)، راوی: جواد زمان‌زاده، ص4.
5) 4. مأخذ2، ص7.
تصویر
جانشین فرمانده قرارگاه کربلا دراین‌باره چنین توضیح داد: طرح مانور لشکر25 کربلا برای تصرف شهر فاو، مانور احاطه‌ای است؛ شهر را دور می‌زند و از پشت وارد شهر می‌شود. در مدتی که نیروها مشغول دورزدن شهر هستند، آتش پرحجمی روی شهر اجرا می‌کنیم. در محورهای دیگر پیش‌بینی ما این است که یگان‌ها حدود ساعت 4 تا 5 صبح به جاده سوم می‌رسند که اینجا خط هماهنگی برای ادامه عملیات است.
مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا درباره وضعیت شهر فاو گفت: با بررسی آخرین عکسی که از منطقه فاو در تاریخ 23 فروردین 1364 برداشته شده، مشخص شد که عراقی‌ها در این شهر فقط 8 خیابان باقی گذاشته‌اند و بقیه شهر را کاملاً صاف کرده‌اند.(1)
رحیم صفوی در ادامه نکاتی که درباره طرح‌ریزی مانور گفت، افزود: ما حتماً باید خط اول دشمن را شب اول پاک‌سازی کنیم و در آن نیرو مستقر کنیم که دشمن نیاید سنگرهایش را پس بگیرد و رودخانه را ناامن کند و مانع عبور نیروها و یگان‌های پشتیبانی شود. ما درصورتی می‌توانیم توسعه وضعیت دهیم که ساحل رودخانه دستمان باشد.
تصویر
غلامرضا محرابی در اینجا دو موضوعی که در آغاز عملیات می‌تواند مشکل‌ساز باشد مطرح می‌کند: باتوجه‌به بتونی‌بودن سنگرهای ساحلی دشمن، ما نمی‌توانیم خط اول را با آتش بشکنیم و پاک‌سازی کنیم، خط اول باید با تلاش نیروها پاک‌سازی شود. مسئله دیگر، همه تلاش‌ها برای پشتیبانی و رساندن امکانات باید در زمان مدّ آب اروندرود انجام شود که طول مدت مد فقط 6 ساعت است. پس از آن، 6 ساعت جزر داریم که نهرها خالی می‌شود و امکان تردد قایق در نهرها نیست.
فرمانده نیروی زمینی سپاه دراین‌باره می‌گوید که مهندسی باید فکری برای حل این مشکل بکند، نمی‌شود که در مدت 6 ساعت جزر، پشتیبانی نیروها قطع شود. وی همچنین بر سرعت‌دادن به کار جاده‌سازی‌های ضروری تأکید می‌کند. فرمانده قرارگاه کربلا با بیان اینکه لشکر25 کربلا، 45 کیلومتر شن‌ریزی و جاده‌سازی انجام داده و 30 کیلومتر جاده خاکی دیگر به ارتفاع 2 متر هم باید احداث کند، افزود که یگان‌ها خودشان می‌توانند جاده‌سازی کنند، اما امکانات ندارند. باید تجهیزات مهندسی بدهیم تا عقبه و جادههای لازم را بسازند.(2)
تک پشتیبانی از دیگر مباحث مهم جلسه امروز بود. فرمانده قرارگاه کربلا دراین‌باره گفت: «برای تک پشتیبانی
منطقه‌ای نزدیک به منطقه اصلی عملیات، یعنی در محل پیچ اروندرود، مقابل کارخانه نمک و شمال منطقه اصلی عملیات را انتخاب کرده‌ایم. این منطقه نزدیک‌ترین جایی است که می‌توانیم به جاده اول (جاده البحار، غرب اروندرود) برسیم. تیپ‌های32 انصارالحسین(ع)، 44 قمربنی‌هاشم(ع)، 10 سیدالشهدا(ع) و لشکر17 مأموریت گرفتن این سرپل را دارند. این سرپل تهدیدی است برای دشمن و درگیرکردن بخشی از توان او و گرفتن فرصت از دشمن است که بتوانیم منطقه اصلی را تثبیت کنیم.»(1)
رحیم صفوی با بیان اینکه دراین‌باره باید بیشتر کار شود، اشکالاتی به این طرح می‌گیرد: «اینکه ما اینجا را به‌عنوان عملیات پشتیبانی بگیریم و بعد از دو سه روز خالی کنیم، مناسب نیست؛ یگان‌هایی که برمیگردند ازجنبه روحی آمادگی برای ادامه عملیات در جای دیگر ندارند. مسئله دیگر چگونگی حفاظت سرپل تصرف‌شده درمقابل پاتک‌های دشمن است.»
فرمانده و جانشین فرمانده قرارگاه کربلا که بر اجرای این طرح اصرار دارند، دراین‌باره چنین توضیح می‌دهند: اولاً این عملیات پشتیبانی، هم‌زمان با عملیات اصلی و هنگام غافل‌بودن دشمن انجام می‌شود. برای حفظ منطقه تصرف‌شده نیز پدافند دورتادور و مستقل تشکیل می‌شود و می‌کوشیم که این منطقه را به منطقه اصلی عملیات وصل کنیم. اجرای این عملیات برای تثبیت منطقه اصلی هم مناسب‌تر است تا اینکه نیروی دنبال پشتیبان برای ادامه عملیات در نظر بگیریم؛ چون بهطور معمول یگان‌های دنبال پشتیبان زمانی وارد عملیات می‌شوند که دشمن درحال پاتک است، که در این وضعیت خسارت می‌بینند.(2)
احمد غلامپور درباره نیروی موردنیاز برای اجرای تک پشتیبانی می‌گوید که برآورد کلی برای اجرای عملیات در منطقه فاو 258 گردان بود، ولی در بررسی‌ها به این رسیدیم که مجموع استعداد یگان‌هایی که برای منطقه فاو درنظرگرفته شده‌اند، حدود 160 گردان است، لذا برآورد اولیه 50 گردان که برای سرپل پیش‌بینی کرده بودیم کاهش دادیم و حدود 23 گردان درنظرگرفتیم.(3)
"طرح‌ریزی آتش" موضوع دیگری بود که در این جلسه مطرح شد، فرمانده نیروی زمینی دراین‌باره بر نکاتی تأکید کرد: «در طرح‌ریزی آتش، آتش‌ها باید روی گره‌ها (تقاطع‌ها و چهارراه‌ها و محل‌های اصلی تجمع دشمن) متمرکز شود. برای طرح‌ریزی آتش باید منطقه عملیات را از شلمچه تا فاو فرض بگیریم و در این منطقه گسترده کار دیدبانی، پدافند هوایی، توپخانه و... بکنیم تا این خود طرحی برای فریب دشمن باشد. دشمن می‌داند ما به حاشیه اروند آمده‌ایم، در جزیره مینو کار مهندسی کرده‌ایم، در خسروآباد فعالیم. در جزیره ام‌الرصاص از ما یک اسیر گرفته است. این گستردگی کار دشمن را درمورد یک منطقه خاص دچار تردید می‌کند و همین کمک بزرگی برای فریب دشمن است.»(4)
1
نیروهای عراقی امروز در جزیره جنوبی مجنون تک محدودی اجرا کردند. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2310 اعلام کرد: «تلاش امروز عناصری از دشمن که با چهار فروند قایق در حوالی جزیره جنوبی مجنون به مواضع خودی حمله کردند. پس از دو ساعت درگیری ناکام ماند و تلفات و خساراتی به دشمن وارد شد.»
در ادامه این اطلاعیه آمده است که در طول 24 ساعت گذشته، شهرهای آبادان و خرمشهر زیر آتش‌های پراکنده و دوربرد دشمن قرار داشتند که خسارتی به بار نیامد.(1)
2
حمله هوایی امروز عراق به جزیره خارک خسارتی نداشت.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد که یک جنگنده عراقی در ساعت 10:50 با تجاوز به منطقه خلیج‌فارس، چهار بمب به‌سوی جزیره خارک پرتاب کرد. یک مقام آگاه در استانداری بوشهر دراین‌باره گفت: دو بمب در فاصله پنجاه متری مخازن نفتی به زمین اصابت کرد و محل اصابت دو بمب دیگر هنوز مشخص نشده است. خوشبختانه این حمله هیچ‌گونه تلفات جانی و خسارت مالی در بر نداشته است.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین گزارش داد: «ادعای عراق درزمینه حمله موفقیت‌آمیز هواپیماهایش به یک هدف بزرگ دریایی در سواحل ایران، تاکنون ازسوی هیچ‌یک از منابع مستقل دریایی موردتأیید واقع نشده است.»(3)
از سوی دیگر، ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2042 اعلام کرد که در حمله ساعت 10:20 هواپیماهای این کشور به جزیره خارک، هدف‌های تعیین‌شده بهطور دقیق مورد اصابت قرار گرفته است.(4)خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد: «یک سخنگوی نظامی در بغداد اعلام کرد که نیروی هوایی عراق بامداد روز چهارشنبه دو حمله، یکی بر ترمینال اصلی نفت ایران در جزیره خارک و دیگری بر یک هدف مهم دریایی در نزدیکی سواحل ایران انجام داد.»(5)
3
امروز در مناطق شمال‌غرب کشور چندین درگیری میان نیروهای خودی و افراد گروههای ضدانقلاب رخ داد:
1) 11. روزنامه کیهان، 16/9/1364، ص3.
2) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 260، 14/9/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/9/1364.
3) 13. مأخذ12، ص5، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/9/1364.
4) 14. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/9/1364، ص1، به نقل از رادیو بغداد، 13/9/1364.
5) 15. مأخذ12، ص4، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 13/9/1364.
6) 16. سند شماره 424403 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/9/1364.
شهربانی کردستان گزارش داد: در یکی از روستاهای شهرستان بوکان بین نیروهای خودی و عناصری از گروه کومهله درگیری رخ داد. در این درگیری 2 تن از افراد ضدانقلاب کشته و تعدادی زخمی شدند.(1)
به گزارش شهربانی کردستان، در منطقه مریوان با اجرای کمین علیه نیروهای ضدانقلاب، 2 تن از آنها کشته شدند.(2)
در عملیات پاک‌سازی یکی از روستاهای اطراف مهاباد، نیروهای خودی با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت.(3)
براثر برخورد یک خودرو ارتش با مین و انفجار آن در اطراف سردشت، 2 تن از برادران شهید و 2 تن دیگر مجروح شدند.(4)
به گزارش شهربانی استان کردستان، در جاده نوسود - پاوه، یک خودرو خودی با مین برخورد کرد که با انفجار مین یکی از سرنشینان خودرو مجروح شد.(5)
1
امروز از شهرهای گوناگون کشور نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌های نبرد اعزام شدند.
کاروان عظیم راهیان کربلا شامل نیروهای رزمی و تخصصی و هدایای مردمی از استان اصفهان؛ بسیجیان اعزام مجدد شهرستان دلیجان؛ جمع کثیری از بسیجیان شهرستان‌های ساوه، فسا و داراب؛ کاروان راهیان کربلا از کرمان (کهنوج به‌همراه امام‌جمعه، مسئولان شهرستان و کمک‌های مردمی)؛ بسیجیان شهرستان بافت به‌همراه کمک‌های مردمی و سه میلیون ریال وجه نقد؛ نیروهای مردمی شهر اردل (استان چهارمحال و بختیاری)؛ کاروان راهیان کربلا از شهرستان‌ها، بخش‌ها و روستاهای استان آذربایجان‌غربی (شهرستان‌های میاندوآب نقده، خوی، سلماس، ارومیه، صائین‌دژ، تکاب، ماکو) به‌همراه کمک‌های مردمی این استان؛ بیش از صد تن از رزمندگان شهر بابک به‌همراه 9 کامیون حامل مواد غذایی، پوشاک و وسایل موردنیاز رزمندگان و نیز سه میلیون ریال وجه نقد؛(6)چندین هزار نفر از راهیان کربلا از شیراز به‌همراه بیش از صدها تن مایحتاج رزمندگان؛ صدها نفر رزمنده بسیجی به‌همراه کمک‌های نقدی از شهرستان خمین و حومه آن؛ هزاران نفر از نیروهای آموزش‌دیده استان فارس به‌همراه کمک‌های مردمی و کاروان راهیان کربلا از استان کردستان عازم جبهه‌های نبرد شدند.(7)
همچنین روزنامه کیهان در شماره امروز خود نوشته است: «کاروان راهیان کربلا به‌همراه نیروهای تخصصی و مجاهدین عراقی روز 18 آذرماه جاری طی مراسمی از شهرستان کرج رهسپار جبهه‌های جنگ می‌شود.»(8)
ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی نیز اعلام کرد، کمک‌های مردمی استان تهران در آینده نزدیک در قالب کمک‌های راهیان کربلا به جبهه‌های نبرد ارسال خواهد شد.(9)
1) 17. سند شماره 442355 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری استان کردستان، 14/9/1364.
2) 18. سند شماره 442336 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری استان کردستان، 16/9/1364.
3) 19. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، ص23.
4) 20. همان.
5) 21. سند شماره 442358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری استان کردستان، 16/9/1364.
6) 22. روزنامه اطلاعات، 14/9/1364، صص 4 و 19.
7) 23. روزنامه جمهوری اسلامی، 14/9/1364، ص10؛ و - روزنامه کیهان، 13/9/1364، ص3؛ و - روزنامه ابرار، 14/9/1364، ص1.
8) 24. روزنامه کیهان، 13/9/1364، ص3.
9) 25. روزنامه اطلاعات، 13/9/1364، ص3.
1
دکتر محمد فرهادی وزیر فرهنگ و آموزش عالی در پیامی از دانشگاهیان دعوت کرد که با حضور خود در جبهه‌ها بر صلابت صفوف امت حزب‌الله بیفزایند. متن پیام چنین است:
«اکنون که کاروان عظیم کربلا، این مؤمنان عازم جبهه‌های نور علیه ظلمت و عاشقان لقاء‌الله از شهرها و روستاها و از اقصا نقاط مملکت بسیج شده‌اند تا طومار رژیم جنگ‌افروز بعث و مزدور استکبار جهانی را درهم بپیچند و باتوجه‌به تقاضای مکرر دانشجویان عزیز جهت اعزام به جبهه‌ها، بر ما دانشگاهیان (استادان، دانشجویان و کارکنان) فرض است دوشادوش امت حزب‌الله و با بهره‌گیری از تخصص‌ها و امکانات و اطلاعات ذی‌قیمت دانشگاهی خود بر شکوه و عظمت کاروان راهیان کربلا بیفزاییم و بدین مقصود، وزارت فرهنگ و آموزش عالی ضمن هماهنگی با نهادهای ذی‌ربط از شما دانشگاهیان و دانشجویان عزیز دعوت می‌کند با حضور فعال خود در جبهه‌ها بر صلابت صفوف توده‌های میلیونی امت حزب‌الله بیفزایید. بدیهی است برای دانشگاهیان عزیزی که در این حرکت مشارکت می‌کنند با همکاری مسئولان محترم دانشگاه‌ها و جهاد دانشگاهی تسهیلاتی فراهم خواهد شد تا به‌لحاظ آموزش تحصیلی و سازماندهی اعزام مشکلی نداشته باشند.»(1)
2
محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، امروز با حضور در اجتماع کاروان راهیان کربلای استان فارس در صحن مطهر حضرت احمدبن‌موسی(ع)، به بررسی اهداف دشمنان از تحمیل جنگ به ایران و نتایج آن در موقعیت کنونی پرداخت و به تغییر مواضع شورای همکاری خلیج‌فارس اشاره کرد.
محسن رضایی در این اجتماع گفت: «دشمنان انقلاب اسلامی جنگ را برای دستیابی به سه هدف عمده به ملت ما تحمیل کردند: اول، زدن یک ضربه ناگهانی و شکست قطعی ما بود که به نتیجه نرسید. دوم، فشار سیاسی و نظامی برای بیعت [ما] با امریکا و سازش با استکبار جهانی بود که دشمن به این هدف نیز دست نیافت و هدف سوم این بود که ما را و اسلام و انقلاب را متوقف کنند تا در یک زمان مطلوب بتوانند با بسیج امکانات و توانایی‌های خود با انقلاب و اسلام یک مقابله جدی کنند و پیام و ندای اسلام را خاموش نمایند.»
وی افزود: «با شکست هدف اول در سال دوم جنگ با فتح خرمشهر و شکست هدف دوم براثر مقاومت مردم دربرابر فشارهای سیاسی و نظامی، اکنون دشمنان ما هدف نهایی خود را دنبال می‌کنند که محدودکردن ما ازطرق مختلف است؛ ولی به لطف الهی هم‌اکنون دنیایی که به‌دنبال این می‌گشت که ما کمر خم کنیم و درمقابل بت امریکا سجده کنیم، امروز با دید دیگری به ملت ما می‌نگرد و این تنها به‌دلیل مقاومت مردم و مسئولین و برخورد قاطع ما در صحنه سیاست داخلی و خارجی است.»
1) 26. مأخذ23، ردیف2، ص22.
فرمانده کل سپاه با اشاره به فرموده حضرت امام - که امسال را سال مقاومت خوانده‌اند - گفت: «اینکه امروز دنیا دارد می‌آید به‌سمت جمهوری اسلامی به‌دلیل مقاومت بی‌نظیر ملت ماست.»(1)وی افزود: «شورای همکاری خلیج‌فارس امروز به اشتباه خود پی برده است و دیگر پشتیبان صدام نیست. این کشورها در آخرین جلسه این شورا دیگر از صدام پشتیبانی نکرده‌اند.»(2)
1
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، امروز در مراسم بیست‌وهشتمین دوره فارغ‌التحصیلی خلبانی و فنی هلیکوپتر هوانیروز با اشاره به وابستگی نیروهای ارتش در زمان طاغوت به اجانب گفت: این پایگاه توسط امریکاییها تأسیس شد و نیروهای هوانیروز در اینجا زیر نظر مستشاران امریکایی دوره می‌دیدند و با پیروزی انقلاب اسلامی و بیرون‌راندن مستشاران امریکایی پرسنل تلاشگر هوانیروز همگام با سایر نیروهای مردمی دست‌به‌دست هم دادند و روزبه‌روز گام‌های مفیدتر و مؤثری در رفع وابستگی برداشتند.
در این مراسم، فرمانده مرکز آموزش هوانیروز نیز در سخنانی به نحوه تأسیس و شروع به کار این مرکز در سال 1352 به‌دست امریکاییها و چگونگی بیرون‌راندن مستشاران امریکایی پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و ادامه فعالیت این مرکز به‌همت نیروهای جان‌برکف و پرتلاش هوانیروز پرداخت. سپس فرمانده دانشکده هوانیروز از پایان دوره فنی خلبانی این دانشکده گزارش داد.(3)
2
ارتشبد ستاد عدنان خیرالله معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق، امروز از بخش عملیاتی شرق دجله (منطقه عملیاتی سپاه ششم ارتش عراق) و تعدادی از مواضع خط مقدم بخش عملیاتی شرق میسان (منطقه عملیاتی سپاه چهارم ارتش عراق) بازدید کرد و در ملاقات با افسران و فرماندهان واحدهای سپاه ششم، اوضاع خطوط رویارویی و آمادگی یگان‌های عراقی را برای مقابله با حمله ایران بررسی و برای تحکیم خطوط دفاعی و آمادگی رزمی نیروها توصیه‌هایی کرد.
عدنان خیرالله در این بازدید به خبرگزاری عراق گفت: نتایج هرگونه تعرضی که حکام ایران در هریک از نقاط مرزی دست به آن بزنند تلخ و شدید خواهد بود. وی افزود: عراق با تمامی تمایل خود به تحقق‌یافتن صلح و جلوگیری از ریخته‌شدن خون‌ها، تمایل بیشتری دارد تا امنیت ملت و سلامتی و حاکمیت خاک خود را حفظ کند.(4)
1
دبیر شورای عالی دفاع و رئیس کمیسیون اداره اسرای عراقی این شورا، اعلام کرد: «ایران کلیه اسرای مزدور سودانی را که در جنگ عراق با ایران دوشادوش متجاوزین عراقی علیه ایران اسلامی وارد جنگ شده‌اند، درصورت اظهار ندامت و پشیمانی و تعهد دولت سودان به خارج‌کردن نیروهایش از عراق، به کشورشان بازمی‌گرداند.»
آقای نظران ضمن اعلام این مطلب و با اشاره به تقاضای لیبی برای میانجیگری میان ایران و سودان دراین‌باره، افزود: «یک هیئت سودانی نیز به همین منظور از ایران دیدار کرد، لیکن هیئت مزبور در برخورد با مزدوران سودانی آن صداقتی که جمهوری اسلامی انتظار داشت بروز نداد و به‌منظور بهره‌برداری تبلیغاتی بعدی از این موضوع و باوجود اعتراف صریح مزدوران دربرابر هیئت سودانی مبنی‌بر دریافت پول از رژیم عراق و عزیمت داوطلبانه به میادین جنگ با ایران، به آنان تلقین می‌کردند که شما کارگر هستید و به‌زور وارد جنگ شده‌اید.»
رئیس کمیسیون اداره اسرای عراقی افزود: «جمهوری اسلامی علی‌رغم اینکه طبق عرف بین‌المللی و قوانین ژنو، مزدور حکم و حالت اسیر را ندارد و "مهدور‌الدم" می‌باشد، اما به‌حکم وظیفه اسلامی و انسانی خویش هریک از مزدوران سودانی را که اظهار ندامت و پشیمانی کنند، درصورت تعهد دولت سودان به خارج‌کردن نیروهایش از عراق و جلوگیری از درگیری مزدوران سودانی در میادین جنگ با ایران و همچنین عدم بهره‌برداری تبلیغاتی این کشور از این موضوع، آنان را آزاد ساخته و به موطن خود بازمی‌گرداند.»(1)
2
مصر، پاکستان و عراق برای گسترش همکاری‌های اتمی توافق کردند و فرانسه به عراق قول بازسازی مرکز آزمایش هسته‌ای این کشور را داد.
روزنامه الاتحاد چاپ امارات، نوشته است: «مصر، پاکستان و عراق اخیراً درمورد توسعه همکاری‌های اتمی با یکدیگر به توافق رسیده‌اند.» به گزارش این روزنامه: «مذاکرات اصولی جهت اجرای همکاری‌ها که شامل مبادله تکنولوژی پیشرفته، همکاری‌های علمی و مبادله تجربیات و اعزام گروههای فنی و علمی می‌باشد، به عمل آمده است.»(2)
همچنین نشریه کانارآنشته چاپ فرانسه، در شماره امروز خود (4 دسامبر 1985) نوشته است: «عراقی‌ها با نگرانی در انتظار نتایج انتخابات فرانسه هستند و حق هم به‌جانب آنهاست، زیرا شیراک به آنها قول داده است که درصورت پیروزی و درصورت احراز مقام نخست‌وزیری، اجازه بازسازی "مرکز آزمایش هسته‌ای تموز" را - که در ماه ژوئن 1981 به‌وسیله اسرائیلی‌ها بمباران گردید - به شرکت‌های فرانسوی بدهد. این مرکز با استفاده از تکنولوژی فرانسوی، نیروی برق هسته‌ای تولید می‌نماید، اما قادر به تولید مقدار کمی پلوتونیوم
نیز می‌باشد. دولت فرانسه موفق شده تاکنون از دادن پاسخ به عراق دراین‌مورد طفره برود و هم‌زمان روابط خود را به‌ویژه درمورد تحویل اسلحه به بهترین وجهی با عراق حفظ نماید. شیراک، پیشاپیش، وعده و وعیدهایی دراین‌مورد داده و این امر طبیعی است، زیرا وی به دوستی با رهبران عراق وفادار مانده است. عراقی‌ها متقابلاً به دوستی او پاسخ می‌دهند.»(1)
رادیو اسرائیل نیز دراین‌باره گفت: «پرزیدنت صدام حسین اخیراً گله کرده بود که پرزیدنت میتران رئیس‌جمهوری فرانسه، تاکنون حاضر نشده این کوره را از نو بسازد. کارشناسان نظامی می‌گویند اگر عراق با تأسیس کوره اتمی موفق به ساختن بمب هسته‌ای شود، در درجه اول اهالی ایران موردتهدید قرار خواهند گرفت.»(2)
1
وزیر امور خارجه ایران به دعوت همتای سعودی‌اش، شنبه آینده عازم عربستان خواهد شد. امروز درپی اعلام این خبر، رسانه‌های خارجی به تفسیر این موضوع و بررسی رابطه این سفر با سفر هیئت سوری به ایران و نیز ارتباط آن با مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس پرداختند.
روزنامه کیهان با اعلام خبر سفر دکتر ولایتی به عربستان به دعوت رسمی سعود الفیصل، نوشته است: «این دیدار در پاسخ دیدار سال گذشته وزیر خارجه عربستان از تهران انجام می‌گیرد.»
خبرگزاری رویتر دراین‌باره گزارش داد: «مقامات ایرانی بهطور خصوصی گفته‌اند که هدف اصلی ولایتی از این دیدار تلاش در ترغیب عربستان سعودی جهت فاصله‌گرفتن از صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق می‌باشد. عربستان سعودی یکی از حامیان مالی عمده عراق در جنگ پنج‌ساله‌اش با ایران بوده است. شرط اصلی ایران برای صلح، برکناری صدام از قدرت می‌باشد. مقامات آگاه می‌گویند اگر صدام حسین به طرق صلح‌آمیز از قدرت کنار نرود ایران که اخیراً نیروهای خود را در جبهه جنگ خلیج [فارس] تقویت کرده است، به‌منظور پایان‌دادن به جنگ دست به عملیات عمده‌ای خواهد زد.»(3)
خبرگزاری یوگسلاوی نیز گزارش داد: «مقامات ایرانی پس از نشست سران شش کشور عرب در عمان، در ارزیابی خود تاکنون بر این مدعا هستند که این شش کشور عرب موضع خصمانه خود نسبت به جمهوری اسلامی را تغییر داده‌اند. تهران مساعدت مالی و سیاسی دربار سعودی به بغداد را به‌عنوان مانع عمده در ایجاد روابط حسنه ایران - سعودی قلمداد می‌کند. مع‌هذا تبادل دیدار وزیران خارجه دو کشور به‌وضوح بیانگر تمایل طرفین به پرکردن این شکاف است که جنگ پنج‌ساله خلیج [فارس] میان آنها ایجاد کرده است.»(4)
رادیو اسرائیل نیز دراین‌باره گفت: «گزارش‌های قبلی حاکی‌از آن بود که نخست‌وزیر سوریه به درخواست عربستان سعودی به تهران رفته تا سران حکومت اسلامی را متقاعد سازد به جنگ با عراق پایان بخشند.»(5)
1) 33. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، شماره 1000، 7/10/1364، ص6.
2) 34. مأخذ31، ص25، به نقل از رادیو اسرائیل، 14/9/1364.
3) 35. مأخذ12، صص 24 و 25، تهران - خبرگزاری رویتر، 13/9/1364.
4) 36. مأخذ12، ص24، تهران - خبرگزاری یوگسلاوی، 13/9/1364.
5) 37. مأخذ14، ص8، رادیو اسرائیل، 13/9/1364.
1
طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه عراق، که روز گذشته به دعوت دولت انگلیس وارد لندن شده است، امروز با مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس، گفتوگو کرد. روابط دوجانبه، صلح خاورمیانه، جنگ ایران و عراق، آزادی خطوط کشتیرانی در خلیج‌فارس و حمایت‌های سیاسی - اقتصادی انگلیس از عراق از موضوعات موردتوجه در این سفر است.
به گزارش خبرگزاری کویت: «وزیر خارجه عراق که پس از یک توقف کوتاه در فرودگاه بلگراد و گفتوگو با مقامات رسمی یوگسلاوی وارد لندن شده است، در یک جلسه بحث و مذاکره مجلس عوام انگلیس شرکت کرد و با تعدادی از نمایندگان عمده پارلمان گفتوگو کرد.» خبرگزاری کویت افزود: «بنا به اظهار منابع انگلیسی در مذاکرات عزیز و رهبران انگلیس مسائل عمده و متعددی ازقبیل روابط دوجانبه، جنگ ایران و عراق، آخرین تحولات منطقه به‌ویژه اوضاع لبنان و کوشش‌هایی که برای ازسرگیری پیشرفت تدریجی صلح در خاورمیانه صورت می‌گیرد مطرح خواهد شد. منابع انگلیسی همچنین گفتند که انتظار می‌رود عزیز به اصرار از دولت انگلیس و هم‌پیمانان غربی‌اش بخواهد تا فشارهای جدیدی را برای جلب موافقت ایران با پایان‌دادن به جنگ و یافتن یک راه‌حل صلح‌آمیز بر این کشور وارد آورند.»(1)
خبرگزاری فرانسه هم در گزارشی از این سفر آورده است: «... چندین نهاد مدافع حقوق بشر به سفر طارق عزیز به انگلستان اعتراض کردند و خانم اوهانا مک‌دونالد نماینده حزب کارگر انگلستان، ابراز عقیده کرد که مارگارت تاچر می‌بایست اختناق ملت عراق و اعدام‌های دسته‌جمعی و اعمال شکنجه علیه زندانیان را تقبیح می‌کرد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز به تفسیر این سفر پرداخت: «مذاکرات وزیر خارجه عراق با دولت بریتانیا درباره وضع کلی خاورمیانه، جنگ ایران و عراق و روابط عراق با بریتانیا خواهد بود. روابط عراق با بریتانیا درحال‌حاضر روی‌هم‌رفته خوب است. مثلاً تجارت بین دو کشور اخیراً بازار گرمی به خودگرفته، دولت بریتانیا به میزان 575 میلیون لیره استرلینگ اعتبار دراختیار عراق نهاده و وزیر بازرگانی بریتانیا در هفته گذشته گفت که در سال آینده هنگامی‌که عراق از تمام آن پول استفاده کرده باشد، بریتانیا به‌احتمال‌زیاد مقادیر بیشتری دراختیارش خواهد نهاد. در سال گذشته، صادرات بریتانیا به عراق تقریباً 300 میلیون لیره ارزش داشت و امسال این مبلغ چهل درصد بالا رفته است. درعین‌حال، بریتانیا در سال گذشته به ارزش 90 میلیون لیره از عراق جنس وارد نمود، اما احتمالاً وزیر خارجه سر جفری‌هاو و نخست‌وزیر خانم تاچر، یک موضوع مورد اختلاف را هم با وزیر خارجه عراق مطرح خواهند نمود و آن سرنوشت دو نفر انگلیسی است که دولت عراق چند سال است به‌اتهامات رشوه‌پردازی و جاسوسی آنها را در زندان نگه‌داشته است. [...]
دولت بریتانیا همچنین در مذاکراتشان با طارق عزیز اظهار امیدواری خواهند کرد که جنگ ایران و عراق هرچه زودتر به پایان برسد. حملات اخیر عراق به جزیره خارک ایران و توسل
ایران به توقیف کشتی‌هایی که فکر می‌کند برای عراق کالا حمل می‌کنند این نگرانی را ایجاد کرده که جنگ حتی پای کشورهای دیگری را هم به میان بکشاند. وزیر خارجه عراق نیز به‌احتمال‌زیاد شکایت خواهد کرد که دولت بریتانیا در سال گذشته اجازه داد یک کشتی مهمات‌رسانی و دو کشتی دیگر که توانایی حمل سرباز دارند به ایران تحویل داده شوند. جواب معمول دولت بریتانیا درمقابل این انتقاد آن است که گرچه می‌گذارد وسایلی مانند کامیون، تحویل نیروهای مسلح دو کشور داده شود، هرگز نمی‌گذاشته وسایل ساخت بریتانیا به دست آنها برسد که باعث شود جنگ بیش از این ادامه یابد و درنتیجه بریتانیا کاملاً در این جنگ بی‌طرف است. دولت بریتانیا درواقع بر این عقیده است که اگر همه دولت‌های دیگر این‌چنین روشی در پیش گیرند جنگ ایران و عراق زودتر پایان خواهد گرفت.»(1)
1
ولیعهد اردن، ایران را مسئول جنگ دانست؛ رئیس مجلس تونس خواستار تلاش برای برقراری صلح عادلانه شد و رهبر حرکت توحید اسلامی لبنان، حکومت عراق را متجاوز خواند.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد: حسن بن طلال ولیعهد اردن و همسرش که در سفری رسمی به سوئد رفته‌اند، امروز در کاخ سلطنتی هاگاه واقع در نزدیکی استکهلم گفت: اردن، تهران را مسئول این جنگ پنج‌ساله می‌داند. وی افزود: از شواهد امر برمی‌آید که ایران تمایلی به صلح ندارد.(2)
محمود المسعدی رئیس مجلس امت تونس در گفتوگو با مجله الفبا چاپ بغداد، خواستار همبستگی اعراب شد. به گزارش خبرگزاری عراق: «وی ضمن هشدار درمورد خطرات ادامه جنگی که هرروز امت عربی را تضعیف می‌کند، افزود: عراق به‌دلیل مشغول‌شدن به دفع تجاوز از سرزمین‌های خود، از ایفای نقش مطلوب برای آزادی، وحدت و پیشرفت اعراب بازمانده است. وی با تأکید بر اینکه تلاش امت عربی و اسلامی باید صرف رسیدن به صلح عادلانه گردد، از سازمان‌ها و شخصیت‌های عربی و اسلامی خواست تا برای بستن درهای منطقه بر روی قدرت‌های فتنه‌انگیزی که از ادامه این جنگ سوءاستفاده می‌کنند با یکدیگر متحد شوند. وی گفت: اگر امت عربی تمام نیروهای خود را جمع کند می‌تواند در هر جنگی پیروز شود، زیرا این نیروها یک قدرت کامل و حساب‌شده در ابعاد سیاسی و اقتصادی را تشکیل می‌دهند.»(3)
از سوی دیگر، شیخ سعید شعبان رهبر"حرکت توحید اسلامی لبنان" در گفتوگو با خبرنگاران در پاکستان حکومت عراق را متجاوز اعلام کرد و افزود: کشورهای کمک‌دهنده به صدام مسئول ادامه جنگ هستند و درحقیقت منافع ابرقدرتها را تأمین می‌کنند. وی با حمایت از مواضع ایران در جنگ، گفت: «ادامه جنگ ازسوی ایران قابل‌توجیه است، زیرا این کشور برای استقرار حق می‌جنگد.»(4)
1
مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، امروز در پایان جلسه هیئت دولت درباره مواضع کمیته حقوق بشر علیه ایران و دستهای پنهان در این موضع‌گیری‌ها، سکوت این‌گونه سازمان‌ها دربرابر تحرکات و اقدامات قدرت‌های بزرگ و ابرقدرتها و نیز اهدافی که در پشت این تحرکات وجود دارد، گفت: «موضع‌گیری‌های غیرمنصفانه سازمان‌های جهانی که داعیه دفاع از حقوق بشر و مردم را دارند، اما درحقیقت از فرقه‌های صهیونیستی و جاسوسی حمایت می‌کنند نمی‌توانند تأثیری در سیاست جمهوری اسلامی ایران داشته باشند و انقلاب هرگونه تحرکی که قصد براندازی نظام را داشته باشد سرکوب خواهد کرد.»
نخست‌وزیر در تشریح توطئه‌هایی که علیه کشورمان و با هدف بد جلوه‌دادن انقلاب اسلامی انجام می‌شود، به فعالیت کمیته حقوق بشر و سازمان عفو بین‌المللی اشاره کرد و با تأکید بر اینکه عناصری از صهیونیسم بین‌الملل در این سازمان‌ها دخالت دارند، گفت: اینها فعالیت‌های گسترده‌ای را در موقعیتی که ما در تدارک یک آمادگی عمومی بودیم و هفته وحدت در کشور ما برپا بود علیه ما تدارک دیدند.
نخست‌وزیر با بیان اینکه منابع خبری این سازمان‌ها منافقین، سلطنت‌طلب‌ها و تروریست‌های آدمکش هستند، خاطرنشان کرد که همه این اقدامات برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی انجام می‌شود. آقای موسوی گفت درحالی‌که جنایات امریکا و فرانسه و سایر ابرقدرتها در جهان نادیده گرفته می‌شود و حقوق مسلمانان جنوب فرانسه پایمال می‌شود و آزادی‌طلبان جهان زیر فشار چکمه‌های زورگویان له می‌شوند، چرا باید کشوری که علیه امریکا و امپریالیسم می‌جنگد موردتهاجم قرار گیرد. وی تأکید کرد روشن است این تعارض‌ها به‌دلیل سیاست‌های ضدنژادپرستانه، ضدصهیونیستی و ضدامپریالیستی انقلاب اسلامی می‌باشد و طبیعی است سیاست دولت براساس آرمان‌های بلند مردم و رهبری امام بر این اساس استوار باشد که به این داوری‌ها اهمیت ندهد. آقای موسوی اعلام کرد هرنوع تحرکی که قصد براندازی نظام را داشته باشد سرکوب خواهد شد و این سیاست دولت است و منافع جمهوری اسلامی تحت‌تأثیر چنین قضاوت‌هایی قرار نخواهد گرفت.
نخست‌وزیر با تأکید بر اینکه برای آشکار‌کردن ماهیت پلید دست‌هایی که پشت سر سازمان‌های بین‌المللی برای ضربه‌زدن به انقلاب حضور دارند باید کارهای گسترده‌ای انجام شود، گفت: «ما چیزی نداریم که از جهانیان مخفی کنیم و کوچک‌ترین نرمشی نشان نخواهیم داد و درعین‌حال وضع این سازمان‌ها را برای ملت‌های جهان سوم و اسلامی روشن خواهیم کرد.» نخست‌وزیر افزود: «مهم است که برای جامعه یک میلیاردی مسلمانان روشن شود که چگونه این سازمان‌ها از یک فرقه صهیونیستی سیاسی - که در 150 سال اخیر مشغول دسیسه، توطئه و جاسوسی برای کشورهای بیگانه به‌ویژه انگلیس و اسرائیل بوده است - چگونه
حمایت می‌شود و ما با هر نوع حرکتی ازاین‌قبیل مقابله خواهیم کرد.»
آقای موسوی دلیل طرح چنین مسائلی را یأس دشمنان انقلاب از شکست‌دادن جمهوری اسلامی درزمینه‌های اقتصادی و نظامی دانست و یادآور شد که هدف آنها ایجاد یک نوع بدبینی نسبت به انقلاب است تا از گسترش علاقه مستضعفان و مسلمانان به جمهوری اسلامی جلوگیری کنند.
نخست‌وزیر تلاش رسانه‌های جمعی و دستگاه‌های دولتی را برای روشن‌ساختن ماهیت مخالفان انقلاب، ضروری دانست و انحطاط مسائل اخلاقی در رهبری سازمان‌های مخالف انقلاب به‌ویژه منافقین و ترورهای کور آنان را تشریح کرد و متذکر شد که شناخت راه‌هایی که استکبار برای اعمال فشار به جمهوری اسلامی به کار می‌برد می‌تواند سیاست‌های آنها را خنثی کند که دراین‌مورد باید افکار عمومی جهان موردخطاب قرار گیرند و جنایات امپریالیسم برای آنها افشا شود.(1)
1
سفیر آلمان‌غربی در پایان مأموریت خود در جمهوری اسلامی ایران، صبح امروز در ملاقات با آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، ضمن ابراز امیدواری برای گسترش روابط دو کشور، گفت: «پیروزی ایران در این جنگ نمی‌تواند برای غرب بد باشد.» آقای هاشمی نیز به وی گفت: «به نظر ما هراس غربی‌ها از انقلاب اسلامی ایران بی‌مورد است. اگر آنها قبول داشته باشند که باید با جمهوری اسلامی ایران روابط صحیح و عادلانه داشته باشند، ما هیچ برخوردی با آنها نخواهیم داشت. شما در این مدت شاهد روابط جمهوری اسلامی ایران با آلمان بوده‌اید، ما در این روابط هیچ تهدیدی برای منافع مشروع شما نداشته‌ایم. طبعاً اگر دیگران هم درست عمل کنند، با ما روابط خوبی خواهند داشت.»(2)
2
دفتر رئیس مجلس شورای اسلامی امروز ادعای فرانسویان را درباره دعوت از هیئت فرانسوی برای دیدار از ایران تکذیب کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه از تهران: «دفتر حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس ایران در پاسخ به پرسش خبرگزاری فرانسه درمورد دیدار احتمالی یک گروه از نمایندگان فرانسوی از تهران، اظهار داشت: درحال‌حاضر، دعوت رسمی از اعضای پارلمان فرانسه به عمل نیامده است. در همین حال، دفتر نخست‌وزیر ایران که روز دوشنبه دعوت از اعضای پارلمان فرانسه را با ذکر این نکته که هیچ دلیلی برای آمدنشان وجود ندارد، تکذیب کرده بود، روز چهارشنبه به خبرگزاری فرانسه اظهار داشت که دراین‌رابطه تغییر موضع نداده است.»(3)
1
علی‌محمد بشارتی معاون وزیر امور خارجه ایران، در ادامه سفر به کشورهای افریقایی، امروز وارد تانزانیا شد و با وزیر و قائم‌مقام وزارت خارجه این کشور دیدار و گفتوگو کرد. وزیر خارجه تانزانیا با تحسین انقلاب اسلامی گفت: «انقلابی که در ایران به وقوع پیوسته، یک حرکت اجتماعی است و درحالی‌که بر این مردم یک جنگ تحمیل شده، درعین‌حال آنها برای توسعه اجتماعی خود تلاش می‌کنند.» آقای بشارتی نیز ضمن تجلیل از نقش ارزنده آقای نایرره در مبارزات مردم جنوب افریقا علیه استعمار و بالأخص نژادپرستی در جنوب افریقا، به تشریح دستاوردهای انقلاب اسلامی پرداخت.(1)
رادیو اسرائیل در گزارشی درباره این سفر گفت: «آقای بشارتی حامل پیامی از حجت‌الاسلام خامنه‌ای برای رئیس‌جمهوری تانزانیا می‌باشد. تانزانیا بابت خرید نفت مبالغ کلانی به ایران بدهکار است و به همین جهت مقامات ایرانی به نفتکش 65 هزار تنی که به بندر دارالسلام رسیده دستور دادند تا اطلاع ثانوی از تخلیه نفت خودداری کند. ایران خواستار آن است که تانزانیا حداقل 10 درصد از بدهی خود را مستهلک سازد و بهای این محموله 65 هزار تنی را نیز نقداً بپردازد.»(2)
2
به‌دلیل بروز اختلاف میان عراق با عربستان و کویت، صدور نفت عراق از بندر ینبع متوقف شد.
واحد مرکزی خبر به نقل از نشریه العالم چاپ لندن، گزارش داد: «گزارش‌های سیاسی مخابره‌شده به لندن حاکی است اختلاف عمده میان عربستان و کویت با رژیم عراق، بر سر عایدات ناشی از فروش نفت منطقه بی‌طرف که بین سه کشور مذکور واقع شده است، می‌باشد. به نوشته العالم، کشورهای عربستان و کویت در اعتراض به صدور نفت این منطقه که عایدات ناشی از فروش آن تماماً به رژیم عراق تعلق می‌گرفت، بندر ینبع را به روی صادرات نفتی عراق مسدود کردند. العالم افزوده است: سفر ناگهانی وزیر نفت رژیم عراق به عربستان سعودی و دیدارش با وزیر نفت عربستان سعودی، در همین رابطه صورت گرفته است.
به نوشته العالم: «سفر وزیر نفت عراق و تلاش مقامات این کشور کلاً بی‌نتیجه بوده و صدور نفت عراق از دریای سرخ همچنان متوقف مانده است. به عقیده ناظران سیاسی، نظر به اینکه فروش نفت تنها منبع تأمین ارز رژیم عراق می‌باشد، انتظار می‌رود توقف صدور نفت نرخ تورم را در این کشور که درحال‌حاضر نیز رقم بالایی است، افزایش دهد.»(3)
3
وام‌های دریافتی عراق از منابع خارجی به 55 میلیارد دلار رسید. خبرگزاری جمهوری اسلامی از الجزایر گزارش داد: «مجله نفت و گاز عرب - که ازسوی مرکز عرب برای پژوهش‌های نفتی منتشر می‌شود - در آخرین شماره خود به نقل از اکونومیست انتلیجنس یونیت اعلام کرده است: وام‌های خارجی عراق
در پایان سال 1984 به رقم 55 میلیارد دلار بالغ شده است. برپایه این گزارش، وام‌های خارجی عراق در سال 1980 مبلغ 5/2 میلیارد دلار، در سال 1983 مبلغ 4/26 میلیارد دلار و در سال 1984 تا رقم 55 میلیارد دلار افزایش یافت. این مجله افزوده است: بانک رافدین عراق اخیراً بانک بین‌المللی خلیج را مأمور کرده تا مبلغ 500 میلیون دلار از بانک‌های بین‌المللی برای عراق وام بگیرد.»(1)
1
رادیو بی‌بی‌سی نتیجه سفر نخست‌وزیر سوریه به ایران را توافق‌های مهم درباره مسائل سیاسی اعلام کرد و روزنامه البیان هدف این سفر را پایان‌دادن به جنگ عراق با ایران دانست.
رادیو بی‌بی‌سی با اشاره به بیانیه مشترک ایران و سوریه گفت: «یکی از نکات مهمی که در این بیانیه مشترک به چشم می‌خورد تأکید بر ادامه جنگ با عراق است. در این بیانیه دولت‌های ایران و سوریه حمایتشان را از تلاش‌های مردم عراق علیه آنچه که رژیم فاشیستی حاکم بر عراق توصیف شده اعلام کرده‌اند بدون آنکه اشاره‌ای به چگونگی رژیم آینده این کشور کرده باشند.»
این رادیو درباره توافق ایران و سوریه بر سر تحولات لبنان گفت: «چنین به نظر می‌رسد که سوریه توانسته است درمورد مسئله لبنان به توافق مهمی دست یابد، زیرا برای اولین‌بار جمهوری اسلامی رسماً و علناً کلیه اقدامات سوریه را به‌منظور حفظ و برقراری صلح در میان آنچه که فرزندان ملت لبنان توصیف شده و همچنین ایجاد وحدت در این کشور موردتأیید قرار داده است.»
رادیو بی‌بی‌سی در پایان چنین نتیجه‌گیری می‌کند: «باتوجه‌به توافق‌های مهم دو کشور بر سر مسائل سیاسی، ظاهراً اختلاف‌نظرهای دو دولت ایران و سوریه بر سر مسائل اقتصادی و مالی در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. به گفته صاحب‌نظران، بعد از توافق دو کشور بر سر مسائل عمده سیاسی، برخورد دولت ایران درقبال آشکار‌شدن اختلاف‌نظرهای طرفین بر سر مسائل اقتصادی بسیار مسالمت‌آمیز بوده است و ایران دراین‌مورد مشکل سوریه را که ناشی از عدم توانایی این کشور در پرداخت بدهی‌هایش به ارزهای معتبر است درک کرده است.»(2)
اما به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریات منطقه تفسیر دیگری از این رویداد منتشر کردند: «روزنامه البیان چاپ امارات به نقل از منابع موثق خود نوشت: هدف از دیدار نخست‌وزیر سوریه از تهران میانجیگری میان ایران و عراق جهت پایان‌دادن به جنگ بوده است. به گزارش البیان، این اقدام تازه سوریه به درخواست کشورهای عربی - که توسط دولت اردن به مقامات سوری ابلاغ شده است - صورت گرفت. منابع مذکور بر این عقیده‌اند که این تصمیم با موافقت قبلی بغداد اتخاذ شده، زیرا این کشور بارها آمادگی خود را جهت حل مناقشات موجود به‌گونه‌ای عادلانه اعلام کرده است.
به گفته این منابع، هدف از به‌تأخیرافتادن دیدار نخست‌وزیر سوریه از امان و موکول‌شدن آن به بعد از بازگشت وی از تهران، این بوده است که وی پس از سفر به اردن مقامات آن کشور را در جریان آخرین نتایج دیدار خود از تهران قرار دهد تا اردن نیز این مطلب را به اطلاع
مقامات عراقی برساند. منابع مذکور خاطرنشان کرده‌اند که این اقدام سوریه باب تازه‌ای را در روابط دمشق و بغداد خواهد گشود و دراصل، موفقیت بزرگی برای کمیته آشتی جامعه عرب به ریاست ولیعهد عربستان سعودی محسوب خواهد شد.»
1
یکی از اعضای شورای روابط خارجی امریکا در بررسی اوضاع خاورمیانه و روابط سوریه با ایران، اردن، عراق، عربستان، لبنان و شوروی، هشدار داده است که امریکا نباید سیاست نادیده‌گرفتن حافظ اسد را در دیپلماسی خاورمیانه ادامه دهد، چون ادامه این سیاست می‌تواند به فاجعه بینجامد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه نیویورک تایمز در مقاله‌ای با عنوان"دیپلماسی خاورمیانه نمی‌تواند اسد را نادیده بگیرد" به قلم دنیس مولین از اعضای "شورای روابط خارجی" (از مؤسسات بانفوذ در تعیین سیاست خارجی امریکا)، دلایل ناگزیربودن سوریه به پذیرش دوستی با اردن را برای شرکت در مذاکرات صلح با اسرائیل چنین برشمرده است: «اول آنکه اسد نگران این است که از کنفرانس صلح کنار گذاشته شود. وی می‌خواهد اطمینان یابد که موضوع تپه‌های جولان در دستور کار کنفرانس صلح قرار داشته باشد. همچنین اسد نگران احتمال برقراری مجدد روابط دیپلماتیک شوروی با اسرائیل می‌باشد که درآن صورت وی احساس می‌نماید شوروی وی را درمقابل اسرائیل تنها خواهد گذاشت. دومین دلیل، همسانی اسد و حسین در تنفر طبیعی و ناسازگاری با عرفات ذکر شده است. [مولین] دلیل سوم را نیاز سوریه به استراتژی جدیدی در مقابله با وقایع خلیج‌فارس برشمرده و می‌نویسد: دشمن بعثی عمده اسد (صدام) آن‌چنانکه اسد امید داشت به‌وسیله جنگ ایران و عراق نابود نشده است. درواقع، عراقی‌ها این اواخر اوضاعشان بهتر نیز شده است و جت‌های آنها جریان صدور نفت ایران از جزیره خارک را قطع نموده‌اند، لذا اسد را از میلیون‌ها دلار کمک نفتی ایران محروم ساخته‌اند. درنتیجه اسد به کمک‌های اقتصادی جدیدی ازجانب عربستان سعودی نیازمند می‌باشد. درعوض، اینک سوریه موافقت نموده که موضع معتدل‌تری را در حمایت خود از تهران اتخاذ نماید و همچنین به شاه حسین اجازه دهد تا زمینه‌های تشکیل یک کنفرانس بین‌المللی را فراهم سازد. چهارم آنکه آقای اسد به‌صورت روبه‌ازدیادی از رشد قدرت جنبش شیعیان در لبنان نگران می‌باشد. ربودن دیپلمات‌های روسی در بیروت به‌صورت ناگواری زنگ خطر را برای دمشق به صدا درآورد و منابع تسلیحاتی این کشور از شوروی را موردتهدید قرار داد.
دنیس مولین - که از نویسندگان نشریه هفتگی اخبار امریکا و گزارشات جهان می‌باشد - در ادامه می‌نویسد: برای سوریه سودمند خواهد بود که تشکیل یک کنفرانس بین‌المللی که به مسئله فلسطینی‌ها نیز رسیدگی کند را تشویق نماید و نگذارد که اردن خود به‌تنهایی وارد مذاکرات صلح با اسرائیل شود. نویسنده در پایان هشدار می‌دهد که امریکا نباید سیاست نادیده‌گرفتن اسد در دیپلماسی خاورمیانه را ادامه دهد که این امر می‌تواند منجر به فاجعه شود.»(1)
1) 52. مأخذ31، صص 17 و 19، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/9/1364.
1
تری ویت فرستاده ویژه کلیسای کانتربری انگلیس در ادامه تلاش برای آزادی گروگان های امریکایی در لبنان، قصد سفر به کویت و سوریه را داشت که با مخالفت این دو کشور روبهرو شد.
یونایتدپرس گزارش داد: «انتظار می‌رود تری ویت که اظهار تمایل کرده بود پیرامون مأموریت خود با مقام‌های کویت به مذاکره بنشیند، هفته آینده پس از مشورت‌هایی که در امریکا و سازمان ملل با مقام‌های امریکایی انجام می‌دهد، به بیروت باز گردد. رادیو صدای مسیحیان لبنان به نقل از منابع دیپلماتیک گفت: ویت خواستار سفر به کویت برای بحث درباره سرنوشت گروگانهای امریکایی بود، لکن مقام‌های کویتی به وی گفته‌اند نمی‌توانند به او ویزا بدهند و نمی‌خواهند وی به کویت سفر کند؛ چه، این سفر به‌عنوان نشانه‌ای از تسلیم‌شدن دربرابر خواسته‌های ربایندگان گروگانهای امریکایی تلقی خواهد شد.
کویت بارها اعلام کرده است در هیچ‌گونه تلاشی برای تأمین آزادی گروگانهای امریکایی شرکت نخواهد کرد و ارتباطی را بین آزادی آنان و سرنوشت 17 زندانی محبوس در کویت که به‌جرم بمب‌گذاری علیه اهداف امریکایی و فرانسوی در دسامبر 1983 بازداشت شده‌اند، نمی‌پذیرد. رادیو صدای لبنان افزود: سوریه نیز نمی‌خواهد با ویت ملاقات کند، لکن دلایل امتناع سوریه دراین‌مورد ذکر نشده است.»(1)
2
جوانان مسلمان فلسطینی با ابداع شیوه‌های نو در مبارزه، حکومت اشغالگر قدس را به هراس افکنده‌اند. این روش مبارزه رودررو، همگانی و همیشگی است و جوانان فلسطینی با کمترین امکانات ممکن به آن دست می‌زنند.
به‌گزارش خبرگزاری رویتر از بیت‌المقدس: «سردبیر روزنامه الفجر چاپ بیت‌المقدس، گفت: احساس می‌شود جوانان فلسطینی از تاکتیک جنگی شیعیان لبنانی در بیروت - که به واردآوردن تلفات سنگین به ارتش اسرائیل و سرانجام خروج آنان منجر شد - الهام گرفته‌اند. به گزارش رویتر، این جوانان در حملات خود از اسلحه‌های سرد، تفنگ‌های غنیمتی یا نارنجک دستی استفاده می‌کنند. مقامات صهیونیستی ازجمله ژنرال امنون شاهاک فرمانده مرکزی ارتش اسرائیل، معتقدند درمقابل این عملیات - که ریشه‌های اعتقادی دارد - هیچ راه‌حلی جز افزایش فشار و گسترش تدابیر امنیتی وجود ندارد. در همین زمینه، اسحق رابین وزیر جنگ رژیم صهیونیستی، معتقد به اعمال سیاست مشت آهنین است. وی می‌گوید که خانه شهروندان مظنون باید منفجر شود و فلسطینی‌های ناراضی باید از کشور اخراج شوند. امنون شاهاک جلاد فلسطینیان، ازجمله راه‌های مبارزه با جوانان مسلمان فلسطین را تشدید شکنجه بلافاصله پس از دستگیری مبارزان می‌داند و می‌گوید مجازات برای آنکه مؤثر باشد باید سریع اعمال شود.
مقامات اسرائیلی برای شیوه جدید عملیات فلسطینی‌ها اهمیت به‌مراتب بیشتری نسبت به بمب‌گذاری‌ها - که ممکن است تلفات بیشتری داشته باشند - قائل هستند و به‌شدت از آن نگران‌اند،
1) 53. مأخذ22، ص20.
زیرا این شیوه مبارزه اولاً رودرروست، ثانیاً عوامل آن از بین نسل جوان و نوجوان برخاسته‌اند. نویسنده روزنامه هاآرتص عقیده دارد این حملات در مقایسه با بمب‌گذاری‌ها تلفات کمتری دارد، اما از آنجا که امکان حمله همه‌وقت و همه‌جا وجود دارد، آسایش را از اسرائیلی‌ها گرفته است.»(1)
1) 54. روزنامه جمهوری اسلامی، 13/9/1364، ص3، خبرگزاری رویتر.
1
قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه (قرارگاه مرکزی سپاه) امروز با حضور برادران رحیم صفوی، عباس محتاج، محمدعلی جعفری (عزیز)، احمد سیاف، احمد غلامپور، علی عبدالهی، علیرضا عندلیب، غلامرضا محرابی، حسین نجات، محمد باقری و سیدعلی حسینی‌تاش در محل سایت (اهواز، ابتدای جاده آبادان) تشکیل جلسه داد. در این جلسه درباره وضعیت زمین و آرایش دشمن در منطقه فاو، شیوه نبرد، آماده‌کردن منطقه عملیاتی تبوک (جزایر مجنون) و چگونگی توجیه یگان‌ها درصورت نیاز به حمله در این منطقه - به‌جای فاو - آماده‌شدن برای اجرای تک‌های محدود و نیز چگونگی فریب دشمن بحث و گفتوگو شد.
در این جلسه ابتدا به اقدامات مهندسی عراق که برای ترمیم، تحکیم و جابه‌جایی نیروها انجام می‌شود، اشاره و گفته شد که خط پدافندی عراق در سمت راست منطقه عملیاتی فاو از دیگر خطوط پدافندی این منطقه ضعیف‌تر است و سنگرهای آن بتونی نیست و در هر 15 متر فقط یک سنگر اجتماعی با گونی‌های شن احداث شده است.
در ادامه جلسه، رحیم صفوی از حاضران خواست تا از وضعیت و گنجایش زمین و جادههای مواصلاتی منطقه برای استقرار 31 گردان رزمی و عبور یگان‌های موجود گزارشی را تهیه کنند. در این جلسه همچنین اشاره شد که وجود نخلستان در این منطقه برای نیروهای خودی یک امتیاز است، چون این وضعیت، تحرک قوای زرهی عراق را محدود به جاده‌ها می‌کند.
باوجود این امتیاز، رحیم صفوی، با اشاره به وجود سنگرهای محکم و قرارگاه‌های عملیاتی دشمن که به شیوه دورتادور آرایش گرفته‌اند، (1)توجه حاضران را به این نکته جلب کرد که نیروهای عراقی
1) منظور از آرایش دورتادور دفاع یا پدافند دورادور است، طوری‌که نیروی مقابل آماده دفاع از همه جهت‌ها است. چنین دفاعی با تهیه مواضع سدکننده در پهلوها و عقب منطقه پدافندی میسّر است. (محمدتقی نوروزی، فرهنگ دفاعی - امنیتی، مرکز مطالعات و پژوهش‌های مدیریت، تهران، 1385، ص204.)
در این منطقه قادرند از خود به‌خوبی دفاع کنند و تأکید کرد که پاک‌سازی باید بهطور کامل انجام شود و خط اصلی در همان شب اول تأمین شود و الا جنگیدن در روز کاری دشوار خواهد شد.
غلامرضا محرابی (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا) به‌دلیل نخلستانی‌بودن منطقه، حمله به مواضع دشمن را که به‌شکل دورتادور آرایش گرفته بودند، برای نیروهای خودی چندان دشوار نمی‌دانست و معتقد بود رزمندگان می‌توانند از موقعیت نخلستان استفاده و از هر طرف خود را به مواضع دشمن نزدیک کنند. اما بار دیگر تأکید شد که مزایای نخلستان برای نیروهای خودی موجب نمی‌شود توانایی دفاع از منطقه‌ای را که نیروهای دفاع‌کننده به آنجا آشنا و مسلط هستند نادیده گرفته شود.
در ادامه جلسه، فرماندهان قرارگاه‌های عملیاتی با بیان گزارشی از وضعیت موجود و ذکر محاسن و معایب منطقه، توجه فرمانده نیروی زمینی سپاه را به این نکته جلب کردند که برمبنای دستورالعمل فرماندهی، طرح‌ریزی برای گرفتن سرپل و استقرار نیرو به‌مدت سه روز مدنظر بوده است (منظور 31 گردان برای سه روز نبرد) ولی اکنون حرف جدیدی مطرح می‌شود که باید درباره آن تدبیری جدید اندیشیده شود. در ادامه، رحیم صفوی پیشنهاد کرد برای جلوگیری از حرکت یگان‌های زرهی و پیاده دشمن از نخلستان به‌سمت جاده اول (جاده البحار) چنین طرح‌ریزی شود که یگان‌های خودی از بالای پیچ اروندرود تا چند کیلومتر پایین‌تر را برای گردان‌های ادوات، زرهی منظور نمایند.(1)
در جلسه امروز موضوع مهم دیگری مطرح شد و آن چگونگی تلاش قرارگاه‌های عملیاتی برای هدایت عملیات اصلی(فاو) و نیز آماده‌کردن زمین منطقه عملیاتی الحسان در جزایر مجنون (تبوک) و یگان‌های موردنیاز در این مناطق بود که قرار شد تدابیر لازم دراین‌باره اندیشیده شود و هر منطقه‌ای که آماده عملیات شد، توجیه و اقدامات بعدی آن با مشکلی روبهرو نشود.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم سپاه که گزارش این جلسه را تهیه کرده است، در ادامه گزارش امروز خود نوشته است: «در این جلسه بحث عملیاتهای محدود نیز موردتوجه قرار گرفت و برادر رحیم صفوی به ضرورت اجرای این‌گونه عملیات‌ها و اهمیت آن اشاره و از فرماندهان قرارگاهها درخواست کرد تا یگان‌هایی را که تاکنون عملیات محدود انجام نداده‌اند، برای اجرای عملیات محدود در جبهه میانی آماده کنند. وی افزود: با گسیل و تجمع نیرو در حدفاصل منطقه سومار و مهران به دشمن چنان وانمود شود که عملیات آتی ایران در این منطقه است.»(2)
1
یکی از تیم‌های اطلاعاتی که برای شناسایی وضعیت، مواضع و موانع نیروهای عراقی به غرب اروندرود رفته بود، گزارشی از چگونگی اجرای مأموریت و نتایج آن تهیه کرده است. گزارش این تیم چهارنفره که گروه شناسایی"احد5" نام دارد، چنین است:
برای شناسایی مواضع دشمن در ساعت 19 از مبدأ حرکت کردیم. پس از دورشدن از چولان‌ها و ساحل خودی به‌دلیل سرعت زیاد آب از مسیر منحرف شدیم، اما با مقاومت و تلاش به‌سمت هدف پیش رفتیم و پس از 35 دقیقه به هدف رسیدیم. ابتدا به سکویی کوچک که بالای آن سنگری بود رسیدیم که پس از عبور از آن و عبور از اسکله شماره 1، به‌طرف مواضع دشمن حرکت کردیم و به اولین موانع؛ یعنی میله‌های ضربدری دوردیفه که نزدیک چولان‌ها نصب شده بود، رسیدیم. از این موانع گذشتیم و به‌سمت خط دشمن حرکت کردیم. پیش رفتیم تا به جلو خط دشمن رسیدیم و شروع به بررسی و شناسایی موانع ایجادشده درمقابل خط دشمن کردیم. اولین موانع جلو خط دشمن یک ردیف میله‌های ضربدری و یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی بود. شش متر بالاتر از آن، دومین ردیف موانع دشمن را دیدیم که شامل میله‌های ضربدری دو ردیفه بود که در وسط آنها نبشی‌هایی را بهطور عمودی کار گذاشته بودند. یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی نیز در پشت نبشی‌ها و یک رشته سیم بسیار محکم نیز داخل همین ردیف سیم‌خاردارهای حلقوی کشیده شده بود. به‌دلیل اینکه جابه‌جایی یا بریدن سیم‌خاردارها ناممکن بود، پس از شناسایی و بررسی مواضع و موانع دشمن تا همین محدوده به پایگاه خود بازگشتیم.(1)
2
هواپیماهای عراقی ساعت 11:38 امروز جزیره خارک را بمباران کردند. به گزارش فرماندهی منطقه4 نوح سپاه پاسداران، امروز دو فروند میگ25 عراقی به خارک حمله کردند. در این حمله چند بمب به جزیره خارک، در غرب مخزن‌های یک میلیون بشکه‌ای اصابت کرد و یکی از لوله‌هایی را که به‌طرف سیستم بهره‌برداری کشیده شده است، قطع کرد. ترکش بمب‌ها همچنین به چند لوله گاز اصابت کرد.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز به نقل از یک مقام آگاه در بوشهر، اعلام کرد که هواپیماهای عراقی در این حمله شش بمب به‌سوی جزیره خارک پرتاب کردند که چهار بمب در آبهای اطراف جزیره افتاد و دو بمب دیگر به نزدیکی محوطه مخازن نفتی اصابت کرد. در این حمله به کسی آسیب نرسید.(3)
1) 2. گزیده اسناد مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، جلد 3، ص26، گزارش شناسایی شماره 8، گروه شناسایی احد، 14/9/1364.
2) 3. سند شماره 059335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی منطقه4 نوح سپاه پاسداران، 14/9/1364.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 261، 15/9/1364، ص2، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/9/1364.
1
حملات هوایی ارتش عراق امروز بر مناطق عملیاتی متمرکز بود. به گفته رادیو عراق، هواپیماهای عراقی امروز 120 مأموریت اجرا کردند.
به گزارش معاونت طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، در حمله هوایی عراق به منطقه استقرار لشکر81 ارتش جمهوری اسلامی ایران در 14 آذر 1364، 6 تن از نیروهای خودی مجروح شدند، این حمله خسارت‌هایی نیز درپی داشت.(1)
دفتر فرماندهی سپاه پاسداران ناحیه خوزستان درباره حمله مذکور گزارش داد: این حمله در ساعت 9:30 صبح در منطقه رقابیه انجام شد که در این حمله چند تن از برادران ارتش مجروح و یک زاغه کوچک مهمات منفجر شد و به جیپ فرماندهی آسیب رسید. چند بمب خوشه‌ای عمل‌نکرده نیز در منطقه موجود است.(2)
معاونت اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه نیز گزارش داد که هواپیماهای عراقی با 28 سورتی پرواز در روز 14 آذر 1364، جزایر مجنون، ارتفاعات میشداغ، جاده اهواز - خرمشهر، منطقه جفیر، مهران، سرپل ذهاب و گیلان‌غرب را بمباران کردند.(3)گزارش دفتر فرماندهی منطقه 3 کربلا از حمله امروز به منطقه جفیر حاکی است که دو هواپیمای میراژ عراقی در ساعت 12:25 به‌مدت پنج دقیقه سمت راست و چپ مقر سوم شعبان در منطقه جفیر را بمباران کردند که خسارتی نداشت.(4)
گزارش رادیو صوت‌الجماهیر(بغداد) از حملات هوایی امروز عراق چنین است: «عقاب‌های دلیر نیروی هوایی عراق حملات غافلگیرانه‌ای علیه یگان‌های دشمن مستقر دربرابر واحدهای خودی در بخش عملیاتی شرق میسان (سپاه چهارم عراق) انجام داده و مهمات، خودروها و تجمعات افراد دشمن را بمباران کردند که براثر آن تلفات و خسارات بی‌شماری به افراد و مهمات دشمن وارد شد. عقاب‌های قهرمان نیروی هوایی پس از اجرای 120 مأموریت جنگی، به یاری خداوند سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(5)
2
شورای تأمین ویژه غرب کشور امروز در محل استانداری آذربایجان‌غربی با شرکت نمایندگان سازمان‌های مسئول تشکیل جلسه داد. در این جلسه آخرین وضعیت گروههای ضدانقلاب در منطقه تشریح و گفته شد که در پانزده روز گذشته در درگیریهای بین رزمندگان اسلام و عناصر گروههای ضدانقلاب در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، تلفات افراد ضدانقلاب بیش از 28 کشته، 40 مجروح و 12 اسیر بوده است و نیروهای جمهوری اسلامی در این درگیریها متحمل 40 شهید، 2 مجروح و 5 گروگان شده‌اند.
1) 5. سند شماره 11300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (معاونت طرح و عملیات) به فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 5/10/1364.
2) 6. سند شماره 59364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی سپاه منطقه3 کربلا، 18/9/1364.
3) 7. سند شماره 011199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) سپاه (واحد اطلاعات)، شماره151، از 15/9/1364 تا 25/9/1364، ص10.
4) 8. سند شماره 59378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه3 کربلا به دفتر فرماندهی کل سپاه، 14/9/1364.
5) 9. مأخذ4، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 14/9/1364.
همچنین مشکلات اشتغال، کنترل و ایجاد محدودیت‌های قضایی توابین - که درحال‌حاضر تعدادشان در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان 8300 نفر است - در کمیسیون ستاد توابین استان بررسی و قرار شد نتایج آن برای تصمیم‌گیری نهایی به شورای تأمین ویژه داده شود.(1)
1
امروز سازمان‌های مسئول در استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی بجز یک خبر، گزارشی از درگیری دیگری در این مناطق اعلام نکرده‌اند و ظاهراً به‌دلیل نداشتن فعالیت علنی گروههای ضدانقلاب، این استان‌ها امروز در آرامش نسبی به سر بردند. تنها خبر، گزارش سپاه پاسداران سردشت است که حاکی‌از درگیری عناصر گروههای ضدانقلاب با نیروهای خودی در محدوده پاسگاه میسر آباد - درگمان از توابع سردشت است. این درگیری به کشته‌شدن دو تن از عناصر حزب دمکرات منتهی شده است.(2)
2
از اقدامات امروز نیروهای معارض عراقی علیه حکومت عراق اطلاعاتی به این شرح در دست است:
عده‌ای از پیش‌مرگان تیپ37 اتحادیه میهنی کردستان عراق روز 14 آذر 1364 با ورود به شهر سلیمانیه، در محله قبات با یک گروه گشتی پلیس درگیر و پس از نیم ساعت تبادل آتش، ضرباتی به نیروهای دولتی زدند و یکی از آنها را اسیر کردند. همچنین دستهای دیگر از نیروهای این تیپ در نقطه‌ای دیگر از شهر سلیمانیه یکی از مأموران امنیتی عراق را کشتند. در این اقدام صدمه‌ای به نیروهای انقلابی وارد نشد.(3)
در شهر عمادیه (استان دهوک) عراق یکی از پیش‌مرگان دمکرات عراقی نارنجکی را به داخل یک خودرو سازمان امنیت عراق پرتاب کرد. براثر این اقدام خودرو منهدم شد و 2 نفر از مأموران امنیتی کشته و 4 نفر مجروح شدند.(4)
روزنامه ابرار در شماره امروز خود نوشته است: 5 تن از مجاهدان مسلمان عراقی که در عملیاتی چریکی به نام عملیات "شهید ابوغفران" شرکت داشتند، شهید شدند.(5)
3
مانور دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در آبهای شمال خلیج‌فارس با حضور ناخدا محمدحسین ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش، برگزار شد. وی حفظ امنیت منطقه را در گرو امنیت ایران اعلام کرد.
ناخدا ملک‌زادگان که برای نظارت بر آمادگی رزمی یگان‌های موشک‌انداز و عملیات هلیکوپترهای موشک‌انداز به استان بوشهر سفر کرده است، با اشاره به مانوری که در منطقه انجام شد، گفت: «این مانور دنباله مانور بزرگ تنگه هرمز بود و در آن چندین فروند ناوچه
1) 10. سند شماره 320242 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شورای تأمین ویژه غرب کشور، 8/10/1364.
2) 11. سند شماره 420966 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 14/9/1364.
3) 12. سند شماره 148612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مشترک ارتش (رکن2)، 21/9/1364.
4) 13. سند شماره 148660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 به سماجا3، 24/9/1364.
5) 14. روزنامه ابرار، 14/9/1364، ص1.
موشک‌انداز و هلیکوپتر هوا دریا شرکت داشتند که در کمترین مدت ممکن هدف‌های ازپیش تعیین‌شده را تصرف کردند یا مورد اصابت قرار دادند.»
فرمانده نیروی دریایی درباره آمادگی منطقه دوم دریایی بوشهر گفت: «سنگینی مأموریت‌های نیروی دریایی به‌عهده منطقه دوم دریایی است و در طول جنگ تحمیلی واحدهای این منطقه بارها با دشمن بعثی رویاروی شده و حماسه‌ها آفریده‌اند که نمونه بارز آن حماسه قهرمانانه دلاوران دریا در 7 آذر می‌باشد.» وی افزود: «حضور ناوتیپ پیکان همیشه این ترس را در دل نیروی دریایی عراق افکنده که واحدهای محدود دشمن به‌هیچ‌عنوان یارای بیرون‌آمدن از ام‌القصر را ندارند و در منطقه خلیج‌فارس سیادت دریایی توسط ارتش جمهوری اسلامی حفظ شده است.»
ملک‌زادگان تأکید کرد: «همان‌طورکه قبلاً نیز اعلام شده، اگر زمانی منافع ما در منطقه به خطر بیفتد دیگر انگیزه‌ای برای حفظ امنیت منطقه برای ما وجود نخواهد داشت.»(1)
1
کاروان راهیان کربلای استان لرستان عازم تهران و کمک‌های مردمی این استان به جبهه‌ها ارسال شد. خبرنگار روزنامه کیهان از خرم‌آباد چنین گزارش داده است: «صبح امروز هزاران تن از رزمندگان استان لرستان متشکل در کاروان راهیان کربلا در میان بدرقه پرشور و صمیمانه اقشار مختلف مردم شهیدپرور طی مراسمی از خرم‌آباد عازم تهران شدند تا پس از شرکت در نمازجمعه تهران و دیدار با فقیه عالی‌قدر آیت‌الله‌العظمی منتظری رهسپار جبهه‌های نبرد شوند. هم‌زمان با اعزام ده‌ها مینی‌بوس و اتوبوس حامل رزمندگان، سیل کمک‌های عشایر استان به رزمندگان نیز طی همین مراسم راهی جبهه‌ها شد.»
بنا بر این گزارش، عده‌ای از مسئولان استان لرستان و حجت‌الاسلام موسوی فرمانده سپاه پاسداران، رزمندگان را همراهی می‌کنند.(2)
2
طرح یک‌فوریتی اصلاح ماده 45 قانون نظام وظیفه، مصوب 29 مهر 1363 مجلس شورای اسلامی با حضور اعضای شورای نگهبان به این شرح تصویب شد:
«1. یک نفر از فرزندان یا برادران فرد معلولی که طبق نظر شورای پزشکی بنیاد شهید به‌تنهایی قادر به اداره امور شخصی خود نباشد و همچنین یک نفر از فرزندان یا برادران مفقودالاثر از انجام خدمت دوره ضرورت و احتیاط معاف دائم خواهد شد.
1
جمهوری اسلامی اسیران معلول عراقی را بهطور یک‌جانبه آزاد خواهد کرد. نظران دبیر شورای عالی دفاع و رئیس کمیسیون اداره اسرای عراقی شورای عالی دفاع که با اعضای این کمیسیون برای بررسی وضعیت اسیران عراقی مستقر در مازندران به این استان سفر کرده است، در گفتوگویی با خبرنگاران اعلام کرد همه اسیران معلول حاضر در ایران به‌زودی و بهطور یک‌جانبه آزاد خواهند شد. نظران ابراز امیدواری کرد تا ماه‌های آینده دیگر هیچ اسیر معلول عراقی در ایران باقی نماند. وی یادآور شد که تاکنون 1400 اسیر عراقی که در جنگ مجروح شده بودند، به دامان خانواده‌هایشان بازگشته‌اند.(1)
خبرگزاری رویتر هم با اعلام این خبر افزود: «دراین‌حال دفتر کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ در تهران تأیید کرد که ایران تاکنون 400 اسیر عراقی را آزاد کرده و عراق نیز متقابلاً 600 اسیر ایرانی را به کشورشان بازگردانده است. به عقیده دیپلمات‌ها، درحال‌حاضر بیش از یک هزار معلول در بین 50 هزار اسیر عراقی در ایران وجود دارند.»(2)
2
وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران خواستار شتاب بیشتر در کار صنایع نظامی و تولید مهمات شد و تأکید کرد به کشورهای تحت ستم، کمک نظامی خواهیم کرد.
سرهنگ محمدحسین جلالی در مراسم افتتاح خط تولید گلوله 23 میلی‌متری در اصفهان، با قدردانی از زحمات بی‌وقفه کارکنان و مسئولان صنایع نظامی گفت: «شما با بهکارگیری مغزهای خود پاسخ دندان‌شکنی به امپریالیسم شرق و غرب داده‌اید و بازهم می‌توانید ادامه دهید و ما گام‌هایمان هنوز به آن شتابی که مردم نیاز دارند نرسیده و شما برادران عزیز بایستی در این کار شتاب کنید که کار شما نیز یک نوع جهاد است. رزمندگان ما در جبهه‌ها الآن به فعالیت شما و کوشش و تولیدات شما نیاز دارند.»(3)
وزیر دفاع همچنین ضمن اشاره به مذاکرات اخیر نخست‌وزیر سوریه با نخست‌وزیر ایران درباره کمک‌های نظامی به لیبی گفت: «کمک‌های ما به لیبی به‌صورت کلی است نه مقطعی و رابطه عمیق و ریشه‌داری میان ما و آنها وجود دارد و ما نه‌تنها به سوریه و لیبی بلکه به کلیه کشورهای تحت ظلم و ستم کمک‌های نظامی خواهیم کرد.»(4)
3
شرکت آتا کنت فروش لوازم نظامی را به ایران تکذیب کرد و یک نشریه آلمانی ادعا کرد که ایران از سوریه، کره شمالی، لبنان و انگلیس سلاح می‌خرد.
روزنامه ملیت چاپ ترکیه نوشته است: «مدیر شرکت آتا کنت در آنکارا اتهامات وارد بر دو ترک اهل ترکیه و یک ترک تبعه امریکا را - که دیروز به‌اتهام اقدام به فروش لوازم و
دستگاه‌های رادار و الکترونیک نظامی به ایران در امریکا دستگیر شدند - به‌شدت تکذیب کرد.
به گفته مدیر این شرکت وسایلی که از آنها به‌عنوان کپسول یاد شده است، لامپ می‌باشد که ما قصد واردکردن آنها را از کانادا داشتیم. این لامپ‌ها را نباید کپسول رادار محسوب نمود. این یک برداشت کاملاً غلط است. وی ضمن یادآوری اینکه هیچ‌گونه معامله‌ای با ایران انجام نداده است، گفت: شرکت آتا کنت از پانزده سال پیش تاکنون به شغل بازرگانی مشغول بوده و برای اولین‌بار است که با چنین حادثه‌ای برخورد می‌کند به نظر من این ادعای امریکا یک توطئه بر ضد ما است. برای رهایی هرچه سریع‌تر سه ترک دستگیرشده وکیلی در امریکا استخدام نموده‌ایم. وی افزود: ما قصد داشتیم لامپ‌ها را وارد ترکیه نماییم و مشخص نکرده بودیم که کالای وارداتی را به چه کسی و در کجا بفروشیم. ادعای برقراری رابطه با ایران نیز دروغ محض و توطئه امریکاست.»(1)
از سوی دیگر، نشریه دی‌ولت چاپ آلمان، مدعی شده است: «مقامات تهران از کشورهایی مانند سوریه، کره شمالی و لبنان اسلحه خریداری می‌کنند. به‌علاوه، تسلیحات نظامی دیگر و ازجمله تانک‌های چیفتن را از انگلیس تحویل می‌گیرند. به‌موجب یک نامه سری سرهنگ دوم راسخ احمدی، سفارت ایران در لندن به فرماندهی نیروی زمینی گزارش می‌دهد که مشکلاتی که درمورد تحویل قطعات یدکی وجود داشته رفع گردیده است. نامبرده توضیح می‌دهد که چگونه تسلیحات از فرودگاه Brinz Norton Air Force در جعبه‌هایی که روی آن برچسب قطعات یدکی اتومبیل زده شد، به‌سوی ایران حمل گردید. این نامه به تاریخ 26/7/1363 می‌باشد و فروش این قطعات یدکی تانک از بهار آغاز گردیده که وزارت دفاع انگلیس هم آن را تأیید کرده است.»(2)
1
در ادامه حمایت‌های سیاسی، نظامی، تسلیحاتی و مالی قدرت‌های نظامی و اقتصادی جهان از عراق، امروز خبرهایی درباره کمک‌های تسلیحاتی امریکا و پزشکی انگلیس به حکومت صدام منتشر شد.
روزنامه الاتحاد چاپ ابوظبی نوشته است: «عراق در آینده‌ای نزدیک، 26 فروند هلیکوپتر جنگنده امریکایی از نوع "هیوز-530" تحویل خواهد گرفت. این کمک به‌دنبال کمک مشابهی است که دو سال قبل و در آغاز علنی‌شدن روابط دو کشور انجام گرفت. واشنگتن در آن سال 60 فروند هلیکوپتر از نوع "هیوز - 300" و "هیوز - 500" را به دولت عراق تحویل داده. هلیکوپترهای هیوز به‌واسطه سیستم خاص طراحی‌شده‌اش برای حمله به مواضع تانک‌ها و عملیات رزم شبانه مورد استفاده قرار می‌گیرد و چون از نوع جنگنده‌هایی است که در طرح اصلی آن دستگاه‌ها و تجهیزات نظامی به کار برده نمی‌شود، لذا دولت واشنگتن برای صدور این نوع هلیکوپتر به عراق، نیازی به کسب موافقت کنگره ندارد.»
الاتحاد در پایان این خبر افزوده است که هم‌اکنون گروهی از خلبانان عراقی و جمعی از خدمه فنی انتخاب‌شده برای کار با این نوع هلیکوپترها در امریکا زیرنظر متخصصان و کارشناسان شرکت امریکایی هیوز، آموزش می‌بینند.(1)
نشریه الجهاد ارگان خبری سازمان "حزب الدعوه الاسلامی" نیز نوشته است: «در انگلیس رسماً اعلام گردید که وام‌های تجاری بالغ‌بر 150 میلیون لیره استرلینگ به رژیم عراق داده خواهد شد. این وام‌ها، به‌منظور خرید دستگاه‌های طبی از انگلستان، دراختیار رژیم عراق قرار داده خواهد شد. اداره ضمانت اعتبارات انگلستان که یک اداره دولتی می‌باشد، با اعلام این خبر، اضافه کرد که هفت بانک که بانک ملی کویت نیز جزء آنها است، این وام‌ها را بازپرداخت خواهند کرد.»(2)
1
دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس خواستار تلاش بین‌المللی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق شد. وزیر امور خارجه عراق نیز خواستار کوشش بین‌المللی برای میانجیگری و فشار دولت‌ها بر ایران شد و ضمن اعلام شرایط عراق برای پایان جنگ، از سوریه و لیبی خواست در حمایت از ایران تجدیدنظر کنند.
رادیو ریاض امروز گفت: «عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج [فارس] از مجمع اروپا و جهان خواست که تمام تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق از راه‌های مسالمت‌آمیز به‌خاطر حفظ منافع اقتصادی و استراتژیک جهان مبذول دارند.»(3)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از مصاحبه مطبوعاتی وزیر امور خارجه عراقی آورده است: «طارق عزیز گفت که به نظر او بین جنگ ایران و عراق و سایر مسائل خاورمیانه رابطه‌ای هست، زیراکه این جنگ حواس دنیای عرب را از مسائلی مانند مسئله فلسطین و مسئله لبنان پرت کرده و خاورمیانه را فلج نموده است. او گفت که در طی مذاکراتش در لندن سعی کرد دولت بریتانیا را به‌عنوان یکی از اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد ترغیب نماید که از دبیرکل سازمان (آقای دکوئیار) در مساعی اش برای میانجیگری بین ایران و عراق پشتیبانی فعالانه بیشتری بنماید. او گفت که همین درخواست را از سایر اعضای دائمی سازمان ملل متحد نیز نموده است؛ ازجمله از امریکا، شوروی و فرانسه و هنگامی‌که به‌زودی وزیر خارجه چین هم از بغداد دیدن کند، از او نیز همین درخواست را خواهد نمود. به عقیده آقای طارق عزیز بهترین راه پایان‌دادن به این جنگ آوردن فشار سیاسی و مادی بر دولت ایران است تا دولت آن کشور مجبور به مذاکره گردد. او نگفت که این‌گونه فشار از چه طریقی باید بر ایران اعمال گردد.
در یک سال گذشته، عراق خود به فشار نظامی متوسل می‌شد و مثلاً به شهرهای ایران و به پایانه نفتی جزیره خارک در خلیج‌فارس حمله می‌کرده، اما این امر انعطاف تازه‌ای در ایران به‌دنبال نیاورده است. ابرقدرتها نیز هیچ‌کدام نفوذ قابل‌توجهی بر تهران ندارند. درنتیجه آن
فشاری که آقای طارق عزیز به آن اشاره می‌کند درواقع اقدام مستقیم توسط دولت‌های خارجی است که سایر دولت‌های عرب منطقه از آن استقبال نخواهند نمود.
وزیر خارجه عراق گفت که شرایطی که عراق برای صلح با ایران دارد با قوانین بین‌المللی مطابقت دارد و عبارت‌اند از یک آتش‌بس همه‌جانبه؛ تبادل کامل اسیران جنگ؛ عقب‌نشینی به مرزهای رسمی بین دو کشور و مذاکرات مسالمت‌آمیز.
درباره پشتیبانی بعضی از کشورهای عرب از ایران، وزیر خارجه عراق گفت که پشتیبانی لیبی و سوریه از ایران هم به آغاز جنگ کمک کرده بود و هم به ادامه آن. او افزود که هر دوی این کشورها کمک‌های فراوانی به ایران می‌رسانده‌اند مخصوصاً به‌صورت اسلحه و مهمات. آقای طارق عزیز گفت که اگر لیبی و سوریه راه خود را تغییر دهند، تحولی بسیار مهم پیش خواهد آمد، ولی کوشش جامعه عرب برای آشتی عراق با سوریه و لیبی تاکنون پیشرفتی نکرده. او گفت که رؤسای ادارات امنیت عراق و سوریه اخیراً با یکدیگر ملاقات کردند، ولی نتوانستند کاری از پیش ببرند.»(1)
1
رئیس‌جمهور تانزانیا در ملاقات امروز قائم‌مقام وزارت امور خارجه ایران با وی، عراق را آغازگر جنگ دانست.
علی‌محمد بشارتی که روز گذشته در رأس هیئتی وارد تانزانیا شده است، امروز با آقای علی‌حسن مووینی رئیس‌جمهور این کشور، ملاقات کرد. آقای بشارتی در این دیدار ضمن ابلاغ پیام رئیس‌جمهوری ایران به رئیس‌جمهوری تانزانیا، انتخاب وی را به این سمت تبریک گفت. رئیس‌جمهور تانزانیا در پاسخ ضمن تجلیل از انقلاب اسلامی و رهبر آن گفت: شما درحال یک جنگ دفاعی هستید و باوجوداین توانسته‌اید به کشورهای دیگر نیز کمک کنید. وی تأکید کرد: من این جنگ را دفاعی می‌دانم چون شما آن را شروع نکردید.
آقای بشارتی نیز خطاب به رئیس‌جمهور تانزانیا گفت: شما همواره پرچم‌دار نهضت مقاومت علیه آپارتاید بوده‌اید و اکنون هم به کشورهای خط مقدم جبهه کمک می‌کنید، لذا ما هم سعی داریم به شما کمک کنیم.
در پایان این دیدار، رئیس‌جمهور تانزانیا ضمن تشکر از کمک‌های ایران اظهار امیدواری کرد که همه کشورهای افریقایی، آزادی و استقلال خود را بازیابند و افزود: ما با نبرد علیه صهیونیسم و آپارتاید، وظیفه خود را انجام می‌دهیم و دراین‌رابطه ایران و تانزانیا در کنار یکدیگرند و در جنگ علیه هرگونه ظلم مشارکت دارند.(2)
1
اولین سفیر جمهوری اسلامی ایران در قطر، استوارنامه خود را تسلیم نایب امیر قطر کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «خبرگزاری قطر در خبری که از تیتر مطبوعات این شیخ‌نشین مخابره کرده است، برخلاف روال قبلی، اولین تیتر خود را به تسلیم استوارنامه برادر سخایی سفیر ایران به نایب امیر قطر اختصاص داده است.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز با اعلام این خبر افزود: «در این ملاقات شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی از بسط روابط میان ایران و قطر ابراز خرسندی کرد. او گفت: ما ایران را به‌عنوان کشوری می‌شناسیم که علیه اسرائیل در خط مقدم قرار دارد. سفیر ایران در پاسخ، علاقه دولت متبوع خود را به حفظ همبستگی کشورهای حوزه خلیج‌فارس علیه نفوذ بیگانه ابراز داشت.»(2)
2
هیئت مشترک حزب‌الله و جنبش امل لبنان که بعدازظهر امروز وارد تهران شدند، درباره مسائل جاری لبنان، مبارزه مشترک با اسرائیل و نقش تعیین‌کننده ایران در خنثی‌کردن توطئه‌های داخلی لبنان(3)با چند مقام جمهوری اسلامی ایران دیدار و گفتوگو خواهند کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «یکی از اعضای این هیئت درباره هدف از این دیدار گفت: ما به این سرزمین مقدس آمده‌ایم تا انسجام مسلمانان را برای تشدید مقاومت بیشتر دربرابر اسرائیل موردتأکید قرار دهیم. وی افزود: ما در این سفر ضمن تشریح تحولات لبنان، از رهنمودهای جمهوری اسلامی برای تشکل بیشتر نیروهای اسلامی درمقابله با رژیم صهیونیستی نیز بهره خواهیم برد.
یکی دیگر از اعضای این هیئت علت عقب‌نشینی اسرائیل از جنوب لبنان را مقاومت اسلامی مردم لبنان - که از انقلاب اسلامی الهام گرفته‌اند - بیان کرد و افزود: «پس از پیروزی‌های انقلابیون مسلمان در لبنان توطئه‌ها از هر طرف برای درهم‌شکستن مقاومت و اتحاد مسلمانان آغاز شد که جمهوری اسلامی نقش مهمی در خنثی‌کردن این توطئه‌ها ازجمله پایان درگیریهای طرابلس و ایجاد وحدت بین مسلمین ایفا کرد و درپی این کوشش‌هاست که دیدار هیئت مشترک برادران حزب‌الله و حرکت امل از جمهوری اسلامی انجام می‌شود تا بتوانیم از یک دیدگاه انقلابی و رهبری شرعی، اوضاع لبنان و مقاومت اسلامی را به‌دقت بررسی کرده و تصور واضحی برای مقابله با فتنه‌ها و توطئه‌های داخلی به دست آوریم. وی یادآور شد اگر در لبنان مرکزی برای رسیدن به بیانات امام خمینی حفظه‌الله به‌عنوان محور به وجود آوردیم، می‌توانیم به وحدت واقعی کلمه دست یابیم که امید است پس از این دیدار به این مهم دست یابیم.»(4)
1
سرانجام پس از یک دوره کوتاه از کشمکش‌های سیاسی میان ایران و فرانسه درباره سفر هیئتی فرانسوی به ایران، امروز روابط عمومی مجلس شورای اسلامی در اطلاعیه‌ای خبر سفر آتی این هیئت را به ایران تأیید و ادعای رسانه‌هایی را که یکی از اهداف این سفر را مذاکره درباره گروگانهای فرانسوی در لبنان خواندند، تقبیح کرد.
در اطلاعیه روابط عمومی مجلس شورای اسلامی آمده است: «رسانه‌های جمعی فرانسه درمورد مسافرت هیئت پارلمانی فرانسه به ایران سروصداهایی به وجود آورده‌اند که حاکی‌از تضاد احزاب فرانسه و یا کارشکنی و شیطنت مراکز قدرت و یا سردرگمی آنهاست. مدتی پیش، ازطرف احزاب مخالف حزب حاکم فرانسه اظهار تمایل شد که یک هیئت پارلمانی برای بررسی عوامل تیرگی روابط دو کشور و پیدا‌کردن راه اصلاح روابط، به ایران سفر کند و این پیشنهاد ازطرف کمیسیون خارجی مجلس شورای اسلامی موردقبول قرار گرفت. اخیراً ضمن اعلام تصمیم سفر هیئت پارلمانی فرانسه به ایران، مطالبی در رسانه‌های فرانسه و خبرگزاری‌ها با هدف ایجاد ابهام و شانتاژ تبلیغاتی و یا بهره‌برداری برای اغراض سیاسی دررابطه‌با اهداف سفر، حول محور مذاکره درباره به‌اصطلاح گروگانهای فرانسوی در لبنان مطرح گردیده است، درحالی‌که خود می‌دانند که ایران جای مذاکره درباره این موضوع نیست. اگر گروگان‌گیری فرانسویان در لبنان صحت داشته باشد و فرض کنیم که این عمل توسط عمال خود فرانسه و فالانژها و اسرائیلی‌ها با اهداف خاص تبلیغاتی و داشتن بهانه دخالت در امور لبنان نباشد و اگر بپذیریم که حکام فرانسه واقعاً مایل به آزادی آنها باشند باید در خود لبنان درپی کلید حل مسئله برآیند و نه در ایران که بارها اعلام داشته که با گروگان‌گیری و تروریسم مخالف است. اگر ایران بتواند نقشی در حل این‌گونه مشکلات داشته باشد به‌خاطر مسائل انسانی از هیچ تلاشی دریغ نکرده و نخواهد کرد. در خاتمه صریحاً اعلام می‌شود بدون اینکه مجلس، دعوت‌کننده هیئت فرانسوی باشد، آماده است که با هیئت پارلمانی فرانسه درباره مسائل فی‌مابین دو کشور مذاکره نماید، ولی هرگز اجازه نمی‌دهد که گروگانهای ادعایی فرانسوی وسیله اجرای اغراض سیاسی و سوءاستفاده مراکز خبری صهیونیستی و امپریالیستی قرار گیرد.»(1)درپی انتشار این اطلاعیه، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «سرانجام پس از رفع سوءتفاهم برای دولت فرانسه - که براثر بیانیه دو روز پیش نخست‌وزیر ایران مبنی‌بر عدم وجود دلیلی برای سفر هیئت فرانسوی به ایران، پیش آمده بود - براساس برنامه تنظیمی، یک هیئت مرکب از اعضای پارلمان و کارخانه‌داران فرانسه فردا (جمعه) عازم تهران می‌شود.»(2)
1
رسانه‌های غربی درپی صدور اطلاعیه امروز مجلس شورای اسلامی درباره سفر هیئت فرانسوی به ایران، به انعکاس و تفسیر آن پرداختند. باوجود مخالفت‌های قبلی فرانسه، مسائل اقتصادی در دستور کار هیئت فرانسوی قرار گرفت.
خبرگزاری فرانسه با انتشار بخش‌هایی از این اطلاعیه، در ادامه چنین آورده است: «بیانیه روز پنجشنبه نشان داد که مجلس ایران قصد دارد این دیدار در چه محدوده‌ای صورت گیرد. مجلس ایران برای اجتناب از اینکه طرح مسئله گروگانهای فرانسوی به این ظن که گروههای لبنانی مسئول گروگان‌گیری با تهران رابطه دارند اعتبار بخشد، خاطرنشان کرد که ایران محل مذاکره بر سر آزادی گروگانهای فرانسوی نیست. از سوی دیگر، این دیدار باید خصوصی باشد و جنبه رسمی به خود نگیرد. مجلس، ارگان‌های تبلیغاتی فرانسوی را متهم کرد که می‌خواهند به این سفر چنین جنبه‌ای بدهند. نزدیکی روابط میان پاریس و تهران که روزنه‌ای است به رسمی شدن، نشان می‌دهد باتوجه‌به مذاکرات جاری درمورد اختلافات مالی و روش دولت فرانسه نسبت به مخالفین ایرانی مقیم فرانسه و روابطش با عراق همچنان در حالت تعلیق است.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی از اطلاعیه امروز مجلس و تحلیلی درباره آن، آورده است که مطبوعات ایران هفته گذشته به نقل از حسین موسوی رهبر گروه امل اسلامی در لبنان، نوشته‌اند که فرانسه می‌داند که برای آزادی گروگان‌ها با چه کسی وارد گفتوگو شود. این رادیو افزود: سه تن از رهبران حزب‌الله و سایر گروههای شیعه در لبنان ازجمله شیخ امین از حزب‌الله و شیخ حیدر از امل اسلامی وارد تهران شدند.(2)
خبرگزاری فرانسه در گزارشی دیگر چنین آورده است: «سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه روز پنجشنبه (امروز) اعلام کرد که به ژاک مارتن معاون سابق مدیرکل وزارت امور خارجه مسئولیت تماس با مقامات ایرانی جهت گفتوگو پیرامون پرونده‌های اقتصادی مورد اختلاف با تهران داده شده است.»(3)
2
در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی، قبل از دستور، به‌ترتیب علی کامیار (نماینده ارومیه)، حسین سبحانی‌نیا (نماینده تبریز)، احمد آذری قمی (نماینده قم) و ابوطالب حبیبی (نماینده قائم‌شهر و سوادکوه) سخنرانی کردند. نماینده ارومیه از چگونگی انتخاب استاندار جدید گلایه کرد و نماینده تبریز به کویت درباره ادامه همکاری با جنگ‌افروزی‌های عراق هشدار داد.
آقای کامیار نماینده ارومیه در سخنان خود ضمن تبریک انتخاب استاندار جدید آذربایجان‌غربی و آرزوی موفقیت برای وی، از نحوه انتخاب استاندار و هماهنگ‌نکردن این گزینش با امام‌جمعه و نمایندگان استان در مجلس، گلایه کرد.
آقای سبحانی نماینده تبریز ضمن برشمردن تشنج‌آفرینی‌های عراق در خلیج‌فارس با زدن کشتی‌ها و نفتکشها، حمله به چاه‌های نفتی و جزیره خارک و هماهنگی برخی کشورهای منطقه به‌ویژه کویت، با عراق و تغییر سیاست اخیر برخی از این کشورها، به‌ویژه کویت که همچنان در خلیج‌فارس با آتش، بازی می‌کند هشدار داد و افزود:
«مگر حکام کویت فراموش کرده‌اند که صدام مدعی تمام خاک کویت است؟ و این جمله صدام را همه می‌دانند که مرز عراق انتهای کویت است و به‌خاطر همین نیز حاضر نیست قرارداد مرزی با کویت امضا کند. که امروز این‌گونه پول ملت مسلمان کویت را دراختیار رژیم ضددین صدام قرار می‌دهند. ملت ما هیچ‌گاه فراموش نمی‌کند که دولت کویت با حمایت از تروریسم و هواپیماربایی باعث شد که دو فروند از هواپیماهای مسافربری جمهوری اسلامی ایران توسط جنگنده‌های رژیم عراق و با همکاری و هماهنگی مسئولین کویتی از فضای این کشور به عراق ربوده شود.»(1)
1
آقای احمد آذری قمی نماینده قم، در سخنان امروز خود در مجلس شورای اسلامی از کسانی که علیه نمایندگانی که رأی مخالف به انتخاب مجدد نخست‌وزیر دادند سخن می‌گویند، شدیداً انتقاد و آنها را تهدید به افشاگری کرد و موافقت و مخالفت نمایندگان را حق آنها دانست. تعدادی از نمایندگان نیز به سخنان آقای آذری اعتراض کردند.
وی در بخشی از سخنان خود گفت: «امروز معنای جمله حکیمانه امام امت که فرمود: "خبرگان تقویت رهبری است" روشن شد و تحلیل‌های سیاستمداران داخلی و خارجی گواه صدقی است بر صحت مدعا. اشارات و صراحت‌های امام در مناسبت‌های مختلف حتی در دیدار اخیر هیئت‌امنای "بنیاد رسالت" درباره شخصیت آیت‌الله‌العظمی منتظری امت و خبرگان را به تصمیم اخیر رساند و بالنتیجه تنها روزنه امید و کوچک ضدانقلاب و کفار را دررابطه‌با رهبری آینده انقلاب مسدود کرد. امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: "ان احق الناس بهذا الامر اقواهم علیه و اعلمهم بامر الله فیه" هم دلیل محکمی است بر انحصار رهبری آینده در وجود آیت‌الله منتظری ...
متأسفانه در این اواخر و هم‌اکنون هم به‌بهانه حمایت از امام عده‌ای از نمایندگان ایجاد تفرقه بین مردم مسلمان و خوب ما می‌کنند و به مناسبت هفته وحدت به این شهر و آن شهر می‌روند و کاغذپراکنی می‌کنند و وحدت مردم را خدشه‌دار می‌کنند. مگر امام نفرمودند که حق مجلس است موافق و مخالف و ممتنع داشته باشد. مگر به نماینده محترم تهران جناب آقای امانی نفرمودند من به‌هیچ‌وجه نظر ندارم که آنها که رأی مخالف داده‌اند خلاف شرع کرده باشند. من چیزی را مصلحت دانستم و حکمی نکردم و آنها هم که رأی داده‌اند وظیفه خود را انجام داده‌اند. اگر توصیه آیت‌الله‌العظمی منتظری را جدی می‌گرفتند و اگر نویسندگان نامه پرکذب و توهین به رئیس‌جمهور که برحسب نقل مشخص هم شده است، تعقیب می‌شدند و اگر نماینده محترمی که دروغی به من و دیگر از مدرسین بسته بود و در همین مجلس نسبت داده بود، ازطرف ریاست محترم مجلس
1) 38. مأخذ17، صص 18 و 19.
توبیخ می‌شدند و اگر مطالب واهی و پوچی که نماینده دیگری درباره روزنامه رسالت و بنده و دوستانم از تریبون مجلس اظهار کرده بودند مورد اعتراض مجلس قرار می‌گرفت و اگر سوابق عده‌ای از این آقایان دررابطه‌با رژیم گذشته افشا می‌شد این صحنه‌های مشمئزکننده تکرار نمی‌شد و موجبات دلسردی عده‌ای از رزمندگان و مردم شهیدپرور نمی‌گشت... من از رئیس محترم مجلس می‌خواهم که به وظیفه خود دراین‌رابطه و اداره مجلس عمل نمایند و الا جناح دیگر هم سکوت را خواهد شکست و آقایان را سر جای خود می‌نشانند. مطمئن باشید که حوزه علمیه را نمی‌توانید به‌دنبال خود بکشید. مطمئن باشید که سکوت بی‌موقع هم ظلم است. البته روزنامه رسالت مقدس‌تر از آن است که صرف افشاگری‌ها گردد، زیرا هیئت‌امنا مصمم هستند که از آن یک روزنامه الگوی اسلامی بسازند. این اخطار را جدی بگیرند و در کنار گوش رهبر معظم انقلاب و آیت‌الله‌العظمی منتظری وحدت این ملت بزرگ را با افترا و تهمت خدشه‌دار نکنند. و اگر فردایی را باور دارند پاسخ را آماده سازند. و ما همان‌طورکه به امام عزیزمان در دیدار اخیر قول داده‌ایم و ایشان هم تشویق فرمودند و موجب دلگرمی برای ما در انجام این رسالت مقدس [را] فراهم کردند به همان تعهدی که به امام عزیزمان سپرده‌ایم با رعایت رهنمودهای معظم‌له وفادار و پایبند هستیم ... ما ملزم به عمل به احکام الهی بدون هیچ‌گونه کم و زیاد که توسط وحی رسیده است، می‌باشیم.
مجلس ما فقط نحوه اجرای قوانین را تعیین می‌کند. و هرگز حق ندارد از چارچوب‌های فقه سنتی خارج گردد؛ مگر در مواردی که امام به‌عنوان حاکم اسلامی اجازه دادند. دولت هم مکلف است به قوانین مجلس که به تأیید شورای نگهبان رسیده است، عمل نماید و اگر در جایی مجلس چنین قانونی ارائه نکرد باید برطبق ضوابط شرعی تا تصویب قانون عمل نماید و هرگز نمی‌تواند به‌بهانه خلأ قانون راه دیگری را در پیش گیرد. آیا مجلس و شورای نگهبان باید برطبق بینش من و آن و وزرای مربوطه قانون جعل نماید و الا خلأ قانون به وجود می‌آید؟ مگر برای زمین و تجارت خارجی و بخش خصوصی ... و تهیه و توزیع کالا قانون وجود نداشت چرا؟ چرا ولیکن قانونی که ما بپسندیم نبود. اگر در این عرض من تردید دارید از امام بزرگوار سؤال نمایید "الفقه ثم المتجر" یعنی همین کاری که آقایان نمایندگان برعهده دارند باید مسائلش را بپرسند که تکلیفشان چیست. گرچه به نظر من به مناسبت‌های مختلف تذکر داده‌اند. همین اصل مالکیت است که اجازه استرداد اموال به‌غارت‌رفته را می‌دهد، نه اصل مبارزه، آن‌طور که بعضی می‌گویند. چطور ما به خود اجازه می‌دهیم که این اصل و قانون را بی‌اعتبار جلوه دهیم؟ همان‌طورکه عرض کردم ما هم معترضیم و می‌گوییم باید اموال طاغوتچه‌ها را نگه داشت و به آنها پس نداد، ولی از راه قانون. شما روزنامه‌ها را در اعتراض به"لایحه بخش خصوصی" ملاحظه نمایید اشکالاتی را مطرح کردند که به مسائل مسلم فقه وارد شده است. آیا این است اعتقاد به اسلام و فقه آن؟ اگر بناست قانون بی‌ارزش باشد پس مجلس را تعطیل کنید. مرحوم مدرس در دوره دوم تأکید داشت که قوانین اساسی و زیربنایی منحصراً بررسی شود. امام عزیز هم در پیام به مجلس فرمودند چند مسئله اساسی و زیربنایی را
بررسی کنید و الآن قریب به نصف دوره گذشته و دراین‌رابطه کار چشمگیری انجام نگرفته است. بااینکه قم باید الگو باشد آن‌طور که سزاوار است توجهی نشده است.»
دراین‌میان آقای دوزدوزانی دیگر نماینده مجلس گفت: جناب آقای هاشمی به احترام امام و شما و قانون چیزی نگفتیم، اما جواب دارد.
آقای هاشمی: خوب بازهم نگویید خواهش می‌کنم.
سپس تعدادی از نمایندگان در اعتراض به سخنان آقای آذری قمی تذکراتی دادند.(1)
1
ابوطالب حبیبی نماینده قائم‌شهر و سوادکوه آخرین سخنران پیش از دستور جلسه امروز مجلس شورای اسلامی، باتوجه‌به اهمیت جنگ، خواستار توجه به جنگ در همه ابعاد شد و یادآور شد که نباید جنگ منحصر به جبهه‌ها شود. وی همچنین با اشاره به سخنان امروز آقای آذری گفت که اگر قرار است حرف‌ها زده شود، ما هم حرف‌هایمان را بزنیم.
آقای حبیبی در ابتدا بر ایستادگی امت ایثارگر و دولت خدمتگزار دربرابر حامیان شرقی و غربی صدام تأکید کرد و گفت: «اگر جنگ امروز در سرنوشت انقلاب و اسلام ما اثر حیاتی دارد، که قطعاً دارد و به فرموده امام "باید در رأس امور قرار گیرد." این جنگ باید در تمام ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و اداری موردعنایت قرار گیرد. این‌طور نباشد که جنگ در جبهه‌ها در میان مستضعفین و سپاه و ارتش و بسیجی و خانوادههای معظم شهدا باشد ولی در بازار و خیابان‌ها و ادارات لحاظ نشود. این‌طور شنیده و یا دیده نشود که افراد رفاه‌طلب و کرسی‌نشین‌ها که در فضای امن با فداکاری و ایثارگری و شهادت عزیزان حزب‌الله به ریاست خود مفتخر باشند ولی اگر برادر و خواهر حزب‌الله و یا بسیجی وارد ادارات و یا مؤسساتی بشوند اولاً مورد بی‌مهری قرار گرفته؛ بلکه بالاتر برخوردی وجود دارد که نه امام و نه مجلس و نه دولت راضی می‌شود به‌عنوان انگ"موج‌گرفته" با او عمل می‌کنند و اگر شما دقت نظر کامل به چهره حداقل راهیان کربلا کرده باشید خواهید یافت که چه چهره‌هایی از قشر جامعه دارد جنگ و انقلاب را اداره می‌کند و چه چهره‌هایی امروز در پشت جبهه در خفا و آشکار در بعد سیاسی و اقتصادی جنگ را به نفع صدام سوق می‌دهد.
در اینجا نمایندگان محترم مجلس و دولت خدمتگزار باید به یک نکته با ظرافت خاصی برخورد کرده و آن سیاست کلی امام بزرگوار و آیت‌الله‌العظمی منتظری که هدف قرآن کریم هست و آن توجه به مستضعفین و زاغه‌نشینان و تقویت نیروهای مخلص حزب‌الله و عزیزانی که جبهه‌ها را اداره می‌کنند و من از این فرصت استفاده کرده و به آقایانی که در نطق خود مطالبی را عنوان می‌کنند گاه به‌صورت دلسوزی و گاه با لحنی که از ناحیه امام - برای اینکه حیثیت خود را حفظ کنند - پشت تریبون مطرح می‌کنند. اگر واقعاً نظر امام برای شما ملاک است، اگر به قول شما آن نظر برادری را که نظر امام را در جلسه مطرح می‌کند، شما ملاک عمل قرار می‌دهید پس چطور نظر امام را که پنج تن از آقایان به خدمت ایشان مشرف شدند
1) 39. مأخذ17، صص 19 و 20.
آن نظر را اینجا مطرح نمی‌کنید و آن نظر را در اینجا عمل نمی‌کنید و خلاف آن نظر شما می‌آیید رأی می‌دهید؟ ما نمی‌خواهیم اینجا باز مجدداً به مسئله دامن بزنیم. ما مقلد امام هستیم، ما تابع امام هستیم. آنچه را که امام گفته عمل می‌کنیم. امام پیام داده، امام نامهای نوشته و ما به‌خاطر اینکه حرف امام برای ما ملاک عمل باشد و ما بتوانیم عملاً ثابت کنیم که مقلد امام هستیم، نیامدیم و کوچک‌ترین نظری را در اینجا اعمال نکردیم. این شما هستید که باتوجه‌به تذکرات امام، باتوجه‌به نامه امام به پیام امام هم می‌آیید درارتباطبا مسئولین اجرایی کشور موضع می‌گیرید. همین الآن هم درارتباطبا دولت این اگر اگرهایی که امروز پشت تریبون مجلس مطرح می‌شود این چه نقطه‌نظری را دنبال می‌کند؟ یک مقدار باید عنایت کنند.
من از ریاست محترم مجلس جداً می‌خواهم و مصرانه و عاجزانه درخواست می‌کنم اگر بناست که جلو حرف‌ها گرفته بشود باید هر دو طرف گرفته بشود و اگر بناست که حرف‌ها زده بشود اجازه بدهید ما هم حرف‌هایمان را بزنیم و بگوییم و حداقل آن 99 نفری که امروز آمده‌اند درمقابل امام موضع گرفته‌اند که رسانه‌های شرق و غرب آن را به‌عنوان یک تحلیل برای خودشان مطرح می‌کردند و آن‌چنان آمده‌اند مسئله امام و مسئله مجلس و مسئله جنگ ما را زیر سؤال بردند، ما هم بیاییم اظهارنظر بکنیم و حداقل به جامعه و امت حزب‌الله ما بگوییم. و در اینجا من باید عرض کنم این انتظار هست. آنهایی که اینجا می‌آیند مسئله مستضعف را مطرح می‌کنند، این حرف، حرف درستی است. این حرف مستضعف را هم ما می‌گوییم هم شما، اما وقتی در عمل ما می‌آییم ملاحظه می‌کنیم می‌آییم در طرح و لایحه ملاحظه می‌کنیم می‌بینیم طرح و لایحه‌ای که به نفع مستضعفین و مستکبرین است در اینجا چه کسانی موضع می‌گیرند آیا واقعاً آن کسانی را که به‌طرف‌داری از گران‌فروشان را و سودجویانی که هفتصد میلیون تومان فقط جریمه گران‌فروشی آنهاست، آنها هستند که می‌آیند به نفع مستضعفین اقدام می‌کنند، یا واقعاً طرف‌داران آن پاسدار و آن مستضعفی که قدرت و توان بیست هزار تومان گرفتن وام قرض‌الحسنه جهت ازدواج را ندارد؟ کجا ما داریم می‌رویم و با چه کسانی داریم صحبت می‌کنیم؟
در خاتمه، ضمن تشکر و تقدیر از حسن انتخاب نمایندگان محترم مجلس خبرگان در تعیین رهبریت آینده - که خداوند عمر امام عزیز را تا زمان حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) مستمر و مستدام بدارد - شخصی افقه و اعلم و اعدل و مبارزی نستوه و آگاه به مسائل زمان آیت‌الله‌العظمی منتظری را که خواست رزمندگان و امت حزب‌الله و خانوادههای معظم شهدا هم در همین بوده است تقدیر و تشکر می‌کنیم و ضمن حمایت کامل و بی‌وقفه خود از حرکت سریع و قاطع جناب آقای خوئینی‌ها دادستان کل کشور درجهت استرداد اموال نامشروع و احقاق حق محرومین و مستضعفین و توقیف هشت هزار هکتار از اراضی وابستگان به رژیم در استان مازندران و خواهان توجه بیشتر از آن دادستان محترم در امر دادگستری - که خودشان در خطبه نمازجمعه فرمودند - به مستضعفین و پابرهنه‌ها باشد که متأسفانه در دادگستری‌ها دراثر نفوذ این‌گونه افراد، این‌طور نیست، بلکه عکس آن مشهود است و باید چاره‌ای بیندیشید.»(1)
1) 40. مأخذ17، صص 20 و 21.
1
حزب‌الله لبنان با ارسال تلگرامی به حضور آیت‌الله‌العظمی منتظری انتخاب ایشان را به رهبری آینده جمهوری اسلامی ایران تبریک گفت. در این تلگرام انتخاب آیت‌الله‌العظمی منتظری برای خط پیامبران و ائمه اطهار و تجلی خط امام و ولایت فقیه برای برآورده‌شدن آرزوی مسلمانان و مستضعفان لبنان و جهان و غلبه بر نیروهای استکباری شرق و غرب، یک پیروزی توصیف شده است. حزب‌الله لبنان در تلگرام خود با آیت‌الله‌العظمی منتظری پیمان بسته است که در راه تداوم خط انقلاب اسلامی و مقاومت ضدصهیونیستی و استکبار جهانی تا آزادسازی کامل اراضی اسلامی و قدس شریف و اعتلای پرچم لااله‌الا‌الله در سراسر جهان تلاش کند.(1)
2
در آستانه برگزاری اجلاس سازمان اوپک، امروز وزیران نفت ایران، عراق و چند کشور عضو این سازمان دیدگاه‌های خود را درباره اقتصاد جهان، سازمان اوپک، قیمت و سهمیه‌بندی نفت بیان کردند.
به گزارش واحد مرکزی خبر، وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران که در رأس هیئتی برای شرکت در اجلاس سالانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) به ژنو سفر کرده است، در محل اقامت خود با وزیران نفت کشورهای لیبی، اندونزی، ونزوئلا و امارات عربی متحده ملاقات و گفتوگو کرد.
در این دیدارها بر لزوم هماهنگی بین اعضای اوپک و واکنش این سازمان به وضعیت حاکم بر اقتصاد بین‌المللی تأکید شد. وزیر نفت ایران با اشاره به اقداماتی که به‌دست عناصر خارج از اوپک برای تغییر سیستم قیمت‌گذاری و تضعیف این سازمان و ایجاد تزلزل در بازارهای بین‌المللی نفت اعمال می‌شود، بر مخالفت جمهوری اسلامی ایران درمورد هرگونه کاهش بهای نفت و افزایش بی‌رویه سهمیه اعضا تأکید کرد. وزیران نفت ملاقات‌کننده با آقای آقازاده ضمن تأیید مواضع جمهوری اسلامی ایران، بر ضرورت هماهنگی اعضا در تصمیمات مشترک سازمان اوپک تأکید کردند.(2)
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق که جهت شرکت در این نشست در ژنو به سر می‌برد، در گفتوگو با خبرنگاران، مقررات اوپک درمورد میزان تولید این سازمان را بی‌نظم و اغتشاش‌آور توصیف کرد و گفت: کشورش دیگر سهمیه مربوط به تولید نفت ازجانب اوپک را به رسمیت نمی‌شناسد و به هر میزان که بخواهد نفت تولید می‌کند.» رویتر افزود: «سهمیه نفت عراق ازسوی اوپک2/1 میلیون بشکه در روز است، ولی این کشور اخیراً حتی 7/1 میلیون بشکه در روز نفت تولید کرده است. در اوایل روز پنجشنبه، قطر و امارات متحده عربی نیز اعلام کردند که خواهان افزایش سهمیه نفت خود می‌باشند. زکی یمانی وزیر نفت عربستان، گفته است که امکان افزایش سهمیه نفت کشورهای عضو وجود ندارد و وزیر نفت لیبی نیز گفته است که هدف کشورش دفاع از سهمیه‌های اعلام‌شده ازسوی اوپک می‌باشد.»(3)
همچنین به نوشته روزنامه کیهان: «مقامات نفتی ونزوئلا و مکزیک نیز چون ایران درمورد کاهش قیمت، ابراز نگرانی کردند. این مقامات کاهش قیمت نفت برنت به 75/27 دلار برای
هر بشکه که نسبت به قیمت اول هفته جاری 27/1 دلار کاهش نشان می‌دهد را مانوری تازه برای تحت فشار قراردادن اجلاس آینده اوپک در ژنو دانستند. مقامات نفتی ونزوئلا و مکزیک نگران ادامه سقوط قیمت نفت می‌باشند.»(1)
رادیو نداءالاسلام نیز دراین‌باره گفت: «مانع سعید العتیبه وزیر نفت امارات از موفقیت هفتادویکمین کنفرانس سازمان اوپک اظهار خوش‌بینی کرد و تأکید نمود که قیمت‌های رسمی نفت اوپک در سطح کنونی خود پابرجاست و باید این قیمت‌ها ثابت بماند. از سوی دیگر، شیخ علی الخلیفه الصباح وزیر نفت کویت، اظهار داشت که اجلاس اوپک در ژنو هیچ‌گونه تصمیمات ویژه‌ای درباره قیمت‌ها و یا سهمیه بندی‌های تولید اعضای اوپک اتخاذ نخواهد کرد. وی گفت: این اجلاس اختصاص به بررسی افکار و طرحهای تازه‌ای درخصوص پشتیبانی و حمایت از تصمیماتی که اوپک در اجلاس گذشته خود اتخاذ کرده بود، دارد.»
این رادیو افزود: «کارشناسان سازمان اوپک امروز یک جلسه مقدماتی در ژنو تشکیل دادند تا گزارشی درباره قیمت‌های نفت در بازارهای جهانی و تولید نفت در کشورهای عضو اوپک را تهیه و تقدیم کمیته نظارت بر بازارها که قرار است فردا تشکیل جلسه دهد، نمایند. کمیته نظارت نیز ضمن بررسی این گزارش توصیه‌های لازم را تقدیم کنفرانس وزیران نفت که قرار است روز شنبه آینده تشکیل شود خواهد کرد.»(2)
1
نشریه روسی صلح و سوسیالیسم در مقاله‌ای با عنوان "آتش جنگ همچنان شعله‌ور است" به اهداف امریکا در راه‌اندازی جنگ، فعالیت نظامی و ایجاد پایگاه‌های نظامی در اقصی نقاط جهان پرداخته است.
رادیو مسکو در برنامه امروز خود این مقاله را چنین نقل کرد: «برافروختن نایره جنگ میان ایران و عراق، ادامه و توسعه این جنگ نتیجه تلاش‌های مشترک و ساخت‌وپاخت‌های جدی امپریالیزم، صهیونیزم و ارتجاع است. در دوران اخیر تمامی سیاست امریکا در این منطقه یک سلسله تلاش مداوم برای تثبیت حضور نظامی آن در این منطقه مهم استراتژیکی واقع در نزدیکی مرزهای اتحاد شوروی و به‌جای‌گذاشتن یوغ استعمار نو به گردن ملل از بند رسته و تحت کنترل درآوردن ثروت‌های طبیعی آنها و مقدم بر همه نفت است. جنگ ایران و عراق از این لحاظ برای ایالات متحده امکانات زیادی به وجود می‌آورد. امریکا این جنگ را بهانه قرار داده بر فعالیت نظامی‌گرانه خود در منطقه افزود، پایگاه‌های نظامی جدیدی در این منطقه احداث می‌کند و پایگاه‌های موجود را گسترش می‌دهد. ایالات متحده برخلاف تمام موازین حقوق بین‌الملل، منطقه خلیج‌فارس را به‌اصطلاح حریم منافع حیاتی خود اعلام کرده است. واشنگتن تحت پوشش ادعاهایی درباره خطری که گویا برای تحویل منظم و بدون وقفه نفت وجود دارد، کشورهای این منطقه را در حوزه فعالیت به‌اصطلاح فرماندهی مرکزی خود
گنجانده و بر سرعت سرهم‌بندی‌کردن نیروهای مداخله واکنش سریع افزوده، ناوگروه بزرگی به حوزه خلیج‌فارس فرستاده است. امپریالیزم با حفظ تشنجات نظامی و سیاسی پیرامون مسئله جنگ ایران و عراق، بیش از پیش کشورهای این منطقه را به مسابقه پرخرج تسلیحاتی جلب می‌کند. بدیهی است که امپریالیزم کمتر در فکر ازدیاد قدرت دفاعی این کشورهاست. [...]
پنتاگون دررابطه‌با جنگ ایران و عراق چند سناریوی مداخله مسلحانه در خلیج‌فارس را تهیه کرده است. در همان سال 1983 دستور داده شده بود که در این منطقه ذخایر کافی‌ای برای انجام عملیات جنگی در عرض شصت روز تأمین گردد. ظاهراً هرقدر غلیان احساسات شدت بیشتری پیدا کند به همان اندازه هم بهانه‌تراشی برای مداخله مسلحانه آسان تر می‌شود. بدین‌جهت امپریالیست ها نمی‌گذارند آتش جنگ خاموش شود و بدین‌منظور از راه تحویل مستقیم اسلحه برای طرفین درگیر و تحویل آن توسط واسطه‌ها به این آتش دامن می‌زنند. جنگ ایران و عراق بر اوضاع خاور نزدیک و میانه و سراسر جهان اثر مهلک خطرناکی گذاشته، موازنه نیروهای منطقه‌ای را تاحدود زیادی تغییر داده، موجب تشدید قابل‌توجه اختلاف و تفرقه میان کشورهای عربی شده است که درمورد شرکت‌کنندگان این جنگ مواضع گوناگونی را اتخاذ کردند. روند تشکیل بلوک‌ها و گروه‌بندی‌های مختلف شدت پیدا کرد و این امر به یکپارچگی و به‌هم‌پیوستگی اعراب لطمه می‌زند و به مساعی آنها برای مقابله با خط مشی تجاوزگرانه و توسعه‌طلبانه اسرائیل - که از کمک و حمایت همه‌جانبه واشنگتن برخوردار است - آسیب می‌رساند. جنگ ایران و عراق که توجه و نیروهای بزرگی به‌سوی خود جلب می‌کند، دستهای امپریالیست‌های امریکایی و صهیونیست‌های اسرائیلی را برای اجرای نقشه‌های استراتژیکی‌شان درزمینه پایمال‌کردن حقوق ملی اعراب پیش از همه ملت عرب فلسطین و مداخله ناهنجار در امور آنها و مسدود‌کردن راه‌حل جامع و عادلانه و استوار مسئله خاور نزدیک باز می‌گذارد. [...]
این جنگ که تشنج اوضاع بین‌المللی به‌خودی‌خود وخیم را افزایش می‌دهد حلقه‌ای است که توسط آن خاور نزدیک و میانه به منطقه گسترده بی‌ثباتی متصل می‌شود که امپریالیسم امریکا تعمداً ایجاد کرده است. از باختر به خاور این منطقه از شمال افریقا و لبنان و خلیج‌فارس و افغانستان و پاکستان تا کانون‌های مناقشات در جنوب‌خاوری آسیا امتداد دارد. این منطقه گسترده به منشأ خطر جدی برای صلح بین‌المللی براثر ادامه توطئه‌ها و عملیات تخریبی و تجاوزگرانه و جنگ‌های اعلام‌شده و اعلام‌نشده مبدل شده است که کار دست امپریالیزم و صهیونیسم است.»(1)
1
نشریه مسلم مدیا چاپ لندن در مقاله‌ای با عنوان"موافقت‌نامه پیشنهادی لبنان فرصتی تازه به مسیحیان خواهد بخشید" درباره نقش سوریه در لبنان و نیز دخالت این کشور در گم‌شدن امام موسی صدر نوشته است: «سوریه برای یکپارچگی لبنان همواره درصدد تغییرات محدودی در نظام قانونی این کشور بوده است و در مذاکرات اخیر گروههای مسیحی دروزی و علی‌الخصوص
1) 46. مأخذ26، صص 4 و 5 و 6، رادیو مسکو، 14/9/1364.
مسلمانان این کشور، سوریه خواستار یک ساختار اداری نظامی و اطلاعاتی واحدی با دمشق بوده است تا بدین‌ترتیب از لبنان به‌عنوان سپری درمقابل تهاجمات رژیم صهیونیستی استفاده نماید و همچنین موجب بالارفتن موقعیت این کشور در جهان عرب شود .[...]
مسئله امل به‌عنوان بازوی اجرایی سوریه در لبنان در غرب بیروت موجب این تصور گردیده است که ناپدیدشدن امام موسی صدر را نباید به لیبی - که مستمراً دخالت در آن را تکذیب کرده است - نسبت داد؛ چراکه سوریه تنها کشور منطقه بود که از تغییر رهبری امل بهره برده است و با روی‌کارآمدن نبیه بری بعثی - که در سیرالئون متولد و بزرگ شده و در امریکا تحصیل کرده است - برای رهبری امل مناسب‌تر [به حال سوریه] بود.»(1)
ضمیمه گزارش661: شبکه راه‌های مواصلاتی منطقه فاو
معاونت اطلاعات قرارگاه کربلای2 گزارشی را که از شبکه راه‌های مواصلاتی منطقه عملیاتی ساحل غربی اروند، واقع در منطقه فاو تا رأس‌البیشه، تهیه کرده است، امروز برای مراکز موردنظر ارسال کرد. گزارش چنین است:
«1. جاده اصلی یکم: جنس این جاده - که جدیدالتأسیس می‌باشد - خاکی و از جنوب‌شرقی شهر فاو شروع و تا رأس‌البیشه به‌موازات رودخانه اروندرود و پشت سیل‌بند امتداد یافته است. عرض جاده 8 متر، ارتفاع آن 1 تا 5/1 متر از سطح زمین و طول تقریبی آن 6 کیلومتر (از نقطه شروع تا نهر قشله) است. پلهای احداث‌شده روی نهرهای (در مسیر) این جاده از نوع لوله‌ای می‌باشد.
جاده اصلی دوم: جنس این جاده آسفالت است به عرض 8 متر که دو شانه 2 متری شنی دارد. این جاده از جنوب شهر فاو(داخل نخلستان‌ها) شروع و تا رأس‌البیشه ادامه یافته است. ارتفاع جاده از سطح زمین 5/1 تا 2 متر و طول آن 9 کیلومتر است.
جاده اصلی سوم: این جاده در انتهای نخلستان واقع گردیده و قبل از جنگ تنها جاده معبر فاو - رأس‌البیشه به شمار می‌رفته است که بخشی از این جاده به عرض 10 تا 12 متر می‌باشد. ارتفاع جاده تقریباً 1 تا 5/1 متر از سطح زمین و طول آن از بصره تا رأس‌البیشه درحدود 108 کیلومتر می‌باشد.
جاده اصلی چهارم: این جاده از تأسیسات نفتی واقع در غرب جاده سوم منشعب می‌شود و به‌موازات جاده سوم امتداد یافته (آسفالت یا قیرریزی شده) که دارای عرض 8 متر، ارتفاع 5/1 تا 2 متر و در برخی از قسمت‌ها 1 تا 5/1 متر از سطح زمین و طول آن نیز 10 کیلومتر می‌باشد.
جاده اصلی پنجم: این جاده از بصره شروع می‌شود و از میان تأسیسات نفتی می‌گذرد. عرض جاده از بصره 12 متر است که هشت متر آن آسفالته و دو شانه خاکی 2 متری دارد. ارتفاع آن 1 تا 5/1 متر از سطح زمین و طول آن 74 کیلومتر می‌باشد.
جاده اصلی ششم: معروف به جاده ام‌القصر - فاو که از جاده اصلی سوم منشعب می‌شود و جاده پنجم را قطع کرده و به‌طرف ام‌القصر امتداد یافته است. عرض جاده 12 متر که 8 متر آن آسفالته و دو شانه خاکی 2 متری دارد. ارتفاع جاده 5/1 تا 2 متر از سطح زمین و طول آن 51 کیلومتر است و بخش عمده آن آسفالت می‌باشد.
جادههای فرعی: این جاده‌ها عموماً از جاده اصلی دوم (میان نخلستان‌ها) به‌موازات نهرها و بعضاً مابین دو نهر به طول 250 تا 500 متر و عرض 3 تا 4 متر، ارتفاع 50 تا 75 سانتی‌متر از سطح زمین و از نوع جادههای خاکی و شنی به‌طرف کناره اروند و جاده اصلی سوم امتداد دارد.
جادههای فرعی از جاده اصلی سوم منشعب و به جاده اصلی دوم (میان نخل‌ها) متصل شده و برخی دیگر از جاده چهارم و پنجم منشعب می‌شود. در میان جادههای فرعی تنها جاده فرعی پنجم است که آسفالت می‌باشد.»(2)
1
فعالیت‌های مهندسی دشمن در منطقه هور، نشانه افزایش توجه ارتش عراق به این منطقه و نیز تأثیر تلاش‌هایی است که یگان‌های خودی در این منطقه می‌کنند که یکی از اهداف آن جلب توجه دشمن به منطقه هور و کاهش توجه او به منطقه فاو است.
گزارش‌های امروز معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) حاکی است که درپی اقدامات مهندسی یگان‌های سپاه پاسداران در هور و نیز اجرای عملیاتهای محدودی چون قدس و عاشورا، شواهد و قرائن نشان‌دهنده افزایش حساسیت دشمن در منطقه هور و به‌خصوص در محورهای البیضه تا الحسان است.
همچنین بنا بر گزارش مرکز شنود مکالمات واحدهای ارتش عراق و اعلام رادیوی عراق، عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، از مناطق سپاه سوم (شرق بصره) و سپاه ششم (هور) بازدید و دستورات لازم را صادر کرده است. از سوی دیگر، حساسیت بیش از حد دشمن به منطقه هور و تصور اجرای حمله‌ای گسترده در این منطقه، به اقدامات هوایی دشمن شتاب داده است طوری‌که شناسایی هوایی در کل منطقه هور و گشتی‌های هلیکوپتری بهطور دائم انجام می‌شود. اسیران و پناهندگان اخیر نیز گفته‌اند که دشمن به هور حساس شده است و دائماً دستور هشیاری صادر می‌کند.(1)
علاوه‌براین، نیروهای دشمن در محور خسروآباد و فاو افزون‌بر ادامه پدافند در سنگرهای احداثی این منطقه، به اقداماتی با هدف احداث و تکمیل مواضع پدافندی در غرب اروندرود و استقرار نیروها در مواضع جدید دست زده‌اند.(2)
2
در ادامه تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، شامگاه امروز چهار تیم شناسایی از گروه شناسایی احد5 با عبور از اروندرود در محورهای گوناگون و حضور در غرب این رودخانه، اطلاعاتی از وضعیت استقرار و موانع نیروهای دشمن کسب کردند و به مواضع خود بازگشتند.
بنا بر گزارش معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) اولین تیم شناسایی دو تن بودند که در ساعت 18:50 از مبدأ حرکت کردند و پس از یک ساعت، به هدف خود رسیدند. گزارش مشاهدات این تیم از وضعیت ساحل دشمن چنین است:
«زمین در کناره ساحل اروند مانند سایر مناطق تا ابتدای شروع چولان‌ها باتلاقی و جنس آن گل نرم است. رفت‌وآمد روی زمین اشکالات عمده‌ای چون سروصدا ایجاد می‌کند و جای پای نیروها باقی می‌ماند. قبل از رسیدن به پوشش چولان، زمین صاف و بدون عارضه است. چولان‌های کناره اروندرود در سمت دشمن یک متر و ده سانتی‌متر ارتفاع دارد. هنگام جزر آب نیروهای عراقی دید کافی از لبه اروند را ندارند، زیرا چولان‌ها جلو دید آنها را می‌گیرد.
بعد از پوشش چولان، اولین موانع دشمن دو ردیف میله‌های ضربدری است. بعد از آن نیز به فاصله پانزده متر داخل چولان‌ها، دو ردیف دیگر میله‌های ضربدری که سیم‌خاردار حلقوی روی آن نصب گردیده است، وجود دارد.»(1)
تیم دوم شناسایی چهار تن بودند که در ساعت19:10 از مبدأ حرکت کردند و در ساعت19:30 به نقاط تعیین‌شده رسیدند. این گروه در گزارشی از مشاهدات خود نوشته است: بعد از رفتن در آب به‌سوی ساحل دشمن حرکت کردیم. درحال پیشروی در عرض رودخانه به اواسط رودخانه که رسیدیم آب کولاک زیادی داشت طوری‌که داخل دهانمان می‌رفت. سرانجام به کناره غربی اروند رسیدیم. از آنجا تا کنار میله‌های دوازده‌پر سینه‌خیز رفتیم. بعد از عبور از میله‌های دوازده‌پر نیز پنج متر تا اول چولان‌ها را سینه‌خیز پیش رفتیم. در این فاصله زمین لخت، بدون چولان، باتلاقی و شل بود طوری‌که دست و پای بچه‌ها در گل فرو می‌رفت و ایجاد سروصدا می‌کرد. سپس به اول چولان‌ها رسیدیم که اولین میله‌های چهارپر نصب شده بودند و پشت آن نیز حجم بسیار زیادی سیم‌خاردار حلقوی دیده می‌شد. تا وسط سیم‌خاردارها رفتیم و خود را به جلو کشاندیم. در این منطقه هم سه ردیف موانع خورشیدی بود، در پشت این موانع نیز دو ردیف سیم‌خاردار حلقوی روی زمین بود که یک ردیف هم در بالای آن قرار داشت.(2)
تیم سوم از گروه شناسایی احد5 نیز که چهار تن بودند، در ساعت 19:15 حرکت کردند و در ساعت 19:45 به هدف تعیین‌شده رسیدند. گزارش مشاهدات این گروه چنین است:
در حوالی بیست متری سمت چپ دکل دیدبانی دشمن به ساحل غربی اروندرود رسیدیم. به‌دلیل انحرافی که داشتیم از زیر سنگرهای دشمن حرکت کردیم و به‌طرف محور خودمان رفتیم. سنگرهای دشمن خیلی فعال و پر سروصدا بود. به‌راحتی از زیر سنگرهای آنها (در آب) عبور کردیم. در مسیری که به‌طرف محور شناسایی خودمان می‌رفتیم، شش سنگر نگهبانی وجود داشت که در زیر نخل‌ها تعداد سنگرهای دشمن بیشتر و نزدیک‌تر می‌شد. در محور مأموریت ما اولین موانع دشمن شامل دو ردیف میله‌های ضربدری بود که در پشت آن
سیم‌خاردار حلقوی نصب شده بود از اولین ردیف موانع عبور کردیم و تا حدود 5 متری سنگر دشمن پیش رفتیم. به‌دقت گوش دادیم، سرو‌صدایی نبود، متوجه شدیم که سنگر خالی است. درضمن باید توجه داشت که به‌دلیل باتلاقی‌بودن این منطقه ردپاها به جا می‌ماند.(1)
چهارمین تیم شناسایی متشکل از چهار تن با مأموریت شناسایی نقاط تعیین‌شده بین اسکله‌های 2 و3 و اسکله‌های 3 و4، شب‌هنگام با ورود به رودخانه اروند، کار خود را آغاز کردند. گزارش این تیم چنین است:
ساعت 19:35 حرکتمان را شروع کردیم و در ساعت 20:07 به نقاط تعیین‌شده در ساحل دشمن رسیدیم. از آنجا با پیمودن مسافتی حدود 60 متر به ابتدای اسکله رسیدیم و از زیر نبشی‌های ده‌پر و دوازده‌پر عبور کردیم و به چولان‌ها رسیدیم. پس از عبور از این موانع، به سه ردیف سیم‌خاردار رشته‌ای که میله‌های ضربدری را به یکدیگر مرتبط کرده بود، رسیدیم و با عبور از این موانع به کانالی که به‌موازات اروندرود و در کنار خط دشمن کشیده شده بود، رسیدیم. ساحل دشمن در منطقه شناسایی ما باتلاقی است و در دو طرف اسکله‌ها سیم‌خاردارهای حلقوی و موانع خورشیدی گذاشته شده است.(2)
1
هم‌زمان با اقداماتی که به‌منظور آمادگی برای عملیات گسترده انجام می‌شود، سپاه پاسداران با هدف پیشگیری از ایجاد رکود در جبهه‌ها و رخوت یگان‌های رزمی و نیز جلوگیری از آرامش دشمن، اجرای عملیاتهای محدود را در دستور کار قرار داده است.
در جلسه روز گذشته قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، رحیم صفوی بر این مهم تأکید کرد که یگان‌هایی که عملیات محدود انجام نداده‌اند یا آمادگی اجرای چنین عملیات‌هایی را در جبهه‌های میانی دارند هرچه سریع‌تر طرح خود را ارائه کنند. درپی آن، امروز در جلسه‌ای با حضور رحیم صفوی و فرماندهان تیپ‌های نبی‌اکرم(ص)و مسلم بن‌عقیل فرماندهان این دو تیپ اقداماتی را که برای اجرای تک محدود انجام داده‌اند، بیان کردند. اما بررسی کارهای انجام‌شده نشان داد که این اقدامات برای اجرای عملیات محدود کافی نیست، بنابراین قرار شد تلاش بیشتری دراین‌خصوص انجام شود.(3)
2
نیروی هوایی ارتش عراق امروز عملیاتهای متعددی در مناطق مسکونی، تأسیسات اقتصادی، تأسیسات جزیره خارک و مناطق عملیاتی اجرا کرد، اما نتایج مطلوبی را به دست نیاورد.
بنا به گزارش دفتر فرمانده کل سپاه پاسداران(4)و دفتر فرماندهی منطقه 4 نوح سپاه پاسداران(5)، در حمله امروز نیروی هوایی ارتش عراق به جزیره خارک، دو هواپیمای میگ شرکت داشتند که دو بمب آنها به پشت مرکز خدمات بندری جزیره اصابت کرد، ولی ضایعاتی نداشت.
1) 5. سند شماره 011040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزیده اسناد جلد 3، گزارش شناسایی شماره 6، 15/9/1364، ص41.
2) 6. سند شماره 011307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزیده اسناد جلد 3، گزارش شناسایی شماره 7، 15/9/1364، ص37.
3) 7. سند شماره 1105/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) در عملیات والفجر8، (جواد زمان‌زاده)، از 14/9 تا 27/9/1364، ص20.
4) 8. سند شماره 059363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی کل (روابط عمومی فرماندهی کل) سپاه به فرماندهان مناطق پنج‌گانه - قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) و قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 18/9/1364.
5) 9. سند شماره 0593345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه 4 نوح به دفتر فرماندهی کل، 15/9/1364.
واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص)سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که هواپیماهای عراقی امروز با ده سورتی پرواز، پادگان حمید و جاده اهواز - خرمشهر را بمباران و به آسمان دزفول تجاوز کردند.(1)واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) نیز ضمن اعلام خبر بمباران‌شدن مناطق حمید، حسینیه و جزیره مینو، افزود: در این حملات 4 تن شهید و 19 تن مجروح شدند و 5 خودرو منهدم شد.(2)
گزارش‌های دیگر منابع داخلی حاکی است که هواپیماهای دشمن امروز یک بار به خرم‌آباد، دو بار به اسلام‌آباد، یک بار به بندر امام‌خمینی و شش بار به اهواز تجاوز کردند و دیوار صوتی را در بندر امام‌خمینی و اهواز شکستند.(3)همچنین میراژهای عراقی امروز با هشت سورتی پرواز بر فراز شهر دزفول، دیوار صوتی را شکستند.(4)
ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2024 درباره عملیات نیروی هوایی خود اعلام کرد که ساعت 9 صبح امروز چند هواپیمای عراقی به اردوگاه حمید - که برای تمرکز نیرو به کار می‌رود - حمله و آن را نابود کرده و تعداد بسیاری را کشته و جنگ‌افزارهای آنان را منهدم کرده‌اند. در این اطلاعیه افزوده شده است که در ساعت 10:50 نیز هواپیماهای عراقی به تأسیسات خارک حمله کردند و هدف‌های خود را به‌دقت مورد اصابت قرار داده و به آتش کشیدند و همچنین در شرق بصره با حمله به هدف‌های موردنظر خسارات سنگینی به افراد و تجهیزات ایران وارد کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(5)
در بازتاب حملات هوایی امروز عراق، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: «عراق امروز اعلام کرد جت‌های جنگنده‌اش شمار وسیعی از سربازان ایرانی را در حمله‌ای علیه یک پادگان کشته‌اند و در همین حال اعلام کرد که حملات هوایی در طول بخش مرکزی جبهه جنگ و خلیج [فارس] را افزایش داده است. این امر ظاهراً تلاش برای ممانعت از یک تهاجم عمده زمینی می‌باشد. [...]
یک سخنگوی نظامی عراق در یک بیانیه جنگی که از رادیوی دولتی بغداد پخش شد ضمن اعلام این مطلب گفت: جت‌های جنگنده اوایل امروز حمله شجاعانه‌ای به تأسیسات نفتی جزیره خارک ایران که در گوشه شمال‌شرقی خلیج [فارس] واقع گردیده، انجام داده‌اند. این چهل‌وهفتمین حمله علیه خارک از اواسط ماه اوت می‌باشد. رهبران عراق عهد بسته‌اند که اقتصاد ایران را از حرکت بازدارند و حکام تهران را به خاتمه جنگ ازطریق مذاکرات مجبور سازند. منابع مستقل کشتیرانی و نجات که رفت‌وآمد دریایی خطوط خلیج [فارس] را کنترل می‌کنند دراختیارداشتن هرگونه اطلاعی درباره حمله به خارک را تکذیب کردند.»(6)
رادیو بی‌بی‌سی هم به نقل از عراق، اخبار مشابهی را منتشر کرده و افزوده است: «عراق می‌گوید که هواپیماهایش ظرف 24 ساعت گذشته 120 بار بر مواضع نیروهای ایران در بخش جنوبی جبهه حمله کرده‌اند.»
1) 10. سند شماره 011199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص)، شماره 151، 27/9/1364، ص10.
2) 11. سند شماره 11300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 15/10/1364.
3) 12. سند شماره 200113 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 113، 17/9/1364، ص2.
4) 13. سند شماره 1114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اطلاعاتی، شماره 170، 21/9/1364.
5) 14. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/9/1364، ص2، رادیو بغداد، 15/9/1364.
6) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 262، 16/9/1364، ص3، بغداد - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 15/9/1364.
1
در ادامه فعالیت گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور برای ایجاد ناامنی و درگیرکردن بخشی از قوای جمهوری اسلامی، امروز چند درگیری در این مناطق رخ داد:
به گزارش شهربانی استان کردستان، امروز در روستای وشکه دره از توابع بانه، بین نیروهای خودی و عناصر حزب دمکرات درگیری به وقوع پیوست. در این درگیری یکی از پیش‌مرگان کرد مسلمان شهید و یکی از افراد دمکرات دستگیر شد.(1)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: در روستای شلمان از توابع سردشت، بین نیروهای خودی و افراد حزب دمکرات درگیری رخ داد. در این درگیری یکی از نیروهای خودی مجروح شد و از افراد حزب دمکرات یک تن کشته و یک تن مجروح گردید.(2)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، یکی از نیروهای تیپ شهید بروجردی در منطقه عمومی مهاباد در داخل سنگر نگهبانی، هدف گلوله ضدانقلابیون قرار گرفت و مجروح شد.(3)
به گزارش شهربانی استان کردستان، در روستای دری از توابع مریوان میان نیروهای خودی و افراد گروه کومهله درگیری رخ داد. در این درگیری یکی از اهالی روستای دری شهید شد.(4)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: نیروهای پایگاه همکان از توابع ارومیه با عناصری از حزب دمکرات درگیر شدند که این درگیری تلفاتی نداشت.(5)
بنا بر خبر رسیده از ژاندارمری، امروز تراکتور پایگاه نیستان در محور سردشت - مهاباد به مینی که ضدانقلابیون کاشته بودند برخورد که درنتیجه انفجار آن، سرباز راننده مجروح و به تراکتور نیز خساراتی وارد شد.(6)
2
امروز نیز داوطلبان بسیاری متشکل در کاروان‌های راهیان کربلا از نقاط گوناگون کشور عازم جبهه‌ها شدند.
از قم دومین کاروان راهیان کربلا شامل 800 تن از نیروهای بسیج ادارات و کارخانجات، سپاه پاسداران، روحانیان، شوراهای روستایی و کشاورزان، همراه با کاروان هدایای مردم قم و بخش‌های تابعه با 200 وسیله نقلیه سبک و سنگین رهسپار جبهه‌ها شدند.(7)
همچنین هزاران تن از نیروهای رزمنده از استان‌های آذربایجان‌غربی، کردستان، لرستان، گیلان و مرکزی متشکل در کاروان‌های راهیان کربلا پس از شرکت در نمازجمعه تهران، عازم جبهه‌ها شدند.(8)رادیو اسرائیل این حرکت مردمی را چنین منعکس کرد: «در نمازجمعه امروز 7000 نفر داوطلبان اعزام به جبهه‌ها که از چندین استان گردآوری گردیده و به تهران آورده شده بودند، حضور داشتند که در پایان مراسم برای به هیجان درآوردن مردم در خیابان‌ها رژه رفتند و قرار است رهسپار جبهه‌ها گردند. آنها در طرف‌داری از ادامه جنگ شعار می‌دادند.»(9)
1) 16. سند شماره 442259 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 24/9/1364.
2) 17. سند شماره 119326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 19/9/1364.
3) 18. همان.
4) 19. سند شماره 344080 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 18/9/1364.
5) 20. سند شماره 119327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 22/9/1364.
6) 21. سند شماره 119325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 18/9/1364.
7) 22. روزنامه کیهان، 16/9/1364، ص3.
8) 23. روزنامه اطلاعات، 16/9/1364، ص4.
9) 24. مأخذ15، ص6، رادیو اسرائیل، 16/9/1364.
1
رسانه‌های خارجی در بررسی‌هایی درباره عملیات آتی ایران، از افزایش نیروی دو طرف در بخش‌های جنوبی و مرکزی جبهه‌ها خبر داده‌اند و تشدید حملات هوایی عراق را تلاشی برای خنثی‌کردن طرحهای تهاجمی ایران دانسته‌اند. رادیو اسرائیل نیز کمبود رزمندگان داوطلب را دلیل انصراف ایران از حمله گسترده بیان کرده است و روزنامههای عراقی نیز تهدید کرده‌اند که حمله آتی ایران فاجعه‌ای رقت‌بار برای ایران خواهد بود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: «تحلیل‌گران نظامی غرب، امروز (جمعه) اظهار داشتند عراق ظاهراً برای بازداشتن ایران از اجرای یک تهاجم گسترده در بخش جنوبی جبهه‌های جنگ خلیج [فارس]، حملات هوایی خود را افزایش داده است. به گفته این تحلیل‌گران، طرفین مخاصمه در بخش مرکزی جبهه 1180 کیلومتری، تعداد کثیری نیرو بسیج کرده‌اند. تجمع نیروهای عراقی در پاسخ به ایران است که از اواسط ماه اکتبر (اواخر مهرماه) در این بخش از جبهه اقدام به گردآوری نیرو کرده است و بنا به تخمین‌هایی تاکنون 75 هزار سرباز در این بخش از جبهه متمرکز ساخته است.
به گفته یک تحلیلگر غربی عراقی‌ها با برخورداری از برتری هوایی در جنگ خلیج [فارس]، می‌دانند که ایرانی‌ها قصد حمله دارند و این حمله را از کجا انجام خواهند داد. هواپیماهای جنگنده عراقی مرتباً با انجام [دادن] پروازهای شناسایی در حریم هوایی ایران، کلیه تحرکات نیروهای ایرانی را زیرنظر دارند. به گفته تحلیل‌گران مذکور این واقعیت که عراقی‌ها تاکنون برای دفع دشمن به‌جای استفاده از هلیکوپترهای توپ‌دار از هواپیماهای جنگنده استفاده می‌کنند، نشان می‌دهد که تجمع نیروهای ایرانی برای حمله در مراحل اولیه خود می‌باشد. هنگامی‌که نیروهای دشمن نزدیک شدند، مدافعان عراقی در یک حمله غافلگیرانه معمولاً از انواع هلیکوپترهای توپ‌دار و موشک‌های زمین‌به‌زمین استفاده خواهند کرد که نهایتاً از حمله برنامه‌ریزی‌شده جلوگیری خواهند کرد یا باعث نابودی و تضعیف نیروهای ایرانی خواهد گردید.»(1)
رادیو امریکا نیز با نقل گزارش‌های ارتش عراق درباره حملات هوایی به خارک و جبهه‌های نبرد می‌افزاید: «عراق در گذشته برای خنثی‌کردن طرحهای تهاجمی ایران از حملات هوایی علیه نیروهای ایران استفاده کرده بود.»(2)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل با نقل بخشی از سخنان امروز آقای هاشمی رفسنجانی، نتیجه می‌گیرد که ایران از هجوم گسترده منصرف شده است: «حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی امروز تلویحاً گفت: حکومت اسلامی هجوم گسترده تازه‌ای را به خاک عراق تدارک نمی‌بیند و برخلاف گزارش‌های اخیر دایر بر اینکه موعد حمله مزبور نزدیک است، ایران درحال‌حاضر به جنگ فرساینده در طول مرزهای دو کشور اکتفا خواهد کرد.
ناظران نظامی گفتند که مفهوم این سخنان آن است که ایران از هجوم تازه به عراق منصرف
شده و درحال‌حاضر به جنگ فرساینده اکتفا می‌کند تا شاید در آینده رویدادهای سیاسی در داخل عراق و یا در جهان عرب موجب سقوط پرزیدنت صدام حسین گردد. مقامات دولتی ایران در ماه‌های اخیر تلاش گسترده‌ای برای تشویق توده‌های مردم به‌منظور اعزام به جبهه‌ها به عمل آوردند، ولی از قرائن چنین برمی‌آید که این تلاش‌ها چندان ثمربخش نبوده و تعداد داوطلبان به میزانی نیست که اجرای هجوم گسترده‌ای را به خاک عراق میسر سازد. بااین‌همه، حجت‌الاسلام رفسنجانی در نمازجمعه امروز اعلام داشت که استقبال مردم برای رهسپاری به جبهه‌های جنگ بسیار پرشور بوده است.»(1)
رادیو بغداد نیز مطلبی با عنوان "حمله آینده رقت‌بارترین فاجعه برای ایران" به نقل از روزنامه الثوره پخش کرد که در آن آمده است: «بار دیگر حکام ایران گرایش‌های تجاوزکارانه و توسعه‌طلبانه خود را با حمله تبلیغاتی گسترده آغاز کرده و طبل‌های جنگ بار دیگر به صدا درآمده و چنین اظهار داشتند که تدارکات نظامی برای آغاز تعرضی گسترده به خاک عراق تکمیل یافته است.»
رادیو بغداد سپس مقاله‌ای دیگر را به نقل از روزنامه الجمهوریه پخش کرد که در آن حمله آتی ایران نسبت به گذشته سخت‌تر و شکننده‌تر برای ایران خوانده شده و افزوده شده است: «این بار از همه حمله‌های قبلی به‌مراتب اندوه‌بارتر و سنگین‌تر خواهد بود. سربازان رهبر ظفرمند صدام حسین کاملاً آماده هستند تا هر هجوم احتمالی را درهم بکوبند و باقیمانده نیروهای فریب‌خورده را متلاشی سازند.»(2)
1
آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای عالی دفاع، درخطبه دوم نمازجمعه امروز دو موضوع مهم "جنگ" و "اوپک" را بررسی و تجزیه‌وتحلیل کرد. وی به موضوعاتی چون عملیات آینده، جنگ شهرها و جنگ اقتصادی، دلایل شروع جنگ، شرایط پایان‌دادن به جنگ، اهمیت اوضاع سیاسی در جنگ و تأثیر آن بر کشورهای همسایه و... پرداخت و گفت: «و اما وضع خود جنگ که چرا ما این دعوت را کردیم؛ ما یک برنامه برای جنگمان داریم که لازم نیست افشا کنیم ما طرحمان در جنگ مشخص است و مراحل عملیات آینده‌مان را می‌دانیم و می‌دانیم چه موقع مناسب است وارد آنجایی که می‌خواهیم، بشویم و یا نشویم. آنها را انتخاب کردیم، مسیر خودمان را با تسلط بر اعصابمان و بر سیاستمان داریم می‌رویم و ملت ما هر قطعه‌ای وقتی که واقع شد مطلع می‌شود. دشمنان ما کم‌وبیش این مسئله را فهمیدند و فهمیدند ما الآن این‌جوری نیستیم که برای [ما] ماجراجویی در جنگ مطرح باشد و بخواهیم به هر قیمت و به هر دلیل یک عده را بکشیم یا یک عده شهید بدهیم. نه، قبلاً هم گفتیم که جنگ ما الآن با سیاست توأم است و حمله ما همراه شرایط سیاسی است که بتوانیم نتیجه مطلوب را بگیریم.
دشمنان ما می‌خواهند این تعادل ما را به‌هم بزنند. برنامه‌های تنظیم‌شده ما را به‌هم بزنند و برای هر فصلی به مقتضای همان فصل یک راهی انتخاب می‌کنند که ما باید بیدار باشیم آن راهی که آنها انتخاب کردند این را کور کنیم که گفتیم در این مقطع اخیر اینها فکر کرده‌اند که ایران زندگی‌اش را با جنگ منطبق کرده است، بودجه سالانه‌اش را متعادل می‌آورد، صنایع آن راه خودش را می‌رود، کشاورزی‌اش راه خودش را می‌رود، دانشگاه‌هایش رکورد پذیرش دانشجو را شکستند و امسال به حدود 70 هزار دانشجو در کل تحصیلات عالی رسانده‌اند. مدارس آموزش‌وپرورش آن سالانه بیش از 500 هزار محصل جدید را در خودش می‌پذیرد و از عهده پذیرش اینها برمی‌آید. زندگی عادی مردم را دارد اداره می‌کند و جبهه‌ها را بدون اینکه فشار فوق‌العاده بر مردم بیاورد از نیروها به مقدار لازم پر نگه داشته و این تسلطی که بر میدان جنگ دارد و انتخاب می‌کند آن لحظه مناسب را، این برای دشمنان ما قابل‌قبول نیست، باید این توازن را به‌هم بزنند.
تصویر
جنگ شهرها نتیجه معکوس داد و درون عراق را متزلزل کرد. به جنگ اقتصادی متوسل شدند و توطئه کردند که منظره توسعه جنگ را در خلیج‌فارس و دریای عمان درمقابل چشم ما قرار بدهند. ما تهدیدمان جدی بود، آنها می‌دانستند اگر روزی مراکز اقتصادی ما صدمه ببیند ما آن‌موقع نیروهایی که در مراکز اقتصادی هستند اینها را در جبهه‌ها بسیج می‌کنیم و در جبهه فعال
می‌شویم. اینها برنامه‌ریزی برای این کار کردند و فکر می‌کردند که ما در تهدید، جدی نیستیم.
وقتی که برنامه‌ریزی شده بود که در آن برنامه‌ریزی اطلاعات امریکا، آواکس‌های موجود در منطقه و ماهواره‌های امریکایی و اطلاعات روسی و امکانات ارتجاع خلیج‌فارس و همه امکانات بعث عراق و دیگران همه متمرکز شد برای اینکه یک ضربه کاری اقتصادی به بنیه اقتصاد ما بزنند و دعوت کردیم ما از مردم که آماده باشید ممکن است چنین روزی فرابرسد و حضور مردم را اینها به این صورت چشمگیر دیدند. الآن می‌بینیم که شرایط عمومی منطقه، شرایط سیاسی منطقه، شرایط عمومی دنیا شکل دیگری دارد به خودش می‌گیرد.
احساس قدرت و جدیت در ما کردند. این دستور قرآنی"وَ لْیجِدُوا فیکمْ غِلْظَةً" [توبه، 123] اعجاز خودش را به‌عنوان یک اصل روانی دارد نشان می‌دهد. قرآن به مسلمان‌ها دستور می‌دهد که باید این غلظت را دشمنانتان در شما ببینند؛ وقتی که دیدند این ملت پنج سال جنگیده و تحت محاصره این‌گونه مسائل جنگ را می‌فهمد و آماده دفاع است، آنها می‌خواهند شرایط را عوض کنند، اما دیگر حالا انتخاب با ماست، انتخاب با آنها نیست، وضع را آنها به وجود آوردند. ما فهمیدیم که هرجا اینها احتمال نقطه‌ضعف بدهند از آنجا وارد می‌شوند.
اصلاً اصل جنگ چرا به ما تحمیل شد؟ برای این تحمیل شد که اینها روزهای اول فکر می‌کردند ایران قدرت رزمی ندارد، ارتش ایران بعد از انقلاب دچار مشکل شده است به‌خاطر دوران تحولش، سپاه هنوز جان نگرفته بود، اسم بسیجی نبود، مردم ما با اسلحه آشنا نبودند، مشکلات داخلی داشتیم، مشکلات سیاسی داشتیم، لیبرال‌ها و منافقین و چپی‌ها فتنه می‌کردند، مجموعه اینها را نقطه‌ضعف ما دیدند و فکر کردند آن روزگار [کار] انقلاب را بسازند. هروقت اینها احساس کردند که یک نقطه‌ضعفی در یک نقطه‌ای از وجود ما، وجود دارد از همان‌جا هجوم می‌کنند و ما باید نقاط ضعف خودمان را اگر فهمیدیم فوراً بپوشانیم.
الآن در چند ماه اخیر اینها فکر می‌کردند که با تبلیغاتی که به آنها شده بود و دروغ‌هایی که عمال جیره‌خوار و دروغ‌گویشان از درون جامعه ما به آنها داده بودند که این جامعه از جنگ خسته شده است، اینها فکر می‌کردند که الآن وقتش باشد. این تهاجم مردم به جبهه‌ها و مساجد و نمازجمعه‌ها و حضور مردم رزمنده ما در صحنه‌ها و حمایت عجیبی که مردم کردند از این جریان‌ها، آنها را جور دیگری کرده است.
ما الآن حرکات مثبتی در خلیج‌فارس می‌بینیم. این کشور همسایه ما که هواپیمای کوچک را با دزد هواپیما آن‌جوری به‌سرعت بازگرداند اگر پارسال بود این کار را نمی‌کرد. همان‌طورکه دیدیم هواپیماهای گذشته ما پرواز کردند در همین فرودگاه و آن‌طرف‌تر نشستند و به اینها سوخت دادند و به عراق فرستادند، اگر شما این‌جوری نمی‌آمدید جلو، آنها یک جور دیگری عمل می‌کردند. ولی امروز ما می‌بینیم راه را شما باز کردید آنها هم عاقل شدند. ما حرفمان همان حرف قدیم است.
حرف ما همان حرفی است که برای این منطقه باید قابل‌قبول باشد. ما می‌گوییم حزب بعث عراق را که مزاحم همه منطقه هست، حزب ملحدی است، حزب نوکر استعمار است و طاغوت عراق را شما از صحنه سیاست منطقه کنار بگذارید، ملت عراق را بگذارید بر سرنوشت خودشان حاکم باشند و حقوق ازدست‌رفته ملت ایران را هم بپردازید، آن‌وقت ببینید که ما نقشه توسعه‌طلبانه نداریم. ما در خاک عراق هیچ منفعتی برای خودمان جستوجو نمی‌کنیم بلکه منتظریم که جنگ تمام بشود و بعد از پیروزی جنگ ملت ایران از امکاناتش برای بازسازی عراق هم استفاده کند و برای تحکیم موقعیت سیاسی ملت‌ها در منطقه کار بکند. ما حرفمان با اینها این است.
اینها می‌توانند به حرف ما اطمینان پیدا کنند، البته یک مقدار اطمینان پیدا کرده‌اند. اینها این روزهای اخیر که عراقی‌ها در خلیج‌فارس شیطنت کردند و ما هم قدرت نیروی دریایی‌مان را - که آنها نمی‌دانستند این‌قدر هست - نشان دادیم، آنها از اینکه دیدند ما خودداری کردیم و ضربه به کشورهای جنوب خلیج‌فارس نزدیم و به بندرهای آنها که مرکز تدارکات عراق هست حمله نکردیم، فهمیدند که ایران حوصله به خرج می‌دهد و فهمیدند ما خودداری می‌توانیم بکنیم این هم مؤثر بود. [...] از این به بعد سیاستمان همین است. به راهیان کربلا عرض می‌کنم و به پشتوانه‌های اینها، الآن سیاست ما این است که از بالای بالا، از شمال کردستان تا نقطه جنوبی جبهه باید همه‌جا واحدها، مراکز نظامی پر از جمعیت و آماده حمله و آشنا به طرح‌هایی که در پیش خودشان دارند، باشند؛ اگر چنانچه عراق شرارتی نکند ما همان سیاست قبلی خودمان را ادامه می‌دهیم و گفتیم جنگ برای ما الآن مفهوم سیاسی هم دارد. وقت مناسب حمله هروقت رسید کارمان را انجام می‌دهیم. باید شرایط سیاسی درست شود، ولی اگر عراق شرارتی بکند به تناسب شرارت عراق که در هرجا شرارتی دیدیم ما باید در جبهه جواب بدهیم. بنابراین سیاست جنگی ما، سیاست دفاعی ما همان بوده که هست. خواسته‌های ما چه جبهه‌هایمان پر از نیروهای رزمنده باشد و انبارهایمان پر از اسلحه و چه دستمان خالی باشد، همان‌هایی است که از پیش مطرح کردیم و حوادث زودرس را دشمن تحمیل می‌کند. اگر شرارتی از دشمنان در گوشه‌ای از جبهه‌ها و در کشور و جایی دیده شود، نیروهای رزمنده ما موظف‌اند تلافی کنند و آمادگی را باید حفظ کنیم. این آمادگی عمومی که اعلام شده شامل پشت جبهه‌ها هم می‌شود.»(1)
آقای هاشمی رفسنجانی همچنین در خطبه دوم نمازجمعه امروز، در آستانه تشکیل اجلاس اوپک، سخنان مشروحی درباره مسائل متعدد مربوط به نفت بیان کرد. وی ابتدا به ظلم غربی‌ها از آغاز کشف نفت به کشورهای نفت‌خیز و غارت آنها و تلاش دائمی برای سلطه کامل یا تسلط بر اقتصاد آنها اشاره کرد و سپس دلایل افزایش تدریجی قیمت نفت را قبل از انقلاب اسلامی و افزایش قیمت آن به سه برابر یعنی بشکه‌ای 36 دلار را درپی پیروزی انقلاب اسلامی بیان کرد.
آقای هاشمی افزود: این کشورهای نفت‌خیز به‌جای اینکه بخش ناچیزی از این‌همه افزایش
1) 29. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/9/1364، صص 11 - 10.
درآمد نفتی خود را برای کمک به کشورهای فقیری که از این افزایش قیمت دچار مشکل شده بودند، اختصاص دهند، به‌دلیل ماهیتشان که نوکری استعمار است، با پشتیبانی مالی فراوان از عراق، سلاح و تجهیزات جنگی برای عراق فراهم کردند تا به ایران حمله کند و از طرف دیگر، درجهت منافع استعمارگران در دو سال اخیر قیمت نفت را به بشکه‌ای 26 دلار کاهش دادند. وی با اشاره به اینکه با این اقدام همه کشورهای جهان سومی فروشنده نفت دچار مشکل شده‌اند و برخی برای جبران آن اقدام به افزایش تولید کرده‌اند و این افزایش تولید به سقوط بیشتر قیمت نفت می‌انجامد، گفت: «این خیانت آشکاری است به ما و به دنیا و بغضی است که اینها نسبت به جمهوری اسلامی دارند.»
آقای هاشمی گفت رهبران کشورهای نفت‌خیزی که چنین خیانتی می‌کنند، عوام‌فریبی نکنند که به‌خاطر کشورهای جهان سوم قیمت نفت را کاهش می‌دهند، این کشورها دو درصد نفت دنیا را هم مصرف نمی‌کنند که می‌توانیم به آنها به قیمت عادلانه بفروشیم یا حتی این یکی دو درصد را مجانی به آنها بدهیم و نگذاریم نفت ارزان به جیب کشورهای ثروتمند سرازیر شود.(1)
1
حجت‌الاسلام حسن روحانی نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیسیون دفاع، قبل از خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران درباره صلح و ادعای صلح‌طلبی، ضرورت مبارزه تا رسیدن به حقوق پایمال‌شده، لزوم آمادگی دائمی برای مقابله با تجاوز، برخی تصمیمات نادرست دولت موقت و عوامل مهم پیروزی و شکست، سخنرانی کرد.
آقای روحانی گفت: کسی با صلح مخالف نیست. آنچه دشمنان به ما پیشنهاد می‌کنند صلح نیست، تسلیم‌شدن انسان‌های حق‌جو و تشویق متجاوز است. وی نظر اسلام را مبارزه تا احقاق حق و ابطال باطل اعلام و تأکید کرد که آمادگی برای مقابله با تهاجم همواره باید حفظ شود و اگر ملتی صلح پایدار می‌خواهد باید آمادگی جنگ را داشته باشد و دارای بنیه نظامی قوی باشد. وی افزود که دشمن وقتی از هجوم به ملتی می‌ترسد که بداند درصورت تهاجم مقابله‌به‌مثل می‌شود.
آقای روحانی همچنین گفت: «اگر نادانی دولت موقت نبود شاید جنگی این‌چنین بر ما تحمیل نمی‌شد. آنهایی که حتی تصمیم داشتند هواپیماهای اف14 ما را به امریکا پس دهند و اگر شهید بهشتی و عزیزانی چون آیت‌الله خامنه‌ای‌ها و هاشمی‌ها در شورای انقلاب نبودند، دولت موقت در تابستان 1358 آنها را به امریکا پس داده بود. من نمی‌گویم خیانت یا عدم خیانت، بلکه این یک نادانی و عدم تفکر صحیح برای یک ملت انقلابی بود.»
وی برای دستیابی به پیروزی در صحنه نبرد سه عامل را برشمرد: انسان و نیروهای مخلص؛ ابزار و وسایل لازم برای نبرد؛ نصرت و رحمت خداوند و امدادهای غیبی و اراده حق. وی افزود: جنگ پیکاری است میان اراده‌ها و اساساً اراده‌هاست که پیروز خواهد شد.
1) 30. همان، ص10.
آقای روحانی بر ضرورت بهکارگیری تمام امکانات در خدمت جنگ تأکید کرد و گفت: دانشگاه همه تحقیقاتش باید در خدمت جنگ باشد. کارخانه‌ها و حتی بعضی از رشته‌های دانشگاهی و دبیرستانی در زمان جنگ باید تعطیل می‌شدند و به آنچه ما در جنگ نیاز داریم به آن می‌پرداختند.(1)
1
درحالی‌که افراد و شرکت‌ها برای فروش تجهیزات غیرنظامی یا دفاعی به ایران تحت تعقیب قرار می‌گیرند، انگلستان برای افزایش فروش تجهیزات نظامی به عراق اعلام آمادگی کرد.
به گزارش رادیو امریکا: «هیئت منصفه عالی دادگاه فدرال شهر سنت لوئیز در ایالت میزوری امریکا علیه یک شرکت امریکایی اعلام جرم کرد. شرکت بلک برن وابسته به شرکت تلفن بین‌المللی امریکا، متهم است که قانون تحریم بازرگانی امریکا علیه ایران را نقض کرده و از سال 1980 تا 1982 وسایل الکترونیکی به ایران فروخته است.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه لبنانی البیرق چاپ بیروت، نوشته است: «هرچند رژیم عراق از بی‌طرفی انگلیس در جنگ خود با ایران راضی بوده، ولی فروش سه کشتی جنگی انگلیسی به ایران، عراق را نگران کرده است و این امر بخش اهم گفتوگوهای اخیر طارق عزیز با مقامات انگلیس را تشکیل داده است. [...] دولت انگلیس برای ایجاد توازن در محاسبات خود با عراق آمادگی خویش را جهت فروش نفربرهای زرهی و تجهیزات جنگی دیگر به عراق اعلام نموده است. [...] دولت انگلیس طی سه سال گذشته بیش از 575 میلیون لیره استرلینگ وام دراختیار عراق قرار داده و صادرات انگلیس به عراق در سال گذشته به 300 میلیون لیره استرلینگ رسیده است که گفته می‌شود در سال جاری 40 درصد افزایش خواهد یافت.»(3)
2
در آستانه سفر دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران به عربستان، رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری به ارتباط این سفر با سفر چند روز پیش هیئت سوری به ایران و آخرین اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس و مواضع این شورا درمورد جنگ عراق و ایران پرداخته است.
رادیو بی‌بی‌سی گفت: «در تهران اعلام شده است که وزیر خارجه ایران، فردا به دعوت همتای سعودی‌اش به عربستان سفر خواهد کرد. [...] دیدار وزیر خارجه ایران از عربستان سعودی درواقع یک بازدید است و پس از سفر سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی، انجام می‌گیرد. بعد از همان سفر وزیر خارجه عربستان سعودی بود که روابط ایران با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] درحد قابل‌ملاحظه‌ای بهبود یافت. [...] ظاهراً ششمین کنفرانس شورای همکاری خلیج [فارس] که در ماه گذشته در مسقط برگزار شد، وزیر خارجه ایران را به تسریع در قبول دعوت عربستان سعودی ترغیب کرده است.»
رادیو بی‌بی‌سی افزود: «یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان، ازطرف شورای همکاری خلیج [فارس] مأموریت یافته است که با مقامات ایرانی به مذاکره بپردازد، اما او هنوز برای این کار به ایران نرفته است. پیداست که مقامات ایران ترجیح می‌دهند که پیش از گفتوگو با فرستاده شورای همکاری خلیج [فارس] به روابط خود با عربستان سعودی صورت مشخص‌تری بدهند و نظرات خود را درباره موضوع خاتمه‌دادن به جنگ، در ریاض مطرح کنند.
در ایران چنین استنباط می‌شود که اعلام سفر وزیر امور خارجه این کشور به عربستان سعودی مقارن با انتشار بیانیه مشترک وزیران خارجه ایران و سوریه امری تصادفی نیست؛ احتمال دارد که تسریع در این دیدار، حاصل ترغیب ایران به‌وسیله سوریه باشد. سوریه پیوسته ایران را ترغیب کرده است که روابط خود را با کشورهای همسایه‌اش در حوزه خلیج‌فارس بهبود بخشد، اما دراین‌زمینه به‌واسطه اختلافات میان ایران و عربستان سعودی در موقعیت دشواری قرار داشته است. در نتیجه در کنفرانس‌های اعراب، سوریه متهم به این می‌شده است که با کمک‌کردن به یک دولت غیرعرب علیه یک دولت عربی، به تعهدات عربی خود پشت پا زده است.
در بیانیه مشترک ایران و سوریه تأکید شده است که ایران هیچ‌گونه خصومتی نسبت به کشورهای عرب ندارد و احتمالاً پیامی که دکتر ولایتی با خود به عربستان می‌برد همین است. ایران نسبت به مذاکراتی که با عربستان سعودی در پیش دارد خوش‌بین است، اما انتظار نمی‌رود که این مذاکرات تغییر اساسی در شرایط ایران برای قبول آتش‌بس به وجود آورد. ایران می‌کوشد که شورای همکاری خلیج‌فارس را متقاعد کند که عراق را متجاوز بشناسند و حملات این کشور به کشتی‌های نفتکش و به پایانه‌های نفتی ایران را محکوم کنند.»(1)
1
وزیر امور خارجه عراق و دبیرکل اتحادیه عرب از سازمان‌های بین‌المللی خواستند تا برای پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق تلاش بیشتری بکنند.
طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، امروز (15 آذر 1364) در مرکز تحقیقات عربی در لندن، از کشورهای عربی و اسلامی و جنبش غیرمتعهدها و سازمان ملل درخواست کرد تا تلاش‌های فشرده خود را برای ایجاد راه‌حل هرچه سریع‌تر برای پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران که ادامه آن امنیت و ثبات منطقه و صلح جهانی را به خطر می‌اندازد، به کار گیرند. طارق عزیز ادامه این جنگ را به‌معنای ادامه درگیری خاورمیانه و تداوم جنگ خانگی در لبنان دانسته است.(2)
طارق عزیز پس از دیداری سه‌روزه از انگلیس و گفتوگو با مقامات این کشور، امروز به بغداد بازگشت.(3)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق امروز گفت: «شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، درپی مذاکراتی با مقامات اروپایی در لوکزامبورگ، از کشورهای اروپایی خواست تا برای خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران تلاش‌های فشرده‌ای را به کار برند. وی گفت: این جنگ نه‌تنها تهدیدی علیه منطقه، بلکه تهدیدی علیه دیگر مناطق جهان به شمار می‌رود.»(1)
1
نشریه امریکایی وال استریت ژورنال با نقل نظر سه تن از مقامات عراقی درباره ادامه جنگ، به دلایل تغییر موضع شورای همکاری خلیج‌فارس پرداخته است. نشریه داخلی گزارش نیز در مقاله‌ای مواضع امریکا و شوروی را بعد از اجلاس اخیر سران دو ابرقدرت بررسی کرده است.
وال استریت ژورنال نوشته است: «لطیف نصیف جاسم وزیر اطلاعات عراق، موضع عراق را درزمینه‌های نظامی، سیاسی و اقتصادی موضعی قوی اعلام کرد. اما سعدون حمادی رئیس مجلس ملی عراق به این روزنامه گفته است که مطمئنم در آینده نزدیک جنگ عراق و ایران وارد مرحله سرنوشت‌ساز و نهایی خواهد شد و در 12 ماه آینده مذاکرات تهران و بغداد آغاز خواهد شد. احمد تقی وزیر نفت عراق نیز گفته است کشورش به ادامه حملات خود علیه خارک و تأسیسات اقتصادی دیگر ایران مصمم است تا اینکه پایانی برای این جنگ پیدا شود.» این نشریه در ادامه نوشته است: «فرمانروایان شش کشور حوزه خلیج‌فارس در نشست خود در کاخ ساحلی عمان به این نتیجه رسیده‌اند که ادامه شیوه‌های رژیم عراق برای پایان‌دادن به جنگ نه‌تنها دیگر اثری ندارد، بلکه خطرات بیشتری را نیز برای منطقه در بر خواهد داشت. آنها معتقدند عراق آن‌قدر نیرو و توان ندارد که جنگ را پایان دهد. اگر حملات رژیم عراق به خارک در پایان‌دادن به جنگ مؤثر واقع نشود، مردم عراق و متحدین رژیم عراق ممکن است به این نتیجه برسند که دیگر رویارویی با جمهوری اسلامی و توسل به زور، چاره‌ساز نیست و باید درجهت سازش با جمهوری اسلامی تلاش کنند. دیپلمات‌های مقیم کشورهای منطقه خلیج‌فارس هیچ‌گونه نشانه‌ای از اینکه قدرت آیت‌الله خمینی رو به ضعف گذاشته باشد، نمی‌بینند.»
از سوی دیگر، نشریه واحد سیاسی سازمان تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (گزارش) دراین‌باره نوشته است: احتمالاً ابرقدرتها پس از کنفرانس ژنو نتوانسته‌اند پیرامون راه‌حل مشترکی در خاتمه‌دهی به جنگ ایران و عراق به نتیجه مطلوبی دست یابند. این حقیقت وقتی چهره خود را می‌نمایاند که روش‌های اتخاذشده امریکا و شوروی را در این مقطع زمانی بررسی کنیم. امریکا با اتخاذ سیاست "دیپلماسی - هشدار نظامی" درپی کسب دو هدف است: نخست، با موضع‌گیری اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس، ایران را درگیر مذاکرات پیچیده و طولانی ساخته و درنهایت جمهوری اسلامی را به همکاری با این شورا بکشاند. دوم، هم‌زمان با پیگیری روش دیپلماسی، از تاکتیک هشدار نظامی و تقویت رزمی عراق استفاده برده تا از تحقق یک عملیات پیروز که می‌تواند ایران را از قدرت بیشتری در گرفتن امتیازات بنیادی
1) 37. مأخذ15، ص4، رادیو صوت‌الجماهیر، 15/9/1364.
(حذف صدام) در برخورد با شورای همکاری خلیج‌فارس برخوردار سازد، جلوگیری کند.
اما رهبران شوروی باتوجه‌به سیری که غرب توانسته است در حاکمیت عراق بپیماید سعی می‌کنند با تماس‌های دیپلماتیک متقابل با جمهوری اسلامی و با آگاهی از درخواست‌های ایران برای خرید سلاح، سیاست خنثی‌سازی گرایش ایران به‌سوی شورای همکاری را در پیش‌گیرند.(1)
1
قائم‌مقام وزیر امور خارجه ایران و هیئت همراه در ادامه سفر به چند کشور افریقایی، امروز وارد موزامبیک شدند.
روزنامه اطلاعات در گزارشی از این سفر نوشته است: «آقای بشارتی در دیدار با آقای جیسانو وزیر امور خارجه موزامبیک، گفت: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، کشور ما همواره حامی انقلابیون بوده و روابط جمهوری اسلامی ایران و کشور انقلابی شما گرچه مدت و سابقه زیادی ندارد، اما گسترش زیادی پیدا کرده است. شما درگیر جنگ ناخواسته - که محصول زشت آپارتاید است - هستید و ما هم دچار یک جنگ که توسط امپریالیسم علیه ما برافروخته شد می‌باشیم. اما گرفتاری‌های ما در جنگ مانع از کمک به کشورهای دوست ما نشده است و شما از عنایت جمهوری اسلامی ایران به کشور خودتان مطلعید. هر کشوری که علیه آپارتاید مبارزه کند، از کمک‌های بی‌قیدوشرط ما برخوردار است و شما که خط مقدم جبهه علیه آپارتاید هستید، به حمایت‌های ما امیدوار باشید.
سپس وزیر امور خارجه موزامبیک در پاسخ ضمن اظهار تشکر از کمک‌های جمهوری اسلامی ایران که در شرایط درگیری در جنگ تحمیلی انجام شده اظهار داشت: ما مطمئنیم که ما را علیه آپارتاید حمایت می‌کنید.»(2)
2
سفر هیئت پارلمانی فرانسه که قرار بود امروز (جمعه) وارد تهران شود، به روز سه‌شنبه 19 آذر 1364 موکول شد.
خبرگزاری فرانسه با اعلام خبر مذکور افزوده است: «این هیئت مایل است به‌منظور نزدیکی میان ایران و فرانسه به تهران سفر کند. ژان ماری دایه نماینده جناح مخالف در پارلمان فرانسه، پنجشنبه‌شب (14 آذر 1364) در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه - که بلافاصله پس از دیدار با رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه و گفتوگو پیرامون این مأموریت صورت گرفت - ضمن اعلام این مطلب افزود: به اعتقاد رولان دوما و اعضای این هیئت نمایندگان پارلمان ایران درصورتی از این هیئت به‌خوبی استقبال خواهند کرد که ژاک مارتن - که ازسوی دولت فرانسه انتخاب شده است - به‌منظور بحث پیرامون اختلافات اقتصادی میان ایران و فرانسه با مقامات ایرانی تماس‌هایی
بگیرد. وی افزود که هیئت مذکور برخلاف برنامه پیش بینی‌شده قبلی شامل بازرگانان نخواهد بود و تنها چهار نماینده پارلمان فرانسه اعضای آن را تشکیل خواهند داد که درمورد کلیه موضوع‌های مربوط به دو کشور با نمایندگان پارلمان ایران بحث و گفتوگو خواهند کرد.
دایه خاطرنشان کرد که سفر هیئت فرانسوی به تهران ارتباط مستقیم با مسئله گروگان‌ها ندارد، اما نمی‌توان سرنوشت گروگانهای یادشده را نادیده گرفت. وی افزود: در گفتوگوهای خصوصی که در فضایی آرام صورت بگیرد می‌توان از همه چیز صحبت کرد. دایه گفت: این هیئت با شروع گفتوگوهای سازنده و دوستانه، کار دیپلمات‌ها را تکمیل خواهد کرد. وی تأکید کرد که این هیئت، یک هیئت از نمایندگان پارلمانی است، لکن هیچ مأموریت پارلمانی ندارد.»(1)
رادیو فرانسه نیز امروز درباره روابط ایران و فرانسه گفت: «آقای ژاک مارتن مشاور دبیرکل سابق ریاست‌جمهوری، توسط لوران فابیوس نخست‌وزیر فرانسه، به‌عنوان مسئول بررسی مشکلات اقتصادی فرانسه و ایران برگزیده شد. وی باید پرونده بسیار سنگینی را که به ارزش یک میلیارد دلار می‌باشد، موردبررسی قرار دهد. در سال 1975، زمانی‌که شاه بر مسند قدرت بود، ایران مبلغ یک میلیارد دلار به کمیته انرژی اتمی فرانسه می‌پردازد و درمقابل خواستار لوازم پیشرفته برای برنامه‌های الکتروهسته‌ای می‌شود. [...] در سال 1979 بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران کلیه خریدهای خود را ملغی می‌سازد. [...] این پرونده درمقابل دادگاه‌های بین‌المللی نیز مطرح شده است و چندین گفتوگو نیز بین دو کشور ازجمله خریداری مجدد ازسوی ایران انجام شده است. شاید حل این مسئله سرنوشت گروگانهای فرانسوی را در لبنان مشخص کند.»(2)
1
رفتار تبعیض‌آمیز سازمان ملل در بررسی موضوع حقوق بشر و گنجاندن نام ایران در فهرست کشورهای ناقض حقوق بشر ازجمله فشارهای جدید دیپلماتیک بر ایران است. در گزارش‌ها و تحلیل‌های چند رسانه غربی دراین‌باره پاسخ نخست‌وزیر و نماینده ایران در سازمان ملل به این موضوع، مرور شده است.
خبرنگار صدای امریکا دراین‌باره گفت: «ورنان واتر سفیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد در سخنانی خطاب به یکی از کمیته‌های مجمع عمومی سازمان ملل تلاش آن سازمان را برای تحقیق پیرامون وضع وخیم حقوق بشر در ایران و افغانستان - که برای نخستین بار صورت می‌گیرد - ستود. بااین‌همه وی گفت: سازمان ملل از سیاست یک بام و دو هوا پیروی می‌کند و موارد بسیاری از نقض حقوق بشر در دیگر کشورها مانند نیکاراگوئه و کوبا را نادیده می‌گیرد.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی اعلام کرد: «کارنامه حقوق بشر ایران برای نخستین بار در مجمع عمومی سازمان ملل متحد موردبحث قرار گرفته و قرار است اعضای مجمع عمومی به
قطعنامه‌ای که در آن نسبت به وضع حقوق بشر در ایران اظهار نگرانی عمیق شده است، رأی بدهند. موضوع بحث گزارشی موقتی است که یک نماینده ویژه سازمان ملل تهیه کرده و در آن چنین اظهارنظر شده که اتهام‌های مشخص و مفصل درمورد نقض فاحش حقوق بشر در ایران را نمی‌توان مردود شمرد. ده کشور ازجمله فرانسه، بریتانیا و هلند از قطعنامه حمایت کرده‌اند. اما خبرنگار بی‌بی‌سی در سازمان ملل متحد می‌گوید احتمالاً قطعنامه با مخالفت شدید ایران و بسیاری دیگر از کشورهای اسلامی مواجه خواهد شد. نماینده ایران در سازمان ملل متحد به این مجمع عمومی گفته است که قطعنامه را مسخره می‌داند و شکایت کرده است که دولت وی به دلایل سیاسی هدف قرار گرفته است.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «سه نفر از هواداران سازمان مجاهدین خلق در جریان کار کمیته اجتماعی انسان‌دوستی و فرهنگی مجمع عمومی سازمان ملل در یک کنفرانس مطبوعاتی در این سازمان آثاری را در بدن خود که مدعی بودند ناشی از شکنجه‌شدنشان در زندان‌های ایران است، به خبرنگاران نشان دادند.»
رویتر افزود: «رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل دراین‌باره گفت: اعضای سازمان مجاهدین آماده نابودی هر چیزی که به هدف آنها کمک کند، می‌باشند و دراین‌راستا بهره‌برداری از زخمی‌ها و معلولین جنگ و بمباران‌های هوایی شهرها و روستاها ازسوی عراق از آن جمله می‌باشد. رجایی گفت: اگر کسی به این اندازه بی‌رحم است که پای کسی را قطع می‌کند، عاقلانه‌ترین راه برای آن جنایتکاران این است که قربانی خود را بکشند نه اینکه وی را آزاد کنند تا به سازمان ملل بیاید.»(2)
از سوی دیگر، نشریه زود دویچه سایتونگ چاپ آلمان، نوشته است: «میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران اظهار داشت: گزارش‌هایی که درمورد نقض حقوق بشر در ایران انتشار یافته کاملاً نادرست می‌باشد و سازمان‌هایی مانند عفو بین‌المللی ازجانب صهیونیست بین‌المللی اداره می‌شود. وی در جلسه هیئت دولت اعلام کرد: سازمان‌های بین‌المللی فقط اخبار خود را از دشمنان انقلاب اسلامی دریافت می‌کنند. آنها خود را به‌صورت پادوهای "سلطنت‌طلبان و تروریست‌ها" درآوردند که تبلیغات سوء و حساب‌شده علیه ایران به راه می‌اندازند.»(3)
همچنین به گزارش رادیو امریکا: «نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد اتهام‌های مطرح‌شده در گزارش سازمان ملل را بی‌پایه و اساس توصیف کرد و گفت: این اتهامات حاصل مبارزه گمراه‌سازانه‌ای است که ازسوی کشورهای غربی علیه حکومت ایران به راه افتاده است. سعید رجایی خراسانی گفت: گزارش سازمان ملل که در آن افزون‌بر مسائل دیگر اتهام‌های وجود شکنجه در زندان‌های ایران و دست‌یازی به اعدام‌های سرسری و شتاب‌زده مطرح شده، تلاشی در راه بی‌اعتبارسازی انقلاب است.
نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد گفت: کشورهایی که امروز خود را حامیان و مدافعان حقوق انسانی در ایران تلقی می‌کنند همان کشورهایی هستند که درباره زیاده‌روی‌های شاه ساکت و خاموش بودند. سعید رجایی خراسانی قطعنامه ارائه‌شده ازسوی یازده کشور غربی را - که در آن نسبت به اوضاع موجود در ایران به‌شدت ابراز نگرانی شده است - مضحک و خنده‌دار خواند و آن را رد کرد. وی دولت‌های غربی را به داشتن انگیزه‌های سیاسی و بی‌اطلاعی و جهل کامل درباره جوامع اسلامی متهم کرد. نماینده جمهوری اسلامی، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروههای مخالف در ایران را تروریست خواند و آنان را تقبیح و نکوهش کرد.(1)
1
در آستانه نشست وزیران نفت کشورهای عضو اوپک در ژنو، در مذاکراتی غیررسمی مقدار سهمیه هر کشور، تولید اوپک و قیمت نفت بررسی شد. دراین‌باره میان اعضای اوپک اختلاف‌نظر وجود دارد؛ به‌ویژه اینکه عراق می‌کوشد صادرات نفتی خود را افزایش دهد.
رادیو کویت در گزارشی از مذاکرات غیررسمی امروز برخی وزیران نفت عضو اوپک آورده است که زکی یمانی وزیر نفت عربستان هرگونه تغییر در سیستم سهمیه ها و سقف تولید را در اجلاس اوپک که فردا تشکیل می‌شود، بعید دانست. یمانی با اشاره به اینکه درباره قیمت‌ها بحث خواهد شد، تأکید کرد که اوپک درپی آخرین اجلاس خود در اکتبر گذشته در وین، قصد دارد استراتژی جدیدی در پیش گیرد.(2)
آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: «احتمال می‌رود اوپک در اجلاس آینده خود بهای نفت ثابت را لغو کند و از این پس نرخ نفت برحسب میزان عرضه و تقاضا تعیین شود. دراین‌حال، وزیر نفت عراق اعلام داشت که عراق سهمیه تولید خود را به رسمیت نمی‌شناسد و در آینده هر مقدار نفت را که مایل باشد صادر خواهد کرد. تقاضای افزایش سهمیه صادرات عراق با مخالفت بسیار شدید ایران روبهرو شده است. سهمیه کنونی عراق نیمی از سهمیه ایران است. اقدام عراق در شکستن سهمیه خود، اوپک را گام دیگری به سقوط نزدیک می‌سازد.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی در برنامه امروز خود به نقل از یک متخصص انرژی، کاهش قیمت نفت را به نفع اعضای اوپک اعلام و آنها را به این کار ترغیب کرد. این رادیو گفت: «جان هوپر یکی از متخصصین امور انرژی گاردین به خبرنگار بخش جهانی بی‌بی‌سی گفت: یک شایعه قوی - که البته درحال‌حاضر شایعه‌ای بیش نیست - آن است که سازمان کشورهای صادرکننده نفت ممکن است عملاً هم کنترل قیمت‌گذاری را به کنار نهد و نزول قیمت را رخصت دهد؛ این ممکن
است پدیده‌ای خارق‌العاده به نظر آید، ولی در آن نفعی برای اوپک نهفته است. توضیح آنکه چنانکه بهای نفت کاهش یابد تقاضایش افزایش خواهد یافت و این افزایش تقاضا به‌ویژه بر کشورهای عضو اوپک اثر خواهد گذاشت، زیرا این کشورها در مقایسه با سایر کشورهای نفت‌خیز نفت خامشان را بسیار ارزان‌تر تولید می‌کنند و بنابراین خواهند توانست قدرت خود را دوباره در بازار مسجل سازند؛ قدرتی که در چند سال اخیر نتوانسته‌اند حفظ کنند.
از طرف دیگر چنین تحولی ممکن است به کشورهای عضو اوپک امکان دهد که عواید نفتشان را درحد کنونی نگاه دارند یا حتی افزایش دهند.»(1)
1
به گزارش یونایتدپرس: «رشید کرامی نخست‌وزیر لبنان، گفت: جنبش امل و دروزی‌ها امروز موافقت کردند تمام دفاتر خود را در غرب بیروت تعطیل کنند؛ شبه‌نظامیان خود را از خیابان‌ها خارج کنند و مسائل امنیتی را درصورت لزوم به پلیس و نیروهای امنیتی موردحمایت ارتش، واگذار کنند. این توافق با تلاش سوریه به دست آمده و هدف آن خاتمه‌دادن به سلطه دوساله شبه‌نظامیان بر غرب بیروت است.»(2)
1
واحد حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا امروز در گزارشی به واحد حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) از رعایت‌نشدن مسائل حفاظتی در منطقه عمومی فاو خبر داد و درخواست کرد تا تدبیری دراین‌باره اندیشیده شود.
در گزارش واحد حفاظت اطلاعات ضمن اشاره به افزایش فعالیت و تردد واحدهای جهاد سازندگی و مهندسی رزمی سپاه آمده است: «جهاد مازندران، جهاد نجف‌آباد و جهاد فارس در منطقه عمومی فاو (خسروآباد تا چوئیبده) مشغول جاده‌سازی، شن‌ریزی و خاکریزی بوده و نیز مهندسی رزمی یگان‌های 7 ولی‌عصر(عج) و 31 عاشورا روزها در منطقه فعال می‌باشند. لذا مقتضی است درصورت مجاز بودن فعالیت‌ها موضوع پیگیری شود.»(1)
2
معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا در گزارشی نتایج بررسی فعالیت‌های دشمن و واکنش ارتش عراق به اقدامات خودی در منطقه شرق بصره تا محل اتصال اروندرود به خلیج‌فارس را در دوره 45 روزه (1 آبان 1364 تا 16 آذر 1364) اعلام کرده است. در این گزارش تأکید شده است که دشمن باتوجه‌به فعالیت نیروهای خودی در منطقه فدک (شرق اروندرود)، به اقداماتی دست زده که مهم‌ترین آن فعالیت‌های مهندسی، مانور زرهی و هوایی بوده است. این فعالیت‌ها بهطور پیوسته از ابوالخصیب تا رأس البیشه و برخی نقاط اروندرود با توان بسیار ادامه داشته و ضعیف‌ترین فعالیت ارتش عراق در منطقه جنوب شهر فاو تا جنوب قشله بوده است.
مهم‌ترین فعالیت‌های دشمن در این گزارش چنین برشمرده شده است: ترمیم و احداث سنگر؛ فعالیت‌های زرهی به‌ویژه از اوایل آذرماه در قالب مانورهای عملیاتی؛ اجرای محدود و پراکنده آتش توپخانه که در روزهای 13، 14 و 15 این ماه افزایش یافته است؛ احداث جاده در پشت خط اول (از 15 مهر 1364 تا 11 آبان 1364) که از جنوب قشله شروع می‌شود و تا
1) 1. سند شماره 011056 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا به حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم 3، 16/9/1364 گزیده اسناد، جلد 2، ص197.
رأس‌البیشه ادامه دارد؛ تخریب برخی نقاط شهر فاو؛ ترمیم جادههای عقبه پشت نخلستان؛ احداث موانع ضدهاورکرافت در ساحل خور عبدالله، جاده ام‌القصر و ضلع غربی پایگاه موشکی؛ ایجاد کانال در حاشیه غربی پایگاه موشکی، ترمیم جاده ضلع شرقی پایگاه موشکی؛ تحرکات و جابهجاییها و نیز پرواز بالگردها در منطقه عمومی فاو.(1)
1
عراق با هدف قطع صدور نفت ایران، حملات هوایی خود را به پایانه نفتی جزیره خارک و دیگر تأسیسات نفتی همچنان ادامه می‌دهد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هواپیماهای عراقی، امروز (شنبه) بار دیگر به تأسیسات نفتی جزیره خارک حمله کردند. به گفته یک منبع موثق در استانداری بوشهر، ساعت 12:03 امروز، دو میگ عراقی با تجاوز به حریم هوایی ایران، جزیره خارک را هدف قرار دادند. در این حمله سه بمب روی تأسیسات نفتی رها شد که در اطراف مخازن نفتی جزیره فروافتادند و تلفات جانی یا خسارت مالی در بر نداشتند.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در خبر دیگری آورده است که براساس گزارش منابع نظامی، هم‌زمان با حمله دشمن به خارک، میدان نفتی فروزان (در منطقه خلیج‌فارس) نیز هدف تهاجم هوایی دشمن قرار گرفت که یکی از راکت‌های هواپیماهای دشمن در نزدیکی تأسیسات سکوی نفتی فروزان به داخل آب افتاد.(3)گفتنی است که میدان نفتی فروزان با تأسیسات نفتی مرجان، متعلق به عربستان سعودی حوضچه مشترک دارد و این حمله باتوجه‌به دیدار وزیر امور خارجه ایران از عربستان، اهمیت خاصی دارد.(4)
از سوی دیگر، رادیو بغداد امروز اعلام کرد که جنگنده‌های عراقی با حمله‌ای شدید به جزیره خارک، هدف‌های خود را بهطور دقیق زدند و آنها را به آتش کشیدند.(5)
2
هواپیماهای عراقی شب‌هنگام در حمله به یک نفتکش قبرسی که درحال ترک جزیره خارک بود، به این نفتکش آسیب رساندند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نفتکش قبرسی پولیس که از جزیره خارک عازم جزیره سیری بود، در فاصله 60 مایلی جنوب‌شرقی خارک هدف موشک یک هواپیمای عراقی قرار گرفت.(6)این نفتکش که پس از بارگیری و درحال ترک جزیره خارک به مقصد سیری هدف قرار گرفت، خسارت جزئی دید و با همه سرنشینانش به حرکت خود ادامه داد.(7)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق درباره این حمله گفت که هواپیماهای عراقی ساعت 21:45 با حمله به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران، آن را مورد اصابت قرار دادند و سالم به عراق بازگشتند.(8)
1) 2. سند شماره 011057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعات قرارگاه کربلا، دوره 1/8/1364 تا 16/9/1364.
2) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 263، 17/9/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/9/1364.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 264، 18/9/1364، ص3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/9/1364.
4) 5. سند شماره 200113 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 113، 17/9/1364، ص1.
5) 6. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/9/1364، ص1، رادیو بغداد، 16/9/1364.
6) 7. مأخذ4، ص3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
7) 8. سند شماره 200114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 114، 18/9/1364، ص1.
8) 9. مأخذ4، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 17/9/1364.
رسانه‌های متعددی این خبر را منتشر کردند. خبرگزاری رویتر گزارش داد: «وزارت بازرگانی دریایی یونان اعلام کرد: هواپیماهای عراقی در یک حمله موشکی در خلیج‌فارس به نفتکش قبرسی پولیس آسیب وارد آوردند. بنا بر این گزارش، این کشتی دارای محموله نفت بود، اما انبارهای جلو کشتی که موشک به آن اصابت کرد، خالی بود. در این حمله آتش‌سوزی روی نداد و کشتی به راه خود ادامه داد. ... هیچ‌کدام از 34 خدمه کشتی - که 5 نفرشان یونانی بودند - زخمی نشده‌اند.»(1)
خبرگزاری فرانسه هم با اعلام این خبر، افزود: این کشتی که هدف یک فروند موشک اگزوسه عراقی در نزدیکی‌های سواحل ایران قرار گرفت، آسیب مختصری دیده است.(2)
1
هواپیماهای عراقی امروز همچون روز گذشته، مناطق گوناگون عملیاتی را در جبهه جنوب بمباران کردند، اما این حملات نتیجه مطلوبی برای دشمن نداشت.
قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیای سپاه گزارش داد: امروز عراق با 65 سورتی پرواز، مناطق عین‌خوش، بجلیه، کیان دشت، پادگان حمید، جاده اهواز - خرمشهر و چنانه را بمباران کرد.(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «چهار فروند هواپیمای متجاوز عراقی اطراف بخش هویزه را بمباران کردند که براثر این حمله 4 تن شهید و 18 تن دیگر مجروح شدند.»(4)
دفتر فرماندهی سپاه منطقه 3 کربلا نیز در گزارشی از این حمله آورده است: «مجروحین و 3 تن از شهدا از کارگران افغان کوره آجرپزی جنوب هویزه بودند و شهید چهارم پاسدار و مسئول آشپزخانه قرارگاه نصرت بود.»(5)
این منبع همچنین گزارش داد: «ساعت 16:30 بعدازظهر در منطقه جفیر قرارگاه نصرت و در کیلومتر 3 جاده صاحب‌الزمان(عج) در حوالی [جاده] امام رضا(ع) هواپیماهای دشمن اقدام به بمباران نمودند. این عملیات ده دقیقه طول کشید و هیچ خسارتی در برنداشت... در همین ساعت، منطقه طبر در هورالعظیم نیز توسط شش فروند هواپیما بمباران شد.»(6)
هواپیماهای عراقی امروز همچنین پادگان عین‌خوش و تأسیسات شرکت نفت چشمه را بمباران کردند.(7)
از سوی دیگر، رادیو بغداد از این حملات گزارش داد: «در ساعت 12:30 امروز عقابان دلیر ما دست به یک حمله با تعداد زیادی از هواپیماها علیه اردوگاه حمید زدند و خسارات و تلفات جبران‌ناپذیری در جنگ‌افزارها و نفرات آن وارد آوردند. در ساعت 13:13 امروز، هواپیماهای نیروی هوایی ما دست به حمله دیگری علیه اردوگاه عین‌خوش زدند و خسارات و تلفات هنگفتی در نفرات و جنگ‌افزارهای آنان وارد آوردند. سپس تمام هواپیماهای ما پس از انجام مأموریت‌های خود سالم بازگشتند. همچنین عقاب‌های تیزپرواز عراق به حملات موفقیت‌آمیز خود علیه مراکز تجمع نفرات و سنگرهای نفرات و جنگ‌افزارهای [امام] خمینی
1) 10. روزنامه کیهان، 18/9/1364، ص3.
2) 11. مأخذ4، ص4، منامه - خبرگزاری فرانسه، 17/9/1364.
3) 12. سند شماره 011199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه (واحد اطلاعات)، شماره 151، 27/9/1364، ص10.
4) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 266، 20/9/1364، ص3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/9/1364.
5) 14. سند شماره 059364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه منطقه 3 کربلا به دفتر فرماندهی کل سپاه، 18/9/1364.
6) 15. سند شماره 059378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه منطقه 3 کربلا به دفتر فرماندهی کل سپاه، 20/9/1364.
7) 16. سند شماره 200116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 116، 20/9/1364، ص1.
دربرابر واحدهای ما در صحنه‌های عملیاتی سپاه سوم و سپاه چهارم و سپاه ششم ادامه دادند و هدف‌های خود را مورد اصابت نابودکننده قرار دادند و با 118 مأموریت رزمی توانستند خسارات مادی و تلفات جانی به نیروهای [امام] خمینی وارد آورند. سپس همه به یاری خداوند به پایگاه‌های خود سالم و پیروزمند بازگشتند.»(1)
رادیو امریکا عملیاتهای هوایی عراق را چنین منعکس کرد: «عراق امروز اعلام کرد هواپیماهای این کشور بار دیگر به دو موضع نیروهای ایرانی و همچنین ترمینال نفتی خارک حمله کرده و آنها را بمباران کردند. این سومین روز متوالی است که عراق تجمع نیروهای ایرانی را در جبهه‌های مرکزی و جنوبی مورد بمباران هوایی قرار می‌دهد. [...] ایران نیروهای خود را برای انجام یک حمله بزرگ در آینده نزدیک بسیج کرده است.»(2)
1
در نقاطی از بانه، مریوان و سردشت، امروز درگیری‌هایی میان نیروهای خودی و افراد گروههای ضدانقلاب رخ داد. در منطقه مریوان نیز عناصر دو گروه دمکرات و کومهله درگیر شدند.
در درگیری نیروهای یگان حزب‌الله با افراد حزب دمکرات در روستای خشک‌دره در اطراف بانه، 3 نفر از نیروهای یگان حزب‌الله مجروح شدند، یکی از عناصر حزب دمکرات نیز دستگیر شد.(3)
پرسنل پایگاه کوگجه در محور بسطام - مریوان و پرسنل پایگاه تازه‌آباد امروز در محور سروآباد - مریوان با افراد ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیریها یک سرباز شهید شد. امروز در حوالی ارومیه نیز درگیری‌هایی رخ داد که تلفاتی نداشت.(4)
در عملیات ویژه گروه ضربت گردان حضرت رسول(ص) در روستای سالوک بالا (بانه) علیه عوامل گروه خبات، اشرار پس از اینکه یک کشته و دو زخمی دادند، گریختند.(5)
به گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) امروز کارکنان اداره راه قدس مستقر در ربط (سردشت) با ضدانقلابیون درگیر شدند که با پشتیبانی جندالله و گروهان ژاندارمری ربط، درگیری بدون تلفات خاتمه یافت.(6)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: یک وانت تویوتای حامل نفت متعلق به ژاندارمری در چهار کیلومتری پایگاه باریکا از توابع سردشت، به مین برخورد که براثر انفجار آن 2 سرباز زخمی شدند و یک نفر دچار موج‌گرفتگی شد. هم‌زمان پایگاه‌های باریکا و شندرا و نیروهای تأمین با ضدانقلابیون درگیر شدند که درگیری بدون تلفات پایان یافت.(7)
در حدفاصل روستاهای توراخ تپه و قمچیان از توابع مریوان، میان افراد حزب دمکرات و کومهله درگیری رخ داد. در این درگیری سه دختر از عوامل کومهله کشته و تعدادی از افراد دو طرف نیز مجروح شدند.(8)
1) 17. مأخذ6.
2) 18. مأخذ4، ص6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364 به نقل از رادیو امریکا.
3) 19. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، ص25.
4) 20. همان.
5) 21. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 15، 23/10/1364، ص44.
6) 22. سند شماره 011119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 21/9/1364.
7) 23. سند شماره 119326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 19/9/1364.
8) 24. سند شماره 442285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار استان کردستان، 21/9/1364.
1
در حادثه انفجار بمب درمقابل بیمارستان شهدا واقع در محله تجریش تهران، 2 تن کشته و 15 تن مجروح شدند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در ساعت 12:50 امروز، بمبی با قدرت تخریبی 35 پوند با مکانیسم زمانی داخل اتومبیل ژیان مهاری آبی‌رنگ منفجر شد. این انفجار علاوه‌بر ضایعات انسانی مذکور به 7 اتومبیل خسارت وارد کرد و شیشه‌های اطراف را تا شعاع یک‌صد متری شکست.(1)درپی این انفجار، ستاد مرکزی کمیته انقلاب اسلامی اعلام کرد: «ژیان مذکور در تاریخ 27/7/1364 به سرقت رفته بود.»(2)
به گزارش روزنامه کیهان، این انفجار ساعاتی پس از تصویب قطعنامه‌ای در مجمع عمومی سازمان ملل درباره "نقض حقوق بشر در ایران" رخ داد. گزارش خبرنگار کیهان حاکی است که این بمب از نوع مکانیزم الکتریکی - زمانی و از ترکیبات تی.ان.تی. بوده است. به گفته پلیس، دررابطه‌با این بمب‌گذاری 2 نفر دستگیر شدند.(3)تعدادی از رسانه‌های غربی خبر این انفجار را منتشر کردند.
منزل مسکونی مصطفی بارزانی ساعت 16:30 امروز براثر انفجار بمبی ویران شد. تاکنون اجساد سه تن از زیر آوار بیرون آورده شده است. این سه نفر از نگهبانان منزل بوده‌اند.(4)وزارت کشور اعلام کرد که این بمب با قدرت تخریبی 15 تا 20 پوند با مکانیسم زمانی، در 4 متری منزل فرزندان ملامصطفی بارزانی منفجر شد. در این حادثه همچنین شیخ محمد خالد بارزانی نوه ملامصطفی، مجروح شد.(5)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش خود از این حادثه یادآور شده است: ملامصطفی بارزانی سال‌هاست که در قید حیات نیست و احتمالاً این منزل باتوجه‌به نوع حراستی که از آن به عمل آمده است محلی برای سکونت وابستگان وی بوده است.(6)
2
امروز کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب و هدایای مردم به جبهه‌های نبرد اعزام شدند:
کاروان راهیان کربلای 1، به استعداد 2 تیپ از نیروهای اعزام مجدد بسیج سپاه پاسداران ناحیه مرکزی از شهرهای اراک، ساوه، خمین، محلات، دلیجان، سربند و نراق و هدایای مردم شهرستان ساوه.(7)
2500 نفر از نیروهای بسیج سپاه پاسداران استان همدان.(8)
کاروان 2000 نفری راهیان کربلا از شهرهای خرم‌آباد، بروجرد، الیگودرز و بخش‌های درود، ازنا، پل دختر، الشتر، نورآباد و دهدشت زاغه.(9)
700 تن رزمنده و 20 کامیون هدایای مردمی از استهبان.(10)
عده‌ای از اعضای بسیج سپاه پاسداران شهرستان بروجن و نواحی و پایگاه‌های تابعه.
یک گردان نیروی رزمنده و چند کامیون کمک‌های مردمی از ابرقو.(11)
1) 25. مأخذ3، ص14، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/9/1364.
2) 26. مأخذ3، ص14، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/9/1364.
3) 27. روزنامه کیهان، 17/9/1364، ص19.
4) 28. مأخذ3، صص 14 و 15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/9/1364.
5) 29. مأخذ4، صص 12 و 13، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
6) 30. مأخذ3، صص 14 و 15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/9/1364.
7) 31. روزنامه اطلاعات، 16/9/1364، ص4.
8) 32. روزنامه کیهان، 16/9/1364، ص3.
9) 33. مأخذ31.
10) 34. همان.
11) 35. همان.
از سوی دیگر، مانور خندق (دفاع شهری) با شرکت نیروهای بسیج و سپاه امروز به‌مدت دو ساعت در بخش ایوان‌غرب اجرا شد. در این مانور نیروهای رزمنده قدرت دفاعی خود را به نمایش گذاشتند.(1)
1
ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص)
و رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران امروز برای تأمین نیازهای آموزشی و غیرآموزشی مناطق جنگی دستورالعملهایی را صادر کردند. باتوجه‌به ضرورت آمادگی رزمندگان برای عملیاتهای آبی - خاکی، ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) در نامهای به واحد طرح و عملیات قرارگاه از این واحد خواسته است که با هماهنگی واحد آموزش نظامی و تربیت بدنی قرارگاه برای اعزام نیروهای آموزشی به استخرهای سرپوشیده سراسر کشور هماهنگی لازم را انجام دهد. در این نامه تأکید شده است که این برنامه تا اطلاع ثانوی به قوت خود باقی می‌باشد.(2)
رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران نیز دستورالعملی را برای تأمین نیازمندی‌های جبهه‌های جنگ به مناطق پنج‌گانه سپاه پاسداران و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) بدین‌ترتیب ابلاغ کرد: «احتراماً به اطلاع می‌رساند که کلیه اعزام‌های شهرستان‌ها باید با مراکز نواحی هماهنگ و تحت عنوان کاروان کربلا صورت گیرد و همچنین بنا به نیاز جبهه‌های جنگ به تأمین کمپرسی و تجهیزات و افراد متخصص، ضروری است کاروان‌های راهیان کربلا نسبت به جذب نیروهای مردمی متخصص در رشته‌های مختلف مهندسی و تشویق کمپرسی‌های مردمی جهت حضور در جبهه‌های جنگ اقدام لازم را مبذول نمایند.»(3)
2
در جلسه امروز شورای عالی قضایی که به ریاست آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور، تشکیل شد، این شورا دادگاه‌های عمومی و صلح سراسر کشور را از صدور حکم تخلیه خانه‌های استیجاری رزمندگان اسلام در غیاب آنان، تا بازگشت آنان از جبهه‌های نبرد و حضور آنان در دادگاه منع کرد. (4)
3
تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق که پس از آخرین اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس گسترده‌تر شده است، امروز نمود بیشتری داشت: مذاکرات ایران و عربستان و حدس‌هایی درباره سناریوی پایان جنگ؛ تهیه مقدمات تشکیل اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی؛ پشتیبانی یمن دمکراتیک از تلاش‌های شورای همکاری؛ و واکنش عراق به این تحرکات نمونه‌ای از این تحرکات است.
1) 36. مأخذ10، ص2.
2) 37. سند شماره 011066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه خاتم به واحد طرح و عملیات، (اعزام نیروی قرارگاه خاتم)، 16/9/1364.
3) 38. سند شماره 059354 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد مرکزی سپاه به‌کلیه مناطق پنج‌گانه و قرارگاه ویژه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/9/1364.
4) 39. روزنامه اطلاعات، 17/9/1364، ص4.
به گزارش روزنامه الخلیج چاپ امارات: «در بین منابع دیپلماتیک در لندن از سناریویی برای خاتمه جنگ ایران و عراق صحبت می‌شود. بنا بر این گزارش قرار است طرحی دراین‌مورد به شورای امنیت تسلیم شود که برطبق آن عراق به‌خاطر حمله به ایران موردملامت قرار گیرد و برای گام اول طرفین به آتش‌بس دعوت شوند. سپس با مشارکت طرف‌های عربی و اسلامی و با نظارت بین‌المللی مذاکرات آغاز شود. به عقیده این منابع، احتمال زیادی وجود دارد که ایران این طرح را بپذیرد. همین منابع اظهار کرده‌اند که مقدمات این سناریو پس از کنفرانس سران شورای همکاری در مسقط طرح‌ریزی شده و دیدار امروز آقای ولایتی از ریاض در همین چارچوب صورت می‌گیرد.»(1)
رادیو قاهره نیز اعلام کرد: «آقای شریف‌الدین پیرزاده دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، امروز در امان با آقای زید الرفاعی نخست‌وزیر اردن، ملاقات کرد تا پیرامون تهیه مقدمات تشکیل کنفرانس وزیران خارجه کشورهای اسلامی - که قرار است در ماه آینده در رباط تشکیل شود - مذاکراتی انجام دهد. طرفین همچنین پیرامون میانجیگری‌هایی که سازمان کنفرانس اسلامی درمورد خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق مبذول کرده و می‌کند، گفتوگو کردند.»(2)
رادیو کویت هم گزارش داد: «دکتر عبدالعزیز الدالی عضو دفتر سیاسی و وزیر خارجه جمهوری دمکراتیک خلق یمن - که برای دیداری رسمی وارد کویت شده است - هنگام ورود به این کشور در سخنانی از بیانیه پایانی ششمین اجلاس رهبران شورای همکاری خلیج [فارس] بسیار اظهار رضایت کرد و گفت: «تصمیمات اتخاذشده در این کنفرانس درمورد ایفای نقش سازنده شورا جهت متوقف‌ساختن جنگ عراق و ایران و تلاش برای برقراری صلح و همکاری میان تمامی کشورهای منطقه، قابل‌اهمیت است. وزیر خارجه دمکراتیک خلق یمن افزود که کشورش از تمامی تلاش‌های مبذوله ازسوی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] و دیگر کشورها جهت متوقف‌ساختن این جنگ پشتیبانی و حمایت می‌کند.»(3)
از سوی دیگر، نشریه الخلیج به نقل از مصاحبه روز گذشته (جمعه) طارق عزیز در لندن، نوشته است: «عزیز گفت: مادامی که ایران به جنگ ادامه می‌دهد امکان ندارد بین ایران و سعودی و سایر کشورهای خلیج [فارس] روابط مثبتی برقرار شود. عزیز افزود که منظورش مثبت‌بودن روابط کلی است، بدین معنا که ممکن نیست رابطه با قطر منفی و امارات مثبت و با کویت منفی و با سعودی مثبت باشد. عزیز گفت: دوستان ما در سعودی و خلیج [فارس] به‌اندازه کافی حکمت و خبرگی دارند که این مسائل را تشخیص دهند. وی افزود: بعضی از کشورهای منطقه با ایران به‌نرمی صحبت می‌کنند بدون اینکه نتیجه‌ای داشته باشد. وی این مسئله که اخیراً روابط عراق با کشورهای شورای همکاری سست شده است را تکذیب کرد و گفت: کمک این کشورها به عراق قطع نشده است، زیرا آنها می‌دانند که عراق تنها برای خود نمی‌جنگد، بلکه برای کل
منطقه مبارزه می‌کند. وی گفت بعید است کشورهای شورای همکاری بدون مشورت با عراق برای پایان‌دادن به جنگ تدارکی ببینند چون عراق یک طرف موضوع است.
طارق عزیز تصریح کرد: در سفر خود به لندن از انگلیس خواسته است تا سازمان ملل را به ایفای نقشی برای پایان‌دادن به جنگ تشویق کند. وی افزود: از حکومت تاچر خواسته تا با واردکردن فشار مادی و سیاسی به ایران آن را به قبول صلح وادار کند. همچنین برخی جراید امارات به نقل از سعدون حمادی رئیس مجلس عراق، نوشتند: انتظار می‌رود ایران تا یک سال دیگر مجبور شود مذاکرات صلح را بپذیرد.»(1)
1
سرانجام پس از یک دوره تعاملات و گفتوگوهای رسمی و غیررسمی در سطح مقامات منطقه و نیز پس از اجلاس اخیر سران کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس در مسقط و تصمیم برای کاهش ضدیت با ایران، پیش‌ازظهر امروز دکتر علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، در رأس هیئتی عازم عربستان شد. این سفر در پاسخ به دیدار وزیر امور خارجه عربستان از تهران و به دعوت رسمی وی انجام شده است.
مدیرکل روابط عمومی وزارت امور خارجه ایران، قبل از عزیمت این هیئت، درباره اهداف این سفر سه‌روزه گفت: «تحولات منطقه، گسترش روابط دوجانبه، امنیت خلیج‌فارس، مذاکره برای ازبین‌بردن عامل تشنج منطقه خلیج‌فارس یعنی عراق، ازجمله موضوعاتی است که قابل‌طرح است.» وی افزود: «امنیت خلیج‌فارس مسئله‌ای است که به همه کشورهای این حوزه مربوط است و حفظ و ثبات آن بستگی به همکاری این کشورها و مقابله با عامل تشنج در منطقه دارد که رژیم عراق یکی از آن عوامل تشنج‌آفرین در منطقه می‌باشد و به نظر ما حتی حضور نیروهای خارجی در منطقه خلیج‌فارس ناشی از عملکرد و سیاست‌های تجاوزکارانه رژیم عراق می‌باشد.» وی گفت: «نظر به اهمیت مسئله جنگ، ممکن است جنگ تجاوزکارانه رژیم عراق علیه ایران اسلامی موردبحث و مذاکره قرار بگیرد، دراین‌رابطه ما عزم راسخ ملت قهرمان و شهیدپرور جمهوری اسلامی در ادامه جنگ تا پیروزی نهایی را به گوش مقامات عربستان سعودی خواهیم رساند.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز از ریاض گزارش داد: «وزیر خارجه عربستان سعودی نیز امروز گفت که وی در ملاقات با علی‌اکبر ولایتی راه‌های پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران و عراق را موردبحث قرار خواهد داد.»(3)
رادیو ریاض هم امروز در بخش عربی خود عناوین مهم مطبوعات این کشور را چنین اعلام کرد:
به دعوت سعود الفیصل، وزیر خارجه ایران امروز وارد ریاض می‌شود.
جنگ خلیج [فارس] و تحکیم روابط دو کشور در صدر گفتوگوهای ایران و سعودی قرار می‌گیرد.
به گزارش خبرگزاری الخلیج، در مطبوعات امروز کشورهای حوزه خلیج‌فارس این عناوین به چاپ رسیده است:
کویت: به دعوت سعود الفیصل، وزیر خارجه ایران امروز وارد ریاض می‌شود.
امارات: ولایتی امروز در ریاض است و پیرامون متوقف‌کردن جنگ گفتوگو خواهد کرد.
بحرین: وزیر خارجه ایران وارد ریاض می‌شود.(1)
1
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، پس از ورود به ریاض دور اول مذاکره با سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان را آغاز کرد. در این مذاکرات ثبات و امنیت منطقه به دور از حضور و مداخله ابرقدرتها، تجاوز عراق به ایران و شرایط پایان‌دادن به جنگ بررسی شد.
نشریه وزارت امور خارجه ایران در گزارشی از مذاکرات امروز نوشته است: «پس از ورود آقای ولایتی و هیئت همراه، بعدازظهرروز شنبه، دور اول مذاکرات در وزارت امور خارجه [عربستان] شروع شد. در این جلسه انتخاب موضوع به‌عهده آقای ولایتی گذاشته شد و ایشان موضوعات زیر را پیشنهاد [کردند] و موردتوافق قرار گرفت.
مسائل مربوط به منطقه و جهان اسلام و بین‌المللی.
روابط دوجانبه.
در قسمت مربوط به منطقه بر حساسیت و اهمیت آن و لزوم حفظ امنیت توسط کشورهای آن تأکید کردند و ضرورت مقابله با هر نوع تهدید و تجاوز اجنبی را یادآور شدند و خواهان نشان‌دادن حساسیت مشابه ازجانب سعودی‌ها گردیده‌اند.
طرح این مسئله با استقبال هیئت سعودی مواجه شد و سعود الفیصل نیز دراین‌زمینه سخن گفت و اشاره کرد برای ایجاد امنیت، همبستگی لازم است. وی گفت: دو خطر بزرگ ما را تهدید می‌کند: 1. اختلاف بین‌العربی. 2. جنگ ایران و عراق که به‌طورکلی تحرک ما را از بین برده است.
از اینجا درزمینه جنگ بهطور مفصل صحبت شد و طرفین دیدگاه‌های خود را پیرامون آن ابراز داشتند و هیئت ایرانی ضمن بیان تاریخچه شروع جنگ، باصراحت به مسئله سقوط صدام به‌عنوان تنها راه نجات منطقه از ناامنی تأکید کرد و بی‌اعتباری تضمین‌های بین‌المللی را با ذکر مورد تشریح نمود و مراحل جنگ را از آغاز تا امروز برشمرد. سپس مسئله فلسطین به بحث گذاشته شد و آقای ولایتی نقطه‌نظرهای جمهوری اسلامی ایران را دراین‌باره بهطور مبسوط بیان کردند. سپس آقای سعود الفیصل نیز نقطه‌نظرهای دولت خود را بیان داشته و بسیاری از موارد مواضع سعودی‌ها را بسیار نزدیک به مواضع جمهوری اسلامی ایران توصیف می‌کرد و توسل به راه‌حل‌های مسالمت آمیز را نوعی جنگ و مبارزه برای باقی‌ماندن قلمداد می‌کرد. باز بحث به جنگ کشیده شد و بدون پایان‌گرفتن وقت مذاکره، دور اول آن به پایان رسید.»(2)
به گزارش روزنامه کیهان: «در این مذاکرات سعود الفیصل گفت: امیدوارم این سفر و مذاکراتی که صورت می‌گیرد تحولات بسیاری در منطقه به وجود آورد. وی افزود: من از شما و دولت ایران که چنین فرصتی برای طرح مسائل دوجانبه و منطقه ایجاد کرده است تشکر می‌کنم.
دکتر ولایتی نیز در این دیدار گفت: روابط با کشورهای منطقه به‌خاطر مشترکات مذهبی، تاریخی و همسایگی برای ما از اهمیت خاصی برخوردار است. وجود سرزمین‌های مقدس و حرمین شریفین علت دیگری است که باتوجه‌به اسلامی‌بودن امت ما ویژگی خاصی به این روابط می‌بخشد. وی با اشاره به اینکه منطقه‌ای که ما و شما در آن زندگی می‌کنیم حساس‌ترین یا یکی از حساس‌ترین مناطق جهان است، گفت: ما ازطریق قول و عمل نشان داده‌ایم که برای امنیت منطقه اهمیت قائل هستیم، لذا باید عواملی را که به حفظ و افزایش ثبات و امنیت منطقه کمک می‌کند موردتوجه قرار داده و با عوامل تشنج‌زا مقابله کنیم. ما و اکثر کشورهای منطقه اعتقاد داریم که حفظ امنیت منطقه به‌عهده کشورهای منطقه است و جمهوری اسلامی ایران بر این امر اصرار و پافشاری می‌کند که امنیت منطقه فقط باید توسط کشورهای خود منطقه حفظ شود.
تصویر
وزیر امور خارجه کشورمان درمورد حضور قدرت‌های خارجی در منطقه گفت: ما با تمام وجود با هر بهانه‌ای که سبب حضور این‌قدرت‌های متجاوز در منطقه شود مخالفت می‌کنیم، زیرا هیچ مشروعیتی برای حضور نیروهای خارجی قائل نیستیم و تاریخ نشان می‌دهد زمانی‌که حتی این کشورها که اکنون به‌عنوان قدرت‌های بزرگ شناخته می‌شوند وجود نداشتند ملت‌های ما وجود داشته و با تمام قوا از منطقه صیانت و نگهداری کرده‌اند.
وزیر امور خارجه ایران سپس به جنگ تحمیلی عراق علیه ایران پرداخت و با اشاره به اینکه رژیم صدام با حمله و تجاوز به جمهوری اسلامی ایران در آغاز پیروزی انقلاب اسلامی قصد شکست‌دادن این انقلاب را داشت گفت: ملت مسلمان ایران با ایثار و ازخودگذشتگی و با اتکا به خداوند به مقابله با این تجاوز برخاست و رژیم عراق را به مرحله‌ای رساند که الآن شاهد آن هستیم.»
دکتر ولایتی سپس با تأکید بر اینکه دولت، مردم و رهبر ما به ادامه مبارزه تا پیروزی نهایی معتقد هستند، گفت: البته این به‌معنای کشورگشایی نیست، زیرا ما حتی به یک وجب از خاک عراق چشمداشتی نداریم و آرمان اسلامی نیز به ما اجازه نمی‌دهد که سرزمین‌های دیگران به‌خصوص
سرزمین‌های اسلامی را تصرف کنیم. وزیر خارجه کشورمان افزود آنچه خواست ما است، این است که ملت مسلمان عراق حکومت دلخواه خود را به وجود آورد و ما آنها و دیگر کشورهای منطقه را از سلطه بیگانه محفوظ نگه داریم.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران با بیان این مطلب که ملت ما از کمک‌های بعضی از کشورهای منطقه به رژیم متجاوز عراق ناراحت است همچنان که از موضع اخیر این کشورها درجهت سوق به بی‌طرفی استقبال می‌کند، گفت: ما معتقدیم که صدام رفتنی است و در آن تردیدی نیست، فقط امیدواریم که شرایط به‌نحوی باشد که ما و شما و دیگر کشورهای منطقه بتوانیم با همکاری یکدیگر آینده منطقه را بسازیم. ما برای استقلال کشورهای منطقه اهمیت قائل هستیم و درحقیقت اعتقاد ما در منطقه احترام به تمامیت ارضی و حق حاکمیت تک‌تک کشورهای منطقه است چه بزرگ و چه کوچک. وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران اظهار امیدواری کرد که عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه حساسیت لازم را نسبت به این مسئله نشان داده و به‌صورت عملی با آن مقابله کنند و افزود تجربه نشان داده است که نداشتن حساسیت و واکنش نشان‌ندادن، این‌گونه تجاوز را توسعه و استمرار می‌بخشد.
سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی، در پاسخ با تأکید بر اینکه بدون شک همه کشورهای منطقه مسئولیت ویژه‌ای در حفظ آن دارند، افزود: ما بهطور اساسی معتقد به همبستگی اسلامی هستیم و تنها راه مقابله با استعمارگران را این همبستگی می‌دانیم.»(1)
به گزارش خبرگزاری رویتر، پس از این ملاقات، وزیر خارجه عربستان سعودی گفت که در ملاقات با علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران، درباره راه‌های پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران و عراق بحث خواهد کرد. سعود الفیصل پس از ملاقات با ولایتی به خبرگزاری رسمی سعودی گفت: «البته جنگ در دستور جلسه خواهد بود. ما همچنین باید تلاش برای یافتن پایانی سریع بر این جنگ بین دو همسایه مسلمان را موردبحث قرار دهیم.» وی بدون توضیح افزود: «مسئولیت‌های مشترک ما درقبال صلح و ثبات در منطقه نیز موردبحث قرار خواهد گرفت.»(2)
1
سفر وزیر امور خارجه ایران به عربستان در رسانه‌های غربی و منطقه بازتابی گسترده داشت و این رسانه‌ها به مذاکرات دو طرف درباره جنگ، ترغیب عربستان به پرهیز از ادامه حمایت از عراق، احتمال میانجیگری عربستان در جنگ، مسائل نفت و اوپک و ارتباط این سفر با طرح جدید سوریه برای خاتمه جنگ، اشاره کرده‌اند.
رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گفت: «دولت‌های ایران و عربستان را خلیج پهناوری از اختلافات
مذهبی، ایدئولوژیک و سیاسی از یکدیگر جدا می‌سازد و یکی از دلایل اصلی این امر آن است که دولت عربستان یکی از مصمم‌ترین پشتیبانان دولت عراق در جنگ با ایران می‌باشد. در ماه‌های اخیر، روابط بین دو دولت اندکی بهبود یافته، در ماه گذشته وزیر خارجه عربستان شاهزاده سعود الفیصل از تهران دیدن کرد و سعی نمود در ماه رمضان - که برای مسلمان‌ها ماه مقدسی است - بین ایران و عراق آتش‌بس برقرار گردد. او در این کار موفق نشد، اما مذاکراتش با رهبران دولت ایران توانست روابط تهران و ریاض را از انجماد بیرون آورد. سپس در اوایل ماه گذشته (نوامبر) رهبران شش کشور شورای همکاری‌های خلیج - که عربستان عمده‌ترین عضو آن است - در کنفرانس سالانه خود در مسقط تصمیم گرفتند دوباره با ایران و عراق تماس گیرند، به این امید که بتوانند جنگ را به پایان رسانند. دیپلمات های خارجی در منطقه در اعلامیه آنها نشانه‌هایی دیدند دایر بر اینکه آنها از پشتیبانی قبلی خود از عراق تا اندازه‌ای فاصله گرفته‌اند و بدون شک، آقای ولایتی درپی مذاکراتش در ریاض سعی خواهد کرد عربستان را ترغیب نماید به پشتیبانی از رئیس‌جمهور صدام حسین پایان بدهد، زیراکه سرنگون‌کردن آقای حسین همچنان یکی از شرایط ایران، برای پایان‌دادن به جنگ است، اما به نظر نمی‌رسد که عربستان حاضر باشد به پشتیبانی خود از عراق پایان دهد و در نتیجه احتمال نمی‌رود که به این زودی‌ها جنگ خاتمه یابد. اگرچه امکان دارد که مذاکرات فعلی در ریاض از تشنج روابط بین ایران و عربستان بکاهد.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی به بازتاب این سفر در مطبوعات کویت پرداخته است: «روزنامه السیاسه نوشته است: ایران درحالی‌که وزیر خارجه خود را به عربستان سعودی می‌فرستد، جبهه‌های جنگ خود را مملو از سرباز می‌کند. [...] این دیدار نشانه نرمش غیرمنتظره‌ای در موضع ایران درقبال مسئلة یافتن راه‌حلی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تلقی شده است.
روزنامه کویتی القبس هم ادعا کرد که نخست‌وزیر سوریه در دیدار اخیر خود در تهران طرح جدیدی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق ارائه داده است. القبس افزود: مقامات ایرانی با درخواست حافظ اسد مبنی‌بر هموار‌کردن راه برای طرح جدید سوریه جهت پایان‌دادن به جنگ موافقت کرده‌اند.»(2)
1
سخنگوی وزارت امور خارجه ژاپن ادعا کرد که در اجلاس اخیر سران دو ابرقدرت موضوع جنگ ایران و عراق مطرح نشده است. وی افزود که غرب از پیروزی عراق در جنگ ناامید شده است. یک دیپلمات آلبانی نیز ادعا کرد که دو ابرقدرت در اجلاس ژنو به توافق‌هایی درباره جنگ ایران و عراق دست یافته‌اند.
نشریه وزارت امور خارجه ایران در گزارشی از دیدار سفیر ایران با سخنگوی وزارت امور خارجه ژاپن نوشته است:
«آقای هاتانو سخنگوی وزارت امور خارجه ژاپن گفته است:
در ملاقات اخیر سران ابرقدرتها، هیچ صحبتی راجع به جنگ ایران و عراق به عمل نیامده است.
به نظر وزارت خارجه ژاپن دخالت و نفوذ ایران روی آزادی گروگانهای روسی حیثیت سیاسی جمهوری اسلامی ایران را در مجامع سیاسی بین‌المللی بالا برده است.
آقای هاتانو اخیراً تلگرافی از لندن دیده که گویا تحلیل دولت انگلیس و یا دولت‌های غربی این است که امیدشان به پیروزی نظامی عراق کم شده و برعکس فکر می‌کنند ایران احتمال پیروزی دارد. طبق تحلیل آنها حملات عراق به خارک آن‌قدرها هم کارساز نبوده و عراق قادر نیست به‌کلی خارک را نابود کند. ازطرفی هم نمی‌تواند درمقابل حملات متوالی ایران با نیروی انسانی زیاد در بلندمدت تاب بیاورد.
بنا بر این گزارش، کاردار آلبانی در بوداپست نیز گفته است اطلاعاتی دارد که نشان می‌دهد امریکا و شوروی درمورد جنگ ایران و عراق در ژنو گفتوگو نموده و به توافق‌هایی رسیده‌اند.»(1)
1
"بن‌بست خاورمیانه؛ عراق و متحدانش بر سر امکان پایان‌دادن به جنگ با ایران، اختلاف‌نظر دارند"، عنوان مقاله‌ای از روزنامه وال استریت ژورنال است که رادیو امریکا امروز بخش‌هایی از آن را منتشر کرد. این رادیو گفت: «نویسندگان وال استریت ژورنال از بغداد می‌نویسند: اگر حرارت‌سنجی می‌توانست میزان اعتماد را اندازه بگیرد، در دفتر کار سعدون حمادی درحالی‌که وی از جنگ کشورش با ایران سخن می‌گوید، 110 درجه فارنهایت را نشان می‌داد. آقای حمادی رئیس مجلس ملی عراق، با خوش‌بینی شدید به حملات هوایی پی‌درپی آن کشور به تأسیسات صدور نفت ایران در جزیره خارک اشاره می‌کند و پیش‌بینی می‌کند که ایرانیان تا یک سال دیگر مجبور خواهند شد گفتوگوهای صلح را آغاز کنند. وی می‌گوید: لحظه خم‌شدن کمر دشمن نزدیک است. اما اگر چنین حرارت‌سنجی در کاخ ساحلی در عمان - که شش فرمانروای کشورهای منطقه خلیج‌فارس و حامی عراق به‌تازگی برای بررسی جنگ در آنجا گرد هم آمدند - می‌بود، نزول می‌کرد. درحالی‌که در بیرون کاخ، قایق‌ها و هلیکوپترهای تهاجمی برای جلوگیری از اقدامات احتمالی تروریست‌های الهام‌گرفته از جمهوری اسلامی ایران در حرکت بودند، فرمانروایان امکان چندانی برای صلح مشاهده نمی‌کردند و فقط خطرات بیشتری در آینده می‌دیدند.
1) 52. سند شماره 212336 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، شماره 159/3، 16/9/1364، ص8.
نویسندگان روزنامه وال استریت ژورنال می‌افزایند: این روزها در سفر به منطقه پیرامون خلیج‌فارس این انشعاب به دو گروه به چشم می‌خورد: عراق قدرت و اعتماد تازه‌ای یافته است و معتقد است که حملات به جزیره خارک - که در اواسط تابستان گذشته آغاز شده - می‌تواند ایران را به متوقف‌ساختن جنگ مجبور کند؛ اما کشورهای نفت‌خیز ثروتمند منطقه - که صدام حسین را با کمک‌های مالی خود حمایت می‌کنند - گمان نمی‌کنند این حملات آن‌قدر مؤثر باشد که بتواند نبرد را پایان بخشد. آنها فقط گسترش جنگ، اختلال بیشتر در خطوط کشتیرانی در خلیج‌فارس ازسوی جمهوری اسلامی ایران و مهمتر از همه خطر بیشتر تروریسم را در کشورهایشان احساس می‌کنند. درحقیقت، برای آنان وضعیت جدید بدتر از پیش است. عراق اینک آن‌قدر قوی شده است که درگیری و خونریزی را شدت بخشد، اما آن‌چنان نیرومند نیست که به جنگ پایان دهد. عصبی‌بودن کنونی رهبران کشورهای منطقه خلیج‌فارس نشان‌دهنده خطرات سیاسی بلندمدت است که عراق اینک به آن تن می‌دهد. اگر حملات به خارک در پایان‌دادن به جنگ مؤثر واقع نشود هم مردم عراق و هم متحدان آن کشور ممکن است به این نتیجه برسند که دیگر برای عراقی‌ها راهی نظامی برای برقراری صلح ازطریق اعمال زور باقی نمانده است و این امر می‌تواند به این تمایل فزاینده در منطقه بینجامد که به‌جای رویارویی با جمهوری اسلامی ایران باید درجهت سازش با آن حکومت کوشش کرد. نویسندگان روزنامه وال استریت ژورنال در ادامه گزارش خود از بغداد می‌نویسند: با این وصف، کشورهای منطقه خلیج‌فارس از اینکه عراق اینک در وضعیت امن‌تری قرار دارد خشنودند و کویت و عربستان سعودی قصد ندارند میلیاردها دلاری را که به عراق کمک مالی می‌دهند قطع کنند. از یک جهت می‌توان گفت عراقی‌ها جنگ را به نمایندگی ازسوی کشورهای عربی ادامه می‌دهند تا افراط‌گرایی اسلامی رژیم آیت‌الله روح‌الله خمینی را در حالت دفاعی نگه دارند. حملات هوایی عراق به جزیره خارک - که به‌شدت از آنجا دفاع می‌شود و 85 درصد از صادرات نفت ایران با استفاده از تأسیسات آن انجام می‌گیرد - آشکارا فصل مهم و مؤثری در جنگ گشوده است. عراق اینک به خود جرئت داده است نبرد خارک را پس از چند سال تأخیر آغاز کند، زیرا توانسته است به نیرومندترین موفقیت نظامی و اقتصادی خود تا به امروز دست یابد. تنها دو سال پیش در واشنگتن و در گوشه‌وکنار جهان عرب نگرانی‌های شدیدی دراین‌زمینه که ارتش و دولت عراق ممکن است در زیر فشار اقتصادی و روانی جنگ با ایران سقوط کنند، ابراز می‌شد، اما امروز دیداری از بغداد، بی‌موردبودن این نگرانی‌ها را نشان می‌دهد.
نویسندگان روزنامه وال استریت ژورنال پس از اشاره به افزایش قدرت تهاجمی عراق با تهیه 450 فروند هواپیمای جنگنده بمب‌افکن و اشاره به اینکه عراق درپی ازدست‌دادن
تأسیسات صدور نفت خود در خلیج‌فارس در آغاز جنگ، اینک توانسته است در خاک عربستان سعودی خط لوله جدیدی بسازد که قابلیت صادرات نفتی‌اش را 50 درصد افزایش داده است، می‌نویسند: در دو سال آینده، ساختمان شاه‌لوله‌های دیگر قابلیت صدور نفت عراق را از میزان کنونی یعنی یک میلیون و پانصد هزار بشکه در روز به دو برابر افزایش خواهد داد و بدین‌ترتیب آن را به میزان قبل از آغاز جنگ خواهد رسانید.
نویسندگان روزنامه وال استریت ژورنال در پایان مقاله خود می‌نویسند: دیپلمات‌های مقیم کشورهای منطقه خلیج‌فارس دراین‌باره که تهران آماده پذیرش میانجیگری باشد، به‌راستی خوش‌بین نیستند. آنها نشانه‌هایی حاکی‌از اینکه قدرت آیت‌الله خمینی رو به ضعف گذاشته باشد، مشاهده نمی‌کنند و درحالی‌که آیت‌الله اشاره کرده است که ممکن است خواستار کاهش انزوای دیپلماتیکش باشد، دراین‌باره که خواست اصلی خویش را درمورد لزوم برکناری صدام حسین از مقام ریاست‌جمهوری عراق پیش از آنکه بتوان به جنگ پایان داد تغییر بدهد، سخنی نگفته است. یک مقام ارشد یکی از کشورهای منطقه خلیج‌فارس می‌گوید هرچند که ما می‌گوییم حاضریم آزمایش کنیم و به نزد هر دو طرف جنگ برویم، اما با آگاهی از این نکته این کار را انجام می‌دهیم که ایران آماده انجام گفتوگوهای صلح با صدام حسین نیست.»(1)
1
اهمیت جبهه جنوب، تعیین سرنوشت جنگ در این جبهه و تجمع قوای ایران و عراق در آن به‌خصوص در جنوب دزفول برای آغاز حمله‌ای دیگر، گزارشی است در شماره امروز نشریه دی ولت چاپ آلمان که خلاصه آن چنین است:
«اینجا، جبهه جنوب است آن‌گونه‌که کارشناسان بی‌طرف نظامی نظر می‌دهند در اینجا سرنوشت جنگ تعیین خواهد شد. در جبهه جنوب بود که در سپتامبر 1980 جنگ شروع شد و عراقی‌ها تهاجم خود را به‌سوی خوزستان آغاز کردند. عراقی‌ها توانستند در چند هفته 10 هزار کیلومتر مربع را تسخیر کنند الحاق این منطقه که عراق در آن زمان نام عربستان روی آن نهاده بود به سرزمین عرب عراق یکی از اهداف جنگی بغداد بود. در ابتدا به نظر می‌رسید که این یک جنگ برق‌آسا باشد. ایران مشغول گرفتاری‌های انقلاب است و ارتش وفادار به شاه هم از هم پاشیده شده بود.
اما عراقی‌ها در آبادان میخکوب شدند و آن‌گاه به‌تدریج نفوذیافتگان به عقب رانده شدند. عراق از آن‌موقع تاکنون درصدد دفاع از خویش است.
ایرانیان می‌گویند تا زمانی‌که صدام حسین رئیس‌جمهور "شیطانی" عراق، بر سر کار است به جنگ ادامه خواهند داد. بدین‌ترتیب حمله‌ای که در بخش شمالی بصره آغاز خواهد شد،
1) 53. مأخذ6، ص3، رادیو امریکا، 16/9/1364.
به‌منظور محاصره شهر و جدا‌کردن آن از بقیه عراق و شط‌العرب است، و این از اهداف نهایی و استراتژیکی می‌باشد. اما نائل‌شدن به آن به این نزدیکی میسر نخواهد شد، زیرا جنگ در باتلاق‌ها متوقف شده است. اما پس از این سال‌های ظالمانه‌ای که سپری شد، انسان دوباره به یاد اهداف شروع جنگ می‌افتد. عراقی‌ها می‌خواستند حق مالکیت خود را بر سراسر خلیج [فارس] مستولی سازند و این دومین دلیل برای شروع جنگ عراق بود.
وزارت امور خارجه عراق اعلام کرده است که امروز کشورش آماده است تمام مرزهایی را که با شاه توافق شده بود دوباره به رسمیت بشناسد. یک نگاه مختصر به نقشه نشان می‌دهد که چرا ایران تصمیم دارد سرنوشت جنگ را در بخش جنوبی جبهه تعیین کند. در قسمت شمال در منطقه‌ای که سپاه پنجم و اول عراق مستقر است ایرانیان توانسته‌اند تا عمق 25 کیلومتری خاک دشمن پیشروی کرده و متصرف شوند، اما کردها مانع از دستیابی به تصمیم نهایی در کوهستان‌های این منطقه هستند و گاه‌گاه هم بر سر راه کاروان‌های عراق کمین‌گاه‌هایی به وجود می‌آورند. یک نکته کاملاً مشخص است اگر ایرانیان بتوانند در این نقطه یک حمله سرنوشت‌ساز انجام دهند همین مشکل را با کردها خواهند داشت، زیرا یک ایران اشغالگر، موردکینه قرار خواهد گرفت؛ درست همان‌طورکه کردها در چشم دولت خاری هستند. در زمستان ریزش برف جنگ را مشکل می‌کند. در منطقه عملیات سپاه 2 و 4 عراق که بین بغداد و مرز واقع شده، تانک‌های عراقی در یک سرزمین مسطحی مستقر شده‌اند. تصرفات کوچک که عراق ازنظر تکنیکی انجام می‌دهد قابل‌تأمل است. در اینجا عراق می‌تواند دربرابر یک حمله وسیع برتری تسلیحاتی خود را به کار بیندازد.
ازاین‌رو، تنها امکانی که برای ایران باقی مانده در بخش جنوبی است. سپاه ششم و سوم عراق در اینجاست و در جنوب دزفول ایرانیان 14 لشکر آماده کرده‌اند و در طی چندین هفته رادیو تهران خبر از نیروهای عظیم داوطلب می‌دهد که خود را به سربازخانه‌ها معرفی می‌کنند. سپاه هفتم عراق در کنار شط مستقر است و آنجا وی حائل میان دشمن است. هر سپاه متشکل از 3 تا 5 لشکر و هر لشکر شامل 10 هزار نظامی است.»(1)
1
مجله المستقبل چاپ فرانسه، در شماره امروز خود مقاله‌ای با عنوان"اسراری از خلیج‌فارس" منتشر کرده است که در آن به عدم تعادل تجهیزات نظامی ایران و عراق، تلاش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای آتش‌بس و ناموفق بودن این تلاش‌ها اشاره می‌کند و نتیجه می‌گیرد که دیدگاه ایران به جنگ و مواضع این کشور دربرابر تلاش‌های صلح، امکان برقراری صلح را ناممکن ساخته است.
1) 54. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1008، 16/10/1364، صص 26 - 22.
المستقبل نوشته است: «از یک طرف، ایران به‌خاطر برتری عراق درزمینه تسلیحاتی و به‌خاطر محاصره شدیدی که بر آن اعمال می‌شود و این کشور را ازنظر دستیابی به تجهیزات جنگی مدرن و قطعات یدکی با موانعی روبهرو می‌سازد، نخواهد توانست به پیروزی نظامی در این جنگ نایل گردد؛ از طرف دیگر، عراق به‌تنهایی قادر نیست ایران را به قبول آتش‌بس و انجام [دادن] مذاکرات برای حل اختلاف بین دو کشور ازجنبه‌های مختلف وادار یا متقاعد سازد. این معادله نظامی هرگز به برقراری آتش‌بس و انجام [دادن] مذاکرات صلح منتهی نخواهد شد. دربرابر این معادله، دو تحرک جدید براساس این نظریه که "جنگ عراق و ایران عملاً پایان یافته"، انجام گرفت و هیچ‌یک از دو طرف نتوانستند آن را رسماً متوقف سازند. اولی تحرک کشورهای حوزه خلیج [فارس] و دومی تحرک بین‌المللی بود.»
به نوشته المستقبل، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] برای پایان‌دادن به جنگ تصمیم گرفتند "طرح جدیدی" را که اساس آن گرایش به‌سوی ایران، بهبود روابط با ایران و گسترش دامنه مذاکرات و تماس‌ها با ایران است، به‌منظور تشویق رهبران آن برای متوقف‌کردن جنگ و قبول اصل مذاکرات جهت حل اختلاف با عراق دنبال کنند.
المستقبل در ادامه افزوده است: «آیا تهران و بغداد از این طرح جدید کشورهای حوزه خلیج [فارس] استقبال نمودند؟ ایران از زبان علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه خود اعلام نمود که حاضر است روابط خود با کشورهای حوزه خلیج [فارس] را بهبود بخشد و سعی بر این دارد که با قبول اصل "همزیستی مسالمت‌آمیز"، روابط دوستانه‌ای با آنان برقرار سازد. درمقابل، عراق از زبان طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه، آمادگی کشورش برای همزیستی مسالمت‌آمیز با ایران و دیگر کشورهای منطقه خلیج [فارس] را اعلام نمود. ولی چه مسائلی پدید آمد؟ واقعیت این است که بغداد از یوسف علوی عبدالله وزیر عمانی استقبال کرد و به اظهارات وی گوش فراداد، ولی تهران هنوز وی را نپذیرفته است. به‌واقع، رهبران ایران مایل‌اند نه به‌منظور پایان‌دادن به جنگ با عراق، بلکه به‌منظور ایجاد فاصله بین این کشورها و عراق و جداسازی عراق از منطقه خلیج [فارس]، روابط خود را با آنان بهبود بخشند. مقامات ایران بر این عقیده‌اند که جنگشان با عراق"ربطی" به کشورهای خلیج [فارس] ندارد؛ بنابراین، این کشورها باید از حمایت چندجانبه خود از بغداد دست بردارند. ولی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] با همان دید به این مسئله نگاه نمی‌کنند. آنها نمی‌خواهند برقراری روابط نزدیک و انعقاد "توافقنامه‌شان" با ایران به ضرر عراق باشد، بلکه هدفشان از نزدیکی به ایران این است که از ادامه جنگ جلوگیری نمایند و صلح و آرامش را در منطقه خلیج [فارس] برقرار سازند تا روابطی براساس حسن همجواری بین تمامی کشورهای این منطقه به وجود آید.
تحرک بین‌المللی برای پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران شکل تماس‌های عربی - امریکایی، عربی - اروپایی، عربی - شوروی و شکل مشاورت‌های امریکایی - شوروی به خود گرفت. این مشاورت‌ها در حاشیه کنفرانس ژنو بین وزرای خارجه دو کشور، یعنی جورج شولتز و ادوارد شوارد نادزه صورت پذیرفت. هدف از انجام این تماس‌ها و مشاورت‌ها این است که جلسه فوق‌العاده شورای امنیت بین‌المللی ویژه بحث و بررسی پیرامون اختلافات عراق و ایران تشکیل گردد، تصمیمی مبنی‌بر دعوت برای آتش‌بس اتخاذ نماید و این تصمیم با ارائه راه‌حل‌های عادلانه برای اختلافات دو کشور درگیر همراه باشد و شورای امنیت بین‌الملل تا زمان حصول توافق بین دو کشور درگیر جلسات خود را همیشه تشکیل دهد. ولی این تحرک بین‌المللی تا به امروز به هیچ‌گونه نتیجه ملموس منتهی نشده است، چراکه مقامات ایرانی حکمیت شورای امنیت بین‌المللی را رد می‌نمایند و دلیل این امر این است که آنها شورا را بی‌طرف به حساب نمی‌آورند و معتقدند که جهت‌گیری آن علیه ایران است. به همین خاطر، امریکاییها و شوروی‌ها از شورای امنیت برای تشکیل چنین جلسه‌ای دعوت به عمل نیاورده‌اند، با علم به اینکه دراین‌زمینه تفاهمی بین واشنگتن و مسکو وجود دارد. تحرک کشورهای خلیجی و بین‌المللی برای تحقق مواردی که کشورها و سازمان‌های مختلف از پنج سال قبل تا به امروز از نیل به آن عاجز مانده‌اند، یعنی نتوانسته‌اند بر مواضع طرفین متخاصم تأثیری بگذارند، همچنان ادامه دارد. به امید روزی که "تحولات مثبتی" دراین‌زمینه حاصل گردد.»
المستقبل می‌افزاید: «این روزها محافل دیپلماسی آگاه اروپایی و امریکایی منطقه خلیج [فارس] دررابطه‌با تدارکات تازه ایران برای آغاز حمله بزرگ ایران به سرزمین‌های عراق در خلال دو ماه آینده سخن می‌گویند. دراین‌زمینه یک منبع عالی‌رتبه امریکایی طی تماس با المستقبل اظهار داشت که نزدیک به 200 هزار سرباز، پاسدار انقلابی و نیروی داوطلب در مرزهای عراق استقرار یافته و منتظر دریافت "چراغ سبزی" از تهران برای اجرای حمله جدیدی هستند که هدف از آن تسلط بر شهر بصره و قطع جاده مواصلاتی بصره - بغداد می‌باشد؛ چیزی که ایرانی‌ها بارها برای تحقق آن تلاش‌هایی مبذول داشته‌اند. بههرحال، برحسب نظریه برخی مسئولان عرب، جنگ عراق و ایران خواه "عملاً" پایان یافته باشد یا نه، مسئله موردتوجه این است که بسیاری، در منطقه خلیج [فارس] اوضاع مرحله بعد از جنگ چه ازنظر سیاسی، نظامی، اقتصادی یا استراتژیک را ارزیابی می‌نمایند و سؤالاتی ازاین‌قبیل را مطرح می‌نمایند که آیا ممکن است روزی بیاید که آتش‌بس رسمی بین بغداد و تهران اعلام شود و بالأخره مواضع دو طرف و طرحهای جناح‌ها و سازمان‌های مختلف را موردبررسی قرار می‌دهند.»(1)
1) 55. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1002، 9/10/1364، صص 15 - 6.
1
پس از اعلام تأخیر در سفر هیئت فرانسوی به تهران، امروز گزارش‌هایی از مذاکرات کارشناسان فرانسوی در تهران منتشر شد. همچنین ادعا شد که انفجارهای امروز در فرانسه برای جلوگیری از بهبود روابط ایران و فرانسه انجام شده است.
روزنامه کویتی القبس نوشته است: «هیئتی متشکل از کارشناسان حقوقی فرانسوی هفته گذشته ضمن دو روز دیدار از تهران به‌منظور درجریان‌گذاشتن مقامات فرانسوی از روند مذاکرات به پاریس بازگشت.»
القبس درباره بحران در روابط ایران و فرانسه و اختلافات مالی دو کشور نوشته است: «دولت فرانسه به ایران اطلاع داده است که این کشور با پرداخت یکباره قرض‌های خود به ایران مخالفت می‌کند. براساس این گزارش، فرانسه با مذاکره درباره بدهی‌های فرانسه به ایران که بالغ‌بر یک میلیارد و پانصد میلیون دلار است بهطور اصولی موافقت کرده است. در این گزارش آمده است فرانسه مایل است که ایران خسارات ناشی از فسخ یک‌جانبه قرارداد مشترک این کشور با فرانسه و آلمان‌غربی برای طرح احداث رآکتورهای اتمی در ایران را جبران نماید.»(1)
خبرگزاری تانیوگ نیز به نقل از منابع غیررسمی گزارش داد: «ایران در کنار حملات رسمی تهران به دولت فرانسه، با یک هیئت فرانسوی تولیدکننده اسلحه در تهران به گفتوگو پرداخته است. بنا بر این گزارش، یک هیئت ایرانی نیز بهطور هم‌زمان در پاریس اقامت گزیده است.» تانیوگ در گزارش دیگری از پاریس درزمینه سفر هیئت پارلمانی فرانسه به تهران می‌نویسد: «منابع دیپلماتیک فرانسه معتقدند انجام گفتوگو با تهران طولانی و سخت خواهد بود.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری آلمان‌غربی از پاریس گزارش داد: «به‌دنبال وقوع دو انفجار پی‌درپی در فروشگاه پاریس در روز شنبه (امروز) که حداقل 25 مجروح بر جای گذاشت، یک تلفن‌کننده ناشناس گفت جبهه آزادیبخش فلسطین به رهبری ابوعباس این بمب‌ها را در اعتراض به نزدیک‌شدن سیاسی فرانسه به ایران کار گذاشته است. پلیس گفت که نمی‌تواند درمورد صحت این ادعا اظهارنظر کند. منابع پلیس گفتند که این بمب‌گذاری‌ها شبیه به کارهای گروه چپ‌گرای اقدام مستقیم بوده است. این گروه مسئول یک رشته انفجارات در پایتخت فرانسه طی سال جاری بوده است.»(3)
2
پاول هیل وزیر صنایع سنگین چکسلواکی که در رأس هیئتی اقتصادی و صنعتی به ایران سفر کرده است، امروز با نخست‌وزیر، وزیر صنایع سنگین و معاون وزارت صنایع بهطور جداگانه دیدار و گفتوگو کرد.
به نوشته روزنامه کیهان، پاول هیل در دیدار با نخست‌وزیر ایران ضمن ابلاغ سلام نخست‌وزیر کشورش، با وی درباره گسترش همکاری‌های صنعتی دو کشور گفتوگو کرد. مهندس موسوی هم با مثبت‌خواندن مذاکرات مقامات صنعتی دو کشور، خواستار پیگیری جدی تفاهمات دو طرف شد.(1)
در دیدار پاول هیل با بهزاد نبوی، وزیر صنایع سنگین ایران با اشاره به علاقه ایران به فروش محصولات صنعتی به چک، افزود: ایران نمی‌خواهد تنها فروشنده نفت باشد. در این دیدار، وزیر صنایع چک نیز خواهان گسترش همکاری‌های متقابل و همکاری صنعتی با ایران درزمینه‌های ماشین‌سازی، ماشین‌های ریسندگی و بافندگی و نیز ساخت برخی واحدهای صنعتی در ایران شد.(2)
به گزارش روابط عمومی وزارت صنایع: «در دیدار پاول و دکتر جمشیدی معاون اقتصادی و بازرگانی وزارت صنایع، آقای دکتر جمشیدی با یادآوری پاره‌ای تعهدات انجام‌نیافته چکسلواکی به‌خصوص درزمینه واگذاری تکنولوژی ماشین‌های بافندگی به ایران، تأکید نمود که حجم واردات غیرنفتی چکسلواکی از ایران باید درحد توافق 20 میلیون دلار در سال افزایش یابد. در پایان، پاول هیل وزیر صنایع چکسلواکی آمادگی کشورش را برای پذیرش پیشنهادهای ایران در چارچوب معاملات تهاتری اعلام کرد و یادآور شد درزمینه صادرات غیرنفتی، ایران می‌تواند موقعیت مناسبی در کشور چکسلواکی به دست بیاورد.»(3)
1
ملک حسین شاه اردن امروز در تماسی تلفنی با صدام حسین بار دیگر بر حمایت از عراق تأکید کرد.
شاه اردن در این تماس جانب‌داری کامل اردن از عراق را در ادامه جنگ با ایران موردتأکید قرار داد. ملک حسین گفت که عراق با استقامت دربرابر ایران از شرافت ملت‌های عرب دفاع می‌کند.(4)
رادیو کویت با انتشار این گفتوگوی تلفنی افزود: «پادشاه اردن در این تماس اطمینان راسخ خود نسبت به توانایی عراق در شکست و نابودساختن هرگونه حمله تازه ایران به خاک عراق را ابراز داشته است. پرزیدنت صدام حسین نیز به ملک حسین تأکید نموده است ارتش عراق توانایی آن را دارد که هرگونه حمله ایران به خاک عراق را دفع و نابود کند.»(5)
2
نخست‌وزیر و هیئت دولت امروز با آیت‌الله منتظری دیدار کردند. آقای منتظری خدمت به مردم را مهم‌ترین وظیفه خواند. خبرنگار کیهان در گزارش این دیدار آورده است: «در این دیدار حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری ضمن تقدیر از فداکاری‌ها و تلاش هیئت دولت اظهار داشتند:
برادران توجه دارند در چه مقطع حساس و مهمی قرار دارند. انقلاب اسلامی در ایران که به دست مردم فداکار و ازخودگذشته و رهبری امام مدظله انجام شد، تمام معادلات سیاسی شرق و غرب را برهم زد تا آنجا که یک چنین جنگ بزرگی را بر ملت ما تحمیل کردند. از طرف دیگر، مشاهده می‌شود سردمداران قدرت‌های بزرگ و حتی دو قطب سرمایه و کمونیزم به بهانه مذاکره پیرامون جنگ ستارگان و امثال و ذلک برای حفظ منافع استعماری خودشان در دنیا و به قول نیکسون حفظ هدف مشترک خود، یعنی باقی‌ماندن امریکا و شوروی، در ژنو با هم تفاهم می‌کنند و روی مسائل مربوط به منافع حیاتی‌شان و جلوگیری از رشد فکری و بیداری ملت‌ها به توافق می‌رسند. در چنین شرایطی اگر ما نسبت به حفظ انقلاب عظیم خود و خدمت به این ملت ازخودگذشته خدای‌ناکرده کوتاهی و سستی بنماییم پیش خداوند متعال محکوم خواهیم بود.
ایشان تأکید کردند: پیروزی انقلاب اسلامی ایران درحقیقت سر فصل مهمی در تاریخ اسلام و بشریت گشود و باعث بیداری ملت‌های زیر ستم ابرقدرتها شد. سابق بر این چنین در مغزها وانمود کرده بودند که باید یا به شرق و یا به غرب متکی و وابسته بود، ولی انقلاب این معادله را برهم زد و راه جدیدی برای ملت‌های مظلوم و زیر ستم باز کرد. بنابراین خدمت به این ملت بزرگ و فداکاری در راه رفع نیاز آنها از بزرگ‌ترین وظایف همه ما باید باشد و این وظیفه اگرچه می‌دانم با مشکلات و سختی‌های فراوانی مواجه است، ولی براساس روایات وارده از پیامبر(ص) محبوب‌ترین و مقرب‌ترین مردم پیش خدا آن افرادی هستند که بیشتر نفعشان به مردم برسد.»(1)
1
نخست‌وزیر امروز در دیدار با نمایندگان کارگران، کارکنان و اعضای انجمن اسلامی کارخانه آرد و بیسکویت‌سازی دادلی شهرستان مرودشت، اتکای نظام به مردم و بی‌بهره‌بودن از کمک‌های ابرقدرتها در همه ابعاد را نشانه عظمت انقلاب اسلامی و قدرت رهبری آن خواند و گفت: «اینکه ما از هیچ‌یک از کمک‌های تسلیحاتی سیاسی، تبلیغاتی، مالی و اقتصادی ابرقدرتها برخوردار نیستیم و با تکیه بر قدرت مردم خودمان مبارزه می‌کنیم نشانی از عظمت انقلاب اسلامی و قدرت رهبری انقلاب است و تا زمانی‌که نظام جمهوری اسلامی با این خصوصیت به حرکت خود ادامه دهد، انقلاب رشد خواهد کرد و با حضور همه‌جانبه مردم بر مشکلات داخلی و خارجی فائق خواهیم شد.»
مهندس موسوی با اشاره به ابعاد گسترده توطئه‌های تبلیغاتی استکبار علیه جمهوری اسلامی تأکید کرد که ما در هر لحظه باید بیندیشیم که عامل مؤثر مقاومت مردم ما دربرابر فشار توطئه‌های دشمن چیست و چرا دشمنان اسلام باوجود ابعاد گسترده توطئه‌ها نمی‌توانند کمر
1) 64. مأخذ32، ص2، خبرنگار کیهان، قم.
انقلاب را بشکنند. نخست‌وزیر ضمن اشاره به آگاهی‌های سیاسی مردم که وی آن را تضمین‌کننده سلامت انقلاب دانست، افزود: «امروز بار انقلاب بر دوش مردم مستضعف ایران است و اعتقاد راسخ و عمیق به مکتب حیات‌بخش اسلام، نظام جمهوری اسلامی را دربرابر زور و ظلم استکبار استوار و مقاوم ساخته است.»
در ابتدای این دیدار، مهندس احمد کبیری نماینده مردم مرودشت و نماینده کارگران کارخانه دادلی ضمن ارائه گزارشی از نحوه افزایش تولید و کمک‌های جنسی و نقدی کارگران به جبهه‌های جنگ، بیش از چهار میلیون ریال کمک‌های اهدایی کارگران به جبهه‌های جنگ را تقدیم نخست‌وزیر کرد.(1)
1
کمیته‌ای از مجمع عمومی سازمان ملل متحد امروز قطعنامه‌هایی را که در آنها از تجاوز به حقوق بشر در افغانستان و ایران ابراز نگرانی شده است، تصویب کرد. وزارت امور خارجه ایران تلاش کرد که از تصویب این قطعنامه جلوگیری کند.
در رأی‌گیری درمورد ایران، 53 کشور به قطعنامه محکومیت ایران، رأی موافق، 22 کشور رأی مخالف و 41 کشور رأی ممتنع دادند. در این قطعنامه گزارشی که اخیراً کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل درباره اعدام و شکنجه در ایران تهیه کرده بود، بهطور کامل تصویب شد. در این گزارش گفته شده"گرچه مدارک صریحی درمورد اعدام، شکنجه و زندان در حکومت اسلامی در دست نیست، ولی اتهاماتی را که دراین‌باره انتشار یافته، نمی‌توان بی‌اساس دانست." قطعنامه مذکور دو محور دارد: اعدام مجاهدین خلق (منافقین) و فشار بیش از حد به اقلیت بهایی.(2)
در این قطعنامه از مجمع عمومی خواسته شده تا درمورد اتهامات مشروح تجاوز به حقوق بشر ابراز نگرانی عمیق کند. این قطعنامه براساس گزارشی از یک کمیسیونر حقوق بشر سازمان ملل، که ادعا کرده در طول سال‌های 1984 و 1985 در ایران حدود 300 تن خودسرانه اعدام شده‌اند، تهیه شده است.(3)
نشریه وزارت امور خارجه دراین‌باره نوشته است: «به‌دنبال انتشار گزارش نماینده کمیسیون حقوق بشر درخصوص نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران در اجلاس جاری مجمع عمومی سازمان ملل، قطعنامه‌ای توسط کانادا، آنتیگرا، استرالیا، بلژیک، کانادا، کاستاریکا، فرانسه، لوکزامبورگ، هلند، نروژ و انگلیس - که مدعی نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران است - در کمیته سوم مجمع معرفی گردید.
برای جلوگیری از تصویب این قطعنامه با سفرای برخی از کشورهای بلوک شرق و
کشورهای اسکاندیناوی و همچنین سوریه، ترکیه و پاکستان در تهران و نیویورک و همچنین با مسئولین مربوطه در مرکز کشورها تماس و هشدارهای لازم داده شد. از سوریه، ترکیه و پاکستان خواسته شد طی پیشنهادی رسماً از کمیته بخواهند قطعنامه مزبور به رأی گذاشته نشود. سوریه به این شرط حاضر شد که مخالفتش را با طرح قطعنامه علیه جمهوری اسلامی ایران با قطعنامه مشابهی که علیه افغانستان تهیه شده یک‌جا ابراز دارد.
اقدام سوریه با مخالفت جدی برخی از کشورها مواجه گشت و به نتیجه نرسید. بلافاصله پاکستان بنا به درخواست جمهوری اسلامی ایران تقاضا نمود که فقط قطعنامه مربوط به جمهوری اسلامی ایران مسکوت گذاشته شود، این پیشنهاد به رأی گذاشته شد و با 55 رأی مخالف 28 رأی موافق و 29 ممتنع به نتیجه نرسید.
نهایتاً قطعنامه ارائه‌شده به رأی گذاشته شد که با 53 رأی موافق و 22 مخالف و 41 ممتنع به تصویب رسید. ضمناً نماینده ترکیه نه‌تنها از حرکت پاکستان حمایت نکرد، بلکه در تصویب قطعنامه نیز همراهی ننمود.
نماینده جمهوری اسلامی ایران بعد از پایان رأی‌گیری اظهار داشت تصویب این قطعنامه نشان‌دهنده سوءاستفاده سیاسی برخی از کشورها از مسئله حقوق بشر است و تا وقتی وضع بدین منوال باشد جمهوری اسلامی ایران من‌بعد اصلاً به طرح قضایای حقوق بشر در سازمان ملل وقعی نخواهد نهاد.
بنا بر این گزارش، قرار است دو ماه دیگر گزارش نهایی وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران توسط نماینده کمیسیون به کمیسیون حقوق بشر در ژنو ارائه شود. اگر اقدامات دوجانبه و یا چندجانبه جمهوری اسلامی ایران درتخفیف گزارش این نماینده مؤثر نیفتد قطعنامه مشابهی نیز در کمیسیون حقوق بشر مطرح خواهد گردید.»(1)
1
در پاسخ به تصویب قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل درمورد وضع حقوق بشر در ایران وزیر امور خارجه و سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، مواضع جمهوری اسلامی ایران را بیان کردند. دکتر علی‌اکبر ولایتی دراین‌باره گفت: «برای درک ماهیت این قطعنامه باید مشاهده کنیم که ازطرف چه کشورهایی حمایت شده و در چه شرایط خاصی مطرح گردیده است. یکی از حامیان اصلی این قطعنامه امریکاست. خصومت دیگر حامیان قطعنامه همچون فرانسه با انقلاب اسلامی نیز بر ما پوشیده نیست.
فعالیت جهت طرح قطعنامه‌ای در مجمع عمومی در شرایطی صورت گرفته که دشمنان انقلاب اسلامی در جبهه‌های جنگ تحمیلی و جنگ اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران
1) 68. مأخذ52، صص 9 و 10.
دلسرد و مأیوس شده‌اند. [...] قطعنامه‌ای که اکنون شاهد آن هستیم نیز بیش از پیش ماهیت دست‌هایی که در تشکیلات حقوق بشر سازمان ملل ذی نفوذ هستند را روشن می‌سازد، لذا ازنظر ما فاقد هرگونه ارزش و اعتباری است. [...] اساس جمهوری اسلامی ایران بر نیل به اهداف الهی و پیمودن طریق پیامبران مرسل نهاده شده است و طی طریق در این مسیر الهی و انسانی علت وجودی جمهوری اسلامی است. چگونگی رفتار انسانی نیروهای رزمنده ما تحت رهبری قائد عظیم‌الشأن امام خمینی در جبهه‌های جنگ تحمیلی، خود گواه زنده و روشنی است بر ماهیت فوق‌العاده انسانی این نظام.
در زمانی‌که برای مدت چهل ماه شهرهای مسکونی ما زیر بمباران‌های وحشیانه رژیم صدام قرار داشت، یک گلوله ازسوی نیروهای ما به‌سوی شهرهای عراق شلیک نشد و مقابله‌به‌مثل که حق مسلم بین‌المللی ما بود تنها و تنها به‌واسطه ملاحظات انسانی و بشردوستانه مقام عالی رهبری جمهوری اسلامی ایران و به قیمت خون هزاران شهید، مجروح و معلول و فقط برای حفظ جان و امنیت شهروندان عراقی انجام نشد... عدم مقابله‌به‌مثل ما درقبال کاربرد وسیع و پیاپی سلاحهای ممنوعه شیمیایی نیز از همین مقوله است. اگر مدعیان حقوق بشر امکان یک لحظه تفکر در این امور را داشتند و حق رجوع به وجدان خویش و اعلام درک واقعیت‌ها درمورد این مسائل را می‌داشتند، مسلماً امروز ما شاهد صدور چنین قطعنامه‌ای نه برعلیه جمهوری اسلامی ایران، بلکه علیه عراق و حامیان جنایتکار او بودیم.»
دکتر ولایتی افزود: «باید حداقل این سؤال را در افکار عمومی در سطح جهان مطرح کرد که این چگونه است که درقبال این‌همه جنایات رژیم بعث عراق نه‌تنها تاکنون یک قطعنامه صادر نشده است، بلکه مدعیان حقوق بشر در سازمان ملل حتی از ذکر یا اشاره‌ای مختصر به این جنایات فجیع خودداری نموده‌اند. به‌عنوان مقدمه، این تناقض باید در افکار عمومی معرفی گردد که چگونه ممکن است رژیم بعث عراق صدها هزار مردم عراق را از خانه و کاشانه خود به تهدید و ارعاب براند، به‌نحوی‌که آنها با بدترین وضع به جمهوری اسلامی ایران پناهنده شوند. اعضای خانواده آیت‌الله حکیم را قتل‌عام نمایند، کردهای مسلمان عراق را به خاک و خون بکشد و دهکده‌هایشان را با خاک یکسان کند، مناطق مسکونی و شهرها در جمهوری اسلامی ایران را به بمباران‌های کور بسپارد و جنایات بزرگ دیگری را بهطور علنی مرتکب شود و علی‌رغم این وضع، مدعیان حقوق بشر در سازمان ملل دم بر نیاورند. وقتی این تناقضات آشکار در گفته و عمل مدعیان حقوق بشر به نحو مؤثرتری مطرح شد و نسبت به آن آگاهی پدید آمد، آن‌گاه برای مردم جهان دریافت ماهیت واقعی این‌گونه قطعنامه‌ها مشکل نخواهد بود.»(1)
1) 69. روزنامه جمهوری اسلامی، 17/9/1364، ص11.
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز ضمن باطل‌شمردن اتهامات کذب و بی‌اساسی که وزارت امور خارجه امریکا درباره پیروان فرقه ضاله بهائیت منتشر کرده است، گفت: هدف از این تبلیغات مسموم علیه جمهوری اسلامی ایجاد بدبینی نسبت به انقلاب اسلامی ایران و به خیال باطلشان جلوگیری از گسترش علاقه و توجه مستضعفان و ملل مسلمان به این انقلاب می‌باشد.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران از رژیم سلطه‌گری مثل امریکا که همه توطئه‌ها و دسیسه‌هایش برای منطقه نقش‌برآب شده، انتظاری جز ادامه این‌گونه تبلیغات و جوسازی‌ها را ندارد و لازم می‌داند که ضمن باطل‌شمردن اتهامات کذبی که ازسوی وزارت خارجه امریکا و سایر به‌اصطلاح مدعیان حقوق بشر عنوان شده، یک بار دیگر تأکید نماید در نظام جمهوری اسلامی هیچ‌کس صرفاً به‌خاطر داشتن عقاید مذهبی موردسؤال و سرزنش قرار نمی‌گیرد.(1)
1
فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر درباره سرنوشت زندانیان در عراق ابراز نگرانی کرد.
روزنامه اطلاعات در شماره امروز خود نوشته است: «فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر که تاکنون اقداماتی در عراق به نفع خانواده آیت‌الله حکیم - که چند تن از اعضایش توسط رژیم بغداد اعدام شده‌اند - انجام داده است، بار دیگر درمورد سرنوشت مخالفانی که به‌تازگی در عراق دستگیر و زندانی شده‌اند طی نامهای رئیس رژیم عراق را موردسؤال قرار داده است. در قسمت‌هایی از این نامه که در شماره 14 آذرماه روزنامه لوموند (چاپ فرانسه) درج شده، آمده است:
سازمان ما اطلاع یافته است که تلویزیون عراق روز شنبه دوم آذرماه جاری چهار تن از جوانان مخالف رژیم عراق را به بینندگان خود معرفی کرده است. طبق گزارشی که به ما رسیده است، آثار شکنجه و بدرفتاری هنوز در چهره آنان دیده می‌شد. به گفته تلویزیون عراق، گویا این جوانان اعتراف کرده‌اند که تروریست هستند...
این برنامه تلویزیونی به‌نحوی ناگوار شیوه دیگری را به یاد می‌آورد که برطبق آن تصمیم گرفته شد سیدمحمدباقر صدر دانشمند بزرگ و متفکر عراقی و رهبر روحانی جامعه شیعیان در عراق در سال 1980 اعدام شود.
در همان موقع بود که ده‌هاهزار نفر از خانواده‌هایی که تصور می‌رفت مخالفت عمیقی با حزب حاکم بر عراق دارند، به خارج از عراق تبعید شدند. علاوه‌براین، عدم محاکمه عمومی شیوه‌ای را به‌خاطر می‌آورد که برطبق آن در سال 1983 جمعی از دانشمندان که همه آنها به خانواده حکیم تعلق داشتند، اعدام شدند.
1) 70. مأخذ31، ص3.
در نامه فدراسیون حقوق بشر همچنین آمده است: امروز نگرانی تازه‌ای هست؛ نه‌تنها ما به‌شدت نگران سرنوشت این جوانان هستیم، بلکه از این امر واهمه داریم که خانوادههای آنان نیز به همان سرنوشتی که درمورد بخشی از خانواده حکیم عمل شده، دچار شوند. بنابراین، از شما تقاضا داریم با فوریت تمام به ما (حقوق بشر) اجازه دهید در محل به تحقیقات عمیق و گسترده‌ای بپردازیم تا به‌نحوی غیرمغرضانه معلوم شود افراد متهم در چه وضع و حالتی به سر می‌برند و به‌ویژه چه سرنوشتی هم‌اکنون برای خانواده‌هایشان در نظر گرفته شده است. میشل بلوم رئیس فدراسیون حقوق بشر در پایان نامه خود به صدام افزوده است: شک نداشته باشید که اگر معلوم شود اطلاعات متعددی که به ما می‌رسد بی‌پایه و اساس است، ما آن را بهطور علنی و آشکار اعلام خواهیم کرد.»(1)
1
هفتادوششمین اجلاس عادی وزیران نفت سیزده کشور عضو اوپک امروز در ژنو آغاز به کار کرد. این اجلاس با هدف تثبیت وضع بازار جهانی نفت تشکیل شده است. در این اجلاس و حاشیه آن برخی وزیران نفت اوپک دیدگاه‌ها و راهکارهای خود را درمورد قیمت نفت، میزان تولید و... مطرح کردند.
در این جلسه وزیر نفت ونزوئلا به ریاست اجلاس و وزیر نفت لیبی به‌عنوان نایب‌رئیس انتخاب شدند. به گزارش نماینده واحد مرکزی خبر از ژنو، آقازاده وزیر نفت ایران، قبل از آغاز کار اجلاس گفت که مسئله تثبیت قیمت نفت برای اوپک در اولویت است. وی افزود: ایران با تغییر سقف تولید اوپک مخالف است. وی گفت: تولید کنونی نفت ایران به میزانی است که اوپک تعیین کرده است.
به گزارش واحد مرکزی خبر، وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران در جلسه کمیته نظارت بر بازار نفت با تأکید بر اینکه در موقعیت کنونی هیچ فرمول جدیدی برای قیمت‌گذاری یا تغییر در سطح قیمت‌ها به صلاح کشورهای عضو سازمان نیست، به وزیران شرکت‌کننده توصیه کرد به‌جای درنظرگرفتن عوامل و دیدگاه‌هایی که ممکن است به تخریب بازار بینجامد در مذاکرات خود به راه‌حل‌های منطقی و سازنده‌ای که موجب تقویت انسجام و وحدت اوپک می‌شود، توجه داشته باشند.
آقازاده هشدار داد که هر نوع تفرقه و چنددستگی در میان سایر اعضای سازمان ممکن است مستقیماً به متلاشی‌شدن این سازمان بینجامد.
در مراسم افتتاحیه اجلاس اوپک دکتر سوبروتو وزیر معادن و انرژی اندونزی - که دوران ریاستش در اوپک به پایان رسیده است - در سخنانی افزایش تولید نفت توسط کشورهای عضو و غیرعضو اوپک؛ تجدید ذخیره‌سازی بیشتر و متزلزل‌شدن ارزش دلار را عوامل بی‌ثبات‌شدن وضع بازار جهانی نفت اعلام کرد. او گفت نباید منافع درازمدت را قربانی منافع کوتاه‌مدت کرد.
برپایه گزارش‌های منتشرشده، موضع وزیر نفت عراق در این اجلاس، تلاش کشورهای عضو اوپک برای حفظ وحدت و همبستگی این سازمان را از بین برده است. به نوشته
1) 71. مأخذ31.
مطبوعات عرب، عراق رسماً اعتراف کرد دیگر پایبند مقررات سازمان اوپک نخواهد بود و اقدام به تولید نفت به میزان دلخواه خواهد کرد. روزنامههای کویت نیز نوشتند دربرابر اقدام عراق مبنی‌بر افزایش تولید نفت، مقامات نفتی ایران اعلام کرده‌اند که درمقابل هر بشکه نفت عراق، ایران دو بشکه نفت تولید خواهد کرد.(1)
وزیر انرژی و معادن ونزوئلا هنگام گشایش اجلاس اوپک اعلام کرد: پیشنهاد ونزوئلا برای تعیین روش جدید قیمت‌گذاری، شامل تعیین قیمت نفت براساس مجموعه‌ای از انواع مختلف نفت تولیدی کشورهای عضو اوپک به‌علاوه شش نوع مختلف دیگر نفت تولیدی کشورهای غیرعضو اوپک می‌باشد.
تصویر
زکی یمانی وزیر نفت عربستان نیز گفت که از پیشنهاد تغییر سهمیه تولیدی هریک از اعضا حمایت نخواهد کرد. او مدعی شد میزان تولید نفت کشورش در ماه نوامبر سال جاری کمی بیش از 4 میلیون بشکه در روز بوده است. وی اظهار امیدواری کرد که عربستان در ماه جاری میلادی میزان فروش خود را به روزانه 3/4 میلیون بشکه سهمیه تعیین‌شده افزایش دهد. به گفته وی، مقدار فروش نفت همه اعضای اوپک در ماه اکتبر حدود 17 میلیون بشکه در روز بوده است.
وزیر نفت نیجریه نیز در مصاحبه‌ای که در روزنامه انگلیسی‌زبان عرب نیوز چاپ عربستان انتشار یافته، گفته است که بازار درحال‌حاضر باثبات می‌باشد، لیکن این ثبات کوتاه‌مدت است و در پایان فصل زمستان قیمت‌ها کاهش خواهند یافت، اما تصور نمی‌کند به 20 یا 15 دلار در هر شبکه افت کنند، بلکه انتظار دارد که قیمت‌ها به بین 20 تا 25 دلار در هر بشکه کاهش یابد. وی اضافه کرد دلیل اینکه قیمت‌ها به کمتر از 10 دلار در هر بشکه تقلیل نخواهد یافت آن است که حتی به نفع کشورهای صنعتی هم نیست، زیرا تاکنون میلیاردها دلار درزمینه نفت سرمایه‌گذاری کرده‌اند، این خلاف منافع صنعتی و اقتصادی آنهاست.
گزارش‌ها حاکی است که سقف تولید فعلی اوپک 18 میلیون بشکه در روز است که از 16 میلیون بشکه تعیین شده فراتر رفته است.(2)
1
آقازاده وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران که برای شرکت در اجلاس اوپک در ژنو به سر می‌برد، در محل اقامت خود با وزیران نفت عربستان، الجزایر، لیبی، اندونزی، ونزوئلا و امارات متحده عربی ملاقات و گفتوگو کرد.
آقازاده در ملاقات با احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی، درباره روابط کشورهای عضو اوپک و نقش هماهنگی در پیشبرد اهداف این سازمان با وی گفتوگو کرد. در این ملاقات، احمد زکی یمانی با اشاره به سیاست‌های غرب برای پایین‌آوردن قیمت نفت گفت: آنها مترصدند که به‌دنبال سقوط قیمت‌ها مالیات فراورده‌های خود را افزایش دهند، لذا باید در سه‌ماهه دوم سال جاری ضمن حفظ شرایط موجود، با تولیدکنندگان غیرعضو اوپک مقابله نماییم. وزیر نفت کشورمان نیز با محکوم‌کردن حرکت‌ها و توطئه‌هایی که برای تضعیف اوپک انجام می‌شود، گفت: اگر با هم هماهنگ شویم و ارزیابی صحیحی داشته باشیم می‌توانیم با آنها مقابله کنیم، مهم پیوند برادری ماست و اختلافات داخلی باید همیشه در راه مشورت حل شود.(1)
تصویر
آقازاده همچنین در دیدار با بل قاسم بنی وزیر نفت الجزایر، با اشاره به مشکلات موجود در بازار جهانی نفت گفت که ما به‌هیچ‌عنوان نباید زیر بار کاهش قیمت‌ها برویم و اگر اعضا بر این اعتقادند که سازمان باید قوی و مستحکم باقی بماند لازم است خود موجب تضعیف آن نشوند. امروز اگر اعضای سازمان به وحدت نظر برسند، سهم ازدست‌رفته خود را از بازار جهانی می‌توانند بازگردانند.(2)
در دیدار وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران با وزیران نفت لیبی، اندونزی، ونزوئلا و امارات عربی نیز طرفین ضمن تأکید بر لزوم هماهنگی بین اعضای اوپک چگونگی واکنش این سازمان را دربرابر شرایط حاکم بر اقتصاد بین‌المللی بررسی کردند. در این دیدارها وزیر نفت کشورمان با اشاره به توطئه تغییر سیستم قیمت‌گذاری که توسط عناصر خارج از اوپک و درجهت تضعیف این سازمان و ایجاد تزلزل در بازارهای بین‌المللی نفت اعمال می‌شود، بر مخالفت جمهوری اسلامی ایران با هرگونه کاهش بهای نفت و افزایش بی‌رویه سهمیه اعضا تأکید کرد.(3)
1
هیئت مشترک حزب‌الله و جنبش امل لبنان که به ایران آمده‌اند، صبح امروز با حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت خارجه ایران، ملاقات کردند. رادیو بی‌بی‌سی حضور این هیئت را در ایران درارتباطبا توافق ایران و سوریه اعلام کرد.
به گزارش روابط عمومی وزارت خارجه، در این دیدار ابتدا اعضای هیئت از نقش ایران در لبنان و پشتیبانی از مبارزات روزافزون مسلمین آن کشور علیه استکبار جهانی و اسرائیل و مزدورانش قدردانی کردند. سپس آقای شیخ‌الاسلام بر ضرورت تقویت عوامل وحدت هرچه بیشتر مسلمین در لبنان، تأکید کرد.(1)
در بازتاب سفر هیئت لبنانی به ایران، رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از لبنان اعلام کرد: «رهبران فرقه‌های هوادار جمهوری اسلامی ایران در لبنان در هفته جاری در کنفرانسی که در تهران برگزار خواهد شد، شرکت خواهند کرد. شیخ سعید شعبان و نمایندگان گروههای امل و حزب‌الله هم‌اکنون در تهران به سر می‌برند. در تهران گفته می‌شود که این گردهمایی درارتباطبا توافقی است که هفته گذشته بین سوریه و ایران به عمل آمد. براساس مفاد این موافقت‌نامه جمهوری اسلامی ایران اقداماتی را که سوریه در حفظ نظم و آرامش در لبنان به عمل آورده بود تأیید کرد. ظاهراً هواداران جمهوری اسلامی در لبنان معتقدند که این موافقت‌نامه مغایر با برخی از تعهدات قبلی ایران درقبال حزب‌الله و هواداران شیخ سعید شعبان است.»
نشریه رویدادها درباره این تحلیل رادیو بی‌بی‌سی نوشته است: «حساسیت غرب نسبت به حمایت‌های ما از شیخ سعید شعبان و سایر جریانات اسلامی در لبنان و مطرح‌کردن تشکیل کنفرانسی در تهران دراین‌رابطه قابل‌تأمل است. بی‌بی‌سی سعی می‌کند به‌نحوی حمایت ایران از مواضع سوریه در لبنان را گزارش نماید تا به هدف خود یعنی خنثی [کردن] و یا کاهش اعتبار ایران در نزد جریانات اسلامی نایل شود.»(2)
2
خبرگزاری رویتر گزارش داد: «به‌دنبال آزادی یک چریک لبنانی توسط اسرائیل، نبیه بری رهبر شبه‌نظامیان شیعه، قول داد که کوشش‌های مجددی برای آزادی چهار فرانسوی که توسط ربایندگان مسلمان رادیکال نگه داشته شده‌اند به عمل آورد. نبیه بری در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت من به کوشش‌هایم ادامه خواهم داد و احتمالاً کوشش‌های وزارت امور خارجه فرانسه در آزادی ابوغانم چریک لبنانی در دو روز پیش کاملاً مؤثر بوده است. بری گفت: من از فرانسه به‌خاطر کوشش‌های ویژه‌ای که درارتباطبا این موضوع به کار برده است، سپاسگزارم.»(3)
1
روزنامه زود دویچه زایتونگ چاپ آلمان، نوشته است: «سرویس ضدجاسوسی فرانسه به دولت اخطار کرده است که خطر ترویج اسلام به سبک جمهوری اسلامی ایران، جامعه فرانسه را تهدید می‌کند. این سرویس به دولت توصیه کرده است که باید فعالیت مسلمانان در فرانسه محدود شود و اخطار می‌کند روند رشد کیفی و کمی مسلمانان می‌تواند اقتصاد فرانسه را فلج سازد. این طرز فکر که به قیمت شدت عمل برضد مسلمانان تمام شده است، ازسوی متفکران دولتی مانند پروفواتین تقویت می‌شود. وی گفته است که تأسیس هر نوع حوزه فرهنگی در کارخانه‌ها و دانشگاه‌ها و ادارات منجر به تأسیس یک سلول سیاسی خواهد شد.»(1)
1) 80. مأخذ32، ص20.
1
در جلسه‌ای که از ساعت 9:35 صبح امروز در پادگان شهید بقایی (محل استقرار قرارگاه نوح) آغاز شد، وضعیت و اقدامات ارتش عراق در منطقه مأموریت قرارگاه نوح در غرب اروندرود (جنوب‌شرقی فاو) و نتایج شناسایی‌های نیروهای خودی در این منطقه بررسی شد. برادران رحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، علی عبدالهی (از مسئولان معاونت طرح عملیات نیروی زمینی سپاه)، علی فدوی (مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نوح)، حسینعلی زمانی (جانشین مسئول ستاد قرارگاه نوح)، قاسم سلیمانی (فرمانده لشکر41 ثارالله)، محمدجعفر اسدی (فرمانده تیپ33 المهدی(عج))، و محمدنبی رودکی (فرمانده لشکر19 فجر) در این جلسه حضور داشتند.
در آغاز، مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نوح به شرح فعالیت‌های دشمن در غرب رودخانه اروند پرداخت: بیشترین تلاش دشمن در منطقه، ادامه کارهای مهندسی است که از گذشته انجام می‌داده ازجمله: جاده‌سازی در کنار ساحل اروند، جاده‌سازی داخل نخلستان، کار سنگین مهندسی روی دو خاکریز در پشت نخلستان در کنار خور عبدالله، احداث سنگرهای پیش‌ساخته، ادامه اجرای آتش توپخانه روی نهر قاسمیه، پاسخ به آتش توپخانه خودی و همچنین لایروبی قسمت بالای خور عبدالله. فعالیت دریایی دشمن تغییری نداشته و فعالیت هوایی آن نیز نسبت به قبل کاهش یافته است.(1)
علی فدوی در ادامه، گزارشی درباره شناسایی‌های انجام‌شده داد: در منطقه رأس‌البیشه نیروهای اطلاعات عملیات تیپ المهدی(عج) سه بار شناسایی عمده انجام داده‌اند که آخرین آن را 7 نفر با استفاده از قایقی با قدرت موتور 40 انجام داده‌اند. این نیروها پس از پیاده‌شدن از قایق و عبور از گل ولای به طول 50 متر (نیروها هنگام عبور تا کمر در گل‌ولای فرورفته‌اند) به منطقه‌ای پوشیده از چولان‌هایی به ارتفاع 5/1 متر رسیده‌اند. پس از آن وارد منطقه‌ای بدون پوشش که زمینی سخت داشته است، شده‌اند. شناسایی‌های انجام‌شده از نزدیکی مواضع دشمن حاکی‌از وجود هفت ردیف سیم‌خاردار فرشی، حلقوی، چتری، چادری و همچنین منطقه مین‌گذاری‌شده و تیرک‌های سه‌پایه و نیز ترکیبی از موانع مذکور است. دشمن تا عمق 250 متری خط مقدم توانسته است مواضع خود را تحکیم کند.
1) 1. سند شماره 1105/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (جواد زمان‌زاده)، 14/9/1364 تا 27/9/1364، ص23.
تصویر
مسئول اطلاعات قرارگاه نوح باتوجه‌به تلاش‌های دشمن، معتقد است که فعالیت‌های دشمن در سرتاسر منطقه غرب اروند نسبت به قبل افزایش داشته است. به گفته علی فدوی دشمن می‌پندارد که نیروهای خودی نمی‌توانند از منطقه گل‌ولای تک کنند؛ بنابراین می‌کوشد که در درجه اول مانع نزدیک‌شدن ما و وسایلی چون هاورکرافت به ساحل خور عبدالله شود. برخلاف گذشته که دشمن بنا داشت ما را در نخلستان درگیر و مجبور به عقب‌نشینی کند، اکنون همه تلاشش این است که ما را قبل از رسیدن به ساحلش متوقف کند.
در ادامه جلسه، فرمانده تیپ33 المهدی(عج) دلیل افزایش فعالیت‌های مهندسی دشمن را در منطقه فاو، آماده‌کردن زمین و جادههای منطقه به‌گونه‌ای که در همه فصل‌ها تردد خودروهای سنگین و نیروهای زرهی بدون مشکل امکان‌پذیر شود، اعلام کرد.
در ادامه این جلسه گفته شد: اقدامات مهندسی عراق در مناطقی چون اطراف جزیره مینو، هور، جزایر مجنون و طلائیه همچنان ادامه دارد و علاوه‌بر جاده‌سازی و احداث سنگر، کاشت مین و تحکیم مواضع نیز در دست اجراست. همچنین تأکید شد که افزایش تحرکات دشمن در منطقه هور دلیلی بر بی‌توجهی به منطقه فاو نیست، بلکه بمباران‌های هور نشان‌دهنده حساس‌شدن عراقی‌ها به این منطقه است.(1)
سپس فرمانده لشکر41 ثارالله درباره اقدامات شناسایی نیروهای اطلاعات عملیات این یگان گفت که نیروها کار خود را از چهار محور آغاز کردند و پس از عبور از چند رده موانع شامل سیم‌های خاردار توپی، نبشی‌های هشت‌پر (خورشیدی) و... اطلاعاتی را از دشمن به دست آوردند. وی افزود که دشمن در منطقه قشله، پدی بزرگ ساخته و 15 سنگر در آن ایجاد کرده است. همچنین جادههای آنتنی کنار جاده سراسری قشله، مواضع ادوات و... ازجمله موارد شناسایی‌شده است. به گفته قاسم سلیمانی مانور لشکر41 به‌دلیل قطعی‌نبودن وضعیت و مأموریت، طرح‌ریزی اولیه شده و درحال‌حاضر مقرر شده است که برای سنگرهای دشمن آتش و نیروی غواصی در نظر گرفته شود. این لشکر برای انهدام تیربارهای ارتش عراق که روی نهرها و رودخانه مسلط است، برنامه‌ریزی کرده تا از بسته‌شدن نهرها و رودخانه هنگام عبور نیروها در زمان عملیات جلوگیری شود.(2)
نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر نیز درباره اقدامات شناسایی این لشکر و فعالیت‌های دشمن گفت: وضعیت خط، جزرومد آب و میزان کاهش و افزایش آب در حالات مختلف و... تاحدودی بررسی شده است. وی افزود: حضور گشتی‌ها و فعالیت‌های مهندسی دشمن افزایش یافته است. دو شب پیش، غواصان دشمن وارد ساحل خودی شده و نارنجکی را داخل سنگر نگهبانی می‌اندازند. این نارنجک با شکم نگهبان برخورد می‌کند و او بلافاصله آن را بیرون پرتاب می‌کند و نارنجک بیرون از سنگر منفجر می‌شود. نارنجکی هم در سمت چپ سنگر انداخته‌اند که براثر انفجار آن یکی از بچه‌ها زخمی و دیگری دچار موج‌گرفتگی شده است.(3)
1
جلسه‌ای که صبح امروز در پادگان شهید بقایی با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران و مسئولان قرارگاه نوح و فرماندهان و یگان‌های تحت‌امر این قرارگاه آغاز شده بود، با بررسی وضعیت تیپ33 المهدی(عج)، لشکر41 ثارالله و لشکر19 فجر و اقدامات آنها برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو ادامه و با بیان نکات رحیم صفوی دراین‌باره پایان یافت.
به گفته فرمانده تیپ33 المهدی، این تیپ همچنان مسئولیت خط پدافندی کنار جزیره مینو تا خرمشهر را که حدود 7 کیلومتر است، به‌عهده دارد و درحال تحکیم سکوهای ادوات خود است. تیپ المهدی همچنین 8 گردان نیرو در منطقه امیدیه دارد و یک گردان هم در خط پدافندی هور مستقر کرده که هم‌اکنون درحال تعویض‌شدن است. محمدجعفر اسدی درباره آموزش نیروها گفت که نیروهای اطلاعات عملیات این یگان مراحل پایانی دوره غواصی را سپری می‌کنند و 4 گردان از نیروهای این تیپ قبلاً آموزش دیده و برای آموزش 4 گردان دیگر نیز برنامه‌ریزی شده است که یک گردان آن برای آموزش شنا آماده است. وی افزود: علاوه‌براینکه برای آموزش‌های تخصصی نیروها در اطراف سد یا بوشهر برنامه‌ریزی شده، آموزش عمومی نیز در کنار رودخانه کارون درحال اجراست.
به گفته فرمانده تیپ33، نیروهای خط‌شکن باید دوره‌های آموزش غواصی را سپری کنند و از هر گردان نیز باید یک گروهان درحدی آموزش غواصی ببیند که توانایی غواصی درحد سه کیلومتر و همچنین پاروزنی روی رودخانه اروند را داشته باشد. وی درباره خط حد تیپ در منطقه عملیاتی فاو گفت: نیروهای ما از نهر "حاج محمد" (شرق اروندرود) به پایین مستقر شده‌اند.(1)
محمدجعفر اسدی در پایان سخنان خود با اشاره به مأموریت تیپ33 در عملیات آتی، یعنی عبور از رودخانه اروند، شکستن خط، پاک‌سازی، پدافند و الحاق با یگان‌های هم‌جوار؛ این مأموریت را بیش از توان تیپ33 و درحد توان یک لشکر خواند.
جلسه با گزارش فرمانده لشکر41 ثارالله درباره اعزام کاروان‌های کربلا ادامه یافت. قاسم سلیمانی گفت که این اعزام‌ها مشکلات و برکاتی برای لشکر داشته است و افزود که میان تعداد نیروهای اعزامی متخصص و رزمی تناسب نیست؛ یعنی نیروی متخصص بیش از نیاز لشکر اعزام شده است و همچنین مدت زمان مأموریت نیروهای اعزامی کم است. وی گفت از برکات اعزام کاروان‌های کربلا حضور استاندار، فرمانداران، مدیران کل و... در منطقه است که موجب شده است آنها وضعیت جنگ را تاحدودی از نزدیک لمس کنند و به این نتیجه برسند که اصلاً این باور را نداشتند که بچه‌ها این‌گونه در هور و... می‌جنگند؛ لذا یک انقلابی در آنها ایجاد شده است.
رحیم صفوی دراین‌باره گفت: حضور آنها و مشاهده جبهه‌های جنگ از نزدیک موجب می‌شود وقتی که به منطقه و شهرهای خود بازمی‌گردند کارمندهای دیگری را برای شرکت در جبهه‌های جنگ تشویق کنند که این امر موجب ایجاد روحیه‌ای انقلابی در سطح ادارات و... خواهد شد.
1) 5. مأخذ2، صص 24 - 14.
قاسم سلیمانی در بیان وضعیت لشکر41 گفت که این لشکر 10 گردان نیرو دارد که 8 گردان درحال آموزش و 2 گردان در خط مستقرند. علاوه‌برآن 3 گردان دیگر هم از شهر زابل درحال اعزام است. وی افزود: آموزش نیروها شامل غواصی، شنا در آبهای ساکن و رونده و تمرین‌های عملیاتی (پدافندی، پاک‌سازی، الحاق، آموزش سلاح و...) می‌باشد. قاسم سلیمانی خط حد لشکر41 را در منطقه شرق اروندرود از نهر بلامه تا نهر حاج محمد و خط حد عملیاتی این لشکر را در منطقه فاو از جاده قشله تا انتهای دریاچه نمک اعلام کرد و افزود که فعالیت‌های مهندسی لشکر شامل جاده‌سازی؛ آماده‌سازی محل‌های استقرار اورژانس، بهداری، ادوات، مواضع؛ سنگرسازی؛ ساخت پناهگاه برای قایق‌ها و آماده‌سازی مکان‌هایی برای استتار و اختفا درحال اجراست.
فرمانده لشکر41 ثارالله گفت که برای جلوگیری از هشیاری دشمن، ساختمان‌های موجود در منطقه را برای استقرار نیروها و تجهیزات محکم‌سازی و دو سقفه می‌کنیم تا ظاهر منطقه دست‌نخورده باقی بماند.(1)
در ادامه جلسه نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر گفت که از نیروهای اعزامی راهیان کربلا برای این لشکر، 8 گردان تشکیل شده و 3 گردان نیز از قبل داشته است که 2 گردان آن در خط آبادان مستقرند. آموزش نیروهای این لشکر شامل آموزش‌های دریایی، آبی، خاکی، آموزش نبرد در نخلستان و... آغاز شده است و ادامه دارد.
فرمانده لشکر19 فجر خط حد تعیین‌شده برای این لشکر در شرق اروندرود را از نهر مچری تا نهر ابودکل اعلام کرد که شامل 7 نهر است. وی افزود که کارهای مهندسی شامل جاده‌کشی، ساخت محل استقرار ادوات، سکوهای تانک و... در دست اجراست.
در پایان جلسه امروز رحیم صفوی به‌منظور تسریع در آمادگی یگان‌ها برای عملیات، دستورهایی را به قرارگاه نوح و یگان‌های تابع آن ابلاغ کرد:
آموزش و سازماندهی نیروهای اعزامی متناسب با عملیات آینده.
کاهش استعداد نیروی گردان‌ها برای نبرد در نخلستان‌ها.
آماده‌سازی منطقه برای عملیات از جنبه‌های مختلف: ادوات، جاده، اسکله، محل استقرار قایق‌ها، اورژانس و... .
تلاش بیشتر برای اجرای مانورهای (تمرین‌های) عملیاتی و افزایش آن.
تمرین نحوه عبور، شکستن خط، پاک‌سازی و الحاق یگانی.
در اینجا فرمانده لشکر41 ثارالله دلیل اجرانشدن تمرین‌های عملیاتی را به‌اندازه لازم، کمبود امکانات واگذارشده به یگان‌ها و نوع آن اعلام کرد و گفت این ابزار نوع مانورها را تعیین می‌کند. مثلاً نحوه تمرین غواصان و عبور آنها از زیر آب یا از روی آب را وسایل واگذاری مشخص می‌کند، یا سهمیه واگذاری مهمات است که میزان بهره‌گیری از آتش را تعیین می‌کند، لذا براساس سهمیه‌ها و نوع ابزارها می‌توان برنامه‌ریزی و اجرای مانور کرد. فرماندهان حاضر در جلسه نیز این موضوع را تأیید کردند.
1) 6. مأخذ3، صص 26 - 1.
فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران دراین‌باره گفت: سهمیه لباس غواصی، سهمیه انواع شناور شامل قایق‌های روتورک، مینی روتورک، مینی لندین، ریجیندر، لاور، لگنی، و کلاً نوع آنها و تعداد آنها برای هر یگان مشخص شده است، برادران برای دریافت باید مراجعه کنند.
در پایان این جلسه فرمانده لشکر ثارالله خواستار تشکیل جلساتی درباره نحوه شکستن خط، پاک‌سازی، الحاق و پدافند شد تا با حضور مسئولان یگان‌ها، تجربیات آنها به یکدیگر منتقل شود. رحیم صفوی ضمن تأیید این نظر اعلام کرد که هفته آینده چنین جلساتی برگزار می‌شود.(1)
1
واحد اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) امروز در گزارشی مشروح، دیدگاه‌های احتمالی دشمن را درباره جریان فعلی جنگ بررسی و تحلیل کرده است. در این گزارش باتوجه‌به بافت مردمی جنگ و ناممکن‌بودن کنترل همه‌جانبه اطلاعات جنگ و نیز توان سیستم اطلاعاتی دشمن و تجهیزات او دراین‌زمینه، فریب کامل دشمن ناممکن دانسته شده است. در ادامه این گزارش بخشی از اطلاعات کنونی دشمن از اوضاع نظامی خودی چنین ذکر شده است: تصمیم ایران بر ادامه عملیاتهای محدود تا زمان آمادگی برای عملیات گسترده؛ تصمیم ایران به اجرای عملیات گسترده؛ ناچاربودن ایران به عملیات در مناطق ذوعارضه و آبی و خاکی؛ تصمیم ایران به تصرف اهدافی که دارای ارزش سیاسی و تبلیغاتی باشد؛ ارتباط مستقیم بسیج همگانی با عملیات گسترده با فاصله زمانی دو سه ماه؛ وضعیت جوی شمال‌غرب کشور، عملیات در این منطقه را در پاییز و زمستان ناممکن می‌سازد و... .
در ادامه گزارش به تدابیر پدافندی مطمئن و ایجاد سیستم هشیاری دائم اشاره شده و سپس به اصول کلی سیستم پدافندی دشمن به تفکیک در منطقه هورالهویزه و منطقه اروندرود پرداخته شده است. سپس حساسیت‌های فعلی دشمن، درجه‌بندی آنها و شواهد این حساسیت‌ها در دو منطقه هورالهویزه و اروندرود ذکر شده است. ازجمله دلایل حساسیت دشمن به منطقه اروندرود چنین برشمرده شده است: اهمیت فاو و ارتباط آن با منطقه خلیج‌فارس؛ فعالیت گسترده مهندسی؛ تقویت نیروی زرهی در منطقه؛ هشیاری مداوم با نصب دکل‌های دیدبانی جدید و عکس‌برداری هوایی از منطقه؛ ایجاد موانع و استحکامات بتونی در جلو خطوط اول؛ ایجاد موانع ضدهلیکوپتر و ضدهاورکرافت از رأس‌البیشه تا شهر فاو و همچنین حاشیه خور عبدالله.
این گزارش برای واحدهای قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، فرمانده کل سپاه پاسداران و قائم‌مقام وی، قرارگاه‌های عملیاتی سپاه پاسداران در جنوب، وزیر سپاه پاسداران، واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه پاسداران ارسال و درخواست شده است دیدگاه‌ها و پیشنهادهای تکمیلی خود را دراین‌باره اعلام کنند.(2)(3)
1
فرمانده گروه اطلاعاتی احد (غلامرضا محرابی) امروز در گزارشی، جمع‌بندی اطلاعات به‌دست‌آمده از اقدامات و تحرکات دشمن در منطقه اروندرود، هور و... را در دوره حدود یک‌ونیم ماهه اول آبان تا هفدهم آذر 1364، ازجمله تشکیل سپاه هفتم ارتش عراق و فعالیت‌های زمینی، هوایی و دریایی دشمن را ارائه کرده است. در این گزارش آمده است:
دشمن پس از عملیات خیبر، منطقه اروند را تحت مأموریت یک قرارگاه مستقل به نام "نیروهای شط‌العرب" قرار داد. پس از عملیات بدر به‌دلیل اهمیت فراوان این منطقه دشمن تصمیم گرفت در این منطقه با ترکیبی از قرارگاه نیروهای شط‌العرب و یگان‌های تحت امرش "سپاه هفتم" را تشکیل دهد.
در این گزارش مهم‌ترین فعالیت‌های نیروهای دشمن در این دوره در این منطقه چنین برشمرده شده است: توسعه و ترمیم شبکه راه‌های مواصلاتی؛ نخل‌کنی؛ جاده‌کشی در نخلستان؛ احداث خاکریزهای جدید و ترمیم جادههای قدیمی؛ ترمیم و افزایش سنگرهای اجتماعی و انفرادی؛ طرح پدافندی ساحلی در منطقه فاو؛ تحرکات زرهی به‌همراه نیروهای پیاده؛ افزایش فعالیت مهندسی در طول دوره ذکرشده بهطور شبانه‌روزی؛ خاک‌برداری و خاکریزی؛ ایجاد کانال؛ تخریب بخش‌هایی از شهر فاو؛ ترمیم همه جادههای موجود در منطقه؛ ایجاد مواضع ضدهاورکرافت (در سواحل خور عبدالله، ام‌القصر، ضلع غربی پایگاه موشکی و...)؛ بمباران منطقه چوئیبده و عکس‌برداری از آن؛ شناسایی توسط یگان‌های هوانیروز؛ لایروبی؛ تأمین خور عبدالله با ناوچه‌ها و شناورها؛ گشت‌های شناسایی و رزمی در خور عبدالله؛ اسکورت کشتی‌های تجاری و اقدامات دیگر.(1)
2
هواپیماهای ارتش عراق امروز نیز به مناطق نظامی و غیرنظامی و برخی شهرهای جمهوری اسلامی ایران حمله کردند و تعدادی از مردم بی‌گناه را به خاک و خون کشیدند. در این حملات یک جنگنده عراقی در منطقه جفیر هدف قرار گرفت و سرنگون شد. رادیو بغداد نیز اعلام کرد که هواپیماهای عراقی شب‌هنگام یک هدف بزرگ دریایی را مورد اصابت قرار داده‌اند.
فرماندهی قرارگاه نجف سپاه پاسداران در گزارشی به فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) نوشت: «در ساعت 10 صبح روز 17/9/1364، هواپیماهای عراقی مناطق گیلان‌غرب و چم امام حسن(ع) و روستاهای اطراف را بمباران کردند که بحمدالله تلفات جانی و مالی نداشت. در ساعت 14:30 همین روز نیز روستای گورسفید بمباران شد که به شهادت پنج کودک و یک زن و یک مرد و تخریب تعدادی ساختمان انجامید. در همان ساعت تنگه حاجیان و جادههای اطراف نیز بمباران گردید.»(2)
قرارگاه عملیات غرب نیروی زمینی ارتش در گزارشی ضمن اعلام خبر مذکور افزود: در پادگان ابوذر دو نفر مجروح شدند و چهار منزل مسکونی تخریب شد و به یک خودرو ژاندارمری خساراتی وارد آمد.(3)
1) 9. سند شماره 01106 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش فرمانده گروه اطلاعاتی احد (غلامرضا محرابی)، 17/9/1364، گزیده اسناد جنگ، جلد 4، صص 53 - 49.
2) 10. سند شماره 011089 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه نجف به فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 19/9/1364.
3) 11. سند شماره 270568 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی غرب (رکن 2) به فرمانده نزاجا (معاونت عملیات)، 17/9/1364.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از باختران گزارش داد که هشت هواپیمای عراقی گیلان‌غرب و سر پل ذهاب را بمباران کردند که در این حمله هفت تن شهید و شش تن مجروح شدند.(1)
شهربانی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «شش فروند از هواپیماهای دشمن به سه نقطه دهستان کوفرادر از توابع باختران حمله کردند که در این بمباران یک نفر شهید و دو نفر مجروح شدند.»(2)
دفتر فرماندهی منطقه 3 کربلا (سپاه پاسداران) در گزارشی به دفتر فرماندهی کل سپاه نوشت: «ساعت 8:30 صبح، دو فروند هواپیمای دشمن منطقه طلائیه را بمباران کردند که تلفاتی در بر نداشت. هواپیماهای دشمن در همین ساعت منطقه تبر (طبر) هورالعظیم را بمباران کردند که نیروهای اسلام یک فروند از هواپیماهای متجاوز را هدف قرار دادند که در منطقه جفیر سرنگون گردید. در همین روز در ساعت‌های 12:05، 12:10، 12:15 ظهر هواپیماهای دشمن که از نوع میراژ بودند - جاده خندق را بمباران کردند. در ساعت 14:20 نیز منطقه حسینیه را دو فروند هواپیمای دشمن بمباران کردند. در این حمله خسارتی وارد نشد. در ساعت 16:30 هواپیماهای دشمن با پرتاب 9 راکت به منطقه جفیر حمله کردند که خسارت جانی نداشت و یک منبع گازوئیل طعمه حریق شد.»(3)
واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) نیز گزارش داد: در ساعت 16:30 امروز هواپیماهای عراق منطقه عین‌خوش را بمباران کردند که درنتیجه دو نفر مجروح شدند و یک انبار مهمات منهدم شد.(4)
قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص)در گزارش نوبه‌ای شماره 151 درباره حملات هوایی امروز نوشت: هواپیماهای عراقی با 27 سورتی پرواز مناطق سرپل ذهاب، گیلان‌غرب، جزیره خیبر، پاسگاه زید، ایستگاه حمید، کیان دشت، طلائیه، کوشک و جاده اهواز - خرمشهر را بمباران کردند. در این حملات یکی از هواپیماهای دشمن سرنگون شد.(5)
فرماندهی لشکر25 کربلا در گزارشی به فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران اعلام کرد که امروز واحد پدافند هوایی این لشکر یک هواپیمای دشمن را در موقعیت شط علی هدف قرار داده است و هواپیما در اطراف شط علی سقوط کرده و خلبان آن با چتر نجات بیرون پریده است. این یگان درخواست کرده که برای یافتن لاشه هواپیما و خلبان آن - که در سمت شمالی آبراه صف و سمت شرقی آبراه شعبان فرود آمده است - یک هلیکوپتر دراختیار لشکر25 قرار گیرد.(6)
درپی درخواست مذکور، رحیم صفوی در نامهای به فرمانده کل سپاه برای جست‌وجوی هواپیمای ساقط‌شده و خلبان آن، درخواست هلیکوپتر کرد.(7)
1) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 265، 19/9/1364، ص3، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/9/1364.
2) 13. سند شماره 200117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 117، 21/9/1364، ص1.
3) 14. سند شماره 059378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه 3 کربلا به دفتر فرماندهی کل سپاه، 20/9/1364.
4) 15. سند شماره 011300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 5/10/1364.
5) 16. سند شماره 011199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) سپاه پاسداران (واحد اطلاعات)، شماره 151، 27/9/1364، ص10.
6) 17. سند شماره 11093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی لشکر25 کربلا به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 19/9/1364.
7) 18. سند شماره 133507 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه پاسداران به فرمانده کل سپاه، 21/9/1364.
و ما به‌نوبه‌خود طرف ایرانی را مسئول حفظ جان خلبان آن می‌دانیم.»(1)
1
در مناطق شمال‌غرب کشور امروز نیز میان نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب درگیری‌هایی رخ داد:
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گزارشی به فرماندهی کل سپاه اعلام کرد: «گروه ضربت سروآباد به‌همراه گروهانی از جندالله و گروه ضربت سه‌راه حزب‌الله در روستای دری از توابع مریوان با ضدانقلابیون درگیر شدند. در این درگیری 4 تن از ضدانقلابیون کشته یا زخمی‌شدند و از نیروهای خودی نیز 2 تن بهطور سطحی مجروح شدند.»(3)
منبع مذکور گزارش داد: گروه ضربت پایگاه اسلام‌دشت (مریوان) در لواسان با ضدانقلابیون درگیر شدند. در این درگیری یک نیروی خودی و یک نیروی دشمن مجروح شدند.(4)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا: «گروه ضربت گردان امام رضا(ع) هنگام عزیمت از روستای پسوه در اطراف پیرانشهر به کمین چته‌های دمکرات برخورد. در این کمین 2 پاسدار وظیفه و یک بسیجی شهید و 2 تن مجروح شدند.»(5)
به گزارش فرماندهی ناحیه کردستان (سپاه پاسداران) نیروهای پایگاه عمتشال از توابع بانه با اجرای کمینی با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که در این درگیری یک بسیجی به شهادت رسید.(6)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: «عناصری از گروه کومهله در روستای باقلوجه از توابع بوکان، با نیروهای خودی درگیر شدند. از تلفات طرفین گزارشی نرسیده است.»(7)
به نوشته نشریه رویدادها: «طرح ضدانقلاب برای ربودن نیروهای تأمین در اطراف سردشت با هشیاری پایگاه‌های کلوسه 3 و4 عقیم ماند و ضدانقلابیون مجبور به فرار شدند. همچنین چته‌های دمکرات 2 نفر از اهالی روستای دولکان در اطراف سردشت را به‌جرم همکاری با جمهوری اسلامی دستگیر کردند و با خود بردند.»(8)
2
از اقدامات نیروهای مبارز عراقی علیه ارتش عراق، امروز چند گزارش منتشر شد:
براثر انفجار بمبی قوی بر سر راه یک کاروان نظامی عراق شامل 10 خودرو ایفا که موشک‌های دوربرد و تجهیزات نظامی را از راه اصلی بغداد - کوت به جبهه‌های جنوبی جنگ می‌بردند، همه خودروهای این کاروان منفجر شد و همه افراد این کاروان نظامی کشته شدند.(9)
روزنامه کیهان به نقل از یک منبع از مجاهدین عراقی، نوشته است: «مبارزین عراقی در اواخر ماه
1) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 264، 18/9/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر (عربی)، 17/9/1364.
2) 20. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/9/1364، ص3، رادیو بغداد، 17/9/1364.
3) 21. سند شماره 011119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 21/9/1364.
4) 22. سند شماره 366263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 21/9/1364، مریوان 17/9/1364.
5) 23. سند شماره 119326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 19/9/1364، پیرانشهر، 17/9/1364.
6) 24. سند شماره 366348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناحیه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/9/1364، بانه، 17/9/1364.
7) 25. سند شماره 442280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 21/9/1364، بوکان، 17/9/1364.
8) 26. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، صص 26 - 25.
9) 27. روزنامه کیهان، 17/9/1364، ص18.
گذشته در نقاط حساس شهرهای موصل و دهوک اعلامیه‌هایی پیرامون جنایات رژیم صدام پخش کردند که رژیم عراق در واکنش به این اقدام، به دستگیری معلمین و محصلین انقلابی شهر موصل و تفتیش و بازرسی منازل و اماکن دست زد. براساس گزارش‌های موثق واصله، یکی از انقلابیون مسلمان عراقی در شهر موصل، نارنجکی به داخل یک خودرو حامل مأمورین امنیتی عراق پرتاب کرد که براثر انفجار آن دو مأمور امنیتی به نامهای احمد توفیق و محمد سلیمان به هلاکت رسیدند و یک مأمور دیگر بعثی نیز به‌شدت مجروح شد.
همچنین جوانان مسلمان عراقی موفق شدند با انفجار یک مین در راه ورودی به شهر سلیمانیه هنگامی‌که نیروهای ارتشی عراق درحال عبور بودند دست‌کم دو تن از آنان را به هلاکت رسانده و تعداد بیشتری را مجروح کنند.
گزارش‌های رسیده از استان کرکوک مجاور استان سلیمانیه حاکی است که یک انبار سوخت و یک پمپ بنزین متعلق به نیروهای دولتی عراق در بخش ریاض از توابع این استان توسط جوانان انقلابی منفجر شد که خسارات چشمگیری به بعثیون در این منطقه وارد آورد.»(1)
1
وزیر فرهنگ و آموزش عالی برای استادان و دانشجویان اعزامی به جبهه، تسهیلاتی اعلام کرد. ستاد هماهنگی انجمن‌های اسلامی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی از انجمن‌های اسلامی درخواست کرد در کاروان راهیان کربلا بهطور فعال شرکت کنند. چگونگی اعزام رزمندگان و کمک‌های مردمی استان تهران اعلام شد.
در بخشنامه وزیر فرهنگ و آموزش عالی - که اجرای آن به‌عهده رؤسای دانشگاه‌ها گذاشته شده - آمده است: «فعالیت‌های اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها درارتباطبا مسائل جنگ با تشخیص رئیس دانشگاه به‌عنوان وظایف آموزشی و پژوهشی محسوب و معادل آن ارزیابی و از ساعت‌ها و واحدهای موظف آنان کسر می‌گردد.»
در این بخشنامه درباره مشارکت دانشجویان آمده است: «آن عده از دانشجویان عزیز که به جبهه‌ها عزیمت می‌نمایند مشروط به ارائه تأییدیه از مقامات عالی فرماندهی نیروهای مسلح (ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بسیج) می‌توانند درارتباطبا مسائل آموزشی از یک یا چند بند زیر استفاده نمایند:
غیبت در کلیه کلاس‌های درسی، کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها و امتحانات بین نیم‌سال تحصیلی در خلال مدتی که دانشجو در جبهه حضور دارد موجه می‌باشد.
شرکت در امتحان پایان نیم‌سال تحصیلی ضرورت دارد و نحوه برگزاری امتحان باتوجه‌به رعایت سرفصل‌های مصوب هر درس به‌عهده استاد مربوطه می‌باشد.
6 تا 9 واحد درسی 2/1 نیم‌سال تحصیلی و 10 تا 13 واحد درسی 4/3 نیم‌سال تحصیلی محسوب می‌گردد. حذف کامل نیم‌سال تحصیلی براساس درخواست کتبی دانشجو تا دو هفته قبل از امتحانات پایان نیم‌سال تحصیلی مشروط بر آنکه دانشجو حداقل دو ماه در جبهه حضور داشته باشد، امکان‌پذیر است و درآن‌صورت آن نیم‌سال تحصیلی جزء حداکثر طول تحصیلی مجاز محسوب نمی‌گردد.»
براساس بخشنامه وزیر فرهنگ و آموزش عالی درباره مشارکت کارمندان در امور مربوط به جنگ نیز طبق بخشنامه نخست‌وزیری عمل خواهد شد.(1)
ستاد هماهنگی انجمن‌های اسلامی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی نیز با صدور اطلاعیه‌ای درباره اعزام کاروان‌های راهیان کربلا آورده است: «این ستاد از کلیه انجمن‌های اسلامی درخواست می‌نماید همچون گذشته در حرکت این کاروان عظیم کربلا بهطور فعال در تمام زمینه‌ها شرکت نموده تا انشاءالله بانگ تکبیر رزمندگان تازه‌نفس ارتش اسلام آخرین ضربه را به پیکر پوسیده رژیم صدام و حامیانش فرود آورده و پس از زیارت کربلا به‌سوی قدس عزیز حرکت نمایید.»(2)
در جلسه کمیته تبلیغات جنگ استان تهران که با حضور نمایندگان سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط تشکیل گردید، اعلام شد که کاروان کمک‌های مردمی استان شامل 200 کامیون، روز پنجشنبه به جبهه‌های نبرد اعزام خواهد شد. کمیته تبلیغات جنگ استان تهران همچنین در اطلاعیه‌ای اعلام کرد حدود 5000 تن از داوطلبان اعزام به جبهه از استان تهران که در کاروان راهیان کربلای این استان سازماندهی شده‌اند، ساعت 8 صبح 19 آذر، به جبهه‌های جنگ اعزام خواهند شد.(3)
همچنین یک اکیپ راه‌سازی از کارکنان اداره کل راه‌وترابری، تجهیزات و ماشین‌آلات سبک و سنگین راه‌سازی ... در چند روز اخیر عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند.(4)
1
"تأمین‌کنندگان پنهانی سلاحهای ایران" عنوان مقاله‌ای است از فصلنامه امریکایی سولجراوفورچون که در آن مشکلات ایران برای تهیه سلاح و چگونگی تأمین تجهیزات نظامی بررسی شده است.
در این مقاله آمده است: «مشکل عمده ایران این است که بتواند برتری عظیم عراق را ازنظر سازوبرگ جنگی جبران کند، اما باتوجه‌به مناسبات بد ایران با غرب و شوروی چندان امیدی نیست که بتواند از این نظر به پای عراق برسد. البته مفهوم این سخن این نیست که مقام‌های ایرانی از کوشش برای تهیه اسلحه دست برداشته باشند. ایران به‌منظور خرید قطعات یدکی و تجهیزات امریکایی از بازار آزاد به هر گوشه و کناری روی می‌آورد، اما قادر نیست سلاح‌هایی
را که برای ادامه جنگ نیاز دارد از چنین منابعی تأمین کند.[...] فیلم‌هایی که به‌تازگی از سربازان ایران در جبهه تهیه شده دو نکته را بی‌درنگ نشان می‌دهد: اکثر سربازان پاسدار هستند، نه واحدهای منظم و بیشتر تجهیزاتشان ساخت شوروی و چین است.[...]
لیبی و سوریه سلاح‌هایشان را از شوروی می‌گیرند که به نظر می‌رسد روابط تسلیحاتی‌اش را با ایران ازطریق عواملش در طرابلس و دمشق حفظ می‌کند. روشن است که تانک‌های تی72 سوریه و موشک‌های اسکاد لیبی نمی‌تواند بدون رضایت شوروی به ایران فرستاده شود و روس‌ها هم از این موضوع ناراحت نیستند. ایران به‌تازگی یک قرارداد 3/133 میلیون دلاری با آلمان‌شرقی امضا کرد که طی آن نفت با "کمک‌های فنی" معاوضه می‌شود. [...] البته ایرانی‌ها متوجه این نکته هستند و هر سلاحی را که بتوانند از چین و کره شمالی به دست می‌آورند با این امید که اگر قرار است به سلاحهای شوروی متکی باشند، ناچار نشوند برای تهیه آنها به حسن‌نیت مسکو اتکا پیدا کنند.
منابع قابل‌اعتماد می‌گویند ایران در مارس 1984، یک قرارداد 45/1 میلیارد دلاری نفت دربرابر اسلحه با چین امضا کرد و تحویل سلاحها در آوریل 1985 آغاز شد. گزارش می‌رسد روز 26 نوامبر گذشته نیز قرارداد چهار میلیارد دلاری دیگری در جریان سفر یک مقام رسمی چین به تهران به امضا رسید، اما اطلاعاتی درمورد آن انتشار نیافت. به‌سختی می‌توان رقم چهار میلیارد دلار را باور کرد، اما به نظر می‌رسد که تهران و پکن به نوعی توافق عمده اسلحه دربرابر نفت دست یافته‌اند.
بااین‌حال، حتی معامله 45/1 میلیارد دلاری بزرگ‌ترین معامله صدور اسلحه است که در تاریخ چین انجام گرفته و با 45/1 میلیارد دلار می‌توان سلاحهای بیشتری از چین خریداری کرد. البته چینی‌ها ارسال اسلحه را به هر کشوری تکذیب می‌کنند. بدون توجه به تمام انکارها، تانک‌های تی59 و تی69 چینی در واحدهای ایرانی دیده می‌شود.
نشریه اوی ایشن ویک و نشریات دیگر می‌نویسند که ایران به خرید جنگنده‌های اف6 چین پرداخته (که نوع پیشرفته میگ19 است)، اما درحالی‌که تانک‌ها وارد جبهه‌ها شده‌اند نشانی از وجود هواپیماها به چشم نمی‌آید. عراقی‌ها با دقت تأکید می‌کنند که تجهیزات چینی از کره شمالی و نه از چین به ایران می‌رسد.
عراق مناسبات خود را با کره شمالی به‌دلیل کمک‌هایش به ایران گسست. مع‌ذلک، یک ناظر بدگمان‌تر می‌تواند به این نکته پی برد که خودداری عراق از محکوم‌ساختن چین ممکن است با این واقعیت ارتباط داشته باشد که عراقی‌ها خود سلاحهای سبک و هواپیماهای میگ19، میگ21، تانک‌های تی54 و تی55 و پی.تی76 از چین می‌خرند.»(1)
1
در دور دوم مذاکرات وزیران امور خارجه ایران و عربستان که امروز در ریاض برگزار شد، دو طرف درباره اوضاع جنگ، روابط با کشورهای منطقه، کمک‌های کشورهای منطقه به عراق، مواضع اخیر شورای همکاری و نظر مثبت ایران به آن و... مذاکره کردند.
1) 34. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 983، 17/9/1364، صص 13، 14 و 15.
در گزارش نشریه وزارت امور خارجه ایران درباره مذاکرات امروز آمده است: «سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان گفت: من ضامن هستم که در این کشور و کشورهای شورای همکاری، کشوری وجود ندارد که درجهت ستیز با ایران حرکت کند. وی گفت: متأسفانه در روابط بین کشورهای منطقه با ایران مدتی گذشت که باید نمی‌بود. وی دراین‌باره به تبلیغات جمهوری اسلامی ایران علیه کشورهای منطقه اشاره کرد.
در پاسخ وی، [آقای ولایتی] مجدداً به عدم اعتبار تضمین‌ها باتوجه‌به شناختی که از صدام و حزب بعث و مدارک و اعترافات آنها وجود دارد، تأکید کرد و همچنین کمک‌های مادی و تسلیحاتی و اطلاعاتی کشورهای منطقه را به عراق یادآور شد. همچنین گفته شد ما به همان مقداری که به حفظ امنیت خود اصرار داریم، بر حسن همجواری با همسایگان نیز اصرار داریم و فکر می‌کنیم که بعضی از کشورهای دوست ما در منطقه با حمایت از تجاوز عراق، متکی به یک کار غیردوستانه‌ای شدند که ادامه آن به نفع هیچ‌کدام از کشورهای منطقه نیست و احساس ما این است که به‌تدریج دوستان ما متوجه شدند که حق نبود که دنبال کسی حرکت کنند که کارهای او قابل‌پیش‌بینی نیست و لذا بی‌جهت حسن همجواری را به سرنوشت صدام گره نزنند و دست از کمک به عراق برداشته و هرچه بیشتر به‌سمت بی‌طرفی حرکت کنند.
سعود الفیصل گفت: ما و شورای همکاری از ایران نمی‌خواهیم که جنگ را پایان بخشد تا تمامیت ارضی آن نابود شود، این محال است و ازبین‌رفتن تمامیت ارضی ایران به ضرر منافع ملی خود ما هم هست. وی سپس درمورد تضمین صحبت کرد و سپس گفت کمک‌های ما به عراق از وقتی بود که مرزهای آن در معرض تهدید قرار گرفت. اگر متوقف‌شدن کمک‌ها منجر به این خواهد شد که منافع دو کشور حفظ شود ما آماده‌ایم تا این را بررسی کنیم.»(1)
به گزارش روزنامه کیهان: «در این مذاکرات که دکتر هادی و آقای محمدی نمایندگان مجلس شورای اسلامی و چند تن از مقامات وزارت خارجه دو کشور حضور داشتند، سعود الفیصل گفت: ما ایران را به‌عنوان یک پایگاه اسلام در این منطقه مهم می‌دانیم و با شما در این مسئله که کشورهای منطقه در حفظ امنیت منطقه شریک می‌باشند، هم‌عقیده هستیم. [...] وی با اظهار اینکه دردها و مواضع ایران در این جنگ را درک می‌کند، گفت: ملت ایران خود همیشه ضامن استقلال کشورش بوده و خواهد بود و ما مواضع خود را متکی به فرد خاصی نمی‌کنیم.
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران در بخشی دیگر از تحلیل خود افزود: ما قصد گسترش جنگ را نداریم و سعی کرده‌ایم جنگ در مرزهای ما و عراق محدود باشد، ولی رژیم عراق همواره تلاش کرده است جنگ را به کشورهای منطقه بکشاند تا آنان نیز درگیر این جنگ
1) 35. سند شماره 212339 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، شماره 162/3، 19/9/1364، صص 2 و3.
شوند. ما فکر می‌کنیم موضع اخیر کشورهای جنوب خلیج‌فارس موضع صحیحی است؛ زیرا سبب تنهایی عراق در این افکار توسعه‌طلبانه‌اش خواهد شد.
دکتر ولایتی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: هنگامی‌که رژیم عراق به سرزمین ما تجاوز کرد و نیروهای عراق در سرزمین ما حضور داشتند، از ما می‌خواستند که آتش‌بس را بپذیریم اما تجربه فلسطین ثابت کرده است که با متجاوز جز با زبان زور نمی‌توان صحبت کرد و هر عکس‌العملی غیر از این به ادامه تجاوز و جری‌شدن متجاوز خواهد انجامید.»(1)
در ادامه دیدار وزیران امور خارجه دو کشور «موضوع افغانستان و اهمیت آن و لزوم حمایت از مجاهدین مورد مذاکره قرار گرفت و پس از آن بحث درباره اوپک و لزوم حفظ سهمیه تعیین‌شده و رعایت قیمت‌ها آغاز شد که هر دو طرف بر آن تأکید و اصرار داشتند.»(2)
1
در دیدار بعدازظهر امروز دکتر ولایتی با ملک فهد شاه سعودی، درباره مشکلات جهان اسلام و وحدت کشورهای اسلامی برای مقابله با توطئه‌های دشمنان اسلام و روابط دوجانبه دو کشور بحث و تبادل‌نظر شد.
تصویر
در این دیدار پادشاه سعودی گفت: ایران و عربستان دو کشوری هستند که می‌توانند نقش مهمی در تقویت جهان اسلام ایفا کنند و بنابراین ما احتیاج به تفاهم اسلامی داریم. سپس دکتر ولایتی گفت: توسعه روابط با کشورهای جهان سوم به‌ویژه مسلمان در اولویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی قرار دارد و حسن همجواری با همسایگان نیز یکی دیگر از اصول سیاست خارجی ماست و علاوه‌براین، آنچه در روابط با عربستان برای مردم ما مهم است، وجود حرمین شریفین در این سرزمین است که به آن عشق می‌ورزند و برای آن ارزش قائل‌اند.
دکتر ولایتی افزود: قبرستان بقیع نیز برای مردم مسلمان ایران اهمیت بسزایی دارد و امیدواریم بازسازی و مرمت این قبور متبرکه ازجانب عربستان سعودی به عمل آید.(3)
1
سفر دکتر ولایتی به عربستان، بازتاب‌های گسترده‌ای در رسانه های منطقه و غرب داشت.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از خبرهای رادیو امریکا دراین‌باره آورده است: «رادیو امریکا گفت: علی‌اکبر ولایتی نخستین فرد عالی‌رتبه جمهوری اسلامی است که پس از سقوط شاه در سال 1979، سرگرم بازدید از آن کشور است. همتای سعودی ولایتی، شاهزاده سعود الفیصل فیصله سریع جنگ را میان دو کشور اسلامی همسایه خواستار شد. اما پیش‌تر علی‌اکبر ولایتی گفت که وی تصمیم ایران را به ادامه جنگ با عراق تا سرنگون‌شدن پرزیدنت صدام حسین به دولت عربستان سعودی خاطرنشان خواهد ساخت. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفت که کشورهای خلیج‌فارس بایستی علیه کسانی که هدفشان بی‌ثبات‌ساختن منطقه است مبارزه کنند. عربستان سعودی حمایت مالی قابل‌ملاحظه‌ای از عراق به عمل آورده است. به گزارش مخبر صدای امریکا، تصور می‌رود در مذاکره علی‌اکبر ولایتی با مقامات سعودی روابط جمهوری اسلامی ایران با جهان عرب مورد بحث و گفتوگو قرار گیرد.(1)
بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی نیز به نقل از وزیر امور خارجه ایران گفت: «دولت ایران از کمک‌هایی که برخی از کشورهای منطقه به عراق می‌کنند ناخشنود است، لیکن درعین‌حال، ایران از آنچه که وی (ولایتی) آن را اقدامات اخیر به‌سوی بی‌طرفی توسط پاره‌ای از کشورهای منطقه خوانده است، استقبال می‌کند.»(2)
رادیو اسرائیل نیز از دیدار دکتر ولایتی با ملک فهد گزارش داد: «پادشاه عربستان به آقای ولایتی گفت: کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس وظیفه خود می‌دانند که برای پایان‌بخشیدن به جنگ کوشا باشند. به عقیده منابع دیپلماتیک عربی ملک فهد طرح تازه‌ای برای پایان‌بخشیدن به جنگ به آقای ولایتی تسلیم کرده است که برنامه‌هایی را نیز برای نوسازی دو کشور و ترمیم اقتصاد ورشکسته آنان شامل می‌شود. آقای ولایتی تأکید کرد جنگ تنها هنگامی می‌تواند پایان گیرد که رژیم حزب بعث عراق سرنگون شود و صدام حسین محاکمه و مجازات گردد.»(3)
رادیو اسرائیل در بخش فرانسه خود نیز دراین‌باره آورده است: «آنچه در این مذاکرات به چشم می‌خورد تلاش بدون وقفه عربستان سعودی برای پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق می‌باشد. وزیر امور خارجه عربستان خاطرنشان ساخت که کشورشان تلاش بسیاری را به کار می‌گیرد تا هرچه سریع‌تر به جنگ پنج‌ساله دو کشور همسایه پایان دهد.»(4)
رادیو مونت‌کارلو نیز گفت: «دیدار ولایتی از ریاض مانند دیدار ماه گذشته سعود الفیصل از تهران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و انتظار می‌رود در مواضع ایران تغییر و به ابتکارات صلح‌آمیزی که در گذشته مطرح گردیده و به موفقیت نرسیده، پاسخ مثبت داده شود.»(5)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داد: «رسانه‌های کویت و ازجمله رادیو و تلویزیون این کشور بدون اظهارنظر خاص خبر مذاکرات آقای ولایتی با سعود الفیصل را منتشر کردند.
1) 39. مأخذ19، ص14، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
2) 40. مأخذ19، صص 16 و 17، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
3) 41. مأخذ12، ص35، رادیو اسرائیل، 18/9/1364.
4) 42. مأخذ19، صص 14 و 15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
5) 43. مأخذ19، صص 16 و 17، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
دراین‌میان روزنامه کویتی الانبا حساسیت خاصی نسبت به این سفر نشان داده و با تیترهای درشتی در وسط صفحه اول خود اظهارات آقای ولایتی درمورد تصمیم ایران مبنی‌بر ادامه جنگ با رژیم عراق را به چاپ رساند. این روزنامه ضمن درج بخشی از اظهارات آقای ولایتی پیش از ترک تهران به مقصد ریاض نوشت: ولایتی اعلام کرد که هدف از دیدار وی از سعودی مطلع‌کردن مقامات این کشور از تصمیم ایران مبنی‌بر ادامه جنگ تا سرنگونی رژیم حاکم بر عراق و ازبین‌بردن منبع تشنج در منطقه می‌باشد. دیگر روزنامههای کویتی نیز در شماره روز یکشنبه خود در قالب وسیعی ادعای رژیم بعثی عراق مبنی‌بر بمباران پادگان‌های حمید، عین‌خوش و جزیره خارک و خبر مذاکرات وزرای خارجه ایران و عربستان سعودی را درج کردند. دراین‌میان روزنامه کویتی الرأی العام سفر ولایتی به سعودی را ناشی از فشار نظامی عراق بر ایران جلوه داد و با عنوان درشت"عراق با بالابردن حملات هوایی خود، به تهران هشدار داد" نوشت: ولایتی به‌منظور بررسی اوضاع وارد ریاض شد.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی افزوده است: «رادیو ریاض دررابطه‌با سفر آقای ولایتی به عربستان سعودی و دیدار و گفتوگو با ملک فهد و وزیر امور خارجه این کشور تنها به پخش خبرهایی دراین‌زمینه اکتفا کرد و دراین‌مورد هیچ‌گونه تفسیر یا گزارشی پخش نکرد. رادیو ریاض ساعت 21:30 طی خبری گفت: والاحضرت سعود الفیصل وزیر خارجه، امروز در دفتر کار خود برای دومین‌بار با جناب وزیر خارجه ایران دکتر علی‌اکبر ولایتی ملاقات کرده است. در این ملاقات ازطرف ایران دکتر محمدعلی هادی نجف‌آبادی عضو کمیسیون خارجی مجلس شورا و حسین محمد آذر و شمس اردکانی مشاور وزیر خارجه در امور بین‌المللی و محمدحسین طارمی کاردار ایران در سعودی و ازطرف عربستان سعودی جناب عبدالعزیز ثنیان کفیل وزارتخانه، جناب عبدالرحمن منصوری کفیل وزارت خارجه در امور سیاسی، جمیل حجیلان سفیر عربستان سعودی در پاریس و مروان الروحی کاردار سعودی در تهران و تعدادی از مقامات وزارت خارجه حضور داشتند.»(2)
1
تأکید وزیر خارجه کویت بر ضرورت توقف جنگ ایران و عراق، و دیدار رئیس ستاد نیروی زمینی فرانسه از عربستان، ازجمله موضوع‌هایی است که بی‌ارتباط با سفر وزیر خارجه ایران به عربستان نیست.
شیخ صباح الاحمد وزیر خارجه کویت، بعد از دیدار سفیر عربستان در کویت با وی، به رادیو کویت گفت: برادران در عربستان سعودی از ما خواسته‌اند نظریات و پیشنهادهای خود را درمورد جنگ عراق و ایران به اطلاع ایشان برسانیم. وی تأکید کرد آنچه که برای ما بااهمیت است همانا دستیابی به بهترین راه‌ها برای متوقف‌کردن این جنگ نابودکننده است و برادران در
عربستان سعودی این امر را به‌خوبی پیش می‌برند و نظریات اعضای شورای همکاری کشورهای عربی خلیج را درمورد خطر ادامه این جنگ برای دو کشور همسایه مسلمان و منطقه و لزوم دستیابی به حل نهایی آن را منعکس خواهند کرد.(1)
از سوی دیگر، رادیو ریاض خبر داد: «رئیس ستاد نیروهای زمینی فرانسه ارتشبد موریس شمیت برای دیدار چندروزه از عربستان سعودی امشب وارد ریاض شد.»(2)
1
معاون سیاسی وزارت خارجه سوئد (جین الیاسون) شب‌هنگام در رأس هیئتی وارد تهران شد. گفته می‌شود وی مأموریت دارد موضوع "مذاکرات صلح میان ایران و عراق" را بررسی کند. روزنامه کیهان دراین‌باره نوشته است: «جین الیاسون پس از ورود به تهران مورد استقبال معاون سیاسی وزارت خارجه کشورمان قرار گرفت. وی در بدو ورود در گفتوگویی کوتاه با خبرگزاری جمهوری اسلامی، ضمن ابراز خوشحالی از سفر به ایران، هدف از این دیدار را بهبود و توسعه روابط دوجانبه درزمینه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و همچنین بررسی و تبادل‌نظر پیرامون مسائل خاورمیانه ازجمله مسائل فلسطین، افغانستان و لبنان ذکر کرد و گفت: "در دیدار سه‌روزه خود از ایران ملاقات‌هایی با مهندس موسوی نخست‌وزیر و دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران خواهیم داشت." گفتنی است که وی طی سال‌های 1360 تا 1363 به‌عنوان مشاور و دستیار اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد، پنج بار از تهران دیدار کرده است. این دیدار به درخواست سوئد و موافقت وزارت امور خارجه کشورمان صورت گرفته است. سوئد ازجمله کشورهایی بوده است که به قطعنامه اخیر سازمان ملل علیه ایران رأی موافق داده است.»(3)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی از استکهلم، گزارش داد: «مطبوعات سوئد سفر جین الیاسون رئیس بخش سیاسی وزارت خارجه این کشور به ایران را عمدتاً مذاکره پیرامون روابط دوجانبه به‌خصوص همکاری‌های اقتصادی ذکر کرده و افزوده‌اند وی ازسوی دبیرکل سازمان ملل مأموریت دارد امکانات آغاز مذاکرات صلح میان ایران و عراق را بررسی نماید. نشریه سونسکا دالگبلادت دراین‌باره نوشته است: جین الیاسون برای یک سفر چهارروزه و مذاکره با مقامات ایرانی روز یکشنبه (17 آذر 1364) به تهران سفر کرد. الیاسون به‌اتفاق اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد ازطرف دبیرکل سازمان ملل مأموریت یافته‌اند تا پیرامون امکانات مذاکرات صلح میان ایران و عراق بررسی و تلاش نمایند.
تمپوس روزنامه سیاسی وزارت خارجه سوئد هم نوشته است: الیاسون در اقامت چهارروزه خود در تهران درباره روند جنگ ایران و عراق، بحران افغانستان و همچنین وضعیت فلسطینیان در لبنان با مقامات ایرانی گفتوگو خواهد کرد.»(4)
1
دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و شاه اردن بر خاتمه جنگ و مذاکره دو طرف تأکید کردند.
به گزارش تلویزیون اردن، احمد شریف‌الدین پیرزاده دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، امروز با ملک حسین شاه اردن، درباره مسائل گوناگون ازجمله جنگ ایران و عراق مذاکره و تلاش‌های سازمان کنفرانس اسلامی را برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تشریح کرد.
ملک حسین در این دیدار ضمن حمایت از تلاش‌های سازمان کنفرانس اسلامی بر ضرورت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کرد. گفتنی است که از زمان شروع جنگ تحمیلی تاکنون حکومت اردن در جنگ عراق علیه ایران، از عراق حمایت می‌کند.(1)
2
ادامه تلاش اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس برای گشودن باب مذاکره بین ایران و عراق و تحلیل یک روزنامه امریکایی درباره نومید‌شدن حاکمان منطقه از توانایی عراق برای پایان‌دادن به جنگ و احتمال سازش آنان با ایران.
به گزارش رادیو دهلی: «طارق العیاد (وزیر اطلاعات بحرین) در مصاحبه‌ای در ابوظبی گفت که کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] حاضرند هرچه از دستشان برمی‌آید برای آغاز گفتوگو بین دو کشور متخاصم بکنند.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه وال استریت ژورنال در شماره اخیر خود در مقاله‌ای از عمیق‌شدن شکاف میان عراق و متحدانش خبر داد. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی: «وال استریت ژورنال به نقل از نویسنده خود در بغداد نوشته است: فرمانروایان شش کشور حوزه خلیج‌فارس در نشست خود در کاخ ساحلی عمان به این نتیجه رسیده‌اند که ادامه شیوه‌های رژیم عراق برای پایان‌دادن به جنگ نه‌تنها دیگر اثری ندارد، بلکه خطرات بیشتری را برای منطقه در بر خواهد داشت و آنها معتقدند عراق آن‌قدر نیرو ندارد که جنگ را پایان دهد و خطر بیشتری دارد. این روزنامه امریکایی بهطور تلویحی آخرین چاره را سازش بر سر صدام دانسته و چنین می‌نویسد که اگر حملات رژیم عراق به خارک در پایان‌دادن به جنگ مؤثر واقع نشود، مردم عراق و متحدین رژیم عراق ممکن است به این نتیجه برسند که دیگر رویارویی با جمهوری اسلامی و توسل به‌زور چاره‌ساز نیست و باید درجهت سازش با جمهوری اسلامی تلاش کنند. این روزنامه در پایان مقاله خود می‌افزاید دیپلمات‌های مقیم کشورهای منطقه خلیج‌فارس هیچ‌گونه نشانه‌ای از اینکه قدرت آیت‌الله خمینی رو به ضعف گذاشته باشد نمی‌بینند.»(3)
1
علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزارت خارجه جمهوری اسلامی که روز گذشته در رأس هیئتی وارد زیمبابوه شده است، امروز با موگابه رئیس‌جمهور این کشور درباره روابط دو کشور، جنگ ایران و عراق و کنفرانس آتی غیرمتعهدها به ریاست زیمبابوه گفتوگو کردند.
خبرگزاری فرانسه از حراره پایتخت زیمبابوه، گزارش داد: «این هیئت مأمور است پیام‌های ویژه [آیت‌الله] سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور و میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران را تسلیم مقامات زیمبابوه کند. بنا بر اظهار منابع دیپلماتیک در حراره این دیدار احتمالاً با حادثه‌ای که ماه گذشته در حراره روی داد، مرتبط است. روزنامه زیمبابوه‌ای هرالد در سرمقاله خود نشریه ایرانی والعصر (صدای قرآن) را که در آن ساموئل ماشل رئیس‌جمهور موزامبیک و نخست‌وزیر زیمبابوه را به عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی آلت دست رژیم پرتوریا تشبیه کرده بود، مورد انتقاد قرار داد.»(1)
نشریه وزارت امور خارجه ایران نیز درباره دیدار هیئت ایرانی با موگابه رئیس‌جمهوری زیمبابوه، نوشته است: «موگابه بسیار گرم و دوستانه برخورد کرد و درمورد مقاله گفت وقتی آن را دیدم گفتم کسی که نوشته یا مسئله جوّ جنوب افریقا را نمیداند یا خواسته شیطنتی درجهت خراب‌کردن رابطه ما و ایران بکند و وقتی که درباره آن بحث کردیم دیدیم آن واقعیت ندارد؛ روابط ما با ایران برادرانه است و باید مستحکم‌تر شود. دراین‌مورد قائم‌مقام وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران اظهار نمود که ما مسئول این کار را احضار کرده و بیانیه‌ای هم صادر کردیم.
تصویر
درمورد جنگ تحمیلی آقای موگابه اظهار نمود که ما گفته‌ایم که جنگ بین دو برادر است؛ شما و عراق برادران ما هستید. ما قبل از جنگ با شما و عراق روابط خوبی داشتیم، بعد از اینکه جنگ شروع شد مثل اینکه قلب ما دو پاره شد. ما می‌دانیم شما موضع خودتان را دارید، اما اگر دو برادر با هم دعوا کنند ما نمی‌توانیم بگوییم این دو برادر باید تا ابد در جنگ باشند. و این موضعی است که شاید به‌خاطر آن شما ما را ملامت کنید ولی ما این نیاز را می‌بینیم. ما به حرفهای شما گوش می‌دهیم و به گفته عراقی‌ها و دیگر دوستان گوش می‌دهیم و درنهایت آن جمع‌بندی تمام دوستان شما است که باید در نظر داشته باشید.
ما خشنودیم و مسلماً شما هم خشنودید که زیمبابوه به‌عنوان میزبان کنفرانس آتی غیرمتعهدها انتخاب شده. ما می‌دانیم که شما می‌خواهید مسئله جنگ بین ایران و عراق
1) 53. مأخذ49، ص36، حراره - خبرگزاری فرانسه، 19/9/1364.
هم مطرح شود و شما خودتان را برای ارائه نظرتان آماده می‌کنید و درنهایت کار این اجلاس است جمع‌بندی می‌کند که آن جمع‌بندی ممکن است مطابق میل شما نباشد و نمی‌باید این‌گونه باشد که آنهایی را که آن مواضع را گرفته‌اند شما دشمنان خود تلقی کنید.
درمورد جنگ تحمیلی، قائم‌مقام وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران مواضع جمهوری اسلامی ایران را تشریح کرد و آقای موگابه تشکر کرد و گفت: ما به شما اطمینان می‌دهیم که جانب هیچ‌کس را نمی‌گیریم بین شما و عراق غیرمتعهد باقی می‌مانیم. به‌خاطر بیاورید درمورد زدن کشتی‌ها از شما حمایت کردیم و از اینکه به محکومیت شما رأی دهیم، خودداری کردیم و یقین دارم که به‌خاطر می‌آورید که ما سخت ایستاده‌ایم و حمایت از شما را وظیفه خود می‌دانیم. ما همکاری و هماهنگی با شما را نیاز داریم، درخصوص سفر جناب آقای خامنه‌ای وی اظهار داشت که مسئله تاریخ و مسئله مسافرت هماهنگی شده و نه‌تنها مورد استقبال ما بلکه مورد استقبال ملت هم هست.»(1)
1
دولت کویت طی چند روز گذشته 72 نفر دیگر از کارگران ایرانی مقیم آن کشور را اخراج کرد. روزنامه کیهان ضمن درج این خبر در شماره امروز خود، افزوده است: «این افراد ازطریق مرزهای آبی خلیج‌فارس به‌وسیله چند فروند موتور لنج وارد بنادر بوشهر و گناوه شدند و در اردوگاه رانده‌شدگان کویتی مستقر در بوشهر اسکان یافتند. این عده بعد از دستگیری و بازداشت در محل کار، بین یک تا سه ماه در بازداشتگاه‌های کویت تحت مراقبت‌های شدید امنیتی قرار داشتند و برخی از آنان توسط مأموران امنیتی دولت کویت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفته‌اند و مقدار زیادی از اموال آنان نیز ضبط شده است.»(2)
2
در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی که به ریاست حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تشکیل شد، بیش از 200 تن از نمایندگان مجلس در نامهای به حضرت امام خمینی، اقدام مجلس خبرگان را در انتخاب آیت‌الله منتظری به‌عنوان رهبر آینده، تأیید کردند.
در بخشی از این نامه آمده است: «اکنون که خبرگان ملت به پیروی از نظریات آن رهبر بزرگ درجهت تثبیت و تحکیم نظام جمهوری اسلامی و تأیید خاص اکثریت قریب‌به‌اتفاق ملت، حضرت آیت‌الله‌العظمی آقای منتظری را به‌عنوان رهبر آینده تشخیص و معرفی نموده‌اند، ما نمایندگان مجلس شورای اسلامی ضمن تأیید نظر خبرگان محترم با سپاس بی‌کران به درگاه پروردگار توانا و آرزوی مجدد طول عمر حضرت امام، این تصمیم به‌حق و سرنوشت‌ساز را به محضر حضرت عالی و به امت شریف و فداکار و خبرگان ملت تبریک و تهنیت می‌گوییم."الیوم یئس الذین کفروا من دینکم" خدایا خدایا تا انقلاب مهدی خمینی را نگهدار.»(3)
1
در جلسه امروز هیئت دولت برنامه انحرافی عده‌ای برای تظاهرات علیه بدحجابی، دربرابر حرکت اصیل بسیج به‌سوی جبهه‌ها مورد انتقاد قرار گرفت. به نوشته روزنامه اطلاعات: «در جلسه صبح امروز هیئت دولت که به ریاست مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، تشکیل شد، مهم‌ترین رویدادهای خارجی، مسائل مربوط به بررسی‌های آماری در کشور و وضعیت سیاسی - اقتصادی آذربایجان‌غربی مورد بحث و بررسی قرار گرفت و بر کنترل حرکاتی که اذهان مردم را از اصلی‌بودن مسئله جنگ منحرف می‌کند، تأکید شد. ...
بنا بر این گزارش، امروز برنامه عده‌ای برای تظاهرات علیه بدحجابی، باتوجه‌به حرکت اصیلی که فعلاً در سطح جامعه درمورد بسیج مردم به‌سوی جبهه‌ها و کاروان‌های کربلا وجود دارد، مورد انتقاد قرار گرفت و وزارت کشور مسئول جلوگیری از این حرکت شد. همچنین از نیروی حزب‌الله خواسته شد باتوجه‌به احتمال وجود گرایش‌های عمدی برای برگرداندن توجه مردم از جبهه به مسائل فرعی، اطراف کسانی را که بخواهند احیاناً دست به راه‌پیمایی و یا اقدامات دیگری بزنند، خالی کنند.»(1)
2
در یک هم‌اندیشی که امروز در ارومیه با حضور بیش از 2000 نفر از توابین گروههای ضدانقلاب تشکیل شد، توطئه‌های بیگانگان در منطقه محکوم و بر خدمت به جمهوری اسلامی ایران تأکید شد.
به گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات از ارومیه، در این هم‌اندیشی مهندس شیخ عطار استاندار آذربایجان‌غربی، در سخنانی با اشاره به تلاش جمهوری اسلامی برای نجات انسان‌ها، گفت: «بسیاری از شماها (توابین) ماه‌ها و سال‌ها در رده‌های مختلف در گروهک‌ها بوده‌اید و امروز بهتر از دیگران این مطلب را که جمهوری اسلامی با قدرت"امان‌نامه" را می‌دهد درک می‌کنید. امروز جمهوری اسلامی هیچ‌گونه نگرانی از این بابت که درمورد مسائلی ازقبیل حقوق مردم دررابطه‌با مسائل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با آنان به صحبت بنشیند، ندارد ولی شما باید بدانید که آن چیزی که به‌عنوان خودمختاری مطرح شده است، یک بحث سیاسی نیست، بلکه شعاری است که موجب فریب‌خوردن گروهی ناآگاه شده است. درحالی‌که در اسلام حقوق مردم یک اصل به شمار می‌رود.»
وی تأکید کرد که گروهک‌های ضدانقلاب در مناطق کردنشین مبارزه سیاسی نمی‌کنند، بلکه سران آنها مأموریت‌هایی ازسوی استکبار جهانی برعهده گرفته‌اند که در آن مردم مسلمان کردنشین کردستان را قربانی کنند. استاندار آذربایجان‌غربی سپس با ارائه آماری از خدمات عمرانی دولت جمهوری اسلامی در مناطق کردنشین، به فراهم‌کردن امکانات برای کارهای
1) 57. روزنامه اطلاعات، 18/9/1364، ص2.
تولیدی برای "کسانی که به دامن اسلام بازگشته‌اند" (ازجمله اعطای وام و...) اشاره کرد.
در ادامه جلسه، «دادستان انقلاب اسلامی به تشریح مواضع قوه قضاییه در رفتار با افراد براساس دستور اسلام و نیز افرادی که به دامن اسلام برگشته‌اند پرداخت و در ادامه به شهادت بیش از 50 تن از روحانیون کردستان به‌دست گروهک‌ها اشاره کرد و گفت: کسانی که اظهار ندامت کرده‌اند و دارای امان‌نامه هستند اگر پس از آن مرتکب جرمی شوند، طبق مقررات با آنان رفتار خواهد شد.
در این سمینار کمال زرتشتیان مسئول کمیته حزب منحله دمکرات شهرستان سقز که به دامن ملت مسلمان ایران بازگشته است، به افشای جنایات و خیانت‌های این گروهک مزدور پرداخت و یادآور شد که همه فعالیت‌های حزب منحله دمکرات پس از پیروزی انقلاب اسلامی در خدمت بیگانگان بوده و [این امر] از ائتلاف این گروهک با سایر گروهک‌ها کاملاً مشخص است. وی اعلام کرد که گروهک منحله دمکرات پس از شکست در ائتلاف با منافقین، اخیراً قصد دارد در کنگره هفتم با حزب منحله توده و اذناب آن ائتلاف کند که این نشان‌دهنده وابستگی این گروهک به بیگانگان است.
در پایان این سمینار قطعنامه تائبین در هشت ماده قرائت شد. در این قطعنامه ضمن ابراز فرمان‌برداری از امام امت و اعلام آمادگی برای مقابله با متجاوزان به میهن اسلامی و گروهک‌های ضدانقلاب، بمباران کردستان به‌منظور به‌تسلیم‌کشاندن مردم مسلمان کرد توسط جنگ‌افروزان عراقی و ترور روحانیت اهل سنت، تائبین و مردم کردستان به‌وسیله گروهک‌های ضدانقلاب به‌شدت محکوم گردیده و این‌قبیل اعمال غیرانسانی نشانه ضعف و زبونی حکومت بعثی حاکم بر عراق و درماندگی مزدوران داخلی آنها تلقی شده است. در این قطعنامه از اقدامات عمرانی جمهوری اسلامی ایران در مناطق کردنشین نیز قدردانی شده است.»(1)
1
در ادامه اقدامات کور و انفجارهای سهل، امروز یک بمب ده پوندی زمانی - الکتریکی در تهران در فروشگاه ورزشی زیر ساختمان خبرگزاری جمهوری اسلامی منفجر شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در این انفجار کارگر فروشگاه ورزشی نیما مجروح و به بیمارستان منتقل شد. انفجار بمب به سیستم‌های مخابراتی و تأسیسات خبرگزاری جمهوری اسلامی آسیبی وارد نکرد. [...] ده دقیقه قبل از وقوع انفجار، فرد ناشناسی تلفنی به خبرگزاری اعلام کرده بود که بمبی در نزدیکی خبرگزاری جمهوری اسلامی کار گذاشته شده است.(2)
در نشریه گزارش روزانه آمده است: «رأس ساعت 12:05 بمبی به وزن تقریبی 10 پوند - که در یک کیف سامسونت جاسازی گردیده و بهطور امانت تحویل بوتیک‌دار شده بود - در یک بوتیک واقع در زیر ساختمان خبرگزاری جمهوری اسلامی (تهران، تقاطع ولی‌عصر - فاطمی) منفجر و
دراثر انفجار دو نفر بهطور سطحی مجروح و به مغازه خساراتی کلی وارد شده و به شعاع 15 متر شیشه‌های اطراف شکسته است.»(1)
تصویر
رادیو بی‌بی‌سی، رادیو امریکا و رادیو فرانسه نیز این خبر را منتشر کردند. رادیو اسرائیل هم ضمن انتشار این خبر افزود: «رادیو دولتی ایران از قول مفسرین خود اعلام داشت که ایالات متحده و بریتانیا با تنظیم برنامه‌های محرمانه تصمیم گرفته‌اند در شهرهای ایران ایجاد اغتشاش و آشوب نمایند. به گفته این مفسر هدف غرب از این اقدام و سایر اقدامات مشابه، منحرف‌ساختن توجه مردم ایران از جبهه‌های جنگ به‌منظور حمایت از رژیم عراق می‌باشد. به گفته رادیو دولتی ایران علت اقدامات مزبور هجوم مشتاقانه و کم‌سابقه مردم ایران به جبهه‌های جنگ بوده است.»(2)
در اقدامی دیگر، دو نفر از عوامل ضدانقلاب از داخل اتومبیل بی.ام.و. آبی رنگ به شماره شهربانی 22718/ تهران - م در منطقه مهرشهر کرج به‌سمت واحد گشتی کمیته انقلاب اسلامی تیراندازی کردند و گریختند. مهاجمان اتومبیل را در انتهای مهرشهر رها کرده بودند. این حادثه خسارت جانی نداشت.(3)
1
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در بیانیه‌ای، قطعنامه اخیر سازمان ملل درباره جمهوری اسلامی را مبتنی‌بر گزارشی نادرست دانست و آن را مردود اعلام و تأکید کرد که با تروریست‌ها براساس قوانین اسلامی رفتار خواهد شد.
در این بیانیه آمده است: «تصویب قطعنامه اخیر سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی ایران درخصوص مسئله حقوق بشر، متأسفانه ثابت نمود که موضوع حقوق بشر در سازمان ملل کماکان اصالت نداشته و [...] جمهوری اسلامی ایران به دلایل ذیل قطعنامه صادره را مردود می‌داند:
قطعنامه مبتنی‌بر گزارش مخدوش و نادرستی است که با استفاده از منابع تبلیغاتی گروههای تروریستی و به‌منظور فریب افکار عمومی جهان تهیه گردیده و کاملاً بی‌پایه و اساس است.
برخی از کشورها که مأمن و حامی بزرگ‌ترین گروههای تروریستی موجود در جهان می‌باشند، بانی قطعنامه شده و بدین‌ترتیب هدف تبلیغاتی سوء قطعنامه را آشکار ساخته‌اند.
سکوت تصویب‌کنندگان این قطعنامه درقبال نقض واقعی حقوق بشر و اقلیت‌ها در بسیاری از کشورها ازقبیل امریکا، هرگونه صلاحیت اظهارنظر را درخصوص مسئله حقوق بشر، از این نمایندگان سلب ساخته است.
جمهوری اسلامی ایران در عین اعتقاد به آزادی عقاید افراد، با هرگونه اقدام تروریستی ازجانب گروههای ضدانقلاب همچنان برمبنای قوانین اسلامی و با قاطعیت مقابله می‌نماید.»(1)
2
رادیو امریکا در برنامه امروز خود به بررسی مشکلات اقتصادی و کاهش درآمدهای نفتی ایران و کنترل واردات به‌دلیل کاهش درآمدهای ارزی پرداخته است. رادیو امریکا در تحلیل خود آورده است: «ایران امروز خود را مواجه با تضادی می‌بیند، ازسویی پروپای انقلاب قرص شده، نهادهای انقلابی ریشه دوانیده و دولت با ثبات می‌نماید و از سویی دیگر شماری تنگنا - که بعضی از آنها سنگین و سخت به نظر می‌رسد - پیش روی خود دارد؛ از آن جمله اثرات داخلی جنگ ایران و عراق، وضع اقتصاد ایران و موقعیت سیاسی جناح مخالفین. دشوارترین مشکل پیش روی ایران مشکل داخلی که درواقع مشکل خارجی است، جنگ با عراق است که بر پیکر اقتصاد ایران ضربات سختی وارد [کرده] و ضایعات سیاسی آن نیز کم نبوده است. در چند سال اخیر دولت جمهوری اسلامی حدود یک‌سوم از بودجه سالانه ایران را به جنگ با عراق اختصاص داده است. از سال 1981 هزینه امور دفاعی ایران به تخمین دولت جمهوری اسلامی سه برابر شده است. در همان حال صدور نفت ایران با اشکالات روزافزونی مواجه گشته و درعین‌حال چون خریداران مجبور به پرداخت حق بیمه سنگینی برای حمل نفت ایران شدند آن کشور ناگزیر گشته نفت خود را با تخفیف بهای چشمگیری عرضه کند.»
1) 63. روزنامه اطلاعات، 17/9/1364، ص14.
رادیو امریکا افزود: «درآمد حاصل از فروش نفت ایران در سال 1984 - 1983 [1362] حدود چهار میلیارد دلار کمتر از میزانی بود که پیش‌بینی شده بود. مابه‌التفاوت این تخمین‌های نادرست در سال‌های 1985 - 1984 [1363] سر به شش میلیارد دلار زد و در سال جاری [1364] نیز ارقام درآمد با اعداد تخمین نمی‌خواند. در چنین شرایطی مجلس شورای اسلامی از دولت خواسته است که درمورد درآمد حاصل از فروش نفت تخمین نزدیک‌تر به واقع بزند و بودجه برنامه‌های خود را تعدیل بخشد. دولت جمهوری اسلامی که به رشد اقتصادی و اجرای یک برنامه تازه و جاه‌طلبانه پنج‌ساله چشم دوخته بود، اجازه داد میزان واردات به ایران در سال 1983 از افزایش سریعی برخوردار شود، اما در اوایل سال 1984 که با بحران مبادلات ارزی مواجه شد، واردات را محدود ساخت. در اواخر آن سال از محدودیت‌های وارداتی کاست، اما امسال بار دیگر ضوابط شاقی برای واردات و تأمین اعتبار به اجرا گذاشته که با تلاش جهت کنترل تورم داخلی هماهنگ است.»(1)
1
وزیران نفت کشورهای عضو اوپک که در اجلاس صبح امروز خود درباره سیاست‌های آینده اوپک به تفاهم نرسیدند، اجلاس اوپک را یک روز تمدید کردند.
وزیران اوپک به‌منظور یافتن راهکاری برای مقابله با بی‌ثباتی بازار نفت و رسیدن به یک اجماع در سازمان اوپک، بعدازظهر امروز مذاکرات خود را در پشت درهای بسته در محل اقامت وزیر نفت ونزوئلا و رئیس هفتادوششمین اجلاس اوپک از سر گرفتند. خبرگزاری جمهوری اسلامی از ژنو گزارش داد: «عتیبه وزیر نفت امارات متحده عربی، قبل از آغاز نشست بعدازظهر، گفت بین اعضای اوپک پیرامون انتخاب روش مناسب برای حل مشکلات اختلاف‌نظر و شکاف وجود دارد. به گفته عتیبه برخی پیشنهادها برای دفاع از سهمیه اوپک در بازار جهانی و همچنین برای مقابله با تولیدکنندگان نفت غیرعضو اوپک، خواهان افزایش تولید نفت اوپک طی سال‌های 1986 و 1987 می‌باشد. او گفت: اعضا در چنین صورتی باید مشکلات ناشی از سقوط قیمت نفت طی این مدت را تحمل کنند. عتیبه افزود: ساختار کنونی تعیین قیمت و سقف تولید، مربوط به زمان‌های گذشته می‌باشد و اوپک نیاز به اتخاذ روش‌های جدید دارد. [...] از یک‌سو، هیچ قیمت رسمی اوپک به‌صورت واقعی وجود ندارد و از سویی دیگر برخی اعضا با تولید بیشتر در سهمیه تعیین‌شده، حاضر به کاهش تولید تا سطح سهمیه خود نمی‌باشند.
وزیر نفت اکوادور نیز در پایان نشست امروز صبح اوپک گفت: تعدادی از اعضا خواهان تعیین روشی جهت دفاع از سهم نفت اوپک در بازار جهانی و مقابله با تولیدکنندگان غیرعضو اوپک می‌باشند. به گفته وی این روش به افزایش تولید، هم‌زمان با کاهش شدید قیمت نفت منجر خواهد شد. تعدادی دیگر از اعضا خواهان حفظ قیمت کنونی نفت اوپک می‌باشند که اثر
1) 64. مأخذ19، صص 25 و 26، رادیو امریکا، 17/9/1364.
منفی چنین سیاستی نیز ازدست‌دادن بازار جهانی نفت برای اعضای اوپک خواهد بود.»
در ادامه گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی آمده است: «وزیران نفت اوپک امروز بدون کسب تفاهمی پیرامون سیاست‌های جدید سازمان به مذاکرات خود پایان دادند و با تمدید یک روز به کار اجلاس، به ادامه مذاکرات خواهند پرداخت. به گفته یک منبع نزدیک به اجلاس اوپک، هیئت ایرانی شرکت‌کننده در اجلاس طی مذاکرات جاری از حفظ سقف تولید و میزان قیمت رسمی کنونی اوپک حمایت کرده است. به گفته این منبع، ایران خواهان احترام تمامی اعضا به سهمیه‌های تعیین‌شده ازسوی اوپک شده است.
از سوی دیگر، یک مقام عالی‌رتبه اکوادور فاش کرد که اوپک هیئتی ویژه به ریاست ونزوئلا جهت بررسی سیستم‌های جدید خود تشکیل داده است. به گفته وی اعضای این هیئت کشورهای ایران، الجزایر، کویت، امارات متحده عربی، عراق و ونزوئلا می‌باشند. وی گفت: عربستان پیشنهاد عضویت در کمیته مذکور را رد کرد.(1)
زکی یمانی وزیر نفت عربستان هم در گفتوگویی با خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: از این پس هدف نخستین اوپک این است که از سهمیه خود در بازار جهانی نفت دفاع کند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، از سال 1981 سازمان اوپک برای دفاع از قیمت‌های جهان کم‌کم تولیدش را کاهش داد تا امسال به مرز شانزده میلیون بشکه در روز سقوط کرد. از سوی دیگر، منابع آگاه گفتند عربستان سعودی برای ارزیابی نتایج میان‌مدت کاهش هر بشکه بهای نفت به 23 و حتی 18 دلار سرگرم بررسی است.
گروهی دیگر از وزیران نفت اوپک نیز لزوم دفاع سازمان از سهمش در بازار و حتی بازپس‌گیری بخشی از بازار ازدست‌رفته‌اش را خاطرنشان کرده‌اند. برای این امر دیگر کشورهای تولیدکننده که در دهه اخیر دائماً تولیدشان را افزایش داده‌اند باید تولیداتشان را محدود یا کاهش دهند.»(2)
1
تلاش‌های دیپلماتیک چندسویه برای آزادی گروگانهای امریکایی و فرانسوی در بند در لبنان درحالی ادامه دارد که کویت با معاوضه گروگان‌ها با زندانیان کشورش به‌شدت مخالف است. دراین‌حال، سفر دو گروه از شیعیان لبنان به ایران امیدواری‌هایی برای آزادی برخی گروگان‌ها پدید آورده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «محافل مطبوعاتی کویت نسبت به فعالیت‌های تری ویت کشیش انگلیسی که برای آزادساختن گروگانهای امریکایی در بیروت تلاش می‌کند و نیز نسبت به درخواست وی برای ورود به کویت جهت مذاکره با مقامات این کشور به‌منظور مبادله 17 تن از زندانیان سیاسی در کویت با گروگانهای امریکایی در بیروت همچنان عکس‌العمل تندی از خود نشان می‌دهند.
مطبوعات کویت ضمن انتقاد شدید از سیاست امریکا، هیئت حاکمه این کشور را مشوق
تری ویت برای مذاکره با مقامات کویتی درمورد مبادله گروهی از زندانیان این کشور با گروگانهای امریکایی در بیروت قلمداد کردند. روزنامههای کویتی تلاش کشیش یادشده برای مبادله زندانیانی را که به گفته مقامات کویت در حادثه انفجارات سال 1983 در این کشور دست داشته‌اند، نوعی دخالت در امور داخلی کویت دانسته و آن را رد کردند. مطبوعات کویت دراین‌زمینه نوشتند، دادگاه‌های کویت حکم خود را درمورد زندانیان صادر کرده‌اند و دیگر هیچ‌کس حق دخالت در این‌گونه امور داخلی را ندارد.»(1)
نشریه لیبراسیون درباره ارتباط سفر هیئتی لبنانی به ایران و ماجرای گروگان‌ها نوشته است: «تنها عامل مثبت در این ماجرا، عزیمت هیئتی مرکب از امل و حزب‌الله در روز پنجشنبه به تهران است. گرچه هدف رسمی مأموریت این هیئت"تعمیق روابط میان دو جنبش" است که در پاییز گذشته برخوردهایی پیدا کرده بودند، لیکن در بیروت اعتقاد بر این است که در این چارچوب امل می‌تواند خواستار آزادی گروگانهای فرانسوی شود تا آقای نبیه بری بتواند به وعده خود که در 30 ژوئن (9 تیر) گذشته به‌هنگام ربوده‌شدن هواپیمای بوئینگ امریکایی تی.دبلیو.ای.(2)به بیروت داده بود وفا کند.»(3)
1
گری سیک دستیار پیشین کاخ سفید در کتاب همه سقوط می‌کنند با اشاره به توانایی‌های امام خمینی در ایجاد انقلاب اسلامی و برقراری یک حکومت دینی، تأکید کرده است که امریکا تحت هیچ شرایطی قادر نبود مانع این حرکت مردمی شود. گری سیک افزوده است که امریکا هرگز تصور نمی‌کرد که فکر ایجاد یک حکومت اسلامی در ایران شدنی یا ماندنی باشد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، گری سیک در کتابش ضمن بررسی چگونگی شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران نوشته است که انقلاب ایران از ابتدا عمیقاً مذهبی بود و رهبر آن از ابتدا امام خمینی بوده است.
وی در کتابش می‌گوید که به نظر من آیت‌الله خمینی در هر مرحله به‌خوبی می‌دانست که چه می‌خواهد بکند. ما هرگز باور نمی‌کردیم که فکر ایجاد یک حکومت مذهبی، شدنی یا ماندنی باشد. همان‌طورکه شاید بسیاری از پیروان خود آیت‌الله خمینی هم، چنین چیزی را گمان نمی‌کردند. وی می‌افزاید تفاوت اساسی انقلاب ایران با بسیاری از انقلاب‌های دیگر این است که انقلاب ایران از ابتدا رهبری داشت که به‌روشنی خواست‌هایش را برای مردم توصیف می‌کرد. زمانی‌که او (امام خمینی) فائق شد، همان کرد که گفته بود.
دستیار پیشین کاخ سفید که در تدوین نوشته‌های کتابش از یادداشت‌های خود در نشست‌های کاخ سفید استفاده کرده است، می‌گوید حتی اگر امریکا اطلاعات کاملی از
1) 67. مأخذ19، ص33، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1364.
2) برای اطلاع از ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای تی.دبلیو.ای. به کتاب سی‌وهفتم روزشمار جنگ (توسعه روابط با قدرت‌های آسیایی) رجوع کنید.
3) 68. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1012، 21/10/1364، صص 35 و 36.
جریانات ایران داشت نتایجی مشابه آنچه تحقق یافت حاصل می‌شد. وی افزود بجاست که به خاطر داشته باشیم انقلاب‌های راستین نتایج انقلابی و راستینی به‌همراه می‌آورند و این‌گونه نتایج، روند معمول تجزیه‌وتحلیل و هرگونه داوری را نارسا و بیهوده می‌سازد.
رادیو امریکا که این گزارش را نقل می‌کرد، می‌افزاید کتاب گری سیک در امریکا با تحسین روبهرو شده است و سندی هافمن یکی از اساتید دانشگاه هاروارد در روزنامه نیویورک تایمز می‌گوید هیچ‌یک از کتاب‌های گذشته درمورد عوامل انقلاب ایران، به‌اندازه کتاب همه سقوط می‌کنند قانع‌کننده، منصفانه و متعادل نبوده است.»(1)
1
هفته‌نامه فرانسوی لوپوئن در شماره امروز خود (17 آذر 1364) در مقاله‌ای با عنوان"اسلام بیداری" با اشاره به سه ویژگی اسلام یعنی نیروی محرکه جنبش مسلمانان، جدایی‌ناپذیری از حکومت و اصلاح ضوابط گذشته به آثار بیداری اسلامی پرداخته است.
نویسنده مقاله نوشته است که امروز مردم، اسلام را در همه‌جای دنیا مشاهده می‌کنند و اسلام احتمالاً بیشتر از امپراتوری شوروی، غربی‌ها را تهدید می‌کند. نویسنده این مقاله می‌نویسد غرب عموماً درمورد اسلام مرتکب اشتباه شده است، زیرا انگیزه‌های حاکم در اسلام را با عبارات و واژه‌های ناسیونالیستی یا ایدئولوژی‌های رایج می‌سنجد و این درحالی است که در اسلام ناسیونالیسم تحت نفوذ عامل مذهب قرار دارد.
این مقاله می‌افزاید: نیرویی که مسلمانان را به جنبش درمی‌آورد اساساً مذهبی است و این نخستین نکته اساسی است. نکته دیگر این است که اسلام از آغاز پیدایش تاکنون کماکان خود را از حکومت جداناپذیر می‌پنداشته است. در اسلام مسائل مربوط به اجتماع، اقتصاد، حقوق، سیاست و دولت به‌شدت موردبحث قرار گرفته است. در اسلام برخلاف مسیحیت مذهب تنها به یک بخش از زندگی اختصاص ندارد و دیگر بخش‌ها را به قدرت مدنی و آزادی فردی واگذار نمی‌کند. دین اسلام یک قدرت سیاسی و اخلاقی همه‌جانبه است. سومین نکته برای درک ماهیت بیداری اسلام این است که اسلام مانند هر انقلابی در مردمی‌ترین اقدام به اصلاح ضوابط سنتی گذشته گرایش پیدا می‌کند. از این دیدگاه انقلاب ایران یک نمونه برای تمامی مسلمانان به حساب می‌آید. نویسنده این مقاله در پایان نتیجه‌گیری می‌کند، بنابراین بازگشت به اسلام پدیده‌ای است که جهان معاصر باید آن را به حساب بیاورد.(2)
ضمیمه گزارش739: گزارش واحد اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، بررسی و تجزیه‌وتحلیل فعالیت‌های دشمن و دیدگاه‌های دشمن درباره تلاش‌های خودی
«الف) تحلیل دشمن از روند فعلی جنگ و توانایی‌های موجود در نیروهای خودی
باز بودن سیستم امنیتی و حفاظتی جمهوری اسلامی که به‌دلیل بافت مردمی جنگ و عدم کنترل در تمامی جوانب می‌باشد، باعث شده تا دشمن کلیات تغییرناپذیری از مراحل آمادگی و نحوه عملیات ما دریافته و استراتژی خود را برمبنای آنها برقرار سازد. این اطلاعات ازطرفی به‌دلیل قدرت و توان سیستم اطلاعاتی
دشمن و بیش از آن براثر عدم دقت در حفاظت و اجرای فریب به‌معنای کامل توسط نیروهای خودی، در دست دشمن قرار گرفته است.
دانسته‌های دشمن در شرایط حاضر را می‌توان در بندهای ذیل خلاصه نمود:
تصمیم جمهوری اسلامی بر ادامه عملیاتهای محدود تا زمان آمادگی جهت انجام عملیات گسترده.
تصمیم جمهوری اسلامی بر انجام عملیات گسترده درحد عملیات بدر که تجربه به او ثابت کرده در سال بیش از یک و یا دو عملیات نخواهد بود.
قدرت نیروی پیاده و ترابری دریایی و هلی‌برن (حدوداً) و ضعف زرهی، آتشبارهای پشتیبانی و مهندسی حین عملیات خودی که درنتیجه ما را از نبرد در دشت و مناطق بدون هدف ذوعارضه قابل‌پدافند محروم می‌کند و درمقابل قدرت‌های مذکور، ما را به نبرد در مناطق ذوعارضه و آبی و خاکی سوق می‌دهد.
کسب آمادگی‌های مداوم در رزم دریایی و آبی و خاکی توسط جمهوری اسلامی باتوجه‌به ساخت پل‌ها و قایق‌ها و خرید لوازم دریایی.
تصمیم جمهوری اسلامی در تصرف اهدافی که ارزش سیاسی، تبلیغاتی و در درجه بعد نظامی داشته باشند.
وضعیت جوی حاضر (پاییز و زمستان) که عملیات ما را در شمال‌غرب کشور غیرممکن می‌سازد.
ارتباط مستقیم بسیج همگانی نیروهای مردمی با عملیات گسترده با فاصله زمانی دو سه ماه (باتوجه‌به مدت زمان لازم جهت آماده‌سازی نیروها و محدودیت باقی‌ماندن نیروهای بسیج در جبهه که بیش از پنج ماه نمی‌باشد.)
مجموعه 7 بند فوق دست به دست هم داده و ذهن دشمن را نسبت به مرز جنوبی کشور و نبرد در بعضی از مناطق آن معطوف می‌دارد. تجربه پنج‌ساله جنگ نشان می‌دهد که جمع‌بندی‌های فوق برای اتخاذ یک استراتژی پدافندی با اولویت مناطقی در جنوب توسط دشمن کافی بوده و جهت مسلح‌نمودن زمین و ایجاد خط پدافندی عمیق و مطمئن، در انتظار وصول اطلاعات دقیق تاکتیکی نمانده است.
دشمن بعثی درپی انجام عملیات خیبر و اطمینان از اصرار ما بر ادامه نبرد آبی خاکی پس از آن در هور و اروندرود (بدر و والفجر8) به فکر چاره‌اندیشی افتاد و تجربیات فرماندهان و دست‌اندرکاران خود را جمع‌بندی کرده و به مقدمات یک سیستم پدافندی در کرانه دور آبهای منطقه ممنوعه دست یافته که تحت عنوان نحوه مقابله با قایق‌های دشمن منتشر شده است. البته این بدان معنا نیست که تمامی تدابیر دشمن منحصر به این جزوه خاص می‌باشد. بلکه این جزوه نمونه‌ای است از اقدامات پیشگیرانه دشمن که به‌دست رزمندگان اسلام افتاده است در قسمت دوم دراین‌رابطه مفصل‌تر بحث خواهد شد.
ب) اتخاذ تدابیر پدافندی مطمئن و ایجاد سیستم هشیاری دائم بنا بر اولویت‌ها
دشمن درپی ضربات سنگینی که در عملیاتهای مختلف از ثامن‌الائمه(ع) تا بیت‌المقدس متحمل شد استراتژی خود را براساس پدافند در نقاط سرکوب مرزی برقرار نمود و نسبت به ایجاد موانع، استحکامات، تکمیل خطوط مقدم و ایجاد خطوط بعدی به‌ترتیب در عمق، اختصاص‌دادن نیروهای سازمانی جهت پاتک و استقرار نیروهای احتیاط و واحدهای جدید در خط پدافندی اقدامات گسترده‌ای را آغاز کرد.
در اولویت اول، دشمن این‌گونه فعالیت‌ها را در منطقه سپاه سوم (شلمچه تا طلائیه) و سپاه چهارم (چزابه تا طیب) به انجام رساند به‌نحوی‌که رزمندگان اسلام در عملیات رمضان به موانع گسترده دشمن برخورد نموده و پس از عبور از آن با پاتک‌های قوی دشمن مواجه و به عقب رانده شدند و در عملیاتهای والفجر مقدماتی و والفجر1 با مشکلات گسترده‌تری ازجهت موانع و پاتک‌های دشمن مواجه گشتند. عملیاتهای مسلم‌بن‌عقیل، محرم و والفجر2 و 3 و 4 و در اوج همه خیبر هرکدام به‌نحوی در فاصله زمانی موردنیاز دشمن جهت ایجاد موانع و به‌اجرادرآوردن سیستم عمیق پدافندی عمل گردید.
پس از عملیات خیبر که دشمن نقطه‌ضعف مهمی را در طول خطوط خود در منطقه هور می‌دید و پس از آن با فعال‌شدن منطقه والفجر8 در کرانه غربی اروندرود نسبت به اتخاذ یک سیستم پدافندی مطمئن و عمیق اقدام نمود که پس از عملیات بدر و ثبات بیشتر پدافندی ما در انجام عملیاتهای آبی و خاکی سرعت اجرایی بیشتری به خود گرفت. اصول کلی سیستم فوق که در ذیل می‌آید عمدتاً از مدارک دشمن استخراج شده است که به تفکیک منطقه هورالهویزه و منطقه اروندرود به شرح ذیل می‌باشد:
توجه‌نمودن و تقویت سیستم اطلاعاتی مانند دیدبانی رادارهای رازیت و دیگر وسایل کشف‌کننده.
ایجاد میدان دید و تیر وسیع با ازبین‌بردن نی‌ها و چولان‌های منطقه ممنوعه.
گماردن کمین در نزدیکی خط مقدم، ثبت تیر و مواظبت از آبراه‌های منتهی به خطوط مقدم.
تقویت خطوط پدافندی ازجنبه مهندسی جهت استقرار و روانه‌کردن سلاحهای تیر مستقیم و متوسط و استقرار نیروی پیاده جهت جلوگیری از نفوذ به خطوط مقدم.
5.تشکیل نیروی احتیاط سیار و پرتحرک جهت مقابله با هر گروهی که موفق به رسیدن به سواحل خطوط مقدم شود.
ایجاد میدان مین و تیر با ازبین‌بردن چولان‌های ساحلی.
ایجاد یک خط پدافندی پیوسته و بدون شکاف که مستلزم بستن دهانه نهرها و ایجاد سنگرهای متوالی و نزدیک به هم می‌باشد.
ایجاد موانع ضدهاورکرافت در سواحل به‌خصوص در رأس‌البیشه.
استقرار سلاحهای تیر مستقیم در حاشیه سواحل به‌خصوص رأس‌البیشه جهت جلوگیری از نزدیک‌شدن هرگونه شناور.
مراقبت و هشیاری شبانه‌روزی به‌ویژه در شرایط جوی نامناسب.
تقویت خطوط مقدم با استقرار نیروهای اصلی (سازمانی) به‌منظور مقاومت بیشتر.
طراحی استفاده از آتش تیربارها، خمپاره‌ها و توپخانه و هلیکوپتر جهت انهدام کلیه شناورهای مهاجم قبل از رسیدن به ساحل.
طراحی انهدام نیروهای مهاجم در سه مرحله دور، وسط آب و ساحل نزدیک که هرکدام مستلزم طراحی آتش‌های مختلف و موانع شبکه‌ای و... می‌باشد.
خلاصه بحث در این قسمت این است که دشمن درپی ضرباتی که در هور از رزمندگان اسلام متحمل گردیده و ضعف‌هایی که در سیستم پدافندی خود در منطقه اروند یافته است اقدام به اتخاذ یک روش پدافندی مطمئن در طول این خطوط نموده است که مشروح آنها در فوق آمده است.
پ) حساسیت‌های فعلی دشمن و درجه‌بندی آنها
عملیات گسترده ما در جنوب خواهد بود.
نظر به بسیج همگانی مردم، احتمال انجام عملیات با استعداد حداکثر 25 تا 30 گردان در مناطق میانی جبهه در کنار عملیات اصلی در جنوب می‌رود.
انجام عملیاتهای محدود تا 3 گردان در مناطق مختلف جبهه میانی و جنوبی.
در جنوب نیز امکان عملیات گسترده در دو منطقه هورالهویزه و اروندرود ممکن است.
شواهد دال‌بر حساسیت دشمن و دلایل آن
در منطقه هورالهویزه
انجام 5 عملیات محدود در هور با هدف نزدیک‌شدن به سواحل دشمن.
انجام عملیات مهندسی با حجم بسیار بالا در امور جاده‌سازی، انتقال، نصب پل و... .
انتقال تجهیزات و وسایل عمده ازقبیل قایق، توپخانه، ادوات و بنه‌های تدارکاتی در هور.
انجام شناسایی با حجم بالا از چزابه تا طلایه که بعضاً منجر به درگیری و یا اسارت برادرانی شده است.
باتوجه‌به انجام دو عملیات زمستانی در هور و ادامه فعالیت‌های خودی در این منطقه و شایعه انجام عملیات سوم در بین مردم و بسیج و عناصر دشمن که بعضاً دیده و شنیده شده است.
استقرار و حضور نیروهای سپاه به‌خصوص یگان‌های کیفی همچون لشکر31، لشکر8، لشکر25، لشکر17 و... .
استمرار فعالیت تردد جاسوس از شمال هور که بالتبع اطلاعاتی را به‌همراه می‌برند.
1 . 2. اقدامات دشمن
فعالیت‌های دشمن در منطقه هور نشان‌دهنده حساسیت‌های دشمن در این منطقه است که تعدادی از موارد به شرح ذیل می‌باشد.
حضور تمرینی مداوم دو تیپ از لشکر گارد جمهوری و تیپ 65 نیروی مخصوص در منطقه هور.
تقویت عمومی خطوط به‌خصوص در منطقه ابوخصاف، الحسان تا البیضه و خندق و جزیره جنوبی.
پروازهای شناسایی مداوم، انجام گشت رزمی، بهکارگیری مستمر دیدگاه‌ها، استفاده از وسایل مراقبتی الکترونیکی و هشیاری مداوم دشمن در منطقه.
انجام عملیات مهندسی با سرعت زیاد با اولویت در منطقه الحسان تا البیضه و ابوخصاف تا چزابه.
اجرای آتش شدید توپخانه در منطقه روبه‌روی الحسان تا البیضه، ام‌النعاج و پد خندق.
ایجاد موانع و استحکامات در جلو خطوط اول و بعضاً در پشت آنها.
بازدید وزیر دفاع دشمن از منطقه شرق دجله و صدور فرامین لازم، همچنین دستور فرماندهی دشمن درجهت تقویت وسایل مهندسی در منطقه.
درمجموع، دشمن احتمال انجام عملیات وسیع در هور را در منطقه الحسان تا جنوب البیضه و عملیات پشتیبانی در منطقه ابوخصاف به‌سمت پاسگاه معلق را می‌دهد.
در منطقه اروندرود
انجام عملیات مهندسی با حجم بسیار در امور جاده‌سازی و احداث 9 پد آتشبار توپخانه و تمرین احداث پل روی بهمن‌شیر که از دید هواپیماهای دشمن و مردم بومی به دور نبوده است.
یک مورد لورفتن شناسایی در منطقه ام‌الرصاص که به‌احتمال قوی منجر به اسارت یک نفر از برادران تیپ 10 شده است.
خروج نیروهای ژاندارمری و استقرار نیروهای سپاه و بسیج در منطقه که احتمالاً هویت لشکر19 و لشکر41 و ناوتیپ کوثر را شناسایی نموده است.
استمرار فعالیت جاسوسی در منطقه اروندرود.
اصرار ما بر تخلیه مردم از حوالی بهمن‌شیر و جزیره آبادان.
دشمن در منطقه اروندرود فعالیت‌های بسیاری داشته است که نشان‌دهنده حساسیت‌های او نسبت به کلیت این منطقه می‌باشد که جمع‌بندی آنها به شرح ذیل بوده است:
یکی از دلایل حساسیت دشمن در منطقه ارزش هدف شامل فاو و ارتباط مستقیم منطقه با جنگ خلیج و نقش نیروهای ما از اروندرود و در درجه بعد بکربودن منطقه و اینکه بسیاری از نکات لازم پدافندی در استراتژی دشمن انجام نگرفته و بایستی انجام می‌پذیرفت.
فعالیت شدید مهندسی که عمدتاً در تحکیم پدافند و عمق بخشیدن به آن بوده است. از حدود اوایل شهریورماه تا نیمه آبان‌ماه به‌مدت دو ماه و نیم فعالیت به استعداد حدود 400 تا 500 دستگاه کمپرسی و وسایل مهندسی انجام می‌شده و از آن تاریخ تاکنون فعالیت‌ها به نصف تقلیل یافته است.
تقویت منطقه به استعداد یک گردان تانک در طول فعالیت‌های مهندسی که با بارش اولین باران در نیمه آبان‌ماه از منطقه خارج شدند به‌نحوی‌که درحال‌حاضر جمعاً حدود 20 دستگاه تانک در منطقه رأس‌البیشه تا چهارچراغ دیده شده است.
هشیاری مداوم ازطریق نصب دکل‌های دیدبانی جدید و اعلام آماده‌باش به وسایل الکترونیک در حاشیه اروند و عکس‌برداری هوایی در طول منطقه.
ایجاد موانع و استحکامات بتونی در جلو خطوط اول به‌خصوص در ام‌الرصاص و شهر فاو، ایجاد موانع ضدهلیکوپتر (هلی‌برن) و هاورکرافت در رأس‌البیشه تا شهر فاو و گسترش آنها در حاشیه خور عبدالله.
چندین مورد بمباران منطقه بهمن‌شیر، قفاص، چوئیبده.
اجرای آتش توپخانه در نقاطی خاص مانند نهر قاسمیه و خسروآباد و قصر و اجرای آتش روی آتشبار توپخانه خودی و دکل‌های دیدبانی.
درمجموع دشمن بعثی احتمال اجرای یک تک محدود در منطقه ام‌الرصاص و عملیات وسیع در منطقه خسروآباد به‌سمت رأس‌البیشه را می‌دهد.
ت) شواهد و دلایل حساسیت دشمن در منطقه جنوب
تصویر
1
درپی حکم امام خمینی درباره واگذاری جانشینی فرمانده کل قوا به آقای هاشمی رفسنجانی و آغاز به کار تشکیلات فرماندهی کل قوا در امر جنگ، ساعت 8:15 صبح امروز، جلسه کوتاهی با حضور فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران در ستاد مرکزی سپاه پاسداران در تهران برگزار شد.(1)هدف از این جلسه هماهنگی برای دادن گزارشی کامل از اوضاع عملیاتی جنگ به آقای هاشمی رفسنجانی و آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر، بود.
در این جلسه فرمانده کل سپاه گفت: «این جلسه‌ای که داریم اولین جلسه رده اول برادرهای عملیاتی با آقای هاشمی و آقای موسوی نخست‌وزیر و تشکیلات جدید است که حضرت امام به آقای هاشمی امر کردند که ستاد فرماندهی کل قوا را ایشان تشکیل بدهند. ایشان به آقای موسوی یک حکم به‌عنوان معاونت پشتیبانی جنگ داده است. حالا قسمت سپاه و ارتش را هنوز ایشان دقیقاً مشخص نکرده است، ولی شاید یک معاونت سپاه و یک معاونت ارتش بزنند و این تشکیلات فرماندهی کل قوا در امر اداره جنگ شروع خواهد شد. از طرفی دیگر، در عملیاتهای آینده که سپاه و ارتش کار می‌کنند و نیروی زمینی هم در قسمتی از منطقه عملیاتی وارد عمل می‌شود، بههرحال مسئولیت به‌عهده آقای هاشمی است.
این جلسه به این منظور صورت می‌گیرد که ما پیشرفت کار را به ایشان بگوییم که کجاها
1) برادران محسن رضایی (فرمانده کل سپاه پاسداران)، علی شمخانی (قائم‌مقام فرمانده کل سپاه)، رحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، عزیز (محمدعلی) جعفری (فرمانده قرارگاه قدس)، احمد غلامپور (جانشین فرمانده قرارگاه کربلا)، مصطفی ایزدی (فرمانده قرارگاه حمزه)، ابراهیم حاج‌محمدزاده (مسئول معاونت سیاسی فرمانده کل سپاه) و محمدابراهیم سنجقی (رابط سپاه با آقای هاشمی رفسنجانی) در این جلسه حضور داشتند.
کار شده است، چه کارهایی صورت گرفته و چه تلاش‌هایی برادرها انجام دادند [...] که ما بتوانیم انشاءالله مسئولین کشور را با مشکلاتی که در امر جنگ هست ملموس‌تر بکنیم. البته باید دقیق واقعیت‌ها را بگوییم؛ یعنی از افراط‌وتفریط باید به‌شدت جلوگیری کرد و از مسائلی که ممکن است خدای‌نکرده نشان‌دهنده یأس و ناامیدی باشد باید پرهیز نمود، اما واقعیت‌ها را باید دقیق آن‌طور که هست بدون تحلیل گفت. [...] اما اگر می‌خواهید یک تحلیلی بگذارید، این تحلیل را ازطرف خودتان بگویید. بگویید نظر من به‌عنوان مسئول قرارگاه این است. [...]
پس گزارش از کارهای خودی و پیشرفت کار مهندسی، تدارکات، لجستیک، کمبودها، نارسایی‌ها را بگویید. گزارش کار دشمن را می‌دهیم و درمجموع به این سؤال که علل تأخیر چیست جواب می‌دهیم. مثلاً دقیق همین بحث مانور را که می‌کنید که چند روز برای آموزش وقت می‌خواهید، چند روز برای سازماندهی وقت می‌خواهید، زمان صفر را از کی شروع کردید، چند روز دیگر چطور می‌شود، باید بتوانید اینها را دقیق ملموس بیان بکنید. ما امروز و فردا را از آقای هاشمی وقت گرفتیم و گفتیم به هیچ‌کس وقت ندهند. ایشان هم ملاقات‌های خودش را امروز و فردا حذف کرده است و همه‌اش دراختیار این جلسات است، لذا خیلی با فرصت و صبر و حوصله توضیح بدهید و هیچ عجله‌ای هم نداریم و از مسائل نگذرید. آقای هاشمی هست، آقای موسوی هم در جلسه است. اگر کسی سؤالی ندارد. بلند شویم و برویم.»
این جلسه با صلوات بر محمد و آل محمد پایان یافت و برادران برای شرکت در جلسه عازم منزل آقای هاشمی واقع در جماران شدند.(1)
1
برای بررسی اقدامات عملیاتی سپاه پاسداران، میزان پیشرفت کار، مشکلات و کمبودها، از ساعت 9:30 صبح امروز جلسه‌ای با حضور جانشین فرمانده کل قوا (آقای هاشمی رفسنجانی)، مسئول معاونت پشتیبانی ستاد فرماندهی کل قوا (آقای میرحسین موسوی)، فرمانده کل سپاه پاسداران (محسن رضایی) و فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران(2)در منزل آقای هاشمی واقع در
1) 1. پیاده‌شده نوار 16896، صحافی شماره 0530، قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، صص 3 - 1، 18/9/1364.
2) در این جلسه از فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران، علاوه‌بر محسن رضایی، این برادران حضور داشتند: علی شمخانی، رحیم صفوی، محسن رفیق‌دوست (وزیر سپاه پاسداران)، عزیز جعفری، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلا)، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح)، محمد باقری (مسئول اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا سپاه)، محمد فروزنده (مسئول مهندسی سپاه)، سیدعلی حسینی‌تاش (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه)، محمود احمدپور (مسئول لجستیک سپاه)، حسن شفیع‌زاده (فرمانده توپخانه سپاه)، حسین نجات (مسئول حفاظت اطلاعات نیروی زمینی سپاه)، علی فدوی (مسئول اطلاعات قرارگاه نوح)، ابراهیم حاج‌محمدزاده (معاون سیاسی فرمانده کل سپاه)، وفایی (مهندسی نیروی زمینی سپاه)، مسعود حجاریان (از مسئولین وزارت سپاه) و داود رنجبر (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه).
تهران، محله جماران برگزار شد. در این جلسه طولانی که تا ساعت 18 ادامه یافت، وضعیت مناطق مختلف عملیاتی؛ وضعیت دشمن؛ طرحهای مختلف عملیاتهای محدود، پشتیبانی و گسترده؛ اقدامات مهندسی و نیازهای ادامه کار مهندسی؛ وضعیت توپخانه و چگونگی تقسیم توپهای موجود برای عملیات؛ حفاظت، فریب و غافلگیری دشمن؛ وضعیت نیرو؛ کمبودها و نیازهای نیروی انسانی؛ امکانات موردنیاز و... مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
گزارش مباحث امروز با استفاده از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه و نوارهای صوتی که وی از این مباحث ضبط کرده است، در چند بخش بهطور خلاصه درج می‌شود. گفتنی است که آقای هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطرات خود، در بیان مباحث امروز به چند سطر اکتفا کرده است: «فرماندهان سپاه آمدند و تا شب ساعت‌ها راجع به برنامه عملیات آینده و نیازها و امکانات و... مذاکره کردیم: ظهر هم استراحت نکردم و خیلی خسته شدم. به نظرم می‌آید برای احتیاط در تأمین امکانات، زیاده از حد معطل می‌شوند و با حضور این‌همه نیرو در جبهه‌ها، معطل‌کردن به نفع نیست، ولی نمی‌شود بدون آمادگی کامل هم عمل کرد.»(1)
در آغاز جلسه، محسن رضایی بعد از معرفی حاضران، فعالیت‌هایی که در سراسر جبهه‌های جنگ درحال اجراست و طرحهای عملیاتی موردنظر را بیان کرد. وی گفت که سپاه پاسداران از اسکله‌های البکر و العمیه (در خلیج‌فارس) و فاو تا منطقه عین‌خوش تحرکاتی را درزمینه فریب، عملیات محدود، عملیات یدکی و عملیات اصلی شروع کرده است. طبق ابلاغ حضرت عالی، عملیات اصلی نیروی زمینی ارتش منطقه شلمچه و احتمالاً عملیات یدکی در منطقه جزیره مینو و تحرکاتی هم در کوشک و زید و یک تحرک فریب هم در نفت‌شهر دارند. متناسب با این فعالیت‌های خودی، دشمن هم بمباران‌ها را شروع کرده است و نشان می‌دهد که با این موضع‌گیری‌ها، آنها هم موضع‌گیری متقابل کرده‌اند.
محسن رضایی افزود: کلاً از چزابه به بالا همه تحرکات، اقداماتی برای فریب دشمن است و از چزابه به پایین برای اجرای عملیات تلاش می‌شود. در چزابه یک عملیات محدود داریم. در منطقه هور، در جاده عماره به بصره درحال سازماندهی یک عملیات یدکی هستیم. اقداماتی برای عملیات محدود و کوچک در شمال دریاچه ام‌النعاج (در منطقه هور) انجام می‌شود. کلاً در منطقه جزایر مجنون فعالیت‌های مهندسی زیادتر شده است. جزایر ام‌الرصاص در اروندرود، جزایر منحصربه‌فردی هستند که سرپلی طبیعی محسوب می‌شوند که اگر به دست ما بیفتند نسبت به دیگر نقاط اروند برای عبور برتری و مزیت دارند. عملیاتِ پشتیبانی عملیاتِ فاو در ام‌الرصاص انجام می‌شود. علاوه‌بر منطقه اصلی که در دهانه فاو است، در سراسر اروندرود فعالیت مهندسی می‌شود و به دشمن نشان داده می‌شود عملیات دیگر، عملیات روی
1) 2. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، ص346.
اسکله‌های البکر و العمیه است. با گرفتن فاو و این دو اسکله، تقریباً تمام راه‌های هوایی و دریایی دشمن به شمال خلیج‌فارس قطع می‌شود.
محسن رضایی در ادامه با بیان اینکه این گزارشی است مختصر از اقدامات در دست اجرا، گفت باتوجه‌به اینکه ما باید قبل از عملیات از تمرکز فعالیت مهندسی و آمادگی دشمن در منطقه فاو جلوگیری کنیم، تحرکاتی که گفته شد برای ما نقش بسیار حیاتی و تعیین‌کننده دارند. از طرف دیگر، برای اینکه 72 ساعت یا چهار پنج شبانه‌روزِ اولِ عملیات از حملات دشمن به این منطقه جلوگیری کنیم باید هم‌زمان با این عملیات، عملیات ام‌الرصاص انجام شده باشد و حمله ارتش برای گرفتن جای پای خوبی تا شهر تنومه باشد. این حمله ارتش و حمله در زید و کوشک و آماده‌کردن منطقه فاو، اولاً دشمن و فعالیت‌هایش را تا شب عملیات دچار سرگردانی و تردید می‌کند. ثانیاً در چهار پنج شبانه‌روز اول که باید خاکریز بزنیم و کامل کنیم، تانک‌ها را پشت خط ببریم، آتش‌ها را تنظیم کنیم، بازسازی اولیه را بکنیم و خودمان را تثبیت بکنیم، باید در مناطق دیگر فشارهای دیگری به دشمن وارد کنیم و از تمرکز قوای دشمن جلوگیری کنیم. (1)
در ادامه جلسه، محمد باقری مسئول اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، ابتدا به توضیح وضعیت جغرافیایی و آب و هوایی مناطق مرزی ایران و عراق از جنوب تا شمال پرداخت و گفت که در منطقه جنوب، ارتفاع از سطح دریا از صفر تا حدود 4 متر است و هرچه به‌سمت جنوب و خلیج‌فارس برویم ارتفاع کمتر می‌شود، طوری‌که امکان کندن زمین، خاک‌برداری و... نیست و لودر یک بیل به زمین بزند آب درمی‌آید. وی افزود که بیشترین بارش و بیشترین مه در جنوب از آذر تا بهمن و اسفند است.
محمد باقری در ادامه به نحوه گسترش سپاه‌ها و یگان‌های ارتش عراق در سراسر مرز پرداخت و با بیان اینکه یگان‌های زرهی و مکانیزه ارتش عراق بیشتر در منطقه جنوب و یگان‌های پیاده بیشتر در مناطق میانی و شمالی گسترش یافته‌اند، گفت: بعد از عملیات بیت‌المقدس که دشمن با کمبود نیروی شدیدی مواجه شد، نیروهای احتیاط، ژاندارمری و نیروهای مردمی را سازماندهی و در خط‌های پدافندی مستقر کرد و نیروهای سازمانی‌اش را عقب‌تر مستقر کرده و زمانی‌که ما عملیات می‌کنیم اینها به‌صورت نیروهای ضربت وارد عمل می‌شوند.
وی افزود: درحال‌حاضر، سپاه هفتم عراق که بعد از عملیات خیبر تشکیل شد، از منطقه ابوالخصیب تا فاو و ام‌القصر مأموریت دارد و دارای 3 لشکر پیاده، 20 گردان تانک و 4 گردان توپخانه است. نیروهای این سپاه، نظامی و عمده آنها را نیروهای احتیاط تشکیل می‌دهند. یعنی نیروهای احتیاط را دوره‌به‌دوره احضار کرده و به کار گرفته‌اند و سربازهایی که قبل از جنگ
1) 3. سند شماره 16971/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طراحی و آماده‌سازی عملیات والفجر8، (قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 18/9/1364، نوار شماره 16897)، داوود رنجبر، صص 4 - 1؛ و - سند شماره 1106/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) در عملیات والفجر8 (داوود رنجبر)، 18/9/1364 تا 19/9/1364 صص 7 - 4.
سربازی را شروع کرده‌اند، هیچ‌کدام ترخیص نشده‌اند. اخیراً سربازی پناهنده شده بود که هشت سال سربازی کرده بود؛ دوره سربازی عراقی‌ها سه سال است.
آقای هاشمی وضعیت نیروی لشکرهای عراق را پرسید، آقای باقری پاسخ داد که لشکرها و تیپ‌های قدیمی هر گردانشان حدود 1200 نفر نیرو دارد که 300 تا 400 نفر آنها رزمنده و 700 تا 800 نفرشان نیروی پشتیبانی هستند، اما تیپ‌های جدیدالتأسیس، گردان‌های سَبُک دارند که هریک حداکثر 300 نفر نیرو دارد. لشکرهای جدید حداکثر 7000 نفر و لشکرهای سازمانی عراق 17000 تا 18000 نفر نیرو دارند.
آقای باقری در ادامه محل استقرار سایر سپاه‌های ارتش عراق از جنوب به شمال را چنین ذکر کرد: سپاه سوم از شلمچه تا طلائیه، سپاه ششم منطقه هور، سپاه چهارم از چزابه تا شیار چنگوله، سپاه دوم از چنگوله تا قصرشیرین، پس از آن سپاه یکم و در انتهای شمال‌شرق عراق سپاه پنجم مستقر است.
آقای باقری تلاش‌ها و تحرکات دشمن را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم کرد و گفت که در منطقه شمالی تا دو هفته پیش وضعیت کاملاً عادی بود و دشمن تحرکی نداشت، اما از دو هفته پیش در منطقه فکه فعال شده و با استقرار یک تیپ زرهی در این منطقه، آن را تقویت کرده است چون فکه معبر وصولی به‌سوی عماره است. همین‌طور مناطق شرهانی، زبیدات و بجلیه را تقویت کرده است و هیئت‌های ستادی از منطقه سپاه چهارم و وزیر دفاع عراق از منطقه سپاه چهارم و سپاه ششم بازدید کردند. از چند روز پیش بمباران‌هایی در این مناطق شروع شده و شناسایی و عکس‌برداری هوایی انجام شده است. همچنین در روزهای گذشته مناطق سرپل ذهاب، حمید و جفیر چند نوبت بمباران شده است که اینها همه حاکی‌از حساسیت نسبی دشمن به این مناطق است که البته این حساسیت نسبت به مناطق جنوبی خیلی کمتر است.
آقای هاشمی: ما به نیروی هوایی گفتیم که هرروز جواب بدهد، آنها جواب می‌دهند.
آقای رضایی یکی از دلایل بمباران‌ها را اعزام نیروهای بسیجی از 15 مهر و اینکه دشمن احتمال حمله ما را می‌دهد، ذکر کرد.
آقای باقری در ادامه وضعیت منطقه اروندرود و فاو را تشریح کرد و گفت: بعد از عملیات بدر و مشاهده توانایی ما در عبور از آب، دشمن درحال مستحکم‌کردن خط 85 کیلومتری اروندرود و ساختن سنگرهای بتونی و ایجاد یک دیوار جلو اروند است. بعد از خط اول، یک جاده احداث کرده است و در طول خط به فاصله هر 30 تا 50 متر درحال ایجاد یک سنگر تیربار و آر.پی.جی. و چنین سلاح‌هایی است. بیشتر نهرهایی را که نخلستان را آبیاری می‌کرده
پر کرده و برخی را لوله انداخته است و با احداث سیل‌بندی در 500 متری خط اول، خط دوم را تشکیل داده است. تلاش‌های مهندسی دشمن از اوایل مرداد با شدت شروع شده؛ از ام‌الرصاص تا فاو با 500 تا600 کمپرسی و بدون احساس خطر، به‌دلیل آتش ضعیف ما، کار می‌کند. اولین نقطه‌ای که دشمن به آن حساس شده جزیره ام‌الرصاص است که خط دفاعی آن را محکم کرده و نیزارهایی که جلو دید را می‌گرفت از بین برده است. با اقدامات نیروهای اطلاعات و شناسایی‌های موفق آنان و گرفتن اطلاعات از چند پناهنده و اسیر، اطلاعات جزئی و دقیقی از این منطقه به دست آورده‌ایم.
دیگر نقاط مهم و معابر اصلی، منطقه سیبه مقابل آبادان، منطقه مقابل خسروآباد و منطقه چهارچراغ تا فاو است که دشمن این مناطق را با سرعت سازماندهی و تحکیم مواضع کرد و پس از آن سمت چپ و راست این معابر را محکم کرد که حدود 15 روز پیش تقریباً فعالیت‌های مهندسی‌اش تمام شده و تعداد کمپرسی‌ها را به نصف کاهش داده و درحال اقدامات ترمیمی است. آقای باقری افزود: مدتی پیش که مهندسی ما در منطقه فعال شده بود، دشمن با یک گردان تانک منطقه را تقویت و مانور زرهی اجرا کرد. اخیراً هم آنها را از منطقه حدود کارخانه نمک (شمال فاو) خارج کرد و وضعیت به حالت عادی بازگشت. البته به‌دلیل اینکه از فروردین به بعد عکس هوایی گرفته نشده است، از عمق دشمن اطلاعی نداریم.
آقای محسن رضایی هم اشاره کرد که سه ماه است پیگیری می‌کنیم، ولی هنوز عکس گرفته نشده است. ازطریق عکس هوایی می‌توانیم اقدامات دشمن، جاده‌کشی و ایجاد مواضع جدید توپخانه را ببینیم و متوجه شویم که آیا دشمن از تصمیم ما برای عملیات در این منطقه آگاه شده یا نه که بتوانیم در محاسبات خودمان در نظر بگیریم و برای مواضع دشمن آتش در نظر بگیریم.
آقای باقری در ادامه گفت یک پناهنده عراقی چند روز پیش ادعا کرده که در حاشیه جاده حدود 150 دستگاه نفربر دیده است، اما به‌دلیل اینکه هیچ دیدبان ما آن را ندیده و عکس هوایی هم نداریم، نمی‌توانیم این ادعا را تأیید کنیم. در این منطقه (بجز اقدامات مهندسی) تغییرات جدیدی نبوده و عمدتاً نیروهای قدیمی ارتش عراق مستقرند. در سه ماه گذشته، فقط یک گردان پیاده - دریایی باکیفیت‌تری به‌جای گردان قبلی آمده است. همچنین دشمن موانعی را برای جلوگیری از ورود هاورکرافت و قایق و نشستن هلیکوپتر در منطقه ایجاد کرده است.
در ادامه درباره جزرومد آب اروندرود و ضرورت کار تجربی و بررسی طولانی برای به‌دست‌آوردن قواعد و زمان‌های تغییرات جریان‌های آب اروند بحث شد.
تصویر
آقای باقری درباره احتمالاتی که دشمن درباره عملیات آتی ایران می‌دهد گفت: درمجموع باتوجه‌به اطلاعاتی که دشمن از ما و توانایی‌های ما دارد، پیش‌بینی می‌کند که ما در منطقه فاو یا هور عملیات اساسی و گسترده خودمان را اجرا می‌کنیم. همچنین احتمال عملیات محدود در منطقه فکه یا مهران را می‌دهد و نیز احتمال اجرای عملیات محدود را در دو منطقه روبه‌روی جزیره مینو و در جزیره ام‌الرصاص می‌دهد. همچنین دشمن به منطقه هور خیلی حساس است، هر سه روز عکس هوایی می‌گیرد، دو تیپ گارد ریاست جمهوری عراق در آنجا آموزش عملیات در هور می‌بینند. با تحرکاتی که می‌بینیم، احتمال دارد دشمن در جزیره جنوبی قصد حمله‌ای داشته باشد.(1)
1
آماده‌سازی زمینه اجرای عملیاتهای محدود و عملیاتهای یدک و گزارش میزان پیشرفت کار، و نیز اقدامات مهندسی انجام‌شده، در دست اقدام و موردنیاز و همچنین تجهیزات لازم برای کارهای مهندسی و چگونگی تهیه آن، بحث بعدی جلسه امروز فرماندهان سپاه پاسداران با آقای هاشمی و آقای موسوی نخست‌وزیر، بود.
عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه قدس) دراین‌باره گفت که حدود 20 روز است که مأمور آماده‌سازی دو عملیات محدود (جزیره ام‌الرصاص و جنوب چزابه) و دو عملیات یدک شده‌ایم. برای جنوب چزابه تیپ32 انصارالحسین(ع) و تیپ15 امام حسن(ع) در نظر گرفته شده‌اند. کار شناسایی شروع شده است. نهرهای عقبه این منطقه عمقشان کم است و برای تردد قایق مناسب نیست و برای عمیق‌کردن آنها باید کار مهندسی شود.
آقای هاشمی محاسن عملیات در چزابه را پرسید که گفته شد اهمیت آن به‌دلیل دستیابی به جادههای شمال هور است و با اجرای این عملیات دشمن در چزابه متزلزل می‌شود و نیروهای عراقی مستقر در این منطقه در معرض دید و تیر نیروهای خودی قرار می‌گیرند. آقای جعفری درباره جزیره ام‌الرصاص گفت که تیپ10 سیدالشهدا(ع) و تیپ18 الغدیر دو ماه است که کار در این منطقه را شروع کرده‌اند. شناسایی‌هایی از روبهرو و پشت انجام شده است. ادامه حضور و استقرار نیروهای ارتش و ژاندارمری - که قرار بوده منطقه را تحویل دهند - مشکلاتی دارد. محدودبودن جزیره ام‌الرصاص و آسیب‌پذیری آن درمقابل آتش دشمن، برای اجرای عملیات مشکل‌ساز است که برای آن باید فکری بشود. آماده‌سازی این منطقه برای عملیات نیاز به کار بسیاری دارد. پیشنهاد ما این است که در اینجا عملیاتی به‌تنهایی انجام نشود، بلکه در پشتیبانی از یک عملیات دیگر، اینجا اجرای عملیات شود.
1) 4. مأخذ3، ردیف اول، صص 26 - 1؛ و - مأخذ3 ردیف دوم، صص 19 - 4.
تصویر
آقای جعفری درباره عملیات یدک گفت که بهترین منطقه برای عملیات یدک، شمال و غرب دریاچه ام‌النعاج (شمال هور) است و چون ما سریع خود را به دشمن نزدیک کردیم، دشمن برای سد‌کردن ما، عقب است و اگر زمان از دست برود، دشمن آنجا کار می‌کند و مشکل ایجاد می‌کند.(1)وی تأکید کرد که هرچه سریع‌تر جاده لازم در این منطقه احداث شود و بخشی از مشکل عقبه این منطقه هم با استفاده از پل خیبری حل شود و همچنین با استفاده از سکوهای شناور برای توپ‌ها، مشکل آتش را حل کنیم و سریع اینجا، جای پایی بگیریم و پیش برویم و خودمان را به دشمن نزدیک کنیم که دشمن نتواند این منطقه را قفل کند.
در ادامه گفته شد که دشمن از حدود شش ماه پیش جاده‌سازی در هور را شروع کرده و الآن دو رده جاده و تعدادی جادههای ارتباطی در منطقه احداث کرده است. عراقی‌ها همچنین درحال بریدن و آتش‌زدن نی‌ها هستند که منطقه دید و تیر خودشان را در هور افزایش دهند، ولی ظاهراً دشمن از جنگ در هور و آب خسته و عاجز شده و در تلاش است که با احداث جاده‌ها، نیروهایش را روی جاده‌ها مستقر کند. نیروهای شناسایی دیده‌اند که عراقی‌ها یک مینی‌بوس زنان خواننده و رقاص را به خط آورده‌اند که آنها با خوانندگی و... سربازان را به کار و تحکیم مواضع تشویق کنند.
فرمانده قرارگاه قدس افزود که در منطقه هور علاوه‌بر نیاز به جاده و عقبه‌سازی، برای اجرای عملیات، پشتیبانی آتش ضروری است که برای این منظور نیاز به 17 گردان توپ است؛ 10 گردان توپ در خشکی و 7 گردان روی شناورها و سکوهای شناور.
در ادامه جلسه، آقای هاشمی، محسن رضایی، رحیم صفوی و عزیز جعفری بر ضرورت و اهمیت جاده‌سازی در هور و تسریع در احداث جاده تأکید کردند و محسن رضایی افزود که حتی اگر عملیاتی هم در این منطقه اجرا نشود، احداث جاده و کار مهندسی ضروری است که ازجمله نتایج آن، قرارگرفتن مناطق وسیعی از هور دراختیار نیروهای خودی و همچنین امکان بستن جاده عماره - بصره با اجرای آتش توپخانه است. رحیم صفوی نیز اضافه کرد که برای تسریع در اجرای کارهای مهندسی و آماده‌سازی در دو منطقه هور و اروند، دو هزار کمپرسی نیاز است. عزیز جعفری در پایان گفت: برای عملیات در هور شناسایی‌ها شروع شده، فعالیت لشکرها آغاز شده، علاوه‌بر کارهای مهندسی و جاده‌سازی، کارهای عمده باقی مانده، تهیه قایق‌های موردنیاز، آموزش غواصی و آماده‌شدن نیروی غواص است که حدود دو ماه زمان نیاز است که بتوانیم آماده عملیات شویم.(2)
در ادامه جلسه موضوع مهندسی، اقدامات انجام‌شده و در دست اقدام، تجهیزات مهندسی موردنیاز، چگونگی تهیه آن و... مطرح شد. ابتدا مسعود حجاریان گفت که در جنگ، مهندسی و کمپرسی می‌تواند تکمیل‌کننده توان رزمی ما و جایگزین لشکرهای ما باشد. توان دولت در ارسال کمپرسی کم است. کمپرسی‌های ضعیف در این مناطق به درد نمی‌خورد و بیشتر دردسر ایجاد می‌کند. بعد از انقلاب 1000 دستگاه کمپرسی "ولو" و دو هزار کمپرسی "مایلر" وارد
شده است که اساساً کمپرسی مایلر می‌تواند در این زمین‌ها خوب کار کند. اگر این 2000 کمپرسی را که در کشور تقسیم شده بتوانیم جمع‌آوری کنیم و به جنگ اختصاص بدهیم، کار پیش می‌رود و گرنه مشکل پیدا می‌کنیم.
سپس آقای محمدتقی رضوی به تشریح اقدامات مهندسی پرداخت و گفت کار اصلی ما در هور احداث دو جاده شط‌علی به خندق و جاده شط‌علی به ابوذکر و ترابه است که اولی تاکنون حدود 5/17 کیلومتر احداث شده و 6 کیلومتر آن باقی مانده است. از جاده ابوذکر هم 5 کیلومتر کار شده و حدود 5/13 کیلومتر باقی مانده است. پیشرفت کار بستگی به تعداد کمپرسی دارد و همچنین نباریدن باران؛ از آنجا که جادههای منطقه خاک رس است، پس از بارش باران، تردد در آنها امکان‌پذیر نیست. کار مهندسی در برخی نقاط مثل جزیره جنوبی هم به‌دلیل اینکه زیر آتش و دید دشمن قرار دارد با کندی انجام می‌شود و برخی جاها فقط در شب، چون در روز امکان‌پذیر نیست. برخی جاها که زیر آتش است فقط کمپرسی‌های جهاد سازندگی و سپاه استفاده می‌شود و کمپرسی‌های مردمی و اداره‌ها چون رانندگان اکراه دارند، استفاده نمی‌شود. راننده کمپرسی نیز کم است و در مضیقه هستیم. الآن در هور کمتر از 500 کمپرسی مشغول کار است. آقای رضوی درباره طرحی که برای احداث پدهای توپخانه در هور مشخص شده، گفت که نیاز به 26 کیلومتر کار راه‌سازی دارد. وی افزود که درمجموع حداقل نیاز به 1500 دستگاه کمپرسی داریم.(1)
در ادامه، محمد فروزنده (مسئول مهندس سپاه) در یک جمع‌بندی از کار مهندسی، نیازها و چگونگی تأمین آن گفت: «ما درمجموع 12 میلیون و 40 هزار متر مکعب خاکریزی در منطقه هور و 3 میلیون و 400 هزار متر مکعب کار خاکریزی در منطقه آبادان داریم. برای این کارها، علاوه‌بر کمپرسی‌های مردمی (700 تا 1000 دستگاه)، 1000 کمپرسی دیگر هم باید ازطریق دولت دراختیار مهندسی قرار گیرد. با محاسباتی که برادران سپاه و جهاد کرده‌اند درمجموع هزینه اینها (شامل کرایه، خسارت و...)، به میزانی است که برای ما صرفه اقتصادی دارد که این تعداد کمپرسی را بخریم. برای این کار حدود 800 تا 850 میلیون تومان نیاز داریم. البته این یک کار درازمدت است، ولی برای کوتاه‌مدت همین کاری است که برادرمان آقای موسوی (نخست‌وزیر) دستور فرمودند و آقای فیروزآبادی شروع کردند که کمپرسی‌های دولت را بسیج کنند. نظر برادران عملیات این است که از فاو تا چزابه کلیه کارهای مهندسی فعال باشد که خود این یک فریب برای دشمن باشد، در تشخیص منطقه اصلی عملیات.»
محمدتقی رضوی نیز اضافه کرد کار دیگر، سیل‌بند حاشیه هور از شط‌علی به چزابه به طول 50 کیلومتر است و علاوه‌بر آن، 20 کیلومتر هم باید کنار رودخانه‌هایی که به هور می‌ریزد، سیل‌بند بزنیم.
آقای هاشمی: «بههرحال، ما الآن یکی از اهدافمان فعال‌بودن هور است. این تداوم خط از اینجا [هور] تا پایین [فاو] را حفظ می‌کند. [کمپرسی‌ها] می‌آید، خودتان به کار بگیرید و اولویت‌ها را مراعات کنید. آقای مهندس موسوی هم در همین جلسه درمقابل این آقایان هم
1) 7. همان، صص 24 - 9.
می‌خواهند الآن تعهد کنند که [چون] ما می‌خواهیم زمان‌بندی بکنیم، تعهد بفرمایید این 1000 تا کمپرسی را حداکثر تا 15 روز دیگر تحویل اینها بدهید.»
آقای میرحسین موسوی: «من به برادران پیشنهاد می‌کنم یک جدول شبیه جداولی که در کارهای مهندسی می‌کشند CPM، که تمام عملیات را بتوانند هم‌زمان نشان بدهد که فرضاً کار آب و خاکی، حفاظت، عملیات، آموزش، چه مواردی باید به همدیگر برخورد داشته باشد. پیشرفت‌ها را ازنظر روز مشخص بکند که کدام کار عقب است و کدام کار جلو است. [...] اگر آن باشد، براساس آن، من که ناشی هستم از بیرون می‌آیم و برادرهایی که توضیح می‌دهند یا برادران بخش‌های دیگر سریع‌تر توجیه می‌شوند. در آن موقعیت هم واقعاً معلوم می‌شود که 1000 تا کمپرسی را الآن برادرها می‌توانند به کار بگیرند یا 1000 تا کمپرسی کم است و 5000 تا نیاز دارند. این مشخص می‌شود که مثلاً در این ده روز، 5000 تا نیاز دارند، در این پنج روز مثلاً 300 تا نیاز دارند. اگر این عمل بشود به نظر من بهترین چیز است. [...]»
در ادامه آقای حسینی‌تاش توضیح داد که برادران مشغول کار روی این موضوع هستند و مهندس موسوی هم بر ضرورت تهیه این جدول و برنامه‌ریزی دراین‌زمینه تأکید و اضافه کرد که البته ما 1000 تا کمپرسی را تأمین می‌کنیم که تلاش شود با برنامه‌ریزی به کار گرفته شود.(1)
1
در ادامه جلسه امروز جانشین فرمانده کل قوا با فرماندهان سپاه پاسداران، فرماندهان قرارگاه کربلا و قرارگاه نوح به بیان مأموریت خود و اقدامات آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو، مشکلات، کمبودها و نیازها پرداختند، سپس طرحهای باقیمانده مهندسی توضیح داده شد و آقای هاشمی تأکید کرد که کارهای مهندسی تا 15 دی پایان یابد. همچنین چگونگی انتقال تجهیزات سنگین به غرب اروندرود و وسایل موردنیاز برای عبور مطرح شد.
فرمانده قرارگاه کربلا عباس محتاج، وضعیت زمین منطقه شمال و شمال‌شرق اروندرود را تشریح کرد و ازجمله گفت که نهرهای متعددی به عرض 8 تا 10 متر و عمق 2 تا 3 متر در سرتاسر این منطقه وجود دارد که با اتصال به اروندرود نخلستان‌های این منطقه را آبیاری می‌کنند و هرکدام حالتی خاص دارند و شناسایی کلی منطقه تهیه شده است. آقای محتاج لازمه کار در این منطقه، آماده‌سازی و امکان‌پذیر‌شدن پشتیبانی آن را احداث جادههای جدید و ترمیم جادههای موجود اعلام کرد و تهیه تجهیزات موردنیاز برای این کار، ازجمله کمپرسی‌های کوچک و بزرگ را ضروری دانست. وی دیگر کارهای ضروری در این منطقه را محکم‌کردن و ساختن خط، سنگرها، مواضع، زاغه‌ها و... - که نیاز به لوازم متعدد ازجمله گونی، سنگر بتونی، پلیت و الوار دارد - اعلام کرد.
فرمانده قرارگاه کربلا درباره شناسایی منطقه گفت که نیروهای شناسایی تاکنون 15 بار از اروند عبور کرده‌اند که فقط 7 بار موفق بوده‌اند و بقیه موارد به‌دلیل وضعیت جزرومد آب اروندرود و
1) 8. همان، صص 29 - 24.
کم‌تجربگی، نیروها به نقطه موردنظر نرسیده‌اند. نیروهای شناسایی در برخی محورها 5 ردیف موانع را پشت سر گذاشته و تا 25 متری سنگرهای دشمن رفته‌اند. سنگرهای دشمن بین 250 تا 400 متر از آب اروند فاصله دارند که به این دلیل است که هنگام مد، آب تا زیر سنگرها بالا می‌آید.(1)
عباس محتاج در ادامه مباحث خود، درباره نیروی موردنیاز برای اجرای مأموریت قرارگاه کربلا گفت که به‌علت طولانی‌بودن خط پدافندی و ضرورت مقابله با پاتک‌های دشمن و پاک‌سازی نخلستان، نیروی بسیاری لازم است. برای تصرف هدف و 24 ساعت پدافند، برآورد شده که 87 گردان و برای ادامه آن؛ یعنی 15 روز درگیری و مقابله با پاتک‌های دشمن، برآورد شده که 50 گردان نیرو موردنیاز است.
آقای هاشمی دراین‌باره گفت که وقتی نیرو به‌اندازه کافی باشد، احتیاط‌هایی که در نظر می‌گیرید بجاست، اما طوری نشود که به قیمت عمل‌نکردن تمام شود. طوری برآورد نکنید که عملیات منتفی شود. طرحتان انعطاف‌پذیر باشد که اگر نیرو کمتر از این بود بتوانید عمل کنید.
عزیز جعفری در پاسخ به این نظر گفت این برآوردی که کرده‌ایم قطعی است و اگر پایمان به آن زمین [فاو] برسد چنین نیرویی لازم است و اگر این مقدار نیرو تأمین نشود باید جای دیگری عملیات کنیم.
در ادامه فرمانده قرارگاه کربلا (عباس محتاج) با اشاره به ضرورت ترمیم 130 کیلومتر جاده در شرق اروندرود و لزوم فعالیت تعداد فراوانی دستگاه‌های مهندسی برای این کار که موجب هشیاری دشمن خواهد شد، سرعت در انجام‌دادن کارها و تلاش حفاظت برای جلوگیری از هشیاری دشمن را متعارض یکدیگر خواند و گفت یکی را باید فدای دیگری کنیم والاّ زمان طولانی برای آماده‌سازی لازم است. برادر محتاج ضمن بیان اینکه یگان‌ها آموزش نیروهای خود را شروع کرده‌اند، به‌دلیل سردی هوا، آموزش شنا و غواصی را در رودخانه‌ها بسیار مشکل خواند و دراختیارداشتن استخرهای سرپوشیده را برای آموزش ضروری دانست. وی مشکل اصلی یگان‌ها را نیروی کادر اعلام کرد و افزود هر یگان خط‌شکن نیاز به 200 تا 300 دست لباس غواصی دارد و همچنین یگان‌ها برای عبوردادن دستگاه‌های مهندسی، تانک و... از اروندرود نیاز به سطحه‌های نظامی دارند.(2)
در ادامه جلسه، حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران و فرمانده قرارگاه نوح، به تشریح مأموریت این قرارگاه و اقدامات آماده‌سازی پرداخت. وی گفت که منطقه مأموریت قرارگاه نوح در منطقه اروندرود از نهر ابودکل به پایین است که این مأموریت قرار است با لشکر19 فجر، لشکر41 ثارالله و تیپ33 المهدی اجرا شود. آقای علایی اقدامات شناسایی و مهندسی این یگان‌ها را تشریح کرد و گفت به‌دلیل عرض طولانی دهانه اروندرود، نیروهای شناسایی بخشی از مسیر را با قایق رفتند و ادامه آن را با لباس غواصی تا موانع ضدهاورکرافت پیش رفتند. نیروهای شناسایی لشکر41 نیز سه بار از روبه‌روی قشله تا سیم‌خاردار دشمن رفته‌اند. وی نیروی موردنیاز برای اجرای مأموریت قرارگاه نوح را 28 گردان اعلام کرد.
آقای هاشمی درباره مأموریت قرارگاه نوح گفت لزومی ندارد این قرارگاه امکانات و نیروی
خود را صرف شکستن خط کند، بلکه از موفقیت قرارگاه کربلا استفاده کرده و نیروهای خود را با استفاده از سرپل قرارگاه کربلا عبور داده و به‌طرف جنوب حرکت دهد.
تصویر
محسن رضایی دراین‌باره با بیان سه راهکار برای پیشروی به‌سمت فاو و غرب و جنوب‌غرب اروندرود، گفت به‌دلیل اینکه هنوز جزئیات پاک‌سازی روشن نشده، نمی‌توانیم دراین‌باره تصمیم بگیریم. بحث دراین‌باره ادامه یافت و دیدگاه‌های مختلف بیان شد.
فرمانده قرارگاه نوح در ادامه مأموریت دیگر این قرارگاه یعنی اجرای عملیات روی اسکله العمیه و اقدامات شناسایی دراین‌زمینه را شرح داد.(1)
علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه نوح نیز دراین‌باره چنین توضیح داد: «چند مرحله شناسایی صورت گرفته است. فاصله دو اسکله البکر و العمیه از یکدیگر شش مایل دریایی است. در شش مایلی العمیه چهارپایه‌ای است که ما از آنجا دیدبانی می‌کنیم. [نیروهای اطلاعات] در یک شناسایی با قایق با فاصله یک کیلومتر از طرفین العمیه عبور کردند و خود اسکله را دیدند و برآورد کردند که حداکثر 60 نفر نیرو دارد. یک فیلم هم از روی همان چهارپایه تهیه شده که العمیه را خوب نشان می‌دهد. اسکله پلهای ندارد که نیروها ازآن بالا بروند، باید به فکر پلهای [نردبانی] باشیم.»(2)
در ادامه جلسه، دوباره به بحث اقدامات مهندسی ازجمله تلاش‌هایی که برای احداث جاده و مواضع توپخانه انجام می‌شود، پرداخته شد. آقای هاشمی تأکید کرد که کارهایی که برای عملیات آماده نمی‌شود، شروع نشود. محمد فروزنده کار اصلی باقیمانده را کارهای مهندسی
برای توپخانه اعلام کرد که دلیل تأخیر آن را، تأخیر در واگذاری مأموریت و مشکلات حفاظت خواند و گفت انشاءالله تا آخر دی آماده خواهیم کرد. اما آقای هاشمی گفت که با افزودن نیرو و امکانات، سرعت را افزایش دهید و حداکثر تا 15 دی آماده کنید، طوری‌که روز 16 دی دیگر یک دستگاه مهندسی هم در منطقه نباشد.
موضوع "مهندسی عبور" بحث بعدی جلسه بود که آقای وفایی به تدابیر اتخاذشده دراین‌زمینه پرداخت و گفت: با استفاده از چند نهری که برای انتقال وسایل سنگین مناسب است، قرار است به‌وسیله 45 شناور (10 شناور طارق و 35 سطحه) حدود پنج ساعت بعد از شکستن خط، 45 دستگاه (مهندسی، تانک و...) را بارگیری کنیم که در موج اول اگر 60 درصد آنها سالم به ساحل دشمن برسند، مطلوب است. در موج‌های بعدی قرار است با استفاده از فرش باتلاق، شناورها بتوانند وسایل را در ساحل خودی بارگیری کنند. برای پیاده‌کردن وسایل در ساحل دشمن، اسکله‌ها باید از هر طرف تا یک کیلومتر پاک‌سازی شود تا بتوانیم وسایل را تخلیه کنیم.(1)
1
برآورد تعداد و انواع توپ موردنیاز برای پشتیبانی از عملیات در منطقه فاو، چگونگی تهیه آن و اینکه چه بخشی از توپهای ارتش باید در پشتیبانی این عملیات قرار گیرند؛ همچنین موضوع برآورد نیروی انسانی و تعداد گردان‌های رزمی موردنیاز برای عملیات، چگونگی تأمین این برآورد و نیز انواع آموزش‌های لازم برای رزمندگان منطقه عملیاتی فاو و زمان آموزش و آمادگی آنان، بحث بعدی جلسه امروز فرماندهان سپاه با آقای هاشمی بود.
برای پشتیبانی از عملیات رزمندگان در منطقه فاو، مسئولان توپخانه سپاه برآورد کرده‌اند که 40 گردان انواع توپ و کاتیوشا موردنیاز است. در این جلسه حسن شفیع‌زاده فرمانده توپخانه سپاه با اشاره به اینکه در نامه ارسالی برای آقای هاشمی، برآورد توپهای موردنیاز، چگونگی و موارد استفاده و انواع آن بهطور دقیق تشریح شده است، گفت که 40 تا 45 گردان توپ برای این عملیات نیاز است که 9 گردان آن از توپهای دراختیار سپاه تأمین می‌شود و 36 گردان آن، یعنی 612 قبضه آن از توپهای دراختیار ارتش باید تأمین شود.
عزیز جعفری دراین‌باره توضیح داد که برای بستن منطقه‌ای به مساحت یک کیلومتر در یک کیلومتر با آتش توپخانه در طول 24 ساعت، نیاز به دو گردان توپ است. حسن شفیع‌زاده نیز توضیح داد که برای زدن گره‌های مواصلاتی و نقاط مشخص‌شده در مسیر هجوم یگان‌های دشمن به‌سمت فاو باتوجه‌به مسیر طولانی خرمشهر تا فاو، در برآورد توپ موردنیاز برای یک کیلومتر مربع را به یک گردان کاهش داده‌ایم تا امکان تأمین آن؛ یعنی 40 تا 45 گردان، میسّر شود. وی تأمین این تعداد توپ را درصورتی امکان‌پذیر دانست که ارتش درگیر عملیاتی جدی نشود.
آقای هاشمی درباره عملیات ارتش گفت: «ما به آقای صیاد ابلاغ کردیم که باید یک عملیات جدی بکنید و یک منطقه را هم تعیین کردیم. یا از [جزیره] مینو عبور کنید یا در شلمچه یا زید
1) 13. همان، صص 49 - 46.
عمل کنید. [...] آقای صیاد شلمچه را ترجیح می‌داد که عمل کند و [عملیات در] زید را هم پشتیبانی آن قرار بدهد.[...] ولی جوابی که دیشب ایشان به من دادند این بود که ما بهطور جدی مطرح کردیم و داریم کار ستادی می‌کنیم. جواب روشن ما را بعد از کار ستادی‌شان می‌دهند. اصل مسئله را پذیرفته‌اند، درحد پشتیبانی هیچ حرفی ندارند که به‌عنوان یک عملیات پشتیبانی وارد جنگ بشوند؛ درحد اینکه عملیات جدی باشد هنوز جواب قطعی به ما ندادند.»
محسن رضایی درباره عملیات پشتیبانی چنین توضیح داد: «عملیات پشتیبانی که شما فرمودید اگر منظور این است که اینها با خط [دشمن] درگیر شوند و بیایند [عقب]، این اصلاً پشتیبانی نیست. باید یک جایی را بگیرند. [...] اگر بخواهند عملیات پشتیبانی بکنند باید حداقل تا پنج کیلومتر پیشروی کنند. اگر عملیات جدی هم باشد، حداقل تا تنومه است که مواضع قابل‌پدافند وجود دارد. [...] در هر حال، اینجا بایستی یک عملیات بکنند یعنی پیشروی بکنند و گرنه دشمن می‌آید و چند تا تق‌وتوق (تیراندازی) می‌کند و اگر اینها جلو نروند که فایده ندارد، صبح دشمن می‌فهمد که فریب بوده است.»
آقای هاشمی بعد از نکات دیگری که فرماندهان سپاه مطرح کردند، بر اصلی‌بودن عملیات در منطقه فاو تأکید کرد و گفت: «اصل برای ما این عملیات [فاو] است هر چی که بخواهد مزاحم این شود ما قبول نمی‌کنیم. نه هور را، نه زید را و نه شلمچه را، هر چی مزاحم بشود قبول نمی‌کنیم. درمورد ارتش هم همین است. شما ببینید از ارتش عملیات پشتیبانی می‌خواهید، عملیات چیز [جدی] می‌خواهید یا توپخانه می‌خواهید.»
بحث دراین‌باره ادامه یافت و سرانجام آقای هاشمی نظر داد که توپخانه را تحت فرماندهی قرارگاه خاتم می‌گذاریم و تقسیم عادلانه می‌کنیم بخشی را برای احتیاط می‌گذاریم و به‌تناسب کشش مناطق عملیات سپاه و ارتش نیز بین آنها تقسیم می‌کنیم و احتیاط را نیز در جای خودش به کار می‌گیریم. وی افزود که ستاد اصلی قرارگاه موضوع توپخانه را بررسی و تقسیم می‌کند و به آقایان ارائه می‌دهد. فرماندهان سپاه نیز تقریباً این نظر را پذیرفتند و فرمانده توپخانه سپاه تأکید کرد که توپ‌ها باید به‌تناسب منطقه عملیاتی تقسیم بشود.(1)
"نیروی انسانی" موضوع بعدی جلسه بود. سیدعلی حسینی‌تاش مسئول ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران این موضوع را بهطور مشروح بیان کرد. وی نیروهای عملیاتی را به چهار گروه تقسیم‌بندی کرد: 1. نیروهای کادر اصلی شامل فرماندهان گردان‌ها، گروهان‌ها، دسته‌ها و عناصر اصلی سازمان لشکر 2. نیروهای پاسدار 3. نیروهای بسیجی 4. نیروهای وظیفه. سیدعلی حسینی‌تاش توضیح داد متناسب با تعداد نیرویی که از گروه اول دراختیار باشد، می‌توان گردان، گروهان و دسته رزمنده تشکیل داد و نیروهای گروه دوم یعنی پاسدارها بیشتر در مسئولیت‌های مدیریتی، یعنی مدیریت عده‌ای از بسیجی‌ها یا نیروهای وظیفه و در مسئولیت‌هایی که استفاده از نیروی بسیجی و وظیفه امکان‌پذیر نیست، به کار گرفته می‌شوند.
1) 14. سند شماره 15062/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر8، (جلسه قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 14/10/1364، نوار شماره 16997)، تهیه‌کننده سنجقی، صص 16 - 1.
تصویر
وی افزود که باید به تعداد مناسبی از هریک از چهار گروه داشته باشیم که بتوانیم سازمان رزم سپاه را تکمیل کنیم. وی پس از بیان چگونگی تأمین نیروهای یگان‌های رزم و وابسته بودن آن به استان‌های پشتیبانی کننده، معایب و محاسن این شیوه را برشمرد و ازجمله معایب آن را متناسب‌نبودن تعداد کادر برخی یگان‌ها با تعداد نیروی رزمنده بسیجی که از استان پشتیبانی‌کننده اعزام می‌شود، اعلام کرد. رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه، مجموع توان بالقوه یگان‌های رزمی سپاه پاسداران (بجز یگان‌های پدافندی) را که برای عملیات پیش‌بینی شده است 115 گردان سازمانی اعلام کرد و افزود که 57 گردان نیز برای بازسازی گردان‌هایی که عملیات می‌کنند و می‌خواهند سازمانشان را تکمیل کنند و دوباره وارد عمل شوند، در نظر گرفته شده است. وی تعداد نیروهایی را که درحال‌حاضر دراختیار یگان‌های مانوری (یگان‌هایی که مأموریت عملیات آفندی دارند) است را حدود 100 هزار نفر اعلام کرد و افزود برای اینکه این یگان‌ها به استعداد سازمانی خود برسند 46 هزار نفر کمبود داریم. وی توضیح داد که برای 57 گردان احتیاط نیز نیروی جداگانه‌ای لازم است تا این گردان‌ها تشکیل شود. حسینی‌تاش کسری کادر فرماندهی را کمبود کادر فرماندهی برای 20 گردان و همچنین کمبود نیروی وظیفه را 21 هزار نفر اعلام کرد. وی افزود باتوجه‌به اینکه نیروی وظیفه برای بهکارگیری در یگان‌های مهندسی، توپخانه و سایر واحدهای پشتیبانی، نیاز به سه ماه آموزش دارد، حتی اگر این تعداد نیروی وظیفه هم دراختیار سپاه پاسداران گذاشته شود، چون تا زمان عملیات فرصت آموزش آنان نیست، فایده‌ای ندارد.
وقتی آقای هاشمی پیشنهاد کرد این کمبود نیروی وظیفه با نیروی بسیجی پر شود، توضیح داده شد که از 21 هزار نفر کسری نیروی وظیفه می‌توان، حدود 6 هزار نفر را با نیروی بسیجی پر کرد، اما به‌دلیل اینکه بهکارگیری آنان در واحدهایی مثل مهندسی، توپخانه و... نیاز به آموزش تخصصی دارد، بازهم 15 هزار نفر کسری می‌ماند. حسینی‌تاش همچنین گفت که علاوه‌براین، حدود 6 هزار نفر نیز کمبود نیروی پاسدار داریم تا بتوانیم سازمان رزمی پیش‌بینی‌شده را سازماندهی کنیم.
در ادامه جلسه مسئولان سپاه مشکل کمبود جا برای استقرار نیروهای اعزامی و اینکه برخی یگان‌ها برای استقرار در منطقه جا ندارند را مطرح کردند و رحیم صفوی گفت که مکان‌های مناسب استقرار نیرو، متعلق به یکی از نیروهای سه‌گانه ارتش یا استانداری‌هاست. آقای هاشمی دراین‌باره گفت که اگر چنین جاهایی بلااستفاده هست مواردش را مشخص کنید و بنویسید تا اقدام کنیم و بگیریم.
آقای حسینی‌تاش درباره آموزش نیروها و زمان آمادگی آنان گفت که ما چند نوع آموزش داریم: آموزش شنا، قایق‌سواری، جنگ در نخلستان، سنگرسازی و ش.م.ر. و آموزش عبور از رودخانه یا غواصی. البته فقط به نیروهای خط‌شکن آموزش غواصی داده می‌شود. این آموزش‌ها حدود 25 روز طول می‌کشد. 5 روز نیز زمان برای سازماندهی اولیه و سازماندهی بعد از آموزش و سپس حداقل 15روز نیز نیروها باید دراختیار فرمانده و در کنار فرمانده باشند تا با هم آشنا شوند، با همدیگر کار کنند، نرمش کنند. 7 روز نیز برای تمرین و مانور لازم است.(1)
1) 15. همان، صص 27 - 16.
1
موضوع‌های حفاظت اطلاعات عملیات؛ فریب دشمن و چگونگی غافلگیرکردن او و نیروی موردنیاز برای عملیات فریب مباحث ادامه جلسه امروز فرماندهان سپاه با آقای هاشمی بود.
حسین نجات مسئول حفاظت اطلاعات نیروی زمینی سپاه، دراین‌باره گفت که ما 12دستورالعمل حفاظتی تهیه کرده‌ایم ازجمله: حفاظت عملیات مهندسی، حفاظت شناسایی، حفاظت نقل‌وانتقالات و کنترل تردد، حفاظت عملیات تدارکاتی و همچنین موضوع جاسوسی، که به قرارگاهها ابلاغ شده است و حضور قرارگاهها در منطقه عملیاتی براساس این دستورالعمل‌های حفاظتی است. همچنین اقداماتی برای تخلیه ساکنان منطقه و تخلیه نیروهای ژاندارمری و نیروی دریایی که با همکاری وزارت کشور، استانداری خوزستان، فرمانده نیروی زمینی ارتش و نیروی دریایی ارتش انجام شده است. وی افزود که این کار با مشکلات فراوان و کارشکنی‌هایی توأم بوده و هنوز هم بهطور کامل انجام نشده و همچنان ادامه دارد. وی از آقای هاشمی درخواست کرد که دراین‌خصوص دستورهای لازم را صادر نماید. حسین نجات توضیح داد برای اینکه اقدامات سپاه پاسداران برای تخلیه ساکنان و نیروهای نظامی مستقر در منطقه، خود سبب لورفتن عملیات آینده نشود، چه تلاش‌های دشواری شده و با چه سختی‌هایی توأم بوده است.
مسئول حفاظت نیروی زمینی سپاه با تأکید بر اینکه با ادامه حضور خانواده‌ها و ساکنان منطقه و نیروهای ژاندارمری، کنترل و حفاظت اطلاعات امکان‌پذیر نیست، مثالی دراین‌باره آورد که یک کسی را در منطقه دستگیر کردیم که سه نفر از پسرانش را به‌عنوان خرماچینی آورده بود که اینها از آنجا به عراق رفته‌اند. با بازجویی این فرد معلوم شد که در یکی از روستاها یک شبکه حدود 10 نفری هستند که از اینجا اطلاعات جمع‌آوری کرده به عراق می‌برند و آنجا پول ایرانی می‌گیرند و برمیگردند.
آقای هاشمی از وضعیت معیشت ساکنان منطقه و مشکلاتی که انتقال آنان از منطقه برایشان ایجاد می‌کند و محل سکونت موقت آنان سؤال کرد که توضیح داده شد قرار است خانوادههای باقیمانده به خانه‌هایی در گچساران یا جزیره خارک منتقل شوند. همچنین پیشنهاد شد که برای راضی کردن خانواده‌ها به انتقال، از آقای جمی امام‌جمعه آبادان، کمک گرفته شود. مسئول حفاظت نیروی زمینی سپاه در پایان این بحث گفت: «اگر ما بخواهیم که کلاً این منطقه [خسروآباد به‌سمت جنوب] از دسترس اطلاعاتی دشمن خارج بشود، باید کاری کنیم که دشمن حساسیتش نسبت به این منطقه نباشد؛ لذا نظر برادران این بود که فعالیت‌ها (اعم از احداث مواضع توپخانه، کار شناسایی و تقسیم خط) از اینجا [خسروآباد] تا شلمچه پیوسته باشد. دوم اینکه علاوه‌بر هور (که قبلاً به‌عنوان منطقه فریب پیشنهاد کرده بودیم)، منطقه‌ای در جای دیگر (مثلاً جبهه میانی) به‌عنوان منطقه تجمع نیرو انتخاب شود و یک سری کارهای مهندسی در آن بشود، نیروی آن را هم مشخص کنیم.»
آقای هاشمی دراین‌باره گفت: «آن را [انتقال نیرو به جبهه میانی] ما از ارتش خواسته‌ایم که بکند. شما خودتان هم نیروهایی که بیکار هستند بفرستید بالا بروند. همان رفت‌وآمد آنها یک سری فریب است.»
ظاهراً منظور آقای هاشمی نیروهای اعزامی بودند که در فرصتی که از زمان اعزام تا شروع عملیات هست به مناطق میانی و شمالی منتقل شوند تا موجب فریب دشمن شوند، ولی فرمانده کل سپاه توضیح داد که این نیروها به‌منظور آمادگی برای عملیات نیاز به آموزش‌های آبی و دریایی دارند که چنین امکانی در آن مناطق نیست.(1)
در ادامه محمد باقری درباره اقدامات مؤثر برای فریب دشمن گفت: «دشمن الآن حدود 7 لشکر زرهی و مکانیزه و 3 لشکر نیروی مخصوص، کماندو و پیاده، یعنی درمجموع 10 لشکر آزاد و آماده پاتک دارد. از اینها 4 تا 5 لشکر در جنوب و3 لشکر در منطقه میانی هستند. اگر ما در سه چهار نقطه عملیات پشتیبانی و فریب مؤثر نداشته باشیم، همه اینها به فاو می‌آیند و ما را با هر امکاناتی که داشته باشیم بیرون می‌ریزند. برای همین باید در سه چهار نقطه عملیات فریب و پشتیبانی داشته باشیم. مثلاً در مهران، نفت‌شهر یا میمک، یکی دو منطقه را فعال کنیم تا لشکر12 زرهی عراق آنجا زمین‌گیر شود. اگر در منطقه عین‌خوش تلاش کنیم، می‌توانیم لشکر10 زرهی را زمین‌گیر کنیم و اگر در منطقه شلمچه و طلائیه فعالیت کنیم، لشکرهای 5 و 6 را می‌توانیم زمین‌گیر کنیم. دراین صورت، لشکر گارد جمهوری، تیپ10 و چند تیپ پیاده باقی می‌مانند که قادر به جنگ و مقابله با آنها هستیم. ولی اگر ما فقط یک عملیات محدود با دو سه گردان مقابل جزیره مینو اجرا کنیم، دشمن حداکثر یک لشکر را به مقابله می‌فرستد.»
آقای هاشمی: شما اگر از جزیره مینو عبور کنید و آن‌طرف بروید، دشمن اصلاً فکر نمی‌کند که عملیات اصلی شما اینجا [فاو] باشد.
عزیز جعفری: برای اینکه دشمن در 48 ساعت اول عملیات، به عملیات اصلی پی نبرد، حداقل 30 گردان لازم است که حداقل جایی به عرض چهار پنج کیلومتر را بگیریم و پدافند کنیم.
محسن رضایی نیز تأکید کرد که تأثیر چنین عملیاتی قطعی است و به‌دلیل اینکه دشمن نمی‌تواند به نتیجه قطعی برسد که کدام عملیات اصلی ماست، در 48 ساعت اول در فاو با ما با تردید می‌جنگد و هرچه ما بیشتر برخورد کنیم تأثیرش بیشتر است. البته باید بررسی کنیم که ما با چند گردان می‌توانیم عملیاتی اجرا کنیم که در 48 ساعت اول در فاو نتیجه خوبی به دست بیاوریم.(2)
1
موضوع تجهیزات آبی و شناوری و مهمات موردنیاز برای عملیات در منطقه فاو و موضوع بودجه دفاعی و پشتیبانی، آخرین مباحث جلسه امروز فرماندهان سپاه با آقای هاشمی بود. اکبر غمخوار، محمود احمدپور مسئولان آماد سپاه و محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران
دراین‌باره مطالبی را بیان کردند. آقای غمخوار گفت که تاکنون 1500 موتور قایق تحویل شده، 600 موتور هم در راه است و تا آخر آذر به 3000 دستگاه خواهد رسید. برای قطعات و لوازم این موتورها پیش‌بینی لازم هم شده است. درباره ضعیف‌بودن این موتورها و خرابی آنها سؤال شد که آقای احمدپور توضیح داد: «ما در مرکز آموزش دریایی تابه‌حال 500 نفر تعمیرکار آموزش داده‌ایم. مشکل اصلی افزایش روند مصرف است. این موتورها برای قایق‌های ماهیگیری تفریحی طراحی شده است. در دریا برای مسافت‌های دور از موتور گازوئیلی استفاده می‌شود. [...] داخل هور، چولان و چیزهای ریزی است که موتور را خراب می‌کنند.»
اکبر غمخوار افزود که یگان‌ها را ازنظر تجهیزات دریایی در سه مرحله تکمیل می‌کنیم؛ مرحله اول تکمیل شده و مشغول آموزش هستند. دستور توزیع تجهیزات مرحله دوم هم داده شده است. سازمانی‌که برای لشکرها پیشنهاد شده، مثلاً قایق ریجیندر در مرحله اول 8 فروند، مرحله دوم 15 فروند و مرحله سوم نیز 15 فروند است. وی درباره شناورهای گازوئیلی گفت که شناورها ساخته شده ولی موتورش نرسیده است. قرار است تا 20 روز دیگر 200 موتور بدهند که برای نصب و آمادگی آنها 15 روز فرصت لازم است. ما حدود 120 شناور گازوئیلی تاکنون آماده کرده‌ایم.
در ادامه، فرمانده قرارگاه کربلا مشکل کمبود قایق برای یگان‌های نیروی زمینی را مطرح کرد و فرمانده نیروی دریایی سپاه (حسین علایی) نیز باتوجه‌به مأموریت‌های دریایی این نیرو گفت: «باید شناوری باشد که بتواند در دریا برود. الآن هم فصل زمستان است و دریا همیشه خراب است. به این سادگی شناور نمی‌تواند به دریا برود.»
محمود احمدپور درباره لباس غواصی گفت که برادران نگران نباشند ما هزار دست لباس غواصی تأمین می‌کنیم. غمخوار نیز گفت 1500 دست لباس غواصی هم در یگان‌ها توزیع شده است. اما عزیز جعفری و سیدعلی حسینی‌تاش گفتند که درمجموع 3000 دست لباس غواصی موردنیاز است. غمخوار پاسخ داد که باید بخریم.
موضوع بعدی مهمات بود، ازجمله مهمات توپخانه و مقداری که با آن بتوان نیازهای مراحل طولانی بعد از شروع عملیات را تأمین کرد. مسئولان لجستیک مشکل کمبود مهمات موشک تاو و گلوله‌های 107 میلی‌متری را مطرح کردند. آقای هاشمی درباره وضعیت مهمات گفت: «بههرحال مقدوراتی که داریم این است.»
اکبر غمخوار در ادامه موضوع سطحه‌های شناور موردنیاز برای عملیات را مطرح کرد و خطاب به آقای هاشمی گفت چون استفاده از این سطحه‌ها، نیاز به تمرین دارد، اگر به دست ما نرسد امکان تمرین وجود ندارد. نیروی زمینی ارتش اینها را دارد، شما دستور واگذاری‌اش را بدهید. آقای هاشمی نیز پاسخ داد: «این امکانی که آنها می‌توانند بدهند، می‌دهند چون [برای] آنها کارایی ندارد.»
آخرین موضوعی که در این جلسه مطرح شد، بودجه بود. محمود احمدپور دراین‌باره گفت: «طبق برآوردی که داریم امسال وضع بودجه ما خیلی خراب بوده است. ما 80 هزار نفر نیروهای اعزامی راهیان کربلا را تجهیز کردیم. هرچه در انبارهایمان بود دادیم. 80 هزار تا هم به اهواز فرستادیم برای آنهایی که یک لباس کار اضافه و تجهیزات انفرادی می‌خواهند. الآن ما ازنظر مواد غذایی، تجهیزات انفرادی، امکانات اسکان و اینها واقعاً در مضیقه هستیم. [...] آقای رفیق‌دوست هم بیشتر امکانات را به‌طرف بنیه دفاعی سوق می‌دهد که البته آن هم درست است چون مهماتمان هم باید تأمین شود. الآن واقعاً خرید دو میلیارد تومانی ما که درخواست ویژه است و حداقل نیازمندی 200 گردانی بوده که ما برای عملیات خواستیم.»
وقتی آقای هاشمی این برآورد دو میلیارد تومان را غیرواقعی خواند، مسئولان لجستیک توضیح دادند که این برآوردی دقیق است و آقای رفیق‌دوست گفت: «از دو میلیارد، یک میلیارد تومان دفاعی است. یک میلیارد تومان بقیه‌اش غذا، لباس، ماشین، سوخت، موتور برق، موتور جوش، آهن‌آلات و اینهاست.» آقای غمخوار نیز گفت که هر نیروی اعزامی لباس و اورکت می‌خواهد. روزانه 20 تومان هم هزینه غذای هر نفر می‌شود.
آقای هاشمی دراین‌باره گفت: «آن چیزی که ما داریم، آن چیزی است که می‌توانیم بدهیم. این را که کسی دریغ نمی‌خواهد بکند. شما یک حّدی را می‌گیرید که هیچ‌وقت در هیچ جنگی تابه‌حال هیچ‌کس نتوانسته این مقدار را تأمین کند.» آقای احمدپور گفت که این حداقل امکانات است و فرماندهان به این برآورد ما اعتراض دارند. آقای هاشمی: «حالا آن که دست ما نیست، آقای موسوی (نخست‌وزیر) مسئول چیز (بودجه) است.» آقای رفیق‌دوست: «من با ایشان صحبت کردم؛ اینها می‌خواهند بدهند. فقط بحث ما این است که این مثلاً دو میلیارد تومانی را که می‌خواهند بدهند یک سیاست تأخیربینداز دارند.» آقای هاشمی: «این حرف‌ها در هیئت دولت تشکیل می‌شود [مشخص می‌شود]. اصلاً این‌طور پولی نیست.»(1)
راوی قرارگاه مرکزی سپاه (داوود رنجبر) در پایان یادداشت‌های خود از این جلسه نوشته است: «این جلسه به‌عنوان اولین جلسه در حضور فرماندهی کل جنگ - که ازطرف امام به‌عهده آقای هاشمی گذاشته شده - تشکیل شد و در طول آن آقای هاشمی و موسوی نخست‌وزیر در جریان ریز کارهای انجام‌شده در جبهه و طرحهای در دست اقدام قرار گرفتند. توضیح اینکه آقای هاشمی نیز به آقای موسوی حکمی دادند و ایشان را به‌عنوان معاونت پشتیبانی جنگ مأمور کردند، شرکت ایشان در این جلسه نیز به همین منظور بود. البته آقای موسوی تا ظهر بودند ولی آقای هاشمی تا انتهای جلسه حضور داشتند. هر دو برادر در طول جلسه خیلی خوب گوش کردند.»(2)
1
مصوبات امروز جلسه قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) - که با حضور آقای هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا، آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر و مسئول ستاد پشتیبانی جنگ و فرماندهان عالی سپاه تشکیل شد - را دفتر فرماندهی کل سپاه به شرح زیر تهیه و تنظیم کرده است:
«1. دستور تهیه عکس هوایی از منطقه فدک [فاو]، به نیروی هوایی داده شود.
آقای [محمد] فروزنده درخصوص تأمین آتش موردنیاز مهندسی در جزیره جنوبی مجنون با سرهنگ شیرازی صحبت نمایند و درصورت عدم حصول نتیجه، موضوع را به جناب آقای هاشمی رفسنجانی منتقل نمایند.
میزان کمپرسی موردنیاز برای کل جبهه یک هزار دستگاه و برای عملیات مهندسی در هور حدود چهارصد دستگاه (علاوه‌بر ظرفیت موجود) برآورد گردید که مقرر شد این مقدار در بلندمدت از خارج وارد گردیده و در کوتاه‌مدت جناب آقای نخست‌وزیر دستور جمع‌آوری دستگاه‌های موردنیاز را از ادارات دولتی برای مدت حداکثر 15 روز از این تاریخ صادر نموده و تأمین نمایند.
در تقسیم توپخانه ارتش، حدود 20 گردان در احتیاط، 20 گردان برای عملیات سپاه و 20 گردان برای عملیات ارتش در نظر گرفته شود.
ضرورت عملیات ارتش در شلمچه و زید دررابطه‌با پشتیبانی از عملیات فدک [منطقه فاو] موردبررسی قرار گیرد. همچنین گرفتن مسئولیت پدافند از ارتش در جزیره جنوبی مجنون و سپردن آن به سپاه بررسی شود.(1)
ژاندارمری از منطقه آبادان خارج شود. همچنین اهالی بومی منطقه و واحدهای نیروی دریایی.
آقای شفیع‌زاده توپخانه موردنیاز ارتش را برای عملیات شلمچه (یا مهران) برآورد نمایند.
قرارگاه حضرت ابوالفضل(ع) فعال شود، مسئول پیگیری برادر فروزنده.
سه هزار دست لباس غواصی تهیه گردد؛ توسط جناب آقای رفیق‌دوست.
گرفتن نفربرهای ام - 113 حامل قبضه تاو و نیز GSP و سطحه‌های شناور از ارتش.(2)
2
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در نامهای به رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به حکم امام خمینی در 26 شهریور 1364 مبنی‌بر تجهیز سپاه پاسداران به نیروهای زمینی، هوایی و دریایی، اساسنامه فعلی سپاه پاسداران به‌ویژه شیوه تصمیم‌گیری و فرماندهی شورایی را پاسخ‌گوی اوضاع فعلی جنگ، مأموریت‌های نظامی سپاه پاسداران و تشکیل نیروهای سه‌گانه در سپاه ندانسته و خواستار همکاری مجلس شورای اسلامی برای رفع این مشکل شده است.
در بخشی از نامه محسن رضایی به آقای هاشمی رفسنجانی چنین آمده است:
«فرمان مبارک حضرت امام مدظله که درحقیقت تفسیر واقع‌بینانه‌ای از اصل 150 قانون اساسی می‌باشد، آشکارا در کنار ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه را نیز در امر حفاظت از مرزهای کشور سهیم دانسته و امر گردیده است که دراسرع‌وقت سپاه مجهز به نیروهای زمینی، هوایی و دریایی قدرتمند گردد و از آنجا که سپاه خود را موظف و مقید به رعایت ضوابط و حدود قانونی می‌داند و برای اجرای فرمان حضرت امام مدظله قوانین موجود بهطور کامل پاسخ‌گو نمی‌باشد، از مقام محترم مجلس شورای اسلامی تقاضامند است موارد زیر را که درجهت تطبیق فرمان مطاع حضرت امام مدظله با اساسنامه قانونی فعلی سپاه تنظیم گردیده است در دستور برای مجلس قرار دهند تا به یاری خداوند، بدون ابهام و با قاطعیت این فرمان تحقق پذیرد.
الف) در ماده 7 مأموریت‌های سپاه، متن فرمان حضرت امام مبنی‌بر وظیفه سپاه در حفاظت از مرزهای زمینی، هوایی و دریایی قید گردد.
ب) در سلسله‌مراتب فرماندهی سپاه، نیروهای سه‌گانه مورد اشاره حضرت امام و همچنین نیروی استقراری سپاه به نام نیروی مقاومت تصریح گردد.
ج) فرمانده عالی سپاه، فرماندهی کل قوا بوده و شورای عالی سپاه صرفاً نقش مشورتی برای فرماندهی کل سپاه را خواهد داشت و لهذا هر آنچه را که این شورا می‌بایست موردتصویب قرار دهد فرماندهی کل پس از تصویب فرماندهی کل قوا یا جانشین ایشان به اجرا درخواهد آورد.
د) تشکیلات نیروهای سپاه را ظرف 6 ماه پس از تصویب موارد فوق، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به تصویب فرماندهی کل قوا برساند.»(1)
1
واحد آموزش نظامی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) امروز گزارشی را از برنامه‌های آموزشی یگان‌های رزمی که با هدف کسب آمادگی بیشتر برای اجرای عملیات آتی انجام می‌شود، به ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه ارسال کرد.
براساس این گزارش، آموزش‌های عمومی (زمینی و دریایی) برای همه گردان‌های رزمی طرح‌ریزی شده و آموزش عمومی آبی - خاکی هم در یگان‌ها درحال اجرا است، لیکن به‌دلیل نداشتن امکانات مجزا برای آموزش، تمرین‌های عملی با استفاده از تجهیزات لازم برای هر عملیات، میسّر نیست. همچنین حداقل ده گردان به‌مدت ده روز آموزش عمومی شنا را در استخرهای سرپوشیده در سراسر کشور خواهند گذراند. آموزش‌های تخصصی زمینی نیز در آموزشگاه‌های تخصصی مربوطه (غیر از توپخانه و پدافند هوایی به‌دلیل مشخص‌نبودن مکان آموزش) فعال است و آموزش تخصصی دریایی نیز در سه مکان (بندرانزلی، سد دز و سد گتوند) اجرا می‌شود. آموزش عمومی غواصی نیز به‌دلیل کمبود لباس غواصی بهطور محدود در
1) 21. سند شماره 448973 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به رئیس مجلس شورای اسلامی، 18/9/1364.
همه یگان‌های رزمی انجام گرفته و سه مکان یادشده نیز آماده اجرای این آموزش می‌باشد.
برای آموزش خط‌شکنی نیز به‌دلیل رعایت حفاظت، رزمندگان گردان‌ها را گزینش کرده و با پیش‌بینی محلی مخفی که بیشترین شباهت را با منطقه عملیاتی داشته باشد (پس از تکمیل گردان‌های خط‌شکن) این آموزش اجرا خواهد شد. اما این آموزش زمانی اجرایی خواهد شد که منطقه موردنظر با موانع و استحکامات شبیه به منطقه عملیاتی آماده شود. دراین‌خصوص کمک و مساعدت واحد مهندسی رزمی نیز برای ایجاد موانع و... ضروری خواهد بود.(1)
1
ساعت 10 صبح امروز در جلسه‌ای در قرارگاه لشکر26 پیاده ارتش عراق، وضعیت، فعالیت‌ها و اهداف نیروهای جمهوری اسلامی ایران در منطقه اروندرود، از خسروآباد تا رأس‌البیشه بررسی شد. فرمانده لشکر26 نسخه‌ای از صورت‌جلسه تهیه‌شده از این جلسه را برای فرمانده تیپ111 پیاده ارتش عراق ارسال و تأکید کرده است که مفاد آن به‌دقت اجرا شود. در این صورت‌جلسه(2)ضمن اشاره به فعالیت گسترده مهندسی ایران درمقابل تیپ110 پیاده (شرق خسروآباد و رأس‌البیشه)، تأکید ایران بر آموزش، بسیج و اعزام نیرو به جبهه، احداث چندین دیدگاه و افزایش دیدبانی و تداوم جابه‌جایی یگان‌های ایرانی در مناطق مختلف عملیاتی یادآوری شده و آمده است که این اطلاعات ازطریق دیدگاه‌ها، اطلاعات واصله از رده‌های بالادستی، شناسایی بصری و عکس هوایی به دست آمده و نشان‌دهنده این است که ایران در آینده دست به یک حمله خواهد زد و می‌تواند در مدت 72 ساعت حدود پنج لشکر را بسیج و روانه منطقه کند.
در ادامه صورت‌جلسه به فعالیت‌های مهندسی ایران ازجمله احداث چندین جاده عمود بر شط‌العرب (اروندرود) و در امتداد آن اشاره و بر این موارد تأکید شده است: افزایش فعالیت دیدبانی (به‌ویژه در شب)؛ کنترل شدید جاده‌ها؛ حفاظت همه قرارگاهها؛ غفلت‌نکردن از دشمن؛ افزایش فعالیت رادارها و دستگاه‌های شنود؛ انهدام وسایل مهندسی و مقابله فوری با آماده‌سازی منطقه عملیاتی.
فرمانده لشکر26 ارتش عراق در ادامه بر استحکام خطوط پدافندی، ایجاد موانع مختلف، متعدد و سراسری، طرح‌ریزی برای گسترش گردان‌ها و احداث مواضع، تهیه طرحهای پاتک، مشخص‌کردن مواضع جدید برای استقرار تجهیزات و تیربارها، برنامه‌ریزی برای تمرین و مانور پاتک، تعیین مأموریت نیروهای احتیاط، اقدامات لازم برای تهیه امکانات، مهمات و سوخت و مراقبت‌های امنیتی در منطقه تأکید می‌کند.(3)
1) 22. سند شماره 11086 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از آموزش‌های نظامی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه به ستاد قرارگاه خاتم(ص)، 18/9/1364.
2) این صورت‌جلسه در زمان اجرای عملیات والفجر8، در اواخر بهمن 1364 به دست رزمندگان اسلام افتاد.
3) 23. سند شماره 023088 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سند ترجمه‌شده عراقی، 25/9/1364؛ و - سند شماره 56245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ترجمه صورت جلسه لشکر26 پیاده، 18/9/1364.
1
حملات هوایی عراق به جزیره خارک، شهرهای مرزی و مناطق عملیاتی امروز نیز ادامه یافت.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «هواپیماهای متجاوز عراقی مقارن ساعت 10 صبح امروز (18 آذر) مناطق مسکونی جزیره خارک را بمباران کردند. در این حمله هوایی به چند خانه خالی از سکنه خساراتی وارد شد.»(1)
به گزارش واحد پدافند هوایی قرارگاه کربلا، ساعت 8:37 صبح، دو هواپیمای میراژ جاده خندق را در منطقه هورالهویزه بمباران کردند. همچنین در ساعت‌های 13:10 و 13:15 هواپیماهای میگ و میراژ عراقی منطقه تَبُر و هورالعظیم را بمباران کردند و در همین زمان منطقه پاسگاه برزگر نیز هدف بمباران چند هواپیمای عراقی قرار گرفت.(2)
واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) نیز گزارش داد که هواپیماهای عراقی امروز با 13 سورتی پرواز برخی نقاط مناطق حسینیه تا عین‌خوش را بمباران کردند.(3)
گزارش واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) نیز حاکی است که در ساعت‌های 11:30 و 12:30 امروز اطراف جاده اهواز - خرمشهر بمباران شد.(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از ایلام گزارش داد که چند هواپیمای عراقی در ساعت‌های 10:50 و 10:55 امروز به حریم هوایی شهر ایلام تجاوز کردند که با مقابله آتش پرحجم سلاحهای پدافند هوایی مستقر در منطقه گریختند. هواپیماهای عراقی همچنین در ساعت‌های مذکور ضمن تجاوز به شهرهای دهلران و دره‌شهر، دیوار صوتی را شکستند که با مقابله واحدهای پدافند هوایی فرار کردند.(5)
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2047 خود اعلام کرد که در ساعت 9:18 صبح امروز جنگنده‌های عراقی در حمله‌ای جدید به جزیره خارک، هدف‌های خود را طعمه آتش کردند. در این اطلاعیه همچنین آمده است که جنگنده‌های عراقی در ساعت 16:16 به پادگان عین‌خوش حمله کردند و با پرتاب بمب‌های خود ضربات نابودکننده‌ای به نقاط تجمع نیروهای ایران و مهمات آنان وارد کردند. براساس این اطلاعیه، جنگنده‌های عراقی حملات خود را در بخش‌های عملیاتی سپاه سوم و چهارم و ششم ادامه داده‌اند و با اجرای 144 مأموریت جنگی، تلفات بسیاری به افراد، مهمات، خودروها و تجهیزات ایران وارد کرده و سالم به پایگاه‌های خود بازگشته‌اند.(6)
به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، صدام حسین اقدامات نیروی هوایی عراق را در نابودی تأسیسات، پادگان‌ها و مناطق تجمع نیروهای ایران موردستایش قرار داد و به سپهبد خلبان فرمانده نیروی هوایی و دفاع هوایی عراق، دستور داده است تا تشکر او از شجاعت و اجرای عملیات این نیرو را - که موجب واردآمدن تلفات بسیاری به افراد، مهمات، خودروها و تجهیزات ایران و نیز آتش‌سوزی در جزیره خارک و پادگان‌ها و مواضع ایران و تعدادی هدف‌های دریایی حامل نفت شده و آثار مهمی بر توانایی اقتصادی و نظامی ایران به جای گذاشته است - به کادر نیروی هوایی برساند.(7)
1) 24. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 265، 19/9/1364، ص3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/9/1364.
2) 25. سند شماره 155097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پدافند هوایی قرارگاه کربلا به فرمانده قرارگاه کربلا، 20/9/1364.
3) 26. سند شماره 011199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه پاسداران (واحد اطلاعات)، شماره 151، 27/9/1364، ص10.
4) 27. سند شماره 011300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 14/9 تا 27/9/1364.
5) 28. مأخذ24، ص3، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/9/1364.
6) 29. مأخذ24، ص1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/9/1364.
7) 30. مأخذ24، ص5، رادیو صوت‌الجماهیر، 18/9/1364.
1
عراق علاوه‌براینکه برای مقابله با عملیات رزمندگان ایران از سلاحهای غیرمتعارف و شیمیایی بهطور گسترده استفاده می‌کند، در موقعیت‌های دیگر نیز گاهی چنین سلاح‌هایی را به کار می‌گیرد ازجمله امروز گلوله‌ای شیمیایی به‌سوی خرمشهر شلیک کرد.
ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) گزارش داد: «عراق امروز اقدام به شلیک یک گلوله شیمیایی در منطقه خرمشهر نمود که منجر به مجروح‌شدن دو نفر گردید. عامل به‌کاررفته در این گلوله شیمیایی، عامل خون بوده است.»(1)
2
در مناطق مرزی شمال‌غرب و کردنشین امروز چند درگیری با عناصر ضدانقلاب رخ داد؛ یک خودرو سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در خاک عراق منهدم شد و درگیری عوامل دمکرات و کومهله چند کشته داد.
قرارگاه حمزه سیدالشهدا گزارش داد: «در درگیری بین نیروهای تأمین سردشت و ضدانقلابیون، دو تن از چته‌های ضدانقلاب زخمی شدند.»(2)همچنین در اطراف روستای بردان سردشت چند تن از نیروهای ارتش به کمین چته‌های دمکرات افتادند که بدون تلفات از کمین نجات یافتند.(3)
فرماندهی سپاه سردشت اعلام کرد که در سردشت عناصری از گروههای ضدانقلاب قصد دزدی تجهیزات پایگاه‌های تأمین را داشتند که با هشیاری پایگاه‌های گلوسه 3 و 4، نیروهای خودی با این عناصر درگیر شدند و افراد ضدانقلاب گریختند.(4)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، یک دستگاه لندکروز سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در داخل عراق براثر برخورد با مینی که نیروهای اطلاعات بانه کار گذاشته بودند و انفجار آن، منهدم شد و سرنشینان آن کشته شدند.(5)
شهربانی استان کردستان اعلام کرد که در درگیری میان عوامل حزب دمکرات و گروه کومهله در روستای ماسیرکن از توابع سقز، دو عامل دمکرات و یک عامل کومهله کشته شدند.(6)
3
رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران (علیرضا افشار) امروز در نامهای به نخست‌وزیری، ضمن اعلام تشکیل کاروان راهیان کربلای2، و اعلام تخصص‌های موردنیاز جبهه‌ها، تقاضا کرد که نیروهای تحت پوشش دولت برای اعزام به جبهه‌های نبرد تا یکشنبه 24 آذر1364 در دفتر مرکزی نیروهای متخصص واحد بسیج مستضعفین ثبت‌نام کنند.
در این نامه نیروهای متخصص موردنیاز چنین ذکر شده است:
1) 31. سند شماره 011076 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 18/9/1364.
2) 32. سند شماره 366263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه، 21/9/1364، سردشت، 18/9/1364.
3) 33. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، ص26.
4) 34. سند شماره 366350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/9/1364.
5) 35. سند شماره 011327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 18/9/1364.
6) 36. سند شماره 442257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 24/9/1364، سقز 18/9/1364.
کمرشکن، لودر، گریدر، بلدوزر، بیل مکانیکی. 2. مکانیک ماشین‌های سبک و سنگین، نقاش، صاف‌کار و باطری‌ساز. 3. نیروهای تأسیساتی، لوله‌کش، برق‌کار، جوش‌کار، آهنگر. 4. نیروهای خدماتی و حفاظتی. 5. پزشکیار و نیروهای امدادگر. 6. نیروهای مخابراتی و تعمیرکار الکترونیک. 7. نیروهای تبلیغاتی، خطاط، طراح، نقاش. 8. آشپز و کمک آشپز.(1)
1
قائم‌مقام مسئول بسیج مستضعفین (برادر اخوان) در مصاحبه‌ای اهداف برگزاری مانور خندق، اجباری‌شدن درس‌های نظامی در مدارس و نحوه برگزاری امتحانات نیروهای بسیجی اعزام به جبهه را بیان کرد.
اخوان در مصاحبه با روزنامه کیهان گفت که هدف از برگزاری مانور خندق در سطح کشور آمادگی کامل برای مقابله با ضدانقلاب و هجوم احتمالی دشمن به شهرها است و مرحله بعدی مانور، مقاومت شهری است که نیروهای بسیج از نقاط حساس و استراتژیک و بلندی‌های اطراف شهرها دفاع خواهند کرد. وی افزود: مرحله بعدی مانور، آزادی قدس است که با دفاع از نقاط استراتژیک و حساس کشور صورت می‌گیرد. وی گفت: تاکنون سه میلیون از نیروهای مردمی آموزش نظامی دیده‌اند و یک میلیون نفر در جبهه‌های جنگ شرکت کرده‌اند و انشاءالله پس از پایان جنگ از وجود نیروهای بسیج در فعالیت‌های عمرانی و آبادانی کشور و سوادآموزی استفاده می‌شود.
اخوان درباره دروس نظامی مدارس اعلام کرد: براساس ماده اجرایی قانون نظام وظیفه، آموزش نظامی درحد توان دفاع، در مقاطع تحصیلی راهنمایی و دبیرستان جزء دروس اجباری می‌شود و در سطح دانشگاه‌ها نیز پیش‌بینی شده به‌صورت واحدهای درسی گسترش یابد. وی درباره وضع تحصیلی دانش‌آموزان بسیجی اعزام به جبهه‌ها نیز گفت: این افراد در پشت جبهه و نیز پس از بازگشت از جبهه‌های جنگ می‌توانند به تحصیل خود ادامه دهند.(2)
2
امروز نیز گروههای متعددی از رزمندگان و اقشار مختلف مردم کشور عازم جبهه‌های نبرد شدند:
گروهی از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف؛ دو هزار تن از نیروهای آموزش‌دیده و متخصص از کرج، طالقان، ساوجبلاغ، شهریار، شهرک قدس، رباط‌کریم، اشتهارد با 35 دستگاه کامیون حامل کمک‌های مردمی؛ گروهی از برادران بسیج و اعزام مجدد از فیروزکوه؛ دو هزار تن از مردم شهرستان قزوین (روحانیون، کارگران، کشاورزان، دانش‌آموزان، جهادگران، اصناف بازار، پزشک و پزشکیار، نماینده امام و امام‌جمعه قزوین در قالب کاروان راهیان کربلا؛ گروهی از بسیجیان تاکستان، بوئین زهرا، تبریز، سنندج و گیلان؛ گروهی از مسئولان، معاونان ادارات و نهادهای انقلابی یزد؛ 45 نفر از برادران متخصص پیراپزشکی، فنی، اورژانس و تأسیسات و
چهار دستگاه آمبولانس از استان فارس؛ دو هزار تن از داوطلبان بسیج و نیروهای آموزش‌دیده طرح لبیک و اعزام مجدد به‌همراه نماینده امام و امام‌جمعه بندرعباس، ائمه جمعه شهرها، بخش‌ها، سرپرست استانداری و جمعی از مسئولان نهادها و ده‌ها کامیون کمک‌های غیرنقدی از استان هرمزگان؛ داوطلبان استان بوشهر در قالب دو لشکر، 300 دستگاه کامیون، تریلر و وانت‌بار حامل هدایای مردمی؛ گروهی از داوطلبان بسیجی نیشابور.(1)
همچنین پنج هزار تن از داوطلبان استان تهران نیز فردا پس از راه‌پیمایی در شهر تهران، عازم جبهه‌های نبرد خواهند شد.(2)
1
شواهد و فعالیت‌های آشکاری مانند اعزام کاروان‌های کربلا به جبهه‌ها، افزایش تبلیغات به‌منظور تشویق نیروهای داوطلب برای حضور در جبهه‌ها، سخنرانی مسئولان جمهوری اسلامی و... سبب شده است تا ناظران و رسانه‌های خارجی پیش‌بینی کنند که در آینده‌ای نزدیک، نیروهای ایران دست به عملیاتی گسترده خواهند زد. امروز خبرگزاری فرانسه و خبرگزاری رویتر گزارش‌هایی دراین‌باره منتشر کرده‌اند.
خبرگزاری فرانسه از تهران گزارش داد: «تمرکز عظیم نیروهای ایرانی در طول جبهه که از پنجشنبه گذشته هدف بمباران‌های متعدد هوایی عراق قرار گرفته و همچنین مبادله تهدیدات در بالاترین سطح میان تهران و بغداد از یک هفته قبل، برخی از کارشناسان نظامی خارجی در تهران را وادار می‌سازد که احتمال یک حمله آتی ایران در جبهه جنوب را از نظر دور ندارند.»
این خبرگزاری می‌افزاید: «علی رغم استنادات مکرر به عزیمت این داوطلبان، بیانیه‌های رسمی درمورد میزان و ماهیت تحرک‌های این واحدها مبهم هستند. [...] هم‌زمان با این بسیج، شعار "ضربه نهایی" در اکثر سخنرانی مقامات ایرانی از سر گرفته شده است. پرزیدنت [آیت‌الله] علی خامنه‌ای در هفته گذشته در بازدید از ده لشکر در همدان گفت: جنگجویان مسلمان آماده حمله نهایی علیه نیروهای عراقی می‌باشند. صدام حسین فردای آن روز ضمن دعوت به صلح، هشدار داد هر نوع نیروی متجاوز را سرکوب خواهیم کرد و هواپیماهای ما دست به بمباران هر هدفی در ایران خواهند زد.» در ادامه گزارش خبرگزاری فرانسه آمده است: «ازنظر برخی تحلیل‌گران، بسیج عمومی اخیر یک تمرین عمدی در اندازه طبیعی و در زمان حقیقی است و نه تدارک یک حمله شدید. به‌علاوه، مواضع عراقی‌ها نیز با تجهیزات مهمی تدافع می‌شود و عدم پشتیبانی هوایی و آتش نیروی زمینی ایران نیز از کمبودهای شدید واحدهای مهاجم است. و بالأخره هدف بالقوه این عملیات که راه بصره - بغداد می‌باشد و هدف حملات قبلی نیروهای ایرانی نیز بوده است، اهمیت خود را پس از ایجاد راه جدید به‌طرف بغداد در 50 کیلومتری در غرب از دست داده است.»(3)
خبرگزاری رویتر نیز از بغداد چنین گزارش داد: «نیروهای عراقی برای مقابله با یک تهاجم
خارج از مرز ایران - که به گفته دیپلمات‌های مقیم بغداد اجرای آن در نواحی باتلاقی جبهه جنوب و مرکزی جنگ خلیج [فارس] قریب‌الوقوع است - به‌حال آماده‌باش درآمده‌اند. عراق می‌گوید که هواپیماهای جنگی‌اش از روز جمعه تاکنون بیش از 400 مأموریت رزمی علیه مواضع ایران در ناحیه باتلاقی هویزه - که صحنه برخی از گران‌ترین [سنگین‌ترین] حملات موج انسانی ایران در جنگ پنج‌ساله بوده است - انجام داده‌اند.
یک دیپلمات غربی در بغداد گفت: این واقعیت که هواپیماهای جنگی عراق شروع به بمباران مواضع تمرکز نیروهای ایران در ناحیه مذکور کرده‌اند، نشان آشکاری از این موضوع است که یک حمله، قریب‌الوقوع می‌باشد. دیپلمات‌ها می‌گویند عده کثیری از سربازان کاملاً مجهز عراق به جنوب این کشور - که محل نواحی باتلاقی حوالی مرز است - اعزام شده‌اند.
ژنرال عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، گفته است که ایران در تدارک یک حمله گسترده است و نیروهای عراقی در امتداد مرز به حال آماده‌باش قرار گرفته‌اند. [...]
طبق گزارش انستیتوی بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن، عراق حدود 580 هواپیمای جنگی ازجمله جنگنده‌های فرانسوی و روسی و نیز هلیکوپترهای مسلح دارد. در گزارش این انستیتو آمده است که ایران حدود 95 هواپیمای جنگی قابل‌استفاده دارد.»(1)
1
ادعای تلاش ایران برای خرید سلاحهای شیمیایی از سوریه و خودداری سوریه از فروش آنها و نگرانی شوروی و غرب از دستیابی ایران به سلاح شیمیایی درحالی مطرح می‌شود که عراق هیچ‌گونه محدودیتی در خریدهای تسلیحاتی و استفاده از سلاحهای شیمیایی در جنگ با ایران نداشته است.
روزنامه واشنگتن تایمز در شماره اخیر خود به نقل از منابع اطلاعاتی گزارش داده است که سوریه برخلاف توافقی که با ایران داشته دست‌کم درحال‌حاضر از تحویل جنگ‌افزارهای شیمیایی به ایران خودداری می‌کند. به نوشته واشنگتن تایمز: «احتمال دستیابی ایران به جنگ‌افزارهای شیمیایی، به‌ویژه ازطریق توافق با سوریه، موجب نگرانی‌هایی درباره گسترش احتمالی این‌گونه جنگ‌افزارها در خاورمیانه شده است. هنوز معلوم نیست که چرا سوری‌ها بنا به توافق خود با ایران که دست‌کم تا اواخر تابستان پابرجا بود، از دادن جنگ‌افزارهای شیمیایی به ایران خودداری کردند. اما چنین گمان می‌شود که فشار وارده ازسوی امریکا دراین‌زمینه مؤثر بوده است. دراین‌میان، وجود تفرقه در کادر رهبری ایران و بیزاری شوروی از گسترش جنگ‌افزارهای شیمیایی در جنوب مرزهای آن کشور، بر پیچیدگی مسئله افزوده است.»
روزنامه واشنگتن تایمز به نقل از یک منبع اطلاعاتی نوشته است: «ظاهراً آیت‌الله خمینی و دیگر رهبران مذهبی ایران به‌طورکلی با استفاده از سلاحهای شیمیایی مخالف‌اند. اما ارتش ایران به‌خاطر حملات شیمیایی عراق به سپاهیان ایران در دو سال گذشته، از دستیابی به امکان تولید
1) 42. مأخذ24، ص10، بغداد - خبرگزاری رویتر، 18/9/1364.
جنگ‌افزارهای شیمیایی هواداری می‌کند و چه بسا که تاکنون این نظر به میزانی محدود تأمین شده باشد. از سوی دیگر، شوروی‌ها به خلاف اشتیاق کلی‌شان به تولید و استفاده از این‌گونه جنگ‌افزارها، بیم از آن دارند که اشاعه جنگ‌افزارهای هسته‌ای به‌ویژه دستیابی به امکان تولید آن در ایران، موجبات انتقال سلاحهای شیمیایی را به مجاهدان افغان فراهم آورد.»(1)
1
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از پایان دور سوم مذاکره با همتای سعودی‌اش در ریاض، عربستان را به مقصد امارات متحده عربی ترک کرد. این مذاکرات سه‌روزه درحالی خاتمه یافت که دو کشور درمورد جنگ به توافقی دست نیافتند و عربستان خواستار موضع‌گیری روشن ایران، همچون عراق شد.
به گفته یکی از مسئولان سفارت ایران در ریاض، آقای ولایتی امروز در آخرین دور مذاکره با سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان، روابط دوجانبه، همکاری دو طرف و راه‌های گسترش آن را بررسی کرد. (2)
مصاحبه وزیران خارجه دو کشور پس از سه روز مذاکره حاکی‌از مواضع ثابت دو کشور بر سر جنگ است. به گزارش خبرگزاری فرانسه از ریاض: «امیر سعود الفیصل وزیر خارجه سعودی، عصر امروز در پایان دیدار رسمی علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران از عربستان سعودی اظهار کرد که در روش ایران نسبت به جنگ ایران و عراق هیچ‌گونه تغییری روی نداده است. امیر سعود الفیصل در گفتوگویی با خبرگزاری سعودی خاطرنشان کرد از مذاکراتی که با همتای ایرانی‌اش انجام داده به این نتیجه رسیده است که نمی‌توان یک تحول مثبت در روش ایران برای پایان‌دادن به جنگ بین ایران و عراق را پیش‌بینی کرد.
امیر سعود الفیصل موضع عراق را نسبت به جنگ "روشن و استوار" توصیف کرد و افزود که عراق همچنان آماده است که راه‌حل مسالمت‌آمیز و عادلانه را بپذیرد و اظهار امیدواری کرد که ایران نیز روش مشابهی پیش گیرد. وزیر خارجه سعودی اضافه کرد از مذاکراتی که با آقای ولایتی انجام داده دریافته است که ایران و عربستان سعودی درباره مسائل مربوط به فلسطین و افغانستان دیدگاه مشترکی دارند.»(3)
خبرگزاری فرانسه افزوده است: «ناظران سیاسی در ریاض خاطرنشان می‌کنند که این اظهارات و همچنین عدم اشاره سعود الفیصل به وضعیت روابط میان عربستان و ایران از یک‌سو و ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] از سوی دیگر، به‌معنای آن است که سفر وزیر امور خارجه ایران انتظار عربستان درمورد جنگ عراق و ایران را برآورده نکرده است.»(4)
از سوی دیگر، به گزارش آسوشیتدپرس، دکتر ولایتی که امشب وارد ابوظبی شده است در
مصاحبه‌ای با روزنامه الاتحاد گفت که گفتوگوهای وی با رهبران عربستان بر محور روابط دوجانبه دور زده است. وی تأکید کرد که موضع کشور وی درقبال جنگ محکم و پابرجا بوده و تغییر نکرده است. ولایتی افزود: ایران از موضع نسبتاً دوستانه‌ای که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] درقبال ایران اتخاذ کرده‌اند استقبال می‌کند.
آسوشیتدپرس افزوده است: «به عقیده منابع دیپلماتیک عرب، ایران سعی دارد روی این موضع کشورهای عضو شورا سرمایه‌گذاری کرده و آنها را به‌سوی اتخاذ موضع بی‌طرفانه درقبال جنگ ایران - عراق سوق دهد و هم‌زمان با آن ولایتی نیز به کشورهای منطقه سفر کرده است تا آنها را به قطع کمک‌های مالی به عراق ترغیب کند.»(1)
به گزارش خبرگزاری امارات متحده عربی، دکتر ولایتی برای یک دیدار 24 ساعته از ریاض وارد ابوظبی شد و مورد استقبال راشد عبدالله النعیمی وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی، مصطفی حائری فومنی سفیر ایران و سایر مقام‌ها قرار گرفت.(2)
1
سفر دکتر ولایتی به عربستان بازتاب‌های گسترده‌ای در رسانه‌های غربی و منطقه داشته است، برخی این سفر را بی‌تأثیر در پایان جنگ دانسته و برخی هدف ایران از این اقدام را کاهش پشتیبانی حامیان حکومت عراق از این حکومت اعلام کردند. خلاصه تعدادی از این بازتاب‌ها چنین است:
رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گفت: «پیش از آغاز این مذاکرات، شاهزاده سعود الفیصل اعلام کرد که در این گفتوگوها راه‌های پایان‌بخشیدن سریع به جنگ ایران و عراق موردبررسی قرار خواهند گرفت و بعضی گزارش‌ها حکایت از این دارند که یک طرح صلح موردبحث و تبادل‌نظر می‌باشد. اما خبرگزاری رسمی ایران به نقل از دکتر ولایتی گزارش داد که او به مقامات عربستان سعودی گفته است که ایران هنوز بر برکناری رژیم صدام حسین در بغداد، به‌عنوان تنها مسئله‌ای که می‌تواند این جنگ را به پایان برساند، اصرار می‌ورزد.»
رادیو بی‌بی‌سی افزود که رهبران کشورهای عضو شورای خلیج‌فارس در تلاش هستند تا اگر نتوانند جنگ را متوقف کنند لااقل از گسترش آن جلوگیری نمایند و دیدار دکتر ولایتی احتمالاً به پیشبرد این هدف کمک خواهد کرد.(3)
کتی ایوانز خبرنگار نشریه انگلیسی تایمزمالی در مصاحبه با رادیو بی‌بی‌سی ضمن اینکه پذیرش هر نوع پیشنهاد صلحی را "بسیار زود" خواند، درباره علاقه ایران و عربستان سعودی برای ادامه مذاکره گفت: «فکر می‌کنم هر دو طرف مایل به برقراری روابط دوستانه هستند، ولی باتوجه‌به اینکه ایران هنوز قویاً درپی سرنگونی صدام حسین است و کشورهای عرب قویاً درپی حفظ و ابقای
رژیم عراق هستند معلوم نیست این روند بهبود روابط به کجا خواهد انجامید.»(1)
رادیو امریکا نیز در بخش انگلیسی خود گفت که آقای ولایتی این نکته را روشن کرده که کشور وی علاقه‌ای به پایان جنگ ندارد و بنا به گزارش خبرگزاری ایران، آقای ولایتی به وزیر امور خارجه عربستان گفته که ایران جنگ خلیج را تا شکست نیروهای عراق ادامه خواهد داد.(2)
سخنگوی وزارت خارجه امریکا هم با اشاره به اینکه به تصور امریکا مذاکرات وزیران خارجه ایران و عربستان به تغییر در مواضع دو طرف جنگ نینجامیده، گفت: «به اعتقاد ما حصول به راه‌حلی نظامی برای جنگ ایران و عراق ممکن نیست و هر دو طرف به‌خصوص ایران، بایستی به کل این خونریزی بی‌محل و بیهوده پایان دهند.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی همچنین امروز در تفسیری از سفر دکتر ولایتی به عربستان، احتمال هرگونه توافق میان ایران و عربستان و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و نیز دستیابی به صلح ازطریق طرح جدید را اندک اعلام کرد و گفت: «یک گزارش حاکی‌از آن است که احتمال دارد مقامات ایران به کشورهای حوزه خلیج‌فارس پیشنهاد کنند که یک پیمان عدم تجاوز میان دول مذکور و دولت ایران منعقد گردد، اما احتمال توافق درمورد این پیشنهاد اندک است. بدون شک ایران نمی‌تواند به‌گونه‌ای واقع‌بینانه انتظار داشته باشد که کشورهای حوزه خلیج‌فارس از میزان حمایتشان از عراق بکاهند. [...] کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج [فارس] هیچ‌گونه نفوذی برای تعدیل شروط ایران برای خاتمه جنگ ندارند. اگر هم تعدیلی دراین‌مورد وجود داشته است با اظهارات آقای ولایتی در ریاض از میان رفته است. وی گفت که مردم ایران معتقدند که جنگ باید تا پیروزی نهایی نیروهای ایران ادامه یابد و رژیم پرزیدنت صدام حسین سرنگون شود. احتمالاً این امر انگیزه اصلی تغییر نظر کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج [فارس] درمورد ایران بوده است، زیرا این نگرانی وجود دارد که گسترش آتش جنگ میان ایران و عراق دامن کشورهای حوزه خلیج‌فارس را نیز بگیرد. از یک‌سو، ازدیاد حملات عراق علیه ترمینال نفتی جزیره خارک از ماه اوت تاکنون و از سوی دیگر، تاکتیک ایران برای بازرسی کشتی‌های غیرنظامی به ظن حمل تدارکات برای عراق به این نگرانی‌ها افزوده است. [...] گزارش‌هایی از ریاض حاکی‌از آن است که آقای ولایتی یک طرح صلح جدید را با مقامات عربستان سعودی به مذاکره گذاشته است، اما کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج [فارس] احتمالاً تنها قادرند ابتکار صلحی را مدنظر قرار دهند که در آن شانس موفقیت وجود داشته باشد و احتمالاً پس از دیدار آقای ولایتی پیامی که رهبران عربستان برای متحدان‌شان خواهند فرستاد این است که احتمال دستیابی به راه‌حلی برای خاتمه جنگ ایران و عراق بسیار اندک است.»(4)
1) 50. مأخذ24، ص7، بخش انگلیسی رادیو بی‌بی‌سی، 18/9/1364.
2) 51. مأخذ24، صص 39 - 38، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/9/1364.
3) 52. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، نسریه رادیوهای بیگانه، 20/9/1364، ص7، رادیو امریکا، 18/9/1364.
4) 52. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، نسریه رادیوهای بیگانه، 20/9/1364، ص7، رادیو امریکا، 18/9/1364.
1
بررسی برکناری صدام حسین از ریاست‌جمهوری عراق و جست‌وجوی جانشینی برای او ازجمله طرحهای مخفیانه‌ای است که گفته می‌شود حکام عرب منطقه برای توقف جنگ درپی آن هستند.
به نوشته نشریه وزارت امور خارجه: «یک دیپلمات یوگسلاوی دررابطه‌با نقش سوریه در پایان‌دادن به جنگ تحمیلی گفته است که از دیپلمات‌های عرب، غیرمستقیم شنیده که کوشش‌هایی مخفی در جریان است که احتمال تغییر صدام را بررسی کنند، ولی به این ترتیب که سوریه به‌اندازه کافی خودش را به ایران نزدیک کند، درحدی که مواضع ایران با سوریه کاملاً ممزوج و همسو شده باشد و ایران نتواند یک‌دفعه در خلاف جهت سوریه موضع‌گیری کند، آن‌گاه سوریه مخفیانه ازجانب کشورهای عربی ثروتمند، جانشین صدام را به ایران بقبولاند. وی توضیح داد که سوریه به نظر می‌رسد با عربستان و برخی از کشورهای دیگر نسبت به تعیین جانشین صدام به توافق رسیده باشد. البته این جانشین کماکان طرف‌دار اعراب و به‌اندازه کافی غیرمذهبی (شاید ضدمذهب) خواهد بود که ایران نتواند در عراق و سوریه اهرمی داشته باشد و بعد از جنگ استفاده کند.»(1)
2
کمیته حسن‌نیت کنفرانس اسلامی در تلاش برای آتش‌بس میان ایران و عراق اخیراً فعال شده است، اما به‌دلیل بی‌توجهی به حقوق کشور مورد تجاوز، تنها ستایش عراق را درپی داشته است.
رادیو نداءالاسلام نیز درباره تلاش‌های سازمان کنفرانس اسلامی گفت: «آقای شریف‌الدین پیرزاده امروز اظهار داشت که کمیته حسن‌نیت اسلامی ویژه خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق پیام‌های جدیدی از تهران و بغداد دریافت داشته است. وی در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت که پرزیدنت داوود جاوارا رئیس‌جمهور گامبیا و رئیس کمیته حسن‌نیت اسلامی پاسخ‌های محدودی از ایران و عراق دریافت داشته است. این پیامها در پاسخ پیام ارسالی رئیس‌جمهوری گامبیا که در آخرین اجلاس کمیته مزبور به سران ایران و عراق فرستاده بود می‌باشد. شریف‌الدین پیرزاده گفت: رئیس‌جمهور گامبیا روز 14 دسامبر [23 آذر] وارد جده خواهد شد تا گزارشی دراین‌زمینه تسلیم کمیته حسن‌نیت اسلامی کند.»(2)
این تلاش‌ها - که نه درپی تعیین متجاوز است و نه دنبال تعیین میزان خسارت واردشده به کشور موردتجاوز - درحدی یک‌طرفه است که عراق این‌گونه تلاش‌های صلح را ستایش می‌کند. به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر عراق: «اجلاس کمیته پیگیری جنگ عراق و ایران برخاسته از دومین کنفرانس مردمی اسلامی بامداد امروز در بغداد تشکیل شد. آقای عبدالله فاضل وزیر اوقاف و امور دینی عراق، بر تمایل شدید نسبت به حمایت از هیئت‌های حسن‌نیت درجهت خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران تأکید کرد و تلاش‌های بی‌دریغ این کمیته درجهت مفتضح‌ساختن مقاصد شوم رژیم ایران را موردستایش قرار داده است.»(3)
1
در چارچوب هماهنگی‌های نظامی کشورهای عرب منطقه خلیج‌فارس، به‌زودی مانور مشترک نظامی عربستان و کویت آغاز خواهد شد. از سوی دیگر، عربستان علاوه‌بر خریدهای کلان تسلیحاتی که از قبل داشته، اخیراً خرید سلاحهای مهم را افزایش داده است.
به گزارش رادیو اسرائیل: «نیروهای عربستان سعودی و کویت تا چند روز دیگر یک مانور نظامی مشترک را آغاز می‌کنند. هدف این مانور بررسی قدرت دفاعی دو کشور می‌باشد. این مانور که ده روز ادامه خواهد یافت، در چارچوب هماهنگی نظامی شش کشور عرب شورای همکاری خلیج‌فارس صورت خواهد گرفت تا درصورت حمله ایران یا کشورهای دیگر، بتوانند از خود دفاع نمایند.»(1)
از سوی دیگر، در رقابتی که بین کشورهای انگلیس، برزیل، فرانسه و امریکا بر سر فروش بیش از هزار تانک به عربستان سعودی درگرفته، انگلیس بسیار امیدوار است که برنده گردد. ساندی تلگراف روزنامه صبح انگلیس نوشته است: «این معامله به‌منزله نقطه عطفی برای صنایع تانک‌سازی انگلیس - که تانک‌های 5/1 میلیون پوندی ساخته‌اند - به حساب می‌آید. آن هم در زمانی‌که صنایع هواپیماسازی آن کشور موفق به عقد یک قرارداد چهار میلیارد پوندی با عربستان سعودی برای فروش 72 فروند جت جنگنده تورنادو و 60 فروند هواپیمای آموزشی به آن کشور شده‌اند.»
انتظار می‌رود که همراه تانک‌ها تعدادی از مستشاران نظامی انگلیسی هم به عربستان فرستاده شوند تا ارتش آن کشور را - که مرکب از 35 هزار پرسنل زمینی و 10 هزار گارد ملی است - در بهکارگیری آن تانک‌ها آموزش دهند. [...] منابع دیپلماتیک غرب اظهار می‌کنند که عربستان سعودی علاوه‌بر تانک‌های مذکور، به تانک‌های اوزوریوی برزیل و ام1 امریکایی و آ.ام.ایکس40 فرانسوی چشم دوخته است و ممکن است تصمیم به خریداری مجموعه‌ای از هرکدام از آنها بنماید.»(2)
2
هفتادوششمین اجلاس اوپک بعدازظهر امروز درحالی به کار خود پایان داد که اعضای این سازمان تصمیم گرفتند از سهم خود در بازار جهانی نفت دفاع کنند. در پایان این اجلاس، وزیران نفت کشورهای عضو اوپک دیدگاه‌های خود را بیان کردند.
بنا بر بیانیه مطبوعاتی پایانی اجلاس، سیاست جدید این سازمان درمورد حفظ سهم اوپک در بازار نفت به کمیته‌ای متشکل از شش کشور عضو محول شده است. ایران که به عضویت این کمیته برگزیده شده بود، داوطلبانه از آن کناره گرفت. بنا بر این بیانیه، اعضای اوپک
باتوجه‌به تحولات گذشته و آینده بازار جهانی نفت، مصمم به حفظ سهم خود در بازار براساس درآمدهای هریک از اعضا می‌باشند. اجلاس آینده اوپک قرار است در 25 ژوئن سال آینده برگزار شود. بیانیه امروز اوپک به‌معنای حفظ سقف تولید 16 میلیون بشکه در روز با قیمت 28 دلار برای نفت سبک عربستان است.(1)
اعضای کمیته جدید که شامل ونزوئلا در سمت رئیس و امارات متحده عربی، کویت، الجزایر و عراق می‌باشد، قرار است با فرض اینکه درصورت هرگونه تصمیم‌گیری ممکن است بهای نفت شدیداً یا به‌آرامی تنزل یابد، روشی را اتخاذ کنند تا اقدامات تولیدکنندگان غیرعضو اوپک درزمینه عرضه اضافی نفت به بازار را خنثی کند.
براساس اطلاعات رسیده از ژنو، اوپک قصد مرعوب‌ساختن تولیدکنندگان غیراوپک چون انگلیس و نروژ را دارد که تا قبل از این با افزایش تولید، ثبات قیمت‌های نفت اوپک را متزلزل می‌کردند. تصمیم به تشکیل چنین کمیته‌ای زمانی اتخاذ شد که عده‌ای از اعضا بر بازپس‌گرفتن سهم اوپک در بازار جهانی نفت تأکید داشتند.
بنا بر بیانیه پایانی، مذاکرات وزیران نفت باتوجه‌به تحولات آینده بازار جهانی و سیر دائمی کاهش مقدار تولید نفت اعضا، سازمان مصمم به تضمین سهم عادلانه نفت اوپک در بازار براساس درآمدهای موردنیاز برنامه‌های عمرانی اعضای خود می‌باشد.
کمیته جدید مسئول بررسی راه‌های گوناگون و ارائه پیشنهاد به اجلاس آینده وزیران شد. وزیر نفت ونزوئلا و رئیس اجلاس هفتادوششم در مصاحبه مطبوعاتی گفت: محدوده تولیدی اوپک بین 16 میلیون تعیین‌شده قبلی و 18 میلیون بشکه تولید کنونی اوپک می‌باشد.(2)
آقازاده وزیر نفت ایران، پس از پایان اجلاس اخیر اوپک گفت: وظیفه اصلی اوپک تثبیت قیمت‌های اعلام‌شده و همچنین واگذار‌نکردن امر قیمت‌گذاری به دیگر تولیدکنندگان غیرعضو اوپک می‌باشد. وی افزود: اوپک درصورت موفقیت در اجرای این وظایف قادر به حفظ سهم خود در بازار جهانی خواهد بود. وزیر نفت ایران درباره منظور بیانیه اجلاس از سهم عادلانه برای اوپک گفت: مقدار سهم عادلانه برای اوپک مقدار سقف تولید کنونی آن می‌باشد. از سوی دیگر، وزیر نفت الجزایر گفت: سهم فعلی اوپک در بازار جهانی عادلانه نیست. به گفته وی، سطح متوسط تولید نفت اوپک در سال جاری کمتر از 16 میلیون بشکه در روز بوده است. وی گفت: اوپک به‌دلیل کاهش تولید خود طی سال‌های اخیر بیش از مقدار لازم متحمل ضرر شده است.(3)
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، اوپک امروز صریحاً اعلام کرد که با انگلیس و سایر کشورهای مستقل تولیدکننده نفت برای داشتن سهمی مناسب در بازار فروش نفت مقابله خواهد کرد. آسوشیتدپرس از قول یمانی وزیر نفت عربستان گزارش داد: اوپک اعلام کرده که کشورهای غیرعضو این سازمان باید از بخشی از سهم خود در بازار صرف‌نظر کنند. یمانی
گفت: اگر آنها چنین کاری را نکنند، احتمال می‌رود که جنگ قیمت‌ها به وقوع بپیوندد.(1)
رادیو بی‌بی‌سی دراین‌باره گفت: «وزیر نیرو و معادن ونزوئلا که ریاست کنفرانس را برعهده داشت، خطاب به خبرنگاران تأکید کرد که کشورهای عضو اوپک مصمم‌اند که سهم منصفانه‌ای در بازار نفت جهان برای خود تضمین کنند تا بدین طریق برای رشد و گسترش اقتصاد کشورهای خود درآمد دراختیار داشته باشند.»
بی‌بی‌سی افزود: «تهدید احتمالی جنگ بر سر قیمت نفت، ارزش لیره استرلینگ را کاهش داده. اگر آن‌گونه‌که احتمال آن می‌رود اوپک تصمیم بگیرد که بخشی از بازار ازدست‌رفته‌اش را تجدید حیات بخشد، درآن‌صورت قیمت نفت به‌شدت تنزل خواهد یافت. برخی رهبران کشورهای عضو اوپک گفته‌اند که حاضر به قبول این ضرر می‌باشند، زیرا به‌خوبی می‌دانند که این ضرر نتیجه سیاست آنهاست.»(2)
1
اختلاف‌نظر اعضای اوپک بر سر سهمیه تولید نفت، جنگ قیمت نفت، تأثیر جنگ ایران و عراق بر بحران اوپک و کمک‌های مالی و نظامی کشورهای منطقه به عراق را رادیو اسرائیل در برنامه امروز خود بررسی کرده است.
در گزارش رادیو اسرائیل آمده است: «مباحثات وزیران نفت اوپک که امروز در ژنو پایان یافت از عمق بحرانی که 13 کشور صادرکننده با آن روبهرو هستند، پرده برداشت. وزیران نفت با یک تصمیم‌گیری بسیار دشوار روبهرو بودند و آن اینکه چگونه می‌توانند از کاهش صادرات نفت خویش جلوگیری کنند و در همان حال بهای این کالا را که علی‌رغم زمستان و فصل سرما مشتریان چندانی ندارد، ثابت نگه دارند و مانع تنزل آن گردند. برای همه وزیران مسلم بود که به‌منظور جلوگیری از سقوط قیمت‌ها باید از میزان تولید بکاهند، ولی هر کشور انتظار داشت که سهم خود را ثابت نگه دارد و دیگران از تولید خویش بکاهند. ایران با این استدلال که به‌علت ادامه جنگ با عراق به مبالغ هنگفتی نیاز دارد، حاضر به کاهش صادرات نیست. لیبی، الجزایر، نیجریه و ونزوئلا و چند کشور دیگر با این استدلال که برای بازپرداخت بدهی‌های مالی محتاج ارز خارجی کلانی هستند از کاهش تولید طفره می‌روند و عربستان با تأکید بر این واقعیت که تولید خود را به حداقل رسانده و آن را از 9 میلیون و 10 میلیون بشکه چند سال پیش به حدود 2 میلیون بشکه در روز تقلیل داده، گوشزد کرد که قادر به کاهش بیشتر نمی‌باشد و دراین‌میان، حکومت حزب بعث عراق است که نه‌تنها به سهیمه تعیین‌شده اکتفا نمی‌کند، بلکه میزان تولید خود را از هنگام گشایش لوله نفت از خاک عربستان 500 هزار بشکه نیز از سهمیه رسمی افزایش داده است.»
رادیو اسرائیل افزود: «به گفته دکتر مانع سعید عتیبه وزیر نفت امارات متحده عربی، بها ممکن است به زیر بشکه‌ای 20 دلار نیز تنزل کند و جنگ قیمت‌ها به مرحله‌ای شدید و بی‌سابقه برسد.
جنگ ایران و عراق نیز بی‌تردید بر بحران اوپک سایه‌افکن می‌باشد و بر آن تأثیر می‌گذارد. نخست آنکه دو کشور از اعضای عمده اوپک هستند و تا پیش از به‌قدرت‌رسیدن حکومت اسلامی و آغاز جنگ ایران و عراق، دو کشور روزانه درحدود 10 میلیون بشکه نفت صادر می‌کردند و مهمتر آنکه دو کشور تنها هنگامی خواهند توانست همچنان به جنگ خونین علیه یک دیگر ادامه دهند که به توانایی آنها در صدور نفت لطمه عمده‌ای وارد نشود. [...]
نکته سوم آنکه خواه جنگ ادامه یابد و یا پایان پذیرد، تردیدی نیست که ایران و عراق به تلاش برای افزایش صادرات خود بی‌توجه به مشکلات و محدودیت‌های اوپک ادامه خواهند داد. اگر جنگ ادامه یابد دو کشور همچنان به خرید مقادیر عظیمی جنگ‌افزار نیازمند خواهند بود و اگر جنگ پایان پذیرد بازهم برای ترمیم خرابی‌ها و بازسازی مناطق و شهرها به مبالغ هنگفتی احتیاج خواهند داشت و این خود بر سرنوشت اوپک و بهای نفت در بازار جهانی تأثیر مستقیم خواهد داشت. دیگر کشورهای حوزه خلیج‌فارس نیز که در اوپک عضویت دارند در تولید و صادرات نفت خود از پیامدهای جنگ ایران و عراق بسیار آسیب‌پذیرند و طبعاً نسبت به آن حساسیت دارند. عربستان سعودی، کویت و سایر امیرنشین‌های عربی حوزه خلیج‌فارس در پنج سال جنگ بیش از 30 میلیارد دلار کمک نظامی و مالی دراختیار عراق قرار داده‌اند، زیرا خود را موظف می‌دانند از سقوط آن کشور به دامان حکومت اسلامی ایران - که ازنظر آنها یک رژیم افراطی، جنگ‌طلب و ستیزه‌جو می‌باشد - جلوگیری کنند. زیرا آنان تردیدی ندارند که رژیم تهران درصدد متزلزل‌ساختن رژیم‌های موجود منطقه به‌منظور صدور انقلاب شیعه می‌باشد و سقوط صدام حسین مستقیماً آینده آنان را نیز به خطر خواهد انداخت.»(1)
1
انستیتو مطالعات راهبردی دانشکده جنگ امریکا در گزارشی درباره جنگ ایران و عراق و روزنامه واشنگتن پست در مقاله‌ای عراق را آغازگر جنگ اعلام کردند. انستیتو مطالعات راهبردی دانشکده جنگ امریکا در گزارشی که برای مجلس نمایندگان این کشور تهیه کرده، چنین آورده است: «اختلافات مرزی، روابط ایران و عراق را سال‌ها آشوب کرده بود، لیکن با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، عراق زمان را برای یک اقدام نظامی سریع، مناسب پنداشت و از سوی دیگر، نگرانی عراق از گسترش انقلاب اسلامی، این رژیم را در توسل به‌زور علیه ایران بیشتر ترغیب کرد.»
در این گزارش، جنگ به دو دوره زمانی تقسیم شده است:
«دوره اول با حمله عراق در سپتامبر 1980 (شهریور 1359) به ایران آغاز شد و تا ژوئن 1982 (خرداد 1361) ادامه یافت و دوره دوم که از ژوئن 1982 آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. در دوره اول که عراق اراده ایران را درمقابله با هجوم خود دست‌کم گرفته بود، نه‌تنها نتوانست پیشرفتی نصیب خود کند، بلکه وضع از آنچه که بود بدتر و خطرناک‌تر شد. در دوره دوم، ایران حملات پیروزمندانه خود را آغاز کرد و توانست ارتش عراق را از خاک ایران بیرون
1) 64. مأخذ24، صص 7 و 8 و 9، رادیو اسرائیل، 18/9/1364.
براند. این حملات برای ایران نهایت پیروزی را در بر داشت.»
در ادامه گزارش آمده است: «عراق در مقطع کنونی محورهای اقتصادی ایران را هدف قرار داده و قصد دارد ایران را وادار به قبول صلح کند، درحالی‌که دراین‌زمینه موفقیتی حاصل نکرده و پایان جنگ را نزدیک نساخته است. از خصوصیات این جنگ این است که ابرقدرتها چه امریکا و چه شوروی نفوذ خود را از دست داده‌اند و نمی‌توانند با اعمال فشار و نفوذ جنگ را به پایان برسانند و همین ضعف باعث شده که عده‌ای ازجمله ساکنان عرب خلیج‌فارس تصور کنند که جنگ را یکی از دو ابرقدرت شروع کرده و مایل به ادامه آن است، اما واقعیت این است که امریکا و شوروی هر دو خواستار پایان جنگ و تحمیل صلح به ایران هستند، اما کاری از دستشان برنمی‌آید. عراق توانسته است در سایه جنگ مدعی شود که مدافع ناسیونالیسم عربی است، اما صلح و حل‌وفصل جنگ برای عراق به‌معنی بروز آشوب داخلی است، زیرا رژیم عراق در پایان چنین حل‌وفصلی باید به سؤال مردم عراق پاسخ دهد که چرا جنگ را آغاز کرد.»(1)
روزنامه واشنگتن پست نیز در مقاله‌ای تلویحاً عراق را آغازگر جنگ خوانده است به گزارش رادیو امریکا: «نویسنده مقاله حمله‌های هوایی عراق را که با هدف کشاندن ایران به پشت میز صلح انجام گرفته بیشتر نشانه ناامیدی آن کشور از جنگی می‌داند که نمی‌تواند در جبهه‌های زمینی بر آن پیروز شود و می‌افزاید: جنگ ایران و عراق هم‌اینک شکل یکی از طولانی‌ترین نبردهای قرن بیستم را به خود گرفته است. همانند جنگ جهانی اول، هر دو طرف از سلاح‌هایی که تلفات سنگینی وارد می‌آورند برخوردارند، اما هیچ‌کدام دارای چنان قدرتی نیستند که یک ضربه کاری وارد آورند. آنچه قرار بود یک مبارزه سریع و آسان باشد از همان آغاز با دشواری روبهرو شد. عراقی‌ها انتظار داشتند یک ارتش که تصفیه‌های انقلابی روحیه‌اش را از بین برده بود را در ایران ببینند، اما به‌جای آن دربرابر سه ارتش قرار گرفتند: ارتش منظم، پاسداران و بسیج. شور و هیجان انقلابی آنچه را که واحدهای پاسدار و بسیج ازنظر تجهیزاتی فاقد بودند جبران کرد. آنچه به‌صورت یک حمله و ضدحمله آغاز شد به یک جنگ خونین فرسایشی تبدیل شده است و دراین‌میان فهرست کشته‌شدگان ایرانی روزبه‌روز بلندتر می‌شود. عراق تعداد تلفات خود را تأیید نمی‌کند، اما حضور هزاران داوطلب مصری و اردنی و سودانی نشان می‌دهد که از تعداد افراد بومی به‌شدت کاسته شده است.»(2)
1
تلاش ایران برای خروج از انزوای شش‌ساله، تغییر عمده در سیاست خارجی و نظری تازه به جهان خارج، محورهای گزارشی از خبرگزاری آسوشیتدپرس است که امروز منتشر شده است. در این گزارش آمده است: «ایران بدون سروصدا می‌کوشد دوستانی در شرق و غرب به دست آورد و به انزوای شش‌ساله‌ای که خودش برای خود وضع کرده بود پایان دهد. دیپلمات های غربی در تهران می‌گویند آنها این حرکت را تغییر عمده‌ای در سیاست خارجی می‌بینند و گمان
می‌کنند که نظریه تازه ایران نسبت به جهان خارج هم‌اینک نتایجی به بار آورده است.
هرچند برقراری دوباره مناسبات با امریکا درحال‌حاضر بعید به نظر می‌رسد، اما رهبران ایران آشکارا می‌پذیرند که ناچار خواهند بود روزی مناسبات خود را با امریکا ترمیم کنند. به گفته یک دیپلمات: "با یک اقتصاد بیمار و جنگی که ازبین‌رفتن بیشتر صادرات جهانی نفت ایران را تهدید می‌کند، ایران به دوست نیاز دارد." سال گذشته، ایران نمایندگان بلندپایه‌ای را به چین، ژاپن، شوروی و چندین کشور جهان سوم فرستاد. ایران همچنین میزبان یک هیئت نمایندگی از عربستان سعودی بود که از گسترش بنیادگرایی اسلامی می‌ترسند. تهران چند قرارداد چند میلیون دلاری نیز با ترکیه و پاکستان امضا کرد و پیمان همکاری اقتصادی منطقه‌ای سال 1964 را تجدید کرد. در تهران ناظران توجه مخصوصی به نزدیک‌شدن ایران به چین و ژاپن مبذول می‌دارند.
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در جریان دیدارش از پکن در ماه ژوئن گفت: ایران و چین درمورد 90 درصد مسائلی که موردبحث قرار گرفت، موافق بودند. انتظار می‌رود میزان مبادله تجاری دو کشور در سال جاری به رقم بی‌سابقه 600 میلیون دلار برسد. مقام‌های ایرانی و چینی هر دو خبرهای منتشرشده درباره امضای قراردادهای تسلیحاتی بین دو کشور را تکذیب کرده‌اند. گزارش می‌رسد که چین همراه با کره شمالی اسلحه به ایران فروخته است. رفسنجانی همچنین به ژاپن مسافرت کرد. این نخستین باری بود که یک مقام جمهوری اسلامی به یک دمکراسی صنعتی سفری کرد. حاصل این سفر قراردادی برای برقراری مکانیسم رایزنی‌های منظم درمورد افزایش همکاری‌های اقتصادی بود. ژاپن هم‌اینک یکی از مشتریان بزرگ نفت ایران است و درحال‌حاضر ایران را ازنظر ساختمان یک مجتمع پتروشیمی چند میلیارد دلاری در بندر امام خمینی یاری می‌دهد.
مقام‌های وزارت امور خارجه ایران حاضر نشدند درمورد سیاست خارجی کشور اظهارنظر کنند، اما برخی از مقام‌ها بهطور خصوصی گفتند که ارجحیت به غلبه بر مشکلات صنعتی کشور از راه توافق‌های فنی با ژاپن و کشورهای بلوک شوروی و اجرای طرحهای بزرگ داده می‌شود. مناسبات ایران با اروپای غربی نیز گسترش یافته است؛ آلمان‌غربی در رأس فهرست کشورهایی قرار دارد که به مقدمه‌چینی‌های ایران پاسخ می‌دهد.
یک دیپلمات ارشد غربی گفت: "نمی‌توان گفت که گفتوگوهای جدی درمورد ازسرگیری مناسبات امریکا و ایران چه زمانی آغاز خواهد شد، اما مسلماً فضا، حداقل ازنظر ایران، تا حدود زیادی بهبود یافته است." از میزان سخنان ضدامریکایی به‌تدریج کاسته شده است. هاشمی رفسنجانی روز سوم جولای (12 تیر 1364) در گفتوگویی با خبرنگاران ژاپنی گفت: "ممکن است جایی برای بهبود مناسبات در آینده وجود داشته باشد، ما قصد نداریم مناسباتمان
را برای همیشه با امریکا قطع کنیم، اما امریکا باید پیش‌قدم شود و باید از اقدامات گذشته‌اش توبه کند و آنچه را انجام داده جبران کند."
بااین‌حال، چشم‌انداز امکان یک نزدیکی بسیار تاریک است، زیرا دولت پرزیدنت ریگان مرتباً ایران را به‌عنوان بستر تروریسم موردحمله قرار می‌دهد. تصمیم واشنگتن به برقراری مناسبات کامل دیپلماتیک با عراق در نوامبر گذشته، تهران را آزرده‌تر ساخت، زیرا چنین اقدامی را اتحاد خطرناکی در جنگ ایران و عراق تلقی می‌کند. اتحاد شوروی نیز - که تأمین‌کننده اصلی تسلیحات موردنیاز عراق است - کوشیده است فاصله خود را از ایران حفظ کند. در ماه جولای، شوروی تعداد نامعینی از تکنیسین‌های خود را که در ایران کار می‌کردند به دلایل امنیتی خارج ساخت.»(1)
1
نماینده دائمی ایران در سازمان ملل، قطعنامه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل را از درجه اعتبار سیاسی ساقط و مردود دانست.
دکتر رجایی خراسانی در گفتوگویی تلفنی از نیویورک با خبرنگار روزنامه کیهان، اعلام کرد تعدادی بهائیانی که سرمایه‌های کشور را سرقت کرده و به خارج گریخته‌اند و تروریست‌هایی که به‌رغم جنایت‌های بسیار و فرار از ایران مظلوم‌نمایی می‌کنند با همکاری کشورهای غربی، زمینه صدور این قطعنامه را فراهم کردند. وی با بیان اینکه از 159 کشور جهان فقط 53 کشو به این قطعنامه رأی مثبت دادند، موافقین قطعنامه را تعدادی از کشورهای غربی، تعدادی کشور مستضعف زیر سلطه کشورهای غربی و کشورهایی مثل اسرائیل و عراق که دشمنی خاصی با ایران دارند، اعلام کرد.
نماینده ایران در سازمان ملل تأکید کرد به‌دلیل اینکه کمتر از یک‌سوم اعضای سازمان ملل به این قطعنامه رأی داده‌اند، این قطعنامه هیچ اعتبار حقوقی و سیاسی ندارد. وی افزود که این قطعنامه امکان هرگونه همکاری و هماهنگی میان نمایندگان ایران و مسئولان کمیسیون حقوق‌بشر را برای همیشه از بین برد.(2)
2
حجت‌الاسلام محتشمی وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران که برای معرفی استاندار جدید و بررسی مشکلات استان آذربایجان‌غربی به ارومیه سفر کرده است، امروز ضمن پرداختن به مشکلات جمهوری اسلامی در داخل و در صحنه‌های بین‌المللی، مصوبه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد را محکوم کرد.
آقای محتشمی در جلسه معرفی استاندار که با حضور مدیران کل، فرمانداران، بخشداران و امامان جمعه استان در محل استانداری برگزار شد، گفت: «دشمنان ما بسیار فعال در صحنه‌های بین‌المللی کار می‌کنند و اخیراً نیز در سازمان ملل، جمهوری اسلامی را محکوم کرده‌اند. البته سازمان‌های بین‌المللی یک سری تشکیلات استعماری هستند که حاکمان آنها شرق و غرب یا یک سری دست‌نشانده هستند و برای اینکه اهداف سیاسی خود را پیاده کنند به اسم حقوق بشر، بشر را نابود می‌کنند. آن‌همه جنایاتی که ابرقدرتها در افغانستان مردم را زیر ارابه‌های جنگی و در لبنان، مردم حق‌خواه این کشور را به خاک و خون می‌کشند، در چاد، فرانسه مردم محروم این کشور را قتل‌عام می‌کنند و هیچ‌کس نیست که این حرکت شرق و غرب را محکوم کند.»
وی افزود: «محکومیت ایران، یک توطئه بین‌المللی برای جلوگیری از صدور انقلاب اسلامی است و هر حرکتی که ازسوی شرق و غرب درمقابله با انقلاب اسلامی صورت می‌گیرد ما مصمم‌تر می‌شویم.» وزیر کشور با اشاره به این مسئله که باید ما اختلاف‌سلیقه‌ها را کنار بگذاریم و به اسلام حقیقی بازگردیم، گفت: «ما باید همان حرکت را که دشمنان برای ضربه‌زدن به ما اعمال می‌کنند باید آن حرکت را برای خنثی‌کردن انجام دهیم. دشمنان ما شوروی و امریکا که اختلاف عمیقی دارند دررابطه‌با ایران یک نظر مشترکی دارند. مرزهای شوروی تقویت می‌شود و حرکت‌هایی را داخل ایران و عراق به‌صورت مسلط انجام می‌دهد.
عراق احزاب چپ و راست را به داخل ایران نفوذ می‌دهد. ما باید بیش از هر زمان اختلاف‌سلیقه‌ها را کنار گذاشته و به اسلام حقیقی بازگردیم و با خودشناسی و نیز شناسایی دشمن، حرکتی را برای آزادسازی منطقه آغاز کنیم. مسلمانان منطقه به ما چشم دوخته‌اند، اعضایی از حزب‌الله لبنان و جنبش امل به ایران آمده‌اند که این عمل وحشت عظیمی را بر شرق و غرب حاکم ساخته است.»(1)
1
امروز اعضای مجمع عمومی سازمان ملل متحد به‌اتفاق آرا قطعنامه‌ای را در محکومیت تروریسم به تصویب رساندند.
به گزارش یونایتدپرس از سازمان ملل متحد: «در این قطعنامه "اعمال تروریستی توسط هرکسی و در هرجایی که منجر به قتل افراد بی‌گناه شود" محکوم شده است. قطعنامه مزبور بدون رأی‌گیری به تصویب رسید... در این قطعنامه از کلیه کشورهای جهان خواسته شده تا به‌منظور مبارزه با تروریسم بین‌المللی همکاری بیشتری با یکدیگر انجام دهند.» پینیس رئیس کنونی مجمع عمومی از کشور اسپانیا گفت: «اکنون تمام کشورهای عضو دریافته‌اند که می‌توان برای مبارزه با این مشکل اساسی جامعه بشری، به توافق دست یافت.»
1) 69. روزنامه جمهوری اسلامی، 19/9/1364، ص5.
برای اولین‌بار، اکثریت مطلق اعضای سازمان ملل با تعریفی از تروریسم بدین مضمون "اعمال تروریستی جان افراد بی‌گناه را به خطر می‌اندازد، آزادی‌های اساسی را زیر پا می‌گذارد و بهطور جدی به شرافت بشریت صدمه می‌زند" موافقت کردند.
روز جمعه گذشته، کمیته حقوقی مجمع عمومی فقط با یک رأی مخالف، قطعنامه مزبور را برای رأی‌گیری به مجمع عمومی ارائه کرد. کوبا، تنها کشور مخالف، خواستار گنجاندن نام اسرائیل و افریقای جنوبی - به‌خاطر سیاست‌های تروریستی آنها در خاورمیانه و افریقای جنوبی - در قطعنامه بود که با 118 رأی موافق رد شد.
سفیر اسرائیل در سازمان ملل که در رأی‌گیری کمیته حقوقی مجمع عمومی شرکت نکرده بود، در سخنرانی خود گفت: «آیا کشورهایی مانند لیبی، سوریه، یمن جنوبی و ایران به مصوبات این قطعنامه توجهی خواهند کرد؟»
در پاسخ به سخنان وی، نمایندگان سوریه و لیبی، اسرائیل را کشوری نامیدند که "براساس و برپایه ترور" اداره می‌شود.»(1)
1
حضور نمایندگانی از دو جمعیت شیعه لبنانی: حزب‌الله و جنبش امل، در ایران و ملاقات آنان با مقامات عالی کشورمان ازجمله آیت‌الله منتظری، اظهاراتی درباره توانایی ایران در تأثیرگذاری برای آزادی گروگانهای فرانسوی را افزایش داده است. نشریه لیبراسیون چاپ فرانسه، دراین‌باره نوشته است: «یک هیئت از شیعیان لبنانی مرکب از نمایندگان حزب‌الله و جنبش امل اسلامی - که هر دو از سازمان‌های طرف‌دار ایران می‌باشند - بعد از دعوت‌شدن ازسوی رهبران جمهوری اسلامی، چند روزی است که در تهران به سر می‌برد. بنا به گفته منابع موثق در پایتخت ایران، هدف از این دیدار احتمالاً مذاکره پیرامون چهار گروگان فرانسوی در بند در لبنان است. [...] نمایندگان لبنانی که روز پنجم دسامبر (13 آذر) به ایران رسیدند، با چند تن از مقامات عالی‌رتبه مذهبی رژیم ازجمله آیت‌الله منتظری جانشین [امام] خمینی و رئیس سازمان بین‌المللی شوراهای انقلاب اسلامی ملاقات کرده‌اند. در بیروت، نبیه بری رهبر جنبش شیعه امل روز شنبه اعلام نمود که نقش میانجیگری خود به نفع گروگان‌ها را از سر خواهد گرفت. رهبر لبنانی اظهار داشت: با آنکه هاشم (یکی از دو لبنانی ناپدیدشده از ماه مارس تاکنون که بنا به گفته شیعیان لبنانی احتمالاً در اسرائیل زندانی شده است) هنوز آزاد نشده است، مع‌هذا من تلاش‌های خود جهت آزادی کلیه گروگان‌ها به‌ویژه میشل سورا و ژان پل کوفمن را افزایش خواهم داد.
1) 70. مأخذ59، ص20.
نبیه بری از فرانسه به‌خاطر نقشی که بنا به گفته وی در آزادی روز پنجشنبه گذشته تونی ابی‌غانم ایفا کرده صادقانه قدردانی نمود. تونی ابی‌غانم بعد از آزاد‌شدن آخرین زندانیان زندان اتیلت در ماه سپتامبر، احتمالاً در اسرائیل در بازداشت بوده است.»(1)
1
شوروی ضمن درخواست کمک از ایران در حل مسائل افغانستان، مواضع جمهوری اسلامی ایران را درباره افغانستان مانعی در بهبود روابط ایران و شوروی خواند. این درحالی است که زمزمه تصمیم خروج نیروهای شوروی از افغانستان، دور تازه‌ای از گفتوگوها را نوید می‌دهد.
نشریه رویدادها (دفتر سیاسی سپاه پاسداران) دراین‌باره نوشته است: «در ملاقات میان سفیران شوروی و ایران در برلین شرقی، سفیر شوروی برخی اقدامات تبلیغاتی ایران را گامی مثبت خواند و خواستار تجدیدنظر بیشتر دراین‌زمینه شد. سفیر شوروی درخصوص مسئله افغانستان گفت که شما باید به ما کمک کنید؛ ما علاقه‌مند هستیم مسائل را ازطریق سیاسی حل نماییم. اما امریکا سوءاستفاده خواهد کرد. وی تأکید فراوان نمود که از موانع مهم بهبود روابط ایران و شوروی، سرسختی مواضع ایران درقبال افغانستان است. سفیر شوروی درباره کنفرانس ژنو گفت که ما در این کنفرانس از ایران دفاع کرده‌ایم و گفته‌ایم اجازه نمی‌دهیم امریکا در این منطقه دخالت کند. وی گفت که انقلاب اسلامی همواره برای شوروی ارزشمند است.
از سوی دیگر، وایت هد معاون وزارت خارجه امریکا، اعلام کرد: "امریکا برای ایفای نقش ضامن پیش‌بینی‌های یک آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروهای شوروی از افغانستان آماده است." وی افزود: "جنگ بی‌پایان تنها آلترناتیو (جانشین) برای مذاکره پیرامون آتش‌بس و عقب‌نشینی شوروی‌ها از جنگ طولانی و پرهزینه افغانستان است."
بنا به نظر آگاهان سیاسی، ممکن است به‌عنوان نقش احتمالی برای امریکا، نظارت بر مرز پاکستان مبنی‌بر تضمین عدم نفوذ و رفت‌وآمد مجاهدین افغانی به داخل افغانستان در نظر گرفته شده باشد.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه گلبدین حکمت‌یار یکی از رهبران چریکهای مسلمان افغانستان، امروز در مصاحبه‌ای مطبوعاتی در اسلام‌آباد گفت ما آماده‌ایم تا اگر شوروی تصمیم به خارج‌ساختن نیروهای خود از افغانستان بگیرد، اجازه ادامه حیات به کمونیست‌های افغانی و کسانی که به شوروی گرویده‌اند، بدهیم. وی توضیح داد که اظهاراتش در پاسخ به اظهارات اخیر شوروی می‌باشد. شوروی اعلام کرده که عقب‌نشینی نیروهای این کشور از افغانستان، یک جنگ داخلی اجتناب‌ناپذیر را درپی خواهد داشت که نمی‌تواند آن را در مرز
خود تحمل کند. بنا به اظهار رهبر چریک‌ها، "اگر روس‌ها افغانستان را ترک کنند، فردای آن روز صلح در این کشور برقرار خواهد شد." شوروی ظاهراً نسبت به سرنوشت متحدین خود در افغانستان درصورت عقب‌نشینی نیز ابراز نگرانی کرده است.
حکمت‌یار همچنین گفت: حزبش کلیه دفاتر خود را در ایران - به‌دلیلی که حاضر نشد فاش سازد، زیرا مایل به ایجاد سوءتفاهم هم با تهران نیست - تعطیل کرده است.»(1)
1) 73. مأخذ24، ص43، اسلام‌آباد - خبرگزاری فرانسه، 18/9/1364.
1
تشکیل و تجهیز نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران امروز نیز موردتأکید امام خمینی قرار گرفت. نشریه گزارش دراین‌باره نوشته است: «در ملاقاتی که نخست‌وزیر با امام داشته است، امام مجدداً بر مسئله تشکیل و تجهیز نیروهای هوایی، دریایی و زمینی در سپاه تأکید نموده و فرموده‌اند که این مسئله "کما هو حقه" پیگیری و دنبال گردد.»(1)
2
در جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه (قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران) که با حضور فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران(2)از ساعت 8:50 صبح در ستاد مرکزی سپاه پاسداران در تهران تشکیل شد و تا ساعت 2 بعدازظهر ادامه یافت، درباره موضوع‌های متعددی ازجمله: مناطق مناسب برای عملیاتهای فریب و پشتیبانی، مناطق مناسب برای اجرای عملیات ارتش و محاسن و معایب هریک، چگونگی مقابله با بمباران‌های دشمن، تشکیلات نیروی زمینی سپاه پاسداران و سپاه کشوری بحث و تبادل‌نظر شد.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ افزون‌بر ضبط این جلسات، مطالب موردبحث در این جلسات را در دفترچه مخصوص ثبت جنگ یادداشت کرده است، که گزارش این جلسه با استفاده از این یادداشت‌ها بیان می‌شود.
در آغاز جلسه سیدعلی حسینی‌تاش رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران، گفت که برای اجرای عملیات فریب در منطقه میانی، برادران دو منطقه مهران و مندلی را پیشنهاد کرده‌اند. محسن رضایی دراین‌باره گفت جبهه میانی را بگذاریم برای ارتش و یک طرح فریب در
عین‌خوش و دهلران برای ارتش پیشنهاد شود، یک طرح فریب نیز برای قرارگاه حمزه در سومار و مندلی. وی افزود که این طرح‌ها را آماده کنید تا در جلسه آقای هاشمی با برادران ارتش مطرح کنیم. وی یادآوری کرد که کردستان 90 گردان نیرو دارد، قرارگاه حمزه از آنها می‌تواند استفاده کند. محسن رضایی در پاسخ برادران صفوی و حسینی‌تاش که موضوع کمبود نیروی کادر را مطرح کردند، گفت شما قرارگاه شمال‌غرب به فرماندهی آقای ایزدی را مرکز این کار در نظر بگیرید که نواحی هرچه می‌توانند و لشکرهایی که نیرویشان تکمیل است، نیروی اضافه بر سازمانشان را به مناطق غرب اعزام کنند. برای سازماندهی این نیروها هم از سپاه‌های نواحی، آموزشگاه‌های نظامی سپاه و نیروهای کادر قرارگاه حمزه استفاده شود.
محسن رضایی در ادامه از فرماندهان نیروی زمینی سپاه خواست تا برای مقابله با بمباران‌های اخیر عراق که همچنان ادامه دارد، طرحی برای اجرای آتش روی نقاط مهم جبهه دشمن (اهداف غیرشهری)، مثل پلهای مهم القرنه، جاده بصره - عماره، تأسیسات برق الحارثه و... تهیه کنند تا به ستاد فرماندهی کل قوا پیشنهاد شود.
در ادامه به موضوع کمبودها و مشکلات اشاره شد و فرمانده قرارگاه کربلا گفت که ازبس نتوانسته‌ایم مشکلات لشکرها را - که بیشتر آنها مسائل مهندسی و تدارکات است - حل کنیم، لشکرها می‌گویند شما را قبول نداریم، کاری با شما نداریم. عباس محتاج افزود که برای حل مشکلات اقدامی نمی‌شود. فقط حرف زده می‌شود ولی عمل نمی‌شود؛ این‌طور نمی‌شود کار کرد. قرارگاهها باید ستاد داشته باشند، امکانات دستشان باشد تا بتوانند مشکلات لشکرها را حل کنند.
فرمانده نیروی زمینی سپاه در جواب گفت که آقای محتاج (فرمانده قرارگاه کربلا) در سپاه جنوب مستقر شود، ستاد داشته باشد و تدارکات سپاه جنوب زیر امرش قرار گیرد. آقای جعفری هم با آقای ایزدی ستاد داشته باشند. دیگر مسئولان نیروی زمینی بر این نظر بودند که سپاه‌های نیروی زمینی باید ستاد و تشکیلات داشته باشند و لازمه حل مشکلات را تشکیل سریع‌تر سپاه کشوری و سروسامان گرفتن نواحی می‌دانستند.(1)
در ادامه جلسه که فرمانده کل سپاه در آن شرکت نداشت، موضوع عملیات ارتش، منطقه این عملیات و تأثیر آن بر عملیات سپاه مطرح شد. بنا به گفته آقای هاشمی در جلسه روز گذشته، ارتش منطقه شلمچه را برای عملیات پیشنهاد داده است که در این جلسه از ابعاد گوناگون درباره این پیشنهاد بحث شد. دلایل اصلی اینکه قرار است هم‌زمان با عملیات گسترده سپاه در منطقه فاو، ارتش نیز دست به حمله بزند، تجزیه قوای دشمن، فریب دشمن درزمینه منطقه عملیات اصلی و غافلگیرکردن اوست. همه فرماندهان حاضر در جلسه مخالف عملیات ارتش در منطقه شلمچه بودند و تأکید می‌کردند که با اجرای چنین عملیاتی هیچ‌یک از خواسته‌های مذکور به دست نمی‌آید. در جمع‌بندی این بحث هیچ حسنی برای عملیات در
1) 2. سند شماره 1106/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (داوود رنجبر)، 18/9/1364 تا 19/9/1364، صص 74 - 68.
شلمچه اعلام نشد، ضمن اینکه بخشی از معایب آن چنین برشمرده شد:
باتوجه‌به استحکامات و موانع دشمن در منطقه شلمچه عملیات ارتش در این منطقه موفق نخواهد بود، حتی اگر سپاه پاسداران نیز در شلمچه عملیات اجرا کند، موفقیتی کسب نخواهد کرد.
عملیات ارتش در منطقه شلمچه موجب تجزیه دشمن نمی‌شود، بلکه تجمع نیروهای ارتش در این منطقه و نداشتن فعالیت اساسی در جبهه‌های دیگر، سبب استقرار همه یگان‌های اصلی و احتیاط ارتش عراق در جبهه جنوب می‌شود و درنتیجه به‌محض شروع عملیات اصلی در منطقه فاو، این یگان‌ها در زمان کوتاهی خود را به این منطقه می‌رسانند.
حضور نیروهای ارتش در جبهه جنوب به‌منظور آمادگی برای اجرای عملیات در شلمچه، موجب خنثی‌شدن تلاش‌های گسترده و دشوار حفاظتی سپاه پاسداران برای جلوگیری از لورفتن منطقه عملیات اصلی می‌شود.
اگر قرار بر عملیات ارتش در شلمچه شود، باتوجه‌به وضعیت این منطقه، امکان استفاده از پشتیبانی توپخانه و هلیکوپترهای ارتش برای عملیات سپاه در منطقه فاو منتفی می‌شود.
اگر قرار بر عملیات ارتش در شلمچه شود، طبق نظر ستاد نیروی زمینی ارتش، باید نیروهای خط‌شکن سپاه، خط دشمن را در این منطقه بشکنند، سپس یگان‌های ارتش وارد منطقه شده، پیشروی کنند. و این به این معناست که اگر در شلمچه خط شکسته نشد، شکست عملیات به‌عهده سپاه است.
به احتمال بسیار عملیات در شلمچه موفق نخواهد شد که تضعیف روحیه نیروهای ارتش را درپی خواهد داشت.
تجمع ارتش و سپاه در جبهه جنوب آسیب‌پذیری ناشی از بمباران‌های دشمن را افزایش می‌دهد.
در این جلسه گفته شد که تصمیم‌گیری درباره عملیات ارتش و منطقه عملیات آن به‌عهده مسئولان نظام است و هدف از این بحث‌ها این است که جمع‌بندی دقیقی دراین‌باره به تصمیم‌گیران داده شود که بتوانند به نتیجه بهتری برسند و تصمیم دقیق‌تری بگیرند.(1)
در ادامه جلسه، باتوجه‌به این نتیجه که شلمچه منطقه مناسبی برای عملیات ارتش نیست، منطقه مهران پیشنهاد و درباره آن بحث شد. در این بررسی حاضران اتفاق‌نظر داشتند که منطقه مهران، منطقه مناسبی برای عملیات ارتش خواهد بود و دلایل آن چنین برشمرده شد:
میزان موفقیت عملیات در منطقه مهران به‌مراتب بیش از منطقه شلمچه و مناطق دیگر است.
عملیات در منطقه مهران متناسب با توان ارتش است (برآورد قبلی ارتش برای عملیات در زرباطیه و قلاویزان 120 گردان بوده که با حذف قلاویزان 90 گردان کفایت می‌کند).
عملیات در منطقه مهران، یگان‌های زرهی دشمن را درگیر می‌کند (محمد باقری: 2 لشکر زرهی، 1 لشکر مکانیزه و 1 لشکر پیاده از دشمن درگیر مقابله با این حمله خواهند شد).
1) 3. همان، صص 83 - 74.
دوری منطقه مهران از منطقه فاو سبب تجزیه توان دشمن خواهد شد و درصورت توقف عملیات در مهران، چند روز طول می‌کشد تا یگان‌های دشمن از جبهه میانی به فاو برسند.
توان پشتیبانی هوایی، آتش توپخانه و... دشمن تجزیه می‌شود.
محدود بودن منطقه عملیاتی مهران و کاهش ضرورت بهره‌گیری ارتش از همه توان پشتیبانی خود و امکان‌پذیر بودن اختصاص بخشی از توان پشتیبانی ارتش (هوایی، آتش) برای پشتیبانی از عملیات سپاه.
به‌دلیل موقعیت منطقه و تسلط بر منطقه دشمن، از آتش توپخانه برای انهدام دشمن می‌توان بهره مناسبی گرفت.
طرح فریب دشمن و مردد‌کردن فرمانده نظامی عراق درباره منطقه عملیات اصلی، اجرا می‌شود.
آخرین بحث جلسه امروز فرماندهان سپاه درباره تشکیلات سپاه پاسداران و نیروی زمینی آن و چگونگی روابط تشکیلاتی تیپ‌ها و لشکرها با قرارگاهها و ستاد نیروی زمینی بود. فرماندهان قرارگاه‌های کربلا و قدس بر این نظر بودند برای اینکه فرماندهی بر یگان‌ها امکان‌پذیر شود، می‌باید امکانات و تدارکات و همچنین عناصر عملیاتی ازجمله واحدهای پشتیبانی رزمی مانند مهندسی، توپخانه، ادوات و پدافند هوایی دراختیار قرارگاهها باشد تا قرارگاهها با بهره‌گیری از این امکانات مشکلات تیپ‌ها و لشکرها را حل کنند و درمقابل، یگان‌ها نیز به اجرای دستور قرارگاهها بپردازند. اما فرمانده نیروی زمینی سپاه عقیده داشت که کار قرارگاهها هدایت لشکرها است نه تدارک آنها، و تدارک لشکرها به‌عهده نیروی زمینی است. بحث دراین‌باره ادامه یافت و پیشنهادهایی مطرح شد، اما نتیجه‌ای قطعی حاصل نشد.(3)(4)
1) نتایج بررسی مناطق عملیاتی شلمچه و مهران برای عملیات در جلسه امروز فرماندهان سپاه را بعدازظهر امروز رحیم صفوی به محسن رضایی گزارش داد. فرمانده کل سپاه از فرمانده نیروی زمینی خواست که گزارشی مکتوب دراین‌باره تهیه شود. (سند شماره 1106 /د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم الأنبیا(ص)، داود رنجبر، 18/9/1364 تا 19/9/1364، ص88.)
2) 4. همان، صص85 - 83.
3) بعدازظهر همین روز در گفتوگوی فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی سپاه درباره تشکیلات سپاه، محسن رضایی گفت که از شنبه (23 آذر 1364) برادران ایزدی و محتاج را به‌عنوان فرماندهان سپاه شمال و سپاه جنوب معرفی می‌کنیم و انشاءالله تا ده پانزده روز دیگر نیز نواحی سپاه را به ستاد مرکزی سپاه وصل می‌کنیم تا اینکه در آینده سپاه کشوری تشکیل شود. (سند شماره 1106/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (داود رنجبر)، 18/9/1364 تا 19/9/1364، ص88.)
4) 5. همان، صص 87 - 85.
1
امروز رزمندگان اسلام در جبهه‌های میانی دو عملیات انهدامی علیه نیروهای دشمن با موفقیت اجرا کردند. بامداد امروز در عملیاتی مشترک، واحدهایی از ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران در منطقه مرزی سرپل ذهاب - قصرشیرین بر مواضع متجاوزان یورش بردند و واحدهایی از تیپ423 از لشکر21 پیاده کوهستانی ارتش عراق مستقر در ارتفاع 542 مشرف بر رودخانه قوره‌تو واقع در حدفاصل پاسگاه‌های دارخور و باباهادی را درهم کوبیدند. در این عملیات رزمندگان پس از عبور از سیم‌خاردارها و خنثی‌کردن مین‌ها و ازکارانداختن تله‌های منور، چند معبر گشودند و با غافلگیرکردن نیروهای دشمن، 15 سنگر جمعی و انفرادی، یک تانک و یک انبار مهمات دشمن را منهدم کردند. در این عملیات انهدامی بیش از 40 نفر از متجاوزان نیز کشته یا زخمی شدند. رزمندگان در پایان عملیات خود با حمایت آتش توپ‌ها، به پایگاه‌های خود بازگشتند.(1)
همچنین به گزارش فرماندهی قرارگاه نجف، رزمندگان سپاه پاسداران جوانرود با گذشتن از موانع و میدان‌های مین، در زیر ارتفاعات بمو به پشت نیروهای دشمن رخنه کردند. در این حمله برق‌آسا بیش از 30 نفر از نیروهای دشمن کشته یا زخمی شدند. در این عملیات نفوذی - که با آتش پشتیبانی می‌شد - بیش از 25 سنگر جمعی و سنگر دیدبانی دشمن به‌کلی منهدم شد.(2)
2
بنا بر اطلاعاتی که معاونت اطلاعات ستاد مرکزی سپاه پاسداران از یک منبع عراقی به دست آورده است، ارتش عراق در مناطق هور با بسیج غیرنظامیان ازجمله جوانان، سالمندان و حتی زنان، اقدام به قطع نی‌های مناطق هور و مناطق باتلاقی (در هور، عماره و سایر مناطق نیزار) کرده است. این منبع دلیل اینکه ارتش عراق برای قطع نی‌ها از ماشین‌آلات استفاده نمی‌کند را سروصدای آنها ذکر کرد. وی همچنین هدف از قطع نی‌ها را افزایش قدرت دید نیروهای عراقی و نیز کاهش امکان استتار نیروهای ایران در منطقه بیان کرد.(3)
3
در حملات هوایی امروز عراق به شهر هویزه و توابع شهرستان گیلان غرب تعدادی از غیرنظامیان شهید یا مجروح شدند و خسارت‌هایی به این مناطق وارد شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از اهواز، هواپیماهای دشمن در ساعت 14:10 به دو نقطه از شهر هویزه و حومه آن حمله کردند. در بمباران منطقه‌ای مسکونی در شهر هویزه، 4 تن از اهالی عرب‌زبان این شهر (ازجمله یک زن و یک کودک) به شهادت رسیدند. در حومه شهر نیز براثر حمله هواپیماهای عراقی 8 کارگر - که برای بازسازی شهر تلاش می‌کردند - شهید شدند. تا ساعت 16 نیز 28 مجروح این حمله به بیمارستانی در سوسنگرد منتقل شدند.
1) 6. روزنامه کیهان، 20/9/1364، ص3.
2) 7. سند شماره 11090 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه نجف به طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 19/9/1364.
3) 8. سند شماره 117750 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه (معاونت اطلاعات) به قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (اطلاعات)، 5/10/1364، گزارش اطلاعات نظامی، 19/9/1364.
همچنین 13 ساختمان مسکونی بازسازی‌شده در این حمله دشمن منهدم گردید.
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی حاکی است که در این حمله 3 هواپیمای عراقی ضمن پرتاب راکت و بمب خوشه‌ای، در چند نوبت نیز مردم را به رگبار بستند.(1)
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از باختران نیز حاکی است که ارتش عراق در ساعت 13:55 منطقه‌ای بین روستاهای گورسفید و قاسم‌آباد از توابع گیلان‌غرب را با چند هواپیما بمباران کرد. این بمباران - که 4 مجروح بر جای گذاشت - هم‌زمان با بازدید استاندار باختران و چند تن از مسئولان استان از این منطقه انجام شد. این هواپیماهای عراقی - که ظاهراً از نوع میراژ بوده‌اند - در این بمباران از بمب‌های خوشه‌ای بسیاری استفاده کرده‌اند که تعدادی از آنها عمل نکرده‌اند و هنوز در منطقه باقی است.(2)در حمله هوایی عراق به منطقه گیلان‌غرب تعدادی از احشام روستاییان نیز تلف شده‌اند.(3)
امروز همچنین شهر بستان هدف گلوله باران توپ های دوربرد عراق قرار گرفت که براثر آن خسارت‌هایی به 5 واحد مسکونی وارد شد.(4)
1
تأثیرات روانی و اجتماعی و فشارهای حاصل از بمباران مناطق مسکونی بر ساکنان این مناطق و مردم را خبرگزاری جمهوری اسلامی به‌ویژه درمورد حملات هوایی عراق به هویزه و گیلان‌غرب در گزارشی بررسی کرده است. در این گزارش آمده است: «درپی بمباران امروز بخش هویزه توسط هواپیماهای متجاوز عراقی که منجر به شهید و مجروح‌شدن 40 تن از اهالی این بخش شد، غالب افرادی که یک ماه پیش در شمال این بخش در خانه‌های مسکونی تازه ساخته‌شده توسط آستان قدس رضوی مستقر شده بودند، خانه‌های خود را ترک کرده و به سوسنگرد و روستاهای اطراف عزیمت کردند. بخشدار هویزه در گفتوگویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام این مطلب گفت: در جریان این حمله هوایی علاوه‌بر تخریب و آسیب‌دیدن 31 واحد مسکونی در شمال این بخش به قسمت موتورخانه بنیاد مسکن اراک نیز خساراتی وارد شد که ضمن انهدام دو وسیله نقلیه 3 تن کارگر در این محل شهید و 6 تن دیگر از کارکنان این بنیاد نیز مجروح شدند. وی افزود: همچنین براثر اصابت گلوله‌های دشمن در نزدیکی محل کوره‌های آجرپزی آستان قدس رضوی 5 کارگر به شهادت رسیدند. وی افزود: همچنین یک راکت به پشت بسیج هویزه اصابت کرد که خسارات و تلفاتی به بار نیاورد. وی افزود: بقیه شهدا و مجروحین را مردم این شهر تشکیل می‌دهند. وی همچنین افزود: نزدیک به یک ماه است که 250 خانوار را در شمال بخش هویزه در خانه‌های تازه ساخته شده اسکان داده‌ایم. وی درمورد قسمت جنوبی هویزه نیز - که تازه ساخته شده - گفت: قرار بود که این خانه‌ها را نیز بین مردم این بخش تقسیم کنیم که با بمباران امروز این مسئله فعلاً منتفی شد. وی
1) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 266، 20/9/1364 ص3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/9/1364.
2) 10. همان، ص4، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/9/1364.
3) 11. سند شماره 270656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه2 نجف به ستاد مرکزی سپاه، 21/9/1364، بمباران گیلان‌غرب، 19/9/1364.
4) 12. سند شماره 200116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 116، 20/9/1364، ص1، 19/9/1364.
درمورد سیستم‌های دفاع هوایی در هویزه گفت: در هویزه ضدهوایی وجود ندارد، ولی در اطراف به فاصله یک تا دو کیلومتر ضدهوایی وجود دارد.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین در گزارشی از باختران، آورده است: «مردم شهرک گورسفید و روستاهای کوری کحره که درپی حمله هوایی ناجوانمردانه دشمن در روزهای هفدهم و نوزدهم آذرماه - که موجب به‌شهادت‌رسیدن 7 نفر و مجروح‌شدن بیش از 20 نفر از افراد غیرنظامی شد - به دامنه کوه‌های اطراف پناه برده‌اند و در سنگرهای حفرشده باقی مانده از دشمن سرپناه گرفته‌اند.
به گزارش ویژه این خبرگزاری، در دیدار امروز استاندار باختران از این محل روستاییان درحالی‌که بیم آن می‌رفت که هرلحظه مکان آنان مجدداً بمباران شود، از استاندار باختران خواستند که محل‌های امن برایشان در نظر گرفته شود. پیرمردی خطاب به استاندار گفت: زن برادر من امروز در این سنگر وضع حمل کرده، گناه ما چیست که ما باید همچنان موردتجاوز هواپیماهای دشمن قرار گیریم. هستی و زندگی‌مان از بین رفته می‌بینید که به کوه پناه برده‌ایم و در اینجا هم احساس امنیت نمی‌کنیم.
خبرنگار افزوده است: در این منطقه حدود 20 سنگر به چشم می‌خورد که در هر سنگر بیش از 10 نفر از زنان و مردان و کودکان روستایی حتی در دهانه سنگرها جا گرفته بودند. دشمن به‌خاطر تجمع ماشین‌آلات مربوط به جهاد سازندگی و نوع ساختمان‌ها در شهرک گورسفید تصور می‌کند این منطقه مجموعه‌ای نظامی است و برای چندمین‌بار است که این منطقه را هدف بمباران هوایی قرار می‌دهد. بمباران روز هفدهم آذرماه در ارتفاع کم و بمباران نوزدهم آذر در سقف بالای پرواز انجام گرفت. در نزدیکی این منطقه قرارگاه‌های ارتش و سپاه قرار دارد و اخیراً یک کارخانه آسفالت هم گشایش یافته است که درمجموع چنانچه بمباران‌ها در این منطقه بدین‌شکل ادامه یابد، دشمن فجایع تازه‌ای در این منطقه به بار خواهد آورد.»(2)
1
درحالی‌که عراق حمله هوایی به شهرهای مسکونی ایران را تکذیب می‌کند، ایران از خبرنگاران خارجی دعوت کرد تا از آثار حملات هوایی عراق دیدن کنند.
به گفته رادیو صوت‌الجماهیر عراق: «یک سخنگوی نظامی امروز [سه‌شنبه] ادعاهای ایران درموردحمله نیروی هوایی عراق به مناطق مسکونی در شهر هویزه را تکذیب کرده است. این سخنگو گفت: حملات هوایی عراق تنها علیه مراکز نظامی بوده است. سخنگوی نظامی اضافه نموده این ادعاهای ایران کاملاً عاری از حقیقت بوده و دلیلی بر ناتوانی رژیم ایران در رویارویی با تمایل گسترده برای خاتمه‌دادن به جنگ است.»(3)
از سوی دیگر، ستاد تبلیغات جنگ جمهوری اسلامی درپی حمله هوایی امروز عراق به شهر هویزه، از همه خبرنگاران، عکاسان و فیلم‌برداران خارجی مقیم تهران دعوت کرد تا ضمن سفر به این منطقه از آثار حمله عراق به هویزه گزارش، فیلم و عکس تهیه کنند.(4)
1
حملات هوایی عراق به پایانه نفتی جزیره خارک امروز هم ادامه یافت که دو مجروح برجا گذاشت. علاوه‌براین، عراق ادعا کرد به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده است. شرکت لویدز از برخورد دو کشتی ایران در نزدیکی خارک خبر داد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر گزارش داد: عراق با سه فروند هواپیمای میگ25 به پایانه نفتی جزیره خارک حمله کرده که خسارت و تلفاتی نداشته است.
براساس گزارش استانداری بوشهر در این حمله که در ساعت 9:44 صورت گرفت هواپیماهای مهاجم اقدام به پرتاب 4 عدد بمب به جزیره خارک کردند که بمب‌ها به کوه‌های منطقه اصابت کرد. همچنین در حمله ساعت 15:21 دو فروند هواپیمای میگ25 عراقی به خارک، دو ناوی وظیفه [سرباز] مجروح شدند. در این حمله دو بمب پرتاب‌شده به نقاطی در جزیره اصابت کرد و دو بمب دیگر در آب افتاد. این حمله که پس از اعلام وضعیت قرمز در بوشهر انجام شد، خسارات مالی در برنداشته است و هم‌زمان با حمله، پدافند خارک فعالانه عمل می‌کرده است.(1)
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2048 ادعا کرد که هواپیماهای عراقی در ساعت 14:48 به حمله جدیدی علیه تأسیسات جزیره خارک دست زدند و آن را به آتش کشیدند. عراق همچنین مدعی شد که در ساعت 14:10 به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل کشورمان حمله هوایی کرده است.(2)رادیو اسرائیل نیز در گزارشی درباره حملات هوایی امروز به نقل از منابع آگاه نفتی گفت: «علی‌رغم حملات هوایی مداوم عراق، هنوز برخی اسکله‌های بارگیری خارک قابل‌استفاده می‌باشد و ایران همچنان روزانه یک میلیون و چندصد هزار بشکه نفت صادر می‌کند.»(3)
از سوی دیگر، رادیو امریکا گفت: «بنا بر گزارش‌های خبری دو نفتکش بزرگ ایران در خلیج‌فارس با یکدیگر برخورد کرده و نزدیک به 70 هزار تن نفت محموله خود را به آبهای خلیج‌فارس سرازیر ساختند. بنا به گزارش شرکت لویدز لندن، نفتکش نوا که 105هزار تن ظرفیت دارد و نفتکش ملکوم که 140هزار تنی است، در نزدیکی جزیره خارک با یکدیگر برخورد کردند. به گفته منابع لویدز لندن ایران این دو نفتکش را برای حمل نفت از پایانه نفتی جزیره خارک به جزیره سیری - که دور از تیررس عراق قرار دارد - خریداری کرده بود. ایران هنوز این گزارش را تأیید نکرده است.»(4)
2
حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی امروز نیز ادامه یافت. واحد اطلاعات نظامی تیپ21 امام رضا(ع) (سپاه پاسداران) گزارش داد که: در ساعت 11:05 امروز 4 جنگنده عراقی فلکه امام رضا(ع) (در منطقه شلمچه) را هدف قرار دادند و پس از شلیک 9 راکت گریختند. در ساعت 15:00 امروز نیز هواپیماهای عراقی 9 راکت به جزیره شمالی شلیک کردند.(5)
همچنین یک میگ و 4 میراژ ارتش عراق در ساعت 15 اطراف حمام صلواتی واقع در منطقه
1) 17. مأخذ9، ص4، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 18. مأخذ9، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 19/9/1364.
3) 19. مأخذ14، صص 14 و 15، رادیو اسرائیل، 20/9/1364.
4) 20. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/9/1364، ص18، رادیو امریکا، 19/9/1364.
5) 21. سند شماره 330288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش واحد اطلاعات نظامی تیپ21 امام رضا(ع)، 21/9/1364، حمله هوایی، 19/9/1364.
جفیر را بمباران کردند. براثر این بمباران دستشویی و حمام به‌کلی ویران شد و یک خودرو تویوتا نیز آسیب دید. علاوه‌براین، امروز چند هواپیمای عراقی اطراف بیمارستان امام رضا(ع) را بمباران کردند که یکی از بمب‌ها نزدیک اورژانس بیمارستان و بقیه با فاصله بسیار دور منفجر شدند.(1)
به گزارش یگان پدافند هوایی قرارگاه کربلا، در ساعت 14:04 دو هواپیمای عراقی سه‌راهی جزیره را بمباران و در ساعت‌های 16:27، 16:33، 16:48 نیز هواپیماهای میگ و میراژ عراقی در چند نوبت منطقه اطراف جاده خندق (منطقه هور) را بمباران کردند.(2)
از سوی دیگر، ارتش عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2048 اعلام کرد که نیروی هوایی عراق امروز با اجرای 153 مأموریت هوایی به تجمعات نیروهای ایرانی حمله هوایی کرده و خساراتی را به تجهیزات و ماشین‌آلات ایران وارد کرده است. ارتش عراق در این اطلاعیه ادعا کرده است که مأموریت‌های رزمی نیروی هوایی عراق از روز پنجشنبه گذشته تا امروز به 791 مأموریت رزمی رسیده است که با اجرای این مأموریت‌ها هزاران تن از افراد ایرانی کشته شده‌اند و تأسیسات خارک و پادگان‌های عین‌خوش و حمید و تعدادی از هدف‌های دریایی و تعداد مهمی از تجهیزات، جنگ‌افزارها و ماشین‌آلات منهدم شده است.
رادیو صوت‌الجماهیر که این اطلاعیه را منتشر کرد، افزود: «هلیکوپترهای ما مناطق حضور دشمن را دربرابر واحدهای ما در بخش عملیاتی شرق میسان (سپاه چهارم) مورد حملات شدید قرار دادند و ضربه‌های دقیقی به اجتماعات و مواضع ماشین‌آلات و تجهیزات دشمن وارد ساختند و سپس بحمدالله سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(3)
1
چند جنگنده شکاری - بمب‌افکن نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ساعت 12:30 امروز تأسیسات نظامی پادگان العماره عراق را بمباران کردند. این هواپیماها هنگام بازگشت تجمع نیروهای عراقی را زیر آتشبارهای خود قرار دادند و خسارات و تلفاتی به دشمن وارد کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2315 خبر مذکور را اعلام کرد.
یک مقام نظامی نیز درباره حمله به پادگان نظامی العماره گفت: «براساس علائم ثبت‌شده که پس از انجام عملیات جنگنده‌های ما و فرود آنها در پایگاه‌هایشان به دست آمده، پس از اصابت بمب‌ها و راکت‌ها به نقاطی در پادگان العماره انفجارهای متعدد و مهیبی که در پادگان رخ داده به ثبت رسیده است. به گفته وی پادگان در 7 کیلومتری شمال‌شرقی شهر العماره قرار دارد. این مقام نظامی افزود: حمله جنگنده‌های نیروی هوایی درپی حملات هوایی دشمن در روزهای اخیر در جبهه‌های غربی و جنوبی کشور انجام شده است.»(4)
همچنین براساس خبر واصله از ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، برج‌های 11و62
1) 22. سند شماره 155097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از یگان پدافند هوایی قرارگاه کربلا به فرماندهی قرارگاه کربلا، 20/9/1364، حمله هوایی، 19/9/1364.
2) 23. سند شماره 164428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از یگان پدافند هوایی قرارگاه کربلا به فرمانده قرارگاه کربلا 23/9/1364، حمله هوایی، 19/9/1364.
3) 24. مأخذ9، ص2 - 1، رادیو صوت‌الجماهیر، 19/9/1364.
4) 25. مأخذ6.
مستقر در شرق ام‌القصر عراق بمباران شدند و درنتیجه خطوط ارتباطی بین برج‌ها قطع و به دو منبع نیز آسیب رسید. در هنگام بمباران، ازطرف پایگاه شعیبه به برج‌ها دستور داده شده تا سکوت رادیویی را رعایت کنند.(1)
از سوی دیگر، رادیو صوت‌الجماهیر عراق امروز از این حمله گزارش داد: «دو فروند هواپیماهای ایران صبح امروز سعی کردند به حریم هوایی مرزهای بین‌المللی ما در بخش عملیاتی شرق میسان، سپاه چهارم تجاوز کنند که دفاع زمینی ما با آنها مقابله و دو هواپیمای مذکور را بدون آنکه بتوانند به هدف‌های خود تحقق بخشند وادار به فرار ساختند.»(2)
حملات هوایی امروز عراق و ایران در رسانه‌های خارجی بازتاب‌هایی داشت و این رسانه‌ها به نقل اطلاعیه‌های نظامی ایران و عراق دراین‌باره پرداختند.
رادیو اسرائیل نیز در بخشی از گزارش خود دراین‌باره گفت: «وزیر دفاع عراق ژنرال عدنان خیرالله، تهدید کرد که عراق مرگ و ویرانی و انهدام برای حکومت اسلامی ایران به‌دنبال خواهد آورد و تلفات و خساراتی که تاکنون به آن کشور وارد شده در مقایسه با ویرانی‌های آینده ناچیز خواهد بود.»(3)
1
از درگیریهای امروز مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور، چند گزارش در دست است:
قرارگاه حمزه سیدالشهدا گزارش داد: «امروز نیروهای پایگاه‌های اصحاب و قره‌چلان در محور سردشت - مهاباد با ضدانقلابیون درگیر شدند که درنتیجه یکی از سربازان ژاندارمری در پایگاه اصحاب مجروح شده است.»(4)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، در عملیات ویژه گروه ضربت گردان حضرت رسول(ص) علیه عوامل گروه خبات در روستای سالوک بالا (در اطراف بانه) از افراد این گروه یک تن کشته و دو تن مجروح شدند.(5)همچنین درگیری میان نیروهای ارتشی پایگاه مشرف بر پل الموت در محور سردشت با افراد ضدانقلاب، بدون تلفات پایان یافت.(6)
شهربانی استان کردستان گزارش داد: در ساعت 15:00 امروز در روستای قهرآباد سلمان از توابع شهرستان سقز، میان دو گروه کومهله و دمکرات درگیری رخ داد. در این درگیری دو تن از افراد کومهله کشته و تعدادی از نیروهای دو طرف مجروح شدند. این درگیری ادامه دارد.(7)
2
امروز از اقدامات اخیر نیروهای معارض عراقی علیه ارتش عراق چند گزارش منتشر شد. روزنامه کیهان نوشته است: «انقلابیون مسلمان کرد عراقی هفته گذشته به یک گردان از ارتش صدام در منطقه شاندری حمله کردند. در این عملیات حداقل ده تن از سربازان رژیم صدام کشته یا زخمی شدند. به گزارش واحد مرکزی خبر، همچنین گروهی از مسلمانان کرد عراقی اواخر ماه گذشته با نارنجک
1) 26. سند شماره 59390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی ستاد مرکزی به نیروی زمینی سپاه قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 21/9/1364، حمله هوایی ایران، 19/9/1364.
2) 27. مأخذ9، ص2، رادیو صوت‌الجماهیر، 19/9/1364.
3) 28. مأخذ14، صص 14 و 15، رادیو اسرائیل، 20/9/1364.
4) 29. سند 011119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی محترم کل سپاه پاسداران، 21/9/1364.
5) 30. سند شماره 366263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی سپاه، 21/9/1364، گزارش درگیری با ضدانقلاب، 19/9/1364.
6) 31. همان.
7) 32. سند شماره 442288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 20/9/1364.
دستی به یک دستگاه خودرو ارتش خلقی عراق بین راه دهوک - موصل نزدیک پادگان سایتا حمله کردند که علاوه‌بر به‌آتش‌کشیدن خودرو مذکور، توانستند کلیه سرنشینان آن را به هلاکت برسانند. این گروه پس از اجرای این عملیات موفقیت‌آمیز سالم به پایگاه‌های خویش بازگشتند.»(1)
1
هزاران تن از بسیجیان داوطلب، امروز پس از تجمع درمقابل مجلس شورای اسلامی و استماع سخنان رئیس‌جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی، آیت‌الله مهدوی کنی و فرمانده کل سپاه، عازم جبهه‌های نبرد شدند.
در آغاز مراسم آیت‌الله مهدوی کنی در بیاناتی گفت: حضور روحانیون در پیشاپیش کاروان راهیان کربلا دلیل این است که روحانیت همیشه در کنار مردم انقلابی بوده و مردم به‌همراه آنان انشاءالله همه مراحل انقلاب را به پیش خواهند برد.»(2)
سخنران بعدی محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، بود که در گزارشی از اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، خاطرنشان کرد که دشمنان ما فشار زیادی را بر ما آوردند تا صلح را به ما تحمیل کنند؛ الحمدلله ما سه سال است که مقاومت کرده‌ایم و امروز دشمنان ما فهمیده‌اند که مقاومت این ملت را نمی‌توانند بشکنند. دنیا امروز به فکر این است که راه‌حل دیگری پیدا کند. ما در صحنه‌های نبرد به دنیا ثابت خواهیم کرد که با عشق به خدا و اسلام تا آخرین قطره خونمان به نبرد ادامه خواهیم داد و تا پیروزی نهایی خواهیم جنگید.
سپس حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در سخنانی گفت: بدون شک این اجتماع و این احساس پرشور شما در تاریخ به یادگار خواهد ماند و از اجتماعات تاریخ‌ساز ما هم خواهد بود. نقطه قوت انقلاب از روز اول همین حمایت‌ها و حماسه‌انگیزی‌های شما مردم بود. که بحمدالله این اساس و سر پیروزی تا به امروز روند تکاملی داشته است. تحقیقاً ما پیروزی انقلاب، موفقیت در جنگ و آینده انقلاب را مرهون حضور شما مردم می‌دانیم. وی خاطرنشان کرد: در جریان روز قدس ما یک حرکت سریع داشتیم، اما این دو سه هفته اخیر (هفته بسیج، وحدت، راهیان کربلا) انصافاً چیز دیگری را دارد به نمایش می‌گذارد به‌طوری‌که برای ما که در عمق انقلاب قرار داریم تقریباً تازگی دارد. شکی نیست که ناظران دنیا با دیدن چنین صحنه‌ای آنها که دوست هستند خوشحال می‌شوند و آنان که دشمن هستند می‌میرند و انسان‌های بی‌تفاوت از این شوروحال شما جان می‌گیرند.
آقای هاشمی افزود: ما فکر می‌کنیم اگر کمی شعور در سر اربابان صدام و خود بعثی‌ها بود، این‌قدر زحمت برای ما درست نمی‌کردند و دست از سر کربلا و نجف و غیره برمی‌داشتند تا شماها مستقیماً به کربلا بروید. انتظار ما از فرماندهان ارتش، سپاه و بسیج این است که از این حالت نیروهای بسیج استفاده کنند و کاری بکنند تا این جنگ به نفع اسلام و مستضعفین خاتمه یابد. آقای هاشمی در
خاتمه سخنانش گفت: از شما ملت و جوانان پرشور می‌خواهم تداوم این حرکت را حفظ کنید و پادگان‌ها و مراکز آموزشی کشور را از وجود خود پر کنید تا انشاءالله کار جنگ یکسره شود.
پس از سخنان آقای هاشمی، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور در میان الله اکبر راهیان کربلا در سخنانی گفت: این اقیانوس مواج بی‌کران و این اجتماع شما عزیزان نمونه دیگری از الطاف خدای بزرگ است. در انقلاب اسلامی همه چیز استثنایی و بی‌نظیر بوده و این اجتماع شما یکی دیگر از آن استثناهاست که برخلاف معمول و قاعده و انتظار ناظران جهانی هرچه از شروع جنگ جلو می‌رویم، انگیزه و اصرار مردم بر تحرک نظامی و پیروزی در جبهه‌ها بیشتر می‌شود. [...]
امروز دیدگان متحیر و نگران ناظرین جهانی روی شماست. درست است که رسانه‌های گروهی دنیا - که عمدتاً متعلق به صهیونیست‌هاست - پیروزی و پیشرفتهای کشور ما را منعکس نمی‌کنند و اگر کوچک‌ترین نقطه‌ضعفی ببینند آن را بزرگ می‌کنند. (به‌عنوان مثال هواپیمای عراقی در جبهه سقوط می‌کند، عراقی‌ها به سقوط این هواپیما اعتراف می‌کنند، اما رسانه‌های گروهی دنیا سکوت می‌کنند.) اما بدانید که آنها نگران هستند. معمولاً هروقت رژیم عراق نگران شود دست به یک سری اعمال وحشیانه ازقبیل بمباران‌های بی‌هدف و غیره می‌زند. [...] اجتماع شما عزیزان نه‌تنها کاخ‌نشینان بغداد بلکه قدرت‌های غرب و شرق را که دل به پیروزی صدام بسته بودند می‌لرزاند.
رئیس‌جمهور اضافه کرد: «این اجتماع شما خود پیام‌آور وحدت و انسجام مردم ماست که دشمن را به‌معنی واقعی بیمناک می‌کند. رئیس شورای عالی دفاع در خاتمه گفت: ما برای احقاق حق خودمان چیزی کم نداریم و وقتی اراده مردم و خواست آنها در مقاومت است چرا پیروزی را دنبال نکنیم و ما جنگ را تا پیروزی نهایی ادامه خواهیم داد.»(1)
1
امروز نیز کاروان‌های دیگری از نیروها و کمک‌های مردمی در قالب کاروان راهیان کربلا عازم جبهه‌های نبرد شدند. ستاد جذب کمک‌های مردمی نیز از کامیون‌داران دعوت کرد تا برای ارسال کمک‌های مردمی، این ستاد را یاری دهند.
کاروان راهیان کربلای استان تهران متشکل از 5000 رزمنده تازه‌نفس در میان بدرقه گرم مردم تهران راهی جبهه‌های جنگ شدند. همراه با این کاروان، 200 کامیون هدایای مردمی ازقبیل نایلون عریض سنگری، گونی، پلیت (صفحات فلزی) سنگری، تانکر سوخت، حلوا شکری، خرما، کمپوت و کنسرو، لباس، ترشی، میوه، چکمه، یخچال، آب‌گرم‌کن، حمام صحرایی و نیز 50 دستگاه خودرو سبک اهدایی پایگاه‌های تحت پوشش سپاه پاسداران منطقه یک ثارالله به جبهه‌های جنگ ارسال شد.(2)
همچنین نیروها و کمک‌های مردمی ورامین، شهرری، دماوند و فیروزکوه(3)و کاروان راهیان کربلا متشکل از روحانیون کرج، ائمه جمعه کرج، طالقان، شهریار و مردآباد، مسئولان
محلی، اعضای خانوادههای شهیدان، اسیران، جانبازان و جمعی از پزشکان، نیروهای متخصص، مسئولان قضایی، اصناف و هزاران تن از نیروهای آموزش‌دیده بسیجی از بخش‌های کرج، ساوجبلاغ، شهریار، رباط کریم، طالقان، اشتهارد و آسارا و هدایای مردم بوئین‌زهرا عازم جبهه‌های نبرد شدند.(1)
همچنین نیروهای مردمی از شهرهای تاکستان، آبیک (به‌همراه مبلغ 3 میلیون و 69 هزار و 290 ریال)، زنجان (همراه با 35 کامیون از کمک‌های اهدایی مردم استان)، ارومیه (به‌همراه کمک‌های مردمی)، سنندج، استان گیلان، بیرجند (به‌همراه کمک‌های مردمی)، نیشابور، ابرقو، شیراز، بوشهر (به‌همراه کمک‌های مردمی شامل 300 کامیون خواربار ...)، گناوه (همراه کمک‌های جنسی مردمی این شهرستان)، استان کهکیلویه (یاسوج، گچساران، دهدشت) و گراش (به‌همراه 5 کامیون هدایای مردمی، یک دستگاه اتوبوس، 2 دستگاه مینی‌بوس، یک دستگاه تانکر آب) عازم جبهه‌های نبرد شدند.(2)
از سوی دیگر، "ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی به جبهه‌ها" از کامیون‌داران منفرد و اتحادیه کامیون‌داران دعوت کرد تا این ستاد را برای اعزام کاروان عظیم کمک‌های مردمی به جبهه‌های جنگ تحمیلی یاری دهند.»(3)
در بازتاب حرکت کاروان راهیان کربلای استان تهران، رادیو اسرائیل گفت: «درحدود 7000 نفر از نیروهای ایرانی که قرار است به جبهه‌های جنگ اعزام شوند امروز در خیابان‌های تهران رژه رفتند تا مردم را به داوطلبی و شرکت در جنگ تشویق کنند. گزارش‌های قبلی حاکی بود که به‌دنبال کاهش تعداد داوطلبان عزیمت به جبهه دولت فعالیت تبلیغاتی وسیعی را برای رفع این مشکل آغاز کرده است. در جریان راه‌پیمایی امروز داوطلبان، ده‌ها آمبولانس در پشت سر آنها در حرکت بودند و کارمندان شهرداری در مسیر آنها گاو و گوسفند قربانی می‌کردند. افراد حزب‌اللهی نیز - که در دو طرف خیابان‌ها اجتماع کرده بودند - گلاب بر سر اعزامی‌ها پاشیده و نقل به‌طرفشان پرتاب می‌کردند. روحانیون دولتی که در جلو گروههای موسوم به راهیان کربلا حرکت می‌کردند برای ادامه جنگ شعار می‌دادند. در پشت سر راه‌پیمایان کامیون‌های متعددی که حامل جنگ‌افزار بود به چشم می‌خورد.
آیت‌لله محمّدرضا مهدوی کنی به راه‌پیمایان گفت وی آرزو دارد که این اعزامیان بتوانند هجوم گسترده را علیه عراق آغاز نموده موجب پیروزی نهایی شوند. [آیت‌الله] علی خامنه‌ای نیز امروز طی نطقی درعین‌حال که ادامه نبرد با عراق را یک جنگ خانمان‌سوز لقب داد، از نیروهای مسلح خواستار شد با یک حمله گسترده سرنوشت جنگ را قطعی سازند و پیروزی را حاصل کنند.»(4)
1
عملیات آتی ایران در رسانه‌های خارجی از ابعاد گوناگون تجزیه‌وتحلیل شده است. درحالی‌که برخی رسانه‌ها تجمع نیروهای ایران در منطقه عملیاتی و اعزام کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه و از سوی دیگر، تشدید حملات هوایی عراق به جزیره خارک و مناطق عملیاتی و تهدید عراق به مقابله با تهاجم جدید ایران را نشانه عملیاتی گسترده می‌دانند، رادیو بی‌بی‌سی این اقدامات ایران را یک نمایش قدرت ذکر می‌کند و می‌گوید درصورت دستیابی ایران به سلاح، طی یک ماه آینده تهاجم ایران برای قطع ارتباط بصره - بغداد انجام خواهد شد.
رادیو امریکا دراین‌باره گفت: «عراق می‌گوید نیروهای رزمی آن کشور برای چهارمین روز پی‌درپی مراکز تجمع نیروهای ایرانی را در مناطق مرکزی و جنوبی جبهه‌های نبرد درهم کوبیده‌اند. هدف عراق از این حمله‌ها آن است که هجوم تازه زمینی نیروهای ایرانی را متوقف سازد.
ایران از اواسط ماه اکتبر [اواخر مهرماه] تاکنون بسیاری از واحدهای رزمی خود را در طول مرزهای دو کشور مستقر ساخته است. هفته گذشته یک آخوند سرشناس ایرانی گفت: حمله تازه زمینی نیروهای ایرانی زمانی آغاز خواهد شد که شرایط سیاسی اقتضا کند. عراق نیز با اعزام نیروهای تازه‌نفس به جبهه‌های مرکزی و جنوبی به این تهدید پاسخ گفت.(1)
روزنامه فایننشال تایمز چاپ لندن نیز دراین‌باره نوشته است: «عراق به‌منظور ممانعت از حمله برون‌مرزی احتمالی ایران، مراکز سربازان ایرانی را در جبهه جنوب جنگ خلیج (فارس) مورد حملات هوایی سنگینی قرار داده است. ده‌ها هزار داوطلب از سربازان و پاسداران ایرانی به مواضع ارتش ایران در باتلاق‌های هویزه - که در اوایل سال قبل حمله بزرگی در آن صورت گرفت - پیوسته‌اند. باتلاق‌های هویزه که در آن عراق نمی‌تواند از برتری زرهی خود به‌راحتی استفاده کند، یکی از محل‌های مناسب برای حملات تهاجمی سربازان ایرانی است.
اگر ایران این حمله را اجرا کند باید در انتظار حمله تلافی‌جویانه عراق به ترمینال نفتی جزیره خارک و احتمالاً ازسرگیری جنگ شهرها باشد.»(2)
روزنامه عمان چاپ مسقط هم در گزارش امروز خود به نقل از یک مقام خلیج‌فارس نوشته است: «اهمیت‌دادن پایتخت‌های خلیجی [خلیج‌فارس] و عربی و بین‌المللی درباره تحولات احتمالی این جنگ بهطور روزافزونی همراه با نشانه‌های جدید نزدیک‌شدن حمله زمستانی - که ایران از دو ماه پیش برای آن تدارک می‌بیند و کلیه امکانات رزمی و انسانی خود را برای آن بسیج می‌نماید - گسترش خواهد یافت. یکی از مقامات بلندپایه ایران این حمله را حمله‌ای سرنوشت‌ساز که آینده جنگ با عراق را تعیین خواهد نمود توصیف کرد. در همین حال، فرماندهی عراق از اقدام ایرانیان به این تجاوز جدید هشدار داد و صدام حسین رئیس‌جمهور عراق تأکید کرد که پاسخ عراق نابودکننده خواهد بود و اجازه نخواهد داد هیچ‌یک از نیروهای ایرانی سالم بازگردد.»(3)
اما رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی تحلیلی از اعزام نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ، آن را بیشتر نشانه یک نمایش قدرت درجهت اهداف سیاسی می‌داند: «باوجود تظاهرات وسیعی که امروز در تهران به حمایت از ادامه جنگ صورت گرفت و اعزام کاروان‌هایی از داوطلبان و کامیون‌های حامل هدایای مردم برای رزمندگان، و شدت‌یافتن نبرد در بخش جنوبی جبهه، انتظار نمی‌رود که ایران در آینده نزدیک دست به یک تهاجم بزرگ بزند. ناظران معتقدند که این نمایش قدرت بیشتر به دلایل سیاسی انجام گرفته است مخصوصاً به‌لحاظ مذاکرات با سران کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس. منابع آگاه معتقدند که این تاکتیک ایران است که نیروهایی را مسلح و آماده کند تا به این ترتیب دشمن را همواره در حالت بیم و هراس نگه دارد. گفته می‌شود که محل تهاجم بعدی هروقت که انجام بگیرد در بخش جنوبی جبهه خواهد بود. اگر ایران در طی یک ماه آینده موشک‌های ضدتانک و ضدهوایی دریافت دارد، برای این تهاجم بزرگ آماده خواهد بود. هدف این حمله مانند گذشته قطع ارتباط بصره با بغداد خواهد بود. شایعات در تهران حاکی‌از آن است که توافق‌های اخیر بین ایران و سوریه مشکلات تأمین اسلحه موردنیاز ایران را رفع کرده است.»(1)
1
تصویر
اقدامات منطقه‌ای و بین‌المللی برای توقف جنگ ایران و عراق درحالی دنبال می‌شود که یک‌سونگری (فشار بر ایران و حمایت از عراق) در اعلام مواضع سران کشورهای منطقه تأمل‌برانگیز است. چنین موضع‌گیری‌هایی در گزارش‌های چند روز اخیر و نیز اعلام مواضع مقامات عمان، عربستان و امارات در گزارش‌های امروز مشهود است. دراین‌میان هیچ‌گونه طرحی که حاکی‌از تعیین متجاوز باشد یا عراق را به‌دلیل تهاجم به ایران سرزنش کند، مطرح نیست.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت: «قابوس سلطان عمان در گفتوگویی اختصاصی با روزنامه کویتی السیاسه که امروز منتشر شده است، پیرامون جنگ ایران و عراق گفت: تاکنون تحول قابل‌لمسی درجهت پایان‌دادن به این جنگ به وجود نیامده است. وی عراق را صلح‌طلب نامید و آن را موردتقدیر قرار داد. درعین‌حال خاطرنشان ساخت که ایران درنهایت یک کشور همسایه است و ما خواهان روابط خوبی با آن می‌باشیم. قابوس با اشاره به موضع
1) 45. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/9/1364، ص3، رادیو بی‌بی‌سی، 19/9/1364.
صلح‌طلبی عراق گفت: درحالی‌که موضع عراق ازسوی جهانیان قابل‌تقدیر است، ایران به‌خاطر اصرار بر ادامه جنگ مورد سرزنش قرار می‌گیرد.»(1)
به نوشته گزارش، نشریه واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: «سلطان قابوس طی تحلیلی درمورد علت اصرار ایران به ادامه جنگ می‌گوید: ناکام‌شدن نظام سیاسی جدید در ایران در صدور انقلاب به خارج و دست‌نیافتن به یک پیروزی قاطع در جنگ موجب شده است که پذیرش تلاش‌های صلح ازسوی ایران، مشکلات داخلی برای این کشور فراهم آورد.
وی افزود: وزیر خارجه ژاپن در اوایل سال میلادی آینده -1986- در یک تلاش تازه برای برقراری صلح در منطقه خلیج‌فارس از تهران دیدن خواهد کرد و علت تأخیر دیدار وزیر خارجه عمان از تهران این است که ایرانیان مایل هستند قبل از انجام این دیدار تماس‌هایی میان دو کشور در سطح پایین‌تری جهت پیاده‌شدن یک زمینه مشترک و مقبول که ضامن اهداف دیدار باشد، برقرار گردد. دیدار وزیر خارجه عمان از تهران همچنان پابرجاست و در هر فرصتی که ممکن باشد صورت خواهد گرفت.»(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «سلطان قابوس درمورد توانایی نظامی ایران درجهت بستن تنگه هرمز ابراز تردید کرد و گفت: ایران به‌علت نداشتن امکانات نظامی و دریایی خاص قادر به بستن تنگه هرمز نمی‌باشد. وی افزود: ازجمله دیگر قدرت‌های بین‌المللی ذی‌نفع - که ناوگان‌های دریایی در آبهای بین‌المللی خلیج [فارس] دارند - اجازه نخواهند داد زیان‌هایی به تجارت و منافع آنان وارد آید.»(3)
خبرگزاری آلمان نیز گزارش داد: «پادشاه عمان امروز اعلام کرد: ریچارد مورفی فرستاده ویژه امریکا به او گفته است که عدم توجه ابرقدرتها به جنگ ایران و عراق ممکن است بهترین راه‌حل برای پایان این درگیری باشد. سلطان قابوس بن سعید گفت: این پاسخ را وقتی دریافت داشته که از مورفی در آخرین دیدارش از مسقط پرسیده است که آیا ابرقدرتها جنگ خلیج [فارس] را طی دیدارشان در ژنو مطرح کرده بودند یا نه؟ مورفی گفته است که عدم توجه (سهل‌انگاری) ابرقدرتها عاملی است که به پایان‌یافتن این جنگ کمک خواهد کرد، در غیر این صورت طرف‌های زیادی تمایل یافته و جنگ نیز توسعه خواهد یافت»(4)
به گزارش خبرگزاری امارات، سلطان قابوس در این مصاحبه گفته است: «نشانه‌های روشنی نسبت به پایان فوری جنگ عراق و ایران - که برای منطقه خلیج [فارس] به‌طورکلی و برای دو کشور درحال جنگ به‌ویژه مخرب است - وجود ندارد.»(5)
از سوی دیگر، رادیو قاهره گفت: «به گفته دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی کمیته میانجیگری این سازمان برای ادامه تلاش به‌منظور پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران هفته آینده در جده تشکیل جلسه می‌دهد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، پیرزاده در پایان دیدار سه‌روزه از اردن تصریح کرد
که گفت‌وگوهایش با مقامات اردنی به‌ویژه با شاه حسین درمورد لزوم پایان‌بخشیدن به جنگ عراق با ایران بوده است. پیرزاده بر ضرورت برقراری صلح در منطقه تأکید کرد.(1)
رادیو امریکا هم امروز به نقل از سخنگوی وزارت خارجه امریکا آورده است: به اعتقاد ما حصول راه‌حل نظامی برای جنگ ایران و عراق ممکن نیست.»(2)
1
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از پایان سفر سه‌روزه به عربستان برای دیداری یک‌روزه وارد امارات متحده عربی شد و با حاکم امارات متحده و وزیر مشاور در امور خارجه وی دیدار کرد. در این دیدار حاکم امارات از جمهوری اسلامی ایران خواست تا به تلاش‌های صلح پاسخ مثبت دهد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از دیدار دکتر ولایتی با راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات، چنین گزارش داد: «راشد عبدالله در این دیدار گفت: در میان کشورهای شورای همکاری درک جدیدی از مسائل آغاز شده است و امیدواریم که روابط شما و کشورهای منطقه بیش از پیش گسترش یابد. وی افزود: تلاش قدرت‌های خارجی این بوده و هست که در میان کشورهای منطقه وحشتی از جمهوری اسلامی ایران ایجاد کنند درحالی‌که جمهوری اسلامی سیاستش براساس حسن همجواری و همکاری با همسایگان است.
دکتر ولایتی نیز ضمن اشاره به روابط طولانی و نزدیک ایران و امارات اظهار داشت: چنانچه کشورهای منطقه بدون دخالت در امور داخلی یکدیگر با هم، همکاری نزدیک داشته باشند به قدرت‌های خارجی اجازه نخواهند داد که در امور منطقه دخالت نمایند. وی افزود: تلاش ما به‌عنوان یک کشور مستقل و قدرتمند با سیاست نه شرقی، نه غربی این است که منطقه را در کشمکش ابرقدرتها بی‌طرف نگاه داریم زیرا منطقه ما از حساسیت خاصی برخوردار است و دخالت هر خارجی به قدرت‌های دیگر جهت دخالت بهانه خواهد داد.»(3)
راشد عبدالله درباره فلسطین گفت: «بسیاری از تحرکات سیاسی درقبال مسئله فلسطین دل‌خوش‌کردن به وعده‌های دروغ امریکا بوده است درحالی‌که حل مسئله فلسطین ازطریق همکاری کشورهای اسلامی با یکدیگر امکان‌پذیر است.»(4)
راشد عبدالله افزود: «قدرت‌های بزرگ طرح‌هایی برای پاره‌پاره‌کردن کشورهای منطقه دارند درحالی‌که نفت به‌عنوان ثروت و قدرت مردم منطقه می‌تواند علیه این توطئه به کار گرفته شود، اما متأسفانه حربه‌ای در دست استعمارگران و عامل فشار بر کشورهای منطقه شده است.»(5)
دکتر ولایتی نیز دیدگاه‌های راشد عبدالله را تأیید کرد و گفت: «متأسفانه بعضی کشورها منافع اساسی و بلندمدت مردم منطقه را فراموش می‌کنند و صرفاً به‌خاطر منافع کوتاه‌مدت سعی در پایین‌آوردن قیمت نفت دارند درحالی‌که نتیجه این سیاست کاهش درآمد کشورهای تولیدکننده علی‌رغم فروش بیشتر نفت است.»(6)
در این دیدار همچنین درباره سفر راشد عبدالله به تهران در آینده نزدیک بحث و تبادل‌نظر شد.(1)
خبرگزاری کویت نیز از ابوظبی درباره سفر دکتر ولایتی به امارات گزارش داد: «شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، رئیس دولت امارات عربی متحده از ایران خواست تا به عقل و خرد و گفتوگو روی آورده و به ابتکارعمل‌های خیرخواهانه برای پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران و جلوگیری از خونریزی میان دو کشور برادر پاسخ مثبت داده و برادری را جایگزین دشمنی سازد که تنها دشمنان امت اسلام از این فرصت‌ها سوءاستفاده می‌کنند. وی این اظهارات را امروز به‌هنگام ملاقات با دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران عنوان کرد.
وزیر خارجه ایران امروز به دیدار خود از امارات عربی متحده پایان داد. خبرگزاری امارات گزارش داد که رئیس دولت امارات اظهار تأسف شدید کشورش نسبت به گسترش دامنه جنگ میان دو کشور مسلمان را به اطلاع وزیر خارجه ایران رسانده و تأکید کرده است که ادامه این جنگ نابودکننده نتایج وخیمی بر دو کشور و بر امنیت و ثبات منطقه و ملت مسلمان وارد خواهد آورد و هیچ‌گاه نمی‌توان تلفات و خسارات سنگین را جبران نمود.»(2)
1
سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به عربستان سعودی و امارات بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی داشت. این رسانه‌ها به مواردی چون پیشنهاد ایران درباره چگونگی خاتمه جنگ، ایجاد شکاف میان اعراب، خروج ایران از انزوا، تغییر‌نکردن مواضع ایران درمورد جنگ، رفتن به پای میز مذاکره و... اشاره کرده‌اند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزیده‌ای از این بازتاب‌ها را گزارش کرده است: «بخش بامدادی رادیو امریکا گفت: سعود الفیصل درپی ملاقات خود با وزیر امور خارجه رژیم جمهوری اسلامی گفت: هدف مذاکرات تلاش در راه پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران و عراق بود، با این‌همه ولایتی خود در ریاض گفت: عربستان سعودی که عضو پرنفوذ شورای همکاری خلیج‌فارس است، از هواداران اصلی عراق در جنگ خلیج (فارس) است و دولت بغداد را ازنظر سیاسی و مالی یاری می‌دهد. اما ماه پیش سران شورای همکاری خلیج (فارس) در اجلاس خود تلاشی تازه را برای پایان‌دادن به جنگ پنج‌ساله ایران و عراق آغاز کرده‌اند.
دراین‌حال سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا در واشنگتن گفت: گمان نمی‌کند که درپی دیدار ولایتی از ریاض مواضع اساسی ایران و عربستان سعودی درزمینه جنگ ایران و عراق تغییر کرده باشد. به گفته این سخنگو عربستان سعودی ظاهراً نقش میانجی را ایفا نمی‌کند.
رادیو رژیم اشغالگر قدس ساعت 19 ضمن پخش گزارشی گفت: رئیس امارات متحده عربی امروز در ملاقات با وزیر خارجه حکومت اسلامی از دولت ایران خواستار شد به جنگ پنج‌ساله با عراق پایان بخشد. آقای ولایتی در پایان دیدار دوروزه از عربستان سعودی به
امارات متحده عربی آمده و آگاهان سیاسی می‌گویند که در این دیدارها پیرامون پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق هیچ پیشرفتی حاصل نشده است. روزنامه تهران تایمز از قول میرحسین موسوی نخست‌وزیر نوشت: مسافرت آقای ولایتی به عربستان و امارات متحده عربی هیچ ارتباطی به جنگ با عراق ندارد. آقای ولایتی نیز شخصاً تأکید کرد که در ملاقات دیروزش با ملک فهد پادشاه عربستان سعودی به‌هیچ‌وجه درباره جنگ با عراق گفتوگو نکرده است. ولی گزارش قبلی حاکی بود که ملک فهد مسئله جنگ را با ولایتی در میان گذاشته و حتی طرحی نیز دراین‌مورد عرضه کرده است.»(1)
روزنامه واشنگتن تایمز درباره سفر ولایتی به عربستان نوشته است: «ظاهراً پیامی که هنوز محتوای آن دررابطه‌با پیشنهاد چگونگی خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق مشخص نیست در اواخر هفته گذشته توسط وزیر خارجه ایران به مقامات عربستان داده شده است. گفتوگوهای ولایتی در ریاض به نظر برخی‌ها بخشی از کوشش‌های ایران درجهت جدایی انداختن میان عراق و حامیان عرب متمولش همچون عربستان و کویت قلمداد شده است.
اخیراً در یک بیانیه رسمی ایران بر این امر تأکید شده که ایران خواهان توسعه جنگ نمی‌باشد. اعتقاد اولیه بر این بود که تمرکز نیروهای انقلابی درجهت آمادگی این کشور برای دست‌زدن به یک حمله تهاجمی دیگر می‌باشد. اکنون دیپلمات‌ها و دیگر متخصصین آگاه بر این اعتقادند که ایران که از بن‌بست نظامی جنگ خسته شده و این امر منجر به بروز مشکلات اقتصادی برای این کشور شده و بالأخره درصدد انجام مذاکره جهت پایان‌دادن به جنگ برآمده است. نقش عربستان احتمالاً در چنین مذاکراتی حساس خواهد بود.
درحال‌حاضر، ایران کماکان درخواست‌های قبلی خود را برای برقراری صلح تکرار می‌کند، اما آگاهان خوش‌بین به امور احساس می‌کنند که درخواست برکناری صدام تقریباً یک حالت استراتژی برای گشودن مذاکرات بوده و دلایلی وجود دارد مبنی‌بر اینکه این درخواست احیاناً نادیده گرفته خواهد شد. نویسنده مقاله می‌افزاید: منابع جاسوسی بر این اعتقادند که عامل قوی در تغییر مواضع ایران بیماری شدید رهبر انقلابی 84 ساله ایران آیت‌الله خمینی می‌باشد.»(2)
آسوشیتدپرس نیز از ابوظبی گزارش داد: «وزیر امور خارجه ایران امروز در ابوظبی ضمن ملاقات با رهبران امارات عربی متحده تلاش‌های دولت ایران درمورد بهبود روابط با کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس را دنبال کرده و درعین‌حال امیدهای کشورهای حوزه خلیج‌فارس درمورد حل‌وفصل سریع جنگ ایران و عراق را به یأس تبدیل کرد.»(3)
رادیو مونت‌کارلو امروز گزارش داد: «سفر ولایتی تصادفاً هم‌زمان با اجلاس اوپک در ژنو، افزایش سقف تولید نفت عراق، اجلاس مهم امان، میان الکسم و رفاعی که مقدمه کنفرانس سران سوریه و اردن است، می‌باشد. این مجموعه وقایع، فعالیت‌های ایران را حرکتی شتاب‌زده
جلوه می‌دهد و طبعاً تهران سعی می‌کند که موضع کشورهای خلیج‌فارس را در این جنگ بی‌طرف و کمک‌های این کشورها به عراق را متوقف سازد.»
این رادیو افزود: «در ریاض در تمام اظهارات رسمی، فرض بر این است که دکتر ولایتی از موضع عربستان سعودی - که مطابق موضع سایر کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس است و در آن تغییری حاصل نشده - مطمئن شده باشد. طبعاً انتظار از ایران این است که به تلاش‌های عربی اسلامی و بین‌المللی پاسخ مثبت دهد و داوری میز مذاکره را بپذیرد تا اینکه راه‌حلی که در چارچوب اقدام متقابل و عدم دخالت دو کشور در امور یکدیگر بوده و حیثیت دو طرف را حفظ و روابط عادی دو کشور را لااقل به پیش از شروع جنگ برگرداند.
مطرح‌کردن شرایطی غیرممکن تابه‌حال مانع رسیدن به این راه‌حل بوده است. آیا سفر ولایتی به ریاض شروعی برای تحرک صحیح ایران به‌سوی صلح است؟ این چیزی است که مورد انتظار است و در غیر این صورت این تلاش‌ها برای ایجاد فتنه در صفوف اعراب در پوشش حفظ بی‌طرفی مردود است.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه کویتی الانبا با لحنی خصمانه به این موضوع پرداخته و نوشته است که ریاض شکست دیدار ولایتی از عربستان سعودی را اعلام کرد. این روزنامه تحت عنوان "وضع در منطقه اهواز و جبهه‌های جنوبی جنگ قابل‌انفجار است" نوشته است: فیصل اعلام کرد تغییری در مواضع ایران مشاهده نشده است. این روزنامه به نقل از خبرگزاری فرانسه در وسط صفحه اول خود خبری تحت عنوان دو میلیون سرباز ایرانی برای حمله به عراق بسیج شده‌اند را درج کرد. دیگر روزنامههای کویت نیز سخنان سعود الفیصل که اعلام کرده است "تحولی در موضع ایران درقبال جنگ با عراق پیش نیامده است" را منتشر کردند.(2)
1
یک سرهنگ امریکایی در مقاله‌ای ضمن مرور چگونگی آغاز جنگ، اهداف عراق و ادامه آن، به دلایل بن‌بست کنونی در جنگ پرداخته و تأکید می‌کند که هیچ‌یک از دو طرف توانایی حمله‌ای مؤثر و سرنوشت‌ساز را ندارند. در این مقاله که در روزنامه واشنگتن پست چاپ شده، آمده است: «عراقی‌ها که انتظار داشتند ارتش ایران درنتیجه تصفیه‌های انقلابی از میان رفته باشد، با سه ارتش روبهرو شدند: یکی ارتش منظم کشور که مصمم بود وجهه سابق خود را به‌خاطر همکاری و نزدیکی با شاه بهبود دهد؛ دوم پاسداران و سوم بسیجی‌ها یا ارتش 20 میلیونی.
یک افسر انگلیسی می‌گفت: "سربازان عراقی پلنگانی هستند که توسط گروهی الاغ و نادان هدایت می‌شوند." حضور هزاران سرباز داوطلب مصری و اردنی و سودانی در میان ارتشیان عراق، بیانگر آن است که عراقی‌ها تلفات سنگینی را متحمل شده‌اند. اما دلایل به بن‌بست کشیده‌شدن و راکد‌شدن جنگ فراتر از مصمم‌بودن [امام] خمینی به راه‌انداختن دو میلیون شیعه
پیرو خودش به مقصد قدس ازطریق عراق می‌باشد. ایمان به‌تنهایی، لژیون توده‌های [امام] خمینی را از جاده‌ای که وجود ندارد، نمی‌تواند عبور دهد. [...]
یک افسر ارتش امریکا درباره جنگ کره می‌گفت: "ما با دلار دشمن را در کره نابود کردیم" اشاره به جنگ فرسایشی و هزینه‌های فراوان آن. امروز صدام نیز با چنین سرنوشتی روبهرو است. سلاحهای بزرگ وی فقط می‌توانند فاجعه را دفع نمایند و در بهترین شرایط وی می‌تواند امیدوار به یک صلح تلخ باشد.»
واشنگتن پست افزوده است: «بمباران مراکز حساس ایران به‌قصد وادار‌نمودن این کشور به نشستن به پای میز مذاکره بیشتر بیانگر عجز و درماندگی عراق در جنگی است که نمی‌تواند در جبهه‌های زمینی آن غالب شود.» دیوید اوانز نویسنده مقاله که در نیروی تفنگ‌داران امریکا سرهنگ دوم بوده و از کارمندان مرکز توسعه و گسترش نیروی تفنگ‌داران امریکایی در ویرجینیا می‌باشد، در ادامه می‌نویسد: «در جنگ ایران و عراق همانند جنگ جهانی دوم، طرفین آن‌چنان مسلح‌اند که می‌توانند تلفات سنگینی بر دیگری وارد آورند، لکن به‌دلیل ضعف‌های منحصربه‌فرد، دو طرف نمی‌توانند دیگری را از میان بردارند و شکست کامل دهند. همچنین هیچ‌کدام توانایی اجرای یک حمله مؤثر را ندارد. حملات مؤثر که لازمه آنها بهکارگیری تاکتیک‌های غیرثابت و پیش‌بینی‌نشدنی می‌باشد که ازجانب یک مرکز تصمیم‌گیری مسئول اتخاذ شود و از نیروهای آموزش‌دیده در آن استفاده شود.»(1)
1
دو نشریه امریکایی نیوزویک و وال استریت ژورنال در مقالاتی به بررسی اوضاع نظامی و اقتصادی ایران و عراق و توانایی‌ها و مشکلات دو کشور پرداخته‌اند و ضمن اشاره به اینکه قطع صادرات نفت ایران ناممکن است، باتوجه‌به وضعیت صادرات نفت دو کشور و کمک‌های خارجی فراوان به عراق، ایران را کم‌توان و عراق را توانا توصیف کرده‌اند. همچنین کوشیده‌اند نگرانی حکام منطقه را از اقدامات احتمالی ایران تشدید کنند.
مجله نیوزویک در مقاله "چه کسی از ایران می‌ترسد" با اشاره به حملات مکرر عراق به جزیره خارک و کاهش صادرات نفت از این جزیره نوشته است: «نتیجه این است که عراق دارد در نبرد صدور نفت برنده می‌شود. در نبردی که برای هرکدام از دو طرف سالانه 13 میلیارد دلار خرج برمیدارد. نفت به‌طورقطع حساس‌ترین سلاح استراتژیک است. درحالی‌که ایرانی‌ها دیوانه‌وار خارک را - که در مواقع عادی 90 درصد از صادرات نفت کشور از آن صورت می‌گیرد - تعمیر و دوباره تعمیر می‌کنند، عراقی‌ها سرگرم صدور مقادیر زیادی نفت خام ازطریق خط لوله‌هایی هستند که اخیراً به آن‌طرف عربستان سعودی و ترکیه کشیده شده‌اند. این خط لوله‌ها - که دربرابر حملات هوایی غیرقابل‌نفوذ هستند - بهطور مؤثری حکومت بغداد را قادر کرده‌اند که بلوکه‌کردن بنادر خلیجی عراق توسط ایران را درهم بشکند.»
نیوزویک در ادامه تهدیدهای ایران درمورد تنگه هرمز و اقدامات تلافی‌جویانه علیه کشورهای
1) 64. مأخذ14، صص 8، 9 و 10، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/9/1364.
ثروتمند نفتی خلیج‌فارس را توخالی و بی‌تأثیر توصیف کرده و به نقل از یک دیپلمات خلیج‌فارس نوشته است: «ایران آن‌قدر ما را تهدید به حمله کرده است که دیگر هیچ‌کس بهطور جدی نگران آن نیست؛ پس از پنج سال تنگه هرمز هنوز باز است و باز خواهد ماند. [...] امریکا 250 میلیون دلار برای توسعه فرودگاه‌ها و تسهیلات عمان که هم‌مرز تنگه است خرج کرده است. گذشته از این کشورهای غیردخیل در جنگ خلیج [فارس] به‌ویژه عمان و عربستان سعودی نیروی هوایی خود را تقویت کرده‌اند. عراق با حمایت همسایگان ثروتمند عرب و درآمدهای فزاینده خود یک برتری تکنولوژیکی بلامنازع را در هواپیماهای جنگنده کسب کرده است. درمقابل نیروی هوایی ایران چنان ضعیف شده است که در سال جاری حتی یک حمله موفق به عراق نداشته است. اخیراً حتی برخی از دوستان ایران در حمایت خود متزلزل بوده‌اند. سوریه مذاکرات صلح با اردن هم‌پیمان عراق و حتی امضای پیمان‌ها با بغداد را شروع کرده است.»
نیوزویک افزوده است: «اما درحالی‌که تهران ضربات بی‌شمار را متحمل می‌شود از سقوط دور است. بازدیدکنندگان از کشور گزارش می‌دهند روحیه بهطور تعجب‌انگیزی در سطح بالا باقی است و اقتصاد ایران باوجود کمبودهای اندکی در داخل به‌خاطر جهاد جنگی قوی است. ایران تلاش می‌کند چاره دیگری به‌جای خارک پیدا کند؛ این چاره از خط لوله جدید دور از برد بمب‌افکن‌ها گرفته تا تأسیسات شناوری که می‌توانند بدون اینکه هدف قرار بگیرند محموله نفتی را به یک نفتکش منتقل کنند، می‌باشد.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه وال استریت ژورنال نوشته است: «ایران بر کوشش‌های خود درجهت ضبط و توقیف کشتی‌هایی که کالا به عراق می‌برند افزوده است. [...] با بسته‌شدن بنادر عراق در خلیج‌فارس این تاکتیک ایران یک تهدید جدی تجاری قلمداد می‌شود و ادامه آن می‌تواند یک حادثه بین‌المللی را در آبهای خلیج‌فارس موجب شود، اما عمیق‌ترین نگرانی و ترس شیوخ متمول و شاهان خلیج ناشی از تروریسم و اعمال خرابکاری داخلی - که ازجانب مریدان پرشور آیت‌الله خمینی اعمال می‌شود - می‌باشد.»
وال استریت ژورنال افزوده است: «یک دیپلمات عرب گفت: اگر عراق بیش از 100 مرتبه هم به خارک حمله نماید خارک هنوز قادر به انتقال مقادیر قابل‌توجهی نفت می‌باشد و لذا برخی از رهبران کشورهای خلیج [فارس] فکر می‌کنند که با این امر درواقع به ادامه و تشدید جنگ و نه خاتمه آن کمک می‌شود. عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج [فارس] دراین‌رابطه می‌گوید: اگر این جنگ خاتمه نیابد تمام منطقه تلف خواهد شد. حکام منطقه با افزایش نگرانی موجود در خلیج [فارس] ممکن است چنین نتیجه‌گیری کنند که عراقی‌ها هیچ‌گونه راه‌حل نظامی برای دستیابی به صلح دراختیار ندارند و این امر می‌تواند به رشد تمایل برای مصالحه با ایران، به‌جای رویارویی و ادامه جنگ با ایران منجر گردد. چراکه حکمرانان خلیج [فارس] با تداوم جنگ شانس
1) 65. مأخذ60، صص 7، 8 و 9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/9/1364.
کمتری را برای صلح مشاهده نموده و فقط افزایش خطرات احتمالی آتی را نظاره‌گر بوده‌اند.»
وال استریت ژورنال با اشاره به اقتصاد روبه‌رشد و نیروی هوایی برتر عراق می‌افزاید: «مقامات رسمی عراق فکر می‌کنند که آنها دوران تاریک مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ را پشت سر گذاشته‌اند. عراق که ترمینال‌های نفتی خود در خلیج‌فارس را در آغاز جنگ از دست داده بود، اخیراً بهره‌برداری از یک خط لوله نفتی را که از خاک عربستان می‌گذرد آغاز نموده و با اینکار توانایی صدور نفت خود را 50 درصد افزایش داده است و درحال‌حاضر یک‌ونیم میلیون بشکه نفت صادر می‌نماید. خطوط لوله‌های نفتی دیگری که درحال احداث می‌باشند ظرفیت صدور نفت این کشور را در ظرف دو سال دو برابر می‌نمایند و میزان آن را به همان سطح دوران قبل از آغاز جنگ می‌رسانند. رشد اقتصادی کشور باوجود تعویق پرداخت اقساط تعدادی از شرکت‌های خارجی، سیر صعودی دارد و وزیر اطلاعات عراق دررابطه‌با اوضاع مناسب اقتصادی می‌گوید: موقعیت ما بسیار عالی است ما هم‌اکنون درحال جنگیم اما وارد دوران بعد از جنگ و بازسازی کشور شده‌ایم. از سوی دیگر عراق بیش از 450 فروند هواپیمای بمب‌افکن دراختیار دارد که باتوجه‌به این امر نسبت برتری هوایی این کشور به ایران پنج به یک می‌باشد و درصورتی‌که دستگاهی وجود داشت که می‌توانست میزان اطمینان خاطرجمعی شخصی را اندازه‌گیری نماید، میزان اطمینان و اعتمادبه‌نفس صدام را درحالی‌که وی درمورد جنگ با ایران صحبت می‌کند، در بالاترین سطح خود نشان می‌داد، اما درواقع دستگاه سنجش اطمینان و اعتمادبه‌نفس او در یکی از قصرهای ساحلی در عمان در جایی که سلاطین خلیج [فارس] اخیراً دررابطه‌با جنگ خلیج [فارس] گرد هم آمده بودند مستقر می‌باشد؛ سلاطینی که آشفته و با نگرانی هرچه تمام‌تر به افزایش مخاطرات تداوم جنگ، افزایش حملات علیه کشتی‌ها، وقایع و عملیات تروریستی چشم دوخته‌اند. سلاطینی که به عراق بهطور غیرمستقیم گفته‌اند که کشورهای خلیج [فارس] نمی‌خواهند آتش جنگ خلیج [فارس] زیاد داغ شود.»(1)
1
وزیر صنایع جمهوری اسلامی ایران در اجلاس سازمان توسعه صنعتی ازجمله عوامل عمیق‌تر‌شدن شکاف میان کشورهای درحال توسعه و توسعه‌یافته را حاکمیت دلار در نظام پولی و مالی جهان برشمرد و خواستار حذف دلار از روابط اقتصادی کشورهای درحال توسعه شد. رادیو امریکا در گزارشی از این اجلاس، به نقل از وزیر صنایع ایران، آثار جنگ بر صنایع ایران را بیان کرد.
مهندس غلامرضا شافعی وزیر صنایع که در رأس هیئتی برای شرکت در اجلاس عمومی سازمان توسعه صنعتی وابسته به سازمان ملل (یونیدو) در مقر این سازمان در وین به سر می‌برد، امروز در سخنانی در نشست عمومی سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل (یونیدو) در وین، از ادامه حاکمیت نظام ناعادلانه اقتصادی و استعمار تکنولوژیکی در جهان ابراز نگرانی کرد. شافعی گفت: عوامل عمیق‌تر‌شدن شکاف بین کشورهای درحال توسعه و توسعه‌یافته را باید در بحران
1) 66. مأخذ9، صص 15، 16 و 17، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/9/1364.
بدهی‌های خارجی، حاکمیت دلار در نظام پولی و مالی جهانی و تورم در غالب کشورهای درحال توسعه جستوجو کرد. وی پیشنهاد کرد کمیته‌های مختلف یونیدو امکان حذف دلار از مناسبات اقتصادی بین کشورهای درحال توسعه را بهطور جدی موردمطالعه قرار دهند.
وزیر صنایع ایران گفت: علی‌رغم اینکه افزایش قیمت نفت در سال‌های 1973 تا 1979 می‌توانست راهگشای سرمایه‌گذاری‌های صنعتی در کشورهای درحال توسعه باشد، اما حاکمیت دلار و نوسانات آن به‌گونه‌ای عمل کرد که درآمد حاصله از فروش نفت مجدداً به خزانه امپریالیست سرازیر شد. شافعی گفت: همان‌طورکه بیانیه اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد در لواندا به مشکلات اقتصادی جهان درحال توسعه اشاره کرده است، تا زمانی‌که کشورهای درحال توسعه و کم توسعه‌یافته قربانی روابط ناعادلانه اقتصادی موجود در جهان هستند و همچنان گرفتار انحصار تکنولوژی بوده و صرفاً نقش ارائه‌دهنده مواد اولیه و نیروی کار ارزان را دارند، نمی‌توان به پیشرفت در مباحثات مربوط به نظام نوین اقتصادی استراتژی توسعه بین‌المللی و تکنولوژی مناسب امید داشت.(1)
رادیو امریکا در گزارشی از اجلاس امروز یونیدو گفت: «غلامرضا شافعی وزیر صنایع ایران در سخنرانی‌ای که دربرابر سازمان توسعه صنایع سازمان ملل متحد در وین ایراد کرد اذعان نمود که بمباران‌های عراق آثار زیان‌باری بر تأسیسات نفتی آن کشور داشته است. [...] وزیر صنایع ایران گفت: حملات عراق به منابع اقتصادی ایران به‌خصوص به تأسیسات و ترمینال‌های نفتی کشور مانع عمده‌ای در راه پیشرفت صنایع نه‌تنها ایران بلکه در همه منطقه شده است. وزیر صنایع ایران از کلیه اعضای حاضر در کنفرانس سازمان توسعه صنایع سازمان ملل متحد خواست نظرات خود را درمورد آثار زیان‌بار حملات عراق به توسعه و عمران اقتصادی ایران ازجمله پروژه‌های نفتی در کنفرانس بین‌المللی که قرار است در راه مرمت خسارات ایران ناشی از حملات عراق - که در ماه مارس آینده در تهران تشکیل خواهد شد - بیان کنند.
غلامرضا شافعی وزیر صنایع ایران طی سخنرانی خود بهطور غیرمستقیم از ایالات متحده امریکا انتقاد کرد و برای روبه‌وخامت گذاشتن اوضاع اقتصادی کشورهای درحال توسعه، امریکا را سرزنش نمود. وزیر صنایع ایران گفت امپریالیزم با استفاده از تکنولوژی، نوع بشر را در کنترل خود گرفته است. شافعی وضع بحرانی دیون جهان را یک نمونه از تسلط امپریالیزم بر جهان دانست.» (2)
1
امام خمینی امروز به مناسبت سالگرد تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی در سخنانی در جمع رئیس‌جمهور و اعضای شورای انقلاب فرهنگی بر اهمیت و حساسیت دانشگاه‌ها بسیار تأکید کردند. ایشان با بیان اینکه در انقلاب‌ها دو عامل انگیزه و محتوا خیلی مهم است، داشتن انگیزه الهی را در هر کار بسیار مهم شمردند و خاطرنشان کردند که انگیزه انبیا و اولیای خدا درمقابله با جائرین، اجرای عدالت الهی بوده است نه حاکمیت خودشان.
امام خمینی فرمودند: «در همه امور باید حساس بود، اما فرق است ما بین آنی که ادامه باید این حساسیت پیدا بکند. یک چیزهایی که حل می‌شود، مثلاً ما جنگ داریم، جنگ چیز مهمی نیست، حل می‌شود، چیز مهمی نیست و بحمدالله خوب است وضع و جهات سیاسی‌ای که در دنیا هست، آنها هم حل می‌شود و انشاءالله، چیزهایی است حساس باید بود. اما مسئله دانشگاه یک مسئله فوق‌العاده است که این افرادی که از دانشگاه درمی‌آیند یا مخرب یک کشوری هستند یا سازنده آن کشور هستند، و در کشور ما، یا رو به اسلام می‌برند کشور ما را، یا منحرفش می‌کنند. این از چیزهایی است که از دانشگاه می‌آید این کار، چنانچه از حوزه‌های علمیه می‌آید این کار، از این جهت، خیلی مهم است این امر.»
ایشان با بیان اینکه در انقلاب‌ها دو عامل انگیزه و محتوا خیلی مهم است، افزودند: «انقلاب فرهنگی هم همین‌جور است که یک انقلاب است که تحول است از یک حالی به حالی دیگر، نه پیشبرد همان چیزی که هست. چنانچه انقلاب جمهوری اسلامی در کل هم همین‌طور است، یک انقلاب شد به توسط مردم، یک انگیزه انقلاب بود و یک محتوای انقلاب. امیدوارم که انگیزه انقلاب در مردم الهی باشد.»
امام خمینی گفتند: «آنکه مقصود است این است که انسان در کارهایش چه در تشکیل حکومتش، چه در انقلاب فرهنگی‌اش، چه در انقلابات دیگرش نظرش این باشد که یک کار الهی کرده باشد، آن پیش خدا ارزش دارد مثل انبیا. [...] و در انقلاب فرهنگی، آنی که برای شما فایده دارد [...] این است که انگیزه‌تان این باشد که این دانشگاه را ببرید طرف اسلام، الهی‌اش کنید. هر درسی می‌خواهند بخوانند مانع ندارد، درس‌هایی که [مفید] است، اسلام با همه [درس‌ها]، الّا بعضی از درس‌ها [که] استثنا کرده، با همه موافق است. اما آنی که برای ماها فایده دارد این است که ما بخواهیم همین اسلامی‌بودن را الهی‌اش کنیم، بخواهیم الهی باشد این کار ما، برای خدا کار بکنیم، این برای خودتان فایده دارد، موفق بشوید فایده دارد، موفق هم نشوید فایده دارد. [...]
بنابراین، آنی که برای انسان ارزش دارد، ارزش انسانی و روحانی دارد، ارزش الهی دارد، این است که این انگیزه را حفظش بکند که برای خدا این کار را بکند. می‌خواهید تربیت کنید اطفال مردم را، برای خدا می‌خواهید تربیت کنید جوان‌های مردم را، برای خدا می‌خواهید تربیت کنید ملت را، برای خدا؛ می‌خواهید حکومت کنید، برای خدا؛ حکومت کنید، همان حکومتی که انبیا می‌کردند.»
ایشان اضافه کردند: «نجات مردم هم به این است که دنبال انبیا باشند و انگیزه‌هایشان هم انگیزه انبیا باشد؛ نمی‌توانیم به آن‌قدر، به هر اندازه‌ای که می‌توانیم، البته ما نمی‌توانیم که انگیزه‌ای که حضرت امیر دارد ما داشته باشیم، این معلوم است که ما نمی‌توانیم. اما می‌توانیم که یک انگیزه‌هایی داشته باشیم که مشابه او باشد، برویم طرفِ آن‌طرف. دانشگاه را باید شما رو به خدا ببرید، رو به معنویت ببرید و همه درس‌ها هم خوانده بشود، همه درس‌ها هم برای
خدا خوانده بشود. اگر این را توانستید که شما برای اینکار بروید و این کار را بکنید، در کارتان موفقید، چه برسید به مقصدتان، چه نرسید به مقصدتان.
[...] انبیا بودند، اولیای خدا بودند که این‌جور بودند، برای او بوده هرچه کار کردند، نه این است که برای حکومت بوده است یا برای چی بوده. می‌رفتند دنبال حکومت برای اینکه از دست جائرین بگیرند، فشار می‌آوردند که از دست جائرین بگیرند، لکن نه از دست جائرین بگیرند که خودشان حاکم باشند، از دست جائرین می‌برند که عدالت الهی را اجرا بکنند. این کار، کار انبیا بوده، عدالت الهی را می‌خواستند ایجاد کنند لله تعالی. از این جهت که لله تعالی بوده است و خالص بودند آنها، الهی بودند خودشان، کارهاشان این‌طوری بوده. ما ناقصیم، ما اعتراف می‌کنیم پیش خدا که ما ناقصیم، تا آخر هم نمی‌توانیم این‌طور کمال را پیدا بکنیم. اما باید فکر باشیم که، دنبال این معنا باشیم، همچو نباشد که پشت بکنیم به این معانی، دنبال این معنا باشیم که ما یک کاری که می‌کنیم برای خدا باشد. و من امیدوارم که موفق بشوید وقتی که یک همچو انگیزه‌ای باشد، حتی در آن کارهایی که پیش‌تر نمی‌توانستید انجام بدهید با این انگیزه انجام بدهید، با این انگیزه‌ای که عرض می‌کنم قدرت به انجام پیدا بکنید. خدا تأیید می‌کند یک همچو انگیزه‌ای را، یک همچو کاری را تأیید می‌کند خدا تبارک و تعالی. چنانچه دیدیم که انبیا با دست خالی می‌آمدند کارهای بزرگ می‌کردند. [...]»
امام خمینی در پایان فرمودند: «دانشگاه جوری است که نظرهای فاسد دنبالش است به اینکه یک کار خلافی بشود در آن. دنبالش است، موفق انشاءالله نشوند. و همیشه باید انسان حساس باشد که نگذارد این سنگری که می‌تواند همه چیز را درست کند و می‌شود که همه چیز را به هم بزند، یک وقت از دستتان این سنگر [گرفته] بشود، یک خللی در آن واقع بشود. من هم دعاگوی شما هستم و امیدواریم که همیشه موفق و مؤید و منصور باشید و همیشه برای این ملت و برای خدا خدمت بکنید.»(1)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران ارسال سلاحهای پیشرفته امریکایی را برای ضدانقلابیون نیکاراگوئه محکوم و حمایت ایران از دولت انقلابی این کشور را اعلام کرد. مهندس موسوی با اعلام پایبندی ایران به مصوبات اوپک، تأکید کرد که هرگونه افزایش تولید نفت عراق، افزایش دو برابری تولید نفت ایران را درپی خواهد داشت.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، امروز در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی تحویل موشک‌های پیشرفته زمین‌به‌هوا از امریکا به ضدانقلابیون نیکاراگوئه را محکوم کرد و درباره افزایش تشنج در امریکای مرکزی به دولت امریکا هشدار داد. مهندس موسوی درباره شدت‌یافتن تهدیدات اخیر امریکا علیه دولت انقلابی نیکاراگوئه گفت: «امریکا با تجهیز
1) 69. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار حضرت امام خمینی)، جلد 19، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389، صص 449 - 443.
ضدانقلابیون نیکاراگوئه به سلاحهای پیشرفته در آستانه ایجاد تشنج جدیدی در امریکای مرکزی است و ضرر ناشی از این اقدامات ابتدا متوجه خود امریکا خواهد شد.»
نخست‌وزیر با اشاره به مشترکات جمهوری اسلامی ایران و نیکاراگوئه، روحیه انقلابی این کشور را در مقابله با مشکلات ناشی از توطئه‌های امریکا ستود و گفت: مردم انقلابی ایران به‌خاطر مبارزات پیوسته با امپریالیسم امریکا، موقعیت انقلابیون نیکاراگوئه را درک کرده و با آنان دراین‌زمینه اشتراک مساعی دارند. مهندس موسوی خواستار حمایت هرچه بیشتر نیروهای پیشرو و مترقی جهان از دولت انقلابی نیکاراگوئه شد. وی تصریح کرد: امریکا باید تجربه تلخ دخالت در امور داخلی کشورها را به یاد داشته باشد و بداند درصورت دخالت بیشتر در امریکای مرکزی کشورهای مستقل جهان بی‌تفاوت نخواهند ماند.
نخست‌وزیر در ادامه احتمال افزایش شدید تولید نفت ایران در بهار آینده را تکذیب کرد و گفت که جمهوری اسلامی قویاً از حفظ سقف تعیین‌شده اوپک دفاع می‌کند، البته اگر تغییری در سهمیه حکومت متجاوز بعثی ایجاد شود، ایران به ازای هر بشکه افزایش سهمیه عراق، خود را مجاز به دو بشکه افزایش تولید خواهد دانست. وی افزود: علی‌رغم حملات مذبوحانه رژیم عراق به خارک ظرفیت مبادی صادراتی کشور در آینده به 13 میلیون بشکه در روز خواهد رسید.(1)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران امروز در دیدار جین الیاسون رئیس بخش سیاسی وزارت امور خارجه و مشاور نخست‌وزیر سوئد، خواستار احترام بین‌المللی به حقوق قضایی اسلام و جمعیت یک میلیاردی مسلمانان جهان شد. در این دیدار الیاسون سلام دوستانه نخست‌وزیر سوئد و تمایل دولت متبوع خود به گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران را به اطلاع نخست‌وزیر رساند. آن‌گاه مهندس موسوی ضمن استقبال از ابراز تمایل دولت سوئد به گسترش روابط، ضمن تشریح مواضع جمهوری اسلامی درقبال مسائل بین‌المللی و منطقه با اشاره به مسئله حقوق بشر گفت: متأسفانه ما شاهد هستیم که واژه بین‌الملل مطابق با ارزش‌های حاکم بر برخی کشورها معنا می‌شود که این امر در بعضی موارد موجب ابهام است. نخست‌وزیر افزود: یک میلیارد مسلمان بخش عمده‌ای از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند و شناخت حقوق قضایی مورد اعتماد این جمعیت عظیم و احترام به آن در تعمیق روابط بین‌المللی نقش عمده‌ای را ایفا خواهد کرد و حقوق بین‌المللی که ریشه در حقوق رومی و یونانی و تمدن‌های بیگانه با جهان اسلام دارد، نمی‌تواند نیازهای بین‌المللی را برآورده سازد.(2)
1
یک منبع رسمی در کویت اعلام کرد که کویت و عربستان سعودی از روز چهارشنبه به یک رشته مانورهای هوایی مشترک در قلمرو هوایی سعودی دست خواهند زد. همین منبع اضافه کرد: این مانورهای دوجانبه که ده روز طول خواهد کشید، در چارچوب طرحی که به تصویب شش کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] رسیده و هدف آن تقویت قدرت رزمی ارتش‌های کشورهای عضو است، انجام خواهد شد. در این مانورها امکانات هماهنگی بین هواپیماهای جنگنده و مراکز کنترل زمینی و همچنین شیوه‌های شناسایی آزمایش خواهند شد.(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز ضمن اعلام خبر مذکور به خطر ایران اشاره کرد و گفت: «مهم‌ترین قسمت دفاع هوایی عربستان سعودی، دفاع در زمان صلح است که شامل تجهیزات پیشرفته ارتباطی و هواپیماهای مجهز به رادار هشداردهنده می‌شود؛ تجهیزاتی که امریکا آنها را دراختیار این کشور گذاشته است. این تجهیزات امکان نزدیک‌شدن هواپیماهای دشمن را قبلاً هشدار می‌دهد تا بتوان درمقابل آنها به‌وسیله جنگنده‌های اف5 به مقابله برخاست. مشکل عمده کویت درمورد امکان خطر ازطرف ایران آن است که تنها کمی قبل از حمله از آن آگاه خواهد شد و بدون شک به همین دلیل است که کویت درمورد تقسیم اطلاعات از هواپیماهای مجهز به رادار هشداردهنده عربستان سعودی با این کشور توافقی به امضا رسانیده است که مسلماً در مانور مشترک روز چهارشنبه [فردا] از آن استفاده خواهد شد.»(2)
2
در ادامه تلاش‌های کمیته آشتی اعراب که برای نزدیک‌کردن سوریه و اردن، و سوریه و عراق با هدف دورکردن سوریه از ایران انجام می‌شود، نخست‌وزیر سوریه پس از شش سال، امروز برای سفر رسمی 24 ساعته وارد امان شد که در فرودگاه نخست‌وزیر و اعضای هیئت دولت اردن از او استقبال کردند. در همین حال رئیس‌جمهور مصر، ضمن استقبال از نزدیکی سوریه و اردن، آمادگی خود را برای نزدیکی با سوریه اعلام کرد.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «نخست‌وزیر سوریه اندکی پس از ورود به امان به روزنامه‌نگاران گفت که دیدارش از اردن در چارچوب تلاش‌هایی که برای بهبود روابط بین دمشق و امان و تحکیم وحدت عرب به عمل می‌آید، قرار دارد. نخست‌وزیر سوریه در پاسخ سؤالی دررابطه‌با روابط سوریه - عراق و سوریه - ایران همین قدر گفت: اعلامیه مشترک سوریه - ایران (که هفته گذشته در پایان دیدار الکسم از تهران انتشار یافت) به نفع اعراب است. براساس این گزارش، یک منبع آگاه در امان گفت که نخست‌وزیر سوریه حامل پیامی ازجانب حافظ اسد برای شاه اردن است. در این نامه رئیس‌جمهوری سوریه شاه حسین را برای یک دیدار رسمی از دمشق دعوت کرده است.
به گفته منابع آگاه، نخست‌وزیران دو کشور در مذاکرات خود، مقدمات دیدار سران دو کشور را فراهم خواهند کرد. دراین‌حال حسنی مبارک آمادگی خود را برای نزدیکی بین مصر و سوریه اعلام کرد و گفت این نزدیکی باید بدون قیدوشرط باشد. حسنی مبارک در مصاحبه‌ای که در شماره امروز روزنامه شرق الاوسط انتشار یافته خاطرنشان کرده است که بهبود روابط بین دمشق و اردن را تشویق می‌کند و معتقد است که نزدیکی دو کشور علیه مصر نخواهد بود. در این سفر فاروق الشرع وزیر خارجه، محمد العماری وزیر اقتصاد و محمد قباش وزیر کشور، نخست‌وزیر سوریه را همراهی می‌کنند. نخست‌وزیر سوریه اندکی بعد از ظهر امروز به دیدار شاه حسین رفت و ناهار را با وی صرف کرد.»(1)
نشریه وزارت امور خارجه ایران به نقل از یک منبع مسئول اردنی درباره روابط سوریه و اردن نوشته است: «شاه حسین و حافظ اسد برای مذاکره و گفتوگو پیرامون روابط بین دو کشور در همین ماه در دمشق گرد هم خواهند آمد. این منبع اردنی افزود: اختلافات بین دو کشور همان توافقنامه اردنی - فلسطینی است که همچنان به حال خود باقی است، زیرا رفتار شاه حسین با عرفات به‌عنوان یک فرد نیست، بلکه با این عنوان که او رهبر ساف است رابطه دارد و هرکس دیگری نیز جانشین عرفات شود، شاه حسین همین برخورد را با او خواهد داشت، ولی درمقابل سوری‌ها توافقنامه حسین [و] عرفات را مرده می‌دانند.»(2)
1
مدیرکل اداره اطلاعات آذربایجان‌غربی و کردستان گفت: دو تیم بمب‌گذار که برای انجام‌دادن انفجارهای بزرگ عازم تهران بودند به‌همراه اعضای شبکه‌های جاسوسی و ترور در شش شهر کردستان و آذربایجان‌غربی به دام افتادند. وی در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی با اعلام خبر فوق گفت: این عده که وابسته به گروهک‌های ضدانقلاب غرب کشور می‌باشند با استفاده از امکانات مالی حکومت عراق دست به خرابکاری در داخل کشور زده‌اند و تاکنون تعداد زیاد دیگری از عناصر بمب‌گذار در داخل ایران شناسایی شده‌اند. وی افزود: در چند ماهه اخیر تشکیلات تروریستی ضدانقلابیون در بخش صائین‌دژ ضربات مهلکی متحمل شده و مقادیری سلاح از این تشکیلات نیز به دست آمده است. در بوکان 25 تن از تروریست‌ها به دام افتاده‌اند، چندین هسته تشکیلاتی حزب منحله دمکرات در پیرانشهر، سقز و میاندوآب متلاشی شده و عوامل ترور در سنندج نیز دستگیر شده‌اند.
وی یادآور شد که در همین مدت سربازان گمنام امام زمان(عج) موفق شده‌اند تعدادی از جاسوسان حکومت بعثی عراق را که ازطرف این رژیم حمایت و پشتیبانی می‌شوند، دستگیر کنند. ...
عبادت مدیرکل اطلاعات آذربایجان‌غربی و کردستان، افزود: رقم فزاینده تائبین نشان از وضعیت فلاکت‌بار گروهک‌های ضدانقلاب دارد و مردم مناطق کردنشین امروز دیگر این شعار
که جمهوری اسلامی یک نظام پایدار نیست را باور ندارند و به همین خاطر روزبه‌روز به رقم تائبین اضافه می‌شود. وی تسلیم ده تن از اعضای سابقه‌دار و قدیمی حزب منحله کومهله و مسئولان تشکیلاتی در بوکان و سقز به نیروهای اسلام و تقاضای فرماندهان و معاون تشکیلاتی حزب دمکرات در مناطق غربی کشور برای دریافت امان‌نامه از جمهوری اسلامی را ناشی از به بن‌بست رسیدن گروهک‌های ضدانقلاب دانست.
وی اضافه کرد: سران گروهک دمکرات در برخورد با این بن‌بست سیاسی، آواره شده و هرروز خود را به گروهی دیگر وابسته می‌کنند. [...] از سوی دیگر، سران کومهله بی‌شرمانه در یک رادیوی خارجی اعتراف می‌کنند که همه تسلیحات خود را از عراق می‌گیرند و مزدوری آنها را قبول کرده‌اند. مدیرکل اطلاعات کردستان و آذربایجان‌غربی با اشاره به تبلیغات وسیع گروهک‌ها در میان مردم مبنی‌بر اینکه جمهوری اسلامی تائبین گروهک‌ها را خواهد کشت، اضافه کرد: احزاب منحله که پایگاه مردمی خود را از دست داده‌اند می‌خواهند جلو سیر صعودی توابین را بگیرند که تشکیل سمینار تائبین گروهک‌های آذربایجان‌غربی که با حضور بیش از دو هزار تن از توابین در ارومیه برگزار شد، از اهمیت خاصی برخوردار است و پاسخی به این شایعات بی‌اساس به شمار می‌آید. وی دراین‌زمینه همچنین اعلام کرد که تاکنون 8300 تن از اعضای گروهک‌های ضدانقلاب آذربایجان‌غربی به دامان اسلام بازگشته‌اند.
مدیرکل اطلاعات آذربایجان‌غربی و کردستان برخوردهای اصولی جمهوری اسلامی با مسائل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی کردستان را باعث خنثی‌شدن فعالیت‌های وسیع ضدانقلاب دانست که تاکنون مسائل قومی و فرهنگی و اقتصادی منطقه را به‌عنوان اهرم تبلیغاتی مورد سوءاستفاده قرار داده بوده‌اند.(1)
1
پس از آزادی یکی از نیروهای جنبش امل از بند اسرائیل، وزیر خارجه فرانسه فعالیت خود را برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان آغاز کرده است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه در بیت‌المقدس اعلام کرد که نبیه بری رهبر جنبش شیعی امل پس از آزادی تونی ابی‌غانم یکی از دو زندانی که امل خواهان آزادی آنها از اسرائیل بود، مذاکرات خود را به سود پل کوفمن و میشل سورا دو فرانسوی گرفتار در لبنان از سر گرفته است. دوما در مصاحبه‌ای مطبوعاتی اعلام کرد که درپی درخواست بری وی در حاشیه آخرین مجمع سازمان ملل در نیویورک در نزد اسحاق شامیر همتای اسرائیلی خود به سود آزادی کلیه زندانیان لبنانی مداخله کرده است. دوما اعلام کرد: من با خوشحالی اطلاع پیدا کردم که اقدام من موفقیت‌آمیز بوده است و تأکید نمود که یکی از زندانیان پیدا و آزاد شده است. رئیس دیپلماسی فرانسه افزود که من چیز بیشتری نمی‌دانم.
1) 76. مأخذ33، ص19.
اسرائیل پنجشنبه گذشته تکذیب کرده بود که تونی ابی غانم را در آن روز آزاد کرده است و تأکید نموده بود که اطلاعی از این طرف‌دار جبهه مقاومت ملی لبنان ندارد. یک سخنگوی نظامی اسرائیل در آن‌موقع تأکید کرده بود که آخرین زندانیان شیعه زندانی در اسرائیل در 10 سپتامبر گذشته، زندان اتلیت را ترک کرده‌اند.(1)
1) 77. مأخذ9، ص48، بیت‌المقدس - خبرگزاری فرانسه، 19/9/1364.
1
ارتش عراق در دوره ده روزه دهم تا بیستم آذر 1364 در منطقه غرب و جنوب‌غربی اروندرود و فاو تا دهانه خلیج‌فارس، اقدامات گوناگون خود به‌ویژه اقدامات مهندسی و فعالیت‌های هوایی را تشدید کرده است.
واحد اطلاعات قرارگاه نوح سپاه پاسداران در گزارش این دوره ده‌روزه پس از بیان جزئیات تحرکات و تلاش‌های ارتش عراق در منطقه غرب اروندرود و خلیج‌فارس، دراین‌باره چنین نتیجه‌گیری کرده است:
افزایش نفرات پیاده دشمن در منطقه افزایش یافته است.
نیروهای زرهی دشمن در این دوره چندان فعال نبودند.
توپخانه دشمن در این دوره نسبتاً فعال بوده و همه‌روزه روی مواضع و نفرات خودی آتش داشته است.
فعالیت مهندسی دشمن بهطور گسترده‌ای در منطقه افزایش داشته است.
نیروها و ادوات مهندسی دشمن در منطقه به‌وفور مشاهده می‌شوند و این دال‌بر افزایش فعالیت دشمن است.
تلاش دشمن برای احداث جادههای خاکی و خاکریزها و نیز سایر موانع به قوّت خود باقی است.
فعالیت هوایی دشمن در این دوره بسیار افزایش داشته است (چندین مورد شناسایی نیز داشته است).
فعالیت دریایی دشمن نیز در منطقه قابل‌ذکر است و همچنان به لایروبی خورها مشغول‌اند.
وجود شناورهای مشکوک (شبیه کشتی) که از سواحل عراق به‌سوی کویت در حرکت بوده‌اند نیز در این دوره گزارش شده است.(1)
1) 1. سند شماره 11130 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، واحد اطلاعات قرارگاه نوح، شماره 22، 22/9/1364، ص9.
1
در ادامه تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) دستور اعزام گردان‌های خط‌شکن برخی یگان‌ها را برای آموزش شنا صادر کرد.
امروز ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به واحد طرح و عملیات این قرارگاه چنین دستور داد: «جهت اعزام دو گردان به تعداد 600 نفر از از لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) به مقصد تهران جهت دیدن دوره آموزش شنا، در تاریخ 24/9/1364 اقدامات لازم را مبذول فرمایید.»(1)
این ستاد همچنین امروز در نامه دیگری دستور اعزام یک گردان 300 نفری از تیپ33 المهدی(عج) را به مقصد تبریز برای آموزش شنا در 26 آذر 1364 صادر کرد.(2)
2
جزیره خارک امروز نیز هدف حملات جنگنده‌های عراقی قرار گرفت. این حملات آسیبی درپی نداشت. درحالی‌که عراق بارها خبر از انهدام پایانه‌های نفتی ایران در جزیره خارک داده است، وزیر دفاع عراق امروز بر تداوم حملات به خارک تا انهدام کامل آن تأکید کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «دو فروند جنگنده میگ25 عراق ساعت 19:02 چهارشنبه (20/9/1364) به جزیره خارک حمله کردند که بنا به اظهار یک مقام آگاه، هواپیماهای مهاجم جمعاً چهار بمب به‌سوی جزیره پرتاب کردند که همه آنها داخل آبهای اطراف جزیره فرو افتاد و هیچ‌گونه تلفات جانی یا خسارت مالی در برنداشت.»(3)
از سوی دیگر، ارتش عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2050 به حمله هوایی عراق در ساعت 18:30 به جزیره خارک اشاره و اعلام کرد که هدف‌ها مورد اصابت دقیق قرار گرفته و به آتش کشیده شده است.(4)
خبرگزاری رویتر نیز از قاهره گزارش داد: «عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق به روزنامه الاخبار چاپ قاهره گفت: حملات علیه ترمینال اصلی نفت ایران در جزیره خارک ادامه خواهد یافت. وی افزود: این حملات با این هدف صورت گرفته که فرصت‌ها و امکانات ایران برای انجام‌دادن تعمیرات را به حداقل کاهش دهد و آنچه را که تاکنون تعمیر گردیده یا از تأسیسات خارک سالم مانده است، منهدم نماید. خیرالله گفت: این تهاجمات میزان صادرات نفتی ایران را از جزیره خارک به 700 هزار بشکه در روز کاهش داده است. وی اضافه کرد که دو سال وقت لازم است تا ایران به یک راه صادراتی جانشین خارک دست یابد. وی گفت اعتقاد دارد که دولت ایران درحال طرح‌ریزی ساخت یک ترمینال جدید در سواحل بندرعباس واقع در نزدیکی دهانه خلیج [فارس] است.»(5)
1) 2. سند شماره 011105 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به واحد طرح و عملیات (اعزام نیرو قرارگاه خاتمالانبیا(ص))، 20/9/1364.
2) 3. سند شماره 011104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 20/9/1364.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 268، 22/9/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/9/1364.
4) 5. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/9/1364، ص1، رادیو بغداد، 21/9/1364.
5) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 267، 21/9/1364، ص10، قاهره - خبرگزاری رویتر، 20/9/1364.
1
حملات هوایی عراق به شهر هویزه و همچنین مناطق عملیاتی جنوب امروز نیز ادامه یافت. ظاهراً هدف این حملات به‌هم‌زدن طرحهای عملیاتی خودی و جلوگیری از عملیات آتی است.
ساعت 14:12 امروز، هواپیماهای متجاوز حکومت بعثی عراق برای سومین‌بار در سه روز اخیر، اطراف شهر مقاوم هویزه را بمباران کردند که براثر آن یک نفر مجروح شد و خساراتی نیز به ساختمان‌های اداری و کارگری و کوره‌های آجرپزی آستان قدس رضوی وارد شد.(1)
روزنامه کیهان امروز در گزارشی از حملات هوایی دشمن نوشته است: «طی 48 ساعت گذشته هواپیماهای عراقی در حمله به روستاهای گیلان‌غرب، به نزدیک به 20 خانه مسکونی آسیب جدی وارد کرده‌اند.»(2)سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ گفت: حملات دیروز عراق به مناطق مسکونی هویزه بی‌پاسخ نخواهد ماند.(3)
از سوی دیگر، یگان پدافند هوایی قرارگاه کربلا گزارش داد که ساعت 10 صبح، شش هواپیمای عراقی به اسکله شط علی حمله کردند که سه منطقه (نزدیک دکل دیدبانی، اسکله لشکر25 کربلا و دو دستگاه کمپرسی حامل خاک) مورد اصابت قرار گرفت. در این حمله یک راننده کمپرسی مجروح شد و براثر اصابت ترکش بمب‌ها به چند قایق، هشت تن مجروح شدند و یک تن به شهادت رسید. ساعت 14:30 نیز 7 فروند میگ و 5 فروند میراژ نیروی هوایی عراق به جاده شهید باریاب حمله کردند. در این حمله به چندین کامیون و چادر گروهی آسیب رسید.(4)
گزارش واحد اطلاعات نظامی تیپ21 امام رضا(ع) نیز حاکی است که ساعت 10:28 امروز، فلکه امام رضا(ع) در منطقه جزایر مجنون، هدف حمله هوایی قرار گرفته است و دو جنگنده دیگر نیز منطقه را شناسایی کرده‌اند.(5)
رادیو بغداد امروز در گزارشی به نقل از اطلاعیه نظامی شماره 2049 ارتش عراق اعلام کرد: «عقاب‌های تیزپرواز نیروی هوایی ما امروز دست به 113 مأموریت رزمی علیه تجمعات متجاوزین، جنگ‌افزارها و خودروهای آنان در دو بخش عملیاتی سپاه سوم و سپاه ششم زدند و خسارات سنگینی به آنان وارد کردند. سپس تمام هواپیماها سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(6)
2
نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد، در نامهای به دبیرکل این سازمان، نتایج حملات هوایی روز گذشته عراق به شهر هویزه را اعلام کرد و خواستار اعزام گروه کارشناسان سازمان ملل به محل بمباران شد. متن نامه چنین است:
«بنا به اطلاع دولت متبوعم، احتراماً توجه شما را به موارد ذیل جلب می‌نمایم.
در دسامبر 1985، نیروهای متجاوز عراقی شهر هویزه را با بمب‌های خوشه‌ای درحدود ساعت 14 به وقت محلی موردتهاجم هوایی قرار دادند. براثر این حمله هوایی ناجوانمردانه
1) 7. سند شماره 200117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 117، 21/9/1364، ص1.
2) 8. روزنامه کیهان، 20/9/1364، ص3.
3) 9. روزنامه اطلاعات، 20/9/1364، ص18.
4) 10. سند شماره 164438 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از یگان پدافند هوایی قرارگاه کربلا به فرماندهی قرارگاه کربلا، 23/9/1364، گزارش بمباران، 20/9/1364.
5) 11. سند شماره 330288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، از واحد اطلاعات نظامی تیپ21 امام رضا(ع) به مسئول خط جاده خندق، 21/9/1364، حمله هوایی، 20/9/1364.
6) 12. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/9/1364، ص1، رادیو بغداد، 20/9/1364.
وحشیانه عراق، 12 نفر ازجمله یک زن و یک کودک شهید و 28 نفر به‌شدت مجروح شدند. 13 واحد مسکونی و 5 اتومبیل از بین رفت.
شهر هویزه را رژیم عراق وقتی که نیروهای عراقی وادار به عقب‌نشینی شدند، با خاک یکسان کرد. این شهر را مردم مسلمان ایران کاملاً بازسازی کرده بودند.
جدیدترین حمله عراق به شهر بازسازی‌شده هویزه آن را ویران کرد و به‌خاطر آن رژیم عراق به‌شدت تنبیه خواهد شد.
به‌علاوه، احتراماً از جناب‌عالی درخواست می‌شود به تیم سازمان ملل مستقر در تهران اعلام نمایید که این منطقه را موردبازدید قرار دهد.
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل»(1)
1
حملات هوایی عراق علیه تأسیسات نفتی و نقاط مسکونی و مناطق عملیاتی بازتاب‌هایی در رسانه‌های خارجی داشت. روزنامه کویتی القبس با ابراز خوشحالی از دستیابی عراق به موشک‌های پیشرفته به توصیف این حملات پرداخته است. این روزنامه با تیتری درشت در صفحه اول خود نوشته است: «عراق به موشک‌های ویرانگر جدید ساخت فرانسه دست یافت.»
القبس در گزارش خود آورده است: «موشک‌های ای. اس30 ساخت فرانسه که اخیراً به عراق رسیده است، قادرند تأسیسات عظیم اقتصادی و نظامی و استراتژیک را منهدم سازند. عراق از این موشک‌ها که با اشعه لیزر هدایت می‌شود در حمله آینده ایران علیه این کشور، استفاده خواهد کرد.»
روزنامه کویتی الانبا نیز ادعاهای اغراق‌آمیز عراق را چنین درج کرده است: «هزاران سرباز ایرانی طی 791 حمله هوایی عراق در هفته گذشته کشته شدند.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی با اشاره به بیانیه‌های نظامی دو طرف گزارش داد: «نیروی هوایی عراق علاوه‌بر گزارش‌های معمول خود درمورد حمله به هدف‌هایی در خلیج‌فارس، ادعا کرده است که از پنجشنبه گذشته تاکنون نزدیک به 800 بار به مواضع نیروهای ایران در بخش جنوبی جبهه حمله کرده است. ایران درمقابل، تنها عملیات بسیار کوچک زمینی و یک حمله هوایی به پادگان عراقی در عماره را گزارش داده است. عراق می‌گوید که نیروی هوایی‌اش هزاران نفر از سربازان ایران را که در بخش جنوبی جبهه برای یک حمله بزرگ آماده می‌شدند، کشته و دراین‌میان یکی از جت‌های خود را از دست داده است. ایران با گفتن اینکه اکثر حملات دشمن دفع شده است، تلویحاً ادعای صدها حمله هوایی عراق را تأیید کرده. عراق ادعا می‌کند که به هدف‌های غیرنظامی حمله نکرده، اما ایران گزارش داده است که در شهر هویزه در فاصله سی کیلومتری مرز ایران و عراق، نزدیک به 40 نفر درنتیجه حملات هوایی عراق کشته یا زخمی شده‌اند.»(3)
1
خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «اخیراً یکی از تله‌های شناور (مسبب انحراف موشک‌های اگزوسه) که از مسیر خود منحرف شده بود، در آبهای سواحل قطر مشاهده شده است. این تله‌ها درواقع یک قایق کوچک فلزی بوده که دارای گوشه‌ها و زوایای متعددی است و بر روی سیستم هدایت‌کننده رادار موشک اگزوسه تأثیر می‌گذارد که براثر ارتعاشات این جسم، موشک‌های اگزوسه از هدف خود منحرف و به این تله‌ها برخورد می‌کنند.»(1)
2
در اقدامات امروز عناصر ضدانقلاب در کردستان، 6 تن شهید یا مجروح شدند و درگیری بین افراد دو گروه کومهله و دمکرات در اطراف سقز ادامه یافت.
به نوشته نشریه رویدادها، امروز تراکتور پایگاه دارنا در محور سردشت - بانه که برای حمل آب از پایگاه خارج شده بود، هنگام برگشت در نزدیکی پایگاه موردحمله ضدانقلابیون واقع می‌شود که با مجروح‌شدن سه سرباز و یک درجه‌دار درگیری خاتمه می‌یابد.(2)
«یکی از پیش‌مرگان مسلمان را - که در خانه پدرش در شهر بانه مهمان بوده - چند تن از عوامل گروهک خبات روز گذشته ربودند. این فرد امروز حین فرار از بند این عوامل، از پشت هدف گلوله قرار گرفت و به شهادت رسید.»(3)
شهربانی کردستان گزارش داد: «عناصری از گروه کومهله که جهت جمع‌آوری کمک به روستای قامشیله از توابع سقز رفته بودند با مقاومت روستاییان روبهرو شدند و درنتیجه براثر تیراندازی، یکی از اهالی روستا مجروح و یک نفر نیز به شهادت می‌رسد.»(4)
به نوشته نشریه رویدادها، امروز در درگیری نیروهای کومهله و دمکرات در روستای نقشینه (در اطراف سقز) یک نفر از کومهله و یک نفر از حزب منحله دمکرات کشته شدند. همچنین در درگیری دیگری میان عناصر این دو گروه در ماهیدر سفلی، در اطراف سقز، 3 نفر از نیروهای دمکرات کشته و 4 نفر زخمی شدند. از نیروهای کومهله نیز یک نفر کشته شد.(5)
3
در ادامه اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، امروز از برخی استان‌ها و شهرهای کشور نیروهای رزمنده و متخصص و گروهانی از معاودین عراقی و عراقی‌های مقیم یزد عازم جبهه‌ها شدند و و کاروان‌های هدایای مردمی نیز به جبهه‌ها ارسال گشت.
1) 16. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، ص14، به نقل از خبرگزاری فرانسه.
2) 17. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 75، 4/10/1364، صص 22 و 23.
3) 18. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 76، 10/10/1364، ص11.
4) 19. سند شماره 442276 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 20/9/1364.
5) 20. مأخذ17، ص24.
جهاد سازندگی زنجان جمع‌آوری کرده است، به جبهه‌های حق علیه باطل ارسال شد.(1)
کاروان راهیان کربلای استان کهکیلویه و بویراحمد شامل عشایر، فرهنگیان، کارگران، کارکنان ادارات و نهادهای انقلاب اسلامی استان و ده‌ها کامیون کمک‌های اهدایی مردم این استان عازم جبهه‌های نبرد شدند.(2)
بیش از 4000 نفر نیروی رزمنده از استان یزد ازجمله شهرهای اردکان، میبد، زارچ، اشکدز، بافق، بهاباد، مروست، تفت، پیش‌کوه، پشت‌کوه و روستاهای تابعه، همراه با بیش از 80 دستگاه تریلی، کامیون و کامیونت کمک‌ها و هدایای مردم استان یزد، راهی جبهه‌های نبرد شدند.(3)
بیش از 1800 نفر از نیروهای داوطلب بسیجی و مردمی اعم از برادران اهل تسنن و تشیع استان هرمزگان و ائمه جمعه شهرهای بندرعباس، بندرلنگه، میناب، رودان، آقای خردمند سرپرست استانداری هرمزگان، جمعی از روحانیون و مدیران کل و مسئولان استان به‌منظور کمک‌رسانی و تقویت جبهه‌های نور علیه ظلمت عازم مناطق عملیاتی شدند. (4)
از استان هرمزگان همچنین گروه امداد پزشکی شامل 59 امدادگر حمل مجروح، کمک بهیار و راننده آمبولانس به‌همت ستاد کمک‌های اولیه و امداد این استان رهسپار جبهه‌های جنگ حق علیه باطل شدند. (5)
از اسلام‌شهر نیز دو کاروان راهیان کربلا متشکل از نیروهای رزمنده و تدارکات عازم جبهه‌های نبرد شدند. (6)
به دعوت واحد بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق شاخه یزد، یک گروهان از نیروهای آموزش‌دیده معاودین عراقی و عراقی‌های مقیم این شهر به‌همراه کاروان راهیان کربلای این استان برای پیوستن به رزمندگان اسلام عازم جبهه‌ها شدند.(7)
امروز کمک‌های نقدی بازاریان اردبیل به مبلغ 3 میلیون ریال و بیش از 500 هزار ریال کمک‌های نقدی اهالی محله سعدگان نیروگاه قم به جبهه‌های جنگ تحمیلی، تقدیم آیت‌الله مشکینی رئیس مجلس خبرگان و امام‌جمعه قم شد.(8)
1
سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران امروز در نامهای به واحدهای حفاظت اطلاعات مناطق پنج‌گانه، قرارگاه‌های خاتمالانبیا(ص) و حمزه سیدالشهدا(ع) درباره جاسوسی تلفنی عوامل ضدانقلاب هشدار داد. در این نامه آمده است: «مشاهده شده است که عوامل ضدانقلاب اقدام به تماس تلفنی با مناطق و نواحی نموده و اطلاعاتی را درخصوص آمار و ارقام و محل اعزام نیروهای کاروان کربلا کسب می‌نمایند. لذا جهت جلوگیری از این عمل لازم است کلیه پرسنل سپاه توجیه کافی و لازم نسبت به عدم اظهار هرگونه اخبار و اطلاع خصوصاً دررابطه‌با کاروان‌های راهیان کربلا در مکالمات تلفنی بشوند.»(9)
1
رسانه‌های خارجی امروز نیز از زوایای گوناگون به حمله آتی ایران پرداخته‌اند؛ برخی عملیات آتی ایران را نمایش قدرت سیاسی در سطح منطقه و برخی آن را قدرت‌نمایی جناح‌های سیاسی در داخل ایران دانسته‌اند، اما دراین‌میان بیش از همه حرکت هماهنگ این رسانه‌ها با عراق برای ایجاد رعب و وحشت در ایران و به‌رخ‌کشیدن قدرت هوایی عراق و نیز خبردادن از آمادگی عراق جلب‌توجه می‌کند.
نشریه گزارش دراین‌باره نوشته است: «رادیو بی‌بی‌سی از تشریح برخوردهای اخیر ایران و عراق در جبهه‌های جنگ و تحرک نیروها نتیجه‌گیری می‌نماید که به نظر می‌رسد رهبران ایران فعلاً به حملات کوچک و جنگ و گریز علیه مواضع عراق رضایت داده‌اند، اما درعین‌حال، نیروهای خود را در امتداد مرز جمع‌آوری می‌کنند تا شاید فرصت مناسبی برای یک حمله گسترده پیدا شود. بی‌بی‌سی می‌افزاید: ناظران معتقدند که این نمایش قدرت بیشتر به دلایل سیاسی انجام گرفته است، خصوصاً به‌لحاظ مذاکرات با سران کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس.
از سوی دیگر، هفته‌نامه آبزرور طی تفسیری پیرامون احتمال وقوع حمله بزرگ ایران و دیدگاه‌های مختلف داخلی پیرامون زمان عملیات می‌نویسد: بحث درباره استراتژی بین جناح‌های مختلف سیاسی و نظامی رهبری ایران در جریان بوده است. مسئله آن نیست که جنگ ادامه یابد یا نه، بلکه آن است که تهاجم اکنون صورت پذیرد و یا در بهار آینده... فشار درجهت تهاجم زمینی فوری علیه بصره از دو منبع سرچشمه می‌گیرد؛ یکی سپاه پاسداران انقلاب و دیگری احمد خمینی که گروه ذی‌نفوذی از بنیادگرایان را رهبری می‌کند. از میان کسانی که توصیه می‌کنند تهاجم تا بهار آینده به تعویق افتد برجسته‌ترین شخص، سرهنگ محمدحسین جلالی وزیر دفاع است. وی چنین نظر داده است که تهاجم علیه عراق درحال‌حاضر احتمال نمی‌رود اثر مشخصی بر سرنوشت جنگ داشته باشد، بلکه باید دو سه ماهی صبر کرد تا بسیج بیشتری صورت پذیرد و نیروی هوایی و دفاع ضدهوایی ایران زمان بیشتری برای جلب وسایل جدیدی که در دست وصول است دراختیار داشته باشد. آبزرور در پایان مقاله ضمن ذکر این مطلب که شخصیت‌های ذی نفوذ ایران هم‌اکنون پی برده‌اند که پیروزی در آینده نزدیک میسر نخواهد بود، اضافه می‌کند که هیچ‌یک از دو بلوک شرق و غرب نخواهند گذاشت موازنه قدرت در منطقه خلیج‌فارس دستخوش دگرگونی اساسی شود.(1)
نشریه رویدادها در بررسی رسانه‌های خارجی نوشته است: خبرگزاری فرانسه نیز روز 20/9/1364 در گزارشی آورده است: در عملیات بدر، صدام به نیروی هوایی عراق دستور داد تا بارانی از آتش بر روی 1200 کیلومتر مربع مرداب‌های شمال بصره فروریزند. در این زمان هواپیماهای سوخو، توپولف، ایلی یوشین، میگ، میراژ اف1 و همچنین هلیکوپترهای موشک‌انداز با حملات پی‌درپی با 4200 پرواز، مرداب‌های هویزه را با 100 هزار رزمنده با خاک یکسان کردند.»(2)
نشریه رویدادها در ادامه نوشته است: «اکثر قریب‌به‌اتفاق رسانه‌ها و محافل خبری قبل از سخنان حجت‌الاسلام هاشمی در نمازجمعه روز 15/9/1364، خبر از عملیات نه‌چندان دور قوای اسلام می‌دادند، ولی پس از سخنان ایشان اظهارنظرها حاکی‌از این است که عزیمت راهیان کربلا به‌منظور نمایش قدرت نظامی ایران صورت می‌گیرد. به گفته خبرگزاری فرانسه: برخی از تحلیل‌گران بر این باورند که بسیج نیروهای ایرانی یک مانور عمده نظامی است و نه بسیج برای یک تهاجم وسیع.
رادیو بی‌بی‌سی هم می‌گوید: علی‌رغم تشدید برخوردهای نظامی عراق و گزارش‌هایی مبنی‌بر تمرکز نیروهای ایرانی در مرز، انتظار نمی‌رود که تهاجم بزرگ ایران به این زودی‌ها عملی شود. ناظران معتقدند که این نمایش قدرت، بیشتر به دلایل سیاسی انجام گرفته است، مخصوصاً به‌لحاظ مذاکرات با سران کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس؛ که اظهارات آقای هاشمی در نمازجمعه این نظر را تأیید می‌کند.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش دیگری به این سخن آقای هاشمی در خطبه‌های نمازجمعه تهران که "جنگ ما درحال‌حاضر هماهنگ با سیاست فعلی ماست؛ موقعی به تهاجم مبادرت خواهیم کرد که از شرایط سیاسی نتایج مطلوبی حاصل نشده باشد"، اشاره کرد و افزود: «منابع آگاه معتقدند که این تاکتیک ایران است که نیروهایی را مسلح و آماده کند تا به این ترتیب دشمن را همواره در حالت بیم و هراس نگه دارد. گفته می‌شود که محل تهاجم بعدی هروقت که انجام بگیرد در بخش جنوبی خواهد بود. اگر ایران در طی یک ماه آینده موشک‌های ضدتانک و ضدهوایی دریافت دارد، برای این تهاجم بزرگ آماده خواهد بود.»(2)
آسوشیتدپرس هم به نقل از منابع دیپلماتیک در بغداد - که حمله ایران را قریب‌الوقوع خوانده‌اند - گزارش داد: «ایران حدود 500 هزار رزمنده در سه ناحیه مقابل خطوط عراق در طول بخش‌های مرکزی و جنوبی جبهه جنگ خلیج‌فارس گرد آورده است. این دیپلمات‌های مقیم بغداد که به‌شرط ناشناس‌ماندن سخن می‌گفتند، افزودند که نیروهای عراقی در استان‌های میسان، ذی‌قار و بصره برای رویارویی با حمله‌ای که انتظار آن می‌رود، در حداکثر آماده‌باش به سر می‌برند. یکی از این دیپلمات‌ها گفت ایرانیان، بسیج نیروهایشان را در نزدیک شهرهای مرزی ادریسیه هویزه و امامزاده عباس کامل کرده‌اند و اکنون انتظار این حمله در هر زمانی می‌رود. [...] در بغداد عقیده بر این است که ایرانیان جنگیدن در مرداب‌ها را ترجیح می‌دهند، چون نیروهای آنان اساساً از پیاده‌نظامی که برای نبرد در چنین منطقه‌ای آموزش دیده تشکیل می‌شود.»
دیپلمات‌های غربی گفتند که عراقی‌ها برای تسهیل نقل‌وانتقال واحدهای مکانیزه خود یک شبکه وسیع از جاده‌ها در مرداب یک هزار و 158 کیلومتر مربعی هویزه ایجاد کرده‌اند و تمام نیزارهای این منطقه باتلاقی را بریده‌اند. هدف از این کار ظاهراً محروم‌کردن ایرانیان از استتار و موانع طبیعی و همچنین صاف‌کردن دید برای توپچی‌ها و ستون‌های تانک عراق بوده است.
تحلیل‌گران نظامی غربی نتیجه گرفته‌اند که عراق همچنان از برتری هوایی برخوردار است.»(1)
رادیو بغداد هم امروز اعلام کرد: «هر حمله‌ای که در مرزهای عراق صورت پذیرد درهم شکسته خواهد شد. [...] از سوی دیگر، در عمق ایران هیچ هدفی در امان باقی نخواهد ماند. [...] این بار آن کسانی که در این حمله شرکت خواهند جست خواهند دید که اسلحه و جنگ‌افزارهای جدیدی که هنوز به کار برده نشده و قدرت تخریبی آنها چندین برابر سلاحهای معمولی است به کار گرفته خواهد شد و زمین و آسمان را به آتش جهنم تبدیل خواهد کرد تا اینکه همه شرکت‌کنندگان در این حمله تجاوزکارانه را در خود بسوزاند.»(2)رادیو بغداد همچنین در گفتاری تهدیدآمیز خطاب به اولیای رزمندگان عازم جبهه‌های نبرد گفت: باید یقین داشته باشید که احدی از اعزامیان برنخواهد گشت.(3)
1
در ادامه تلاش امریکا و غرب برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح و تهدید کسانی که قصد دلالی سلاح برای ایران را دارند، امروز چند تن از کسانی که گفته می‌شود متهم به فروش سلاح به ایران هستند، در امریکا محاکمه شدند. گروهی از فراریان ضدانقلاب نیز ادعا کردند که شوروی به ایران اسلحه ارسال کرده است.
رادیو امریکا اعلام کرد: «یک کارمند پیشین نیروی دریایی امریکا در دادگاه سانتیاگو در ایالت کالیفرنیا به‌جرم دزدی قطعات هواپیمای نظامی و کمک در قاچاق‌کردن آن قطعات به ایران اعتراف کرد. دانیل ویلی 33 ساله اعتراف کرد که 500 هزار دلار قطعات هواپیماهای اف14 از یک ایستگاه نیروی هوایی در ایالت ویرجینیا سرقت کرده است. او دومین کسی است که در این پرونده به‌جرم خود اعتراف می‌کند و اگر محکوم شود حداکثر 17 سال زندانی و مجبور به پرداخت 600 هزار دلار جریمه خواهد شد.»(4)
رادیو اسرائیل نیز گفت: «محاکمه یک زن و شش مرد به‌اتهام فروش اسلحه به حکومت اسلامی ایران در ایالت فلوریدای امریکا به پایان رسید و هیئت منصفه باید رأی خود را صادر کند. چهار تن از متهمین در جریان این محاکمه - که پنج هفته طول کشید - ادعا کردند آنها اطمینان داشتند که فروش اسلحه به ایران ازجانب حکومت ایالات متحده صورت می‌گیرد، زیرا دولت واشنگتن مایل نیست ایران در جنگ با عراق شکست بخورد، ولی ازجانب دیگر نمی‌تواند فروش اسلحه را به‌نحو علنی انجام دهد.»(5)
از سوی دیگر، نشریه ایمپکت چاپ لندن، ادعا کرد: «شوروی با ارسال 14واگن حامل اسلحه به ایستگاه مرزی جلفا، از تلاش‌های ایران به‌خاطر آزادی دیپلمات‌های شوروی در بیروت تشکر کرده است.»
این نشریه ضمن ادعای این مطلب به نقل از مخالفین تبعیدی ایران نوشته است: «ایران رهبران حزب کمونیست توده را - که بیش از یک سال پیش محکوم به مرگ شده بودند - اعدام نکرده است.»(6)
1) 34. مأخذ4، صص 4 و 5، بغداد - آسوشیتدپرس، 21/9/1364.
2) 35. مأخذ6، ص3، رادیو بغداد، 20/9/1364.
3) 36. مأخذ6، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/9/1364.
4) 37. مأخذ4، ص29، بخش فارسی رادیو امریکا، 21/9/1364.
5) 38. مأخذ12، ص11، رادیو اسرائیل، 20/9/1364.
6) 39. مأخذ6، ص36، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/9/1364.
1
وزیر امور خارجه ایران اصرار سازمان‌های بین‌المللی بر آتش‌بس بدون تأکید بر عقب‌نشینی کشور متجاوز و همچنین مواضع شورای امنیت و بی‌توجهی سازمان ملل به حملات عراق به مناطق مسکونی ایران را سؤال‌برانگیز خواند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، الیاسون معاون وزیر خارجه سوئد، در دیدار با دکتر ولایتی گفت: «آقای پالمه نخست‌وزیر سوئد، به‌دلیل روابط دیرینه ایران و سوئد علاقه‌ای خاص به ایران دارد و تحولات ایران را به‌دقت دنبال می‌کند. وی افزود: ما برای رعایت قوانین بین‌المللی اهمیت قائلیم و لذا قضیه استفاده از سلاحهای شیمیایی را پیگیری کردیم و دبیرکل سازمان ملل و آقای پالمه اعلامیه‌ای راجع به این قضیه صادر کردند و آقای پالمه از سربازان ایرانی که توسط سلاح شیمیایی مجروح شده بودند در بیمارستان سوئد عیادت کرد.»(1)
معاون وزارت خارجه سوئد گفت: «به نظر ما در حقوق بین‌المللی نارسایی‌هایی وجود دارد و مایلیم دراین‌مورد سخت کار کنیم، ولی بههرحال درجهت اجرای کامل آن تلاش می‌کنیم.»(2)
دکتر ولایتی نیز در این دیدار مواضع سازمان‌های بین‌المللی را موردسؤال قرار داد و گفت: «سازمان‌های بین‌المللی نتوانستند جلوِ نقض قوانین بین‌المللی ازسوی عراق را بگیرند؛ درحالی‌که در ابتدای تجاوز رژیم عراق به قسمتی از سرزمین ما، شورای امنیت از دو طرف می‌خواست که آتش‌بس را اجرا نمایید، ولی راجع به عقب‌نشینی رژیم عراق از مناطق اشغالی ایران سخنی به میان نیاورد. [...] درحال‌حاضر نیز شورای امنیت موضع خود را تغییر نداده است.» دکتر ولایتی همچنین به حمله دیروز عراق به مناطق مسکونی هویزه اشاره کرد و گفت که سازمان ملل تاکنون کاری دراین‌زمینه نکرده است.(3)
2
رسانه‌های غربی در ادامه تحلیل و تفسیر سفر دکتر ولایتی به عربستان، این سفر را ناکامی شورای همکاری خلیج‌فارس در پایان‌دادن به جنگ ارزیابی کردند و هدف ایران را متزلزل‌کردن جبهه متحدان عراق دانستند که نگرانی آشکار عراق را درپی داشته است.
رادیو کلن (آلمان) در گزارشی با عنوان "آرزوهای بربادرفته صلح" گفت: «آن‌کس که امیدوار بود ملاقات وزیر خارجه ایران علی‌اکبر ولایتی، با مقامات دولتی عربستان سعودی تحرکی درجهت خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق را سبب گردد، مأیوس و ناامید شده است؛ زیرا ولایتی هیچ امکان و موقعیتی را جهت روشن‌ساختن و تصریح نظرات و عقاید رهبران جمهوری اسلامی برای میهمان‌داران خود از دست نداده است و این موضع اجازه انجام مذاکرات صلح بین عراق و ایران را نمی‌دهد. [...] هدف ایران متزلزل‌ساختن جبهه متحدین و حامیان عراق و ایجاد نفاق بین آنهاست. متحدین عراق به‌خصوص عربستان سعودی و کویت
هستند که روی‌هم‌رفته در پنج سال گذشته درحدود 30 میلیارد دلار به طرف‌داری از عراق به مسلح‌کردن این جنگ رسانیده‌اند. ازجمله دیگر مددکاران عراق کشور اردن هاشمی است که ازطریق آن از خلیج عقبه مهمات و اسلحه به عراق می‌رسد.
اگر حساب‌های ایران درست از آب درآید و این منابع کمکی بسته شوند، رهبران عراق دیر یا زود مجبور خواهند بود با ایران کنار آمده و سازش کنند و درست مطابق با علائق حکام کشورهای عربی کرانه خلیج‌فارس می‌باشد که زیان‌هایی در راه احساس می‌کنند و شاید هم ولایتی به مقامات مسئول در عربستان سعودی اشارتاً گفته باشد که درصورتی‌که آنها کماکان و بدون کاهش به عراق کمک کنند، ایرانیان دست به اقدامات متقابل خواهند زد. اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس از هیچ چیز بیش از توسعه انقلاب شیعیان به شبه‌جزیره عربستان سعودی، وحشت ندارند، باوجوداین، حتی این‌گونه تهدیدات غیرمستقیم هم نمی‌بایست عربستان سعودی و دیگر سلطان‌نشین‌های کرانه خلیج‌فارس را از کمک به عراق در آینده نیز باز دارند.(1)
روزنامه ایتالیایی لاریپا بلیکا نیز در مقاله‌ای با عنوان "خمینی پیام صلح عربستان را رد می‌کند، ولی روابط تهران و ریاض بهتر می‌شود." نوشته است: «درحالی‌که وزیر خارجه ایران در سفر خود به عربستان بار دیگر موضع ایران را دررابطه‌با ادامه جنگ برعلیه عراق موردتأکید قرار داد، نباید پیروزی‌های اخیر ایران در صحنه سیاست خلیج‌فارس را فراموش کرد. [...] اکنون شیوخ عرب معتقد شده‌اند فقط ازطریق نزدیک‌شدن به ایران و افزایش همکاری های اقتصادی با این کشور است که می‌توان موانع گذشته را از میان برد و همکاری‌های اقتصادی خواهد توانست بر تصمیمات سیاسی ایران نیز اثر بگذارد.»
این روزنامه افزوده است: «ایجاد جو دوستی بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس به‌شدت موجب نگرانی عراق شده است، به‌طوری‌که روزنامههای عراق بارها دراین‌مورد به شیوخ عرب هشدار داده‌اند. روزنامه البعث چاپ بغداد طی مقاله‌ای دراین‌رابطه نوشته است: رژیم ایران که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] سعی در نزدیک‌شدن به آن را دارند، هیچ‌گونه تغییری در روش‌های خود در صحنه جنگ نداده است و درحال جابه‌جایی نیروهای انسانی بی‌شماری در مرزها به‌منظور تدارک یک حمله عظیم دیگر می‌باشد.»
روزنامه لاریپا بلیکا در پایان نوشته است: «هرچند عراق در ظاهر ادعا می‌کند که حاضر به انجام صلح با [امام] خمینی است، ولی درحقیقت آغاز مذاکرات صلح با امام 86 ساله را غیرممکن می‌داند و به همین دلیل به سازمان مجاهدین خلق [منافقین] به‌عنوان یک "آلترناتیو" سیاسی دل بسته است.»(2)
رادیو اسرائیل نیز در بخشی از تفسیر امروز خود دراین‌باره آورده است: «ناظران سیاسی گفتند با آنکه دیدار دکتر ولایتی از ریاض و امارات متحده عربی تغییری در موضع حکومت اسلامی درمورد ادامه جنگ با عراق نداده، ولی رژیم تهران مایل است تماس با حکومت عربستان را همچنان حفظ کند.»(3)
1
خبر ترور نافرجام صدام در ماه گذشته، تأیید شد. روزنامه جمهوری اسلامی دراین‌باره نوشته است: «هفته‌نامه عربی‌زبان الجهاد ضمن تأیید خبر ترور نافرجام صدام به‌دست یکی از جوخه‌های گارد ریاست‌جمهوری نوشت: در اواخر ماه گذشته مخالفین سیاست‌های جنایتکارانه رژیم حاکم بر بغداد در یک عملیات قهرمانانه برای ترور صدام ضمن زخمی‌کردن وی، سه تن از افسران گارد مخصوص را به هلاکت رسانده و رئیس محافظین ویژه صدام را مجروح ساختند. این هفته‌نامه می‌افزاید: گزارش‌ها حاکی است صباح میرزا، دوست نزدیک و دیرینه صدام در این عملیات به هلاکت رسیده است. الجهاد به نقل از مسافرینی که اخیراً کشور عراق را ترک کرده‌اند، اضافه می‌کند این عملیات کودتایی برای سرنگونی حکومت بعث عراق بوده است و رهبری آن را یکی از افسران عالی‌رتبه کاخ ریاست‌جمهوری به‌عهده داشته است. براساس این گزارش، پس از عقیم‌ماندن این تلاش، رهبر کودتا توسط نیروهای امنیتی رژیم عراق دستگیر شده که تاکنون از سرنوشت وی خبری در دست نیست.»(1)
2
تصویر
وزیر خارجه چین در بغداد با صدام دیدار کرد. وزیر بازرگانی ایتالیا نیز به بغداد سفر کرده است.
خبرگزاری آلمان از بغداد گزارش داد: «صدام حسین، رئیس‌جمهوری عراق امروز به ووشوکیان وزیر خارجه چین، گفت: عراق هنوز هم به‌خاطر صلح جهانی خواهان یک پایان صلح‌آمیز برای جنگ خود با ایران است. به گزارش خبرگزاری عراق، وزیر خارجه چین در این دیدار پیام رهبر چین درزمینه توسعه روابط دوجانبه را تسلیم صدام کرد. ووشوکیان قبلاً در ملاقات با طارق عزیز وزیر خارجه عراق، خواهان یک راه‌حل فوری برای جنگ 62 ماهه خلیج [فارس] شده بود. وزیر خارجه چین از کشورهای اردن و سوریه و مصر و امارات عربی متحده نیز دیدن خواهد کرد.»(2)
رادیو امریکا نیز گزارش داد: «وزیر بازرگانی خارجی ایتالیا برای شرکت در اجلاس مشترک کمیته همکاری‌های اقتصادی و فنی ایتالیا و عراق به بغداد رفته است. ایتالیا که یکی از بزرگ‌ترین شریک‌های بازرگانی عراق به شمار می‌رود، در سال گذشته بیش از یک میلیارد دلار نفت و کالا از عراق وارد کرد. صادرات ایتالیا به عراق در سال گذشته معادل 326 میلیون دلار بوده است.»(1)
1
روزنامه امریکایی شیکاگو تریبیون در مقاله‌ای سیاست‌های امریکا را در جنگ ایران و عراق تجزیه‌وتحلیل کرده و حمله عراق به ایران و استفاده عراق از گازهای شیمیایی را نتایج چنین سیاست‌هایی دانسته است. در این مقاله تأکید شده است که امریکا از این جنگ نفع برده، نه شوروی. الوین روبین شترین نویسنده مقاله نوشته است: «جنگ ایران و عراق ششمین سال خود را می‌گذراند و پایانی نیز برای آن به چشم نمی‌خورد، درگیریهای دو سال اول، اکنون به یک جنگ فرسایشی ناگوار تبدیل شده است و خسارات هر دو طرف متخاصم بسیار سنگین بوده است و شاید یک میلیون کشته و یک میلیون مجروح به جا گذاشته و هیچ‌یک از طرفین به آن اندازه قوی نیست که به یک پیروزی قاطع دست یابد. [...] در یک نگاه به گذشته، انسان از میزان تجزیه‌وتحلیل‌های مبتنی‌بر فرضیه‌های نادرست در غرب - که اغلب موارد نیز موجب نگرانی واشنگتن شده است - یکه می‌خورد و همچنین امور غیرمنتظره در این درگیری که بر مواضع شرق و غرب تأثیر گذاشته شگفت‌آور می‌باشد: اول اینکه جنگ ایران و عراق باعث بی‌ثباتی منطقه نشد و بالعکس ایران که در آغاز حمله عراق در 22 دسامبر 1980، گرفتار تشنج شده بود، با بسیج مردم، جبهه‌ای در داخل به وجود آورد که از هر زمانی پس از سقوط شاه مقتدرتر شد. [...] از سوی دیگر، در خلیج‌فارس، کشورهای عرب میانه‌رو متمایل به غرب که دارای حکام سنی مذهب می‌باشند، مانند عربستان سعودی، عمان، امارات عربی متحده، کویت، قطر و بحرین نیز چون گذشته از انقلاب [امام] خمینی و توانایی‌هایش در میان شیعیان نیز وحشتی ندارند.
ثانیاً، مصون‌بودن مرزهای خاکی آن‌قدر که امریکا تصور می‌کرد، صحیح از آب درنیامد. [...] این اصل، در جنگ ایران - عراق، به دلایل مختلف سیاسی، مذهبی و استراتژیک نخستین قربانی بود، به‌طوری‌که عراق بی هیچ چون‌وچرایی به ایران تجاوز نظامی کرد، اما ازسوی هیچ سازمان بین‌المللی چون سازمان ملل، جنبش غیرمتعهدها، سازمان کنفرانس اسلامی، این اقدام عراق محکوم نگردید. حتی استفاده از گازهای سمی توسط عراق در سال گذشته با محکومیت‌های رسمی مواجه نشد. در یک چنین اوضاعی است که ایران به‌گونه‌ای کاملاً قابل‌درک، سازمان ملل را علیه خود تلقی کرده و به انزوای واکنشی کشانده شده است، زیرا وجود بی‌تفاوتی جهان و فساد اعراب خلیج‌فارس بود که با کمک‌های مالی و نظامی فراتر از 50 میلیارد دلار، ادامه جنگ را برای عراق ممکن کرد.
1) 48. مأخذ12، ص26، رادیو امریکا، 20/9/1364.
ثالثاً، باوجود کاهش شدید صدور نفت ایران و عراق، اقتصاد بین‌المللی به وضعی خوب اداره می‌شود و ترس از آنکه قطع جریان نفت خلیج‌فارس باعث هرج‌ومرج می‌شود نیز درست نبوده است و درواقع خلاف آنچه پیش‌بینی شده، به وقوع پیوسته و در جهان یک اشباع نفتی به وجود آمده و قیمت نفت از سال 1980 به بعد 25 درصد کاهش پیدا کرده است.
هم‌اکنون ایالات متحده از منافع سیاسی و استراتژیک این جنگ بهره می‌برد و نه شوروی؛ زیرا عراق که در گرفتن کمک مشتاق است روابط خود را پس از 17 سال با امریکا از سر گرفته و دیگر در فکر سرنگونی شیوخ طرف‌دار غرب نمی‌باشد، اما هم‌اکنون ایران به همان میزان که ضدامریکایی است، ضدشوروی نیز می‌باشد و ازنظر داخلی هم قوی‌تر شده است و بنابراین کمتر امکان دارد که زیر فشار شوروی از هم بپاشد یا از پا درآید. هرچند که احتمال نمی‌رود که روابط تهران با واشنگتن در آینده قابل‌پیش‌بینی، بهبود یابد، اما دولتمردان ایران خطری را که همیشه ازسوی کرملین وجود دارد، احساس می‌کنند. این امر باعث بروز واقع‌بینی بیشتر در امور خارجی‌شان شده است؛ درنتیجه تهدیدی را که متوجه رژیم‌های عربی‌طرف‌دار غرب در خلیج‌فارس است از بین برده است. اما آنچه که واشنگتن باید بیاموزد آن است که به یک اقدام شتاب‌زده دست نزند که مبادا پشیمان شود.(1)
1
خبرگزاری فرانسه امروز در گزارشی با اعلام آماری از جنگنده‌های ایران و عراق تأکید کرد باوجود برتری نیروی هوایی عراق بر ایران، عراق در جنگ شهرها، حملات سنگین به پایانه نفتی خارک و حمله به اهداف دریایی نتوانسته است به نتایج مناسبی دست یابد.
در گزارش خبرگزاری فرانسه آمده است: «عراق دارای حدود 200 فروند از انواع مختلف هواپیماهای میگ، بیش از 50 فروند «سوخوی سو-7»، 45 الی 60 هواپیمای میراژ اف1، 20 فروند توپولف، 30 فروند ایلوشین و همچنین 320 فروند هلیکوپتر موشک‌انداز می‌باشد و این درحالی است که ایران فقط حدود 100 فروند هواپیمای آماده پرواز ساخت دهه 1970، دراختیار دارد. این هواپیماها شامل اف4، اف5 (تایگر) و اف14 (تام کت) می‌باشد.
این وضعیت که به نفع عراق است، دراصل بایستی موجب می‌گردید تا این کشور بهطور قاطع در جنگ پیروز شود، ولی این‌طور نیست. "جنگ شهرها" که بی‌رحمانه در بهار سال جاری آغاز شد و در اوایل تابستان امسال مجدداً از سر گرفته شد، با ابتکار عراق متوقف گردید. حملات سیستماتیک به خارک موجب قطع صادرات نفت ایران نگردید و حمله به نفتکشها در خلیج [فارس] اقتصاد ایران را فلج نکرد.
به گفته بغداد، در خلال جنگ شهرها هواپیماهای عراق، تهران را 30 بار بمباران کردند. در جریان این بمباران‌ها حتی ساختمانی واقع در چند کیلومتری محل اقامت آیت‌الله خمینی مورد
1) 49. مأخذ8، صص 1 و 24.
اصابت قرار گرفت. هواپیماهای عراقی در خلال این مدت هرروز شهرهای ایران را موردحمله قرار می‌دادند، اما شلیک 11 موشک متوسط ایران به بغداد در امر برقراری یک آتش‌بس در این ماجرا مؤثر و تعیین‌کننده بود.
از تاریخ 15 اوت سال جاری (24 مرداد)، شکاری بمب‌افکن‌های عراق بهطور متوسط با سه حمله در هفته ترمینال خارک را موردحمله قرار داده‌اند و به گفته بغداد گاهی تا هشت تن بمب را روی این جزیره تقریباً بیابانی که دارای 35 کیلومتر مربع مساحت است، فروریخته‌اند. به نظر می‌رسد عواقب این حملات برای ایران فاجعه‌آمیز نبوده است و بارگیری نفت خام ایران در اوایل ماه سپتامبر (اواسط شهریور) به میزان عادی خود بازگشت. این درحالی است که در نیمه ماه نوامبر (اواخر آبان) بارگیری نفت خام ایران به‌مدت سه یا چهار روز متوقف شد، اما چند هفته بعد بارگیری نفت خام مجدداً به حدود 5/1 میلیون بشکه در روز رسید.
حتی محاصره جزیره خارک که عراق سعی می‌کند بر ایران تحمیل کند، نتایج مورد انتظار بغداد را به بار نیاورده است. عراق در ماه نوامبر خبر ده حمله موفقیت‌آمیز علیه اهداف دریایی را اعلام کرد، اما منابع مستقل کشتیرانی فقط دو مورد از این حملات را موردتأیید قرار دادند؛ نفتکش یونانی کانارپا در نزدیکی جزیره خارک و نفتکش مالتی کنکار در بخش جنوبی این جزیره موردحمله قرار گرفتند. موفقیت‌های محدود عراق احتمالاً ناشی از تله‌های شناوری است که ایران برای منحرف‌ساختن موشک‌های اگزوسه عراق از آن استفاده می‌کند. [...] این تله‌های شناور فقط بخشی از عوامل نسبتاً بازدارنده نیروی هوایی عراق است. این درحالی است که کارشناسان هواپیمایی در خلیج [فارس] معتقدند ستاد ارتش عراق عمداً از توسل به سیاست "پاک‌سازی" - که هواپیماهای عراقی قادر به انجام آن هستند - خودداری می‌کند. به عقیده یکی از کارشناسان، "عراقی‌ها مایل نیستند ریسک کنند و فقط به ایجاد عدم امنیت اکتفا می‌کنند. آنها نمی‌خواهند ایران را به اقدام مذبوحانه بکشانند." وی خاطرنشان ساخت که بغداد نیز آسیب‌پذیر است.»(1)
1
در ادامه اخراج ایرانیان مقیم کویت، دولت کویت 23 تن دیگر از کارگران مسلمان ایرانی را اخراج کرد. به گزارش خبرنگار کیهان: «این عده که اموالشان را دولت کویت ضبط کرده است و بین 7 تا 20 روز در زندان مورد ضرب‌وشتم قرار گرفته بودند، با یک لنج ازطریق خلیج‌فارس وارد بوشهر شدند و در ارودگاه ویژه رانده‌شدگان مستقر در بوشهر اسکان یافتند.»(2)
1
هیئت مشترک حزب‌الله لبنان و جنبش امل که در ایران به سر می‌برد، بعدازظهر امروز با وزیر کشور، دیدار و گفتوگو کرد. به گزارش روزنامه کیهان: «در این دیدار یکی از اعضای هیئت مشترک حزب‌الله لبنان و امل از تلاش‌های حجت‌الاسلام محتشمی در زمان حضور در لبنان و سوریه قدردانی نموده و فعالیت‌های وی را برای ایجاد و حفظ وحدت بین احزاب مسلمان و شیعیان جنوب لبنان ستود. وزیر کشور نیز طی سخنانی ضمن برشمردن ویژگی‌های یک انقلاب اسلامی، گفت: عامل پیروزی یک انقلاب هیچ‌گاه نمی‌تواند به‌تنهایی یک تفکر و شخصیت سیاسی مطلق باشد. جنوب لبنان باید به‌صورت یک پایگاه مستحکم و خط مقدم جبهه اسلام علیه کفر جهانی درآید و همه نیروهای اسلامی خصوصاً جنبش امل و حزب‌الله با اتحاد و یکپارچگی عمل کنند و از تفکر امام خمینی که همان اسلام راستین است پیروی نمایند. حجت‌الاسلام محتشمی در خاتمه سخنانش سیاست‌هایی را که بر سر میز مذاکره یا امضای موافقت‌نامه‌ها با گروهک‌های غیراسلامی و دشمن در لبنان صورت می‌پذیرد، محکوم نموده و گفت: تا زمانی‌که سلطه شرق و غرب و سیاست‌های صهیونیستی در لبنان وجود دارد، جنگ نیز علی‌رغم میل سلطه‌گران ادامه خواهد یافت، مگر آنکه مسلمین لبنان تسلیم دشمن شوند که این خود با اصل اسلام و سیره نبوی، اهل بیت و مکتب امام حسین(ع)، منافات داشته و مسلمانان هیچ‌گاه زیر بار ذلت نخواهند رفت.»(1)
2
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی طرابلس لبنان که درپی دیداری از پاکستان، امروز وارد تهران شد، در گفتوگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن محکوم‌کردن عراق در جنگ علیه ایران، خواستار حمایت مسلمانان جهان از انقلاب اسلامی ایران شد. وی که از رهبران نهضت اهل تسنن لبنان می‌باشد، هدف از سفر به ایران را مشورت و هماهنگی با مقامات جمهوری اسلامی ایران درخصوص وقایع لبنان بیان کرد و گفت: «باتوجه‌به اینکه ایران برای نخستین بار برای پیاده‌کردن حکم الله گام‌های مهمی را برداشته است، از برادران مسلمان اعم از دولت‌ها و ملت‌ها می‌خواهم در کنار ایران قرار گرفته و از انقلاب اسلامی ایران پشتیبانی نمایند تا مسلمانان جهان بتوانند عزت ازدست‌رفته خود را بازیابند.» وی افزود: «آرزو داریم مسلمانان افغانستان و لبنان به پیروزی دست یابند تا این دو کشور بتوانند پشتیبان ایران اسلامی باشند.»
شیخ سعید شعبان درباره جنگ تحمیلی گفت: «با روی‌کارآمدن حزب بعث در عراق و پذیرفتن عقیده‌های صلیبی توسط این حزب، عراق از اصالت‌های خود دور شده است و رژیم حاکم بر این کشور به‌عنوان ابزاری در دست استکبار جهانی درآمده است که برعلیه امت اسلامی قیام کرده و به جنگ انقلاب اسلامی برخاسته است.» شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی، ضمن اظهار امیدواری درمورد موفقیت سفر دکتر ولایتی به عربستان سعودی
1) 52. مأخذ23، ص2.
درجهت ایجاد وحدت اسلامی گفت: امیدوارم تمام حاکمان کشورهای اسلامی مسئولیت خودشان را درباره امتشان درک کرده و از نقش رهبر‌گونه ایران در منطقه برای جلوگیری از نفوذ بیگانگان در این منطقه تبعیت کنند.(1)
1
در آستانه سفر یک هیئت فرانسوی به ایران، یک خبرنگار امریکایی در گفتوگو با سردبیر بخش خاورمیانه‌ای روزنامه لیبراسیون گزارشی را از روابط ایران و فرانسه تهیه کرده که در آن به شرایط ایران و اهداف فرانسه (در این تحرک دیپلماتیک) پرداخته است. در این گزارش نتیجه‌گیری شده که اروپا به این مهم دست یافته است که باوجود کمک‌هایی که به عراق می‌کند، هرگز ایران بازنده جنگ نخواهد شد. بنابراین، منافع آنها اقتضا می‌کند دست از رفتار خصمانه برداشته و به دوران پس از امام خمینی فکر کنند.
به گزارش رادیو امریکا، سردبیر امور خارجی روزنامه لیبراسیون گفته است: «از روزی که رولان دوما وزیر خارجه فرانسه شده است، مرتباً سعی در عادی‌سازی روابط با تهران دارد. [...] یکی از اولین شرایطی که ایران برای عادی‌سازی روابط با فرانسه گذاشته است، پرداخت یک میلیارد و نیم دلاری است که رژیم گذشته ایران برای مشارکت در تحقیقات انرژی اتمی به فرانسه داد؛ پولی که فرانسه برای پرداخت آن اعتراض دارد. دولت فرانسه می‌گوید که این ماجرا باید در دادگاه‌های بین‌المللی حل شود؛ البته این یک ماجرای مالی پیچیده و به‌خصوص یک ماجرای سیاسی است. جنبه دیگر، گروگانهای فرانسوی در بیروت هستند و تمام مسائل سیاسی که ایران و فرانسه در آن منافع دارند. درمورد گروگان‌ها، اول مسئله پناهندگان سیاسی ایران در فرانسه است که با ورود آقای بختیار و سپس بنی‌صدر و به‌خصوص مسعود رجوی شروع شد و چندین بار تابه‌حال جمهوری اسلامی از فرانسه خواسته است که این پناهندگان را اخراج کند، نه‌تنها اخراج، بلکه خواسته است که آنها را به دولت جمهوری اسلامی تسلیم کند. البته واضح است که فرانسه همیشه مخالفت ورزیده است.
درحال‌حاضر، موضوع گروگانهای فرانسوی در بیروت است. [...] بهطور رسمی هیچ وقت، هیچ‌کجا نخواهید شنید که کسی ازطرف دولت فرانسه بگوید که ما برای آزادی گروگان‌ها با دولت جمهوری اسلامی مذاکره خواهیم کرد. می‌گویند ما به ایران می‌رویم که سعی کنیم روابط بین دو کشور را بهبود بخشیم و اگر دراین‌میان فرصتی شد که راجع به گروگان‌ها هم صحبتی بکنیم، خواهیم کرد. این روایت دیپلماتیک این ماجراست، ولی داستان واقعی این است که دولت فرانسه ماه‌هاست که برای آزاد‌کردن گروگان‌ها خواستار کمک دمشق شده است. حالا در پاسخ به سؤال شما که آیا فرانسوی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که دیگر دمشق نمی‌تواند کاری بکند یا اینکه آیا خود دمشق به فرانسه گفته است که برای آزادی
1) 53. مأخذ8، ص2.
گروگان‌هایشان باید با تهران مذاکره کنند، پاسخ درستی نمی‌توانم بدهم. احتمالاً هر دو روایت صحیح است، ولی واقعیت این است که درحال‌حاضر مرتباً با ایران در تماس هستیم. چندین بار نمایندگانی بهطور خصوصی با مقام‌های جمهوری اسلامی در تماس بوده‌اند.
امروز نیز این هیئت نمایندگی اپوزیسیون فرانسه است که احتمالاً یک یا دو عضو مجلس از سوسیالیست‌ها نیز در آن شرکت خواهند داشت. به نظر من این هیئت یک نقش کاشف را برعهده دارد، چون دارای یک مأموریت رسمی ازطرف دولت فرانسه نیست. [...] مسئله اصلی در اینجا ماجرای سیاست داخلی فرانسه است. از این حرف منظورم این است که کمتر از پنج ماه به انتخابات مجلس فرانسه باقی مانده است و ماجرای گروگان‌ها اکنون 9 ماه است که به طول انجامیده و می‌تواند در هفته‌های آینده تبدیل به یک مسئله مهم سیاست داخلی شود. [...] در مسئله انتخابات متأسفانه در غرب از همه چیز استفاده می‌کنند. شاید به همین دلیل است که دولت فرانسه راجع به پرداخت یک میلیارد و نیم دلار مطالبه ایران از فرانسه جواب رد داده و گفته که این ماجرا باید در دادگاه‌های بین‌المللی حل شود. به کلام ساده، دولت فرانسه به هیئت نمایندگی اپوزیسیون گفته است نخیر، ما کادویی به شما نمی‌دهیم که در تهران به هاشمی رفسنجانی بدهید.
حالا در جواب به سؤال دیگر شما که فرانسه از ایران چه می‌خواهد باید بگویم که در وهله اول سعی در عادی‌سازی روابط دارد؛ چه راست و چه چپ فرانسه. جالب اینجاست که سیاست طرف‌داری از عراق یک سیاست سوسیالیستی نیست. نباید فراموش کنیم قرارداد فروش اسلحه به اعراب ده سال پیش، زمان نخست‌وزیری آقای ژاک شیراک منعقد شد و تصمیم عدم پرداخت پول به ایران نیز تصمیم آقای ژیسکار دستن بود و دولت سوسیالیستی فقط قراردادهای دولت راست فرانسه را انجام داده است. امروز کشورهای غربی به‌خصوص اروپای غربی به خود می‌گوید که وقت آن رسیده است که به دوران پس از [امام] خمینی فکر کنیم. البته در این فکر، اقتصاد نیز نقش مهمی دارد. اروپایی‌ها دائم فکر می‌کنند که پس از [امام] خمینی با چه مردانی سروکار خواهند داشت، مثلاً فکر می‌کنند که جنگ میان ایران و عراق که جاودانی نیست و هرچند که به عراق کمک کنیم عراق هیچ شانسی برای پیروز‌شدن در این جنگ ندارد. می‌دانیم که درهرحال، ایران جنگ را نخواهد باخت. درواقع، در چند کلمه به شما بگویم که اروپایی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که روابط خصمانه درحال‌حاضر با جمهوری اسلامی برایشان ممکن است گران تمام شود.»(1)
1
درپی سفر روز گذشته نخست‌وزیر سوریه به اردن، رادیو اسرائیل امروز در تفسیری به بررسی روابط این دو کشور و آثار این سفر بر روابط سوریه و ایران پرداخته است. امریکاییها نیز تعهد اردن درمورد خودداری از مذاکره مستقیم با اسرائیل را جدی ندانستند.
رادیو اسرائیل گفت که نخست‌وزیران سوریه و اردن امروز بار دیگر به گفتوگو پرداختند.
1) 54. مأخذ12، صص 16 - 14، رادیو امریکا، 20/9/1364.
دراین‌حال، ولیعهد اردن رهسپار بغداد شد تا پیام کتبی ملک‌حسین را به صدام برساند. دیپلمات‌ها این پیام را با گفتوگوهای اردن - سوریه و احتمال نزدیک‌شدن عراق و سوریه و تأثیر آن در جنگ خلیج‌فارس مربوط می‌دانند.(1)
این رادیو همچنین به بررسی روابط سوریه و اردن، مشکلات پیش رو و نیز نگرانی ایران از این روابط پرداخته و می‌گوید: «مسافرت نخست‌وزیر سوریه به اردن را می‌توان یک گام اساسی دیگر در راه بهبود مناسبات بین این دو کشور عربی تلقی کرد و گام مهمتر از آن و احیاناً سرنوشت‌ساز ظاهراً مسافرت ملک حسین پادشاه اردن به دمشق خواهد بود که بنا به اظهارات محافل دمشق به دعوت پرزیدنت حافظ اسد و احتمالاً روز یکشنبه آینده صورت خواهد گرفت. [...] اگر رویدادهای پنج شش سال گذشته بین سوریه و اردن را موردمطالعه قرار دهیم متوجه می‌شویم سراشیبی این روابط و سیر نزولی آن که حاصل اختلاف‌نظرهای دو رژیم و نه دو شخص می‌باشد در چهار نکته اساسی و برجسته متمرکز است:
نظرات و مواضع کاملاً مخالف سوریه و اردن دررابطه‌با جنگ خلیج‌فارس.
نگرش‌های دگرگونه درمورد سازمان به‌اصطلاح آزادیبخش فلسطین علت دیگری است برای دامن‌زدن اختلاف بین اردن و سوریه.
اختلاف در مواضع سوریه و اردن بر سر حل مسائل خاورمیانه.
عملیات خصمانه‌ای که سوریه و اردن طی حداقل پنج سال گذشته علیه یکدیگر انجام داده‌اند، کینه‌ای در سینه‌های طرفین انباشته که پاک‌کردن آن آسان نخواهد بود.(2)
رادیو اسرائیل در ادامه افزوده است: «اهمیتی که تهران اسلامی برای مناسبات خود با سوریه و جلب موافقت و همکاری آن کشور قائل است نیازی به توضیح ندارد و اکنون که سوریه در راه نزدیکی با یکی از دشمنان سرسخت جمهوری اسلامی یعنی اردن گام نهاده و بعید نمی‌نماید که از بطن این پیوند احیاناً وحدت با عراق هم بجوشد. ناآرامی و بیم و هراس رهبران ایران امری تردید‌ناپذیر و غیرقابل‌کتمان است.»(3)
از سوی دیگر، روزنامه جمهوری اسلامی امروز نوشته است: «مقامات دولت ریگان جدی‌بودن تعهدات اعلام‌شده اردن مبنی‌بر عدم انجام مذاکرات مستقیم با اسرائیل را مورد شک و تردید قرار دادند. به گزارش واحد مرکزی خبر، نشریه عربی‌زبان العالم چاپ لندن، ضمن اعلام این مطلب افزود: دولت اردن در بیانیه مشترکی که به‌دنبال دیدار زیدالرفاعی نخست‌وزیر این کشور از سوریه صادر شد، تعهد کرده است که از انجام هرگونه مذاکرات مستقیم با اسرائیل خودداری کند. لکن مقامات امریکایی متذکر شدند شاه حسین روز 27 سپتامبر گذشته دربرابر مجمع عمومی سازمان ملل آمادگی خود را جهت انجام مذاکرات فوری و مستقیم با اسرائیل در چارچوب یک کنفرانس جهانی موردتأکید قرار داده بود و موضع وی تغییر نکرده است.»(4)
1
در ادامه تقویت بنیه نظامی حکومت‌های متحد امریکا در منطقه، امروز اخبار دیگری از موافقت امریکا با فروش تجهیزات نظامی به عربستان و فروش تانک به مصر و احتمال کمک نظامی - اقتصادی به پاکستان منتشر شد.
به گزارش یونایتدپرس از واشنگتن: «پنتاگون امروز اعلام کرد: ایالات متحده امریکا با فروش تجهیزات نظامی و وسایل یدکی موردنیاز جت‌های جنگنده اف 15 به عربستان سعودی موافقت کرده است. امریکا تعهد کرده بین سال‌های 1987 تا 1990 وسایل موردنیاز اسکادران هوایی عربستان سعودی (60 جت جنگنده اف 15) به ارزش 500 میلیون دلار را تأمین کند. امریکا در سال 1978)، تعدادی اف 15 و در سال 1981، بیش از 1100 موشک هوابه‌هوای سایدوانیدر به عربستان سعودی فروخت. دولت اسرائیل با این دو معامله به‌شدت مخالفت کرد. سخنگوی پنتاگون به خبرنگاران گفت: معامله جدید، بیانگر ادامه تمایل امریکا بر تقویت و حمایت عربستان سعودی است. تا این کشور ازطریق افزایش قدرت نظامی خود، بتواند امنیت کشورش را تأمین کند.
کمپانی مک‌دونالد داگلاس سازنده اف15، طرف اصلی معامله امریکا با عربستان سعودی است. کنگره امریکا برای جلوگیری از این معامله 30 روز فرصت دارد. گفته می‌شود گروههای فشار صهیونیستی تلاش گسترده‌ای برای جلوگیری از فروش اسلحه و تجهیزات نظامی به عربستان سعودی را آغاز کرده‌اند.
هم‌زمان، پنتاگون اعلام کرد: امریکا به‌زودی 36 تانک مدرن دیگر به مصر خواهد فروخت. از سال 1980 تاکنون، امریکا 789 تانک مدرن و بسیار پیشرفته به مصر فروخته است. ارزش این 36 تانک با وسایل یدکی و تجهیزات مورد لزوم بالغ‌بر 68 میلیون دلار برآورد شده است.»(1)
خبرگزاری آلمان‌غربی نیز از اسلام‌آباد گزارش داد: «ژنرال جان آدامز ویکهام رئیس ستاد ارتش امریکا، امروز به‌منظور یک دیدار رسمی شش‌روزه از پاکستان وارد اسلام‌آباد شد. وی به دعوت معاون ستاد ارتش پاکستان که در ماه ژوئیه از امریکا دیدن کرد، به پاکستان سفر می‌کند. برخی ناظرین علت دیدار ژنرال ویکهام را مذاکره درمورد تقاضای پاکستان مبنی‌بر گرفتن یک کمک نظامی - اقتصادی 5/6 میلیارد دلاری از امریکا می‌دانند.»(2)
2
همایش یک‌روزه تائبین استان کردستان امروز با حضور بیش از یک هزار تن از تائبین این استان در محل سالن آزادی سنندج برگزار شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آقای تابش استاندار کردستان، در این همایش در سخنانی "رفتار عطوفت‌آمیز و با رحمت جمهوری اسلامی در اوج قدرت، " درمورد بیش از 8 هزار تن از تائبین را از افتخارات جمهوری اسلامی دانست.
این همایش با راه‌پیمایی تائبین شرکت‌کننده در چند خیابان سنندج و قرائت قطعنامه‌ای به کار خود پایان داد. در این قطعنامه ضمن "تجدید میثاق با امام امت و اظهار مسرت از بازگشت افراد گروهک‌ها به آغوش اسلام، " مواردی ازجمله "آمادگی پیوستن به صفوف رزمندگان اسلام" و
حمایت از "عملکرد مثبت دولت جمهوری اسلامی درزمینه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در منطقه" و قاطعیت دربرابر گروهک‌ها ذکر شده و از "دیگر فریب‌خوردگان گروهک‌ها جهت بازگشت به اسلام و مردم" دعوت شده است.(1)
1
طرح امنیتی بیروت غربی همچنان در ابهام است و هر طرف درپی امتیازگیری و افزایش قدرت خود در این ناحیه از لبنان است.
یونایتدپرس از بیروت گزارش داد: «عادل عسیران وزیر دفاع لبنان، گفت: یک نیروی "پلیس نظامی" مرکب از حدود 450 شبه‌نظامی، مأمور مداخله در "موارد اضطراری" و جلوگیری از جنگ بین دیگر هم‌قطاران دروزی و امل خود خواهند شد. رهبران مسلمان سنی، ازجمله رشید کرامی نخست‌وزیر لبنان، علیه تشکیل چنین نیرویی سخن گفته‌اند، زیرا به عقیده آنها شبه‌نظامیان نمی توانند پلیس خود باشند. شبه‌نظامیان دروزی و امل کنترل غرب بیروت را روز ششم فوریه 1984 (17 بهمن1362) از ارتش به دست آوردند.
بنا بر این گزارش، جنبش امل و حزب سوسیالیست ترقی‌خواه دروزی، جواز حمل سلاح شبه‌نظامیان خود را باطل (اعلام کردند) و به آنها اطلاع دادند با سلاح یا لباس مخصوص در خیابان‌ها ظاهر نشوند. کرامی این طرح را که ششمین برنامه برای اعاده نظم به غرب بیروت درحدود دو سال گذشته است، "آخرین فرصت" نامید و تأکید کرد که این برنامه باید با موفقیت به اجرا درآید، "زیرا کشور در آستانه اضمحلال کامل است."
روزنامه السفیر نیز امروز اجرای این طرح را "آخرین شانس" نامید و النهار پیش‌بینی کرد که بیروت در آستانه تجربه‌ای تازه قرار گرفته است، اما بیشتر سکنه غرب بیروت نسبت به موفقیت اجرای این طرح مشکوک هستند. از سوی دیگر، در آستانه اجرای این طرح، سیدمحمدحسین فضل‌الله روحانی مبارز لبنان، نسبت به موفقیت آن اظهار بدبینی کرد. به نظر می‌رسد وی آزادی دو استاد مسیحی دانشگاه امریکایی بیروت را تضمین کرد. فضل‌الله بدون افشای اینکه چگونه جوزف سلامه استاد اقتصاد و دکتر منیر شمعه، آزاد و به خانه‌هایشان تحویل شدند، گفت: ما خوشحالیم که آنها آزاد شدند.»(2)
از سوی دیگر، به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی: «علامه سیدمحمدحسین فضل‌الله با اظهار تردید نسبت به موفقیت طرح جدید امنیتی که از صبح امروز در غرب بیروت به مورد اجرا درآمده، گفت: این طرح نه‌تنها دارای پوشش سیاسی و امنیتی لازم نمی‌باشد، بلکه از بنیاد مستحکمی جهت تکیه‌کردن بر آن نیز برخوردار نیست.
وی تأکید کرد که بحران سیاسی منطقه‌ای و بین‌المللی مانع موفقیت این طرح می‌شود. وی افزود: هدف از ایجاد جنگ مذهبی در داخل صفوف مسلمانان لبنان به‌وجودآوردن حالت فشار مذهبی است، زیرا استکبار، ارتجاع و صهیونیسم برای ازهم‌پاشیدگی اوضاع سیاسی منطقه در آینده و بالأخص درزمینه جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران نیز یک چنین حالتی دارد تا بتوانند در سطح منطقه و به‌ویژه در کشورهای خلیج‌فارس از آن بهره جوید.»(3)
1
در تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده، امروز جلساتی با حضور فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران در قرارگاه مرکزی سپاه (قرارگاه خاتمالانبیا سپاه) برگزار شد.(1)در آغاز اولین جلسه امروز، فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران (سیدرحیم صفوی) درباره وضعیت کنونی جنگ هشدار داد و از نگرش مقطعی و موقت به جنگ و حقیرشمردن دشمن انتقاد کرد و بر ضرورت تشدید فعالیت‌ها و تحرک دائمی در جنگ تأکید کرد.
سیدرحیم صفوی قبل از طرح موضوع اصلی جلسه گفت: «الآن شکل جنگیدن ما بدترین شکل جنگیدن است؛ بدین‌صورت که ما دررابطه‌با عملیات 10 روز، 20 روز همه در جریان کار و تلاش هستند و پس از اینکه عملیات انجام شد همه پراکنده می‌شوند و جنگ به فراموشی سپرده می‌شود. این فراموشی در جنگ ادامه دارد تا کوس اعزام نیرو زده شود و... بدین‌صورت باز بازار جنگ گرم می‌شود و ما یادمان می‌آید که جنگ داریم و... این غافل‌شدن و اینکه باید همه واحدها در ارتباط جنگ فعال باشند به چه علت است؟ مگر جنگ تمام شده؟ یک عملیات که انجام می‌شود می‌بینی که همه رفتند، رکود حاکم است و... اگر بعد از هر عملیات ما به این حالت دچار شویم این یک مرگ است، چه بعد از عملیات و چه قبل از عملیات. [...] چیزی که دشمن درپی آن است بی‌خیال‌کردن و بی‌توجه‌کردن ما نسبت به جنگ است و این غافلگیرکردن ماست. [...] بعد از اینکه به فرض خارک را می‌زند تازه متوجه می‌شویم که پدافند هوایی خارک عیب و اشکال داشته است و تازه بیدار می‌شویم. یکی از راه‌های شکست انقلابات این است که دشمن آن انقلاب را پیروز نشان بدهد و چنگ و دندان خودش را نشان ندهد و فشار اصلی خودش را وارد نسازد، درنتیجه دشمن در نظر انقلابات حقیر به نظر می‌آید و غفلت پیش می‌آید.»
1) در این جلسه برادران: سیدرحیم صفوی، عزیز جعفری، احمد غلامپور، حسن شفیع‌زاده، غلامرضا محرابی، سیدعلی حسینی‌تاش، علی عبداللهی، سیدمهدی مبلغ، احمد سوداگر، احمد سیاف و نصرت‌الله کاشانی حضور داشتند.
رحیم صفوی افزود: «اولین تذکرم این است که آقایان قرارگاهها، باید بروید یک‌به‌یک محل تجمع نیروها را ببینید. اینها را دشمن بمباران خواهد کرد و حداقل تجمع‌هایی را که در 70 الی 80 کیلومتری خط پدافندی باشد را بمباران می‌کند. قرارگاه‌های شما شناخته‌شده است ... دشمن را حقیر می‌شماریم و می‌گوییم نمی‌آید و... می‌آید و بمباران می‌کند ما را. دررابطه‌با بمباران و اینکه منافقین هم الآن آمده‌اند و گزارش می‌دهند و می‌آیند سراغ زاغه‌های مهمات، انبار پوشاک و... همین روزها اخبارش را خواهید شنید. با این گرم‌شدن بازار جنگ باید هوشیاری‌مان صددرصد بالا برود. فرمانده لشکرها، ستادها، حفاظت‌ها همه را توجیه بکنید. دشمن الآن به فکر ضربه‌زدن به ماست، از خارج و داخل (ازطریق بمباران و اقدامات عناصر وابسته و ستون پنجم در جمع‌آوری اطلاعات، تضعیف روحیه و خرابکاری). شکل دیگری که عراق می‌تواند ما را بپیچاند حمله‌کردن به ماست. امروز صبح در شمال پد خندق به نیروهای تیپ المهدی(عج) حمله شده است.»(1)رحیم صفوی افزود: خطوط پدافندی ما بسیار ضعیف است. خطوط پدافندی به‌صورت یک پوسته است و اگر به این حمله شد باید به کی بگوید؟ چه کسی باید به داد آن برسد. شکل پدافندی ما بسیار ناقص است و [...] قرارگاهها نه‌تنها با خط بلکه با لشکرها هم ارتباط ندارند. باید قرارگاهها از خط و از یگان‌ها خبر داشته باشند و حداقل هرروز یک خبر از خط داشته باشید.
فرمانده قرارگاه قدس در پاسخ به گلایه رحیم صفوی، این مشکل را ناشی از ساختار تشکیلاتی سازمان رزم سپاه اعلام کرد و گفت باتوجه‌به اینکه قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (سپاه) از شش ماه پیش با یگان‌ها ارتباط مستقیم برقرار کرده است، یگان‌ها دیگر اعتباری برای قرارگاه‌های رده دوم قائل نیستند و مسائلشان را بهطور مستقیم با قرارگاه خاتم حل می‌کنند. عزیز جعفری بخش دیگری از مشکلات را ناشی از واگذاری مأموریت‌های متعدد آفندی و پدافندی در مکان‌های مختلف به یگان‌ها دانست.(2)
1
در جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران پس از بیان مقدمه رحیم صفوی درباره اوضاع کنونی جبهه‌ها و جنگ، موضوع اصلی جلسه مطرح و به بررسی پیشرفت کار و برآوردها و آماده‌سازی منطقه عملیاتی هور - که به دو بخش تقسیم گردیده و تبوک (هور) و حنین (شمال هور - الحسان) نام‌گذاری شده است - پرداخته شد.
1) عزیز جعفری در این باره توضیح داد که نیروهای شناسایی لشکر حضرت رسول(ص) با دو بلم تا حدود یک کیلومتری سیل‌بند دشمن در سمت چپ پد خندق (هور) رفته بودند که چند بلم نیروهای دشمن از نزدیکی آنها رد می‌شوند. بچه‌ها با بلم آخری درگیر می‌شوند. در این درگیری 6 نفر از افراد دشمن کشته می‌شوند و نیروهای شناسایی از آنجا می‌گریزند و برمیگردند. احمد سوداگر نیز افزود که افراد دشمن به حدود 3 کیلومتری پاسگاه زید عراق آمده بودند که با نیروهای خودی درگیر شدند و فرار کردند. (سند شماره 1105/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم الانبیا(ص) (جواد زمان‌زاده) 14 تا 27/9/1364، صص 63 - 61، 21/9/1364.)
2) 1. سند شماره 1105/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتمالانبیا (جواد زمان‌زاده)، 14/9/1364 تا 17/9/1364، صص 69 - 61، 21/9/1364.
در این بخش از جلسه فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی) از فرمانده قرارگاه قدس خواست برآوردها و اقداماتی را که تاکنون در این منطقه انجام شده است، بیان کند. فرمانده قرارگاه قدس چنین توضیح داد:
«برای منطقه تبوک، از البیضه تا شمال الحسان تا ساحل رودخانه با احتیاط‌های محلی 51 گردان نیرو برآورد کرده‌ایم. تا یک هفته اول عبور از رودخانه را دو لشکر 7 الی 8 گردانه گذاشته‌ایم و حدود 20 گردان هم برای جنگیدن و پاک‌سازی، برای پشتیبانی آتش هم فکر نکرده‌ایم.»
فرمانده قرارگاه قدس درباره تحرکات اخیر دشمن در این منطقه افزود که تحرکات دشمن در این منطقه به‌منظور اجرای عملیات نیست، بلکه برای پس‌زدن نیروهای خودی است و هدف دشمن این است که پس از احداث سکو و آوردن تانک در منطقه، همه آبراه‌ها و کمین‌های ما را زیر آتش قرار دهد و نیروهای خودی را از مناطق خشکی وادار به عقب‌نشینی کند.(1)
در این جلسه همچنین پس از برشمردن مکان‌های دکل‌های دیدبانی موجود در منطقه، مکان‌هایی برای نصب و احداث دکل‌های دیدبانی جدید تعیین شد و در ادامه گفته شد که تولید شناورهایی که توپ 105 میلی‌متری در آن نصب شود با سرعت ادامه دارد. همچنین بیان شد که استقرار کاتیوشا روی این شناورها میسر است.
سپس عزیز جعفری درباره توپهای موردنیاز برای این منطقه گفت: «سپاه که چیزی ندارد، اکثر اینها را ارتش باید بدهد. کاری به خشکی‌ها نداریم آن یک مرحله بعد است که باید تلاش کنیم تا ساخته بشود. اما در داخل آب برای منطقه تبوک، چهار گردان توپ 105 میلی‌متری و برای منطقه حنین شش گردان توپ 105 میلی‌متری نیاز داریم. گردان‌های توپخانه دوازده قبضه‌ای هستند؛ لذا برای منطقه تبوک تعداد 48 سکوی شناور و برای منطقه حنین، 72 سکو برای توپ‌ها لازم است. جمع توپهای 105 میلی‌متری شناور، 120 قبضه می‌شود. از 120 قبضه، 20 قبضه آن هست، 100 شناور برای توپهای 105 میلی‌متری دیگر می‌خواهیم (البته باید گردان‌هایش را ارتش بدهد) که روی آب بیاوریم. همچنین هر سه قبضه توپ تعداد زیادی قایق برای مهمات‌رسانی می‌خواهد.
حسن شفیع‌زاده: اگر 10 قبضه توپی که دادیم، توانستند داخل آب از آن استفاده کنند بازهم توزیع می‌کنیم.
عزیز جعفری: یک سازمان برای پشتیبانی می‌خواهیم.»(2)
فرمانده قرارگاه قدس افزود: «مناطق تبوک و حنین هرکدام یک گردان توپ 155 میلی‌متری می‌خواهد. هر گردان 12 قبضه است که برای هر منطقه، 6 سکوی ثابت و 6 سکوی شناور بزنید. همچنین منطقه تبوک یک گردان کاتیوشا برای داخل آب می‌خواهد. منطقه حنین نیز یک گردان کاتیوشا می‌خواهد که هرکدامش 12 تا است. گفته‌ایم که همه‌اش شناور باشد چون
ساختن شناور ساده‌تر است، منتها باید اینها مشخص بشود و آماده‌سازی بشود. توپ 130 میلی‌متری نیز یک گردان منطقه پایین (حنین) می‌خواهد، دو گردان هم منطقه تبوک می‌خواهد. برای اینکه این دو گردان بتوانند این جاده را پشتیبانی کنند اگر جاده خندق جلو بیاید، دو گردان توپ 130 میلی‌متری برای اینجا (تبوک) کم است.
حسن شفیع‌زاده (فرمانده توپخانه سپاه): بههرحال، یک گردان توپخانه داخل آب اینجا (تبوک) و یک گردان هم داخل اینجا (حنین) می‌خواهد، ولی ما بیشتر نظرمان است چون ساختن شناور برای توپهای 130 میلی‌متری خیلی سخت است. برای توپهای 130 فقط سکوی ثابت بزنیم و موضع برای بقیه توپ‌هایی که لازم داریم، شناور باشد. 24 موضع (سکو) برای توپهای 130 نیاز داریم که مثلاً چهار موضع آن شناور باشد. یعنی کلاً 20 تا سکوی ثابت در این دو منطقه نیاز داریم که باید مشکلات بچه‌ها را حل بکنیم و سیمان هم به آنها برسانیم [تا سکو بسازند]. شاید جهاد و سپاه تا دو ماه دیگر با شش، هفت [شناور] طارق بتواند 20 تا سکوی ثابت را درست کنند، ولی باید کمک کنند.»(1)
در ادامه جلسه همچنین درباره برآورد ادوات، تقویت و تکمیل جاده‌ها در هور، احداث سایت و سکوهای سلاحهای پدافند هوایی و نیز برای استقرار توپخانه و ادوات (23، 57 میلی‌متری و...) مشکلات و راه‌حل‌های آن بحث شد.(2)
1
در جلسه دوم امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران گزارشی درباره ساخت شناورهای مخصوص استقرار توپهای دوربرد و سلاحهای پدافند هوایی، گزارشی از ساخت شناورهای طارق و نیز اقدامات انجام‌شده درباره ساخت سکوهای شناور برای استقرار در منطقه هور، گزارشی از دیگر اقدامات مهندسی، هزینه این اقدامات و همچنین چگونگی مقابله با حملات هوایی دشمن در منطقه عملیاتی مطرح و بررسی شد.(3)
در آغاز جلسه، رحیم صفوی درخواست کرد از تلاش‌هایی که برای ساخت‌وساز شناور طارق و شناورهایی که برای استقرار انواع توپهای صحرایی، کاتیوشا و توپهای ضدهوایی و... انجام شده، گزارشی داده شود.
در پاسخ، برادر خانی درباره شناور طارق توضیح داد که هم‌اکنون نمونه اولیه آن در هور
1) 4. همان، صص 8 - 7.
2) 5. همان، صص 13 - 1.
3) حاضران در این جلسه عبارت بودند از: رحیم صفوی، عزیز جعفری، احمد غلامپور، محمد باقری، اشجع (از قرارگاه مهندسی)، سیدمهدی مبلغ (مهندس ستاد قرارگاه خاتم)، سیدعلی حسینی‌تاش، حسن شفیع‌زاده، شوشتری (از قرارگاه کربلا)، نصرت‌الله کاشانی (از مهندسی قرارگاه کربلا)، کریمی (جانشین فرمانده توپخانه)، دهقان (واحد آموزش)، خانی (مسئول ستاد فوریت‌های جنگ در جنوب)، علی عبداللهی و عطار (از مهندسی سپاه).
هست و بعد از اصلاح، نمونه نهایی ساخته خواهد شد. نمونه‌ای نیز برای آموزش در کارون مستقر و آماده بهره‌گیری است. وی افزود: نمونه دوم هم به قرارگاه نوح واگذار شده است. تیم آموزشی برای آموزش نیروها نیز در منطقه حضور دارد. همچنین 9 دستگاه طارق هم در تهران درحال تکمیل‌شدن است که تا یک هفته دیگر اولین طارق و پس از یک ماه 9 دستگاه دیگر بهطور کامل وارد منطقه خواهد شد. خانی افزود: طول طارق‌ها 20 متر در نظر گرفته شده بود که پس از کار روی آنها قرار شد 7 دستگاه دیگر به طول 22 متر ساخته شود تا بتوان هم‌زمان یک دستگاه بلدوزر و یک دستگاه لودر روی آنها سوار کرد.
در این جلسه درمورد سکوهای ساخته‌شده گفته شد که تاکنون 20 دستگاه سکوی توپ 105 میلی‌متری تحویل داده شده که پس از عملیاتی‌شدن آنها قرار است نواقص مشخص شود تا در ادامه تولید برطرف گردد. همچنین هزینه و سرعت تولید این نوع سکو مناسب اعلام شد، طوری‌که در 8 روز 20 سکوی توپ 105 میلی‌متری تحویل داده شده است. اما درباره سکوهای توپ 130 میلی‌متری گفته شد به‌دلیل سنگینی این توپ و لگد زیاد آن هنگام شلیک، سکوهای ساخته‌شده برای توپهای 130 مشکل پیدا کرده و در باله‌های آن شکستگی ایجاد شده است. بنابراین، ضروری است که ادامه تولید سکوهای توپ 130 میلی‌متری به‌دلیل هزینه سنگین ساخت آن (نیم میلیون تومان) به پس از انجام آزمایش‌های لازم و اصلاح آن موکول شود.
از سوی دیگر، چون این سکوها با پایه‌هایی متحرک تولید شده طوری‌که مثل یک توپ خودکششی عمل می‌کند، لذا اشکال سکوهای ثابت را ندارد و دشمن نمی‌تواند به‌راحتی گرای آن را گرفته و منهدم کند.
باتوجه‌به هزینه گزاف خرید توپ‌ها ازجمله توپ 155 میلی‌متری - که قیمت آن 150 هزار دلار است - تدبیر ایجاد سکوهای متحرک برای توپ‌ها سبب می‌شود تا آسیب‌پذیری آنها کاهش یابد.
در این جلسه همچنین موضوع شکنندگی پایه‌هایی که در شناورها نصب می‌شود تا توپ‌ها روی آن مستقر گردد، مطرح و گفته شد که جهاد سازندگی برای رفع این مشکل و تولید پایه‌هایی مقاوم در تلاش است.
موضوع دیگری که درباره فعالیت‌های مهندسی جنگ مطرح شد، هزینه‌های گزاف احداث سکوهای توپخانه، ادوات و ساخت شناورهای عملیاتی و همچنین تولید مهمات توپخانه و ادوات بود. ازجمله گفته شد ساخت یک شناور طارق حدود سه تا سه و نیم میلیون تومان هزینه دارد که این هزینه افزون بر هزینه چند شیفت کارکردن کارگران کارخانه‌ها است. علاوه‌برآن، هزینه تجهیزاتی را که باید به این شناورها اضافه می‌شد تا استقرار توپهای 130، 105، 155 و... در آنها میسر گردد نیز باید افزوده شود. نیاز به نیروهای متخصص برای اجرای این پروژه از دیگر مشکلاتی بود که بر سر راه فرماندهان و مسئولان جنگ قرار داشت.(1)
1) 6. صحافی 792، نوار شماره 16909، عملیات والفجر8، جلسه قرارگاه خاتمالانبیا، جواد زمان‌زاده، صص 23 - 1، 21/9/1364.
در ادامه جلسه فرماندهان و مسئولان سپاه، ساخت دکل‌های دیدبانی به ارتفاع 30 تا 40 متر زیرنظر قرارگاه مهندسی صراط به سازمان آب و برق و جهاد سازندگی واگذار شد. همچنین بر ساخت سکوهای ثابت و شناور توپخانه و ادوات بهطور سریع و در زمان کوتاه تأکید شد و مقرر گردید ساخت 100 سکوی شناور توپ 105 م.م، 100 سکوی شناور توپ 155 م.م، 24 سکوی توپخانه صحرایی، 36 سکوی توپ 130 م.م و تعدادی سکو برای سلاحهای پدافند هوایی ازجمله توپ 23 میلی‌متری در دستور کار قرار گیرد.
چگونگی انتقال امکانات (گونی، سیمان، شن، سکوهای شناور و ثابت و...) و مشکلاتی که این کار داشت نیز در این جلسه مطرح شد. این امکانات به‌دلیل سنگینی با شناورهای طارق منتقل می‌شد که به‌علت بزرگی در معرض اصابت ترکش‌های آتش دشمن بود و این سبب مشکلات و ایجاد اختلال در انتقال امکانات می‌شد. برای رفع این مشکل قرار شد تا قایق‌هایی در کنار شناورها مستقر شود تا درصورت خطر، ترددها با قایق‌ها انجام شود و نقل‌وانتقالات متوقف نشود. همچنین تدبیر شد تا بخشی از نقل‌وانتقالات ضروری هم با لندی کرافت یا مینی لندی - که در سازمان سپاه و جهاد سازندگی وجود داشت - انجام شود.
حملات هوایی عراق به منطقه عملیاتی که در دو سه روز گذشته به 580 سورتی پرواز رسید و سبب اختلال در فعالیت‌های مهندسی ازجمله جاده‌سازی شده است نیز سبب نگرانی فرماندهان درباره کندی فعالیت‌های آماده‌سازی شده است. برای کاهش این معضل نیز چنین تدبیر شد که توپهای پدافند هوایی 57 م.م. و اورلیکن از ارتش درخواست شود. درضمن، تدابیری هم برای حفظ جان نیروهای مستقر در منطقه اتخاذ شد.
در پایان جلسه همچنان بر ضرورت تلاش بیشتر برای آماده‌سازی مناطق عملیاتی و رفع مشکلات و کمبودهایی که دراین‌زمینه وجود دارد تأکید شد و ازجمله مشکلات، کمبود 1000 دستگاه کمپرسی و راننده آن است که همچنان باقی است.(1)
1
فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا سپاه امروز در نامهای از فرمانده قرارگاه کربلا1 (قرارگاه قدس) خواست تا درخصوص آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه هور، در موارد زیر اقدام و نتیجه آن را تا 25 آذر 1364 اعلام کند:
«الف) طرح‌ریزی عملیات در منطقه حنین و تبوک.
ب) تهیه برآورد پرسنل و تجهیزات مخصوص.
ج) انجام‌دادن شناسایی لازم در عمق.
د) طرح آماده‌سازی منطقه جهت اجرای عملیات ازنظر فعالیت‌های مهندسی.
ه-) تهیه طرحهای پدافند هوایی و پشتیبانی آتش‌های دور و نزدیک.
و) تهیه طرحهای حفاظتی منطقه.»(2)
ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران نیز امروز در نامهای به معاونت مهندسی این نیرو چنین ابلاغ کرد: «لازم است حداکثر تا تاریخ 25/9/64 زمان‌بندی اقدامات مهندسی را به‌نحوی تنظیم و اعلام نمایید که کلیه فعالیت‌ها قبل از مانور مهندسی در مناطق فدک (فاو) و تبوک (هور) حداکثر تا تاریخ 30/10/64 به اتمام رسیده باشد.»(1)
1
قرارگاه کربلای2 امروز گزارشی از خط حد و چگونگی استقرار چهار لشکر از یگان‌های سپاه پاسداران را در منطقه هور، برای قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران به این شرح ارسال کرد:
لشکر8 نجف: نهرهای محدوده این لشکر شامل نهرهای عوج، البوحمید، ناصر، مسجد و جاده منتهی به قرارگاه لشکر جاده نهر عوج می‌باشد (استقرار درحد گشت‌زنی، توجیه و...)
لشکر31 عاشورا: نهرهای محدوده این لشکر شامل نهرهای اُوَمی، ابوشانک، کوت، منطقه (استقرار درحد توجیه و گشت‌زنی، توجیه فعالیت‌های مهندسی و...).
لشکر25 کربلا: این لشکر نیز در محدوده نهرهای سعدونی، رفیه، سن، مهیر، ابوفلفل، بوصدرین (به‌صورت گشت و کمین) و نیز فعالیت‌های مهندسی.
لشکر7 ولی‌عصر(عج): در حدفاصل نهرهای ابودگل، ابوچمبه، دیر، عریض، بوعظیم، طلیب، ارزق (استقرار به‌صورت گشت، کمین، ...).(2)
2
فرمانده توپخانه قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (حسن شفیع‌زاده) در نامهای به فرماندهی این قرارگاه برآورد توپ موردنیاز منطقه عملیاتی شلمچه را درمجموع 30 گردان توپ به شرح زیر اعلام کرد:
توپ هویتزر 105 میلی‌متری 6 گردان
موشک‌انداز (کاتیوشا) 122 میلی‌متری 2 گردان
توپ 130 میلی‌متری 9 گردان
هویتزر 155 میلی‌متری 11 گردان
توپ هویتزر 155 میلی‌متری با توپ 75 میلی‌متری 1 گردان
توپ هویتزر 203 میلی‌متری 1 گردان(3)
همچنین فرمانده واحد ادوات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (علی عساکره) در نامهای از فرماندهی این قرارگاه درخواست کرد سلاحها و مهمات ضدزره به شرح زیر از ارتش جمهوری اسلامی ایران تا پایان عملیات به واحد ادوات قرارگاه خاتمالانبیا سپاه مأمور شود:
1) 9. سند شماره 011222 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی سپاه واحد مهندسی نیروی زمینی، 21/9/1364.
2) 10. سند شماره 011113 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت یگان‌های خودی، طرح و عملیات قرارگاه کربلای2، 21/9/1364.
3) 11. سند شماره 011107 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از توپخانه قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 21/9/1364.
سیستم موشکی دراگون 60 قبضه (با خدمه مجرب)
مهمات دراگون 600 موشک
مهمات مالیوتکا 1000 موشک
مهمات تفنگ 82 میلی‌متری 10000 گلوله(1)
1
امروز ستاد سپاه پاسداران منطقه 5 ثامن‌الائمه(ع) (استان خراسان) دستورالعملی را درخصوص پدافند شیمیایی به همه نواحی تابعه (بهداری ش.م.ه.) صادر کرد. بنا بر این دستورالعمل، هر گردان باید تعدادی از نیروهای آموزش‌دیده را برای مقابله با حملات شیمیایی اختصاص دهد و یک گروه پدافند ش.م.ه. به‌صورت سازمانی در هر گردان ایجاد شود. گروه مذکور پس از تشکیل، تحت‌امر بهداری گردان بوده و تجهیزات لازم نیز تأمین خواهد شد.
این گروه پدافندی موظف است پوشش پدافندی در سطح گردان ازلحاظ آموزش و تجهیزات، شناسایی، کشف و سنجش محیط از عوامل شیمیایی، رفع آلودگی از محیط آلوده، از نفرات و از تجهیزات مربوط ... به وجود آورد. گروه پدافندی همچنین وظیفه دارد گزارش‌هایی از اقدامات انجام‌شده، محیط آلوده و میزان آلودگی را سریع به مرکز پدافند ارائه نماید.
در این دستورالعمل درمورد شرح وظایف راهنمایان ش.م.ه. آمده است که این افراد مشاوره با فرماندهی گردان در آموزش ش.م.ه. در هنگام عملیات، نظارت بر حسن انجام امور ش.م.ه. در گردان، تهیه برنامه‌های آموزشی در مواقع غیر از عملیات و هدایت گروه پدافند را برعهده دارند. در این دستورالعمل، سازمان نیرو در پدافند ش.م.ه. در هر گردان و تجهیزات آن تعیین شده است.(2)
2
حمله امروز نیروهای عراقی به مواضع تیپ المهدی(عج) در منطقه هور با واکنش به‌موقع نیروهای این تیپ دفع شد. واحد طرح و عملیات قرارگاه کربلا گزارش داد: «دشمن در ساعت 11 صبح امروز در جنوب برکه مختار در هورالهویزه با چندین فروند قایق قصد حمله به مواضع تیپ المهدی(عج) را نمود که با هوشیاری برادران تیپ مواجه شد [که از نیروهای مهاجم] تعدادی کشته و زخمی و بقیه مجبور به فرار شدند. همچنین در ساعت 2 بعدازظهر، دشمن با اجرای آتش سنگین روی مواضع خودی، شروع به پیشروی کرد که باز نتوانست کاری از پیش ببرد و مجبور به عقب‌نشینی شد. درنتیجه تعدادی از نیروهای دشمن زخمی و یک فروند قایق آنها منهدم شد.»(3)
1) 12. سند شماره 11112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد ادوات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 21/9/1364.
2) 13. سند شماره 11122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستورالعمل ش.م.ه، ستاد منطقه5 ثامن‌الائمه، 21/9/1364.
3) 14. سند شماره 011168 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، قرارگاه کربلا (واحد طرح و عملیات)، شماره 24، 25/9/1364، ص3.
1
حملات هوایی عراق به جزیره خارک امروز نیز ادامه یافت که خسارتی درپی نداشت. ارتش عراق مدعی شد به یک هدف دریایی بسیار بزرگ نیز حمله کرده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر گزارش داد: «هم‌زمان با اعلام وضعیت قرمز در استان بوشهر، جنگنده‌های رژیم متجاوز بعثی عراق ضمن حمله به حریم هوایی خارک در ساعت 14:02 (امروز)، اقدام به پرتاب چند بمب به‌سوی جزیره کردند. یک مقام آگاه استانداری بوشهر دراین‌باره گفت که کلیه بمب‌های پرتاب‌شده -که تعداد آنها دقیقاً مشخص نیست - به داخل آبهای خلیج‌فارس اصابت [کرد] و حمله مذکور هیچ‌گونه تلفات جانی و خسارات مالی به‌همراه نداشته است.»(1)
دفتر فرماندهی سپاه پاسداران منطقه 4 نوح نیز اعلام کرد: «بمب‌های پرتاب‌شده چهار فروند بوده که داخل آب اصابت نموده است.»(2)
از سوی دیگر، عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2050 اعلام کرد: «در ساعت 13:14 امروز عقاب‌های تیزپرواز ما بار دیگر بخش‌های خارک را درهم کوبیده و هدف‌های خود را مورد اصابت مستقیم قرار دادند و به آتش کشیدند.
عقاب‌های دلاور ما در ساعت 10:15 بامداد امروز دست به یک حمله هوایی شدید علیه یک هدف دریایی بسیار بزرگ در نزدیکی سواحل ایران زدند و این هدف را بهطور دقیق مورد اصابت قرار دادند.»(3)
2
حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی جمهوری اسلامی ایران با انگیزه درهم‌کوبیدن سازمان رزم نیروهای خودی و جلوگیری از آمادگی رزمندگان برای عملیات آتی امروز نیز ادامه یافت که تعدادی شهید و مجروح به‌جای گذاشت. قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) سپاه اعلام کرد: «امروز بمباران سرپل ذهاب، گیلان غرب، جزایر خیبر، چنانه، شط علی، پادگان حمید و حسینیه گزارش شده است.»(4)
همچنین قرارگاه عملیات غرب ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: «امروز تعداد 5 فروند هواپیمای عراقی منطقه سرپل ذهاب و گیلان‌غرب را بمباران نموده که درنتیجه 5 دستگاه خودرو منهدم و به 7 دستگاه خودرو مختلف و یک دستگاه بیل مکانیکی صدمه کلی وارد و 3 نفر سرباز دچار موج‌گرفتگی شده‌اند و به انبار سررشته‌داری و مخابرات و اسلحه‌خانه گردان 237 تانک حدود 75 درصد خسارت وارد شده است.(5)
از سوی دیگر، در بخشی از اطلاعیه شماره 2050 ارتش عراق آمده است که نیروهای عراقی امروز نیز دست به 171 مأموریت رزمی نابودکننده علیه مراکز تجمع نفرات و جنگ‌افزارها و مواضع سلاح و چادرهای مهمات ایران زده و خسارات سنگینی بر نیروهای ایران وارد کرده است.(6)
1) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 268، 22/9/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/9/1364.
2) 16. سند شماره 059385 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه‌ی4 نوح به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 21/9/1364.
3) 17. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/9/1364، ص1، رادیو بغداد، 21/9/1364.
4) 18. سند شماره 011199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، قرارگاه عملیاتی خاتمالانبیا(ص) سپاه (واحد اطلاعات)، شماره 151، 27/9/1364، ص10.
5) 19. سند شماره 280588 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، قرارگاه عملیات غرب (رکن2)،شماره 88، 22/9/1364، حمله هوایی، 21/9/1364.
6) 20. مأخذ17.
1
باتوجه‌به گسترش نگران‌کننده حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی ایران و تهدید‌شدن محل‌های تجمع و استقرار رزمندگان، محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران در نامهای به جانشین فرمانده کل‌قوا و فرمانده عالی جنگ آقای هاشمی رفسنجانی، ضمن گزارش حملات اخیر دشمن، بر ضرورت اتخاذ تدابیر پدافندی تأکید کرد. در این نامه آمده است: «طبق گزارشات واصله از جبهه جنوب، فعالیت‌های هوایی دشمن در منطقه هور به‌شدت افزایش یافته، طوری‌که تنها در روز پنجشنبه 21/9/64، بمباران‌های زیر به‌عنوان بخشی از فعالیت‌های دشمن در این روز ثبت گردیده است:
بمباران موقعیت شط‌علی با تلفات 9 نفر شهید و چندین نفر مجروح و نیز انهدام 5 دستگاه خودرو و آمبولانس.
بمباران موقعیت ظفر در ساعت 10 صبح که باتوجه‌به توالی بمباران‌ها در ظرف چند روز گذشته تاکنون چندین شهید و مجروح بر جای گذاشته و چهار دستگاه خودرو را منهدم نموده است.
بمباران جاده شط‌علی - ترابه که طی آن چهار نفر شهید و ده نفر ازجمله رانندگان کمپرسی مجروح گردیدند که درنتیجه انهدام 5 دستگاه کمپرسی، کل فعالیت‌های جاده‌کشی قرارگاه صراط در این محور متوقف گردیده است.
بمباران جاده شط‌علی - ترابه که منجر به انهدام یک قبضه توپ ضدهوایی 23 م.م. و شهادت کلیه خدمه آن گردیده است.
بمباران موقعیت شهراه - محل استقرار اردوگاه لشکر8 نجف - که خوشبختانه تلفاتی در بر نداشته است.
بمباران اطراف موقعیت قرارگاه کربلا (ارتش).
بمباران دو زاغه مهمات در 60 کیلومتری خرمشهر که منجر به آتش‌سوزی آن گردیده است.
لذا ضروری است که باتوجه‌به تشدید فعالیت‌های هوایی دشمن و گسترش وسیع نیروها و امکانات در منطقه، تدابیر عامل زیر به‌منظور جلوگیری از آسیب‌های جبران‌ناپذیر بعدی - که موجب توقف برخی از فعالیت‌های می‌گردند - اتخاذ گردد:
استقرار و فعال‌شدن فرماندهی پدافند منطقه جنوب.
عملیاتی‌شدن سایت وحدت.
عملیاتی‌شدن سایت فولی‌آباد.
استقرار حداقل 50 قبضه اورلیکن، توپ 57 و اسکای گارد در منطقه.»(1)
1) 21. سند شماره 448953 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه به فرماندهی کل جنگ (آقای هاشمی رفسنجانی)، 23/9/1364.
1
درپی حملات هوایی روز سه‌شنبه 19 آذر 1364 به شهر بازسازی‌شده هویزه و درخواست ایران از دبیرکل سازمان ملل برای اعزام گروه بازرسی سازمان ملل و همچنین دعوت ایران از خبرنگاران خارجی، صبح امروز هیئت اعزامی سازمان ملل متحد برای بازدید از جنایات حکومت صدام در بمباران مناطق مسکونی شهر هویزه و اطراف آن، وارد اهواز شدند و مقامات مسئول استان خوزستان از آنها استقبال کردند. اعضای این هیئت پس از ورود به اهواز، برای بازدید از مناطق بمباران‌شده، راهی منطقه دشت آزادگان و هویزه شدند.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد که خبرنگاران خارجی از آثار خرابی‌های ناشی از حملات هواپیماهای ارتش عراق به شهر بازسازی‌شده هویزه بازدید کردند. در این بازدید، فرماندار دشت آزادگان به تشریح دلایل دشمنی صدام با مردم مستضعف عرب هویزه پرداخت و گفت: «متجاوزین بعثی به‌هنگام اشغال هویزه با مقاومت شدید اهالی این شهر مواجه شدند و پس از اشغال کامل این شهر عده زیادی از اهالی را شهید و کلیه منازل مسکونی آنان را با خاک یکسان کردند.»
تصویر
وی افزود: «شهر هویزه با همت والای رزمندگان اسلام سرانجام از لوث وجود صدامیان پاک‌سازی شد و برای اسکان مجدد اهالی این شهر، آستان قدس رضوی اقدام به بازسازی کامل شهر نمود و اخیراً اهالی هویزه پس از حدود پنج سال به شهر خود بازگشتند. [...] طی
1) 22. روزنامه اطلاعات، 21/9/1364، ص18.
هفته جاری، هم‌زمان با بازگشت اهالی این شهر، عراقی‌ها حداقل سه بار اقدام به حمله هوایی به شهر هویزه نمودند که طی آن حدود 30 واحد مسکونی و یک مدرسه به‌کلی تخریب [شد] و یا آسیب دید.» فرماندار دشت آزادگان افزود: «در جریان این حملات هوایی 12 تن از اهالی این شهر که بین آنان تعدادی زن و کودک بودند، شهید و 30 تن نیز مجروح شدند.»
بنا بر گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، خبرنگاران خارجی همچنین از یک مدرسه ابتدایی در هویزه که هدف حمله هواپیماهای دشمن قرار گرفته بود، فیلم و گزارش تهیه کردند. خبرنگاران خارجی شامل نمایندگان خبرگزاری‌های فرانسه، رویتر، تانیوگ، چین، شبکه‌های تلویزیونی ای.بی.سی. و سی.بی.اس. امریکا و روزنامه لوموند فرانسه و چند نشریه ژاپنی، بعدازظهر امروز به تهران بازگشتند.(1)
در گزارش خبرنگار خبرگزاری فرانسه از هویزه آمده است: «هویزه با منازل تازه‌خاکستری و کم‌ارتفاعش از سکنه خالی شده است. هویزه که در ماه ژوئن 1982، منهدم شده بود، با عقب‌نشینی عراق پس از 17 ماه تصرف، بار دیگر بازسازی شده و اهالی به‌تدریج به محل بازمی‌گشتند، اما نیروی هوایی عراق سه بار طی هفته گذشته، آنجا را هدف حملات خود قرار داد. مقامات ایرانی اعلام کردند در بمباران روز سه‌شنبه [19 آذر 1364] که مرکز شهر مورد اصابت قرار گرفت، حدود 14 تن کشته و 30 تن دیگر مجروح شده‌اند. بنا به اظهار شهردار شهر [بخشدار]، طی حمله روز چهارشنبه یک تن مجروح شده و حمله روز پنجشنبه تلفاتی به‌همراه نداشته است. وی به خبرنگارانی که جهت تأیید اثرات بمباران‌های عراقی به محل اعزام شده بودند، اعلام کرد که هواپیماهای بغداد تنها 10 دقیقه پیش از رسیدن خبرنگاران به شهر، بازگشته بودند. [...]
یکی از مسئولان ایرانی در محل توضیح می‌دهد که با استقرار 300 خانوار در ماه سپتامبر، زندگی بار دیگر حیات خود را در این شهر رهاشده باز می‌یابد. مدرسه بازگشایی شده و 200 کودک که همه‌روزه در سر کلاس حاضر می‌شدند، نانوایی به کار مشغول بود و یک درمانگاه اهدایی نیز به وجود آمده بود. همه اینها بدون شک حاکی‌از یک زندگی کاملاً ناپایدار است، زیرا هیچ نشانه‌ای از اقامت طولانی یک گروه انسانی مهم در هویزه دیده نمی‌شود.
به گفته مسئولان رسمی ایرانی - که خبرنگاران را در این بازدید از شهرشان همراهی می‌کردند - از میان 14 خانه‌ای که در بمباران‌های اخیر خراب شد، برخی از آنها مسکونی بوده است. در یکی از این خانه‌ها که سردر آن کاملاً منهدم شده است، یک یخچال سبزرنگ ازبین‌رفته با یک مسواک در جعبه‌اش و یک خمیردندان هنوز دیده می‌شود. کفش‌های ناجفت و کنسروهای خالی نیز زمین را پوشانده‌اند. یک مسئول ایرانی می‌گوید عراقی‌ها با هدف قرار دادن هویزه خواستند از بازگشت اهالی جلوگیری به عمل آوردند. به نظر می‌آید آنها موفق شده‌اند، زیرا اهالی ترجیح دادند از آنجا بروند. یک مسئول ایرانی با اطمینان درمقابل حیرت یک روزنامه‌نگار که اعلام کرده بود این عزیمت
1) 23. روزنامه اطلاعات، 23/9/1364، ص18.
که به فرار شبیه است با قاطعیت عمومی ایرانی‌ها مغایرت دارد، گفت: آنها باز خواهند گشت.»(1)
خبرنگار خبرگزاری رویتر هم از بازدید خود چنین گزارش داده است: «به گفته مقامات رسمی ایران، نیروهای عراق شروع به استفاده از یک نوع راکت ضدنفر جدید کرده است که ظاهراً قادر به کشتار افرادی که در شعاع 40 متری محل انفجار هستند، می‌باشد. یک نمونه از چنین راکتی روز سه‌شنبه در یک حمله هوایی به هویزه به کار گرفته شده است. [...] مقامات مذکور گفتند یک هواپیمای عراقی که در سطح پایینی پرواز می‌کرد این راکت را به نزدیکی کارگاهی در حاشیه هویزه شلیک کرد. سه تن که در فاصله 30 متری محل انفجار راکت بودند براثر بمباران ترکش‌ها کشته شدند و یک کامیون در 40 متری سمت دیگر انفجار از کار افتاد. بیشتر سوراخ‌های ناشی از ترکش‌ها به فاصله 30 سانتی‌متر از یکدیگر قرار داشتند و برخی تکه‌های آن از دماغه ضخیم فولادی دو طرف کامیون سه تنی عبور کرده بودند.
عبدالامیر افراوی درحالی‌که به کتری سیاه و لوله آبی که در میان وسایل خون‌آلود داخل آلونک آنان قرار داشت خیره شده بود، گفت: آنها هیچ شانسی برای فرار نداشته‌اند. شهردار شهر [بخشدار] گفت که آنها در بسیاری از روزها، در منطقه، سه حمله هوایی عراق را شاهد بوده‌اند. اما این تعداد کشته و 30 مجروح براثر حمله بزرگ سه‌شنبه بر جای مانده‌اند. هیچ‌گونه نشانی از یک پایگاه نظامی در هویزه نبود. مقامات رسمی گمان داشتند که حملات هوایی عراق با هدف منصرف‌کردن اعراب بومی خوزستان از آمدن به داخل خانه‌های جدید آجری شهر صورت می‌گیرد.
عراق می‌گوید تهاجمات سنگینی علیه مراکز تجمع نیروهای ایرانی در بخش‌های جنوبی جبهه در هریک از روزهای هفته گذشته صورت داده است که هدف آن درهم‌شکستن یک تهاجم مهم ایران که توسط دو طرف پیش‌بینی شده می‌باشد، قبل از آنکه چنین تهاجمی به وقوع پیوندد.»(2)
1
امروز مانند روز گذشته درگیریهای محدودی در کردستان رخ داد، طوری‌که می‌توان گفت کردستان در این دو روز آرامشی نسبی داشت. امروز همچنین میان دو گروه کومهله و دمکرات درگیری دیگری رخ داد.
شهربانی استان کردستان گزارش داد: میان نیروهای خودی و عناصری از گروه کومهله در ده کیلومتری بوکان درگیری رخ داده که در نتیجه تعدادی از افراد کومهله کشته شدند و یکی از پیش‌مرگان مسلمان نیز به شهادت رسید.(3)
در روستای کاوا از توابع اشترآباد بانه، میان نیروهای خودی با افرادی از کومهله درگیری رخ داد که براثر آن یک پاسدار وظیفه و یک پیش‌مرگ مسلمان مجروح شدند.(4)
در روستاهای اطراف سقز، بین افراد حزب دمکرات و گروه کومهله درگیری رخ داد که درنتیجه آن 3 تن از نیروهای دمکرات کشته و 4 تن زخمی شدند. از گروه کومهله نیز یک تن کشته شد.(5)
1) 24. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 269، 23/9/1364، صص 5 و 6، هویزه - خبرگزاری فرانسه، 22/9/1364.
2) 25. همان، صص 7 و 8، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/9/1364.
3) 26. سند شماره 442264 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 24/9/1364.
4) 27. سند شماره 59414 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 24/9/1364.
5) 28. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 16، 6/10/1364، ص59.
1
کاروان راهیان کربلا از استان زنجان بعدازظهر امروز پس از راه‌پیمایی در تهران، روبه‌روی مجلس شورای اسلامی تجمع کردند. آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ و میرحسین موسوی نخست‌وزیر در این جمع سخن گفتند.
آقای هاشمی رفسنجانی به هوشیاری مردم ایران برای حضور در جبهه‌های نبرد و تأمین نیروی انسانی جبهه‌ها و مشکل دولت عراق در جذب نیرو و تقاضا از کشورهای منطقه برای تأمین نیروی انسانی اشاره کرد و به ملاحظات جمهوری اسلامی در رعایت جوانب انسانی و اسلامی در جنگ پرداخت. سپس آقای موسوی درباره تفاوت انگیزه انسان‌ها در جوامع مختلف، توطئه قدرت‌ها برای ساقط‌کردن جمهوری اسلامی و مقاومت ملت ایران با انگیزه‌ای الهی، ناتوانی قدرت‌های جهانی از درک محتوای انقلاب اسلامی سخن گفت.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از این مراسم گزارش داد: «کاروان راهیان کربلا با بیش از 180 دستگاه اتوبوس از استان زنجان راهی جبهه‌های نبرد شدند. این کاروان پس از راه‌پیمایی در خیابان‌های تهران درمقابل مجلس شورای اسلامی در مراسمی که ترتیب داده شده بود، شرکت کردند. در این مراسم پرشکوه که مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، نمایندگان مردم شهرهای استان زنجان و مسئولان این استان و نیز جمعی از دیگر نمایندگان مجلس و حجت‌الاسلام باریک‌بین نماینده امام و امام‌جمعه قزوین حضور داشتند، حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، طی سخنانی لبیک‌گفتن مردم سراسر کشورمان به ندای مسئولان و استقبال افتخارآمیز آنان از کاروان‌های کربلا را موردتقدیر قرار داد و این حرکت را شایسته مردم کشورمان درجهت حفظ آبروی انقلاب و اسلام توصیف و خاطرنشان کرد که سخت تحت‌تأثیر آن روحیه‌ها و فداکاری‌ها و شهادت‌ها قرار گرفته است.
رئیس مجلس شورای اسلامی یادآور شد: نکته بسیار مهمی که برای ما مطرح است این است که هوشیاری مردم ما و وجدان بیدار جوانان ما در تاریخ معاصر برای دنیای استکباری و دشمنان اسلام مثل خاری در چشم شده است. آنها هرچه تبلیغ و هیاهو راه می‌اندازند و می‌خواهند که پشت جبهه‌ها را تضعیف کنند وقتی که ضرورت ایجاب می‌کند مردم با یک حرکت به‌سوی اهداف انقلاب و جبهه‌ها همه رشته‌های آنان را پنبه می‌کنند و دوباره چهره تابناک انقلاب را که برای دشمنان غیرقابل‌تحمل شده به جهان نشان می‌دهند و بار دیگر به همه مسئولان کشور روحیه می‌دهند.
نماینده امام در شورای عالی دفاع با اشاره به اینکه به‌خاطر شرایط جهانی جبهه‌های نبرد بیش از هر زمان به حضور جوانان کشور نیاز دارند گفت: جوانان ما این نیاز را درک کرده‌اند و به این نیاز جواب مساعد می‌دهند و راهی جبهه‌های نبرد می‌شوند. و این با هیچ جای دنیا قابل‌مقایسه نیست که داوطلبان مردم آن‌چنان جبهه‌ها و سربازخانه‌ها و مراکز نظامی را پر می‌کنند که همیشه دست مسئولان و فرماندهان نظامی ما ازجهت نیرو پر است.
درحالی‌که دشمن ما صدام، برای تأمین نیروی انسانی دستش به‌سوی همه مرتجعین و عوامل استکبار جهانی دراز است و در اردن، مصر و سراسر دنیای عرب و هرجایی که بتواند یک نفر را پیدا کند به قیمت گزاف به عراق می‌کشاند و الآن هم هفت سال است که نتوانسته سربازانش را مرخص کند و این عشق به شهادت و جهاد است که شما را وامی‌دارد، همچنان جبهه‌ها را پر کنید.
جبهه‌ها و سربازگیری ما وضع عادی دارد. این تفاوت اساسی میان جمهوری اسلامی ایران و کشور دشمن ما مسئله را برای دشمنان روشن کرده که پیروزی نهایی با رزمندگان اسلام است.
سخنگوی شورای عالی دفاع در ادامه سخنانش با اشاره به اینکه اگر جمهوری اسلامی هم مانند دشمن بعثی بدون توجه به جنبه‌های اسلامی و انسانی قضیه می‌جنگید الآن وضع طور دیگری بود، گفت: ما با مراعات جوانب اسلامی داریم از خودمان دفاع می‌کنیم و انشاءالله ملت ما با حرکت مقدس و جدیدش بار دیگر در جبهه‌ها هیجان ایجاد کرده و فرماندهان ما باید آمادگی داشته باشند که جنگ را پیروزمندانه تمام کنند.
پس از سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی، مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، به سخنرانی پرداخت. وی در مقایسه انقلاب اسلامی با انقلاب‌ها و دگرگونی‌های سیاسی - اجتماعی دیگر به تفاوت در انگیزه انسان‌ها اشاره کرد و گفت: مردم در ظاهر شبیه یکدیگر هستند، آنچه باعث تفاوت انسان‌ها می‌شود باطن آنها است. انسان‌هایی هستند که عافیت‌طلبی، دنیاخواهی انگیزه تمام فعالیت‌های آنها است و یا مردمی که انگیزه آنها سلطه بر دیگران است و این انسان‌ها بسیار فاصله دارند از کسانی که برای جهاد در راه خدا و رستگاری انسان‌ها و پیاده‌شدن عدل الهی انگیزه دارند.
مهندس موسوی خطاب به حاضرین گفت: بهترین شاهد برای بیان انگیزه‌های انقلاب حرکتی است که شما فرزندان عزیز زنجان به‌سوی جبهه‌ها دارید. یقیناً نیت شما دنیاخواهی نیست و برای منافع مالی حرکت نکرده‌اید و برای کشورگشایی و سلطه به جبهه‌ها نمی‌روید. انگیزه شما در این حرکت اطاعت از فرمان اسلام، قرآن و رهبر انقلاب است و این همان تفاوت انقلاب ما با انقلاب‌های دیگر است.
نخست‌وزیر با تأکید بر اینکه هریک از توطئه‌های کفر جهانی علیه انقلاب اسلامی می‌توانست یک نظام را ساقط کند، علت شکست دسیسه‌های دشمنان را مقاومت مردم دانست. وی افزود: روحیه مقاومت مردم در روحیه بسیجیان و رزمندگان متبلور است و انگیزه خدایی این ملت باعث پایداری درمقابل توطئه‌های شیطانی است.
نخست‌وزیر با اشاره به حمایت‌های جهانی از رژیم صدام، درباره رفتار مجامع حقوق بشری با انقلاب اسلامی گفت: حمایت آنها از حقوق بشر، درحقیقت حمایت از منافع امریکا در خلیج‌فارس است. وی با بیان اینکه محتوای انقلاب اسلامی به‌دلیل انگیزه‌های الهی خود بسیار
دور از ذهن خارجی‌ها است، گفت: آنچه آنها نمی‌توانند معنای آن را بفهمند عشق ملت ما به اسلام و رهبری است که موجب شده تا ملت ما پرچم‌دار انقلاب اسلامی در میان ملت‌های اسلامی باشد و این حرکت در نفس خود پیروزی است.»(1)
گفتنی است که کاروان راهیان کربلای استان زنجان شامل 7500 نفر نیروهای داوطلب مردمی شهرهای قزوین، زنجان، ابهر، قیدار و روستاهای اطراف بودند که 2500 نفر آنان از شهرستان قزوین شامل نیروهای بسیجی و مردمی و گروههای فنی و تخصصی و گروهی از پزشکان به‌همراه ائمه جمعه قزوین و تاکستان و جمعی از روحانیون اعزامی از دفتر تبلیغات اسلامی و حوزه علمیه قزوین با بیش از 25 کامیون و تریلی از کمک‌های اهدایی مردم قزوین راهی جبهه‌های نبرد شدند.(2)
1
ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ادامه عزیمت پرشور کاروان راهیان کربلا، از همه نیروهای متخصص مردمی و کارمندان محترم دولت (پیرو مصوبه هیئت دولت جمهوری اسلامی ایران) دعوت کرد تا برای ثبت نام حداکثر تا آخر وقت روز شنبه 23 آذر 1364 به دفتر مرکزی جذب نیروهای متخصص بسیج ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واقع در خیابان صبای جنوبی مراجعه کنند.(3)
2
امروز برخی رسانه‌های خارجی به گزارش و تحلیل اعزام کاروان‌های کربلا و عملیات آتی جمهوری اسلامی پرداختند. برخی دیپلمات‌ها تحرکات ایران را امر عادی و تلاش عراقی‌ها را برای نزدیک جلوه‌دادن حمله ایران سیاسی خواندند. برخی دیگر به حضور نیم‌میلیون سرباز ایرانی و آماده‌باش کامل عراقی‌ها اشاره کردند.
روزنامه گاردین امروز در مقاله‌ای به قلم دیلیپ هیرو نوشته است: «کاملاً معلوم نیست که چقدر بایستی ادعاهای عراقی‌ها را درمورد قریب‌الوقوع بودن حمله ایران جدی گرفت. به اعتقاد یک دیپلمات مطلع، عراقی‌ها فقط به دلایل سیاسی عکس‌العمل بیش از حد از خود نشان می‌دهند. آنها از دیدار اخیر وزیر امور خارجه ایران علی‌اکبر ولایتی با شاه و وزیر خارجه عربستان سعودی عصبانی هستند و می‌خواهند با قریب‌الوقوع جلوه دادن حمله ایران به عراق، موجبات شرمساری مقامات سعودی را به‌خاطر این ملاقات فراهم آورند.»
گاردین افزوده است: «دیپلمات مزبور اظهار می‌دارد که اتفاقاتی که اکنون در جبهه‌ها رخ می‌دهد فقط نقل‌وانتقالات عادی پاسداران در جبهه ایران است و باتوجه‌به وجود یک میلیون سرباز ایرانی در انیفورم، نقل‌وانتقال ده‌ها هزار تن دیگر چیز غیرعادی نیست، حتی اگر چنین باشد این بار یک فرق اساسی وجود دارد: جنگ خلیج [فارس] به بن‌بست رسیده و طرفین در
جست‌وجوی تاکتیک‌های جدیدی می‌باشند. کاروان کربلا به‌صورت کوششی است جهت بیشتر ترغیب‌نمودن مردم به حمایت از جنگ؛ همچنان که رئیس‌جمهور در میتینگ اخیر در مجلس اظهار داشت برخلاف انتظارات تحلیل‌گران نظامی خارجی، علائق مردم نسبت به جنگ افزایش یافته است.»(1)
رادیو اسرائیل نیز به نقل از دیپلمات‌های خارجی در بغداد به حضور نیم‌میلیون سرباز ایرانی برای اجرای حمله‌ای گسترده در جبهه‌ها اشاره کرد و گفت: «همین منابع گفتند نیروهای عراق در این دو جبهه درحال آماده‌باش کامل به سر می‌برند. [...] کارشناسان نظامی می‌گویند: احتمال دارد این بار نیز ایران حمله را از باتلاق‌های هورالهویزه آغاز کند و بکوشد شهرک قرنه را به تصرف درآورد تا ارتباط بصره را با بغداد قطع کند و این دومین شهر بزرگ عراق را به محاصره درآورد.»(2)
روزنامه کویتی الانبا هم با اشاره به حضور نیم‌میلیون سرباز ایرانی در جبهه‌ها مدعی شده که نبرد آتی به نفع عراق تمام شده و زمان غافلگیری به سرآمده است. دیگر مطبوعات کویت هم ضمن انتشار ادعاهای وزیر دفاع عراق نوشته‌اند که راه‌حل‌های نظامی تهران به پایان رسیده است.(3)
رادیو کلن نیز گزارش داد: «ایران به قسمت جنوبی و مرکزی مرز عراق گویا پانصدهزار نفر سرباز منتقل ساخته است. ایرانیان بدین‌وسیله به عقیده محافل دیپلماتیک یک حمله جدید در پیش دارند.»(4)
1
وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق درباره تهاجم آتی ایران هشدار داد و بر ادامه تهاجم به خارک و اهداف اقتصادی و نظامی ایران تأکید کرد.
رادیو بغداد در برنامه امروز خود گفت که وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق در گفتوگو با رادیو صدای امریکا تأکید کرد که تمرکز جدید نیروهای عراق در جبهه‌ها برای ایران گران تمام خواهد شد و به شکست و ویرانی خواهد انجامید. وی افزود که عراق در خاک خود سنگربندی کرده و روحیه‌ای بسیار عالی دارد و در جبهه‌هایش انبوه‌هایی از رزمندگان کاردان به سر می‌برند. وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق در ادامه با اشاره به سخنان آقای هاشمی درباره حمله آتی ایران گفت که ایران سال‌های گذشته دست به چند حمله زد که در تهران سرنوشت‌ساز توصیف شده بود، ولی این حملات بی‌درنگ در خطوط مرزی عراق درهم کوبیده می‌شد و خاتمه می‌یافت.
لطیف نصیف جاسم در پایان تأکید کرد که جنگنده‌های عراقی ضربات کوبنده خود را به جزیره خارک و دیگر اهداف اقتصادی و نظامی ایران همچنان ادامه خواهند داد تا اینکه سردمداران حکومت حاکم در تهران تصمیمات مسالمت‌آمیز بین‌المللی را بپذیرند.(5)
1
تصویر
آقای هاشمی رفسنجانی خدمات جهاد سازندگی در پشتیبانی از جنگ را فقط برای آشنایان با جنگ قابل‌درک دانست. جمع کثیری از اعضای ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی تهران عصر امروز با آقای هاشمی رفسنجانی دیدار کردند. در این دیدار رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: «آنها که با جنگ آشنا هستند خدمات شما را در جبهه‌ها درک می‌کنند. زدن خاکریز در خط مقدم جبهه در آنجا که صدای توپ‌ها و غرش هواپیماها لحظه‌ای قطع نمی‌شود و دائماً از چپ و از راست صدای انفجارها و دود ناشی از انفجار همه‌جا را پر کرده، تنها برای آشنایان با جنگ قابل‌درک است. جهاد سازندگی انصافاً آثاری به جای گذاشته که در تاریخ ما سند مقاومت و جهاد و ایثار است و این نهاد را به‌عنوان نهاد مقدس و ایثارگر در تاریخ انقلاب‌های دنیا تثبیت کرده است.»(1)
2
روزنامه واشنگتن تایمز به نقل از منابع جاسوسی ادعا کرد که سوریه موافقت کرده بود سلاح شیمیایی به ایران بدهد، اما این موافقت‌نامه اجرا نشده است. این روزنامه در مقاله‌ای این موضوع و عواقب اجرا‌شدن این موافقت‌نامه و همچنین دیدگاه‌های امام خمینی و فرماندهان نظامی ایران را درباره کاربرد سلاح شیمیایی بررسی کرده است. در این مقاله همچنین تولید سلاح شیمیایی در عراق و استفاده ارتش عراق از آن تأیید شده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن گزارش داد: «براساس گزارش‌های منابع جاسوسی، سوریه در اوایل سال جاری مسیحی موافقت کرده بود که سلاحهای شیمیایی دراختیار ایران قرار دهد، لیکن به نظر می‌رسد بعداً از اجرای توافق خود حداقل موقتاً روی گردانیده است. روزنامه امریکایی واشنگتن تایمز ضمن اعلام مطلب فوق می‌نویسد: یک مفسر امریکایی دراین‌باره اظهارنظر کرده درصورتی‌که این سلاحهای شیمیایی به ایران منتقل شود احتمالاً یک سلسله عکس‌العمل‌هایی [را] ازجانب کشورهای منطقه که شدیداً در جست‌وجوی دستیابی به این سلاحها هستند، به‌دنبال خواهد داشت. این روزنامه می‌افزاید: باوجوداین، هنوز این امکان وجود دارد که سوریه هر آن به عهد خود وفا نماید و این امری است که همچنان موجب نگرانی مقامات رسمی امریکا می‌باشد.
هنوز مشخص نیست که چرا سوری‌ها تصمیم به عدم اجرای موافقت‌نامه خود - که ظاهراً
1) 37. روزنامه جمهوری اسلامی، 23/9/1364، ص12.
تا اواخر تابستان به قوت خود باقی بوده - گرفته‌اند. اما احتمال این می‌رود که فشارهای دیپلماتیک ازجانب امریکا بر حافظ اسد موجب این تصمیم‌گیری شده باشد. این وضعیت باتوجه‌به اختلافات داخلی موجود در رهبریت ایران و همچنین اکراه شوروی در اینکه سلاحهای شیمیایی این کشور در خارج از مرزهای خاورمیانه پخش شوند بسیار پیچیده است. یک منبع جاسوسی گزارش داده است که آیت‌الله خمینی و دیگر رهبران مذهبی ایران عموماً با استفاده از سلاحهای شیمیایی مخالف هستند، اما نظامیان ایران خواستار توسعه و گسترش سلاحهای شیمیایی ایران می‌باشند و احیاناً هم‌اکنون به موفقیت‌هایی دست یافته‌اند.
یک مفسر اظهارنظر می‌کرد که روس‌ها علی‌رغم اشتیاق عمومی‌شان نسبت به تولید و استفاده از سلاحهای شیمیایی نگران‌اند که توزیع این سلاحها در منطقه درنهایت به زیان آنها تمام شود. به‌عنوان مثال، درصورتی‌که ایران توانایی تولید سلاحهای شیمیایی را کسب نماید این سلاحها می‌توانند بعداً به جنبش مقاومت مجاهدین افغانی تحویل داده شده و علیه روس‌ها مورد استفاده قرار گیرند. دراین‌میان، مقامات رسمی امریکا عموماً از توضیح‌دادن پیرامون جزئیات چگونگی توانایی‌های تسلیحاتی شیمیایی سوریه اکراه دارند. اما یک مقام عالی‌رتبه وزارت جنگ [دفاع] امریکا می‌گوید که سوری‌ها سال‌هاست نسبت به سلاحهای شیمیایی علاقه‌مند می‌باشند. منابع جاسوسی گزارش می‌دهند که سوری‌ها پیشرفته‌ترین قدرت شیمیایی در خاورمیانه هستند. این‌قدرت چیزی است که به نظر مقامات رسمی امریکا خطری وحشی است و درصورتی‌که به کار گرفته شود می‌تواند به‌صورتی غیرقابل‌پیش‌بینی توازن قدرت در منطقه را بر هم بزند.
مدت‌هاست که علاقه‌مندی ایران به داشتن سلاحهای شیمیایی گزارش شده است. نیروهای ایرانی براثر حملات شیمیایی عراق صدمات سنگینی را متحمل شده‌اند. آقای فیتیکی از مقامات عالی‌رتبه وزارت جنگ [امریکا] امریکا، می‌گوید: عراق اولین کشور در تاریخ می‌باشد که از گازهای عصبی در جنگ استفاده کرده است. این مقام همچنین افزود که عراق سلاحهای شیمیایی از نوع گازهای خردلی و گازهای عصبی تابون را مدتی است که تولید می‌کند و از آنها در بمب‌ها، خمپاره‌ها و توپ‌ها استفاده می‌نماید. وی گفت که به‌خاطر مؤثر واقع‌شدن این سلاحها دیگر کشورها نیز علاقه‌مند شده‌اند که خود را با این سلاحها مسلح نمایند.(1)
1
کنگره امریکا با فروش 45 بالگرد به عراق موافقت کرد و یک شرکت ایتالیایی برای همکاری در عملیات خرابکاری در تأسیسات دریایی، با عراق قرارداد بست.
مطبوعات کویت با اعلام درخواست عراق از امریکا برای خرید 24 فروند بالگرد ساخت کمپانی مک‌دونالد داگلاس نوشته‌اند که وزارت دفاع و وزارت خارجه امریکا موفق به کسب
1) 38. مأخذ15، صص 33 و 34، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/9/1364.
موافقت کنگره این کشور برای فروش 45 فروند بالگرد ساخت کمپانی بل به ارزش 275 میلیون دلار به عراق شده‌اند. برپایه این گزارش، مذاکرات مقامات دو کشور درباره فروش بالگردهای مذکور به عراق ازطریق سفارت عراق در واشنگتن، دنبال می‌شود.(1)
از سوی دیگر، اداره دوم فرماندهی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران در نامهای به شورای عالی دفاع به نقل از یک منبع مطلع در پاکستان نوشته است: «ارتش عراق حدود چهار ماه قبل قراردادی با شرکت Puccianing Cosmos - که مرکز آن در شهر Livorno ایتالیا می‌باشد منعقد کرده است. تخصص این شرکت در انواع تخریب و انفجار در زیر دریا می‌باشد.
باتوجه‌به موارد فوق احتمالاً دولت بعثی عراق در نظر دارد از کارشناسان این شرکت جهت آموزش افراد ارتش خود استفاده کرده یا درصورت لزوم از وجود پرسنل آموزش‌دیده در انجام عملیات خرابکاری در لوله‌های نفتی یا هر نوع تأسیسات دریایی جمهوری اسلامی ایران استفاده نماید.»(2)
1
تهدیدات اخیر عراق علیه ایران و هشدارهای آن، به نیروی هوایی عراق متکی است. گفته می‌شود عراق با تغییراتی در بمب‌ها، میزان کشندگی آنها را افزایش داده است.
خبرگزاری تانیوگ از بغداد گزارش داد: «عراق حدود 500 فروند هواپیمای جنگنده که عمدتاً میگ و میراژ هستند دراختیار دارد که در گذشته چندان مورد استفاده قرار نگرفته‌اند، بلکه گفته می‌شود برای نبردهای حیاتی ذخیره شده‌اند. [...] این اطلاعات از منابع دیپلماتیک در بغداد بوده و با اظهارات اخیر یک سخنگوی نظامی عراق که جداً به ایران هشدار داده که عراق با تمام وسایل در دسترس به دشمن حمله خواهد کرد، همراه است. به گزارش خبرگزاری عراق این سخنگو وسایل مزبور را مشخص نکرد، ولی غیرمستقیم اشاره کرد که منظور اساساً نیروی هوایی برتر عراق است.
عراق نخستین بار در سال گذشته پس از تعرض بزرگ ایران، نیروی هوایی خود را بهطور وسیع در جنگ شهرها به کار گرفت.»(3)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از اهواز: «رژیم عراق اخیراً با ایجاد تغییراتی در بمب‌های خود قدرت تخریب این نوع بمب‌ها را افزایش داده است. در این بمب‌ها صدها قطعه میل‌گرد با ابعاد یک سانتی‌متری تعبیه شده است که به‌هنگام اصابت به زمین علاوه‌بر آوردن خسارات، براثر پرتاب قطعات کوچک میل‌گرد به افرادی که در اطراف و به فاصله یک‌صد متری محل اصابت بمب قرار دارند نیز آسیب می‌رساند. به نظر می‌رسد این بمب‌ها علیه تجمع نفرات به کار می‌روند. این بمب‌ها اخیراً برای اولین‌بار در هویزه مورد استفاده قرار گرفته‌اند.»(4)
1
تصویر
نماینده ایران در سازمان ملل متحد شایعه تغییر در صحنه سیاسی ایران را رد کرد و اندکی بی‌طرفی در شورای امنیت را شرط دست‌برداشتن ایران از تحریم این شورا اعلام کرد.
خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل گزارش داد: «درپی دیدار اخیر وزیر خارجه ایران از عربستان، رجایی خراسانی که طی یک کنفرانس مطبوعاتی، روابط بین تهران و ریاض را تقریباً حسنه توصیف کرد، اظهار داشت که جنگ یکی از موضوع‌های مذاکرات بوده، لیکن این بدان معنا نیست که تغییراتی در صحنه سیاسی ایران حاصل شده باشد. وی خاطرنشان کرد که ایران همواره خواهان بهبود روابط خود با عربستان سعودی است که از مدتی پیش رفتار متعادل‌تری درمقابل دو متخاصم اتخاذ کرده است. [...]
درمورد موضع ایران پیرامون نقش شورای امنیت در تلاش‌هایش برای حل‌وفصل مسئله جنگ، رجایی خراسانی بهطور سربسته اظهار داشت که کشورش احتمالاً حاضر خواهد بود درصورتی‌که شورای امنیت حداقل کمی از خود بی‌طرفی نشان دهد، دست از تحریم این ارگان بردارد.»(1)
2
سفر وزیر امور خارجه ایران به عربستان همچنان موردتوجه رسانه‌های خارجی است. بی‌بی‌سی این سفر را با ثمر دانست و رادیو عربستان آن را تعدیل موضع ایران تفسیر کرد و عراق از این اقدام سعودی‌ها به‌شدت عصبانی شد.
رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری درباره این سفر گفت: «دیدار آقای ولایتی از عربستان سعودی بی‌ثمر نبود و ایران توانست روابطش با برخی از همسایگان جنوبی‌اش را بهبود بخشیده و بر سر برگزاری ملاقات‌های فی‌مابین بیشتری در آینده توافق کند. همچنین به نظر می‌رسد ایران با تأکید روی این نکته که در نظر دارد جنگ با عراق را به مرز میان دو کشور محدود کند، پشتیبانی عربستان سعودی و امارات متحده عربی نسبت به این مسئله که هیچ قدرت خارجی نباید در امور خلیج‌فارس دخالت کند را جلب کرده است. تا آنجا که مربوط به جنگ می‌شود، نشانه‌هایی در دستگاه رهبری ایران و عربستان سعودی حاکی‌از آن است که هنوز به‌جریان‌افتادن تلاش‌های مربوط به برقراری صلح غیرمحتمل نیست.
رادیو عربستان سعودی در گزارشی درمورد دیدار دکتر ولایتی از این کشور به سرسختی ایران
1) 43. مأخذ24، ص4، سازمان ملل - خبرگزاری فرانسه، 22/9/1364.
درزمینه یادشده اشاره کرد، اما در خاتمه یادآور شد که روزنه‌های امید درمورد تعدیل موضع ایران در جنگ با عراق بسته نشده است. تعدیل موضعی که احتمالاً مفهوم آن انصراف ایران از شرط اصلی‌اش برای پایان جنگ، یعنی سرنگونی پرزیدنت صدام حسین است. نشانه‌های چنین تغییر موضعی را می‌توان در اظهارات روز سه‌شنبه میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، مشاهده کرد. وی در مصاحبه‌ای با روزنامه انگلیسی‌زبان تهران تایمز گفت که دولت ایران همچنان مُصّر است که عراق به قول وی برای تحمیل جنگ بر ایران تنبیه شود. اما وی افزود که اگر شورای امنیت سازمان ملل از عراق به‌عنوان طرف مهاجم در جنگ با ایران یاد کند، ایران این امر را به‌عنوان اقدامی مقدماتی درجهت تنبیه رژیم پرزیدنت حسین تلقی خواهد کرد.»(1)
رادیو اسرائیل نیز امروز به نقل از روزنامه الاهرام چاپ قاهره، گزارش داد: «کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس به این نتیجه رسیده‌اند که بهترین شیوه برای درامان‌ماندن از پیامدهای ناگوار جنگ طولانی ایران و عراق آن است که با هر دو کشور متنازع مناسبات دوستانه داشته باشند و ازاین‌رو آنها درحالی‌که به کمک مالی و نظامی به عراق ادامه می‌دهند اکنون می‌کوشند با حکومت اسلامی تهران نیز مناسبات نزدیک برقرار سازند.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش دیگری گفت: «اظهارات دکتر ولایتی در عربستان حاکی‌از آن بوده که شرایط ایران برای پایان جنگ، بدون تغییر به قوت خود باقی است. او گفته است که صدام حسین رئیس‌جمهور عراق باید خلع شود و مردم ایران حاضرند تا کسب پیروزی به جنگ ادامه دهند. تحت چنین شرایطی بعید است که شورای همکاری خلیج [فارس] دست به اقدام تازه‌ای جهت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق بزند.»(3)
از سوی دیگر، روزنامه گاردین امروز از قول یک دیپلمات بسیار آگاه نوشته است عراقی‌ها از اینکه مقامات عربستان در چنین موقعیتی که ده‌ها هزار نیروی داوطلب از جمهوری اسلامی ایران به‌سوی جبهه‌ها عزیمت نموده‌اند تا خود را برای یک تهاجم آماده سازند، با وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران دیدار کرده‌اند، شدیداً عصبانی هستند و آن را خجالت‌آور خوانده‌اند.»(4)
1
دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس جنگ ایران و عراق را عامل بی‌ثباتی منطقه ذکر کرد.
به گزارش رادیو دوبی: «عبدالله یعقوب بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج [فارس]، هشدار داد که با ادامه جنگ ایران و عراق هیچ ثباتی در منطقه خلیج [فارس] نمی‌تواند وجود داشته باشد. وی افزود: شورای همکاری خلیج [فارس] به استراتژی پایان‌دادن به جنگ خلیج [فارس] با درنظرگرفتن تمام جنبه‌ها پایبند است. عبدالله بشاره خواستار پایان فوری تمام خصومت‌ها میان دو کشور همسایه شد.»(5)
1) 44. مأخذ15، صص 22 و 23، رادیو بی‌بی‌سی، 21/9/1364.
2) 45. مأخذ17، ص8، رادیو اسرائیل، 21/9/1364.
3) 46. مأخذ15، ص18، رادیو بی‌بی‌سی، 21/9/1364.
4) 47. سند شماره 212342 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، شماره 165/3، 23/9/1364، ص7.
5) 48. مأخذ15، ص11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/9/1364، به نقل از رادیو دوبی.
1
رادیو مسکو در گزارشی حضور نظامی امریکا در منطقه خلیج‌فارس را خطری جهانی خواند و تنها راه نجات از این بحران را اجرای پیشنهاد صلح شوروی در جنگ ایران و عراق اعلام کرد.
رادیو مسکو گفت: «شک نیست که خلیج‌فارس و بخش شمال‌غربی اقیانوس هند که در مجاورت خلیج واقع است، ازجمله مناطق انفجارآمیز جهان به شمار می‌روند. نیروهای امپریالیسم بارها از تشنج اوضاع این منطقه به‌عنوان دستاویزی جهت افزایش حضور نظامی خود و تحمیل اراده خویش یعنی اراده غارتگران و ستمگران به کشورهای ساحلی با زور تفنگ بهره‌برداری کرده‌اند. امریکا در لباس مدافع خطوط دریایی بین‌المللی حمل نفت درآمده و منطقه پهناوری را به‌عنوان منطقه منافع حیاتی خود اعلام کرده است و همچنین به این بهانه در آنجا به تدارکات نظامی دست زده است که ابعاد و سمت‌گیری آنها به هیچ‌وجه جنبه دفاعی ندارد بلکه گویای تدارک و تجاوز است. [...]
ژنرال‌ها و سیاست‌سازان امریکایی از همین موضع به جنگ ایران و عراق می‌نگرند و برای موجه نشان‌دادن تدارکات تجاوزکارانه خویش آن را همواره بهانه قرار می‌دهند. [...] روزنامه واشنگتن تایمز در شماره یازدهم نوامبر سال جاری درباره اینکه جنگ ایران و عراق باوجود جنبه منطقه‌ای آن چگونه می‌تواند به رویارویی جهان مبدل شود مطالبی نگاشته است. ناوهای جنگی کشورهای غرب در بخش جنوبی خلیج‌فارس به بازی پیچیده توأم با حیله‌گری و مانورهای دروغی و برانگیختن مشغول‌اند؛ باز‌ی‌ای که به عقیده روزنامه واشنگتن پست در حکم بندبازی و رویارویی نیست. در این بازی خطرناک، ناوهای ایران نیز شرکت می‌کنند. آنها راه کشتی‌های بازرگانی را می‌بندند که گویا قادرند بارهای نظامی به عراق نرسانند و آنها را مورد تفتیش و بازرسی قرار می‌دهند.
چنانکه در گزارش رسیده از عمان که در روزنامه واشنگتن پست انتشار یافته، اشاره می‌شود: به‌هنگام یکی از این بازرسی‌های ایرانی یک فروند ناو فرانسوی در این رویداد دخالت کرد و با تهدید به آتش‌گشودن، ناو پاسدار ایرانی را از کشتی کانتینربر دور کرد. این اتفاق گواه بارزی بر آن است که درگیری مسلحانه در منطقه خلیج‌فارس به حد خطرناکی رسیده است. این وضع می‌تواند محافل اجتماعی ترقی‌خواه جهان را نگران سازد. اجرای پیشنهادات صلح‌جویانه کشور شوروی یگانه راه‌حل برای رفع وضع پرتشنج است که پدید آمده و خطر بروز انفجاری [را] در بر دارد.»(1)
1) 49. مأخذ15، صص 12 و 13 و 14، رادیو مسکو، 21/9/1364.
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران در دیدار وزیر اطلاعات و مطبوعات نیکاراگوئه، برای محدودکردن امریکا در جنگ‌افروزی، هماهنگی جبهه‌های مختلف مبارزه با امریکا را ضروری خواند.
وزیر اطلاعات و مطبوعات نیکاراگوئه که با هیئت همراه امروز با نخست‌وزیر دیدار کردند، ضمن گزارشی از تهاجم تبلیغاتی، نظامی و اقتصادی امریکا علیه نیکاراگوئه و ابلاغ پیام رئیس‌جمهور و کادر رهبری این کشور، از کمک‌های جمهوری اسلامی ایران به کشورش تشکر کرد. وی افزود: در زمانی‌که امریکای مرکزی نیاز شدیدی به صلح دارد روند ارسال تسلیحات امریکایی به‌طرف کشورهای متحد امریکا در امریکای مرکزی رو به افزایش است و امریکا برای افزایش تشنج در امریکای مرکزی توطئه می‌کند. او همچنین روابط تنگاتنگ با ایران را برای تقویت جبهه دفاعی کشورش دربرابر تهاجمات امریکا ضروری دانست.
مهندس موسوی نخست‌وزیر، ضمن استقبال از توسعه روابط فرهنگی، سیاسی و اقتصادی دو کشور، گفت: جنگ‌افروزی در نقاط مختلف جهان خصوصیت برجسته امریکاست و لازمه استقلال کشورهای انقلابی این است که دربرابر جنگ‌افروزی‌ها با مقاومت مبارزه کنند. نخست‌وزیر افزود: امروز جبهه‌های مختلفی برای مبارزه با امریکا در سراسر جهان گشوده است که هماهنگی بین آنها می‌تواند در محدودساختن جنگ‌افروزی‌های امریکا مؤثر باشد. وی افزود: در دنیایی که ملت‌ها دارند آگاه می‌شوند کشورهای موردتهاجم استکبار نباید احساس تنهایی کنند، زیرا توده آگاه ملت‌ها با آنان هستند و شما نیز از این ویژگی مستثنا نیستید. جمهوری اسلامی ایران به‌دلیل دوستی‌ای که با کشور شما دارد تحولات نیکاراگوئه را با جدیت دنبال می‌کند و شما نیز باید سعی کنید انقلاب و ارزش‌های آن را بیشتر بشناسید.(1)
2
بشارتی قائم‌مقام وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران که در رأس هیئتی به چند کشور افریقایی سفر کرده است، امروز پیام رئیس‌جمهور ایران را تقدیم موگابه رئیس‌جمهور زیمبابوه کرد. در این دیدار بشارتی ضمن تقدیر از مبارزات مردم زیمبابوه علیه آپارتاید، از اقدامات ایران علیه امپریالیسم، صهیونیسم و نژادپرستی یاد کرد و حمایت ایران را از مبارزات حق‌طلبانه مردم افریقای جنوبی و نامیبیا علیه آپارتاید اعلام کرد.
موگابه نیز از پیام آقای رئیس‌جمهور و حضور هیئت ایرانی در زیمبابوه و نقش ایران علیه حکومت نژادپرست افریقای جنوبی و روابط بسیار حسنه دو کشور ایران و زیمبابوه تشکر کرد و خواستار توسعه بیشتر این روابط شد. وی گفت: ما همواره از انقلاب اسلامی ایران و رهبری آن حمایت کرده‌ایم.(2)
1
پس از پایان دیدار هیئت بلندپایه سوری از اردن، امروز سوریه و اردن درحالی با انتشار اعلامیه مشترک خواستار برپایی کنفرانس بین‌المللی صلح خاورمیانه شده‌اند که گفته می‌شود دو کشور بر سر جنگ ایران و عراق و سازمان آزادیبخش فلسطین مواضع مشترک ندارند.
خبرگزاری فرانسه از امان گزارش داد: «سوریه و اردن طی اعلامیه مشترکی که در دمشق و امان منتشر شده، اظهار داشته‌اند که هر دو طرف به اوضاع وخیم منطقه واقف‌اند و ضرورت استحکام اقدام مشترک اعراب در تمام زمینه‌ها به‌منظور تحقق یک صلح عادلانه، جامع و بادوام را براساس عقب‌نشینی اسرائیل از تمام سرزمین‌های اشغالی اعراب و به‌ویژه بیت‌المقدس و اعاده حقوق حقه خلق فلسطین درک می‌کنند.
سوریه و اردن اعلام کرده‌اند که یک چنین صلحی جز ازطریق برپایی یک کنفرانس بین‌المللی تحت نظارت سازمان ملل متحد و با شرکت اعضای دائمی شورای امنیت، به‌ویژه اتحاد جماهیر شوروی، برقرار نخواهد شد. طرفین ضمن تأکید بر مسئله فلسطین به‌عنوان مهم‌ترین و ضروری‌ترین مسئله اعراب، هرگونه صلح جداگانه و مذاکرات مستقیم با اسرائیل را رد کرده‌اند.
دو طرف همچنین بر ضرورت حفظ استقلال لبنان و وحدت و عربیت آن تأکید نموده‌اند. در اعلامیه مشترک از پناهندگان فلسطینی نیز که در معرض هجوم اسرائیل می‌باشند، حمایت به عمل آمده است. آنها خواستار وحدت تمامی جناح‌های سیاسی و مذهبی لبنان به‌منظور تأمین وحدت و حفظ تمامیت ارضی و امنیتی آن کشور شده‌اند. به‌دنبال عزیمت رئوف الکسم نخست‌وزیر سوریه از اردن، دولت اردن اعلام کرد که شاه حسین دعوت اسد برای دیدار از دمشق را پذیرفته است.»(1)
از سوی دیگر، به نوشته روزنامه کویتی القبس، در این دیدار درباره موضوع جنگ ایران و عراق و مسئله سازمان آزادیبخش فلسطین اختلاف‌نظرهایی بروز کرده است. این روزنامه به نقل از یک مقام اردنی نوشته است: سوریه و اردن هرکدام نسبت به موضع قبلی خود درقبال ساف و جنگ ایران و عراق پایبند هستند. این مقام اردنی اظهار کرد که گذشت زمان و همکاری روزمره میان دو کشور موجب ازبین‌رفتن این اختلافات خواهد شد.(2)
2
نشریه اکونومیست چاپ انگلستان، امروز با بررسی تحرکات منطقه‌ای چین و اهدافی که در خاورمیانه دنبال می‌کند، تلاش‌های دیپلماتیک چین را در منطقه باتوجه‌به دیدگاه‌های سیاسی متفاوتی که در کشورهایی نظیر اسرائیل، مصر، سوریه، ایران، عراق و... وجود دارد، تلاشی دشوار اعلام کرد.
به نوشته اکونومیست: «هفته آینده قرار است چین در تلاشی دیپلماتیک که دو هدف عمده
دارد: افزایش نفوذ دیپلماتیک و پرستیژ چین در منطقه و توسعه روابط تجاری؛ وزیر امور خارجه‌اش را به‌عنوان سومین مقام عالی‌رتبه‌ای که در عرض چند ماه از خاورمیانه دیدار می‌کند به منطقه اعزام نماید. [...] درحال‌حاضر، چین با سه کشور از اعضای شورای همکاری خلیج [فارس] یعنی کویت، عمان و امارات متحده عربی روابط دیپلماتیک دارد. تا پاییز جاری شوروی صرفاً با یکی از کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] یعنی کویت روابط دیپلماتیک داشت، لیکن عمان و امارات متحده عربی در پاییز جاری یکی پس از دیگری نسبت به برقراری روابط موافقت نمودند. به‌دنبال موفقیت‌های فوق برای شوروی، چین بهطور آشکار خواستار جلب توجه کشورهای عرب به این نکته است که این کشور (چین) عمیقاً به مسائل و مشکلات جهان عرب توجه دارد و همچنین بسیار علاقه‌مند به فرهنگ اسلامی است. چینی‌ها امید دارند که هم میزان تجارت خود را افزایش دهند و هم اینکه ازنظر دیپلماتیک توجه عربستان سعودی و متحدینش در خلیج [فارس] یعنی بحرین و قطر را جلب نمایند. [...]
در اوایل ماه جاری یک سمپوزیم بین‌المللی که در چین برگزار شد، بر روابط چین با کشورهای اسلامی تأکید ورزید. وزیر امور خارجه چین در این سفر هم از مصر و هم از سوریه دیدار خواهد کرد که نظراتی کاملاً مغایر با یکدیگر درمورد شایستگی و لیاقت یاسر عرفات دارند. گزارش‌های مربوط به همکاری نظامی میان چین و اسرائیل - اگرچه چین مرتباً این امر را تکذیب می‌کند - مطمئناً دیپلماسی چین در خاورمیانه را پیچیده خواهد نمود. مشکلات بیشتری در عراق انتظار وزیر امور خارجه چین را می‌کشد. چه قبل و چه در جریان دیدار حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس ایران از پکن در ژوئن گذشته، مرتباً گزارش‌هایی مبنی‌بر صدور اسلحه ازسوی چین به ایران وجود داشت. چین تمامی این اظهارات را تکذیب نموده است. وزیر امور خارجه چین در متقاعدساختن عراقی‌ها به اینکه ارسال اسلحه ازسوی چین به ایران بی‌پایه و اساس است، کار دشواری در پیش رو خواهد داشت. مسئله تسلیحات همچنین بر موضع چین در جهان عرب ازنظر کلی تأثیر قابل‌توجهی خواهد داشت.»(1)
1
سرپرست نمایندگی ایران در بوداپست (مجارستان) در دیدار با معاون وزیر خارجه مجارستان جویای نتایج سفر وی به افغانستان شد که گابورناج (معاون وزارت خارجه مجارستان) دراین‌باره گفت: «ما تجربه کردیم که رهبران افغانستان می‌خواهند به نتیجه‌ای دست یابند که بسیاری از آنها به عکس‌العمل پاکستان بستگی دارد. ایران همسایه افغانستان است و این برای مردم افغانستان بسیار مهم می‌باشد که موضع ایران را بدانند، بین پاکستان و افغانستان در عمل،
1) 54. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1010، 18/10/1364، صص 38 و 39.
رابطه کنسولی و حتی سیاسی وجود دارد و ما تلاش کردیم و می‌کنیم که رابطه را گسترش و توسعه بدهیم. رهبران افغانستان مایل‌اند که روابطی عادی با ایران داشته باشند. این برای ما کاملاً روشن است که شوروی ارتش خود را در آینده از افغانستان خواهد برد، اما هم‌اکنون همچنان خواهد ماند. ما منتظر اجلاس دسامبر هستیم و معتقدیم که این اجلاس مسئله افغانستان را حل خواهد کرد، چون ما از فعالیت‌های سازمان ملل حمایت می‌کنیم. ما در کابل شنیدیم که دخالت‌ها اخیراً از جنوب چین آغاز شده است.
آقای گابورناج درمورد مسئله خاورمیانه گفته است هیچ تغییر و تحولی در توازن نیروها در منطقه صورت نگرفته و حرکت مورفی درجهت تقویت جناح یاسر عرفات است که نتیجتاً تضعیف سوریه را در بر خواهد داشت و سفر مورفی بسیار خطرناک بوده است.»(1)
1) 55. سند شماره 212341 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، شماره 164/3، 21/9/1364، ص3.
1
فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه امروز در دو ابلاغیه جداگانه سازمان رزم قرارگاه کربلای2 را اعلام و سپاه پاسداران شمال را مأمور طراحی عملیاتی در منطقه سومار - قصرشیرین کرد.
در ابلاغیه فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به قرارگاه کربلای2، سازمان رزم این قرارگاه چنین اعلام شده است:
لشکر5 نصر؛ لشکر7 ولی‌عصر(عج)؛ لشکر25 کربلا و لشکر31 عاشورا.(1)
در ابلاغیه دوم، فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) فرماندهی سپاه شمال (قرارگاه نجف) را مأمور کرد تا علاوه‌بر مأموریت‌های واگذارشده به قرارگاه کربلای1، با استفاده از کادر و سازمان قرارگاه سلمان حداکثر تا 10 دی 1364، یک عملیات فریب با توانی به استعداد 40 گردان را در منطقه میان سومار تا قصرشیرین طرح‌ریزی کند. در این ابلاغیه همچنین خواسته شده است همه اقدامات لازم برای آماده‌سازی منطقه عملیات برآورد و با امکانات موجود به اجرای آن اقدام شود. در این ابلاغیه سازمان رزم عملیات چنین اعلام شده است:
الف) گردان‌های رزمی قابل‌آزاد‌سازی از قرارگاه حمزه (حداقل 10 گردان)
ب) تیپ‌های پدافندی سپاه: تیپ114 امیرالمؤمنین(ع)، تیپ57 ابوالفضل(ع)، تیپ مسلم‌بن‌عقیل.
ج) کلیه نیروهایی که بعد از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل از نواحی منطقه شمال‌غرب و حمزه اعزام می‌شوند.
د) نیروهای اعزامی سایر نواحی سپاه اضافه بر استعداد سازمانی و احتیاط یگان‌های رزمی. (بند د جمعاً 20 گردان).
ه-) یک تیپ از لشکر72 ارتش.
در ادامه این دستورالعمل چند نکته یادآوری و بر آن تأکید شده است:
1) 1. سند شماره 011127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه به قرارگاه کربلای2، 22/9/1364، گزیده اسناد جلد 1، عملیات بزرگ والفجر8، ص151.
قبل از حضور نیروها در منطقه، باید محل اسکان و امکانات پشتیبانی نیروها در منطقه حاضر باشند.
کلیه فعالیت‌های مقدماتی عملیات (شناسایی، مهندسی، تبلیغات و...) باید به‌صورت طبیعی طرح‌ریزی و اجرا شود.
کلیه دست‌اندرکاران عملیات (عناصر قرارگاه و یگان‌های رزمی) با مأموریت تحت عنوان عملیات پشتیبانی توجیه شوند.
درصورت امکان اجرای عملیات محدود در منطقه فوق‌الذکر، با سازمان داده‌شده، عملیات محدود طرح‌ریزی و درصورت تصویب در قرارگاه خاتم به اجرا درآید.(1)
1
با اجرای آتش یک پل دشمن در غرب اروندرود منهدم شد. مدافعان لشکر25 کربلا تک عراق به جزیره جنوبی را دفع کردند. ارتش عراق نیز در هورالهویزه اعلام آماده‌باش کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «یک پل ارتباطی قوای دشمن در غرب اروندرود، روز جمعه 22 آذر 1364 هدف آتش سنگین و هدایت‌شده نیروهای اسلام قرار گرفت و منهدم شد. درنتیجه انهدام این پل ارتباطی - که در محور جاده سیبه - سیحان قرار داشت - تردد خودروهای نظامی دشمن برای ارسال مهمات و تدارکات به جبهه‌ها مختل شد.»(2)
از سوی دیگر، معاونت طرح و عملیات قرارگاه کربلا گزارش داد که در ساعت 9 صبح امروز در منطقه پدافندی لشکر25 کربلا در جزیره مجنون، نیروهای دشمن با 8 فروند خشایار [نفربرهای آبی - خاکی] و چند فروند قایق قصد پیشروی به‌سوی مواضع خودی را داشتند که با آتش سنگین ادوات و مقابله نیروهای در خط مواجه شدند که چند نفر تلفات دادند و مجبور به عقب‌نشینی شدند.(3)
رکن دوم ستاد مشترک ارتش در گزارشی به ستاد مرکزی سپاه اعلام کرد: در ساعت 19:55 جمعه (22 آذر 1364) دشمن به واحدهای خود مستقر در منطقه هورالهویزه تا جزایر مجنون شمالی اعلام آماده‌باش کرد و دستور داد که هرگونه تحرکات و فعالیت نیروهای ایرانی را فوراً اطلاع دهید.(4)
2
پایانه نفتی جزیره خارک امروز چون روزهای گذشته هدف حملات هوایی عراق قرار گرفت که خسارتی درپی نداشت. خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «از نیمه‌شب گذشته تا حدود ساعت 8:30 صبح امروز (جمعه) جنگنده‌های متجاوز عراقی دو بار به حریم هوایی جزیره خارک حمله کرده‌اند. در حمله اول، دو میگ25 ضمن تجاوز به جزیره خارک اقدام به پرتاب چند بمب کردند، ولی خوشبختانه تمامی بمب‌ها داخل آبهای خلیج‌فارس فرود آمد.
مقارن ساعت 8:27 صبح امروز (جمعه) نیز چند میگ25 عراقی که در ارتفاع بالا پرواز
1) 2. سند شماره 011111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه به فرماندهی سپاه شمال (قرارگاه نجف)، 22/9/1364، گزیده اسناد عملیات بزرگ والفجر8، جلد1، ص40.
2) 3. روزنامه ابرار، 24/9/1364، ص1.
3) 4. سند شماره 011168 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه کربلا (واحد طرح و عملیات)، شماره 24، 25/9/1364، ص3.
4) 5. سند شماره 059429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه به قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، 26/9/1364.
می‌کردند، به محدوده هوایی جزیره خارک تجاوز کردند. در این حمله حدود 4 تا 5 بمب به اطراف جزیره خارک پرتاب گردید که یکی از بمب‌ها به لوله زائدی که در قسمت ساحلی جزیره تعبیه شده بود، اصابت نمود. بنا بر اظهار یک مقام استانداری بوشهر، در دو حمله مذکور خوشبختانه هیچ‌گونه خسارات مالی و تلفات جانی به بار نیامد.»(1)
دفتر فرماندهی سپاه پاسداران منطقه4 نوح درباره حمله صبح امروز اعلام کرد که: بمب‌ها به اطراف مخزن‌های گازوئیل اصابت و آتش‌سوزی ایجاد کردند. آتش‌سوزی دقایقی بعد مهار شد. (2)
از سوی دیگر، ارتش عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2051 اعلام کرد که نیروی هوایی عراق در ساعت 8 صبح دست به حمله‌ای موفقیت‌آمیز علیه جزیره خارک زده و آن را طعمه آتش کرده است.(3)
1
نفتکش قبرسی ولکان - که از جزیره سیری عازم جزیره خارک بود - دقایقی قبل از ساعت یک بامداد 22 آذر مورد اصابت موشک دشمن قرار گرفت. به گفته مقامات نظامی، حریق ایجادشده در کشتی مهار شده و این نفتکش درحال حرکت به‌سوی جزیره سیری است.(4)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق به نقل از اطلاعیه نظامی 2051 ارتش عراق اعلام کرد که هواپیماهای نیروی هوایی عراق در ساعت یک بعد از نیمه‌شب به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل دریایی ایران حمله و آن را مورد اصابت قرار دادند.(5)
رادیو بی‌بی‌سی درباره حملات هوایی امروز عراق گفت: «عراق می‌گوید هواپیماهایش امروز صبح برای سومین‌بار ظرف 24 ساعت گذشته ایستگاه بارگیری نفت ایران در جزیره خارک را بمباران کرده‌اند. عراقی‌ها همچنین می‌گویند به یک کشتی نیز در نزدیکی ساحل ایران حمله کرده‌اند.»(6)
2
امروز در مناطق مهاباد، سردشت و بانه درگیری‌هایی میان نیروهای خودی با افراد ضدانقلاب رخ داد:
نیروهای پایگاه‌های کله یک و لیلانه از توابع شهر مهاباد با ضدانقلابیون درگیر شدند. در این درگیری نیروهای خودی تلفاتی نداشتند.(7)
در منطقه سردشت نیروهای پایگاه دادینه یائن در هنگام حمل آب با ضدانقلابیون درگیر شدند که درنتیجه 4 تن از نیروهای خودی زخمی شدند.(8)
همچنین یکی از پرسنل نظامی در محور پایگاه بلیس در منطقه سردشت، با مین برخورد کرد که پای وی براثر انفجار مین مجروح شد.(9)
در درگیری میان نیروهای خودی با ضدانقلابیون در ارتفاعات روستای کلاه رول از توابع بانه، یکی از نیروهای خودی شهید و 3 تن دیگر مجروح شدند.(10)
1) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 269، 23/9/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/9/1364.
2) 7. سند شماره059394 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه 4 نوح (روابط عمومی) به دفتر فرماندهی کل (روابط عمومی)، 22/9/1364.
3) 8. مأخذ6، ص1، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 22/9/1364.
4) 9. سند شماره 200119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 119، 24/9/1364، ص1.
5) 10. مأخذ6، ص1، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 22/9/1364.
6) 11. واحد مرکزی خبر صداوسیما جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/9/1364، ص6، رادیو بی‌بی‌سی، 22/9/1364.
7) 12. سند شماره 200120 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 120، 25/9/1364، ص1.
8) 13. همان.
9) 14. همان، ص2.
10) 15. همان.
1
آقای هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا و فرمانده عالی جنگ امروز در خطبه دوم نمازجمعه تهران به مطالب مهم و متعددی پرداخت ازجمله: نشاط و پرتحرکی رزمندگان و توجه ناظران جهان به آن؛ پندارهای غلط دشمن در حمله به خارک و ادعای نابودکردن اقتصاد ایران؛ مانور نیروهای واکنش سریع امریکا در منطقه برای ایجاد رعب؛ برنامه‌های نظامی ایران برای مقابله با دشمنان؛ غیرممکن‌کردن استفاده از خلیج‌فارس درصورت قطع نفت کشورمان؛ آسیب‌پذیری کشورهای منطقه؛ ایران کشوری صلح‌طلب به‌معنی واقعی؛ اعلام آمادگی به مردم درصورت ضرورت مواجه‌شدن با امریکا و ابرقدرتها در خلیج‌فارس؛ عصبانیت استکبار جهانی و ضدانقلاب از انتخاب جانشین رهبری؛ طرح موضوع حقوق بشر در سازمان ملل و ادعاهایی علیه ایران و... .
تصویر
آقای هاشمی گفت: «مقدمه این شرایط جاری کشور از سه چهار ماه پیش در تاریخ شکل گرفته است. در آن‌موقع دنیا به نقطه‌ای رسید که صدام را آماده کرد تا به خیال خودشان کاری‌ترین ضربه را به ما بزنند. بعد از اینکه جنگ شهرها و خیانت بمباران مردم غیرنظامی به نتیجه نرسید و رژیم عراق نتیجه معکوس گرفت، این بار آمدند و از جنبه‌های اقتصادی شروع کردند که آن تحریکات
روانی علیه صدام را نداشته باشد، چون فکر می‌کردند زدن شهرها یک بدنامی برای رژیم عراق و حامیان او که اسلحه‌های مخصوص دراختیارش گذاشته بودند به وجود آورد و پایه‌های تبلیغات گذشته را خنثی کرد و بسیار در سطح جهانی در دل ملت‌ها به نفع ما تمام شد.
اینها فکر می‌کردند که زدن مراکز اقتصادی و مخصوصاً منابع نفتی این مسئله را ندارد. آنها مدعی بودند که ما جنگ‌افروزیم، جنگ‌خواهیم و زدن منابع اقتصادی نظام جنگ‌طلب برای کشاندن او به پای میز صلح می‌تواند یک قیافه درستی برای صدام ترسیم کند و در تبلیغاتشان روی این تکیه کردند. از اول گفتند که صدام می‌خواهد ازطریق بمباران خارک ایران را به پای میز مذاکره بکشاند و این جهت تبلیغات دشمنان ما بود.
خواستند ملت ما را بترسانند و فکر می‌کردند وقتی این تبلیغات شروع شد در داخل کشور باز روحیه احتکار و انبار‌کردن مواد غذایی و رشد قیمت‌ها و ترس مردم و از این‌گونه چیزها توسعه پیدا می‌کند و مسئولین کشور ضمن اینکه دستشان از پول خالی می‌شود تحت فشار مردم نیز قرار می‌گیرند و این را با تبعات پذیرفتند؛ یعنی فکر کردند که ما هم درآن‌صورت در خلیج‌فارس اقدام به عمل متقابل می‌کنیم و در منطقه بحران درست می‌کنیم و معلوم بود که تبعات آن را هم پذیرفته بودند.
کشورهای جنوب خلیج‌فارس را آماده کردند که این تبعات را بپذیرند و نیروهای به‌اصطلاح واکنش سریع امریکا در منطقه مانور دادند و کشتی‌های بیشتر جنگی در خلیج‌فارس و اقیانوس هند آمدند و تبلیغات این‌طوری شد و شرایطی درست کردند که در کشور ما زمینه تسلیم ما را فراهم کنند و به این مسئله امیدوار بودند. [اما] کار باز برعکس شد؛ یعنی همان‌گونه‌که در جریان جنگ شهرها پیش آمد، اینجا هم قضیه برعکس شد. اولاً آنها در عمل فهمیدند که اقتصاد ما محکم‌تر از این حرف‌هاست و منابع نفتی ما آن‌طور نیست که اینها فکر کنند شیشه است و هروقت که خواستند آن را می‌توانند بشکنند. دیدند که ما جداً می‌توانیم از منابعمان دفاع کنیم و دیدند که منابع نفتی ما متنوع است و دیدند زدن آن به‌صورتی‌که دست ما را خالی کنند ممکن نیست و از این جهت مأیوس شدند.
مسئله دیگری که برای اینها پیش آمد، آنها خیال می‌کردند که ما به‌صورت انتقامی و عکس‌العملی خودمان را ممکن است در خلیج‌فارس محبوس کنیم و وارد یک ماجرایی شویم که پایان آن مشخص نیست و بحران درست کنیم. ما هم از قبل سیاستمان را اعلام کرده بودیم؛ ما گفته بودیم که برای هر مرحله یک طرح داریم و این در برنامه‌های اقتصادی و نظامی ما یک واقعیت است ما خودمان می‌دانیم که اگر فردا فلان حادثه‌ای که ممکن است پیش آید، درصورت وقوع آن حادثه چه خواهیم کرد. ما قسمتی از برنامه‌مان را به دنیا اعلام کردیم و قسمتی از آن را هنوز دنیا نمیداند. ازلحاظ نظامی می‌دانیم که چه زمانی باید ضربه محدود
بزنیم و کی باید حمله وسیع بکنیم و کی باید به مراکز عراق حمله کنیم و چه زمانی باید در داخل عراق برنامه‌مان را اجرا کنیم؛ برای هر مرحله برنامه داریم و نیروهای مجری آن را هم تنظیم کرده‌ایم. ما قبلاً اعلام کرده بودیم تا در خلیج‌فارس به‌صورت محدود مزاحم ما بشوند ما هم به‌صورت محدود دیگران را تحت فشار قرار می‌دهیم؛ یک کشتی از ما زده بشود کشتی دیگری هم زده می‌شود حالا از هرکه می‌خواهد باشد.
دنیا امکانات تخریبی زیادی دارد و صدام هم به‌اندازه کافی شقی و فرمان‌بردار است. ما گفتیم که اگر روزی به اینجا برسیم که صدور نفتمان به‌طورکلی قطع شود و برای ما صادرات و واردات ازطریق خلیج‌فارس معنا نداشته باشد ما خلیج‌فارس را به‌کلی غیرقابل‌استفاده می‌کنیم و این هم جزء برنامه‌مان هست. آنها فکر می‌کردند که ما با عجله بحران درست خواهیم کرد؛ ما عجله نکردیم و فقط یک مانور دادیم. وقتی آنها یک مانور قساوت و تخریب دادند ما یک مانور نیروی دریایی دادیم تا بفهمند که نیروی دریایی ما مرده نیست و وجود دارد. کشورهای جنوب خلیج‌فارس فهمیدند که این نیروی دریایی عظیمی که آنها بخشی از آن را دیدند و ما درحالی‌که از شمال خلیج‌فارس دفاع می‌کردیم بخشی از نیروی دریایی را در جنوب خلیج‌فارس وارد مانور کردیم فهمیدند که بنادر کوچک آنها که در تیررس امکانات ما است خیلی آسیب‌پذیر است و اگر روزی ما بخواهیم ماجراجویی کنیم حداقل آنجاها را می‌توانیم غیرقابل‌انتفاع کنیم و همه این کشورها متکی به بنادرشان هستند و آن بنادر هم وقتی تعطیل بشوند تقریباً ثلث دنیا از بی‌نفتی باید خاموش شوند.
اینها فهمیدند که ما این امکان را داریم و در عین اینکه این امکان را داریم، اما از آن استفاده نمی‌کنیم؛ [...] تخریب‌چی نیستیم، صلح‌طلب واقعی ما هستیم. آنها در دریا محیط زیست را آلوده می‌کردند و ما نیروهایمان با چه مهارتی می‌رفتند و چاه‌ها را مهار می‌کردند که دریا آلوده نشود و چاه را هم حفظ می‌کردند با آن همه شرارتی که آنها کردند، اما هنوز هم ما الآن حافظ امنیت خلیج‌فارس هستیم. بنابراین برای آنها هم ثابت شد که ایران کشوری است که سیاست متین و حساب شده دارد. ازلحاظ خطر، بله خطر وجود داشت و ما هم اعلام کردیم و از ملتمان هم مخفی نکردیم آنها فکر می‌کردند وقتی ما اعلام خطر کردیم و گفتیم امریکاییها در آستانه ایران هستند و خطر دارند یک دفعه مردم ما می‌ترسند. اینها تصورشان این بود رادیوهای بیگانه هم آن‌موقع دروغ گفتند که مردم ایران دارند خرید می‌کنند و چی می‌کنند. برعکس، ما به مردم گفتیم که چون خطر بروز جنگ‌های دیگری و توسعه جنگ وجود دارد مردم به میدان بیایند و آموزش ببینند و خودشان را برای دفاع آماده کنند. آنها یک‌دفعه دیدند این مردمی که آنها خیال می‌کردند ترسیده‌اند به میدان جهاد آمده‌اند و به‌جای اینکه بروند ذخیره‌سازی کنند، کامیون‌ها و کاروان‌های عظیم چند صد کامیونی از اطراف کشور به‌طرف جبهه‌ها حرکت کردند.
انصافاً این خیلی آموزنده و زیباست: ما اعلام خطر کردیم که ممکن است با امریکا و ابرقدرتها در خلیج‌فارس مواجه شویم و مردم بهطور طبیعی و همان‌طورکه کوردلان انتظار داشتند باید به‌طرف ذخیره‌سازی بروند. [اما این‌طور نشد] واقعاً گزارشات از سراسر کشور این بود که مردم حتی قند و شکر و موادی که با کوپن و در صف می‌ایستند و می‌گیرند، بخشی از آن را به مراکز جمع‌آوری کمک به جبهه‌ها داده‌اند. همین حالا که 500 کامیون از تهران به‌سوی جبهه‌ها می‌رود و 250 کامیون که چند روز پیش از کرمان به جبهه‌ها ارسال شد و این سیل کامیون‌هایی که از یزد، اصفهان، خراسان، آذربایجان و حتی سیستان و بلوچستان و بندرعباس به جبهه‌ها سرازیر شده است و در شرایطی که ما خودمان اعلام خطر می‌کنیم، اینها با تحلیل‌های خارجی‌ها جور در نمی‌آید. آنها احساس می‌کنند که این مردم به‌جای اینکه 5 سال جنگ آنها را خسته کند، مردم را پولاد آبدیده کرده و آنها همانند کوه‌هایی شده‌اند که هر طوفانی به آنان بخورد غیر از اینکه طوفان ناله و فرار کند کاری نمی‌تواند بکند.
نمایشی که مردم در این جریان دادند که اوج آن را امروز ما می‌بینیم امروز هفت هشت هزار جوان که همگی آنها در خانواده‌ها و زندگی‌شان مشغول کار بودند، از استان زنجان آمده و به‌طرف جبهه‌ها می‌روند. من از برادران نماینده شنیدم که در مسیری که بسیجیان زنجان می‌آمدند مردم از 3، 4 کیلومتر، شب از دهات در مسیر جاده می‌آمدند و زن و مرد ساعت‌ها کنار جاده می‌ایستادند که عبور رزمندگانشان را از جاده ببینند و آنها را بدرقه کنند و در مسیر آنها گلاب و نقل و گل پخش می‌کردند. همچنین گفتند که در مسیری که این کاروان از زنجان می‌آمده این‌قدر مردم گاو و گوسفند قربانی کرده‌اند و آنها را به فقرا و رزمندگان هدیه کرده‌اند که در تاریخ استان زنجان این مقدار کشتار در یک روز هیچ‌وقت اتفاق نیفتاده است.
از یزد، این استان کوچک، دیروز 4 هزار نفر داوطلب آماده شهادت حرکت کرده و پشت سر آنها کامیون‌های حامل مایحتاج رزمندگان به جبهه‌ها ارسال شده است. مردم به خرج خودشان بچه‌هایشان را به جبهه‌ها می‌فرستند و این چقدر برای یک انقلاب و برای یک فکر و مکتب زیباست و چقدر آزاردهنده برای کفر جهانی و مستکبرانی است که برای تجهیز هر سربازشان باید میلیون‌ها خرج کنند. مردم این‌طور نمایش دادند از استان‌های فقیر و محرومی مثل سیستان و بلوچستان و از کردستان - کردستانی که هفت هشت سال است در فتنه عراق، ضدانقلاب و ابرقدرتها دارد و به‌خاطر آن‌همه جنایاتی که آنها کردند، می‌سوزد - این‌جور امواج نیروی انسانی با کوله‌باری از امکانات فقیرانه به‌طرف جبهه‌ها سرازیر می‌شوند.
و اینها نمایش عجیبی است و این صحنه‌هایی که این روزها ما می‌بینیم به خدا آن‌قدر برای یک ناظر منصف زیباست که در اُحُد و در بدر و خندق و کربلا و در هیچ‌جا نمی‌تواند این‌گونه و با این وسعت ایثار و فداکاری از مردم ببیند. در همه‌جا می‌بینیم وقتی این کاروان‌ها
به‌طرف جبهه‌ها حرکت می‌کنند اکثر علمای شهر مثل بسیجیان نوار قرمزی به صورتشان بسته‌اند و همراه با آنان راه افتاده‌اند و ما انتظار داریم که این موج همراهی علما که از اول هم بوده و همیشه به نسبت بیش از مردم عادی، طبقه روحانیت در جبهه‌ها شهید داده باز در جبهه‌ها حضور داشته باشند و همراه عزیزان ما باشند تا آنها این هماهنگی روحانیت و مردم و رهبریت و مردم را خوب احساس کنند.
سر استکبار و ارتجاع، ابرقدرتها و عاملشان در این توطئه اخیرشان این‌چنین به سنگ خورد. یعنی درست همان چیزی که فکر نمی‌کردند اتفاق بیفتد و می‌خواستند این مقاومت را بشکنند به ضدش رسیدند. به مقاومت مردم رسیدند و امروز دارند می‌بینند چه وضعی است.
حالا پی‌درپی آمار می‌دهند که ایران یک میلیون سرباز در جبهه‌ها متمرکز کرده یا 500 هزار و بعضی‌ها می‌گویند دو میلیون. نمی‌فهمند این بی‌شعوریشان هم خیلی زیاد است که نمی‌فهمند. این‌قدر که مدعی هستند که ماهواره و آواکس و جاسوس و از این جاسوس‌های بومی و اینها دارند، نمی‌فهمند اصلاً اینجا صحبت از عدد نیست؛ صحبت از این است که ما چه مقدار نیاز داریم و مردم چه مقدار می‌آیند. همان مقداری که نیاز داریم این با یک میلیون و با صد هزار و اینها شما نمی‌توانید سرگرم بشوید. باید بپرسید جبهه چقدر می‌خواهد این مردم خودشان می‌فهمند چقدر می‌خواهد ...
حالا بعث عراق که به قول خودش برای به پای میز مذاکره کشاندن ما این شرارت جدید را شروع کرده بود، الآن همه نیروهایش را در سراسر جبهه آماده‌باش داده و من یک بار گفتم این آماده‌باش یعنی چه؛ برای یک ارتشی که در جبهه است اگر بنا شد هرروز آماده‌باش بدهند پدر آن ارتش درمی‌آید. آنجا در سنگر آدم بماند و فکر کند هرلحظه الآن صدای تکبیر نیروهای اسلام بلند می‌شود و توی جبهه بالای سرش می‌ریزند که آن می‌داند وقتی اینها آمدند چه خبر است، این حالت برای کاخ‌نشینان بغداد، برای حامیان این کاخ‌نشینان، برای کسانی که در جبهه‌ها هستند، برای آنهایی که پشت دریاچه‌های آب و پشت کانال‌های آب و پشت سیم‌های خاردار و پشت بشکه‌های مملو از مواد منفجره و امثال اینها مخفی شدند و چند ردیف مین هم درست کردند و همیشه دیدند که این سدهای پوشالی همیشه به دست نیروهای رزمنده از میان برداشته شده و هروقت خواستند، به هرجا خواستند رسیدند، حالت آنها را شما مجسم کنید، حالت ما را هم مجسم کنید.
حالت این ملت را که یکپارچه شور و شعف است و یکپارچه اسلام است و در حالت تهاجم است و ما درمقابل شعارهایی که این بچه‌ها می‌دهند و می‌گویند اذن حمله بدهید، داریم عاجز می‌شویم. این، این‌طرف قضیه، آن‌هم آن‌طرف قضیه، آنها هرلحظه دارند از ترس اینکه مبادا الآن تکبیرگوها بیایند، چه حالتی پیدا می‌کنند. این حالت عراق است و این حالت ملت ماست و همین حالت الآن در کل دنیا منعکس است.
آنهایی که تابه‌حال این‌همه خرج کرده‌اند، آنهایی که این‌همه پول دادند، آنهایی که این‌همه اسلحه دادند، آنهایی که این‌همه کارشناس دادند، آنهایی که آبرو و حیثیت خودشان را در گرو این جنگ گذاشتند، الآن احساس می‌کنند درمقابل یک ملت انقلابی و اسلامی مثل موش ضعیف و ترسو دارند به لانه‌هایشان برمیگردند. یک مسئله دیگر، یک چیز دیگر پیش آمد که آنها را عصبانی‌تر کرده است: درد وقتی که شروع می‌شود دیگر می‌آید، مسئله تعیین رهبری آینده برای استکبار جهانی و ضدانقلاب بسیار ترس شده و شما نمی‌دانید شما آن مقداری که ما اخبار خارجی‌ها را می‌خوانیم شما نمی‌خوانید چون ما گزارش‌های همه مراکز مربوط را که صاحب‌نظرند می‌خوانیم. به‌قدری اینها عصبانی شدند، چه ضدانقلاب و چه حامیانشان، استکبار جهانی و مرتجعین، اینها مدتی است که وقتی که ضدانقلاب ما دیگر شکسته شد و ورشکسته شد و امیدشان نشاطش را از دست داد دیگر تحرکی نمی‌تواند داشته باشد. یک نغمه شروع کرده بودند که خوب رهبری انقلاب چون سنشان بالاست و ما داریم خودمان را آماده می‌کنیم برای دوران بعد از رهبری این یک چراغ کم‌نوری شده بود که برای اینها سوسو می‌داد. [...]
یکی از شخصیت‌های سیاسی معروف منطقه از یک جلسه‌ای نقل می‌کرد که در آن جلسه شخصیت‌های سیاسی منطقه نشسته بودند درباره آینده ایران و عمر رهبری و امثال اینها بحث می‌شد، یکی از اینها گفته بود که بابا بیخود این‌قدر منتظر نباشید این خانواده خیلی عمر می‌کنند، برادر بزرگ امام که چند سال از ایشان بزرگ‌تر است هنوز ماشاءالله آنجا مثل یک قهرمان می‌دود و راه می‌رود بعد یک خبر دیگری داده بود که مادر امام هنوز زنده و سالم هستند در جماران (تکبیر نمازگزاران و شعار خدایا، خدایا، تا انقلاب مهدی خمینی را نگه دار). و اصلاً این مسئله سلامتی امام و این‌قدرت روحی امام و این سلامتی جسمی امام برای اینها یک کابوس شده است. هروقت امام چند روز نمی‌آیند سخنرانی بکنند یک وقت یک چیزی توی دل اینها زنده می‌شود. یک خیال شیطانی که بلی یک خبری است. بنا می‌کنند به نوشتن.
ضدانقلاب و دشمنان ما در خارج الآن به یک فعالیتی افتاده‌اند که در تناسب‌های بحث من هم امروز می‌گنجد، مسئله حقوق بشر را به‌صورت یک حرکت مذبوحانه‌ای حالا شروع کرده‌اند. از شکست صدام، از مقاومت مردم، از حل مسائل رهبری آینده، از حل مشکلاتی که اینها فکر می‌کردند در جامعه ما ممکن است به وجود بیاید، از مجموع [اینها] عصبانی شدند، الآن یک تهاجم عجیب و غریبی در سراسر رسانه‌های غربی شروع شده است. مسئله حقوق بشر در ایران که از حربه‌های زنگ‌زده دوران ماست. حقوق بشر در یکی از کمیسیون‌های کمیته‌های سازمان ملل مسئله را برای ایران مطرح کردند. از حضار که حدود 120 نفر بودند حدود 54 کشور رأی دادند که در ایران حقوق بشر مراعات نمی‌شود. خوب چه کسی شک دارد که ما 55 دولت مخالف در دنیا داریم؟ اکثر اینها با ما مخالف‌اند. رأی اینها به‌تبع امریکا،
فرانسه، بلژیک، کانادا یا انگلیس علیه ما چه ارزشی دارد. مگر اینها رأی است؟
آنها هیچ چیز غیر اسارت ما نمی‌خواهند، هرچه از اسارت کمتر باشد آنها بر خلافش رأی می‌دهند، این چه رأیی است. حالا 55 کشور دنیا اگر آنجا رأی دادند که شما حقوق بشر ندارید آیا ما روی این حساب می‌کنیم؟ سازمان ملل خیال می‌کند که با این کارش، کاری می‌تواند از پیش ببرد. سازمان ملل دیروز شوروی را محکوم کرد که چرا در افغانستان شرکت می‌کنند؟ چه اثری داشت؟ حالا آن رأی آن‌جوری که وسیع هم بود. اکثریت هم رأی داده بودند خودشان را به یک مسئله‌ای آلوده کرده‌اند ضدانقلاب را دوباره راه انداختند، یک کارهایی که واقعاً برای ما تنفرآمیز است.
این خبر بی‌بی‌سی است که در تلکس‌های ما آمده است تیتر خبر این است: "تکدی آخرین راه برای منافقین فراری" بخش فارسی بی‌بی‌سی در برنامه خود گزارشی را راجع به تکدی منافقین در امریکا بدین‌شرح پخش کرد.
اصلاً ملت ما ببینند، اینها به چه روزی افتاده‌اند، اینها‌یی که به‌عنوان مبارزه با امپریالیزم توی خانه‌های امن کشیده شدند حالا دارند این‌جور رفتار می‌کنند. مقامات رسمی امریکا می‌گویند یک گروه ایرانی به نام صندوق امداد ایران که به گفته این مقامات با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ایران رابطه دارد در واشنگتن پایتخت امریکا، از این خانه به آن خانه درپی کسب اعانه بوده‌اند و این اقدام صندوق امدادی ایران در دوازده ایالت دیگر امریکا نیز رخ داده است. براساس گزارش‌هایی که در واشنگتن انتشار یافته فعالیت‌های گروه مذکور به‌دنبال اعتراضات عده‌ای از ساکنین محلی از نحوه مصرانه اعانه‌طلبیدن به نظر مقامات رسمی رسیده است. از قرار معلوم افراد اعانه‌طلب پس از آنکه مردم در خانه‌هایشان را به روی آنها باز می‌کردند پای خود را لای در قرار می‌دادند و تا آنکه اعانه را دریافت نمی‌کردند از در خانه دور نمی‌شدند.
این شیوه گدایی‌شان است. این‌جوری بروند از امریکا گدایی کنند، گلوله بخرند بیایند این بسیجی‌ها را بزنند. این مبارزه با امپریالیزم است! با امپریالیزم، بچه‌های مردم را دعوت کردند بیاییم با امپریالیزم مبارزه کنیم، حالا این مبارزه است؟ خوب شما اگر می‌خواهید گدایی کنید خوب بیایید همین‌جا گدایی کنید اینجا پولدار هست، بیایید توی این بازار، توی این خیابان‌ها، پیش همین بسیجی‌ها هم گدایی کنید بیشتر به شما می‌دهند. این چه نکبتی است که اینها گرفتار شدند. [...]
ما قبلاً اگر می‌دیدیم عکس ملک حسین در یک روزنامه‌ای است نمی‌خریدیم. اینها حالا افتخارشان این است بروند کنار ملک حسین بنشینند عکس بردارند و با هم لبخند بزنند. آخر آدمی‌که بخواهد با طارق عزیز و ملک حسین و تاچر و آقای ریگان و امثال اینها، با مجموعه اینها و این‌هم کمک‌گرفتن این‌جوری، البته اینها درآمدهای بسیاری هم ازطریق جاسوسی دارند، اینها برای جاسوسی‌گری که در ایران می‌کنند از عراق حقوق می‌گیرند و برای یک هواپیمایی که می‌ربایند کلی از عراق چیز می‌گیرند از امریکا، فرانسه و جاهای دیگر حقوق
می‌گیرند در عین اینکه می‌گیرند بلکه این خرج عیاشی‌های خارج، بیش از اینهاست. برای این کارها، برای فریب‌دادن‌ها بیش از اینهاست و به‌خاطر این مخارجی که می‌کنند به این بدبختی و گدایی افتاده‌اند. این مبارزه ضدانقلاب ایران شده است. [...]
حالا من داشتم آن قسمت را می‌گفتم با خشمی که استکبار جهانی از جریانات موجود کشور ما دارد، از جریانات سیاسی، نظامی، وحشتی که از تهاجم آینده ما پیدا کرده، هیاهوی حقوق بشر راه انداخته‌اند چهار تا بهایی‌ها را مثلاً ببرند در سازمان ملل، بهایی و منافق و شاه‌پرست و ملی‌گرا، مجموعه اینها این ترکیب چه ترکیبی است؟ حالا بهایی هم علیه ایران مبارز شد. خوب این هم یک جریان جاسوسی می‌باشد که از پیش شروع کرده‌اند از آن‌وقتی که اینها به کمک انگلستان و روسیه تزاری آمدند در یک جریان جاسوسی بود و امروز هم کاری که ما با آنها داریم درحد جاسوسی است. درحد قاچاقچی و درحد احتکار است، آنهایی‌که به‌جرم احتکار و یا جاسوسی و یا جنایت دیگری بازداشت می‌شوند. آنجا برایشان مسئله درست می‌کند. آقای ریگان بیاید صحبت بکند و رئیس‌جمهور کشور دویست‌وچهل، پنجاه میلیونی امریکا ابرقدرت گنده، بیاید آنجا بایستد و حرف بزند و از این تیپ‌ها دفاع بکند و سند ضدحقوق بشر بودن جمهوری اسلامی اینها است که تروریست را که پریروز بمبشان در کنار بیمارستان منفجر شد و دانشجویی را شهید کرد.
در همین نمازجمعه قطعات بدن مردم نمازگزار را بر سر درخت‌ها فرستادند، مجازات اینها برای ایران می‌شود ضدحقوق بشر، اما جنایات امریکا در ویتنام، در فیلیپین، در فلسطین، در لبنان، در خود ایران، در افریقا، در امریکای لاتین، در نیکاراگوئه این‌همه جنایتی که اینها دارند می‌کنند آدم‌کشی‌هایی که دارند انجام می‌دهند، اینها ضدحقوق بشر نیست؟ بمب‌هایی که دست اینها می‌دهند و منفجر می‌کنند اینها ضدحقوق بشر نیست؟ در خود امریکا سفیدپوست‌ها سیاه‌پوست‌ها و سرخ‌پوست‌ها را قتل‌عام می‌کنند اینها ضدحقوق بشر نیست؟ نسل سرخ‌پوست را دارند از امریکای لاتین و از کل امریکا می‌کنند اینها ضدحقوق بشر نیست؟
فرانسه جنایتکار دستش به خون مردم کالدونیا آن‌طرف دنیا در شرق دنیا آلوده است، این ضدحقوق بشر نیست؟ جزیره گرانادا را امریکاییها با زور تصرف می‌کنند، ضدحقوق بشر نیست؟ اینجا چند تا جاسوس را محاکمه می‌کردند، آقای ریگان رئیس‌جمهور قلدر دنیا غصه می‌خورد برای حقوق بشر. این حربه امروز در دنیا جا می‌افتد، این حربه را کسی می‌تواند بفهمد، این قابل‌تبلیغ است؟ اصلاً امریکا اگر حرف از حقوق بشر بزند مسخره است؛ یعنی وقتی که امریکا می‌گوید حقوق بشر، آدم می‌فهمد مسخره است، حقوق بشری که مدافعش ریگان باشد و یا میتران باشد، یا موشه‌دایان باشد آن چه حقوق بشری است؟
شما مگر بشر هستید که از حقوق بشر حرف می‌زنید بشریت که حساب در کارش هست.
همه دنیا را آلوده کرده‌اند. سازمان ملل را آلوده کرده‌اند، شورای امنیت را آلوده کرده‌اند، یونسکو خواست یک قدم مستقل بردارد قهر کردند، بایکوت کردند و به امریکا و انگلستان رفتند. اینها حالا خیال می‌کنند حربه حقوق بشر علیه ایران در روزنامههای امریکایی و رادیوهای استکباری مطرح بشود و روی ایرانی‌ها اثر می‌گذارد. شماها، نه این ملت را شناخته‌اید، نه ملت‌های دیگر را شناخته‌اید، نه انقلاب را شناخته‌اید، نه اسلام را شناخته‌اید و این حربه‌های زنگ‌زده را بیخود هی به کار می‌گیرید و مؤسسات جهانی را با این چیزها آلوده می‌کنید و سازمان ملل بیچاره بدبخت فلاکت‌زده هم در دست این گردن‌کلفت‌ها اسیر هست و نیمه آبرویی که گاهی اوقات می‌خواهد پیدا کند تا اینکه در یک گوشه‌ای خدمت بکند این‌جوری از دست می‌دهد و من امیدوارم که همه این جریانات باعث بشود که ملت ما و ملت‌های دنیا هشیار بشوند و مثل ملت ما راه خودشان را پیدا کنند.(1)
1
در بازتاب سخنان آقای هاشمی در نمازجمعه امروز تهران، رسانه‌های خارجی بیشتر به این نکات پرداخته‌اند: اجرانشدن عملیات آتی ایران درصورت توقف جنایات صدام، شرایط ایران برای خاتمه جنگ، بستن تنگه هرمز، نقض حقوق بشر در ایران و...
خبرگزاری جمهوری اسلامی دراین‌باره گزارش داد: «مطبوعات ایتالیا قسمتی از سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در نمازجمعه تهران را با عناوینی ازقبیل "ایران حاضر است با عراق صلح نماید" به چاپ رساندند. در گزارش‌هایی که دراین‌رابطه از تهران به مطبوعات ایتالیایی رسیده، آمده است مقامات ایران حاضرند عملیات مقدماتی حمله عظیمی را که در پیش است متوقف کنند به شرطی که نیروهای عراقی نیز دست از حملات خود بردارند. بنا بر این گزارش، هاشمی رفسنجانی با اشاره به این مطلب در نمازجمعه تهران بار دیگر شرایط ایران جهت خاتمه‌دادن به جنگ را موردتأکید قرار داد و گفت درصورتی‌که شرایط جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر محاکمه جنایتکاران جنگی عراق و پرداخت خسارت‌های ایران موردقبول واقع شوند ما حاضر به آغاز مذاکرات صلح هستیم.
این گزارش در ادامه می‌افزاید: رفسنجانی بار دیگر تهدید ایران را مبنی‌بر مسدود‌کردن تنگه هرمز که رگ حیاتی عبور کشتی‌های حامل نفت مصرفی غرب می‌باشد، تکرار کرد. روزنامههای ایتالیایی همچنین به اخبار تأییدشده‌ای که حاکی‌از تجمع بیش از نیم‌میلیون نفر از نیروهای ایرانی در مرزهای ایران و عراق است، اشاره دارند.»(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین گزارش داد: «روزنامههای کویت ضمن درج خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران نوشتند: تهران برای اولین‌بار از دو ماه پیش، از به‌تعویق‌انداختن حمله گسترده خود، در انتظار میانجیگری کشورهای خلیج [فارس] سخن به
میان آورد. مطبوعات کویت اظهارات آقای رفسنجانی درمورد به‌تعویق‌انداختن تهاجم گسترده ایران علیه عراق را یک عقب‌نشینی از اجرای حمله عنوان کردند و نوشتند: ایران از بالابردن دامنه جنگ علی‌رغم حملات هوایی عراق به خارک و اهداف اقتصادی و غیرنظامی این کشور خودداری کرد. روزنامههای کویت سخنان آقای رفسنجانی درمورد بستن تنگه هرمز را نیز با عنوان تکرار تهدیدات ایران درج کردند.(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم گزارش داد: «هاشمی رفسنجانی سخنگوی پارلمان ایران امروز تهدید خود مبنی‌بر انسداد تنها آبراه خلیج [فارس] تنگه هرمز را تکرار نمود و گفت: ایران هر زمان که احساس کند این امر لازم است نسبت به انجام آن اقدام خواهد کرد. هاشمی رفسنجانی که خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی سخنان او خطاب به نمازگزاران در دانشگاه تهران را مخابره کرده است، گفت: جمهوری اسلامی قادر به درک موقع مناسب برای واردآوردن ضربه به دشمن می‌باشد. رفسنجانی افزود: مانور اخیر نیروی دریایی در خلیج [فارس] ثابت کرد که ما قادر به انجام عملیات و کنترل منطقه‌ای هستیم که درصورت قطع جریان نفت از آن یک‌سوم دنیا آسیب خواهد دید. در تهران نیز سخنگوی پارلمان هاشمی رفسنجانی به نمازگزاران روز جمعه گفت: ایران آماده است درصورت عدم ارتکاب جنایات بیشتر علیه ما ازجانب رژیم صدام حسین، حمله وسیع خود را متوقف کند.
براساس برآوردهایی برای انجام حملات زمینی در جنوب، ایران 500 هزار نفر نیرو به مناطق مرکزی و جنوب جبهه اعزام داشته است. رفسنجانی در سخنان خود به حملات اخیر عراق به جزیره خارک و مراکز تجمع نیروهای ایران در جبهه اشاره داشت. وی درعین‌حال تأکید نمود که جنگ تا پیروزی نهایی و با خلع کامل رژیم صدام ادامه خواهد یافت. رفسنجانی همچنین تأکید کرد که ایران خواهان محاکمه جنایتکاران جنگی در بغداد و اعطای شرایطی مناسب قبل از قبول ترک مخاصمه می‌باشد. وی افزود: مردم عراق باید آزادی خود را به دست آورند و ما آماده‌ایم، تا به آنها کمک کنیم تا یک عراق اسلامی (جمهوری) برپا کنند.»(2)
رادیو اسرائیل نیز سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی را چنین منعکس کرد: «حجت‌الاسلام رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در مراسم نمازجمعه امروز تهران گفت: عراق همه نیروهای خود را در جبهه‌ها به حالت آماده‌باش درآورده زیرا از حمله نیروهای جمهوری اسلامی بیم دارد. وی افزود: طرف‌داران صدام حسین نیز در سراسر جهان از ترس جمهوری اسلامی درحال تشویش به سر می‌برند. پیرامون گزارش سازمان عفو بین‌المللی درمورد پایمال‌شدن حقوق بشر در ایران اسلامی، حجت‌الاسلام رفسنجانی گفت: آنها به هیچ چیز کمتر از نابودی ما رأی نمی‌دهند و سپس مدعی گردید که رژیم اسلامی ایران فقط عده‌ای جاسوس را اعدام کرده و علیه حقوق بشر هیچ اقدامی به عمل نیاورده است.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی هم در گفتار خود به واکنش هاشمی رفسنجانی به قطعنامه سازمان ملل اشاره کرد: «رئیس مجلس ایران آقای هاشمی رفسنجانی، ایالات متحده و به تعبیر او اقمار آن کشور را به‌خاطر حمایت از یک قطعنامه سازمان ملل که در آن نقض حقوق بشر در ایران تقبیح شده بود، موردحمله قرار داده است. آقای رفسنجانی در خطبه نمازجمعه تهران گفت خود ایالات متحده، سرخ‌پوستان امریکا را نابود کرده، علیه سیاه‌پوستان مرتکب جنایت شده و در سراسر جهان بسیاری دیگر از حقوق بشر را زیر پا گذاشته است. وی افزود: باوجوداین، رئیس‌جمهور امریکا ریگان، اعدام چند جاسوس را نقض حقوق بشر خوانده است.»(1)
رادیو امریکا نیز گفت: «هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس اسلامی ایران، می‌گوید تقویت نیروهای ایران در امتداد جبهه جنگ با عراق به تهاجم تازه‌ای علیه عراق منجر نخواهد شد، مگر اینکه به قول او عراق جنایات بیشتری مرتکب بشود. محافل خبری معتقدند که ایران دارد تهاجم تازه‌ای را به داخل بخش‌های مرکزی و جنوبی خاک عراق تدارک می‌بیند.»(2)
1
تقویت ارتش عراق با واگذاری تجهیزات و تسلیحات پیشرفته غربی، ازجمله فروش هاورکرافت امریکایی و موشک ای.اس.پی. فرانسوی به عراق ادامه دارد؛ اقداماتی که بیش از آثار فیزیکی آن، تأثیرات روانی آن علیه ایران، مدنظر است.
به نوشته نشریه رویدادها، امریکا 85 هاورکرافت به ارتش عراق تحویل داده است.(3)روزنامه کویتی القبس نیز به نقل از خبرنگار خود در پاریس نوشته است که فرانسه موشک‌های هوابه‌زمین جدیدی به نام ای.اس.پی. به عراق فروخته است که قدرت تخریب آنها چند برابر موشک‌های اگزوسه است. عراق از این موشک‌ها که 520 کیلوگرم وزن و 240 کیلوگرم مواد منفجره دارد تاکنون استفاده نکرده است. دولت عراق از نادر کشورهایی است که به این موشک‌ها مجهز شده است. این موشک‌ها قدرت رزمندگی نیروی هوایی عراق را چند برابر افزایش خواهد داد. [...] موشک‌های جدید نیز ازجمله سلاح‌هایی است که بغداد در نظر دارد درصورت تعرض نیروهای جمهوری اسلامی به خاک آن کشور از آنها استفاده کند.
رادیو ایران (رسانه تبلیغاتی گروهی از ضدانقلابیون خارج کشور) که این خبر را از القبس نقل کرده، می‌افزاید: کارشناسان می‌گویند طی دو ماه آینده، چندین تعرض در جبهه‌های جنگ جمهوری اسلامی و عراق صورت خواهد گرفت و مثل گذشته هدف اصلی انجام آنها تسلط بر شاهراه بصره - بغداد است که هربار با شکست و ناکامی جمهوری اسلامی روبهرو شده است.(4)
1
درحالی‌که نخست‌وزیر مالزی از میانجیگری در جنگ ایران و عراق منصرف شده است، چین خواهان ایفای نقش عمده‌ای در یافتن راه‌حلی برای این جنگ می‌باشد. خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع دیپلماتیک در کوالالامپور گزارش داد که مهاتیر محمد نخست‌وزیر مالزی از میانجیگری در جنگ ایران و عراق منصرف شده است. این میانجیگری قرار بود تحت سرپرستی کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی انجام پذیرد. به گفته این منابع سفر این هیئت حسن‌نیت، به‌دلیل شرایط جدید دو متخاصم منتفی شده است.
مهاتیر محمد قرار بود روز شنبه به مقر سازمان کنفرانس اسلامی در جده رفته، سپس با شریف‌الدین پیرزاده دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و احتمالاً رئیس‌جمهور گامبیا و رئیس کمیته منتخب صلح به بغداد و تهران عزیمت کند. کمیته منتخب صلح در اجلاس طائف در ژانویه 1981 به وجود آمد که شامل سران یا نمایندگان آنها از کشورهای مالزی، بنگلادش، گامبیا، ترکیه، پاکستان، سنگال و گینه و همچنین رئیس کمیته اجرایی ساف و دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی می‌شود.(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری رویتر: «مدیرکل امور آسیای غربی و شمال افریقا در وزارت خارجه چین به خبرنگار رویتر گفت: "پکن دارای روابط دیپلماتیک با هر دو کشور ایران و عراق می‌باشد و برای پایان‌دادن به مناقشات از هرگونه تلاشی فروگذار نخواهد کرد." وی این اظهارات را در پایان دیدار سه‌روزه وزیر خارجه چین از بغداد ابراز کرد. [...] وی گفت: "چین امیدوار است نقشی عمده در پایان‌دادن به جنگ به‌عهده گیرد و از هرگونه فعالیت مثبت برای پایان‌دادن مسالمت‌آمیز ازطریق مذاکرات ترک مخاصمه پشتیبانی می‌کند."
وی گفت: "پکن خواهان پایان‌یافتن سریع جنگی است که در تناقض با منافع دو ملت بوده و امنیت و حق حاکمیت منطقه خلیج [فارس] و همه جهان را تهدید می‌کند."
سفر وزیر خارجه چین به بغداد، بعد از سفر رفسنجانی به پکن، در تأکید بر بی‌طرفی چین در جنگ ایران - عراق ارزیابی شده است. وی به اردن، سوریه، مصر و امارات متحده عربی نیز سفر خواهد کرد. این سفر در ادامه تلاش و تمایل چین برای ایجاد روابط با کشورهای منطقه صورت می‌گیرد.(2)
رادیو ریاض دراین‌باره گزارش داد: «وزیر خارجه چین درمورد ضرورت ایفای نقشی فعال توسط سازمان ملل متحد برای پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران تأکید نمود. وزیر خارجه چین امشب در بغداد اظهار داشت که کشور او به‌عنوان عضو دائمی در شورای امنیت دراین‌مورد جدیت خواهد نمود و با دولت‌های دیگر جهت پایان‌دادن به این جنگ ازطریق سازمان ملل متحد کوشش خواهد کرد. [...] وزیر خارجه چین از موضع مثبت عراق درقبال تمامی مساعی مبذوله جهت پایان‌دادن به این جنگ از راه‌های مسالمت‌آمیز قدردانی کرد.(3)
وزیر امور خارجه چین ووشوکیان در پایان دیدار سه‌روزه خود از عراق، امروز عازم اردن شد.
1
طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلاب و معاون اول نخست‌وزیر عراق در دیدار با یک هیئت تبلیغاتی ترکیه که از عراق دیدن می‌کند گفت: «عراقی‌ها از سرزمین و کرامت خود دفاع می‌کنند و تا هر زمانی‌که دامنه این جنگ - که رژیم ایران اصرار بر ادامه آن دارد - طول بکشد به دفاع خود ادامه می‌دهند.» به گزارش خبرگزاری عراق، وی افزوده است: «ملت عراق شرایط دشوار جنگی را تحمل کرده و اقتصاد خود را حتی اگر جنگ زمانی طولانی نیز به طول انجامد، مهیا ساخته است و قادر به ادامه دفاع از سرزمین و سیاست خود و مجازات متجاوز می‌باشد. وی تأکید کرد: اگر عراق دعوت به صلح می‌کند، ایمان دارد که صلح تنها راه صحیح حل مسائل میان دولت‌ها به دور از دخالت در امور داخلی یکدیگر است.»(1)
2
نماینده دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان به نقض حقوق بین‌المللی بشردوستانه در حملات هوایی عراق به مناطق غیرنظامی ایران اعتراض کرد. متن نامه چنین است:
«بنا به اطلاع دولت متبوعم، احتراماً توجه جناب‌عالی را به موارد ذیل جلب می نمایم: در ساعت 10 (به وقت محلی) یکشنبه 8 دسامبر 1985 (17 آذر1364) رژیم جنایتکار عراق در ادامه حملاتش علیه مناطق مسکونی جمهوری اسلامی ایران و نقض آشکار قوانین و اصول حقوق بین‌المللی بشردوستانه و نیز مهلت قانونی 12 ژوئن 1984 (اسناد S/16609 S/16610,)، به تنگه حاجیان، گورسفید، تنگه جمر، قاسم‌آباد و چم امام حسن در استان باختران حمله هوایی کرد که در نتیجه این حملات هوایی وحشیانه به این مناطق صرفاً غیرنظامی، تاکنون گزارش شده که 6 کودک شهید و تعدادی از مردم به‌شدت مجروح شدند، 4 واحد مسکونی تخریب و 4 رأس از احشام از بین رفت. در اینجا متذکر می‌شویم که این حملات ددمنشانه عراق بی‌پاسخ باقی نخواهد ماند.
جامعه بین‌المللی جهت تنبیه گروه حاکم در بغداد به‌عنوان متجاوزین جنگ ناتوان بوده است. باوجوداین امیدواریم که در تصویب اقدامات مؤثر جهت تقویت اقتدار، اصول و معیارهای حقوق بین‌المللی بشردوستانه به‌ویژه پروتکل 1949 ژنو کوتاهی نشود.
سعید رجایی خراسانی - سفیر نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل.»(2)
3
نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد، قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در ایران را - که امروز به تصویب رسید - محکوم کرد و با بیان ضعف حقوقی قطعنامه، درباره وضعیت آرای ریخته‌شده، تأثیر آن در تشدید اقدامات تروریستی در ایران، رویکرد سیاسی و
غیرحقوقی این قطعنامه، و نیز رفتار تبعیض‌آمیز سازمان ملل مطالبی را بیان کرد.
روزنامه کیهان دراین‌باره گزارش داده است: «قطعنامه پس از رأی‌گیری در کمیته حقوق بشر، در مجمع عمومی مطرح گردید و نماینده جمهوری اسلامی ایران نیز پس از اتخاذ آرا، گفت: تقریباً یک‌سوم تمام کشورهای عضو سازمان ملل از این طرح (قطعنامه) حمایت کرده‌اند. تعداد حامیان قطعنامه به‌خوبی اعتبار حقوقی این به‌اصطلاح قطعنامه را نشان می‌دهد. صمیمانه به حضراتی که اهداف سیاسی خودشان را با آن همه زور و با اقلیت بسیار محقری؛ یعنی فقط یک‌سوم آرای کل اعضای سازمان ملل بر جامعه بین‌المللی تحمیل کرده‌اند، تبریک می‌گویم.
تصویر
دکتر سعید رجایی خراسانی افزود: این قطعنامه یک اقدام شتاب‌زده است که بر اتهامات بی‌اساس و متأثر از انگیزه‌های سیاسی نامشروع تکیه دارد. این قطعنامه نه‌تنها نامعتبر است بلکه اثر معکوس دارد، زیرا همکاری‌ای که اخیراً بین دولت ما و کمیسیون حقوق بشر آغاز شده بود را به خطر می‌اندازد و همچنین نظر مردم ما را علیه سازمان ملل تشدید می‌کند. مهمتر اینکه این قطعنامه هم‌اکنون به اثبات رساند که به یک معنی بسیار مهم‌تری اثر معکوس داشته است و آن این است که تصویب مقدماتی آن در کمیته سوم باعث تقویت روحی تروریست‌ها گردید و نتیجتاً چهار اقدام تروریستی علیه مردم بی‌گناه مرتکب شدند: یکی دربرابر بیمارستان شهدا در تهران که درنتیجه انفجار یک اتومبیل حامل بمب درمقابل بیمارستان، یک کودک و یک خواهر دانشجو شهید شدند و هجده نفر از مردم بی‌گناه که در حوالی بیمارستان آمدورفت می‌کردند مجروح شدند. اثر یک انفجار ماشین حامل بمب را بر وضع مزاجی بیماران و همچنین برهم‌زدن آرامش محیط بیمارستان درک می‌کنید. بمب دیگری در کرج نزدیک یک مدرسه منفجر شد و دو بمب دیگر در معابر عمومی در تهران که خوشبختانه سه بمب اخیر تلفات جانی نداشتند و فقط خسارات مالی بر جای گذاشتند. حقیقت دردناک این است که شما اعضای محترم که به نفع این قطعنامه رأی دادید می‌دانستید که گروه تروریستی منافقین خلق همان منبعی است که اطلاعات نادرست خود را به آقای اوئلار گزارشگر حقوق بشر تسلیم نموده بود. [...]
من بسیار متأسفم که تصویب مقدماتی قطعنامه موجب تشویق و تأیید فعالیت‌های تروریستی علیه مردم ما گردید، و صرف‌نظر از اینکه قصد شما چه بوده، باعث تقویت روحی خرابکاران و فعالیت‌های آنان شد.
نمایندگی من کاملاً از انگیزه‌های سیاسی، فشارهای سیاسی و رأی این قطعنامه مخرب آگاهی دارد و از شجاعت و استقلالی که همه شما دربرابر آن‌همه فشارها نشان دادید صمیمانه قدردانی و سپاسگزاری می‌کنم، اما به حکم همین فشارهای شوم سیاسی و اهداف سیاسی نامشروع، نمایندگی من این طرح را که از این به بعد عنوان قطعنامه را یدک خواهد کشید، کاملاً رد می‌کند و معتقد است که این قطعنامه با این ماهیت و این تعداد آرا به‌اندازه قیمتی که برای کاغذ و نوشتن آن به کار رفته ارزش ندارد، اما علی‌رغم این قطعنامه نامعتبر و برخاسته از انگیزه‌های سیاسی ما حاضریم که حسن‌نیت و آمادگی خود را برای یک بررسی بی‌طرفانه و اتهامات وارده بر جمهوری اسلامی اعلام کنیم و مجدداً دعوت خود را به نماینده ویژه جناب دبیرکل بررسی کنیم تا ببینیم که چگونه می‌شود ازطریق یک ناظر بی‌طرف و منصف توطئه‌ای را که علیه ما به راه افتاده خاتمه دهیم. [...]
دکتر رجایی‌خراسانی افزود ما در سال‌های گذشته درمورد قطعنامه‌هایی راجع به کشورهای شیلی، گواتمالا و السالوادور رأی مخالف دادیم، اما تجربه ما از تشکیلات حقوق بشر سازمان ملل آن‌چنان ما را مأیوس کرده است که فکر کردیم اصلاً در این بازی وارد نشویم، خیلی بهتر است ولی محکومیت قاطع ما بر جنایاتی که علیه مردم السالوادور می‌رود به قوت خود باقی است؛ ما قویاً همه مداخلات کنونی را که باعث اعمال این‌گونه اقدامات و سیاست‌های غیراخلاقی و خفقان‌آمیز بر مردم السالوادور نیز وارد می‌شود محکوم می‌کنیم. آنچه درباره السالوادور گفتیم درمورد شیلی و گواتمالا نیز کاملاً صادق است. اما ما تجربه کرده‌ایم که چگونه انگیزه‌های سیاسی نامشروع می‌تواند صحنه‌پرداز داعیه‌های کاملاً بی‌اساس راجع به نقض حقوق بشر باشد.
وی افزود: متأسفانه به نظر می‌رسد که یک سکوت حساب‌شده و تعمدی درباره این کشورها اتخاذ شده است. موارد فوق برخی از دلایلی هستند که ما را متقاعد می‌کنند از هرگونه مشارکت در این قطعنامه‌ها خودداری کنیم. درمورد قطعنامه شماره 2 نیز به‌خصوص نمایندگی من بر این عقیده است که کاملاً غیرمنصفانه است که وضع غیراستثنایی افغانستان را تا سطح نقض حقوق بشر پایین می‌آوریم و مسئله اصلی و اساسی این کشور را فراموش کنیم، ازاین‌رو ما خود را از این قطعنامه کاملاً منفک کرده و از هرگونه اقدام راجع به آن خودداری کردیم و دلیلش هم این است که این مسئله اساسی‌تر افغانستان را دست‌کم تلقی می‌کند.»(1)
1
وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران امروز در سخنرانی قبل از خطبه‌های نمازجمعه شیراز به قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل واکنش نشان داد.
به نوشته روزنامه اطلاعات آقای ری‌شهری گفت: «من می‌خواهم طرف‌داران حقوق بشر اعضای مجمع عمومی سازمان ملل بیایند از نمایشگاه جنایات گروهک‌ها - که در شیراز تشکیل شده است - دیدن کنند تا بیشتر با اعمال آنهایی که ازشان دفاع می‌کنند آشنا شوند و ببینید آیا آنهایی که این جنایت‌ها را آفریدند بشر هستند؟ خود این جنایتکاران منافق طبق
1) 30. روزنامه کیهان، 23/9/1364، ص2.
آماری که خودشان ارائه داده‌اند. از ابتدای جنگ مسلحانه‌شان تا امروز 15 هزار نفر را کشته‌اند.
ما نمی‌گوییم که این آمار درست است ولیکن این ادعای آنها است و همچنین خودشان آمار داده‌اند که از شهریور پارسال تا شهریور امسال 1500 نفر را کشته‌ایم، اینها اعترافات خود اینها است. من نمی‌گویم این آمارها صحیح است ولی آیا اعترافات خود اینها برای سازمان ملل سند نیست؟ آیا با کسانی که چنین جنایاتی را می‌آفرینند باید چه‌کار کرد؟ آیا با قاتل مردم کوچه و بازار چه باید کرد؟ اگر کسی قاتلی را گرفت و بعد از محاکمه اعدام کرد، این حقوق بشر را رعایت نکرده؟ آیا این سازمان‌ها هدفی جز دفاع از حقوق بشر ابرقدرتها دارند؟
وی در قسمت دیگری از سخنانش گفت: در همین هفته گذشته که ایران در مجمع عمومی سازمان ملل محکوم می‌شود، مزدوران استکبار جهانی سه بمب در تهران منفجر کردند آیا عاملین انفجار مخالف حقوق بشر نیستند؟ و محکوم نمی‌شوند؟ شنیدید که در نمازجمعه تهران چه جنایتی آفریدند. ده الی پانزده نفر که جرمشان فقط شرکت در نمازجمعه بود فرش انفجاری زیر پایشان انداختند و منفجر کردند اینها مخالف حقوق بشر نیستند؟
وی گفت: در اینجا خوب است برای نمازگزاران عزیز عرض کنم که یک فرش انفجاری دیگر به ابعاد 2 در 4 که برای نمازجمعه شهر دیگری تهیه شده بود توسط برادران گمنام شما در وزارت اطلاعات کشف شد و توطئه آنها خنثی شد. همچنین این برادران موفق شدند 13 تا 15 مورد توطئه بمب و بمب‌گذاری را کشف کنند.»(1)
1
حجت‌الاسلام ری‌شهری وزیر اطلاعات که به دعوت بیت شهید آیت‌الله دستغیب به شیراز سفر کرده است، در مصاحبه‌ای با خبرنگاران به موضوعات متعددی پرداخت، ازجمله: حقوق بشر در ایران و قطعنامه سازمان ملل، توابین گروههای ضدانقلاب، حرکت انحرافی مبارزه با بدحجابی.
آقای ری‌شهری درباره قطعنامه سازمان ملل گفت: در مواقع حساسی که جمهوری اسلامی فعالیت چشمگیری در جبهه‌ها پیدا می‌کند، از یک‌طرف این سازمان‌ها به‌عنوان دفاع از حقوق بشر ایران را محکوم و از صدام و امریکا دفاع می‌کنند تا ازنظر افکار عمومی، به خیال خودشان ایران را سست کنند و از طرف دیگر، عوامل استکبار جهانی در داخل دست به ترور و انفجار می‌زنند.
وی درباره ملاقات رجوی و ملک حسین گفت که سازمان منافقین برای کمک‌گرفتن از استکبار جهانی احساس می‌کند به دو چیز نیاز دارد، یکی اثبات وفاداری کامل و هماهنگی با سیاست‌های استکبار جهانی که ملاقات با ملک حسین به این منظور است و دیگری اثبات قدرت و کارایی خود که ترورها و انفجارها با این هدف است.
آقای ری‌شهری درباره بازگشت افراد گروههای ضدانقلاب به دامان جمهوری اسلامی گفت که بازگشت امسال خیلی خوب بوده و رفتار جمهوری اسلامی با افرادی که واقعاً توبه کنند، رفتار بسیار خوبی خواهد بود و حتی پیش‌بینی کرده‌ایم آنهایی که می‌خواهند شغلی پیدا کنند کاری کنیم
1) 31. روزنامه اطلاعات، 23/9/1364، ص2.
که بتوانند شرافتمندانه به جمهوری اسلامی خدمت کنند.
تصویر
وی درباره بدحجابی و اقداماتی که دراین‌باره شد گفت که با بخشنامهای که نخست‌وزیر به وزارتخانه‌ها ابلاغ کرده‌اند، وضع خوب شده و در ادارات بدحجابی به حداقل رسیده است. وی درباره تظاهراتی که قرار بود عده‌ای به نام حزب‌الله علیه بدحجابی بکنند و هیئت دولت اعلام کرد که بنا به سیاست دولت این‌گونه تظاهرات نباید انجام شود و به مردم هشدار داده شد که به این‌گونه تحرکات توجه نکنند، گفت مقابله با بدحجابی این نیست که عده‌ای بریزند و مزاحم شخصی بشوند که بی‌حجاب یا بدحجاب است، این اقدام نوعی تضعیف نظام جمهوری اسلامی است. همان‌طورکه در اعلامیه دولت آمده، در موقعی که مردم به‌سوی جبهه‌ها بسیج شده‌اند، بسیج علیه بدحجابی یک نوع انحراف افکار از جبهه‌هاست. همان‌طورکه بدحجابی تحریک استکبار جهانی است، ممکن است مقابله با آن نیز وسیله‌ای برای پیاده‌کردن استکبار جهانی بشود.
آقای ری‌شهری با اشاره به دستگیری عده‌ای از بمب‌گذاران در استان آذربایجان‌غربی گفت که این افراد از گروهک‌های مختلفی مثل منافقین، سلطنت طلب‌ها، حزب منحله دمکرات و دیگر گروهک‌هایی که خودشان را در ضعف و ناتوانی می‌بینند، هستند.(1)
1
هیئتی 14 نفره به سرپرستی حجت‌الاسلام سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی، قرار است امروز برای دیداری چندروزه از سوریه، وارد دمشق شود. خبرگزاری فرانسه از دمشق با اعلام این خبر به نقل از منابع نزدیک به وزارت اطلاعات سوریه افزود: «همین منابع گفتند که دیدار این هیئت - که شامل چندین کارشناس درزمینه‌های اطلاعاتی و آموزشی می‌شود - در چارچوب ایجاد هماهنگی میان دو کشور دراین‌زمینه انجام می‌گیرد.»
در این گزارش آمده است که هیئت ایرانی احتمالاً با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه نیز دیدار خواهد کرد.(2)
2
پس از اخبار ضدونقیض متعدد دو سه هفته گذشته درباره سفر هیئتی فرانسوی به ایران، سرانجام هیئت پارلمانی فرانسه به سرپرستی ژان ماری دایه شامگاه امروز وارد تهران شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیو فرانسه و خبرگزاری فرانسه دراین‌باره گزارش‌هایی منتشر کردند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام خبر ورود این هیئت فرانسوی به تهران که برای بهبود روابط دو کشور به ایران سفر کرده‌اند، افزود: «هیئت فرانسوی را دو نماینده از حزب حاکم سوسیالیست و یکی دیگر از مخالفین دولت تشکیل می‌دهند. فرانسه از عمده‌ترین حامیان تسلیحاتی رژیم بعثی حاکم بر بغداد در جریان جنگ تحمیلی است. همچنین پاریس مأمن ضدانقلابیون تروریست ایرانی می‌باشد. جمهوری اسلامی ایران برای بهبود کامل روابط با دولت فرانسه، قطع کمک‌های تسلیحاتی و اقتصادی پاریس به بغداد، اخراج تروریست‌های ایرانی و پرداخت طلب 5/1 میلیارد دلاری ایران از فرانسه را شرط قرار داده است.»(1)
رادیو بین‌المللی فرانسه درباره این سفر گفت: «این هیئت که از نمایندگان مخالف دولت و اکثریت تشکیل شده است، با مقامات ایرانی درمورد مسئله موردبحث مالی قدیمی میان پاریس و تهران به گفتوگو خواهند پرداخت. آنان همچنین درمورد گروگانهای فرانسوی که در لبنان در حبس به سر می‌برند بحث و گفتوگو خواهند نمود. تحلیلگر رادیو فرانسه می‌گوید که این حداقل چیزی است که می‌توان گفت که در تهران هم، چون پاریس یک گونه میل و گرایش به گفتوگو و تبادل‌نظر وجود دارد. اما ازسوی ایران جهت نزدیکی ایران و فرانسه سه شرط ابراز شده است: پایان پشتیبانی و کمک اقتصادی و نظامی ازسوی فرانسه به عراق، دیگر پایان‌دادن به دادن پناهندگی سیاسی به مخالفان ایرانی و سرانجام حل و تسویه مسئله مالی درمورد یک میلیارد دلار که در زمان شاه ازسوی ایران به فرانسه وام داده شد. امروز تهران خواستار واریز این مبلغ به‌اضافه بهره آن می‌باشد.
اگر موافقت شود که سه شرط فوق‌الذکر ایران پذیرفته شود ملایان ایران روابط عادی خود را با فرانسه از سر می‌گیرند. تنها آخرین یا سومین شرط از ازسرگیری گفتوگو میان دو کشور جلوگیری خواهد نمود و بدین دلیل است که دولت فرانسه جهت حل این مسئله یک دیپلمات فرانسوی را به نام ژاک مارتن برگزیده است. بههرحال، در پاریس اندیشه بر این است که چانه‌زدن‌ها و گفتوگوها با خطر طولانی‌شدن مواجه خواهند شد. دراین‌حال اقدام هیئت پارلمانی که از نمایندگان مخالف و اکثریت تشکیل شده، دارای این‌قدرت است که درباره گروگانهای فرانسوی که در لبنان بدون شک ازسوی گروههای هوادار ایران به زندان افتاده‌اند، صحبت کند. اما بهطور رسمی تهران برآورد می‌کند که این مسئله، مسئله او نبوده و بهطور رسمی رهبران ایران اعلام کرده‌اند که همگی کوشش‌های خود را جهت آزادی گروگانهای فرانسوی به کار خواهند برد.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز از پاریس گزارش داد: «ژان ماری دایه قصد دارد با مخاطبین ایرانی خود به‌ویژه هاشمی رفسنجانی رئیس پارلمان ایران، مسئله چهار گروگان فرانسوی دربند در لبنان (دو دیپلمات، یک محقق و یک روزنامه‌نگار) و همچنین مسئول سابق ایرفرانس در تهران ژان ایوالبرتینی که در روز هجدهم آوریل گذشته بازداشت و به یک سال حبس محکوم گردید را مطرح کند.»(3)
1
از همکاری‌های جاسوسی و اطلاعاتی کویت و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) خبرهایی در شماره‌ای از نشریه گزارش که امروز منتشر شد، درج گردیده است: «براساس گزارش‌های به دست آمده، اخیراً با توافق دو دولت کویت و عراق، اداره استخبارات عراق مجاز به فعالیت در کویت شده است. به‌دنبال آن بغداد ازطریق لنجداران ایرانی (که میان ایران و کویت تردد می‌نمایند) و نیز با استخدام و نفوذ عواملی که عمدتاً به‌صورت ملوانان لنج فعالیت دارند، به جمع‌آوری خبر از اوضاع داخلی و بنادر ایران می‌پردازد.
همچنین عراق توسط نیروهای منافقین که در داخل عراق سازماندهی شده‌اند، قصد اقدام به عملیات نفوذی در داخل خاک ایران به‌ویژه مناطق جنگی را دارد. تلاش اخیر عراق درزمینه سازماندهی منافقین بیشتر درجهت مقابله با تحرکات نیروهای مجاهدین عراقی و مجلس اعلای عراق به‌ویژه شرکت مستقیم آنان در آزادسازی مناطق جنگی عاشورای4 انجام گردیده، البته منافقین تاکنون تلاش‌هایی برای کسب اطلاعات در جبهه‌ها داشته‌اند.»(1)
2
یک هواپیمای حامل نظامیان امریکا در کانادا سقوط کرد. برخی رسانه‌ها مدعی شدند که سازمان‌های لبنانی مسئولیت انفجار این هواپیمای امریکایی را به‌عهده گرفته‌اند.
به نوشته روزنامه کیهان، هواپیمای دی.سی8 امریکایی حامل سربازان تیپ110 هوابرد امریکا مستقر در صحرای سینا، چند دقیقه پس از پرواز از فرودگاه گاندر در شمال‌شرقی مونترال کانادا به مقصد امریکا، روز گذشته سقوط کرد و تا امروز اجساد 248 امریکایی این سانحه پیدا شده است. یونایتدپرس ضمن اعلام خبر فوق افزود: این هواپیما که عازم امریکا بود، قبل از سقوط در فرودگاه قاهره و فرودگاه کلن سوخت‌گیری کرده بود و بعد از توقف کوتاه دیگری در فرودگاه گاندر کانادا (به‌قصد سوخت‌گیری مجدد) راهی امریکا بود که سقوط کرد و همه سرنشینان آن، 250 نظامی امریکایی و خدمه هواپیما به هلاکت رسیدند.
ستاد مرکزی ارتش امریکا اعلام کرد تا روشن‌شدن علل سقوط هواپیمای دی.سی8 خطوط هوایی "ارو" که در اجاره ارتش بوده است، کلیه پروازهای خود با خطوط هوایی تجاری را قطع کرده و حتی‌المقدور از هواپیماهای نظامی برای حمل‌ونقل پرسنل ارتش استفاده خواهد کرد. مقامات امریکایی اعلام کرده‌اند که شواهدی دال‌بر انجام خرابکاری یافت نشده است.
به گزارش یونایتدپرس از کانادا، سازمان جهاد اسلامی مسئولیت بمب‌گذاری در هواپیمای حامل نظامیان امریکا را برعهده گرفته است. سازمان جهاد اسلامی گفته است قبل از حرکت هواپیما از قاهره در داخل آن بمب کار گذاشته است. مقامات کانادا می‌گویند هنوز ثابت نشده است که علت سقوط هواپیما خرابکاری بوده است. یک سخنگوی ناشناس جهاد اسلامی در گفتوگو با روزنامههای بیروت اعلام کرد اعضای این سازمان به کمک اعضای جنبش عربی مصر اقدام به بمب‌گذاری در هواپیما کرده‌اند. وی گفت می‌خواهیم به ریگان ثابت کنیم که قادریم به تهدیدات خود ادامه دهیم.
1) 37. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 15، 22/9/1364، صص 8 - 7.
در همین حال، خبرگزاری ایتالیا (انسا) گزارش داد که شخص دیگری که ادعا می‌کرد عضو "سازمان آزادی مصر" می‌باشد، مسئولیت این حادثه را به عهده گرفت. وی گفت ما به مبارزه خود تا آزادی مصر از اشغال امریکا و صهیونیسم ادامه خواهیم داد. در همین حال، یک مقام سازمان هوانوردی کانادا گفت: ما ادعای سازمان جهاد اسلامی را موردبررسی قرار می‌دهیم، اما قبل از بررسی اطلاعات موجود در جعبه سیاه هواپیما، دراین‌باره قضاوت نخواهد شد.(1)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل اعلام کرد: «گروه تروریستی جهاد اسلامی مسئولیت سرنگونی هواپیمای امریکایی در کانادا را به عهده گرفت. [...] گزارش‌های قبلی حاکی بود که سازمان تروریستی جهاد اسلامی با بودجه جمهوری اسلامی ایران اداره می‌شود و مجری دستورات و طرحهای رژیم اسلامی تهران می‌باشد. هم‌اکنون نیز سران دو گروه تروریستی دیگر لبنانی در تهران به سر می‌برند و با سران حکومت اسلامی تهران گفتوگو دارند.»(2)
رادیو کتائب هم در بخش‌های خبری امروز خود به نقل از منابع غربی، یک بار جهاد اسلامی و بار دیگر حزب‌الله لبنان را مسئول انفجار هواپیمای حامل نیروهای امریکایی در کانادا دانست.(3)
1
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان، قبل از خطبه‌های نمازجمعه تهران ضمن سپاسگزاری خدا به‌دلیل عطا‌کردن امام خمینی به ملت ایران و نیز انتخاب‌شدن آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی، از پشتیبانی و موضع ایران درمورد فاجعه طرابلس لبنان و موضع آیت‌الله منتظری که موجب توقف کشتار در طرابلس شد، تقدیر کرد. وی افزود: شرف و عزتی که ملت ایران به دست آورد باید از آن حفاظت و از مسلمانان جهان پشتیبانی کند. سزاوار است که ایران و همه مسلمانان جهان از انقلاب افغانستان پشتیبانی کنند تا روس‌های ملحد از آن کشور طرد شوند.(4)
2
درپی تشدید اختلافات گروههای ضدانقلاب در کردستان، سازمان چریکهای فدایی خلق (اقلیت) در اطلاعیه‌ای خطاب به دفتر سیاسی حزب دمکرات کردستان، تهدید به افشاگری علیه این حزب کرد، در این اطلاعیه آمده است:
«طبق اطلاع رسیده از منطقه بانه، مسئولین حزب دمکرات در این منطقه در چند روز گذشته دو بار از حرکت نظامی رفقای ما و عملیات تعرضی آنها علیه رژیم جمهوری اسلامی در این منطقه جلوگیری به عمل آورده و با انواع تهدیدات ازجمله کشیدن اسلحه، زدن گلنگدن، به تهدید و اهانت علیه پیش‌مرگان سازمان ما تلاش نمودند. آنها رسماً و علناً اعلام کرده‌اند که دفتر سیاسی حزب دمکرات دستور جلوگیری از فعالیت سیاسی - نظامی رفقای ما و دیگر نیروهای انقلابی را علیه مزدوران رژیم صادر کرده است. [...] دفتر سیاسی حزب دمکرات کردستان باید از هرگونه برخوردهای خصمانه و فاجعه‌بار علیه پیش‌مرگان انقلابی خلق کرد
من‌جمله پیش‌مرگان سازمان ما دست برداشته و بیش از این، منطق سیاسی را کنار نگذارد و از تهدید درگیریهای خونین نظامی به نیروهای انقلابی جداً بپرهیزد ... درصورت تکرار چنین شیوه‌های برخورد خصمانه ازسوی حزب دمکرات کردستان ما خود را ملزم می‌دانیم که چهره واقعی چنین سیاست‌هایی را هرچه بیشتر در پیشگاه جنبش انقلابی افشا نموده و با تمامی وسایل ممکن به دفاع عملی از دستاوردهای دمکراتیک جنبش انقلابی خلق کرد برخیزیم.»(1)
1) 42. مأخذ37، صص 69 - 68.
1
فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه امروز در نامهای به فرمانده قرارگاه کربلا1، برای برنامه‌ریزی درخصوص عملیات آتی، خواستار اقدامات زیر و اعلام نتیجه آن حداکثر تا تاریخ 25 آذر 1364 شد:
«الف) طرح‌ریزی عملیات در منطقه حنین و تبوک.
ب) تهیه برآورد پرسنلی و تجهیزات مخصوص.
ج) انجام [دادن] شناسایی لازم در عمل.
د) تهیه طرحهای پدافند هوایی و پشتیبانی آتش‌های دور و نزدیک.
ه) طرح و آماده‌سازی منطقه جهت اجرای عملیات ازنظر فعالیت‌های مهندسی.
و) تهیه طرحهای حفاظتی منطقه.»(1)
2
اعلام بسیج عمومی برای حضور در جبهه‌های نبرد و افزایش نیروهای اعزامی به جبهه‌ها، نگرانی دشمن را درپی داشته است، طوری‌که عراقی‌ها در روزهای اخیر با تهدیدات مکرر و تشدید بمباران نقاط احتمالی تجمع نیروهای اعزامی، درصدد جلوگیری از اجرای عملیات گسترده رزمندگان اسلام برآمده‌اند. درپی این وضعیت، جانشین فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا(ص)
سپاه پاسداران، با صدور دستورالعملی با عنوان "پدافند عامل" و ارسال آن برای فرماندهان قرارگاه‌های کربلا1 و کربلا2، نوح و مهندسی، بر اجرای دقیق آن تأکید کرد. در این دستورالعمل آمده است:
«باتوجه‌به اعزام خیل عظیم امت حزب‌الله و راهیان کربلا به جبهه‌های حق علیه باطل و تمرکز نیرو در مقرها و یگان‌ها، نظر به اینکه دشمن با آمدن این نیروها شروع به بمباران‌های هوایی نموده است، لذا لازم است با سرعت هرچه تمام‌تر درجهت پایین‌آوردن آسیب‌پذیری هوایی، اقدامات عاجل که در ذیل به‌صورت دستورالعمل می‌باشد را به مرحله اجرا بگذارید.»
1) 1. سند شماره 011134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه کربلا، 23/9/1364.
مهم‌ترین مواردی که در این دستورالعمل بر آنها تأکید شده چنین است: اتخاذ تدابیر لازم برای محل مناسب استقرار نیروها و کانال‌های اختفای نیرو، جلوگیری از هرگونه اجتماعات، خودداری از پخش مازوت و نفت سیاه در محوطه‌ها، خودداری از احداث خاکریزهای متعدد، خودداری از نصب تابلو و پرچم روی سنگرها و مقرها، چگونگی استفاده از مخابرات، رعایت استتار، اختفا و فاصله مخازن سوخت، استتار امکانات و تجهیزات، جلوگیری از ورود نیروهای غیرنظامی به محوطه‌ها و قرارگاهها، نصب آژیر اعلام خطر در مقرها، رعایت خاموشی شبانه و...(1)
1
درپی صدور دستور حفاظتی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه، فرمانده قرارگاه کربلا 2 امروز دستورالعملی برای یگان‌های تابعه صادر کرد و در آن ضمن یادآوری وضعیت حفاظتی و شیوه‌هایی که عراق در گذشته در چنین موقعیت‌هایی به کار گرفته از فرماندهان یگان‌ها خواست تا برای جلوگیری از خسارات احتمالی تدابیری اتخاذ کنند.
در این دستورالعمل آمده‌است: «باتوجه‌به تبلیغات و تقاضای مسئولین جمهوری اسلامی در رسانه‌های گروهی (رادیو تلویزیون، نمازجمعه) نسبت به اعزام نیرو به جبهه‌های جنگ و سرازیرشدن کاروان‌های راهیان کربلا و عدم حفاظت لازم نسبت به انجام این امور، طبیعی است که دشمن بعثی همانند فتح‌المبین و والفجر مقدماتی حساس شده و دست به حرکات مذبوحانه‌ای می‌زند که لااقل می‌تواند نظم و آمادگی یگان‌های ما را از بین ببرد که دراین‌رابطه از عوامل نسبتاً قوی که در دست خود دارد در انجام این امر مهم استفاده می‌کند. اولین شیوه دشمن انجام بمباران‌های پی‌درپی نسبت به عقبه‌ها و مراکز تجمع و بنه‌های پشتیبانی می‌باشد که درحال‌حاضر حداقل تا روزی 6 بار در جنوب ازطرف دشمن اقدام به بمباران‌ها شده که دارای تلفات و ضایعات نسبتاً مهمی بوده است. [...]
دومین روش دشمن انجام تک محدود و درگیرکردن فکر فرماندهی و ایجاد تزلزل در بین نیروها و یگان‌ها می‌باشد. [...]
سومین اقدام دشمن در چنین مواقعی فعال‌نمودن ستون پنجم در بین نیروها و اعزام نیروهای منافقین در بین اعزامی‌های بسیجی راهیان کربلا جهت ایجاد جو شایعه و دامن‌زدن به مسائل سیاسی و به‌وجودآوردن اغتشاش در بین نیروها و انتقال خبر به مراجع ضدانقلاب خود و بمب‌گذاری در مراکز تجمع نیروها و بنه‌های تدارکاتی و پشتیبانی می‌باشد. لذا لازم است که در این شرایط حساس که اکثر فرماندهان سرگرم انجام مأموریت‌های خود هستند به رسیدگی به موارد و تذکرات ابلاغی ازطرف قرارگاه اهمیت داده و به‌عنوان یک تکلیف شرعی برای جلوگیری از ایجاد حوادث ناگوار که مسئولیت سنگینی برای ما خواهد داشت، اقدامات لازم را انجام دهند.»(2)
عباس محتاج فرمانده قرارگاه کربلای2، در این ابلاغیه همچنین بر نکاتی درباره چگونگی محافظت از نیروها و امکانات دربرابر بمباران‌های هوایی و اقدامات ستون پنجم (خبرچینی، اغتشاش، بمب‌گذاری، ترور، شایعه‌سازی و...) تأکید کرده است.(1)
1
قرارگاه خاتمالانبیا(ص) (مرکز عملیات مشترک سپاه و ارتش)، با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که نیروهای اسلام در پاسخ به حملات هوایی عراق به مناطق مسکونی شهر هویزه، طی یک عملیات نفوذی در محور جنوب جاده خندق واقع در منطقه هورالهویزه، یک گروه گشتی رزمی عراق را محاصره کردند. در این عملیات همه افراد گروه گشتی دشمن کشته شدند و همه رزمندگان سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(2)
2
حملات هوایی عراق به مناطق غیرنظامی و نظامی ایران امروز با بمباران تلمبه‌خانه نفت رامهرمز، تأسیسات سد شهید عباسپور، مناطق عملیاتی و نیز تجاوز به حریم هوایی چند شهر کشورمان ادامه یافت.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از اهواز گزارش داد: «در ساعت 12:45، چهار فروند هواپیمای دشمن تأسیسات تلمبه‌خانه تقویت فشار گاز در حومه رامهرمز را بمباران کردند. براثر این حمله هوایی 5 تن از کارگرانی که در این تلمبه‌خانه کار می‌کردند مجروح شدند و به قسمتی از این تلمبه‌خانه خسارات جزئی وارد شد. همچنین در این حمله هوایی به دستگاه تکرارکننده تلویزیونی رامهرمز خساراتی وارد شد و این دستگاه مجدداً از کار افتاد.»(3)
جنگنده‌های عراقی همچنین «در ساعت 13:30 تأسیسات سد شهید عباسپور مسجدسلیمان را مورد بمباران قرار دادند. در این حمله بمب‌های دشمن به سیستم سویچ‌یارد (کلید توزیع برق) سد اصابت کرد که علاوه‌بر واردساختن خسارات، 12 تن از افرادی که در محل مشغول به کار بودند را نیز مجروح ساخت.»(4)
هواپیماهای متجاوز عراقی امروز برای چهارمین‌بار در روزهای اخیر اطراف شهر هویزه را بمباران کردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این حمله 3 نفر مجروح شدند، اما خسارات مالی به بار نیامد.(5)
جنگنده‌های عراقی همچنین از ساعت 13:15 تا 14 امروز سه بار به حریم فضایی شهرهای دهلران و دره‌شهر تجاوز کردند و دیوار صوتی را بر فراز این شهرها شکستند. در ساعت 13:30 نیز چند فروند هواپیمای دشمن بر فراز بخش صالح‌آباد و مناطق اطراف به پرواز درآمدند که آتش پرحجم سلاحهای پدافند هوایی رزمندگان اسلام آنان را مجبور به فرار کرد.(6)
1) 4. سند شماره 123877 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه کربلای2، 23/9/1364.
2) 5. روزنامه اطلاعات، 23/9/1364، ص18.
3) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 270، 24/9/1364، ص4، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/9/1364.
4) 7. همان.
5) 8. سند شماره 200119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روزانه، شماره 119، 24/9/1364، ص1.
6) 9. مأخذ6، ص4، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/9/1364.
امروز اطراف پاسگاه ژاندارمری عین‌خوش نیز بمباران شد. این حمله تلفات جانی نداشت. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر افزود: «دشمن به تصور تجمع راهیان کربلا در جبهه‌های میانی، از هفته پیش دست به یک سلسله تهاجمات هوایی زده و تاکنون مناطق سومار، سرپل ذهاب، گیلان‌غرب، تکاب، چم امام حسن، اطراف تنگ حاجیان، شهرک گورسفید، روستای گوری کهرگ، روستای قلعه شاهین و پادگان اباذر را بمباران کرده است. در این بمباران‌ها در مناطق غرب کشور، علاوه‌بر پرسنل نظامی، 8 نفر از مردم غیرنظامی شهید و متجاوز از 20 نفر مجروح شده‌اند.»(1)
از سوی دیگر، براساس اطلاعیه نظامی شماره 2052 ارتش عراق، نیروی هوایی این کشور ساعت 13 دست به یک حمله علیه "تأسیسات برق سد رضاشاه کبیر [سد شهید عباسپور مسجدسلیمان]" زده و آن را به آتش کشیده است. رادیو بغداد با اعلام این خبر افزود: در همین ساعت، تلمبه‌خانه نفت رامهرمز نیز هدف حمله هوایی قرار گرفته است.(2)این رادیو به نقل از اطلاعیه نظامی عراق، تعداد مأموریت‌های رزمی امروز جنگنده‌های عراقی را 91 مأموریت اعلام کرد.(3)
1
حکومت عراق با تأمین امنیت هوایی شهر هویزه برای بازدید هیئت سازمان ملل مخالفت کرد. این هیئت برای بازدید از مناطق بمباران‌شده فردا عازم هویزه می‌شود.
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ در تماسی تلفنی با خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد: درپی حمله روز سه‌شنبه گذشته دشمن علیه مناطق مسکونی شهر هویزه - که منجر به شهادت 14 تن از اهالی این منطقه شد - وزارت امور خارجه کشورمان از هیئت ویژه سازمان ملل ناظر بر توافقنامه 12 ژوئن دعوت کرد تا با سفر به هویزه، از آثار حمله هوایی عراق به این شهر، گزارش تهیه نماید.
این سخنگو افزود: شرط سازمان ملل برای این‌قبیل بازدیدها، موافقت طرف مقابل و ایجاد امنیت برای اعضای هیئت در طول مدت بازدید است که به‌رغم پیگیری‌های مکرر، رژیم عراق با ایجاد امنیت برای بازدید این هیئت مخالفت کرد و این عمل رژیم بغداد خود نشان دهنده حمله علیه مناطق مسکونی هویزه می‌باشد. خبرنگاران خارجی مستقر در تهران روز جمعه گذشته به دعوت ستاد تبلیغات جنگ از آثار حمله هوایی دشمن به شهر هویزه، گزارش، فیلم خبری و عکس تهیه کردند.(4)
از سوی دیگر، باوجود مخالفت عراق، امروز محمدجعفر مولایی مدیرکل امور بین‌الملل وزارت امور خارجه ایران، در نامهای به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه پاسداران نوشته است: «هیئت کارشناسی نظامی سازمان ملل متحد در تهران قرار است فردا صبح به هویزه عزیمت و از مناطق غیرنظامی و مسکونی بمباران‌شده توسط رژیم عراق بازدید به عمل آورند. خواهشمند است دستور فرمایید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی محل با همکاری و هماهنگی با استانداری محل، ترتیبات و اقدامات لازم ازلحاظ حفاظتی و ترابری زمینی در مدت اقامت و بازدید از محل، معمول و نتیجه را سریعاً به وزارت امور خارجه مدیریت کل امور بین‌المللی اطلاع فرمایید.»(5)
1) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 271، 25/9/1364، ص3، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1364.
2) 11. واحد مرکزی خبر صداوسیما جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/9/1364، رادیو بغداد، 23/9/1364، صص 1 و2 .
3) 12. همان، ص2.
4) 13. روزنامه اطلاعات، 24/9/1364، ص18.
5) 14. سند شماره 59406 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت خارجه (اداره سازمان‌های بین‌المللی) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 23/9/1364.
1
چند شهر کردستان امروز صحنه حملات افراد ضدانقلاب و درگیری آنها با نیروهای خودی بود.
در ساعت 10 شب امروز عوامل گروه ضدانقلابی حزب دمکرات با حمله به مقر کمیته انقلاب اسلامی شهرستان پیرانشهر، 5 گلوله آر.پی.جی7 به این پایگاه شلیک کردند.(1)در این درگیری که نیم ساعت ادامه یافت، 3 تن از پاسداران کمیته، ازجمله فرمانده و معاون عملیات کمیته مجروح شدند و به 2 خودرو پاترول، یک تانکر آب و نیز ساختمان کمیته خساراتی وارد شد.(2)
در اطراف شهرستان سردشت، تعدادی از برادران سپاه پاسداران به کمین عناصری از حزب دمکرات افتادند. در این کمین 4 تن از نیروهای خودی مجروح و به بیمارستان ارومیه منتقل شدند.(3)
واحد طرح و عملیات سپاه اشنویه اعلام کرد: نیروهای ضربت گردان جندالله با اجرای کمین در روستای دره‌سور با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری یکی از اهالی این روستا به‌دست عوامل حزب دمکرات زخمی شد. نیروهای خودی پس از اجرای کمین، سالم به پایگاه خود بازگشتند.(4)
گروهی 22 نفره از چته‌های حزب دمکرات وارد منطقه افشار از توابع صائین‌دژ شدند و پس از درگیری با نیروهای یکی از پایگاه‌های این منطقه گریختند. این درگیری بدون تلفات نیروهای خودی خاتمه یافت. از تلفات افراد ضدانقلاب اطلاعی به دست نیامد.(5)
یکی از نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران در نزدیکی روستای سورچم از توابع سردشت، روی مین کارگذاشته‌شده به‌دست افراد حزب دمکرات رفت که براثر انفجار مین شهید شد.(6)
2
مبارزان کرد عراقی با اجرای چند عملیات، شماری از نیروهای عراقی را کشته و تعدادی سلاح و تجهیزات نظامی را به غنیمت گرفتند. ارتش عراق نیز یکی از روستاهای سلیمانیه را بمباران کرد.
روزنامه جمهوری اسلامی در شماره امروز خود نوشته است: «به گزارش نشریه راه کربلا، مبارزین کرد عراقی در حمله به یک پایگاه رژیم بعثی در منطقه سرکلکی شکروک عراق ضمن به‌هلاکت‌رساندن 19 تن از افراد جیش‌الشعبی، مقادیر قابل‌توجهی سلاح و مهمات دشمن را به غنیمت گرفتند.
همچنین گزارش‌های رسیده از داخل خاک عراق حاکی است که انقلابیون مسلمان کرد عراقی در کمینی بر سر راه دربندیخان - عربد، 3 خودرو حامل سربازان رژیم عراق را منهدم کردند. در این کمین 8 تن از سرنشینان خودروها کشته یا زخمی شدند.
منابع آگاه گزارش دادند که انقلابیون کرد طی هفته گذشته با [اجرای] دو کمین در مناطق شمالی عراق 12 سرباز ارتش مزدور عفلقی را به هلاکت رساندند. گزارش‌های موثق رسیده از داخل خاک عراق نیز حاکی است که در حمله انقلابیون کرد عراقی به مرکز جیش‌الشعبی و مقر گردان قدس در جاده دره سریه، 17 مزدور بعثی کشته و 12 تن دیگر مجروح شده‌اند.»(7)
1) 15. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 75، 4/10/1364، ص22.
2) 16. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 16، 6/10/1364، ص59.
3) 17. سند شماره 059410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 24/9/1364.
4) 18. سند شماره 424404 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه اشنویه (واحد طرح و عملیات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/9/1364 (اجرای کمین، 23/9/1364).
5) 19. سند شماره 424451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه صائین‌دژ به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/9/1364 (اجرای کمین، 23/9/1364).
6) 20. سند شماره 407541 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سردشت به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/9/1364.
7) 21. روزنامه جمهوری اسلامی، 23/9/1364، ص7.
از سوی دیگر، قرارگاه حمزه سیدالشهدا گزارش داد: دو بالگرد عراقی روستای میرآوا واقع در منطقه سلیمانیه عراق را بمباران کردند. در این حمله عده‌ای از مردم عراق کشته یا مجروح شدند. روستای مذکور درحال‌حاضر خالی از سکنه می‌باشد.(1)
1
در ادامه عزیمت رزمندگان اسلام به جبهه‌های نبرد و ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها، امروز روابط عمومی وزارت صنایع اعلام کرد: نهمین کاروان کمک‌های جنسی راهیان کربلا ازسوی کارکنان تحت پوشش این وزارتخانه - که توسط انجمن اسلامی پیرو خط امام و واحد امور جنگ تدارک شده بود - به جبهه‌ها ارسال شد و جمعی از نیروهای داوطلب وزارت صنایع نیز عازم جبهه‌های نبرد شدند.(2)
همچنین گروهی از کارکنان شهربانی شیراز و شهربانی خراسان(3)و بیش از دو هزار نفر از نیروهای مردمی و آموزش‌دیده استان سیستان و بلوچستان به‌همراه کمک‌های مردمی این استان(4)و کمک‌های مردمی و اهدایی مردم شوشتر راهی جبهه‌های جنگ شدند.(5)
علی شمخانی قائم‌مقام فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که برای شرکت در سمینار راهیان کربلا به گیلان سفر کرده است، گفت: «امروز درحقیقت انقلاب حیات مجدد و نوینی را پیدا کرده است. این حیات مجدد و نوین ناشی از فتح زمین یا سقوط سنگری در جبهه‌ها نیست، بلکه پیامد حضور وسیع مردم در صحنه دفاع مسلحانه از انقلاب است.»(6)
2
عملیات آتی رزمندگان اسلام و نیرو و امکاناتی که ایران برای این عملیات تدارک می‌بیند و همچنین واکنش‌های عراق به آن همچنان موردتوجه رسانه‌های خارجی است.
روزنامه ماینیچی چاپ ژاپن، در شماره امروز خود نوشته است: «فعالیت برای تدارک حمله‌ای بزرگ مشاهده می‌شود. 200 هزار نفر به تعداد افراد بسیج افزوده شده و تعداد زیادی بیمارستان صحرایی درحال ساخته‌شدن است، ولی عراق برای جلوگیری از انجام حملات عظیم قبل از تکمیل‌شدن تدارکات، دست به بمباران آنها زد. در خط مقدم جبهه وضع پرشور و هیجانی دیده می‌شود. من [خبرنگار] در اهواز، سوسنگرد و هویزه واقع در جنوب ایران با مشاهده وضعیت، "آرامش قبل از طوفان" را احساس می‌کردم. [...]
امروز کامیون‌های مملو از رزمندگان را مشاهده می‌کنم که در رفت‌وآمد هستند. اینجا صدای توپ دوربرد هیچ وقت قطع نمی‌شود. شهر هویزه که از مرز کشور 30 کیلومتر فاصله دارد، در روزهای 10 و 11 ماه دسامبر (27 و 28 آذر) توسط عراق بمباران شد و خساراتی به آن وارد آمد: 14 نفر کشته و 31 نفر مجروح داشت و 4 دستگاه ساختمان نوساز تبدیل به کوهی از آجر شد. [...]
تعداد افراد سپاه پاسداران انقلاب که از مراکز مهم شهر اهواز (جمعیت این شهر 330 هزار نفر
می‌باشد) محافظت به عمل می‌آورند و در آنجا مستقر هستند، افزایش یافته است. این منطقه نیرومندترین مرکز نظامی در جنوب‌غربی کشور می‌باشد و به همین علت در اینجا تعداد جاسوسان دشمن بیشتر از شهرهای دیگر می‌باشد. در ماه نوامبر دو بار کارخانه لوله‌سازی (نورد اهواز) و خوابگاه کارمندان آن توسط عراق بمباران شد که در این جریان صدها نفر کشته و بیش از 500 نفر مجروح شدند. دلایل نزدیک‌شدن حملات عظیم (با تعداد نفراتی از 500 هزار سرباز) پس از یک سال و 9 ماه چنین است: 1. تدارک و تکمیل تجهیزات جنگی. 2. 300 هزار نفر رزمنده به 600 هزار نفر رزمندگانی که در خط مقدم جبهه مستقر هستند، افزوده شده‌اند. 3. فعالیت برای ساختن بیمارستان صحرایی و پل بسیار چشمگیر می‌باشد. 4. پایان دوره آموزشی استفاده از موشک هوایی سام 2 و سام 3 ساخت شوروی به‌خصوص دفاع درمقابل بمباران هوایی نزدیک می‌باشد.
احتمالاً شهر اهواز به‌عنوان مرکز پایگاه نظامی برای حمله انتخاب خواهد شد، اما درمقابل حملات ایران، عراق توسط نیروی هوایی خویش حمله می‌کند، چون نیروی هوایی این کشور بسیار قوی می‌باشد و در طول بمباران‌های گذشته این امر ثابت شده است. ممکن است مدت 5 روز پی‌درپی، روزی 450 فروند هواپیما، یعنی جمعاً 2250 فروند هواپیما برای بمباران مرکز منطقه نظامی اعزام شوند. صدام حسین اخطار کرده که اگر روزی همه ایرانی‌ها نیز به ما حمله کنند، حتی امید بازگشت یک سرباز هم وجود نخواهد داشت. دولت ایران دررابطه‌با بمباران مناطق مسکونی در هویزه، از سازمان ملل تقاضای بازدید از منطقه بمباران‌شده را کرد. چون دولت عراق دراین‌مورد قوانین بین‌المللی را رعایت نکرده است. شهر هویزه پس از گذشت سه ماه از جنگ ایران و عراق، به تصرف عراق درآمد و بعد از یک ماه و نیم توسط قوای اسلامی بازپس گرفته شد، ولی در این مدت، شهر به‌طورکلی نابود شده بود، پس از بازپس‌گیری شهر فعالیت برای بازسازی آن آغاز شد و در فصل پاییز امسال تعدادی آپارتمان و مدرسه در آنجا ساخته شده بود، ولی در ماه دسامبر با بمباران دوباره این شهر، خسارات سنگینی بر آنها وارد شد و ساختمان‌های آجری درهم ریخته و تیرآهن‌های آن خم شده است.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز از بغداد چنین گزارش داده است: «عراق، ایران را متهم کرد در جست‌وجوی بهانه برای تهاجم تازه علیه خاک عراق است. یک سخنگوی نظامی عراق خاطرنشان ساخت که طبق اطلاعات رسیده از تهران بمباران شهر هویزه توسط هواپیماهای عراقی بمباران یک شهر با افراد غیرنظامی بوده درحالی‌که این روستا (هویزه) در هیچ صورتی نمی‌تواند یک منطقه غیرنظامی باشد. به گفته این سخنگو، نیروهای ایرانی علاوه‌بر استقرار پست فرماندهی، در این شهر موضع گرفته‌اند تا حملات خود علیه بخش‌هایی که موردحمایت سپاه سوم و سپاه ششم ارتش عراق است را انجام دهند. [...]
از سوی دیگر، لطیف جاسم وزیر اطلاعات عراق، تأکید کرد که این کشور آماده رویارویی با
1) 28. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1009، 17/10/1364، صص 17 - 15.
ارتش ایران و واردآوردن ضربات جدی سنگین بر پیکر آن است. وی که دربرابر روزنامه‌نگاران ترک - که درحال‌حاضر سرگرم دیدار از بغداد هستند - سخن می‌گفت، افزود که عراق می‌تواند جلو مخاصمه را بگیرد و پاسخ مساعد به تلاش‌های صلح جهت پایان‌دادن به جنگ بدهد.»(1)
رادیو هلند نیز به حمله آتی اشاره کرد و گفت: «گزارش‌های رسیده حاکی است که ایران هم‌اکنون بیشترین استعداد از نیروهای خود را از زمان آغاز جنگ با عراق در جبهه‌ها مستقر کرده است. تعداد این نیروها از نیم میلیون تا دو میلیون برآورد می‌شود. ولی دیپلمات‌های مقیم در تهران و بغداد بعید می‌دانند که حمله‌ای ازسوی ایران صورت بگیرد مگر اینکه نیروهای عراقی ایران را وادار به چنین کاری سازند.»(2)
1
منابع دیپلماتیک گفتند دبیرکل سازمان ملل متحد مذاکراتی را با ایران و عراق برای توقف جنگ آغاز کرده است. وزیر خارجه چین هم در سفر به کشورهای منطقه از تلاش‌های جاری برای توقف جنگ اعلام پشتیبانی کرده است.
تصویر
رادیو مسقط گفت: «منابع دیپلماتیک نزدیک به وزارت خارجه بریتانیا گفتند تماس‌هایی میان طرف‌های درگیر در جنگ عراق و ایران و دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد، در جریان است. هدف از این تماس‌ها دستیابی به یک راه‌حل موردقبول دو طرف درگیر در جنگ می‌باشد. این منابع به خبرگزاری قطر در لندن گفتند دکوئیار به‌عنوان شخصیتی است که موردقبول دو طرف درگیر می‌باشد و شرایط کنونی بهترین مرحله برای خاتمه‌دادن به این جنگ می‌باشد. منابع فوق افزودند دکوئیار در انتظار فرصت مناسبی است که دیدگاه خود را پیرامون جنگ عراق و ایران اعلام نماید. وی معتقد است که درحال‌حاضر بهتر است تلاش‌های خود را دور از رسانه‌های گروهی ادامه دهد، زیرا بیم آن را دارد که با ناکامی مواجه شود. این منابع اضافه می‌کنند دکوئیار به این مسئله پی برده است که هرگونه ناکامی دراین‌زمینه نه‌تنها بر دو کشور متخاصم آثار منفی خواهد گذاشت بلکه تمام فرصت‌های صلح در آینده را خنثی می‌کند.»(3)
از سوی دیگر، به گفته رادیو رأس‌الخیمه، در ملاقات وزیر امور خارجه چین با شاهزاده حسن ولیعهد اردن، درباره اوضاع منطقه خاورمیانه، سرزمین‌های اشغالی اعراب و تحولات جنگ عراق و ایران گفتوگو شده و وزیر خارجه چین علاقه‌مندی کشورش را برای متوقف‌کردن جنگ عراق و ایران و پشتیبانی از تلاش‌های جاری صلح اعلام کرده است.(4)
1
محافل دیپلماتیک ریاض سفر هفته گذشته وزیر امور خارجه ایران به عربستان را ادامه مذاکرات محرمانه ایران و اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس درباره قطع کمک‌های این کشورها به عراق دانستند.
یک منبع آگاه دراین‌باره نوشته است: «دبیر اول سفارت هند در ریاض گفت: در محافل دیپلماتیک ریاض گفته می‌شود آقای ولایتی در سفر به عربستان با ملک‌فهد درباره عقد معاهده عدم تداخل در امور داخلی یکدیگر مذاکراتی به عمل آورده است. این مذاکرات دنباله تماس‌های اخیر شورای همکاری با جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. وی توضیح داد که گفته می‌شود قبل از انعقاد کنفرانس سران شورای همکاری در مسقط، نمایندگان ایران محرمانه به چند کشور عضو شورای همکاری سفر کرده و پیشنهاد کردند تا درمقابل قطع کمک‌های این کشورها به عراق، معاهده عدم مداخله در امور یکدیگر با این کشورها منعقد شود. سران شورای همکاری نیز این پیشنهاد را در اجلاس خود در مسقط مطرح کردند. کویت و عربستان با این پیشنهاد، مخالف، بحرین بی‌طرف و سه دولت دیگر موافق بوده‌اند. مذاکرات آقای ولایتی با فهد در ریاض ادامه این مذاکرات بوده است.»(1)
2
مهندس شفتی قائم‌مقام وزیر راه و ترابری در امور هواپیمایی و رئیس سازمان هواپیمایی کشوری که در رأس هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران برای مطرح‌کردن اقدامات غیرقانونی عراق درقبال هواپیماهای غیرنظامی و تهدید امنیت خطوط هوایی به مونرال سفر کرده است، در جلسه شورای عالی ایکائو (سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری) از مواضع ایران دفاع کرد.
روزنامه اطلاعات در گزارشی از این اجلاس نوشته است: «سرپرست هیئت جمهوری اسلامی ایران در قسمتی از سخنرانی خود اعلام کرد: تجربه پنج سال تجاوز عراق به کشور ما ثابت کرده است که رژیم عراق کوچک‌ترین اهمیتی برای مقررات بین‌المللی قائل نیست و تنها با عکس‌العمل قاطع و همه‌جانبه جامعه بین‌المللی می‌توان آن رژیم را مجبور به رعایت این مقررات و قوانین کرد.
مهندس شفتی در این اجلاس همچنین مشارکت رژیم عراق را در هواپیماربایی و عدم استرداد هواپیماهای ربوده‌شده ایران که به عراق برده شده‌اند، به شورا گزارش کرد و از شورا خواست تا به وظایف خود براساس کنوانسیون‌های توکیو، مونرال و لاهه و همچنین قطعنامه‌های تصویب‌شده در مجمع ایکائو عمل کند و نسبت به استرداد هواپیماهای جمهوری اسلامی ایران و محکوم‌کردن سیاست عراق در تشویق هواپیماربایی اقدامات جدی پیش‌بینی نماید.
پس از سخنرانی آقای شفتی، نماینده رژیم عراق تلاش کرد با ارتباط‌دادن تخلفات خود و عدم
1) 33. سند شماره 212342 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش مستقیم، شماره 165/3، 23/9/1364، صص 6 و 7.
رعایت قوانین بین‌المللی به موضوع جنگ، زیرپاگذاشتن تصمیمات شورا را توجیه کند که با مخالفت اغلب اعضای شورا مواجه شد. در این جلسه مقرر گردید گروهی برای بررسی وضعیت و ارائه قطعنامه‌ای نهایی به‌منظور پیاده‌کردن تصمیمات شورا و مقابله با تهدیدات عراق تشکیل شود.
نمایندگان کشورهای عضو ایکائو صریحاً اعلام کردند که مقررات و تصمیمات مربوط به هواپیماهای بین‌المللی بدون قیدوشرط قابل‌اجرا است و عراق موظف است ضمن اجرای مفاد قطعنامه، هواپیماهای ربوده‌شده ایران را نیز بلافاصله مسترد نماید. آقای شفتی همچنین با آقای اسد کوته‌ته رئیس شورای ایکائو، دیدار کرد و ضمن تشکر از تلاش‌های وی، اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران براساس سیاست کلی خود در حمایت از مقررات و قوانین بین‌المللی تابه‌حال از هرگونه اقدام یک‌جانبه در رفع تهدیدات رژیم عراق خودداری کرده است و انتظار دارد که شورای ایکائو، امکانات خود را برای مقابله جدی با اقدامات غیرقانونی رژیم عراق به کار بندد.»(1)
گزارش نماینده جمهوری اسلامی ایران در اتاوا نیز حاکی است که در دومین جلسه شورای ایکائو که امروز به ریاست کوته‌ته (Kotiteh) تشکیل شد، گروه کار دو قطعنامه جداگانه یکی درمورد رهگیری هواپیماها و دیگری درخصوص هواپیماهای ربوده‌شده جمهوری اسلامی ایران به شورا ارائه کرد. هر دو قطعنامه کلی و به‌نحوی تنظیم شده که مشخص است عراق موردخطاب شورا می‌باشد، ولی صراحتاً نامی از عراق برده نشده است.(2)
1
هیئت جمهوری اسلامی ایران به سرپرستی علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزارت خارجه که به کشورهای افریقایی سفر کرده است، امروز پیام کتبی رئیس‌جمهور ایران را تسلیم جری رولینگرز رئیس‌جمهور غنا، کرد.
در این ملاقات که کوجو چیکاتا عضو شورای رهبری و نفر دوم کشور غنا حضور داشت، آقای بشارتی گفت: مردم مسلمان ایران برای رسیدن به استقلال و آزادی بهای زیادی پرداخته‌اند و برای حفظ آن نیز حاضرند بهای بیشتری بپردازند. وی ضمن تشریح جنایات جنگی حکومت متجاوز عراق افزود که به همت، تلاش و مقاومت نیروهای رزمنده‌مان گردن دشمن در بازوان قدرتمند ملت ما است و آن را رها نخواهیم کرد و تا ریشه تجاوز را نخشکانیم از پای نخواهیم نشست. وی علاقه جمهوری اسلامی ایران را برای گسترش روابط با کشورهای منطقه و ایجاد صلحی پایدار یادآور شد.
رولینگرز رئیس‌جمهور و رئیس شورای موقت دفاع ملی غنا، در پاسخ گفت: صلح چیزی نیست که تحت هر شرایطی انسان آن را قبول کند و انسان نباید اصول خود را به‌سادگی از دست بدهد. شما و ما باتوجه‌به اینکه مواضع مشترکی داریم، همدیگر را خوب درک می‌کنیم. ما باید منتظر هدایت خداوند باشیم که همیشه برای انجام مسئولیت‌هایمان درقبال مردم به کمک ما می‌آید.
در این ملاقات همچنین چیکاتا مرد شماره 2 غنا - که پنج ماه قبل در رأس هیئتی به ایران آمده بود - گفت: من طی اقامت خود در کشور شما فداکاری‌های مردم شما را دیدم و در گلزار شهدا متوجه شدم که چطور مردم به‌خاطر این جنگ شهید داده‌اند و شما نمی‌توانید اشغال سرزمین‌هایتان را توسط دیگران تحمل کنید. وی در پایان از قراردادی که درزمینه فروش نفت جمهوری اسلامی ایران به کشور غنا در جریان این سفر به تهران منعقد شده بود، اظهار رضایت کرد.(1)
1
تسلیحات و تجهیزات مهم نظامی به‌سادگی دراختیار عراق قرار می‌گیرد که گاهی برخی اخبار آن آشکار می‌شود. ضمن اینکه برخی دولت‌های اروپایی برای تبرئه خود، دست به محاکمه عوامل فروش سلاحهای شیمیایی به عراق می‌زنند.
یک منبع موثق داخلی نوشته است: «اخیراً رژیم عراق ازطریق عربستان اقدام به خرید تانک‌های LAV25 از کمپانی جنرال موتورز از کانادا نموده است. شواهد امر نشان می‌دهد که این معامله به مرحله پایانی خود رسیده است. بنا بر این گزارش، یک هیئت عراقی به دعوت کمپانی جنرال موتورز چند ماه پیش به کانادا سفر کرده بود.»(2)
همچنین بنا بر گزارش موثقی از دارالسلام، کشتی عراقی الحنا حامل مهمات از بندر عقبه برای زامبیا در بندر دارالسلام پهلو گرفت. محموله این کشتی را نیروهای نظامی به داخل قطار منتقل کردند. منابع رسمی تانزانیا هیچ‌گونه خبری دراین‌باره منتشر نکردند و به کارگران بندر اجازه ندادند به کشتی نزدیک شوند.(3)
نشریه راه کربلا نیز نوشته است: «مقامات کشور هلند امروز شرکت سلک می‌کوسیل را به‌دلیل فروش ماده سمی کلراید فسفر به رژیم بغداد محاکمه کردند. مقامات هلندی تأکید کردند که این ماده می‌تواند گازهای بسیار کشنده و سمی تولید نماید. بنا بر این گزارش، شرکت مذکور به فروش این ماده بسیار خطرناک به رژیم عراق اعتراف کرده است.»(4)این شرکت هلندی تنها شرکت اروپایی نیست که درزمینه تهیه سلاحهای شیمیایی با رژیم عراق همکاری دارد. یک شرکت آلمان‌غربی نیز یک کارخانه تولید گاز سمی اعصاب را برای رژیم بعثی احداث کرده است.»(5)
2
طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، در مصاحبه‌ای جنگ ایران و عراق را تهدیدی برای کشورهای منطقه خواند و نیز درباره محاصره جزیره خارک، حمله به نفتکشها، مرزهای مشترک عراق با ترکیه و گروههای معارض عراق سخن گفت.
روزنامه ملیت چاپ ترکیه، دراین‌باره نوشته است که طه یاسین رمضان مرد شماره 2 عراق در نشستی مطبوعاتی با روزنامه‌نگاران ترک، جنگ شش‌ساله عراق و ایران را تهدیدی برای تمام
1) 36. مأخذ25، ص3.
2) 37. سند شماره 448949 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت اطلاعات به دبیرخانه شورای عالی دفاع، 23/9/1364.
3) 38. مأخذ33، ص5.
4) 39. روزنامه ابرار، 24/9/1364، ص16، خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه راه کربلا.
5) 40. روزنامه جمهوری اسلامی، 24/9/1364، ص2، خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه راه کربلا.
کشورهای اسلامی همسایه خواند. وی همچنین گفت که جزیره خارک مسئله‌ای است که مستقیماً به جنگ مربوط می‌شود. تمام دنیا می‌داند که ما جزیره خارک را به محاصره درآورده و مانع از صدور نفت ایران که درحقیقت کلید اقتصاد ایران است، شده‌ایم. ما اطراف جزیره را یک منطقه ممنوعه اعلام کرده‌ایم. اقتصاد ایران را هدف قرار داده‌ایم. بنابراین، جزیره خارک را نه در چارچوب دوستی، بلکه باید در چارچوب جنگ موردتوجه قرار داد. از بابت بمباران نفتکشها نه به ترکیه و نه به هیچ کشور دیگر، هیچ‌گونه غرامتی نمی‌توانیم بدهیم، غرامت را ایران باید بپردازد.
طه یاسین رمضان ضمن اشاره به امضای قراردادی که هفته گذشته بین ترکیه و ایران برای حمل نفت از جزیره خارک بسته شد، گفت: ترکیه قبل از اینکه به فکر جزیره خارک باشد، باید ضرورت چگونگی برقراری صلح در خلیج (فارس) را مدنظر داشته باشد. محاصره جزیره خارک برای وادارکردن ایران به صلح، بهترین و مؤثرترین اقدام است.
رمضان ضمن تأیید عملیات ضدتروریستی نیروهای مسلح ترکیه علیه چریکهای تجزیه‌طلب در مرزهای عراق و ترکیه افزود: روابط دوستانه دو کشور برای حل این‌گونه مسائل کافی نیست. وی گفت: طالبانی و پسران ملامصطفی بارزانی از پشتیبانی خارجیان برخوردار هستند. این افراد دشمن مردم عراق می‌باشند. آینده مناطق خودمختار کرد در شمال عراق از هیچ طریقی تحت‌تأثیر اقدامات این‌قبیل خائنان قرار نخواهد گرفت.
رمضان گفت: اگر جنگ گسترش یابد، ایران چه کارها که نخواهد کرد؛ درگیریها تنها در محدوده مرزهای ایران و عراق باقی نخواهد ماند؛ اگر ادامه داشته باشد، ترکیه را نیز تحت‌تأثیر قرار خواهد داد. موضع‌گیری ترکیه باید درجهت پایان‌دادن به جنگ باشد.(1)
روزنامه گون چاپ ترکیه هم در گزارشی از این مصاحبه نوشته است: «رمضان گفت: اگر جنگ به طول انجامد خطرات ناشی از جنگ فقط منحصر به مرزهای عراق نخواهد بود، به مرزهای ترکیه نیز خواهد رسید و ترکیه نیز وارد جنگ خواهد شد. ایران خواهان صادر‌نمودن انقلاب خود می‌باشد. تمایل ایران هم‌زمان با نگران‌نمودن تمام کشورهای اسلامی، ترکیه را نیز تهدید می‌کند.»(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از آنکارا و به نقل از بولتن خبرگزاری آناتولی، گزارش داد: «طه یاسین رمضان گفت: سیاست ایران سیاست گسترش فتنه به کل جهان می‌باشد، این اصل در آینده مسائل بزرگی را به وجود خواهد آورد. بدین دلیل، طرف‌داری ترکیه از صلح به‌خودی‌خود کافی نیست، زیرا مقامات ایران امروز خواستار گسترش سیاستشان می‌باشند، این سیاست هم، سیاست اذیت همسایگان است. عراق کلیه پیشنهادهای صلح را پذیرفت، ولی ایران خواستار ادامه جنگ می‌باشد. رمضان افزود: ترکیه که صلح را می‌پسندد قبل از اینکه به فکر چگونگی انتقال نفت از این جزیره [خارک] باشد باید به فکر این باشد که صلح چگونه تأمین خواهد شد. ما به سرمایه‌گذاری مشترک درمورد خط لوله نفت و خط انتقال انرژی اهمیت بیشتری می‌دهیم.
اگر جنگ خاتمه یابد روابط بین عراق و ترکیه گسترده‌تر خواهد شد.»(1)
از سوی دیگر، نشریه حریت چاپ ترکیه، مصاحبه طه یاسین رمضان را تجزیه‌وتحلیل کرده و نوشته است: «این دیدگاه طه یاسین رمضان نشانه نگرانی سیاستمدار کشوری است که در حالت روانی ناشی از جنگ به سر می‌برد. دیگر اینکه اگر دوسوم از جمعیت 15 میلیونی این کشور شیعه باشد، یعنی اداره‌کنندگان کشور ازنظر قومی و مذهبی در اقلیت قرار گرفته باشند، نگرانی‌های فوق‌الذکر بیشتر می‌شود.» حریت افزوده است: «در بین کشورهای همسایه هم‌مرز ترکیه، ایران اولین کشوری نیست که می‌خواهد انقلاب خود را صادر کند. ترکیه جمهوری لائیک و آزادی‌خواهی است که از 65 سال پیش به این طرف با تهدیدهای انقلاب رودررو قرار گرفته است. اما این کشور به‌دلیل وجود زیربنایی قدرتمند، توانسته آزادی مقابله با دیکتاتوری انقلابی را حفظ کند. ایران، مانند عراق همسایه نزدیک ماست. برای ما دوستی است که فکر می‌کنیم بهتر است روابط خوب همسایگی خود را با آن ادامه دهیم.
بزرگ‌ترین آرزوی ما این است که هرچه زودتر این جنگ، فراموش شده، بین این دو همسایه‌مان به پایان رسد. ترکیه در این راه مجاهدت‌های فراوانی به کار می‌برد. مخصوصاً سعی وافر دارد که بی‌طرفی خود را حفظ نماید. باوجود چنین شرایطی، این گفته معاون اول نخست‌وزیر عراق را که ترکیه هم وارد این جنگ خواهد شد، به‌هیچ‌وجه درک نمی‌کنیم. اگر هدف این است که ترکیه را آلوده جنگ کنند این انتظار احمقانه‌ای است، ترکیه دولتی بزرگ است و وسوسه نمی‌شود. درهرصورت ایران هم خوب می‌داند که انقلاب را به چه کشورهایی صادر بکند.»(2)
1
نشریه زود دویچه زایتونگ چاپ آلمان‌غربی، در گزارشی به عملیات قدس4 و تلاش‌های ایران در منطقه هورالهویزه، میزان پیشروی رزمندگان، تاکتیک‌های جدید ایران و همچنین وضعیت روحی در جبهه و پشت جبهه، توان نیروی هوایی عراق، چگونگی استفاده عراق از هواپیماها و موشک‌های جنگی مدرن و استفاده عراقی‌ها از سلاحهای شیمیایی پرداخته است.
این نشریه نوشته است: «ایرانیان با تاکتیک نوین "نیش سوزان" که به‌صورت عملیات کماندویی شبانه صورت می‌گیرد، در جبهه دجله به‌تدریج پیش می‌روند. این تاکتیک در این منطقه با موفقیت همراه بود. بنا به اظهارات حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، 350 کیلومتر مربع از خاک عراق آزاد شده است، گرچه این سرزمین بیگانه است ولی وی نه از فتح آن بلکه از آزادی آن سخن می‌راند.
محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که فرماندهی این عملیات را برعهده دارد، به خبرگزاری ایران توضیح داد که این تاکتیک نیاز به سلاحهای زیادی ندارد. دوره حملات همراه با تلفات سپری شده است.
در باتلاق‌های شرقی دجله و شط‌العرب برتری تسلیحاتی اثری ندارد. تانک و توپ در اینجا قابل‌استفاده نیست. جنگ در نیزارهای بی‌انتها که گاه فقط آب بین آنها فاصله می‌اندازد عبارت است از پریدن از جزیره‌ای به جزیره دیگر و این جزایر که گاه چند کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند، پونتون‌های شناور و یا خاکریزی ساخته‌شده‌اند.
نیروهای نظامی ایران با قایق‌های کوچک بین این جزایر رفت‌وآمد می‌کنند. سربازان انقلاب اسلامی روی تلی از مهمات مخصوص خمپاره‌انداز نشسته‌اند. گهگاه از روی هوس، ناشی از فراوانی خمپاره با فریاد الله‌اکبر به‌سوی غرب شلیک می‌کنند. اگر یکی از گلوله‌های دشمن در اینجا فرود آید، جزیره علیج براثر انفجار مهمات از هم خواهد پاشید، ولی کسی انتظار ندارد که در اینجا تیری به هدف برخورد کند. از نیروی هوایی عراق در اینجا خبری نیست و ایرانیان به‌راحتی سنگر و قرارگاه‌های خود را مستحکم می‌کنند.
سربازان جوان ایرانی به‌محض آنکه مشاهده کنند دوربین فیلم‌برداری متوجه آنهاست. فریاد "مرگ بر امریکا، مرگ بر اسرائیل و مرگ بر شوروی" را سر می‌دهند. گروهی از سربازان عراقی که در قرارگاه علیج و یا حوالی آن به اسارات درآمده‌اند مشابه این شعارها را می‌دهند. این اسیران که هنوز وحشت جنگ و ترس از فشاری که احتمال می‌دهند بر آنها اعمال شود بر چهره‌شان نقش بسته است به زبان عربی شعار می‌دهند: "نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی، مرگ بر صدام." آنها اظهار می‌دارند ما مسلمان هستیم، وطن اصلی ما جمهوری اسلامی است. اینجا برادری و خوبی را تجربه کردیم، ولی در آنجا [عراق] جهنم حکم‌فرما است.
در چند روز اخیر، خطوط جبهه بین سه تا پنج کیلومتر داخل خاک عراق به‌سوی غرب پیش رفته است و احتیاجات جبهه بدون مانعی از اهواز می‌رسد، این شهر که فقط یک‌صد کیلومتر از جبهه فاصله دارد، شب‌ها کاملاً روشن است. اینجا برخلاف تهران، حتی در خیابان‌ها خاموشی اجرا نمی‌شود. از خسارات جنگی موشک‌های زمین‌به‌زمین عراقی‌ها در اینجا چندان چیزی مشاهده نمی‌شود و در بازار شهر زیورآلات، طلا و مواد غذایی و لوازم الکتریکی و سایر محصولات دادوستد می‌شود و هیچ کمبودی دیده نمی‌شود. ستون‌های طولانی کامیون‌هایی که مواد غذایی را به جبهه می‌رسانند با چراغ‌های روشن از مناطقی که در سال 1980 (1359 شمسی) در جریان اولین حملات عراق به اشغال بعثیون درآمده بود عبور می‌کنند. کارخانه‌ها و چاه‌های نفت مشغول فعالیت‌اند و تانک‌های نفت سالم بر جایگاه‌های خود استوار می‌باشند. در سراسر جاده‌ای که به خرمشهر و جبهه‌ها منتهی می‌شود دیگر لاشه اتومبیل وجود ندارد و گردوغبار اتومبیل‌های باری حتی در روز روشن نیز به آسمان بلند است بدون آنکه مانعی بر سر راه آنان باشد.
نیروی هوایی عراق درحالی‌که تعداد زیادی هواپیمای ساخت فرانسه و شوروی دراختیار دارد، به‌ندرت از آنها استفاده می‌کند و کارشناسان فرانسوی که می‌دانند این مشتریان عراقی تا چه مقدار
توانایی استفاده از این هواپیماها را دارند گزارش دادند که عراقی‌ها حداکثر 30 درصد از آن بهره‌برداری می‌کنند و از طرف دیگر، فقط نصف 60 فروند میراژ اف1 خریداری‌شده به‌علت نبودن سرویس قابل‌استفاده است. به قول لوموند، نیروی هوایی عراق فقط 9 میراژ قابل‌استفاده دراختیار دارد.»
روزنامه زود دویچه زایتونگ افزوده است: «هواپیماهای عراق هرگز نمی‌تواند از هزار متر پایین‌تر حمله کنند و به این علت هیچ وقت هدف‌گیری آنها دقیق نیست.
پل شناوری که ایرانی‌ها در جزیره مجنون ساخته‌اند پانزده کیلومتر طول دارد و دراین‌میان یک راه به‌موازات آن خاکریزی شده است. هیچ‌یک از این راه‌ها عیب یا نقصی ندارد. فرانسوی‌ها می‌گویند که خلبانان صدام حسین با رادار زمینی تا چهل کیلومتری هدف خود هدایت می‌شوند و موشک‌های خود را از فاصله دور پرتاب می‌کنند، زیرا استفاده از رادار خود هواپیما برای نزدیکی بیشتر به هدف، معمول است. هواپیماهای سوپراتاندارد و موشک‌های اگزوسه که کاربرد آنها در جنگ فالکلند برای نیروی دریایی انگلستان خطرات بزرگی ایجاد کرده بود در دست عراقی‌ها خوب از آب درنیامد.
فرانسوی‌ها در پایان سال 1983 تعداد 5 فروند هواپیمای سوپراتاندارد به عراق دادند سپس در بهار سال گذشته، با تعجب و حیرت کشف کردند که عراق موشک‌های اگزوسه را درحال پرواز بر فراز خلیج‌فارس پرتاب نمی‌کنند، بلکه با موشک‌های خود کشتی‌هایی را هدف قرار می‌دهند. یکی از سوپراتانداردها توسط یک هواپیمای فانتوم ایرانی ساقط شد و سوپراتاندارد دیگری براثر اصابت موشک سایدویندر شدیداً آسیب دیده، ازاین‌رو از بقیه این هواپیماها دیگر استفاده نمی‌شود. عراقی‌ها که سه‌چهارم تولیدات اگزوسه را از فرانسه خریداری می‌کنند تا بهار سال گذشته حدود 300 موشک از این نوع از فراز خلیج [فارس] پرتاب کرده‌اند که قسمت اعظم آنها از هلیکوپتر شلیک شده است. این اقدامات در امر صدور نفت ایران - که برای جنگ و تأمین مایحتاج کشور اهمیت حیاتی دارد - مانع قابل‌توجهی نبود. یک کارشناس درمورد خلبان‌های عراقی می‌گوید آنها موشک‌های خود را به‌سوی اولین نقطه‌ای که روی صفحه رادار می‌بینند پرتاب می‌کنند.
در اوایل تابستان، جنگ هوایی نقطه عطف مهیجی در جنگ به وجود آورد. عراقی‌ها در فاصله 25می [4 خرداد] و 15ژوئن [25 خرداد] دست به بزرگ‌ترین حملات هوایی به شهرهای ایران زدند که 31 منطقه موردحمله واقع شد. از 37 بار حمله به تهران - که در برخی موارد شبی چند نوبت حمله شد - عراقی‌ها از بمب‌افکن‌های توپولف سنگین استفاده نکردند، بلکه جنگنده‌های میگ را به کار بردند، آنها در دسته‌های سه یا چهار تایی بودند و در ارتفاع بسیار بالا؛ یعنی 20 هزار متری، پرواز می‌کردند و با چند موشکی که پرتاب می‌کردند قادر نبودند هدف‌های موردنظر را موردحمله قرار دهند و ناگهان بغداد اعلام کرد چهارده روز حملات هوایی را قطع خواهد کرد و از آن تاریخ آن را از سر نگرفته است، زیرا ایرانی‌ها به
این حملات پاسخ غیرقابل تصوری را که حکام بغداد فکر آن را نمی‌کردند، دادند. شواهد به‌دست‌آمده حاکی است که درمورد تولید سلاحهای شیمیایی نیز صحبت شده است، عراقی‌ها اخیراً چندین بار آنها را با نتایج وحشتناکی برعلیه ایرانیان به کار گرفته‌اند.»(1)
1
آثار جنگ بر زندگی مردم عراق موضوع گزارشی است از خبرگزاری رویتر که در آن به گوشه‌ای از آثار جنگ در این کشور پرداخته شده است. در این گزارش آمده است: «جنگ بر افکار عمومی شهر بغداد چهارونیم میلیون نفری سنگینی می‌کند. این درحالی است که رسانه‌های گروهی تحت کنترل دولت اخبار پراکنده‌ای درمورد جنگ، تغییرات دولتی، اقتصاد و قوانین جدید پخش می‌کنند و به همین دلیل آنچه بر سر زبان‌ها بیفتد نقش مهمی ایفا می‌کند، به‌ویژه در میان خارجیان.
به گفته یک راننده، در بغداد مشروبات الکلی بیش از حد مصرف می‌شود. وی درمورد یک مصدوم حادثه رانندگی گفت: قبل از جنگ چنین حوادثی کمتر روی می‌داد.
گرچه به‌لحاظ ظاهری و در نگاه اول آثار اجتماعی جنگ چندان روشن نیست، لکن پس از قدم‌زدن در شهر و بازدید از خانه‌هاست که روشن می‌شود جنگ تا چه حد بر پایتخت عراق آثار سنگینی دارد. روزنامه‌ها و مجلات خارجی ممنوع است و مردم برای کسب اخبار جهان به مطبوعات محلی متکی هستند.
یک دیپلمات گفت که روند تبادل اطلاعات در میان هم‌قطاران وی شبیه یک کارخانه شایعه‌سازی بزرگ است که در آن ده‌ها نفر به تبادل اطلاعات مشغول‌اند.»(2)
2
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران در گفتوگویی تلفنی با خبرنگار روزنامه کیهان به تشریح مواضع دولت درباره قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل پرداخت و ضمن محکوم‌کردن این قطعنامه که به‌منظور کمک به صدام، حمایت از گروههای ضدانقلاب و تحت‌الشعاع قراردادن حرکت کاروان راهیان کربلا به جبهه‌های نبرد صادر شده است، بر ضرورت واکنش سیاست خارجی دولت ایران به این قطعنامه و کسانی که به آن رأی مثبت داده‌اند، تأکید کرد.
به نوشته روزنامه کیهان، مهندس موسوی دراین‌باره گفته است: «ما این رأی را کمکی به صدام در مقابله با گرایش عظیم ملت ما برای ادامه پیروزمندانه جنگ می‌دانیم و همچنین آن را توطئه‌ای ازسوی امریکا می‌دانیم. من فکر می‌کنم تمامی این حرکات افکار عمومی داخل ملت ما را به داوری‌های ابرقدرتها حساس بکنند و این توطئه اگر جا بیفتد بسیار خطرناک خواهد بود. ما اعلام می‌کنیم این رأی و ده‌ها رأی شبیه به آن در اراده ملت ما برای تحقق آرمان‌هایشان اثری نخواهد گذاشت و هرکس مسلحانه و درارتباطبا بیگانگان بخواهد با انقلاب اسلامی دربیفتد ما بدون هیچ نوع اعتمادی به این رأی‌ها آن را سرکوب خواهیم کرد و کسانی که به‌صورت توطئه‌گرانه با انقلاب
اسلامی روبهرو بشوند و قصد برخورد با نظام را داشته باشند جمهوری اسلامی با آنها بدون ترحم برخورد خواهد کرد. درعین‌حال که ما معتقدیم نظام ما به‌خاطر تکیه بر مردم و حضور این سیل خروشان در صحنه‌های سیاسی و داشتن مجلس و بحث‌های آزاد، آزادترین ملت جهان می‌باشد.
وی افزود: من یقین دارم بچه‌های ما از سنین 12 سالگی به بعد رشد سیاسی و جهان‌بینی آنها بسیار بالاتر از یک شهروند مسن امریکایی است که تحت بمباران تبلیغات سرمایه‌داران و نظامیان امریکایی می‌باشد. به‌طوری‌که این تبلیغات آنها را به جنایتکارانی علیه ملت‌های جهان تبدیل کرده و حتی علیه مستضعفان جامعه خودشان ازجمله سیاه‌پوستان می‌شوراند. لذا این عدم آگاهی در کشورهای استکباری، تجاوز امریکا را به گرانادا، خاورمیانه و امریکای لاتین ضمانت می‌کند. ما فکر می‌کنیم راه ما راه درستی است و قدمی از این راه منحرف نخواهیم شد و ملت ما به‌درستی می‌داند که این‌گونه رأی‌ها در آستانه حرکت عظیم مردم به‌سمت جبهه‌ها چه هدفی در بر دارد. البته این مسئله با تضمین آینده انقلاب اسلامی و حرکت پرمعنا و بسیار مهم مجلس خبرگان هم بی‌ارتباط نمی‌باشد. وقتی امپریالیسم از فروپاشی جمهوری اسلامی مأیوس شد و دید که در این نظام همه چیز دقیقاً پیش‌بینی شده است و با برخورداری از آموزه‌های اسلامی با مسائل برخورد می‌شود، طبیعی است که آنها خشمگین شده و به‌دنبال چنین راه‌حل‌هایی بگردند.
نخست‌وزیر افزود: ما معتقدیم اگر انقلاب اسلامی توسط ملت‌های مظلوم و مستضعف درک شود و ما با آنها پیوند نزدیک داشته باشیم، طبیعتاً چنین پدیده‌ای برای ما کافی و پرارزش است و سیاست جمهوری اسلامی نیز همواره درجهت اتصال با ملل و توجیه انقلاب برای محرومین و شلاق‌خوردگان زمین بوده است. لذا باید این ارتباط را بهطور قوی حفظ بکنیم تا این‌گونه رأی‌ها هیچ نوع اثری در پویش راهی که در پیش گرفته‌ایم نداشته باشد.
نخست‌وزیر در ادامه این گفتوگوی تلفنی در پاسخ به این سؤال خبرنگار کیهان که پرسید: "عکس‌العمل ایران درزمینه‌های سیاسی - اقتصادی با کشورهایی که به این قطعنامه رأی مثبت داده‌اند چیست؟" اظهار داشت: باید اذعان داشت درحالی‌که این رأی را محکوم می‌کنیم، کسانی که رأی مثبت داده‌اند روابط با آنها در سیاست خارجی ما اثر خواهد گذاشت و ما بدین‌وسیله دوستان و دشمنان خود را بهتر تشخیص خواهیم داد.
نخست‌وزیر افزود: تغییر دررابطه‌با کشورهایی که رأی مثبت داده‌اند پردامنه و تدریجی خواهد بود و من فکر می‌کنم که افشای اسامی این کشورها اثر عمیق‌تری در موضع‌گیری ملت ما و جهت‌گیری جمهوری اسلامی به‌جای خواهد گذاشت، لذا پیشنهاد می‌کنم لیست کشورهایی که علیه ما رأی داده‌اند در جراید انتشار یابد و چنین افشاگری‌ای می‌تواند مؤثر و مفید باشد و این جهت‌گیری مردم در دولت نیز اثر متقابل خواهد گذاشت و دولت نیز مطابق وظیفه خود باتوجه‌به موضع‌گیری مردم علیه کشورهایی که رأی مثبت داده‌اند بی‌اعتنا نخواهد بود.(1)
1) 47. مأخذ27، ص2.
1
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنشی به صدور قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره ادعای نقض حقوق بشر در ایران، اعلام کرد که ایران درباره روابط با کشورهایی که علیه جمهوری اسلامی ایران رأی داده‌اند تجدیدنظر خواهد کرد. وی در مصاحبه‌ای با روزنامه جمهوری اسلامی به مواردی اشاره کرد ازجمله: تبعیض در معرفی ناقضان حقوق بشر، مبنابودن گزارش گروههای تروریستی و جاسوسی برای تهیه قطعنامه، هم‌زمانی صدور قطعنامه با بسیج نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ، سیاسی‌بودن قطعنامه به‌جای حقوقی‌بودن آن.
روزنامه جمهوری اسلامی نوشته است: «دکتر ولایتی اعلام کرد روابط با کشورهایی که در مجمع عمومی سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی ایران رأی داده‌اند مورد ارزیابی مجدد قرار خواهد گرفت. دکتر ولایتی با تأکید بر اینکه هدف بانیان این قطعنامه حمایت از حقوق بشر نیست بلکه ایجاد و تحمیل یک فشار سیاسی بر جمهوری اسلامی ایران است، گفت: اگر قرار باشد آنها از حقوق بشر دفاع کنند باید به سراغ رژیم‌ها و حکومت‌هایی در دنیا بروند که به‌هیچ‌وجه برای انسان و حقوق متعلق به او ارزشی قائل نیستند. وی افزود: در خود ایالات متحده امریکا - که رژیم آن کشور از بانیان و حامیان اصلی این قطعنامه علیه جمهوری اسلامی ایران می‌باشد - حقوق بسیاری از مردم نظیر سیاه‌پوستان، سرخ‌پوستان و سایر مردم فقیر و مستضعف ازطرف حکام و طبقه حاکمه امریکا همواره تضییع می‌گردد. آنچه که اینها ادعا می‌کنند برمبنای ادعاهای پوچ عده‌ای از فراریان و افراد ضدانقلاب است که تعداد زیادی از آنها جنایات و جرائمی در جمهوری اسلامی ایران مرتکب شده‌اند. به‌عنوان مثال منافقین در ایران به هیچ‌کس حتی اطفال کوچک و سالخوردگان و سایر اقشار جامعه نیز رحم نکرده و به هرکس که دسترسی پیدا کردند به صرف اینکه ظاهری اسلامی داشت او را کشته‌اند.
وزیر خارجه افزود: ما دلایل انکارناپذیری دراختیار داریم که حکومت‌هایی نظیر حکومت امریکا از این افراد حمایت آشکار کرده و حتی بهاییان به‌عنوان جاسوسان و عوامل صهیونیزم در کشور ما افرادی هستند که در امریکا و برخی از کشورهای غربی تلاش‌هایی علیه جمهوری اسلامی داشته‌اند.
دکتر ولایتی گفت: اسنادی که برمبنای آنها اقداماتی علیه ما صورت گرفته نوعاً اسناد بی‌پایه‌ای است که این گروهک‌های وابسته و مذاهب ساختگی ارائه داده‌اند. وزیر امور خارجه افزود: هم‌زمانی صدور این قطعنامه با بسیج همگانی در کشور ما درجهت دستیابی به یک پیروزی نهایی در جنگ تحمیلی قابل‌تأمل است و احتمال زیادی می‌رود که جهت انحراف افکار عمومی از یک مبارزه سرنوشت‌ساز صورت گرفته باشد.
دکتر ولایتی گفت: آنچه که در نظام جمهوری اسلامی صرف‌نظر از جوسازی‌ها اعمال
می‌شود حقوق اسلامی است که بی‌تردید بیش از هر مکتب و ایدئولوژی دیگری حقوق انسان را رعایت می‌کند و هیچ‌کس در نظام جمهوری اسلامی ایران به‌صرف عقیده‌اش تحت تعقیب قرار نمی‌گیرد مگر اینکه دست به توطئه بزند.
دکتر ولایتی پیرامون سیاست جمهوری اسلامی ایران در برخورد با کشورهایی که به این قطعنامه رأی مثبت داده‌اند گفت: مسلماً این کشورها را به‌عنوان دوست خود تلقی نخواهیم کرد.
دکتر ولایتی درباره ارزش بین‌المللی و حقوقی این قطعنامه گفت: آنچه مسلم است این قطعنامه بیشتر سیاسی است نه حقوقی، زیرا مبنای حقوقی قابل‌قبول و قابل‌دفاعی ندارد، زیرا این قطعنامه جز تبعیت از مخالفین سیاسی ما در بین دولت‌ها چیز دیگری نیست و از آن گذشته دلائل موجهی برای ارائه چنین قطعنامه‌ای به‌لحاظ حقوقی نداشته‌اند و استناد‌کردن به اسنادی که پایه‌های مستدل و واقعی ندارد مسلماً قطعنامه را فاقد ارزش حقوقی می‌کند. بدون تردید کسانی که بی‌طرفانه به این نوع وقایع نگاه می‌کنند این قطعنامه را جز یک تحمیل و فشار سیاسی تلقی نمی‌کنند و به‌معنای واقعی کلمه فاقد اعتبار حقوقی است.»
روزنامه جمهوری اسلامی به نقل از گزارش خبرگزاری‌ها نوشته است: «قطعنامه ادعایی نقض حقوق بشر در ایران که با تلاش وسیع و همه‌جانبه استکبار جهانی و حامیان تروریسم بین‌المللی در کمیته حقوق بشر سازمان ملل ساخته و پرداخته شده بود، در جلسه مجمع عمومی به رأی گذاشته شد و با 53 رأی مثبت و 33 غایب (مخالف با قطعنامه) و حدود 43 رأی ممتنع به تصویب رسید. این قطعنامه که علی‌رغم تلاش بسیار گسترده ناقضین حقیقی حقوق بشر و حامیان تروریسم بین‌الملل تنها با یک‌سوم آرای کل اعضای سازمان ملل به تصویب رسیده درواقع مردم و مسئولین نظام جمهوری اسلامی را در راهی که انتخاب کرده‌اند مصمم‌تر ساخت.»(1)
1
نماینده ایران در سازمان ملل متحد قطعنامه این سازمان درباره ایران را مغرضانه خواند و بر بی‌کفایتی شورای امنیت این سازمان دربرابر جنگ تحمیلی تأکید کرد و درباره روابط با عربستان و وضعیت صدور نفت ایران به اظهارنظر پرداخت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از واشنگتن، دکتر رجایی خراسانی در مصاحبه‌ای در مقر سازمان ملل در نیویورک ضمن مقایسه سکوت کمیسیون حقوق بشر دربرابر حملات هوایی و شیمیایی حکومت عراق به مناطق مسکونی کشورمان ازجمله در هویزه، باختران و جزیره مجنون با قطعنامه این کمیسیون درباره حقوق بشر در ایران، این قطعنامه را مغرضانه خواند و آن را نتیجه همکاری پشت پرده چند کشور با تروریست‌ها و مشوق آنان برای حملات بیشتر به مردم بی‌دفاع کشورمان دانست.
1) 48. مأخذ40، ص11.
خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: «در این مصاحبه که با حضور جمع کثیری از نمایندگان خبری کشورهای مختلف برگزار شد، آقای رجایی تصویب قطعنامه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل علیه کشورمان را مانع در راه پیشرفت بیشتر همکاری‌هایی که میان دولت جمهوری اسلامی و کمیسیون حقوق بشر آغاز گردیده، دانست و اظهار امیدواری کرد که باتوجه‌به وقوع چهار مورد حمله تروریستی علیه مردم بی‌دفاع کشورمان پس از تصویب این قطعنامه، کمیته مذکور در رأی خود تجدیدنظر کرده و در رأی‌گیری مجمع عمومی سازمان ملل موضع بهتری اتخاذ شود.
رجایی در پاسخ به سؤالی پیرامون سفر دکتر ولایتی به عربستان، آن را گامی مثبت جهت بهبود روابط دو کشور خواند و خاطرنشان کرد: موضع عربستان درقبال جنگ تحمیلی بهطور ناگهانی تغییر نکرد، بلکه تدریجاً به‌سوی موضع متوازنی پیش می‌رود.
آقای رجایی خراسانی همچنین درمورد وضعیت جزیره خارک گفت: تأسیسات این جزیره فعال‌تر از پیش به کار خود ادامه می‌دهند و ما قادریم حتی بیش از سهمیه خود در اوپک، نفت صادر کنیم و این نشانگر این است که رژیم عراق در این اقدام خود نیز شکست خورده است.
رجایی در پایان، یک بار دیگر عدم اعتبار و بی‌کفایتی شورای امنیت سازمان ملل، به‌ویژه درقبال جنگ تحمیلی را متذکر شد.»(1)
1
هیئت پارلمانی فرانسه که از روز گذشته در ایران به سر می‌برد، امروز با احمد عزیزی رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، دیدار کرد. به گزارش روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، در این دیدار دوساعته، احمد عزیزی درباره مسائل دوجانبه و مشکلات روابط دو کشور نکاتی را متذکر شد. وی ضمن تشریح سیاست‌های جمهوری اسلامی مبنی‌بر استمرار روابط صلح‌آمیز با دول غیرمتخاصم، بر ضرورت گسترش روابط به نفع دو ملت و لزوم تغییر اصولی سیاست‌های خصمانه فرانسه درمورد انقلاب اسلامی که حول ابعاد سیاسی، نظامی و اقتصادی انجام گرفته تأکید کرد. وی همچنین اصلاح روند عملکردهای گذشته دولت فرانسه را لازمه پایه‌ریزی یک رابطه سالم در آینده دانست.(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی یک منبع آگاه شرایط ایران برای بهبود روابط با فرانسه را چنین اعلام کرده است:
«1. قطع کمک‌های تسلیحاتی و اقتصادی دولت میتران به رژیم صهیونیستی صدام.
اخراج تروریست‌های ضدانقلاب اسلامی ایران.
پرداخت طلب یک‌ونیم میلیارد دلاری ایران از فرانسه.»(3)
1
سفر هیئت پارلمانی فرانسه به سرپرستی ژان ماری دایه به ایران بازتاب‌های گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی داشت. این رسانه‌ها عمده گزارش خود را به تلاش هیئت فرانسوی برای بهبود روابط ایران و فرانسه و نیز آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان معطوف کرده‌اند.
رادیو فرانس انترناسیونال گفت: «چهار گروگان فرانسوی ربوده‌شده در بیروت احتمالاً با طرح پیشنهادی ایران به ربایندگان شیعه لبنان آزاد خواهند شد و در همین رابطه هیئتی متشکل از چهار سناتور فرانسوی راهی تهران شدند. دستیابی به اهداف این سفر مشکل می‌باشد زیرا ایران چندین شرط برای نزدیکی با فرانسه در سر راه قرار داده است. [...]
پیشنهاد هیئت پارلمانی فرانسه در این سفر بررسی تمامی مسائل علی‌الخصوص گروگانهای فرانسوی در بیروت می‌باشد که توسط گروههای طرف‌دار ایران ربوده شده‌اند.»(1)
رادیو امریکا نیز دراین‌باره گفت: «سیاستمداران فرانسوی معتقدند که حکومت اسلامی تهران می‌تواند در سرنوشت گروگانهای فرانسوی مؤثر باشد زیرا آدم‌ربایان که از شیعیان لبنان هستند با حکومت [امام] خمینی روابط نزدیک دارند.
سرپرست هیئت فرانسوی ژان ماری دایه، می‌گوید ایرانی‌ها حاضرند نزد آدم‌ربایان میانجیگری کنند به شرطی که فرانسه یک میلیارد دلار وامی را که ایران در زمان شاه فقید به فرانسه داده بود به جمهوری اسلامی بازگرداند. گزارش شده که هیئت فرانسوی همچنین خواستار آزادی یک کارمند شرکت هواپیمایی ایرفرانس است که ظاهراً به‌اتهام رفتار منافی با اخلاق در تهران به زندان افکنده شده است.»(2)
رادیو اسرائیل هم ضمن انتشار اخباری دراین‌باره افزود: «هم‌اکنون سران سه گروه تروریستی لبنانی در تهران حضور دارند و مطلعین مسافرت هیئت فرانسوی را به تهران به‌منظور آزادی گروگانان آن کشور در چنین فرصتی اتفاقی نمی‌دانند به‌ویژه که گزارش‌های قبلی حکایت می‌کرد که گروگانان فرانسوی که در بیروت ربوده شده‌اند به ایران انتقال یافته و هم‌اکنون در قلمرو جمهوری اسلامی زندانی می‌باشند.»(3)
2
به گزارش وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی هیئتی سوئدی که به سرپرستی آقای الیاسون معاون سیاسی وزارت امور خارجه سوئد به ایران سفر کرده بود در مدت اقامتش در تهران با نخست‌وزیر، وزیر امور خارجه، معاون سیاسی و معاون اقتصادی و بین‌المللی وزارت خارجه ملاقات و مذاکره کرد. براساس این گزارش طرف سوئدی حل مسئله لبنان را بخشی از یک مسئله بزرگ‌تر یعنی مسئله فلسطین دانسته و اظهار کرده است تا فلسطینی‌ها محل مشخصی نداشته باشند حل مسئله لبنان مشکل به نظر می‌رسد. سوئدی‌ها درباره فلسطین مواضع عرفات - شاه حسین را تأیید کردند و راه‌حل مسالمت‌آمیز ازجمله تشکیل اجلاس بین‌المللی را دراین‌باره مفید خواندند.
این هیئت ضمن تأکید بر گسترش روابط دو کشور، راجع به موضوع نقض حقوق بشر در ایران، با اشاره به اهمیت فوق‌العاده این موضوع در سوئد گفت که می‌کوشد تفاوت‌های فرهنگی و عقیدتی جهان اسلام و غرب را مطالعه و درک کند، لیکن بهطور ضمنی بر مواضع سوئد (انتقاد از جمهوری اسلامی ایران) پافشاری کرد.
در این سفر همچنین درباره لزوم رعایت قوانین بین‌المللی مذاکره شد و مواضع مترقی سوئد در اعتراض به دخالت‌های نظامی ابرقدرتها و تجاوزات قدرت‌های بزرگ علیه کشورهای دیگر موردتأیید قرار گرفت. همچنین توافق شد که برای پیگیری عملی گسترش روابط دوجانبه، کمیسیون مشترک ایران و سوئد تشکیل گردد.(1)
1
در دیدار امروز شیخ سعید شعبان با وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران، درباره تحولات سیاسی لبنان، ضرورت وحدت اسلامی، درگیریهای مسلحانه در لبنان و طرابلس، درخواست کمک از ایران و نقش مؤثر ایران در لبنان بحث و گفتوگو شد.(2)
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی که به تهران سفر کرده است، در دیدار امروز خود با حجت‌الاسلام محتشمی ضمن تشریح اوضاع و تحولات سیاسی لبنان و شهر طرابلس و همچنین درخواست کمک از جمهوری اسلامی برای رفع مشکلات مردم مسلمان این کشور، در بخشی از سخنان خود گفت: «مسلمین لبنان گروهی هستند که خود را جزئی از انقلاب اسلامی می‌دانند و ما امیدواریم که روزبه‌روز روابط ما با انقلاب اسلامی مستحکم‌تر شود.» سپس یکی از مسئولان جنبش توحید اسلامی لبنان گفت: «ما اهمیت زیادی به طرح وحدت اسلامی در لبنان می‌دهیم و معتقدیم که بایستی بین حرکت توحید و سایر گروههای مسلمان وحدت عملی ایجاد شود و ما ضامن اصلی ایجاد این وحدت را انقلاب اسلامی ایران و نقش مؤثر آن در لبنان می‌دانیم.»
آن‌گاه وزیر کشور ضمن ابراز خشنودی از حضور شیخ سعید شعبان و هیئت همراه در تهران و تأکید بر اهمیت جغرافیایی لبنان ازنظر استراتژیک، به تلاش‌های ایران برای جلوگیری از درگیریهای مسلحانه بین گروههای متخاصم و به‌ویژه در طرابلس اشاره کرد و گفت: «جمهوری اسلامی ایران همان‌طورکه تاکنون نشان داده با تمام امکاناتش در کنار مسلمین لبنان و طرابلس قرار دارد.»
آقای محتشمی با بیان اینکه تا زمانی‌که شرق و غرب در لبنان حضور سیاسی دارند مشکلات موجود در این کشور به قوت خود باقی خواهد بود، گفت: «چاره کار در این است که مسلمین لبنان یک مجتمع جنگی در لبنان ایجاد کنند که با حفظ وحدت همه گروه‌ها، بهطور یکپارچه علیه دشمنان اسلام عمل نماید.»
وزیر کشور افزود: «اگرچه تاکنون برای ایجاد وحدت در لبنان قدم‌هایی برداشته شده، ولی وحدت کامل زمانی تحقق خواهد یافت که مسلمین لبنان این وحدت را به‌صورت یک فریضه برای استمرار حیات شرافتمندانه اسلامی خود احساس نمایند.»(1)
از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بیروت: «رادیو صدای لبنان وابسته به فالانژها ساعت 12:15 امروز اعلام کرد که نیروهای سوریه به‌سوی اتومبیل حامل شیخ صبحی الطفیلی یکی از رهبران حزب‌الله لبنان در منطقه بقاع تیراندازی کردند. این رادیو هیچ توضیحی دراین‌زمینه نداد.»(2)
1
تلاش برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان ادامه دارد. به گزارش یونایتدپرس، نبیه بری رهبر جنبش امل لبنان به تلویزیون پاریس گفت که امیدوار است چهار گروگان فرانسوی اسیر در لبنان تا کریسمس آزاد شوند. یونایتدپرس افزود: این چهار نفر ظاهراً گروگان سازمان جهاد اسلامی هستند.(3)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، احمد بن بلا و آیت احمد رهبران تاریخی انقلاب الجزایر، خواستار آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان شده‌اند. احمد بن بلا و آیت احمد - که در یک مکان مخفی با یکدیگر ملاقات کرده‌اند - به شبکه سوم تلویزیون فرانسه گفته‌اند که حاضرند با ربایندگان گفتوگو کنند.(4)
2
یگان مرکزی حفاظت ستاد مرکزی سپاه پاسداران امروز با ارسال دستورالعملی به مناطق پنج‌گانه سپاه و قرارگاه حمزه، بر ضرورت هشیاری درباره عناصر بمب‌گذار به‌خصوص درمورد اماکن حیاتی و حساس، منازل و دفاتر کار شخصیت‌ها تأکید کرد.(5)
مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه پاسداران نیز در نامهای به مناطق پنج‌گانه سپاه اعلام کرد: برابر اطلاعات کسب‌شده از وزارت اطلاعات، چهار نفر از افراد ضدانقلاب برای بمب‌گذاری وارد ایران شده‌اند لذا اقدامات حفاظتی را اعمال نمایید.(6)
1) 56. مأخذ25، ص2.
2) 57. مأخذ6، ص34، بیروت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/9/1364.
3) 58. مأخذ25، ص20.
4) 59. مأخذ10، ص29، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 24/9/1364.
5) 60. سند شماره 059402 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: یگان مرکزی حفاظت، 23/9/1364.
6) 61. سند شماره 059398 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 23/9/1364.
ضمیمه گزارش926: مصاحبه شیخ سعید شعبان درباره درگیریهای طرابلس لبنان
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان - که در تهران به سر می‌برد - در مصاحبه‌ای با روزنامه کیهان موفقیت جهان اسلام را در گرو موفقیت انقلاب اسلامی ایران دانست. وی با اشاره به درگیریهای خونین احزاب در طرابلس گفت بااینکه جنبش توحید اسلامی این توافقات را اجرا کرده، طرف مقابل به تعهدات خود عمل نکرده است و تجاوز آنها ادامه دارد و ارتش لبنان نیز که براساس این توافقات مسئول برقراری امنیت بود به وظیفه‌اش عمل نکرد و همین به جنگ اخیر در طرابلس انجامید.
شیخ سعید شعبان ضمن اشاره به اینکه "حزب دمکراتیک عرب" همواره مسلمانان طرابلس را موردتجاوز قرار می‌دهند، گفت که 90 درصد تجاوزات شهر طرابلس را حزب دمکراتیک عرب انجام می‌دهد. وی درباره درگیریهای طرابلس گفت: این شهر را شبه‌نظامیان و ارتش محاصره کردند و از ما خواستند تا سلاحهای خود را تحویل دهیم درحالی‌که همه احزاب مانند فالانژیست‌ها، حزب دمکراتیک عرب، سوسیالیست‌ها و امل دارای سلاح هستند و واگذاری سلاح یعنی قتل‌عام دیگری همچون صبرا و شتیلا؛ البته ما تصمیم گرفتیم سلاحهای متوسط و سنگین را تحویل دهیم ولی این را هم از ما نپذیرفتند.
بههرحال، ما تحویل سلاحهای سبک را نپذیرفتیم و بدین‌سان جنگ آغاز شد. بمباران توپخانه‌ای به‌مدت دو هفته ادامه داشت و پس از آن تهاجم بزرگ آغاز گردید. هزار عدد توپ در اطراف شهر، آتش خود را متوجه کوچه‌ها و محلات مختلف شهر به‌منظور نابودی آن کردند. احزاب را به‌منظور تصرف شهر و تجاوز به مسلمانان شهر گسیل داشتند. ولی مجاهدان شهر از جان و دین و ناموس خودشان دفاع کردند و دلیرانه مقاومت کردند و مانع ورود احزاب به این شهر شدند. علاوه‌براین، مانع از ورود ارتش شدند که پشت سر احزاب قرار داشت. درنتیجه این جنگ شمار فراوانی از شبه‌نظامیان احزاب بدون آنکه کمترین نتیجه‌ای به دست آورند، کشته شدند. از جنبش اسلامی 60 نفر به شهادت رسیدند و از نیروهای احزاب شمار زیادی که 1500 تا 2000 نفر برآورد می‌شود، کشته شدند. پس از آن، توافق دمشق در بحبوحه جنگ به دست آمد. در موافقت‌نامه دمشق بر پایان جنگ توافق شد. براین‌اساس که جنگ بزرگ باید با دشمن صهیونیستی انجام گیرد و نباید مردم مسلمان را در جنگ‌ها و فتنه‌های جانبی سرگرم کرد ولی باید گفت که هیچ انگیزه‌ای برای جنگ با اسرائیل وجود ندارد.
شیخ سعید شعبان در ادامه ضمن اینکه حزب‌الله و جنبش توحید را همسو خواند، ملت فلسطین را هم ملتی زجرکشیده توصیف کرد و گفت مشکل آنان رهبری آنهاست که این مردم را به دو دسته تقسیم کرده و رژیم‌های عربی هم در این مشکل شریک هستند چراکه مشکلات آنها به خصومت‌ها، اختلافات و درنهایت درگیری بین فلسطینیان آواره می‌انجامد. وی دلیل سفر به ایران را وجود انقلاب اسلامی اعلام کرد که مرجع همه مسلمانان دنیا می‌باشد، به‌ویژه اینکه جمهوری اسلامی در بحبوحه جنگ لبنان مسلمانان را فراموش نکرد و هیئت‌هایی را به طرابلس اعزام کرد که درنهایت به ختم جنگ انجامید.
شیخ سعید شعبان درباره نزدیکی سوریه به اردن گفت: «چنانچه هدف آن بازگرداندن شاه حسین از دامن یهود باشد، خوب است و چنانچه هدف آن غلتیدن در دامن شاه حسین باشد، مسلماً زیان‌آور است.» وی درباره مذاکره آتی عرفات با اسرائیل گفت که هرگونه مذاکرات صلح‌جویانه با اسرائیل بی‌نتیجه بوده و تنها اعترافی بر موجودیت اسرائیل خواهد بود. ضمن اینکه کنفرانس بین‌المللی هم سعی دارد که موجودیت صهیونیستی را به‌عنوان کشوری که دارای سیادت بر آب و خاک فلسطین و دولت مستقل است به رسمیت بشناسد.
وی افزود: «ما آزادسازی فلسطین را جز به شیوه یک جنگ فراگیر و همه‌جانبه نظامی، امکان‌پذیر نمی‌دانیم؛ یعنی شبیه جنگی که در جنوب لبنان به وقوع می‌پیوندد.»
شیخ سعید شعبان در ادامه به وحدت مسلمانان اعم از شیعه و سنی اشاره کرد و افزود: «رابطه ما با
انقلاب اسلامی ایران از همین مطلب سرچشمه می‌گیرد. علمای مسلمان دراین‌باره بیش از مردم مسئولیت دارند. امیدوارم که همه علما بدانند انقلاب اسلامی امید مسلمانان است و موفقیت جهانی اسلام به موفقیت انقلاب اسلامی ایران وابسته است و علاوه‌براین، موفقیت هر انقلاب در کشورهای مسلمان بازهم مرهون موفقیت و پیروزی انقلاب اسلامی ایران است. ... امید ما این است که این انقلاب، انقلاب تمامی مسلمانان گردد و مختص مسلمانان ایرانی نباشد. حسودان و تنگ‌نظرانی نیز در جهان هستند که می‌کوشند انقلاب را شیعی و فارسی جلوه دهند و از اینجا است که باید متعهدان داخل و خارج ایران در یک صف واحد قرار بگیرند و از این انقلاب حمایت کنند و مسلمانان سعی کنند که انقلاب‌های همانند در کشورهای خود به وجود آورند تا در کنار انقلاب اسلامی ایران قرار گیرند. همگان باید از استمرار و تداوم تجاوزات عراق علیه انقلاب اسلامی جلوگیری به عمل آورند.»(1)
1) 62. مأخذ27، ص22.
روزشمار جنگ ایران و عراق
کتاب سی‌ونهم، جلد1: نخستین گام به‌سوی فتح فاو
گزارش روزشمار 16/8/1364
1 تلاش برای زمینه‌سازی اجرای عملیات گسترده در سال جاری در جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با مخالفت فرماندهان ارشد سپاه مواجه شد. در این جلسه که فرمانده کل سپاه حضور نداشت، برای خروج از بن‌بست پیشنهاد اجرای عملیات محدود تا پایان سال و تلاش برای اجرای عملیات گسترده در سال آینده داده شد.
2 در جلسه بعدازظهر امروز قرارگاه مرکزی سپاه، فرمانده نیروی زمینی سپاه ضمن بیان جمع‌بندی مباحث جلسه صبح بر ضرورت واقع‌بینی و اینکه در موقعیت کنونی امکان فراهم‌شدن زمینه عملیات گسترده (ازجمله نیرو و امکانات) وجود ندارد تأکید کرد و گفت هرچند اجرای عملیات گسترده در توان جمهوری اسلامی هست، ولی در توان سپاه نیست. سپس فرمانده کل سپاه با ابراز نگرانی از اینکه از این مباحث غافلگیر شده است، این جلسه را تلخ‌ترین جلسه دوران جنگ برشمرد و بر ضرورت اجرای عملیات گسترده تأکید کرد و پس از شنیدن استدلال فرماندهان، پذیرفت که برای خروج از وضعیت کنونی در کنار آماده‌شدن منطقه فاو برای عملیات، چند عملیات محدود نیز آماده شود و درمورد اجرای عملیات محدود یا گسترده بین فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی تقسیم کار شود.
3 ضرورت انتقال ساکنان بومی اطراف اروندرود برای آماده‌سازی منطقه جهت اجرای عملیات در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه و استاندار خوزستان مطرح و توافق شد که با همکاری استانداری انجام شود.
4 دیپلمات‌ها باتوجه‌به شواهد موجود ازجمله افزایش اعزام نیرو، معتقدند که ایران عملیات گسترده‌ای در منطقه باتلاقی هویزه اجرا خواهد کرد.
5 گزارش‌های عملیاتی ایران و عراق از عملیات عراق در منطقه طلائیه و حمله ایران در شرق میسان و اقدامات نفوذی عراق در مناطق قصرشیرین و سومار.
6 حمله هوایی امروز عراق به خارک با 3 مجروح و بدون خسارات مالی پایان پذیرفت.
1 رئیس شورای امنیت گفت که درهای صلح کاملاً بسته نشده و گفتوگو با نمایندگان ایران و عراق را برای خاتمه جنگ آغاز خواهد کرد.
2 تحلیل‌های رسانه‌های غربی درباره مواضع جدید و نسبتاً ملایم شورای همکاری خلیج‌فارس در قطعنامه پایانی اجلاس مسقط.
3 امروز عده بسیاری از نیروهای داوطلب عازم جبهه‌ها و عده‌ای از سفیران و کارکنان وزارت خارجه برای بازدید از جبهه‌ها وارد اهواز شدند.
4 اقدامات امروز گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین.
5 بمب‌گذاری در خیابان ناصرخسرو تهران و ربودن همسر یکی از رزمندگان در شاهرود.
6 معاون وزارت امور خارجه ایران با سفر به لیبی با قذافی دیدار و بر ضرورت وحدت علیه امریکا و صهیونیست تأکید کرد. قذافی نیز عامل همه توطئه‌ها را امریکا دانست. سخنگوی وزارت خارجه نیز توطئه امریکا علیه لیبی را محکوم کرد.
7 رفتار غیرقانونی پلیس ایتالیا در فرودگاه رم به‌هنگام عبور هیئت ایرانی از این کشور با اعتراض جمهوری اسلامی ایران مواجه شد.
8 رادیو بی‌بی‌سی از گسترش احتمالی روابط ایران و شوروی در آینده نزدیک و هموارشدن راه برای سفر دکتر ولایتی به مسکو خبر داد.
9 اخراج عده‌ای دیگر از کارگران ایرانی مقیم کویت.
10 رسانه‌های فرانسه از کشف یک چمدان حاوی سلاح در فرودگاهی در پاریس خبر دادند که قرار بوده به ایران ارسال شود.
11 افشاگری یک اسیر عراقی درباره اعدام‌های دسته‌جمعی مجاهدین عراقی و حملات هوایی عراق به اهالی روستاهای سلیمانیه.
12 نخست‌وزیر جمهوری اسلامی در جمع اعضای یکی از ستادهای کمک‌رسانی جنگ درباره اهمیت تعاونی‌ها، مشارکت مردمی، حاکمیت مردم و مبارزه با ثروت‌اندوزان سخن گفت.
13 دادستان کل کشور در جلسه رؤسای محاکم و سرپرست استانداری مازندران عامل اصلی رواج فساد را بی‌اعتمادی مردم به قوه قضائیه اعلام کرد و گفت: مشروعیت قانون با خون شهداست.
14 رئیس‌جمهور فرانسه خواستار مداخله سوریه برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان شد.
15 در تفسیر رادیو بی‌بی‌سی جنگ قدرت میان گروههای سیاسی - مذهبی لبنان برای کسب قدرت بیشتر و نیز تلاش سوریه برای نفوذ بیشتر در حاکمیت لبنان، مهم‌ترین دلایل به‌بن‌بست‌رسیدن طرح پیشنهادی سوریه برای آتش‌بس در بیروت برشمرده شد.
گزارش روزشمار 17/8/1364
16 امروز با حضور مسئولان نیروی زمینی سپاه پاسداران جلسه‌ای طولانی درباره اجرای عملیات در جبهه جنوب و منطقه فاو، مخالفت با آن به‌دلیل مشکلات موجود و نیز بحث درباره کلیات جنگ و راهبرد عملیاتی و موفقیت‌آمیزنبودن عملیات در جبهه جنوب برگزار شد.
17 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش درباره عملیات نیروی هوایی درمورد بمباران کارخانه آهن جنوب العماره و تأسیسات نظامی عراق در شرق اربیل.
1 اقدامات گروههای ضدانقلاب در مناطق غرب کشور.
2 تشدید درگیری دو گروه دمکرات و کومهله در شمال‌غرب کشور و نتایج درگیریهای این دو گروه در دو هفته گذشته.
3 نمایندگی ایران در سازمان ملل امروز دو نامه برای دبیرکل ارسال کرد که در آنها با اشاره به بمباران اهواز، هشدار داده شده که درصورت ادامه، مقابله‌به‌مثل خواهد شد. همچنین ادعای عراق درباره گلوله‌باران القرنه به‌دست نیروهای ایران تکذیب شده است.
4 گزارش یونایتدپرس درباره نامه ایران به دبیرکل، جنگ شهرها و نتایج حملات عراق به شهرهای ایران.
5 تحلیل و تفسیر قطعنامه اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس در چند روزنامه امریکایی.
6 پیشنهاد تشکیل یک نیروی دریایی مشترک در اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس و گزارشی از آغاز مقدمات آن.
7 مصاحبه هژیر تیموریان با رادیو لندن درباره تلاش برای کشاندن ایران به سر میز مذاکره، نپذیرفتن مصالحه باوجود فشار شدید بر ایران، توانایی ایران در دریا و ناتوانی در هوا، ترساندن کشورهای منطقه از ایران.
8 بررسی تأثیر جنگ ایران و عراق بر گرایش کشورهای منطقه به برقراری رابطه با شوروی، در روزنامه کریستین ساینس مانیتور.
9 در اجلاس بین‌المللی سیره و سنت نبی‌اکرم(ص) ایران و عراق به آتش‌بس فوری و مذاکره دعوت شدند.
10 بررسی آثار حملات عراق به پایانه نفتی خارک، وضعیت کنونی صدور نفت ایران، تلاش ایران برای ایجاد ترمینال شناور و نگرانی عربستان و کویت از حملات تلافی‌جویانه ایران در نشریه اکونومیست.
11 مذاکره عراق و عربستان درباره مرحله دوم انتقال خط لوله نفت عراق از خاک عربستان.
12 جنگ قیمت‌ها در بازار نفت، تکاپوی تولیدکنندگان نفت برای جبران کاهش درآمد نفت، احتمال سقوط قیمت نفت به کمتر از 20 دلار.
13 سفارش عراق به یک کارخانه انگلیسی برای خرید 20 هزار مسلسل دستی، ارسال 10 هزار عدد از این سلاح به بغداد، محاکمه سه تن به‌اتهام قاچاق این اسلحه‌ها به عراق.
14 زندانی‌شدن یک اتریشی به‌اتهام تلاش برای ارسال تجهیزات جنگی به ایران؛ ادعای کاهش تحریم شوروی علیه ایران.
15 گزارش مؤسسه مطالعات استراتژیک لندن درباره توانایی‌های نظامی ایران و عراق.
16 جبهه‌های آزادیبخش عرب سوءقصد به سفیر ایران در واتیکان را به‌عهده گرفت.
17 به نوشته دیلی تلگراف، ناوهای ایران یک یدک‌کش هلندی را وادار کردند که یک نفتکش آسیب‌دیده را به یک بندر ایران ببرد.
18 مخالفان یاسر عرفات با بمب‌گذاری در دفتر هواپیمایی عراق در نیکوزیا و اتومبیل مدیر آن به عراق هشدار دادند که حمایت از عرفات را متوقف کند.
19 آیت‌الله موسوی اردبیلی در خطبه‌های نمازجمعه تهران درباره موضوعاتی ازجمله حکومت مستضعفین، وابستگی نظام به رزمندگان، طلب ایران از فرانسه و تغییر موضع شورای همکاری سخن گفت.
متن سخنان امام خمینی در دیدار اعضای شورای نگهبان با ایشان را آیت‌الله موسوی اردبیلی در نمازجمعه قرائت کرد که مهم‌ترین محورهای آن عبارت‌اند از: مجزابودن راه و رسم اسلام از
1 سرمایه‌داری و کمونیسم؛ شریک‌بودن فقرا در مال اغنیا؛ ظلم خان‌ها و فئودال‌ها؛ انباشت سرمایه بدون پرداخت حقوق شرعی؛ ضرورت بازگشت حقوق محرومان و فقیران.
2 سخنان دادستان کل کشور قبل از نمازجمعه نوشهر درباره نقش قانون در حمایت از مستضعفین و حمایت‌نکردن قوه قضائیه از مخالفان و معاندان جمهوری اسلامی.
3 رئیس‌جمهور امریکا درخواست 4 امریکایی ربوده‌شده در لبنان را برای مذاکره با ربایندگان رد کرد.
4 رئیس سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بار دیگر با شاه حسین در پاریس گفتوگو کرد.
گزارش روزشمار 18/8/1364
5 مجلس خبرگان امروز آیت‌الله منتظری را به جانشینی و رهبری بعد از امام خمینی انتخاب کرد. این خبر تا اول آذر 1364 منتشر نشد.
6 در بخش اول جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران به مباحث اصلی جنگ ازجمله: پیشنهاد سپاه درباره راهبرد جنگ درازمدت؛ برآورد نیرو و تجهیزات موردنیاز برای پیشبرد این راهبرد؛ بازتاب‌های منفی و تصورهای نادرست درباره این پیشنهاد؛ تلاش فرمانده سپاه برای دفع شبهه‌ها و تأکید وی بر اجرای عملیات در فاو برای رفع تصورهای غلط پرداخته شد.
7 در بخش دوم جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه درباره چگونگی تقسیم مناطق عملیاتی، عملیات گسترده در منطقه فاو و عملیات محدود در مناطق دیگر بحث شد، اما باتوجه‌به مخالفت بیشتر فرماندهان با عملیات در منطقه فاو، نتیجه قطعی حاصل نشد.
8 یادداشت‌های غلامعلی رشید درباره موضوعات مهم مطرح‌شده در جلسات اخیر فرماندهان. در این یادداشت‌ها هدف از تشکیل این جلسات "تهیه طرحی جامع برای ادامه نبرد" ذکر شده و به حاکمیت دو تفکر در جنگ: 1. تفکر امام (راهبرد جنگ درازمدت)؛ 2. تفکر مسئولان (راهبرد جنگ کوتاه‌مدت) اشاره شده است.
9 فرمانده کل سپاه در نامهای با اشاره به امریه فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص)، از فرمانده نیروی زمینی ارتش خواسته است که یگان‌های تحت فرماندهی وی، خط1 احد را از یگان‌های سپاه تحویل بگیرند.
10 همه افسران بازنشسته ارتش عراق به خدمت فراخوانده شدند.
11 دولت یونان اعلام کرد باوجود هدف قرارگرفتن نفتکش یونانی کاناریا با یک موشک عراقی، یونان به همکاری خود برای حمل‌ونقل نفت ایران ادامه می‌دهد.
12 رادیو صوت‌الجماهیر عراق مدعی شد یک ناو جنگی فرانسه مانع تعرض ایران به یک کشتی فرانسوی شده است.
13 کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس درصدد ایجاد پوشش هوایی برای حمایت از تردد کشتی‌ها به بندرهای کشورهای عربی خلیج‌فارس هستند.
14 نیویورک تایمز: دیپلمات‌ها پیش‌بینی کردند که عملیات آتی ایران در منطقه هورالهویزه اجرا می‌شود.
15 ادامه تلاش گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب برای درگیر نگه‌داشتن بخشی از نیروهای نظامی ایران؛ اقداماتی که به کشته‌شدن 14 ضدانقلاب و شهادت 7 نیروی خودی انجامید.
16 سخنان رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق درباره آثار اجرای عملیات عاشورای4 بر ارتش عراق، اوضاع اقتصادی و امنیتی عراق و نیز عوامل مؤثر در تغییر موضع کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس درخصوص جنگ.
1 درپی حملات هوایی عراق به پایانه نفتی خارک، ایران درصدد جایگزین‌کردن بندر کنگان بوشهر به‌جای خارک و احداث دو خط لوله دیگر از میدان‌های نفتی جنوب به جزیره لاوان برآمد.
2 توافق عراق و عربستان درخصوص افزایش صدور نفت عراق ازطریق خط لوله عربستان تا 6/1 میلیون بشکه در روز.
3 هفته‌نامه اکونومیست عامل اصلی شکست عراق در بمباران تأسیسات نفتی خارک و کشاندن ایران به سر میز مذاکره را ناتوانی آن کشور در تداوم این حملات به خارک اعلام کرد.
4 به‌دنبال تصمیم اخیر سران شورای همکاری خلیج‌فارس برای کاهش دشمنی با ایران، کاردار عربستان پیام وزیر خارجه عربستان را تقدیم دکتر ولایتی کرد. وزیر خارجه عمان هم گزارشی از اجلاس به جانشین کاردار ایران در عمان داد و خواستار آگاهی از دیدگاه‌های حقیقی ایران شد.
5 مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس که در رسانه‌ها بازتاب‌های بسیاری داشته، با واکنش سرد عراق روبهرو شده است.
6 مواضع خصمانه مطبوعات، مقامات و دولت کویت درمورد ایران، بدون توجه به بیانیه اجلاس اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس ادامه دارد.
7 ملاقات کاردار لیبی در تهران با وزیر خارجه ایران و تسلیم پیام وزیر خارجه لیبی.
8 مرکز مطالعات استراتژیک لندن در گزارشی به برتری اقتصادی ایران، ناتوانی ایران ازنظر نظامی برای ازپای‌درآوردن عراق و نیز شکست عراق در کشاندن ایران به پای میز مذاکره ازطریق حملات هوایی به تأسیسات غیرنظامی اشاره کرد.
9 در گزارش انستیتو مطالعات استراتژیک دانشکده جنگ امریکا به مجلس نمایندگان این کشور، عراق آغازگر جنگ اعلام شده و تلاش این کشور برای وادارکردن ایران به قبول صلح با حمله به تأسیسات اقتصادی ناموفق خوانده شده است. در این گزارش همچنین به ناتوانی امریکا و شوروی در متوقف‌کردن جنگ اشاره شده است.
10 مقاله نشریه ساوت درباره بی‌نتیجه‌بودن راه‌حل نظامی برای جنگ، تحرکات دیپلماتیک، نقش ابرقدرتها، روابط حسته عراق با ابرقدرتها، اهمیت استراتژیک ایران، تهدید منافع امریکا به‌دلیل تحرکات دیپلماتیک شوروی در منطقه، تلاش ایران برای خروج از انزوای سیاسی و پذیرش راه‌حل‌های سیاسی.
11 نشریه لوپوئن مدعی شد: سرنوشت گروگان‌ها در بیروت یا دمشق تعیین نمی‌شود، بلکه رژیم تهران باید دراین‌باره تصمیم بگیرد. گزارش بی‌بی‌سی درباره درخواست گروگانهای امریکایی از ریگان.
گزارش روزشمار 19/8/1364
12 در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه دلایل ناممکن‌بودن اجرای عملیات گسترده در فاو (کمبود توان رزمی، ناممکن‌بودن غافلگیری، مشکلات هماهنگی، توانایی عراق در نقل‌وانتقال سریع نیرو) و عواقب اجرای عملیات (تأثیر منفی بر روحیات، سلب‌شدن اعتماد مردم، آثار مخرب بر سیاست خارجی، تقویت روحیه دشمن و...) بررسی و قرار شد این موارد در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه تشریح شود.
در جلسه شامگاه امروز قرارگاه خاتم سپاه که با حضور فرمانده کل سپاه تشکیل شد، پس از بیان جمع‌بندی مباحث دو روز گذشته قرارگاه نیروی زمینی سپاه، اوضاع کنونی جنگ، مشکلات موجود و
1 چگونگی ادامه جنگ مطرح شد. در این جلسه پیشنهاد گردید در وضعیت کنونی اجرای عملیات محدود در دستور کار قرار گیرد و عملیات گسترده تا فراهم‌شدن زمینه و امکانات موردنیاز به تعویق بیفتد. دراین‌باره تصمیم قطعی اتخاذ نشد.
2 زمان‌بندی و برنامه‌های اعزام کاروان‌های کربلا و جزئیات حرکت نیروهای اعزامی در جلسه امروز ستاد مرکزی سپاه مشخص گردید و بر ضرورت تبلیغات گسترده در اعزام‌ها تأکید شد.
3 اعزام نیرو به جبهه‌ها از چند استان کشور؛ درخواست عده‌ای از اسیران عراقی برای اعزام به جبهه‌ها.
4 دو نماینده مجلس شورای اسلامی در نطق پیش از دستور جلسه امروز مجلس با اشاره به لزوم اصلاح مدیریت جنگ و ضرورت محوربودن جنگ در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و بودجه‌نویسی، از نداشتن سیاست‌گذاری راهبردی در وزارت خارجه انتقاد و بر ضرورت وحدت و همدلی مسئولان و برخورد با فساد اداری تأکید کردند.
5 انتقاد روزنامههای یونانی از اقدام ایران برای انتقال نفتکش یونانی (در اجاره ایران) به سواحل ایران. این نفتکش هفته گذشته هدف موشک اگزوسه عراق قرار گرفته بود.
6 مجمع عمومی سازمان ملل از شورای امنیت خواست تا برنامه‌های مناسبی برای حل‌وفصل مناقشات کشورها تدوین کند.
7 اتحادیه عرب از امریکا خواست تا در مذاکرات سران امریکا و شوروی پیشنهاد قطعنامه‌ای درباره آتش‌بس، زمان‌بندی مذاکرات صلح و تنبیه طرفی که رأی شورای امنیت را بپذیرد گنجانده شود.
8 به گفته ملکه انگلیس، راه‌حل‌هایی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و حل‌وفصل اختلافات اعراب و اسرائیل جزء برنامه‌های دولت انگلیس است.
9 درپی اتخاذ سیاست جدید شورای همکاری خلیج‌فارس و فعال‌شدن وزیر خارجه عمان، اخبار گوناگونی درباره میانجیگری و تلاش‌ها صلح در رسانه‌ها منتشر شده است.
10 بازتاب سیاست‌های جدید شورای همکاری خلیج‌فارس در رادیو کویت، رادیو مونت کارلو و روزنامه الخلیج.
11 پیام وزیر خارجه عراق برای همتای کویتی خود و نظر مثبت دو کشور به نتایج اجلاس کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس.
12 گزارش نشریه الموقف العربی درباره طرح کشورهای عربی برای توقف جنگ، دیدگاه ایران و امریکا درخصوص جنگ، تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، حمایت فرانسه از عراق و خرید تسلیحاتی ایران از چین.
13 نیکسون در مقاله‌ای انقلاب اسلامی را رقیب شوروی در کشورهای جهان سوم خواند و به ابرقدرتها درمورد مراکز بحرانی جهان که می‌تواند به درگیریهای نظامی منجر شود، هشدار داد.
14 رئیس‌جمهور عراق در پیامی به همتای امریکایی خود ضمن حمایت از ساف، بر علاقه‌مندی عراق به برقراری و ادامه روابط با امریکا تأکید کرد.
15 گزارش‌های امروز فعالیت‌های دیپلماتیک و تجاری عراق: هیئت یوگسلاوی در بغداد، معاملات نفتی و تسلیحاتی با یونان و افزایش صادرات نفت به ژاپن.
16 ادامه تلاش کشورهای منطقه برای افزایش خرید و تجهیزات پیشرفته نظامی، هم‌زمان با افزایش تحرکات برای توقف جنگ.
17 گزارش سردبیر نشریه میدل ایست دیپورت درباره بحران انرژی؛ پیامدهای تغییرات قیمت و تولید نفت در جنگ؛ کاهش کمک‌های مالی عربستان و کویت به عراق، ساف، سوریه و اردن درجهت تلاش‌های صلح و...
1 بازتاب سخنان وزیر نفت عربستان درباره "جنگ قیمت‌ها" و کاهش قیمت نفت در نشریه لیبراسیون.
2 وزیر امور خارجه امریکا گفت که امریکا برای کمک به آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان، از سوریه، الجزایر و لبنان کمک خواسته است.
3 احضار کاردار سفارت فرانسه در تهران در اعتراض به ملاقات رجوی با مقامات فرانسه.
گزارش روزشمار 20/8/1364
4 در ادامه جلسات روزهای گذشته فرماندهان عالی سپاه پاسداران درباره تصمیم‌گیری برای عملیات آینده، در جلسه امروز، فرماندهان سپاه دلایل مخالفت خود با اجرای عملیات گسترده در فاو و اهداف پیشنهاد اجرای عملیات محدود را برای فرمانده کل سپاه تشریح کردند. درمقابل، فرمانده کل سپاه با بیان اینکه ضرر اجرانکردن عملیات بزرگ بیش از اجرای عملیات بزرگی است که با شکست مواجه شود و نیز با اشاره به تأکید اکثریت قاطع مسئولان بر اجرای یک عملیات مؤثر جهت دستیابی به اهداف عادلانه جنگ ازطریق سیاسی، اجرای عملیات گسترده در فاو را ضروری دانست.
5 درپی تشکیل نیروی زمینی سپاه پاسداران، رئیس ستاد این نیرو با صدور دستورالعملی از واحدهای ستاد نیروی زمینی خواست که برنامه‌ها، برآوردها، تأسیسات، امکانات و نیروی موردنیاز هر واحد و واحدهای مشابه در رده‌های مختلف را برای سال 1365 اعلام کنند.
6 گزارش‌هایی از افزایش تحرکات و فعالیت‌های دشمن در مناطق عملیاتی فاو و هور.
7 گزارش شناسایی تیم اطلاعات از شناسایی سواحل غربی اروندرود.
8 ترجمه یک سند عراقی: خلاصه بازجویی یکی از رزمندگانی که در جزیره ام‌الرصاص به‌دست عراقی‌ها اسیر شد؛ تعیین جایزه برای اسیر یا شهیدکردن نیروهای غواص ایران.
9 ستاد تبلیغات جنگ شورای عالی دفاع با صدور دستورالعملی، طرح اعزام نیروهای داوطلب را در قالب کاروان‌هایی از نیروهای مردمی هر استان اعلام کرد.
10 ستاد مرکزی سپاه پاسداران دستورالعملی درباره راه‌اندازی کاروان‌های کربلا برای قرارگاه حمزه سیدالشهدا و مناطق پنج‌گانه سپاه ارسال کرد.
11 مسئول بسیج سپاه پاسداران در مصاحبه‌ای به تشریح سیاست جمهوری اسلامی در نبردهای دریایی، طرحهای آینده برای بسیج و... پرداخت.
12 خبرگزاری عراق: معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق از خطوط و استحکامات دفاعی محورهای عملیاتی شرق میسان و شرق دجله بازدید کرد.
13 درگیری میان نیروهای خودی و گروههای ضدانقلاب و همچنین درگیری میان دو گروه کومهله و دمکرات در مناطق شمال‌غرب کشور.
14 انقلابیون مسلمان عراقی ضرباتی را به تجمع نیروهای عراقی در منطقه بشاری وارد کردند.
15 مجاهدین مسلمان عراقی در یک عملیات غافلگیرانه به کاروان حامل صدام، تعدادی از محافظان او را کشتند. حجت‌الاسلام حکیم: «به‌زودی دفتر مجلس اعلای انقلاب عراق، بهطور رسمی در سوریه فعالیت خود را آغاز می‌کند.»
16 رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در بازدید از واحدهای جنوب مجاهدان عراقی در ایران، با تشریح نتایج عملیات عاشورای4، به بازشدن افق جدیدی در مبارزات مردم عراق اشاره کرد.
1 هواپیماهای عراق بعدازظهر امروز به منطقه خلیج‌فارس تجاوز کردند. ادعای عراق درمورد حمله به یک هدف بزرگ دریایی تأیید نشد.
2 واشنگتن پست: اقدام ایران به بازرسی کشتی‌ها و حضور قدرت‌های بزرگ در نزدیکی تنگه هرمز بازی قدرت در منطقه خلیج‌فارس را پیچیده کرده است.
3 نماینده دائمی ایران در سازمان ملل با ارسال نامهای برای دبیرکل این سازمان، اسامی 199 اسیر نوجوان عراقی را اعلام کرده است. نماینده ایران در نامه دیگری با رد ادعای عراق مبنی‌براینکه ایران گفته است سربازان ایرانی با گلوله‌های شیمیایی عراق کشته شده‌اند، اعلام کرد این نوع سوءتعبیرات به‌منظور منحرف ساختن حقایق درباره استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی است.
4 نماینده ایران در سازمان ملل اقدام امریکا را در محکوم‌کردن عراق به‌دلیل استفاده از سلاحهای شیمیایی، ترفندی سودجویانه خواند.
5 در چارچوب سیاست جدید شورای همکاری خلیج‌فارس، وزیر خارجه عمان در بغداد با صدام دیدار و راه‌های پیشنهادی برای پایان‌دادن به جنگ را به اطلاع او رساند. گزارش این سفر و بازتاب آن در رسانه‌ها.
6 امیر کویت بار دیگر بر حمایت خود از عراق تأکید کرد.
7 ادامه تفسیر و تحلیل رسانه‌ها درباره مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس و تلاش برای خاتمه‌دادن به جنگ. تشدید تبلیغات مطبوعات کویت علیه ایران.
8 سفیران ژاپن در خاورمیانه در گزارشی به نخست‌وزیر این کشور پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق را در آینده نزدیک، بعید اعلام کردند. سفیر ژاپن در امریکا نیز گفت که امریکا امیدوار است که ژاپن میان امریکا و خاورمیانه (به‌ویژه ایران) نقش واسطه ایفا کند.
9 واشنگتن پست: با احداث خط لوله‌های نفتی جدید، اهمیت تنگه هرمز کاهش یافته و دریای مدیترانه و بحر احمر جایگزین آن شده است. بزرگ‌ترین بازنده در بازی نفت، شوروی خواهد بود و قیمت نفت تا بشکه‌ای 19 دلار کاهش می‌یابد.
10 مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن با اشاره به پایان‌یافتن ذخایر مالی عراق و افزایش شدید قروض این کشور، موفقیت ایران در جنگ اقتصادی علیه عراق را متأثر از رهنمودهای امام خمینی دانست.
گزارش روزشمار 21/8/1364
11 در جلسه امروز مسئولان نیروی زمینی سپاه که با حضور وزیر سپاه پاسداران و جانشین فرمانده کل سپاه برگزار شد، بحث درباره راهبرد عملیاتی جمهوری اسلامی ادامه یافت و دلایل ناممکن‌بودن اجرای عملیات گسترده در وضعیت کنونی و ناچاربودن به اجرای عملیات محدود برای گذر از این وضعیت و آماده‌شدن برای عملیات گسترده در سال آینده بیان شد. در این جلسه، وزیر سپاه هم یادآور شد که ضمن بیان اینکه من هم با شما هم‌عقیده هستم، اما همه در انتظار یک عملیات گسترده هستند. وی افزود که ما مأموران اجرا هستیم و بهتر است خودمان را شریک تصمیم‌گیران جنگ نکنیم.
در جلسه عصر امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با حضور فرمانده کل سپاه و حاضران جلسه صبح، بحث "راهبرد عملیاتی" ادامه یافت و محسن رضایی با بحث درباره طرح مانور عملیات در منطقه فاو اینکه می‌توانیم با بهکارگیری آتش گسترده، نیروی زرهی، احداث دژ و خاکریز بخشی از کمبود نیروی انسانی را جبران کنیم، از حاضران درباره طرح مانور نظرخواهی کرد. وقتی فرماندهان مشکلات و کمبودها را برای
1 عملیات در فاو مطرح کردند، محسن رضایی با اشاره به فشارهای شدیدی که وجود دارد و بیان اینکه خاطره بسیار تلخی برای امام خواهد بود که سپاه بگوید تا امکانات نباشد، نمی‌جنگد، افزود که نظر امام این است که جنگ باید با قدرت ادامه یابد و نتیجه آن سقوط صدام باشد. وی نتیجه‌گیری کرد که خط کاری ما این است که ضمن تلاش برای افزایش توان، کاری که می‌کنیم به ثمر برسد.
2 تأکید رئیس ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه بر ضرورت استفاده از حمام‌های رفع آلودگی شیمیایی در عملیات آینده در نامهای به قرارگاهها و یگان‌ها.
3 اعتراض دولت هلند به اقدام نیروی دریایی ایران که یدک‌کش هلندی را مجبور کرد به‌جای انتقال نفتکش یونانی موشک‌خورده به بحرین، آن را به جزیره سیری منتقل کند.
4 اقدامات امروز گروههای ضدانقلاب در غرب کشور، خساراتی را به نیروهای خودی تحمیل کرد؛ درگیری دو گروه دمکرات و کومهله ادامه یافت؛ چند تن از عناصر دمکرات تسلیم نیروهای خودی شدند.
5 شیوه‌های عملی برای بسیج 10 میلیون دانش‌آموز ایرانی، در همایش مدیران کل آموزش‌وپرورش سراسر کشور با حضور وزیر آموزش‌وپرورش، وزیر سپاه و فرمانده کل سپاه بررسی شد.
6 امام خمینی، حجت‌الاسلام محتشمی را به سرپرستی کمیته‌های انقلاب اسلامی در سراسر کشور منصوب کرد.
7 یکی از نمایندگان مجلس خبرگان، انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی را اعلام کرد.
8 دادستانی امریکا برای یکی از متهمان ارسال قطعات یدکی جت‌های جنگنده به ایران، تقاضای 17 سال حبس کرد.
9 سفر رئیس‌جمهور ترکیه به امارات و سفر حاکم قطر به لندن در ادامه تلاش‌های دیپلماتیک بعد از اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس و تأکید آنها بر ضرورت پایان جنگ؛ ادامه پافشاری مقامات کویت بر حمایت از عراق.
10 تفسیر و گزارش بی‌بی‌سی، خبرگزاری فرانسه و روزنامه گاردین درباره تعویق سفر وزیر خارجه عمان به ایران، دعوت عربستان از دکتر ولایتی برای سفر به این کشور، مذاکرات امیر قطر و نخست‌وزیر انگلیس، ادعای پیشنهاد ایران برای امضای پیمان همکاری و عدم تجاوز با شورای همکاری خلیج‌فارس، بدبینی دیپلمات‌های غربی به موفقیت تلاش‌های جدید شورای همکاری.
11 نماینده عراق در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل به توجیه بمباران اهواز پرداخت و وزیر خارجه عراق نیز در نامهای دیگر از محاکمه اسیران محرک اغتشاش در اردوگاه گرگان ابراز نگرانی کرد.
12 اطلاعیه مطبوعاتی "جامعه دفاع از ملل" درباره سرکوب و اختناق شدید مخالفان حکومت عراق در چندین شهر کردستان عراق و ناپدیدشدن 2000 نفر.
13 همکاری‌های اقتصادی و تسلیحاتی عراق و یونان، موافقت هند با تعویق مجدد بازپرداخت بدهی عراق.
14 امضای موافقت‌نامه درازمدت فروش روزانه 150 هزار بشکه نفت ایران به آلمان.
15 بحران قیمت نفت و کاهش آن به بشکه‌ای 20 دلار به‌دلیل رعایت‌نکردن سهمیه مشخص‌شده و افزایش تولید نفت اکثر اعضای اوپک برخلاف سهمیه تعیین‌شده.
16 ادامه تلاش‌های کمیته میانجیگری عرب با هدف ایجاد شکاف میان سوریه و ایران و نزدیک‌کردن سوریه به اردن و عراق.
17 کریستین ساینس مانیتور: جنگ ایران و عراق سایه شومی بر سایر کشورهای خلیج‌فارس و نیز دو ابرقدرت انداخته است که اعتبار و توانایی دیپلماتیک امریکا در برقراری یک آتش‌بس را زیر سؤال برده و اکنون به نفع جامعه جهانی است که این جنگ پایان یابد.
1 مصاحبه مسئول امنیتی جنبش امل، رئیس مجلس نمایندگان لبنان و شیخ فضل‌الله درباره تحولات اخیر لبنان، نقش سوریه در لبنان و نفوذ در جنبش امل، نقش شوروی در تقویت گروههای چپ در لبنان، ضرورت تأثیرگذاری ایران بر جنبش امل و نگرانی از امضای توافقنامه سه‌جانبه در دمشق.
2 جلسه سخنرانی عبدالعلی بازرگان از نهضت آزادی درباره جنگ و صلح، پس از مشاجره لفظی و طفره‌رفتن از پاسخ به سؤالات برخی از شرکت‌کنندگان، به تشنج کشیده شد و ناتمام ماند.
ضمیمه گزارش130: ادعاهای مجله الدستور درباره روابط ایران و سوریه.
گزارش روزشمار 22/8/1364
3 معاونت اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) ضمن اعلام تشدید فعالیت‌های عراق در منطقه فاو، دلایل افزایش حساسیت دشمن به این منطقه را برشمرده است.
4 لشکر26 ارتش عراق با اعلام فعالیت‌های مهندسی و شناسایی ایران در منطقه اروندرود و بهمن‌شیر و محتمل‌دانستن حمله ایران، با ابلاغ دستورالعملی به یگان‌های تحت‌امر، آنها را به مراقبت بیشتر فراخوانده است.
5 قرارگاه نجف با ارسال نامهای، میزان آمادگی لشکر امام حسین(ع) را برای اجرای عملیات محدود در محور هزارقله مریوان جویا شده است.
6 نفتکش لیبریایی کاستور در لنگرگاه خارک، هدف موشک اگزوسه قرار گرفت و آسیب دید.
7 معاون وزیر خارجه آلمان در دیدار با سفیر ایران از گسترش عملیات نظامی در خلیج‌فارس اظهار نگرانی کرد و گفت برای حفظ بی‌طرفی از سفیر عراق هم خواهیم خواست که عراق از اجرای این‌گونه عملیات‌ها خودداری کند.
8 بررسی زمینه‌های شروع دور جدید جنگ شهرها و اجرای عملیات روانی و ایجاد دلهره و اضطراب در میان مردم ایران، در مقاله نشریه رویدادها.
9 اقدامات ضدانقلاب در مناطق غرب کشور با هماهنگی عراق برای درگیرکردن بخشی از قوای نظامی ایران.
10 مبارزات نیروهای مسلمان کرد عراقی علیه نیروهای دولتی این کشور؛ ادامه حملات هوایی ارتش عراق به مناطق کردنشین عراق.
11 بررسی وضعیت جذب نیرو و اعزام کاروان‌های کربلا با حضور فرماندهان نواحی و مناطق سپاه پاسداران در همایشی در اهواز.
12 آیت‌الله منتظری در سخنانی در حضور رزمندگان عازم جبهه از بسیج و سپاه پاسداران قم، بر لزوم اجرای یک طرح اساسی جهت پایان‌دادن به فتنه در منطقه تأکید کرد.
13 امام خمینی بخشی از اختیارات فرماندهی کل قوا در نیروهای انتظامی را به حجت‌الاسلام محتشمی وزیر کشور، واگذار کرد.
14 نخست‌وزیر با استقبال از تمایل کشورهای منطقه برای بهبود رابطه با ایران، این تغییر موضع را متأثر از ابتکارعمل رزمندگان در جبهه‌ها و حضور قاطع مسئولان در صحنه‌های سیاسی دانست.
15 وزارت خارجه ایران با درخواست دولت جدید سودان برای اعزام هیئتی به‌منظور مذاکره درباره اسیران سودانی موافقت کرد.
16 دولت فرانسه درحالی برای کاهش دشمنی با ایران اظهار تمایل می‌کند که همچنان به ارسال تجهیزات پیشرفته نظامی به عراق و حمایت از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ادامه می‌دهد؛ بررسی این موضوع در روزنامه لوموند و مجله عربیا.
1 مصر تجهیزات نظامی عراق را بازسازی و کمبود نیروی انسانی ماهر عراق را تأمین می‌کند.
2 نقش ترکیه در مقابله با ایجاد بحران در خلیج‌فارس در اجلاسی در استانبول بررسی شد. در این اجلاس، پیروزی ایران در جنگ مخاطره‌آمیز خوانده شد.
3 بررسی اقدامات سران عرب برای توقف جنگ ایران و عراق و تلاش برای گنجاندن این موضوع در دستور کار نشست سران دو ابرقدرت در ژنو و نیز جلسه شورای امنیت سازمان ملل در نشریه رویدادها.
4 مذاکره درباره جنگ ایران و عراق ازجمله موضوعات مطرح‌شده در دیدار امروز امیر قطر با نخست‌وزیر انگلیس بوده است.
5 نشریه وزارت خارجه سفر آتی نخست‌وزیر هند به منطقه را در چارچوب فعال‌شدن شورای همکاری خلیج‌فارس و رقابت ابرقدرتها در اقیانوس هند ارزیابی کرده است.
6 بازتاب تصمیم جدید اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق در روزنامههای عربستان، لوموند، فایننشال تایمز و کیهان اینترنشنال.
7 روزنامه سوئدی تمپوس: جمهوری اسلامی ایران به‌رغم فشارهای همه‌جانبه سیاسی، نظامی و اقتصادی همچنان بزرگ‌ترین قدرت منطقه محسوب می‌شود.
8 مقاله شیرین هانتر درباره نزدیکی روبه‌رشد کشورهای حوزه خلیج‌فارس به شوروی، تأثیر آن بر جنگ ایران و عراق و کاهش فشارهای عربستان به این کشورها و...
9 گزارش رادیو بی‌بی‌سی درباره تحولات روابط ایران و شوروی و بهبود روابط دو کشور پس از آزادی دیپلمات‌های شوروی در بیروت.
10 سفر وزیر نفت عراق به شوروی برای مذاکره درباره مسائل اقتصادی و مالی و افزایش دریافت سلاح.
11 سی‌وپنجمین اجلاس آ - اوپک در بغداد تشکیل خواهد شد.
12 بررسی تلاش کمیته آشتی عرب برای عادی‌سازی روابط سوریه با اردن و عراق، با انگیزه ایجاد شکاف در روابط ایران و سوریه در برخی رسانه.
13 ادعای حزب دمکرات کردستان ایران درمودر تشدید حملات علیه رزمندگان با شروع فصل پاییز. خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از سخنگوی این حزب: چریکهای کرد در یک تهاجم پاییزی علیه نیروهای آیت‌الله روح‌الله خمینی در شمال‌غرب کشور، بیش از 180 تن نیروهای دولتی را به قتل رسانده‌اند.
14 ادامه درگیری دو گروه ضدانقلابی دمکرات و کومهله.
15 اعتراض گروه چریکهای فدایی خلق (اقلیت) به فشارهای حزب دمکرات کردستان درمورد جلوگیری از عملیات مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران.
ضمیمه گزارش134: برآورد اطلاعاتی منطقه عملیاتی فدک.
گزارش روزشمار 23/8/1364
16 عراق با حمله به کارخانه‌های نورد و لوله اهواز، جزیره خارک، سد دز، تلمبه‌خانه نفت رامهرمز و... حملات هوایی به مراکز اقتصادی و مناطق مسکونی را تشدید کرد.
17 اطلاعیه نظامی عراق درباره حملات هوایی امروز.
18 گزارش خبرگزاری رویتر و فرانسه از حملات هوایی امروز عراق.
19 اقدام نیروی دریایی ارتش ایران به توقیف کشتی یدک‌کش آمستردام و بازجویی کارکنان آن.
20 بازرسی یک کشتی ژاپنی حامل کالا.
21 گزارش یک گروه شناسایی از چگونگی عبور از اروندرود و شناسایی ساحل دشمن.
1 واحد جنگ‌های الکترونیک قرارگاه خاتمالانبیا(ص) شیوه‌های ارتش عراق برای کسب و ارزیابی اطلاعات از نیروهای خودی را برای واحدهای اطلاعات، توپخانه، حفاظت و... ارسال کرد.
2 گزارش چند درگیری در مناطق کردنشین و انفجار یک بمب در سنندج.
3 رزمندگان کاروان کربلا پس از راه‌پیمایی در قم و استماع سخنان آیت‌الله صانعی در حرم حضرت معصومه(س)، به‌طرف تهران حرکت کردند.
4 کویت و عراق برای فعالیت اطلاعاتی عراق از خاک کویت به توافق رسیدند.
5 هیئت اعزامی ایران به سوریه و لیبی، درباره روابط ایران و شوروی اوضاع لبنان، توافق سه‌جانبه دمشق، تلاش‌های کمیته آشتی عرب، مواضع ایران در افغانستان و حمایت شوروی از عراق، مذاکره کردند.
6 در ادامه تلاش شورای همکاری خلیج‌فارس برای توقف جنگ، وزیر امور خارجه عمان اعلام کرد که هفته آینده وارد تهران خواهد شد.
7 سران کشورهای پاکستان، ترکیه و امارات بر ضرورت توقف جنگ ایران و عراق تأکید کردند.
8 تشکیل اولین جلسه کمیته آشتی عرب در مراکش با شرکت معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه عراق.
9 یک بازرگان سوئدی ادعا کرد براساس قراردادی با ایران، مواد منفجره به این کشور ارسال می‌کند.
10 فروش هواپیمای آرژانتینی پوکارا به عراق، با واکنش ایران و لغو دیدار رسمی یک هیئت ایرانی از آرژانتین مواجه شد.
11 مذاکرات وزیر نفت عراق با مقامات شوروی در مسکو؛ ارسال روزانه 11 میلیون متر مکعب گاز از عراق به کویت؛ ذخایر ارزی عراق از 37 میلیارد دلار در قبل از جنگ به بدهی 20 میلیاردی کنونی رسیده است.
12 مقاله شیکاگو تریبیون درباره حملات هوایی گسترده و بی‌نتیجه عراق به جزایر نفتی ایران، ادامه توقیف و بازرسی کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس، نگرانی کشورهای منطقه از گسترش تشنج در منطقه، حضور نیروهای دریایی و هوایی امریکا، شوروی، فرانسه و انگلیس در حاشیه جنگ، کشیده‌شدن صحنه نبرد به جنوب خلیج‌فارس و...
13 گزارش خبرگزاری آلمان درباره دیدار ملک حسین با مسعود رجوی و رضا پهلوی.
14 به گفته فرستاده ویژه کلیسای کانتربری انگلیس، تلاش برای گروگانهای دربند در لبنان وارد مرحله بحرانی شده است و ممکن است کوچک‌ترین اشتباه به مرگ گروگان‌ها بینجامد.
گزارش روزشمار 24/8/1364
15 راهبرد عملیاتی، عملیات گسترده و عملیاتهای محدود موضوعات موردبحث جلسه فرماندهان رده اول سپاه پاسداران بود که سرانجام تصمیم گرفته شد آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو با همه توان ادامه یابد. محسن رضایی: «جنگ درازمدت با عراق یعنی شکست ما. جنگ با عراق بایستی مستمر باشد، سریع باشد و موفقیت دربر داشته باشد.»
16 فرماندهان سپاه پاسداران در جلسه شامگاه امروز باوجود ابهاماتی که همچنان درخصوص عملیات در منطقه فاو در ذهن داشتند، مصمم شدند برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات بهطور جدی تلاش کنند.
17 طرح مانور، زمان‌بندی عملیات، فعالیت‌های مهندسی و... موضوعاتی بود که در جلسه مسئولان نیروی زمینی سپاه مطرح و مقرر گردید این بحث در جلسه دیگری با حضور فرماندهان یگان‌ها ادامه یابد و نتایج آن به فرمانده کل سپاه ارائه شود.
18 یک تیم شناسایی شبانه عازم غرب اروند شدند و بخشی از منطقه دشمن و موانع تعبیه‌شده شامل موانع خورشیدی، سیم‌خاردار حلقوی و تورهای فلزی را شناسایی کرده و تا 50 متری دشمن پیش رفتند، سپس به عقب بازگشتند.
1 باتوجه‌به پیش‌بینی استفاده قطعی عراق از سلاحهای شیمیایی در عملیات آتی، ستاد قرارگاه خاتم دستورالعملی برای اجرای اقدامات پیشگیرانه صادر کرد.
2 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش درباره حمله تلافی‌جویانه نیروی هوایی ارتش به کارخانه سیمان عراق در شمال‌غرب شهر سلیمانیه.
3 حمله هوایی امروز عراق به جزیره خارک خساراتی نداشت. قطع دوروزه صادرات نفت از خارک به‌دلیل حمله روزگذشته عراق.
4 بازتاب حملات هوایی امروز ایران و عراق به مراکز اقتصادی در رادیو امریکا.
5 یک کشتی آلمانی مشکوک به حمل کالا به عراق، جهت بازرسی در نزدیکی تنگه هرمز توقیف شد.
6 درگیری نیروهای خودی با عوامل گروههای ضدانقلاب در مناطق سقز، بانه، اشنویه و مریوان.
7 محورهای سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه تهران: خیرمقدم به رزمندگان حاضر در نماز؛ اقدام عراق به راه‌اندازی جنگ اقتصادی؛ ضرورت بسیج مردمی برای دفاع از اسلام؛ حملات عراق به مراکز صنعتی و ناچارشدن ایران به مقابله‌به‌مثل؛ سخنان نیکسون درباره خطر ایران برای شوروی و پیروزی ایران تهدیدی برای منافع غرب.
8 بازتاب سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه در رادیو اسرائیل.
9 روزنامه لویدز لیست با بررسی اوضاع جنگ در هوا و دریا و منطقه خلیج‌فارس، گسترش آن را بعید اعلام کرد.
10 وزیر جنگ رژیم اشغالگر قدس ادامه جنگ ایران و عراق را عامل کاهش خطر بروز جنگ میان اعراب و اسرائیل و آسان‌شدن دستیابی به راه‌حلی در خاورمیانه ارزیابی کرد.
11 تشکیل جلسه کمیته آشتی اعراب در مراکش و اعلام آمادگی لیبی برای حل اختلافات با عراق.
12 مذاکره یک افسر اطلاعاتی سوریه با شیخ فضل‌الله درباره گروگانهای امریکایی و فرانسوی در لبنان؛ تلاش فرستاده انگلیس برای برقراری ارتباط مستقیم با گروگان‌گیران.
گزارش روزشمار 25/8/1364
13 فرمانده کل سپاه با فراخوانی مسئولان قرارگاهها و یگان‌های خط‌شکن سپاه پاسداران، در جلسه‌ای بر تسریع در انجام‌دادن امور محول‌شده و شروع کار با جدیت و قوت تأکید کرد و دستور داد لشکرها از فردا اقدامات مهندسی، شناسایی و طرح‌ریزی جزءبه‌جزء عملیات را آغاز کنند. در این جلسه فرماندهان قرارگاهها و یگان‌ها از اوضاع منطقه عملیاتی فاو و اقدامات درحال اجرا گزارش دادند.
14 فرماندهان نیروی زمینی سپاه چگونگی اجرای عملیاتهای محدود و مناطق موردنظر برای این عملیات‌ها و تأثیر آن بر عملیات گسترده را بررسی کردند.
15 سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران از وزارت اطلاعات و حفاظت اطلاعات مناطق پنج‌گانه سپاه برای جلوگیری از نفوذ عناصر ضدانقلاب در میان نیروهای اعزامی درخواست همکاری کرد.
16 فرمانده کل سپاه در دومین همایش سراسری دانشجویان مسلمان ضمن تشریح سیاست‌های عملیاتی سپاه، گفت: سپاه در دو ماه گذشته 11 عملیات انجام داده است.
17 حملات هوایی به تأسیسات جزیره خارک به‌منظور واردآوردن فشار اقتصادی و روانی به جمهوری اسلامی ادامه یافت. هنگام حمله هوایی به خارک، وزیر نفت و عده‌ای از مسئولان این وزارتخانه مشغول بازدید از تأسیسات نفتی خارک بودند؛ نفتکش کونکار - که عازم جزیره سیری بود - هدف حملات هواپیماهای عراقی قرار گرفت.
1 انتشار اخبار متناقض درباره وضعیت یک نفتکش انگلیسی و احتمال ربوده‌شدن آن نزدیک تنگه هرمز به‌وسیله دو بالگرد.
2 در ادامه بازرسی کشتی‌ها در خلیج‌فارس دولت فرانسه در یادداشتی از کاردار ایران خواست باتوجه‌به تلاش‌های انجام‌شده برای عادی‌سازی روابط، از هرگونه تصادمی جلوگیری شود و درمقابل قول داده شده که کشتی‌های فرانسه هیچ‌گونه تجهیزات جنگی برای عراق حمل نکنند.
3 عراق آبهای ساحلی سه جزیره کویتی را که مدعی مالکیت آنهاست، مین‌گذاری کرد.
4 درگیری، مین‌گذاری و بمب‌گذاری ازجمله اقدامات امروز گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غربی کشور بود.
5 کشته یا اسیرشدن تعدادی از نیروهای بعثی در سلیمانیه عراق به دست پیش‌مرگان کرد عراقی.
6 دیدار رزمندگان عازم جبهه‌های نبرد با امام خمینی؛ اعزام رزمندگان از نقاط مختلف کشور به جبهه‌ها.
7 وزیر خارجه ایران درحالی عازم سوریه، لیبی و الجزایر شد که کمیته آشتی اعراب برای بهبود روابط سوریه و لیبی با عراق می‌کوشد. ولایتی از گام‌های مثبت شورای همکاری خلیج‌فارس استقبال کرد؛ معاون رئیس‌جمهور سوریه انقلاب اسلامی را پیروزی بزرگی برای منطقه خواند و روابط ایران و سوریه را بسیار خوب توصیف کرد.
8 رسانه‌ها سفر دکتر ولایتی را به سوریه، لیبی و الجزایر درجهت درخواست رئیس‌جمهور ایران برای برگزاری اجلاس کشورهای شرقی در ایران، تقویت مواضع ایران در برابر عراق، نگرانی ایران از اقدامات عراق به‌منظور نزدیک‌شدن به سوریه، لیبی و... اعلام کردند.
9 کمیته دوم آشتی اعراب که با برگزاری جلساتی برای میانجیگری و برقراری آشتی میان لیبی و عراق می‌کوشد، بدون کسب نتیجه‌ای مطلوب از مذاکرات به کار خود پایان داد.
10 تلاش کمیته اول آشتی اعراب برای نزدیکی سوریه و عراق همچنان با ابهام و بن‌بست روبه‌روست.
11 کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در ادامه تلاش‌های اخیر خود برای جلوگیری از گسترش جنگ و برقراری آتش‌بس به شیوه‌های مختلف می‌کوشند کشورهای دیگر را نیز با خود همراه کنند. در جریان این فعالیت‌ها، امروز عربستان، چین، ژاپن و پاکستان با ابراز نگرانی از ادامه جنگ خواستار خاتمه آن شدند.
12 حزب‌الدعوه عراق با انتشار اطلاعیه‌ای درباره تصمیم اخیر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، از این کشورها خواست به دور از سیاست‌های حکومت عراق به مسائل توجه کنند.
13 نشریه گزارش با بررسی تصمیم اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس نتیجه‌گیری کرده است که درپی شکست اهداف عراق در حمله به خارک، اینک یک فشار سیاسی آغاز شده تا زمینهای شود برای آغاز جنگ شهرها که درصورت شکست اقدامات شورای همکاری، جنگ شهرها گسترده‌تر از قبل خواهد بود.
14 رئیس‌جمهور امریکا برای شرکت در اجلاس سران دو ابرقدرت عازم ژنو شد. قرار است در این اجلاس درباره مسائل کلان جهانی، به‌ویژه کنترل تسلیحات هسته‌ای، بحرانهای منطقه‌ای و موضوع حقوق بشر گفتوگو شود.
15 ادعای ارسال موشک چینی و سلاحهای انگلیسی به ایران در رسانه‌های خارجی.
16 کمپانی‌های ژاپنی پس از وقفه‌ای کوتاه درپی حملات هوایی عراق به پایانه نفتی خارک، خرید نفت از ایران را از سر گرفتند.
1 ماهنامه عربیا در مقاله‌ای نوشته است که فرانسه برای پیروزکردن عراق تمام توان و سرمایه‌های خود را به کار انداخته است؛ ازجمله فروش تسلیحاتی پیشرفته و جنگنده‌های میراژ، حمایت از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و... به نوشته عربیا، این اقدامات فرانسه در وضعیتی انجام شده که ایران در تلاشی آشکار برای واردکردن جنگ به حوزه دیپلماتیک بوده است.
2 ایران پذیرش درخواست دولت سودان برای آزادی اسیران سودانی را مشروط به واسطه‌قراردادن لیبی و خروج کارشناسان سودانی از عراق کرد.
3 به گفته رادیو لندن، عراق برنامه بلندپروازنه‌ای را برای تقویت رشد اقتصادی و اجتماعی آغاز کرده و از شرکت‌های خارجی دارای تکنولوژی پیشرفته دعوت به همکاری دراین‌زمینه کرده است.
4 در ادامه حمایت‌های مالی و اقتصادی از عراق، آلمان، ژاپن و یوگسلاوی با تعویق بازپرداخت بدهی‌های عراق موافقت کردند و فرانسه نیز در برابر طلب‌های خود از عراق نفت دریافت خواهد کرد.
5 احضار کاردار ایران در فرانسه و درخواست آزادی رئیس شعبه ایرفرانس.
6 نایب‌رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان ضمن اعلام مخالفت با توافقنامه دمشق، آن را فریبکارانه خواند.
ضمیمه گزارش202: اطلاعات تکمیلی درباره 11 عملیات مورد اشاره فرمانده کل سپاه در دومین همایش دانشجویان مسلمان.
گزارش روزشمار 26/8/1364
7 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که هواپیماهای نیروی هوایی ارتش دو مرکز صنعتی - نظامی عراق را در غرب سلیمانیه بمباران کردند. سخنگوی نظامی عراق حمله به کارخانه‌های جنوب سلیمانیه را تکذیب و ادعا کرد که دو هواپیمای ایرانی مناطق مسکونی سلیمانیه را هدف قرار داده‌اند.
8 بروز چند درگیری پراکنده در اطراف سقز و مهاباد میان نیروهای خودی و عناصر ضدانقلاب؛ ادامه درگیری میان افراد کومهله و دمکرات در منطقه بانه.
9 اقدامات معارضین عراقی علیه نظامیان این کشور: حمله گروهی از نیروهای شهید صدر (حزب‌الدعوه عراق) به مقر سازمان امنیت و مقر جیش‌الشعبی شهر ناصریه عراق؛ حمله چند واحد از حزب دمکرات عراق به مواضع ارتش عراق در منطقه شیخان و قرارگاه پلیس در شهر دهوک؛ حمله افراد اتحادیه میهنی کردستان عراق به خودرو سازمان امنیت کرکوک؛ پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق یک قرارگاه پلیس را به آتش کشیدند.
10 بخشنامه نخست‌وزیر درباره الزام دستگاه‌های دولتی به موافقت با اعزام کارکنان و کارگران داوطلب، به جبهه‌ها و دستور به دستگاه‌های دولتی برای اینکه وسایل موردنیاز تبلیغات، بسیج نیرو و ترابری کاروان‌های کربلا را دراختیار مسئولان امر قرار دهند؛ اطلاعیه ستاد مرکزی سپاه پاسداران درباره درخواست از مردم برای حضور در مناطق جنگی؛ اعزام نیروهای بسیجی از چند شهر به جبهه‌ها.
11 گزارش روزنامه آساهی ژاپن درباره افزایش توانایی‌های سپاه پاسداران ازجمله قدرت موشکی و آموزشی آن.
12 تصمیم شوروی به واگذاری موشک الیکس به عراق که دقت، قدرت و برد بیشتری نسبت به موشک اگزوسه فرانسوی دارد؛ دلایل تصمیم شوروی برای ادامه کمک‌های تسلیحاتی به عراق.
13 سفیر استرالیا در دیدار با آقای هاشمی رفسنجانی، عراق را به‌دلیل نقض حقوق بین‌المللی محکوم کرد. آقای هاشمی نیز گفت که شورای امنیت تاکنون از ظالم حمایت کرده و تا یک قدم مثبت برندارد، اعتماد ایجاد نمی‌شود.
1 وزیر امور خارجه ایران در دیدار با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه پیام کتبی رئیس‌جمهور کشورمان را به وی تقدیم کرد. ولایتی در این دیدار بر ادامه جنگ تا سقوط صدام و سیاست ایران در داشتن روابط حسن همجواری با همسایگان تأکید و از نتایج اجلاس اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس ابراز خرسندی کرد. حافظ اسد نیز با تقدیر از سیاست منطقی ایران و تأکید بر ضرورت ایستادگی ایران و سوریه درمقابل امپریالیسم و صهیونیسم، وجود هرگونه وجه اشتراک و راه آشتی میان سوریه و حکومت عراق را رد کرد.
2 کمیته صلح منتخب سازمان کنفرانس اسلامی تلاش جدیدی را برای توقف جنگ ایران و عراق آغاز خواهد کرد. به نوشته نشریه رویدادها، یکی از دلایل کوشش‌های دیپلماتیک اخیر، موفق جلوه‌دادن حملات به خارک و عقب‌نشینی ایران براثر فشار ناشی از آن است.
3 وزیر خارجه کویت ایران را مسئول ادامه جنگ دانست و گفت عراق همواره برای توقف جنگ اعلام آمادکی کرده است؛ ملاقات سران اردن، عمان و مصر در مسقط و مذاکره درباره جنگ و مسائل جهان عرب.
4 نخست‌وزیر هند میانجیگری میان ایران و عراق را متوقف و دلیل آن را مواضع سرسختانه دو کشور اعلام کرد؛ وزیر خارجه فرانسه آمادگی فرانسه را برای مشارکت در تلاش برای توقف جنگ اعلام کرد.
5 یک هیئت سودانی برای مذاکره درباره آزادی اسیران سودانی وارد تهران شد.
6 سفیر یوگسلاوی در تهران با نخست‌وزیر دیدار و ضمن دعوت مهندس موسوی برای سفر به یوگسلاوی، تمایل این کشور را به گسترش روابط با ایران اعلام کرد.
7 تصمیم ایران برای تغییر مسیر صادرات نفت به بنادر بوشهر و عسلویه به‌جای خارک و دعوت ایران از 11 کمپانی خارجی برای شرکت در مناقصه تأمین تدارکات و عملیات ساختمانی خط لوله. پیش‌بینی می‌شود هزینه این پروژه 500 میلیون دلار باشد.
8 نشریه پولتیکا: برخلاف ادعاهای عراق، حملات هوایی عراق هنوز صادرات نفت ایران از خارک را بهطور جدی به مخاطره نینداخته است.
9 نخست‌وزیر ایران نشست آتی سران دو ابرقدرت را معامله درباره مسائل عمده جهانی در محدوده منافع ابرقدرتها خواند و آن را به دور از منافع کشورهای منطقه ارزیابی کرد. دبیرکل اتحادیه عرب از سران دو ابرقدرت خواست برای خاتمه مسئله خاورمیانه و جنگ عراق و ایران دخالت کنند. یک مجله لبنانی نیز این اجلاس را درجهت تثبیت نفوذ شرق و غرب در زمینه‌سازی مهاجرت یهودیان شوروی به اسرائیل اعلام کرد.
10 مقاله نشریه شیکاگو تریبیون با عنوان "نتایج شش سال جنگ ایران و عراق و درس‌هایی برای امریکا".
11 درپی تصمیم کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس برای برقراری روابط دیپلماتیک با مصر، مبارک برای شرکت در جشن سالگرد استقلال عمان عازم مسقط شد.
12 طبق بیانیه پایانی اجلاس کمیته آشتی اعراب برای نزدیکی عراق با لیبی و لیبی با ساف، تصمیم گرفته شده که هیئتی برای ملاقات با قذافی و صدام اعزام گردد. عراق شرط بهبود رابطه با لیبی را بی‌طرفی لیبی در جنگ ایران و عراق اعلام کرد. لیبی نیز از عراق خواست از حمایت مصر خودداری کند.
13 معاون وزیر نفت عراق از کویت و عربستان خواست که برای کمک به عراق همچنان به فروش 300 هزار بشکه نفت در روز به حساب عراق ادامه دهند.
1 اجلاس اتحادیه بین‌المللی اعراب (شامل اعضای پارلمان‌های 12 کشور عرب و شورای ملی فلسطین) در بغداد به کار خود پایان داد و در تلگرافی از موضع مثبت صدام درقبال کوشش‌های بین‌المللی برای پایان جنگ قدردانی کرد.
2 کره‌جنوبی در عراق تعمیرگاه کشتی و تأسیسات برق می‌سازد.
3 فرستاده اسقف کلیسای انگلیس در ادامه تلاش برای آزادی گروگانهای امریکایی و اروپایی در لبنان، پس از گفتوگو با گروگان‌گیران به لندن بازگشت.
4 مجله فرانسوی لوپوئن: فرانسه ناچار است برای پس‌گرفتن گروگانهای خود در لبنان استراتژی خود را تغییر دهد و آزادی گروگان‌هایش را مستقیماً از ایران بخواهد.
5 سازمان مستضعفان جهان شرط آزادی چهار یهودی لبنانی را آزادی 300 لبنانی که رژیم اشغالگر قدس در جنوب اسیر کرده، اعلام کرد.
6 با واسطه‌گری شاه اردن سلطنت‌طلبان و منافقین زیر چتر "جبهه متحد برای صلح" فعالیت خواهند کرد.
گزارش روزشمار 27/8/1364
7 فرمانده کل سپاه پاسداران دستورالعمل آماده‌سازی و طرح‌ریزی عملیات در منطقه فاو را به یگان‌های تابع قرارگاه کربلا ابلاغ کرد.
8 محسن رضایی در گردهمایی مسئولان آموزش نظامی سپاه بر ضرورت تغییر راهبرد جنگ به راهبرد جنگ درازمدت تأکید کرد.
9 گزارش فعالیت‌های ارتش عراق در منطقه فاو در دوره 19 تا 27 آبان 1364.
10 هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی یک محل تجمع نیرو و یک واحد صنعتی عراق را بمباران کردند. ادعای عراق درباره سرنگون‌کردن یکی از این هواپیماها تکذیب شد.
11 هواپیماهای عراقی به یک نفتکش و تأسیسات نفتی جزیره خارک و بندر گناوه حمله کردند. در این حملات فقط نفتکش خسارت دید.
12 گزارش نشریه وال استریت ژورنال درباره طرح ایران برای احداث یک خط لوله نفتی و ترمینال نفتی دور از بُرد هواپیماهای عراقی.
13 گزارش رادیو میدی آن و رویتر درباره هشیاری ارتش عراق و تقویت نیرو در منطقه میسان.
14 دستورالعمل تکمیلی فرماندهی کل سپاه پاسداران درمورد اعزام کاروان‌های کربلا به قرارگاهها و مناطق پنج‌گانه سپاه و اعلام آمادگی گروهی از اسیران آزادشده برای حضور مجدد در جبهه‌ها.
15 اقدامات گروه‌ها در مناطق کردنشین: سقوط یک پایگاه سپاه مریوان در حمله کومهله؛ درگیری در منطقه کامیاران؛ دستگیری چند تن از افراد ضدانقلاب و تسلیم‌شدن چند تن دیگر.
16 آقای هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با نشریه العالم به موضوعات مهمی چون: مسائل خلیج‌فارس؛ رابطه با کشورهای منطقه؛ تنگه هرمز؛ حملات عراق به خارک؛ مواضع و عملکرد شوروی و اروپا؛ اوضاع فلسطین و لبنان و تحولات منطقه؛ وضعیت اقتصادی کشور و دولت مهندس موسوی پرداخت.
17 صدام حسین در مصاحبه با مجله الوطن‌العربی درباره روابط با فرانسه، سوریه، لیبی، امریکا، شوروی و... دیگر کشورهای منطقه سخن گفت.
1 فشارهای سیاسی حاکمان عرب و غرب بر ایران برای تحمیل آتش‌بس به ایران بدون ارائه پیشنهادی برای اعاده حقوق ایران.
2 موضوع خاتمه جنگ ایران و عراق در دستور کار اجلاس سران دو ابرقدرت و اصرار حکام عرب بر یافتن راه‌حلی برای این مسئله در این اجلاس.
3 ایران مذاکره درباره سرنوشت کشورهای جهان را در اجلاس سران دو ابرقدرت برخلاف کنوانسیون‌های بین‌المللی خواند و آن را محکوم کرد.
4 بازتاب مواضع ایران درباره اجلاس آتی سران دو ابرقدرت در نشریه آلمانی فرانکفورتر آلگمانیه و رادیو اسرائیل.
5 گفتوگوی وزیر خارجه ایران با مقامات لیبی درباره جنگ ایران و عراق، اوضاع منطقه و شمال افریقا و... در سفر به لیبی.
6 تلاش عربستان برای نزدیک‌کردن روابط سوریه و اردن.
7 سفر هیئت سودانی به ایران و مذاکره درباره اتباع سودانی که در جنگ اسیر شده‌اند.
8 ملاقات هیئت نمایندگان مجلس شورای اسلامی با رئیس مجلس سنای اسپانیا در مسیر سفر به نیکاراگوئه.
9 تفسیر مجله الدستور درباره مواضع اردن و فرانسه درمورد ایران و ملاقات شاه اردن با مسعود رجوی.
10 اقدامات گروههای ضدانقلاب برای ایجاد رعب و ناامنی با انفجارهای آسان.
11 عراق مواد و ترکیبات شیمیایی از تونس دریافت می‌کند.
ضمیمه گزارش253: توضیحات فرمانده کل سپاه پاسداران درباره انواع عملیات‌ها (گشتی - رزمی، نفوذی، محدود، مهم، گسترده)
گزارش روزشمار 28/8/1364
12 در جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران طرحهای فریب و پشتیبانی بررسی شد و عملیات در جزیره ام‌الرصاص برای فریب دشمن تصویب و قرارگاه نجف مأمور اجرای آن شد. قرارگاه‌های کربلا و نوح نیز مأمور فراهم‌کردن مقدمات اجرای عملیات در منطقه فاو شدند.
13 نامه فرمانده لشکر26 ارتش عراق به تاریخ امروز که برای فرمانده واحد مأمور پدافندکننده در منطقه فاو فرستاده، نشان‌دهنده آگاهی دشمن از اقدامات مهندسی و دیگر تلاش‌های آماده‌سازی نیروهای خودی به‌منظور آمادگی برای عملیات در منطقه فاو است.
14 ارتش عراق اعلام کرد که در ساعت 14:30 امروز با هواپیماهای جنگی غول‌پیکر به یک هدف بسیار بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران حمله کرده است.
15 فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با اعلام دوباره محدوده حریم دریایی و امنیتی ایران در خلیج‌فارس، تأکید کرد که هر کشتی که بدون اجازه وارد این حریم امنیتی شود، توقیف و احتمالاً منهدم خواهد شد.
16 گزارش‌های خبرگزاری فرانسه و رویتر درباره فعالیت‌های نیروی دریایی ایران در توقیف و بازرسی کشتی‌ها و توقیف یدک‌کش آمستردام.
17 مقاله روزنامه تایمز (چاپ لندن) درباره تلاش امریکا برای جلب موافقت شوروی به‌منظور حمله به ایران در خلیج‌فارس، توافق سران شورای همکاری برای تشکیل سپر حفاظتی در خلیج‌فارس، پیش‌بینی بسته‌شدن تنگه هرمز درصورت تشدید فشار بر ایران، اختلافات جناح‌های داخلی ایران و...
1 فعالیت گروههای ضدانقلاب در نقاط گوناگون کردستان (درگیری و اقدامات ایذایی).
2 چند گزارش از اقدامات چریکی گروههای معارض عراقی در مناطق کردنشین عراق علیه حکومت این کشور.
3 بازدید هیئت سیاسی سودان از یکی از اردوگاه‌های اسیران جنگی در ایران و گفتوگو با اسیران سودانی.
4 ایران در آینده‌ای نزدیک تعداد دیگری از اسیران بیمار و معلول عراقی را آزاد می‌کند.
5 برنامه اعزام کاروان نیروهای آموزش‌دیده از آذربایجان‌شرقی، اعزام‌های دو روز گذشته، اعلام آمادگی گروهی از جانبازان برای اعزام مجدد.
6 پیش‌بینی رسانه‌ها درباره عملیات آتی ایران.
7 پایتخت عمان بعد از نشست اخیر سران شورای همکاری، کانون نشر اخبار دیپلماتیک جنگ ایران و عراق شده است.
8 رئیس‌جمهور امریکا و رهبر شوروی نخستین دور مذاکرات خود را در ژنو آغاز کردند. کشورهای عربی خواستار گنجاندن موضوع جنگ ایران و عراق در مذاکرات دو ابرقدرت شدند و وزارت خارجه ایران این درخواست را محکوم کرد.
9 ادعاهای سوبر معاون سابق وزیر خارجه امریکا: جنگ ناشی از خصومت شخصی رهبران دو کشور است. جنگ با نابودی جزیره خارک توسط عراق و مسدودشدن بزرگ‌راه بصره - بغداد توسط ایران تمام خواهد شد.
10 وزیر خارجه ایران که برای تحکیم روابط به سوریه و لیبی سفر کرده است، امروز از لیبی عازم الجزایر شد.
11 وزیر خارجه لیبی آمادگی این کشور را برای ازسرگیری روابط با عراق اعلام کرد و صدام به انتقاد از سوریه و لیبی برای کمک‌های نظام و سیاسی به ایران پرداخت.
12 دستگیری دو تاجر ایرانی در امریکا به‌اتهام امضای قرارداد با یک کارخانه الکترونیکی در لوس‌آنجلس برای ارسال 2000 رادیوی نظامی و لوازم یدکی به ایران.
13 ادعای مجله جینز دیفنس ویکلی درباره همکاری‌های نظامی ایران و شوروی.
14 امام خمینی در نامهای به نمایندگان مجلس شورای اسلامی آنان را از بیان موضوعاتی که با مصالح کشور مغایرت دارد و نسبت‌دادن مطالب ناروا و دروغ به دولت و مأیوس‌کردن مردم برحذر داشتند.
15 پاسخ امام خمینی به استفتای کمیسیون امور قضایی و حقوقی مجلس درباره ایجاد وحدت رویه قضایی در مسائل تعزیرات.
16 سخنان رئیس‌جمهور در هم‌اندیشی مسئولان عقیدتی - سیاسی ژاندارمری درباره رویاروی جمهوری اسلامی با استکبار جهانی، تهدیدات و توطئه‌های قدرت‌های بزرگ برای مقابله با اسلام، بیداری اسلامی در میان ملت‌های مسلمان، استقبال از دست‌هایی که به‌قصد دوستی دراز می‌شود.
17 مصاحبه نخست‌وزیر درباره روابط دولت و ملت، ادامه جنگ، جنگ آینده و اعزام کاروان‌های کربلا.
18 سخنان آقایان خلخالی و شجاعی کیاسری درباره اجلاس سران امریکا و شوروی، انتخابات و مسئله مالکیت در بخش پیش از دستور مجلس.
19 بررسی برقراری روابط سیاسی میان شوروی با عمان و امارات در نشریه گزارش.
20 بررسی تحولات اخیر جنگ ایران و عراق در مجله انگلیسی ساوت.
21 گزارشی با ادعای نقض حقوق بشر در ایران، تسلیم مجمع عمومی سازمان ملل شد.
22 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی با عنوان "پناهگاه‌های عمومی، مسئله روز در کویت".
1 گزارش روزنامه لبنانی الجمهوریه، خبرگزاری کویت و خبرگزاری فرانسه درباره تلاش برای تعیین سرنوشت گروگانهای غربی در لبنان.
2 سه عامل بمب‌گذاری در نمازجمعه تهران، اعدام شدند. اعلام اتهامات اعدام‌شدگان.
3 اجرای عملیاتهای روانی به‌دست عوامل سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای تضعیف روحیه مردم به‌ویژه خانوادههای شهیدان و اسرای جنگ تحمیلی.
گزارش روزشمار 29/8/1364
4 باوجود قطعی‌شدن اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو در جلسه روز گذشته قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، هنوز تعدادی از فرماندهان بااینکه برای آماده‌سازی منطقه عملیاتی می‌کوشند، اما اجرای عملیات را منوط به تأمین نیرو و امکانات لازم و رفع ابهامات می‌دانند.
5 امام خمینی در حکمی به دادستان کل کشور، فرمان تشکیل هیئتی را برای برخورد با افراد ضدانقلاب در خوزستان صادر کردند. در این حکم بر مسئولیت آقای هاشمی، به‌عنوان جانشین فرمانده کل قوا تصریح شده است.
6 فرمانده قرارگاه کربلا برای تأمین حفاظت اطلاعات منطقه‌ای که برای عملیات گسترده آماده می‌شود، در نامهای به فرماندهی قرارگاه عملیاتی جنوب درخواست کرد که همه واحدها غیر از سپاه پاسداران از منطقه خارج شوند.
7 اقدامات متعدد گروههای ضدانقلاب در مناطق غرب کشور علیه نیروهای جمهوری اسلامی.
8 گزارشی از اقدامات تروریستی، تبلیغاتی و جاسوسی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) علیه جمهوری اسلامی.
9 گزارش‌هایی از اقدامات گروههای عراقی مخالف حکومت صدام علیه پایگاه‌های این رژیم؛ اعدام عده‌ای از مبارزان عراقی؛ بمباران و نابودی یکی دیگر از روستاهای عراق.
10 فرار 11 اسیر ایرانی در عراق از چنگ دشمن؛ ادعای عراق درباره فشار ایران بر اسیران عراقی.
11 مصاحبه مسئول واحد بسیج سپاه پاسداران درباره برگزاری هفته بسیج، اهداف و برنامه‌های بسیج، نقش نیروهای بسیجی، مانور خندق و اعزام نیرو.
12 گزارشی از اعزام نیروهای داوطلب به جبهه در امروز و روزهای اخیر.
13 سخنان رئیس‌جمهور در اجتماع مردم زنجان درباره اجلاس سران امریکا و شوروی، زرادخانه دو ابرقدرت و تجاوز مشترک آنها به حقوق بشر و تشویق عراق در حمله به ایران، ایستادگی ایران درمقابل آنها، تلاش آنها برای تحمیل صلح به ایران و... .
14 وزیر خارجه ایران سفر امروز خود از لیبی به الجزایر و بازگشت مجدد به لیبی را تلاش برای نزدیک‌کردن مواضع لیبی و الجزایر و ایجاد همبستگی میان کشورهای پیشرو منطقه علیه ارتجاع و امپریالیسم توصیف کرد.
15 تفسیر رادیو بی‌بی‌سی درباره سفر وزیر خارجه ایران به سوریه، لیبی و الجزایر؛ گزارش روزنامه الانبا درباره شرایط بهبود روابط اعراب با ایران.
16 گزارش و تحلیل رادیو بی‌بی‌سی درباره سفر وزیر نفت عراق به شوروی؛ احتمال عقد قرارداد فروش نفت عراق دربرابر خرید تسلیحات و مهمات از شوروی و سیاست شوروی درقبال ایران و عراق.
17 سفرهای دیپلماتیک در منطقه درمورد مسائل خاورمیانه و جنگ ایران و عراق: سفر فرستاده ژاپن و وزیر خارجه کره جنوبی به کویت؛ سفر امیر قطر به پاریس؛ پایان سفر حاکم امارات به مالی؛ پایان سفر مبارک به عمان.
1 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از سفر هیئت اعزای مجلس شورای اسلامی به نیکاراگوئه.
2 پایان نشست سران دو ابرقدرت در میان سکوت خبری. مذاکرات مشاوران بلندپایه و کارشناسان دو طرف درخصوص امور دفاعی و خارجی که تا پایان روز به نتیجه نرسیده بود، در طول شب نیز دنبال شد.
3 مقاله نشریه گزارش درباره نشست سران دو ابرقدرت.
4 کمیسیون حقوق بشر با استناد به ادعاهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و برخی بهائیان، ایران را ناقض حقوق بشر اعلام کرد.
5 خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی به شیوه‌های جدید تبلیغات رسانه‌های غربی درمورد ایران پرداخته است.
6 مقاله روزنامه هرالد تریبیون با عنوان "احتمال برخورد مستقیم غرب و ایران در خلیج‌فارس".
گزارش روزشمار 30/8/1364
7 جمع‌بندی اقدامات و تلاش‌های سپاه پاسداران در ماه‌های مهر و آبان 1364 برای فراهم‌کردن زمینه اجرای عملیات‌ها.
8 در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، مسئولان قرارگاه نصرت از اقدامات انجام‌شده در منطقه هور و چزابه برای آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات محدود در این منطقه، گزارش دادند.
9 عملیات نفوذی دشمن در منطقه عین‌خوش با هشیاری رزمندگان خنثی شد.
10 ادامه اقدامات ایذایی گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین.
11 حمله هوایی امروز عراق به پایانه نفتی خارک خسارتی نداشت.
12 مقاله نشریه دی ولت درباره حملات هوایی عراق به جزیره خارک و افزایش خطر قطع صادرات نفت ایران به‌دلیل دستیابی عراق به تجهیزات مدرن فرانسوی.
13 یک کشتی قطری در ساحل عربستان در خلیج‌فارس، هدف موشک یک هواپیمای عراقی قرار گرفت و غرق شد و چند خدمه آن کشته یا زخمی شدند.
14 اعزام نیروهای رزمنده و پشتیبانی به جبهه‌ها. درخواست همکاری واحد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی از دارندگان کمپرسی.
15 رئیس‌جمهور در سخنانی در قزوین تأکید کرد که جمهوری اسلامی خواهان صلحی راستین است نه صلحی که ابرقدرتها با درخواست مدعیان صلح تجویز کنند.
16 درحالی‌که نماینده شورای همکاری در انتظار دعوت ایران برای مذاکره درباره جنگ است، مشاور ویژه اولاف پالمه به‌زودی به تهران سفر می‌کند.
17 در اظهارات مقامات کشورهای شرکت‌کننده در جشن‌های ملی عمان، ایران به تلاش برای توسعه جنگ در خلیج‌فارس متهم گردید، درحالی‌که شرارت‌های عراق در این منطقه نادیده گرفته شد.
18 وزیر خارجه عمان بیانیه نهایی ششمین نشست سران شورای همکاری خلیج‌فارس را برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. در این بیانیه شورای همکاری برای تلاش به‌منظور پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و تضمین حقوق دو کشور اعلام آمادگی کرده است.
19 یمن شمالی و تونس با ستایش مواضع عراق در جنگ، خواستار پایان جنگ شدند. تانزانیا نیز خواستار توقف جنگ شد.
1 وزیر خارجه عراق که به بحرین رفته است، در دیدار با همتای بحرینی‌اش خواستار پایان جنگ شد. وی گفت عراق آماده همکاری جدی با هیئت‌های آشتی عرب است.
2 سخنان دکتر ولایتی درباره نتایج سفر به سوریه، لیبی و الجزایر؛ سخنان متناقض مقامات لیبی درخصوص روابط با عراق؛ گزارشی درباره روابط سوریه با ایران و عراق.
3 با تلاش پیگیر کمیسیون حمایت از اسیران و مفقودان ایرانی، عراق 17 تن از اسیران سالخورده ایرانی را آزاد کرد.
4 هیئت سودانی که برای مذاکره درباره اسیران سودانی به ایران آمده، با دبیرکل جمعیت هلال‌احمر دیدار کرد.
5 ادعاهای جینز دیفنس و دی ولت درباره منابع تأمین سلاح عراق و ایران.
6 مقاله کریستین ساینس مانیتور درباره اوضاع داخلی عراق؛ آسیب‌های جنگ بر جامعه عراق؛ شرایط ایران برای پایان جنگ؛ عملیات آتی و... .
7 خبرگزاری فرانسه: مذاکره‌کنندگان فرانسوی برای ادامه مذاکره درباره اختلافات مالی ایران و فرانسه وارد تهران شده‌اند.
8 شوروی و چین ازجنبه‌های فنی و اقتصادی عراق را در پروژه‌های نفتی یاری می‌کنند.
ضمیمه گزارش325: سیر اقدامات و تلاش‌های قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران بعد از تفکیک مأموریت‌های سپاه و ارتش تا اصلی‌شدن منطقه فاو برای اجرای عملیات گسترده.
گزارش روزشمار 1/9/1364
9 در اولین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، اقدامات انجام‌شده برای فراهم‌شدن زمینه اجرای عملیات در جزیره ام‌الرصاص بررسی شد.
10 در دومین جلسه قرارگاه مرکزی سپاه، فعالیت‌های یگان‌های مأمور به اجرای عملیات در منطقه فاو برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات بررسی شد و در این جلسه، فرمانده کل سپاه وظایف اصلی فرماندهان را "هدایت، مراقبت و هماهنگی" اعلام کرد.
11 در سومین جلسه قرارگاه مرکزی سپاه، مأموریت‌های قرارگاه‌های کربلای2، نوح و کربلای1 در عملیات گسترده آتی در منطقه فاو مشخص شد و بر ضرورت آماده‌سازی منطقه هور به‌منزله منطقه عملیات یدک تأکید گردید.
12 در آخرین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه، فرمانده کل سپاه به بیان تذکرات و نکاتی مهم پرداخت. ازجمله اینکه تلاش برای رسیدن به پیروزی سریع و پایان‌دادن به جنگ ضروری است. نظر امام بر سرعت‌عمل و اعتمادداشتن به خداست؛ توجه به پیروزی در عملیات فتح‌المبین (در حالت ضعف) و عدم موفقیت در عملیات بدر (در وضعیتی قوی) عبرت‌آموز است.
13 ستاد مشترک ارتش با صدور اطلاعیه‌ای از بمباران یک کارخانه صنعتی و یک مرکز تجمع خودروهای دشمن در منطقه دربندیخان خبر داد و سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد که نیروهای عراقی دو هواپیمای ایرانی را وادار به بازگشت کرده‌اند.
14 هواپیماهای میگ 23 و 25 عراقی چهار بمب به‌سمت اسکله آذرپاد (جزیره خارک) پرتاب کردند که در آب اصابت کرد و خسارتی نداشت.
15 نشریه لویدز لیست: درپی حمله هفته گذشته عراق به تأسیسات جزیره خارک، ذخیره نفت جزیره سیری به‌شدت کاهش یافته است؛ خبرگزاری جمهوری اسلامی: وضعیت جزیره خارک و صادرات نفت عادی است.
مجله مید در مقاله‌ای درباره حملات ماه‌های اخیر عراق به خارک و موفقیت برخی از این حملات، دو
1 دلیل احتمالی برای موفقیت‌های عراق ذکر کرده است: خیانت نیروهای پدافندکننده، پیشرفت تکنولوژی هواپیماهای حمله‌کننده و ارتقای آموزش خلبانان آنها.
2 یک کشتی آلمانی پس از توقیف و بازرسی یک‌هفته‌ای به‌وسیله ارتش ایران، آزاد شد و یک کشتی قطری احتمالاً براثر اصابت یک موشک عراقی به آن یا برخورد با دکل حوزه نفتی آرامکو غرق شد.
3 هواپیماربایان قصد ربودن هواپیمای بوئینگ 747 مسافربری تهران - بندرعباس را داشتند که با مقاومت گارد امنیت پرواز روبهرو شدند و هواپیما در فرودگاه شیراز فرود آمد.
4 اجرای عملیات رزمندگان در منطقه پیرانشهر و تحرکات گروههای ضدانقلاب در کردستان.
5 استاندار کردستان در نامهای به نخست‌وزیری آمار درگیریها، شهیدان و مجروحان این استان را در مهر و آبان 1364 اعلام کرد.
6 عملیاتهای چریکی گروههای معارض عراقی علیه حکومت صدام و حمله ناموفق ارتش عراق به یکی از مناطق استقرار اتحادیه میهنی کردستان عراق.
7 عراق ادعا کرد که امروز یک حمله زمینی ایران را در جبهه میانی دفع کرده است.
8 ادامه تحرکات دیپلماتیک برای خاتمه جنگ و انتشار این ادعا که ایران تلاش‌های میانجیگرانه را پذیرفته است.
9 بررسی سیاست جدید شورای همکاری درمورد جنگ ایران و عراق در مقاله نشریه میدل ایست اینترنشنال.
10 محکومیت مدیر یک شرکت انگلیسی به‌دلیل صدور قطعات هواپیما و اتهام یک شرکت هلندی به فروش ماده شیمیایی به عراق.
11 حجت‌الاسلام باریک‌بین نماینده مجلس خبرگان، برای نخستین‌بار، انتخاب آیت‌الله منتظری را به جانشینی امام خمینی در نمازجمعه قزوین اعلام کرد.
12 دیدار هیئت اعزامی مجلس شورای اسلامی با رئیس‌جمهور نیکاراگوئه.
13 بررسی اقدام ایران برای احداث خط لوله نفت، آینده‌نگری و جلوگیری از قطع صادرات نفت در مقاله مجله مید.
14 وزیر نفت عراق موافقت‌نامه احداث دومین خط لوله نفت از عراق به ترکیه را با شرکت ایتالیایی سایپام امضا کرد.
15 قرارداد اعزام 8500 کارگر دیگر از مصر به عراق امضا شد.
16 ادامه جنگ میان شبه‌نظامیان دروزی و امل برای سلطه بر غرب بیروت.
ضمیمه گزارش346: گزارشی از شناسایی جزیره ام‌الرصاص
گزارش روزشمار 2/9/1364
17 ارتش عراق ادعا کرد که هواپیماهای عراقی به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران حمله کرده‌اند.
18 درگیری نیروهای خودی با گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین؛ درگیری میان دو گروه کومهله و دمکرات.
19 در ادامه دستگیری کردهای عراقی در سه هفته گذشته، مأموران عراقی حدود 100 نفر را در ملأعام اعدام کردند.
20 ستاد مرکزی سپاه پاسداران ضمن فراخوانی نیروهای مردمی برای اعزام به جبهه‌ها؛ از پشتیبانی‌های دولت از جبهه‌ها تقدیر کرد؛ ادامه اعزام نیرو و کمک‌های مردمی.
21 مصاحبه مسئول واحد بسیج مستضعفین سپاه پاسداران درباره هفته بسیج، آمار نیروهای آموزش‌دیده و نقش بسیج در برقراری امنیت. فرمانده بسیج یزد در مصاحبه‌ای درباره دوره‌های آموزش بسیج استان یزد و آمار نیروهای اعزامی و آموزش‌دیده این استان مطالبی را بیان کرد.
1 نگرانی عراقی‌ها از احتمال حمله زمینی ایران.
2 هفته‌نامه لوپوئن ادعا کرد که لیبی اخیراً موشک‌های زمین‌به‌هوای ساخت شوروی به ایران فروخته است.
3 یک شرکت هلندی به‌دلیل ارسال ماده‌ای شیمیایی - که از آن گازهای سمی تولید می‌شود - به عراق، تحت تعقیب قرار گرفت.
4 درپی فروش هواپیماهای آرژانتینی به عراق، ایران قرارداد واردات محصولات کشاورزی از آرژانتین را لغو کرد.
5 سخنان مقامات کویت، بحرین، قطر و پاکستان درباره ضرورت خاتمه جنگ.
6 دیدگاه‌های وزیر جدید نفت (غلامرضا آقازاده) درباره صنعت نفت و سازمان اوپک.
7 گزارش بی‌بی‌سی درباره تلاش ایران برای تشکیل یک جبهه جدید از کشورهای عربی.
8 گزارش بی‌بی‌سی درباره ادامه تلاش‌های کمیته آشتی عرب برای بهبود روابط لیبی با عراق و سازمان آزادیبخش فلسطین.
9 بررسی روابط نظامی ایران و شوروی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در هفته‌نامه جینز دیفنس.
10 رئیس مؤسسه تحقیقات استراتژیک لندن قدرت بازدارندگی کشورهای حوزه خلیج‌فارس را درمقابل ایران نامعلوم اعلام کرد. وی گفت که قدرت تحمل ایرانیان بسیار زیاد است.
11 ادامه درگیری میان نیروهای امل و دروزی‌ها در غرب بیروت؛ گزارش خبرگزاری فرانسه درباره تلاش برای توقف درگیری؛ گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از چگونگی شروع و ادامه درگیری و نیروهای دخیل در آن.
12 بررسی ابعاد و اهداف درگیریهای بیروت در نشریه گزارش.
13 تلاش تری ویت برای آزادی گروگانهای امریکایی و فرانسوی در بیروت و ملاقات با ربایندگان.
14 گزارش یونایتدپرس و پراودا درباره اجلاس سران امریکا و شوروی و نتایج آن.
15 رئیس‌جمهور مصر گفت که هیچ‌گاه قرارداد کمپ‌دیوید را با اسرائیل فسخ نخواهد کرد، زیرا چنین اقدامی به‌منزله اعلان جنگ با این رژیم است.
گزارش روزشمار 3/9/1364
16 ستاد مشترک ارتش با صدور اطلاعیه‌ای از حمله رزمندگان در ساعت 5:30 بامداد به نیروهای متجاوز در منطقه میمک خبر داد که رزمندگان پس از واردکردن خساراتی به دشمن به مواضع خود بازگشتند. ارتش عراق نیز با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که یک گروهان از نیروهای ایران که قصد نزدیک‌شدن به مواضع عراق را داشتند با مقابله عراقی‌ها گریختند؛ ارتش عراق شهرهای سردشت و مریوان و چند روستا را هدف آتش دوربرد قرار داد که دو کودک شهید و تعدادی از مردم مجروح شدند.
17 حملات هوایی امروز عراق به خارک خسارتی نداشت و بمب‌ها در آب فرود آمد. ارتش عراق همچنین ادعا کرد که یک هدف بزرگ دریایی را در سواحل ایران زده است، اما هیچ گزارشی از هدف قرارگرفتن کشتی دریافت نشد.
18 تحلیل نشریه کریستین ساینس مانیتور درباره راهبرد منفعلانه عراق در حملات هوایی به مراکز اقتصادی ایران.
19 کویت به عراق پایگاه هوایی واگذار کرد و از میزان خصومت در رفتار با لنجداران ایران کاست.
20 نیروی دریایی ارتش، کشتی کویتی ابن‌البیتار را در دریای عمان توقیف کرد. همچنین هفت کشتی دیگر بازرسی و آزاد شد.
1 امروز درگیریهای متعددی میان نیروهای خودی با گروههای ضدانقلاب در کردستان و آذربایجان‌غربی رخ داد که تلفات و خساراتی به همراه داشت.
2 اقدامات نیروهای مخالف حکومت عراق علیه نظامیان صدام؛ دولت عراق ادعا کرد گروهی که قصد عملیات تروریستی داشته دستگیر شده است.
3 امروز از شهرهای گوناگون نیروهای داوطلب رزمی و تخصصی عازم جبهه‌ها شدند. امامان جمعه مردم را ترغیب به حضور در جبهه‌ها کردند.
4 به‌منظور هماهنگی و ارتقای سطح تبلیغات در جبهه‌های جنگ، جلسه‌ای با حضور مسئولان تبلیغات جنگ سازمان‌های مسئول برگزار شد.
5 معاون فرمانده کل نیروهای مسلح عراق با اعلام اینکه ایران برای حمله جدیدی آماده می‌شود، ضمن تأکید بر توانایی عراق برای مقابله، تهدید به انهدام اهداف نظامی و اقتصادی ایران کرد. وی همچنین به تمایل عراق به نزدیکی با سوریه اشاره و از مواضع فرانسه درمورد عراق تقدیر کرد.
6 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پیش‌بینی‌ها و سخنان مختلف درباره حمله آتی ایران.
7 وزیر دفاع امارات: کشورهای شورای همکاری حمایت خود را از عراق قطع نخواهند کرد؛ وزیران خارجه کره جنوبی و کویت خواستار خاتمه جنگ شدند و وزیر خارجه کره جنوبی ارسال سلاح به ایران را تکذیب کرد؛ نماینده سابق کنگره امریکا در سفر به کویت، اوضاع منطقه را خطرناک خواند.
8 دولت شوروی قرار است در یک حوزه نفتی که به‌تازگی در جنوب عراق کشف شده است، سرمایه‌گذاری کند.
9 موافقت‌نامه کنترل توزیع و مصرف سموم در اجلاس خواربار و کشاورزی جهانی تصویب شد.
10 با کارشکنی فرانسه، هیئت ایرانی موفق به شرکت در اجلاس صحرا نشد.
11 اعضای یک شبکه جاسوسی عراقی در امارات دستگیر شدند.
12 آیت‌الله منتظری بر توجه به میلاد پیامبر، حفظ وحدت مسلمانان، تشکیل جبهه واحد در برابر کفر و صهیونیسم و ضرورت حضور علما در جبهه تأکید کرد.
13 بازتاب گسترده انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی در رسانه‌های منطقه و غرب.
14 تأکید دادستان کل کشور بر لزوم مبارزه با دشمنان خارجی و داخلی انقلاب به‌خصوص تروریست‌های اقتصادی.
15 سه تن از نمایندگان مجلس در سخنان پیش از دستور به نشست سران دو ابرقدرت، مسائل داخلی، اقتصادی و بودجه و موضوع جنگ پرداختند.
16 درحالی‌که فرودگاه‌های جهان از شب گذشته در آماده‌باش بودند، گروه انقلاب مصر یک هواپیمای مسافربری مصری را ربود.
17 در آستانه هفته وحدت علمای شیعه و سنی لبنان خواستار وحدت مسلمین و شناخت انقلاب اسلامی شدند.
18 درگیریهای چهار روزه غرب بیروت میان دروزی‌ها و جنبش امل امروز متوقف شد.
گزارش روزشمار 4/9/1364
19 درپی درخواست قرارگاه کربلای سپاه پاسداران از قرارگاه عملیاتی ارتش درمورد تخلیه واحدهایش از منطقه خرمشهر تا فاو، فرمانده قرارگاه ارتش در جنوب، از فرمانده نیروی زمینی ارتش دراین‌باره کسب تکلیف کرد.
20 معاونت اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه پاسداران در گزارشی وضعیت زمین منطقه غرب اروندرود را تشریح کرد.
1 ادعای امروز عراق درمورد حمله به یک هدف بزرگ دریایی تأیید نشد؛ هواپیماهای عراقی به حریم هوایی بندر امام خمینی تجاوز کردند.
2 نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز یک کشتی پانامایی را که مقصد آن کویت بود، در دریای عمان توقیف کرد. همچنین یدک‌کش هلندی آمستردام آزاد شد.
3 فرمانده نیروی دریایی ارتش در مصاحبه‌ای بخشی از فعالیت‌های این نیرو، طرحهای عملیاتی، تدابیر امنیتی در خلیج‌فارس و... را تشریح کرد.
4 در درگیریهای امروز نیروهای خودی و گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب، تعدادی از رزمندگان شهید یا مجروح و افرادی از ضدانقلاب دستگیر یا کشته شدند. همچنین در درگیری طالبانی‌ها با نیروهای عراقی، عده‌ای از بعثی‌ها کشته شدند.
5 با تلاش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) اهالی 400 روستای آذربایجان‌غربی و کردستان برای مقابله با گروههای ضدانقلاب و همکاری با جمهوری اسلامی مسلح شده‌اند.
6 در دیدار هزاران تن از اعضای بسیج با رئیس‌جمهور، آیت‌الله خامنه‌ای ضمن بیان اهمیت بسیج و اشاره به اجلاس سران امریکا و شوروی، تنها راه‌حل عملی صلح را قطع کمک بیگانگان به عراق و تحت فشار قراردادن این رژیم اعلام کرد.
7 نمایشگاه هنری بسیج مستضعفین با حضور وزیر ارشاد اسلامی، نماینده امام در سپاه، سرپرست بسیج و... در تالار وحدت گشایش یافت.
8 به مناسبت هفته بسیج، مسئولان سپاه پاسداران درحال آماده‌سازی نیروهای داوطلب در تهران، سمنان و نیز عراقی‌های مقیم تهران و تدارک کمک‌های اهدایی به‌منظور اعزام به جبهه هستند.
9 آغار بهره‌برداری از خطوط تولید مهمات تفنگ کلاشینکف، تانک تی55، گلوله رسام جنگی و گلوله سلاحهای پیشرفته.
10 به گزارش ستاد منطقه 4 سپاه پاسداران، قرار است که یک کاروان حامل مهمات از ریاض به کویت رفته، از آنجا به عراق ارسال شود.
11 کویت درصدد تلاش برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق است. رئیس‌جمهور پاکستان یافتن راه‌حلی برای خاتمه جنگ را وظیفه سازمان‌های بین‌المللی اعلام کرد.
12 سرپرست بنیاد شهید و آیت‌الله خلخالی انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی را انتخابی دقیق و مردمی دانستند.
13 بازتاب انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی در روزنامههای ژاپنی و اروپایی.
14 تلاش عده‌ای از افسران عراقی برای سرنگونی صدام عقیم ماند.
15 اظهارات گروهی از مبارزان عراقی در تلویزیون بغداد درباره انفجارهای سه سال پیش در رادیو و تلویزیون بغداد، وزارت برنامه‌ریزی و خبرگزاری عراق.
16 چگونگی گسترش روابط و همکاری ایران و بلغارستان و ایران و مجارستان با حضور مسئولان این دو کشور در تهران بررسی شد.
17 مسئول دفتر مردمی لیبی در تهران در دیدار با آقای محتشمی، ازطرف وزیر کشور لیبی انتصاب وی به سمت وزارت کشور را تبریک گفت و برای سفر به لیبی از او دعوت کرد.
18 سفر هیئت پارلمانی ایران به کوبا و ملاقات با مقامات عالی‌رتبه این کشور.
1 ژاپن خرید نفت از ایران را افزایش داد.
2 نخست‌وزیر ترکیه از مطبوعات کشورش خواست درباره ایران در نشریات مطالبی ننویسند که روابط اقتصادی دو کشور را با مشکل روبهرو کند.
3 انگلیس وام و تسهیلات بانکی جدیدی برای خرید تجهیزات جنگی به عراق واگذار کرد.
4 گزارش و تحلیل مجله الدستور درباره تلاش‌های کمیته آشتی عرب و نیز کوشش‌های ایران برای حفظ روابط حسنه خود با سوریه و لیبی و سفر وزیر خارجه ایران به این کشورها.
5 گورباچف در گزارش خود از اجلاس سران دو ابرقدرت اعلام کرد: در این اجلاس برای کاهش خطر جنگ هسته‌ای و جلوگیری از مسابقه تسلیحاتی موفقیتی حاصل نشد و در مسائل اصولی اختلاف‌نظر عمیقی وجود دارد.
6 در اجلاس سران دو ابرقدرت، شوروی برای خروج از افغانستان اعلام آمادگی کرد. دو کشور همچنین برای حل مشکلات افغانستان مشارکت خواهند کرد.
7 رادیو مسکو از موضع ایران درمورد توسعه روابط شوروی با کشورهای خلیج‌فارس انتقاد کرد.
8 تلاش برای تحکیم آتش‌بس در بیروت؛ اعتراف جنبلاط به اشتباهی که به درگیریهای بیروت انجامید؛ گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از درگیریهای بیروت؛ دیدگاه وزارت امور خارجه ایران درباره تلاش امریکا و اسرائیل برای انحراف مبارزات ضدصهیونیستی در لبنان.
9 بررسی آثار منفی موضوع گروگانهای فرانسوی در لبنان بر روابط ایران و سوریه در هفته‌نامه آبزرواتور.
10 دو سرباز ژاندارمری که یک هواپیمای یک‌موتوره ایران را ربوده بودند، پس از فرود در فرودگاه نظامی امارات، خود را تسلیم مقامات این کشور کردند.
11 شصت تن از مسافران هواپیمای مصری که ربوده و به مالت برده شده بود، با دخالت کماندوهای مصری کشته شدند.
12 براثر انفجار بمبی ضعیف در کنسولگری ایران در لندن یکی از کارکنان آن مجروح شد.
13 به گفته رادیو سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، یکی از اعضای این سازمان با صدراعظم آلمان دیدار کرد. افراد حزب توده برای همکاری با دولت افغانستان به‌منظور خرابکاری و شرارت در ایران، از کشورهای دیگر به افغانستان منتقل شدند.
گزارش روزشمار 5/9/1364
14 آغاز فعالیت‌های مجدد نیروهای خودی برای شناسایی منطقه هورالهویزه؛ اقدام ارتش عراق به تحکیم مواضع و شناسایی در هورالهویزه؛ اقدامات مهندسی و تحکیم مواضع ارتش عراق در منطقه فاو.
15 اجرای آتش روی تأسیسات نفتی و نظامی عراق در منطقه فاو؛ اجرای آتش عراق روی آبادان.
16 واکنش مطبوعات کویت به توقیف کشتی کویتی؛ گزارش آسوشیتدپرس از اقدامات بازرسی نیروی دریایی ارتش ایران.
17 اقدام گروههای ضدانقلاب به ایجاد کمین، درگیری، حمله به پایگاه‌ها، مین‌گذاری و... در مناطق شمال‌غرب کشور.
18 اخطار حکومت عراق به اهالی تعدادی از روستاهای مناطق کردنشین عراق برای تخلیه روستاهای خود.
19 گزارش ستاد مشترک ارتش درباره حمله نیروهای طالبانی به ستون یگان‌های نیروی مخصوص ارتش عراق در جاده بوکان - رانیه؛ ترور 2 تن از افراد بارزانی‌ها به‌دست افراد حزب دمکرات.
20 ناکامی ارتش عراق در تصرف ارتفاعات غلبوکه که انقلابیون کرد آن را آزاد کرده‌اند.
1 حزب‌الدعوه اسلامی عراق با ارسال نامهای به سازمان‌های بین‌المللی گوشه‌ای از جنایات حکومت عراق را افشا کرد.
2 هواپیمای ربوده‌شده ایران که به امارات رفته بود، با تلاش مقامات وزارت خارجه و همکاری مقامات امارات با سرنشینان و دو رباینده آن به ایران بازگشت.
3 همایش فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت بسیج با حضور سران سه قوه، فرمانده سپاه پاسداران، نماینده امام در سپاه و تعدادی از مسئولان کشوری و لشکری آغاز شد. در این هم‌اندیشی حجت‌الاسلام رحمانی مسئول بسیج، آیت‌الله خامنه‌ای، آقای هاشمی، آیت‌الله موسوی اردبیلی و محسن رضایی سخنرانی کردند.
4 گزارش رویتر و رادیو اسرائیل از برگزاری همایش فرماندهان بسیج.
5 مصاحبه وزیر دفاع و وزیر سپاه پاسداران و مدیرعامل صنایع دفاع به مناسبت افتتاح خط تولید برخی مهمات و سلاحهای موردنیاز رزمندگان.
6 نماینده استرالیا در سازمان ملل (رئیس جلسات شورای امنیت در ماه نوامبر) تلاش‌هایش را برای توقف جنگ ایران و عراق ناموفق خواند.
7 اتهام یک افسر امریکایی درمورد فروش موشک ضدتانک به ایران بی‌اساس اعلام شد؛ وزیر دفاع اسرائیل ضمن بیان آثار جنگ بر مواضع اعراب، فروش اسلحه به ایران را تکذیب کرد.
8 در اجلاس بین‌المللی "سیرت النبی" در پاکستان، پیام‌های صدام، ملک حسین، و ملک حسن قرائت شد.
9 گزارش و تحلیل انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی در نشریه‌های فایننشال تایمز، نیویورک تایمز، روزنامه ماینیچی ژاپن و الاهرام مصر.
10 گزارش کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل درباره ایران، به مجمع عمومی سازمان ملل داده شد.
11 در مانور مشترک امارات، عربستان و کویت در امارات یک هواپیما سقوط کرد.
12 وزیر نفت عربستان اعتراف کرد که روزانه کمتر از 300 هزار بشکه نفت عربستان به حساب عراق فروخته می‌شود.
13 کریستین ساینس مانیتور ادامه جنگ فرسایشی را برای عراق تحمل‌ناپذیر دانسته و نوشته است: دیگر برای عراق پیروزی مطرح نیست، بلکه این کشور برای نباختن می‌کوشد.
14 فایننشال تایمز راهبرد کشورهای منطقه و ابرقدرتها را تقویت جناح واقع‌گرا در ایران اعلام کرده و نوشته که ایران ابتکارعمل را در جنگ از دست داده است.
15 ادامه تلاش تری ویت برای آزادی گروگانهای امریکایی در بیروت و مخالفت کویت با آزادی 17 زندانی عرب در ازای آزادی گروگانهای امریکایی و فرانسوی در لبنان.
16 گزارش‌هایی درباره هویت و اهداف ربایندگان هواپیمای مصری، شیوه پایان‌دادن به ماجرا و دخالت امریکا در آن، مواضع ایران و کشورهای دیگر دراین‌باره.
17 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره درگیریهای بیروت، گروههای درگیر و مطالبات آنها، مطالبات ساف و نقش سوریه، رژیم صهیونیستی و شوروی.
18 گزارش نشریه وزارت امور خارجه از درگیریهای اخیر بیروت.
19 انهدام ساختمان شبه‌نظامیان آنتوان لحد و کشته یا زخمی‌شدن عده‌ای در یک عملیات انتحاری در لبنان.
20 در اعلامیه پایان جلسات شورای مرکزی کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین، خطوط سیاسی آینده فلسطین و رهبری ساف اعلام شد.
21 اخراج 41 کارگر ایرانی از کویت پس از ضبط اموال و اثاثیه آنان.
گزارش روزشمار 6/9/1364
1 در جلسه صبح امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران، فعالیت‌های مهندسی در جبهه جنوب، مشکلات، تجهیزات موردنیاز و کمبودهای آن بررسی شد.
2 در جلسه عصر قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران، درباره احتمال حمله دشمن به جزایر مجنون و اعلام آماده‌باش برای مقابله با آن، ضرورت هماهنگی اقدامات مهندسی در منطقه اروندرود و مأموریت قطعی قرارگاه‌های کربلا و قدس بحث و بر لزوم تسریع در قطعی‌شدن منطقه اصلی عملیات گسترده تأکید شد.
3 یک یگان ارتش عراق با هدف کسب اطلاعات و گرفتن اسیر به یکی از خطوط خودی در منطقه مهران حمله کرد که با هشیاری رزمندگان ناکام ماند.
4 قرارگاه خاتمالانبیا(ص) با صدور اطلاعیه‌ای به مناسبت روز بسیج مستضعفین خواستار حضور نیروهای مردمی در جبهه‌های نبرد شد.
5 ستاد مرکزی سپاه پاسداران با صدور بخشنامهای به مناطق پنج‌گانه سپاه، رعایت نکاتی را در اعزام نیرو به جبهه‌ها متذکر شد، ازجمله اینکه نیروهای اعزامی حداقل 17 و حداکثر 45 ساله و حتماً تک‌ور باشند.
6 تفسیر رادیو بی‌بی‌سی از سخنان فرمانده نیروی دریایی ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز.
7 گزارش‌هایی از درگیریها و فعالیت‌های گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین.
8 منابع اطلاعاتی غربی استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی علیه نیروهای ایران را تأیید کردند.
9 هم‌اندیشی 20 هزار نفری فرماندهان پایگاه‌ها و نواحی مقاومت بسیج سراسر کشور با سخنان نخست‌وزیر و قرائت قطعنامه به کار خود پایان داد.
10 وزیر سپاه پاسداران با شوم‌خواندن نغمه‌های صلح‌طلبانه دولت‌های خارجی بر ایستادگی رزمندگان تا آخرین قطره خون تأکید کرد. وی از ادامه تلاش‌ها برای تشکیل نیروی دریایی و نیروی هوایی در سپاه خبر داد.
11 فرمانده نیروی زمینی ارتش در مصاحبه‌ای درباره عملیات سرنوشت‌ساز آتی، اعزام کاروان‌های کربلا، عملیاتهای محدود، حمایت ابرقدرتها از عراق، هدف دشمن از حمله به تأسیسات صنعتی و... مطالبی بیان کرد.
12 رئیس‌جمهور پاکستان با ابراز بدبینی درباره تلاش‌های صلح سازمان کنفرانس اسلامی، تصور ایران را درمورد نفوذ اعراب در این سازمان و کمیته حسن‌نیت اشتباه خواند و تلاش کشورهای منطقه را مثبت ارزیابی کرد. رادیو مسکو نیز اوضاع خلیج‌فارس را وخیم خواند و وضع شوروی را مشابه محافل صلح‌دوست منطقه اعلام کرد.
13 رادیو کلن در تفسیری سپاه پاسداران را رقیب ارتش جمهوری اسلامی خواند و روابط نظامی ایران و شوروی را روبه‌گسترش اعلام کرد.
14 دیدار سفیر شوروی با سرپرست اداره سیاسی وزارت خارجه ایران؛ نظر مثبت ایران برای ازسرگیری پروازهای شرکت هواپیمایی ایرفلوت شوروی به ایران؛ اظهار امیدواری برای بازگشت کارشناسان صنعتی شوروی به ایران؛ احتمال سفر معاون وزیر خارجه شوروی به ایران.
15 پایان مأموریت کاردار ایران در فرانسه و احتمال سفر یک هیئت فرانسوی به تهران.
16 نخست‌وزیر سوریه هفته آینده به ایران سفر می‌کند.
17 قائم‌مقام وزیر خارجه یمن دمکراتیک با وزیر خارجه ایران دیدار و درباره روابط دو کشور و مسائل منطقه گفتوگو کرد.
1 گزارش رویتر درباره بازگشت خارک به وضعیت عادی، افزایش صادرات نفت ایران به ژاپن و توقف موقت صادرات نفت عراق از خاک عربستان.
2 آقای هاشمی رفسنجانی نایب‌رئیس مجلس خبرگان، با اعلام انتخاب آیت‌الله منتظری به‌عنوان رهبر آینده، دراین‌باره توضیحاتی داد.
3 نشریه وال استریت ژورنال در تفسیری انتخاب آیت‌الله منتظری را به جانشینی امام خمینی به‌معنای تداوم حکومت روحانیان و تداوم جنگ دانسته و وی را فردی میانه‌رو و حامی بخش خصوصی اعلام کرده است.
4 حمایت‌های گسترده کویت از عراق اعتراض برخی مطبوعات کویت را برانگیخته است. واحدهای گشت نیروی دریایی عراق برای جلوگیری از شناسایی‌شدن از شناورهای کویتی استفاده می‌کنند.
5 رهبر شوروی اختلاف‌نظر امریکا و شوروی را اختلافی فاحش خواند. معاون وزیر خارجه امریکا در سفر به خاورمیانه نتایج اجلاس دو ابرقدرت را تشریح کرد.
6 ادعای دادستان نظامی استانبول مبنی‌بر حمایت ایران از سازمان حزب‌الله ترکیه.
7 اعتراف رهبر دروزی‌ها به راه‌اندازی جنگ پرچم در لبنان؛ تلاش سوریه برای تحکیم نفوذ خود در غرب بیروت و پایان‌دادن به حاکمیت دو گروه شبه‌نظامی در این منطقه.
8 بیانیه سفارت ایران در بلژیک در اعتراض به اقدامات پارلمان اروپا درمورد ادعای نقض حقوق بشر در ایران و حمایت از تروریست‌های فراری از ایران.
گزارش روزشمار 7/9/1364
9 هواپیماهای عراقی امروز جزیره خارک را بمباران کردند که خسارت مهمی نداشت. هواپیماهای عراقی به چندین شهر نیز تجاوز کردند.
10 گزارش چند درگیری با گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور.
11 اعدام روحانی سنی در استان سلیمانیه؛ محاصره شهرک کرکوک و تخریب خانه‌های مردم؛ سوزاندن چند روستای کردنشین با مواد شیمیایی؛ اعدام تعدادی از افسران به‌اتهام فرار، ازجمله اقدامات اخیر حکومت عراق است.
12 در صبحگاه مشترک واحدهای نمونه بسیج و نیروهای مسلح، جانشین فرمانده کل سپاه گفت که استکبار پایه‌های نگهدارنده نظام جمهوری اسلامی را "امام، مردم و منابع نفتی" می‌داند و برنامه‌های آنها علیه این پایه‌ها متمرکز شده است.
13 فرمانده نیروی دریایی ارتش در مراسم گرامیداشت روز نیروی دریایی گفت که رزمندگان ما برای امنیت منطقه خلیج‌فارس می‌کوشند و این امنیت را تا موقعی حفظ می‌کنند که خلیج‌فارس برای ما قابل‌استفاده باشد، در غیر این صورت، برای هیچ‌کس قابل‌استفاده نخواهد بود.
14 برگزاری مانور آبی - خاکی نیروهای بسیج و سپاه در خلیج‌فارس و آبهای ساحلی بندر لنگه.
15 اعزام کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی از نقاط گوناگون کشور به‌سوی جبهه‌ها.
16 ابلاغ دستورالعمل تکمیلی اعزام کاروان‌های کربلا به پایگاه‌های تابع قرارگاه حمزه سیدالشهدا و ناحیه کردستان.
17 رئیس‌جمهور در سخنانی خطاب به خواهران و برادران طلبه استان تهران گفت که شما مدیران آینده نظام جمهوری اسلامی هستید و باید از مسائل مختلف آگاهی داشته باشید.
18 نخست‌وزیر در دیدار با گروهی از دانشجویان بر ضرورت توجه به مسائل جامعه؛ هشیاری درمورد پیشرفت علوم و برقراری ارتباط با جبهه و جنگ تأکید کرد.
1 تحلیل و پیش‌بینی رسانه‌ها و تحلیل‌گران درباره عملیات آتی ایران در جبهه میانی.
2 رئیس‌جمهور پاکستان، صدر اعظم اتریش و وزیر خارجه کره جنوبی ادامه جنگ ایران و عراق را تهدیدی برای منطقه اعلام کردند و خواستار توقف جنگ شدند و تلویحاً ایران را مسئول ادامه جنگ خواندند.
3 ادعای روزنامه العرب چاپ لندن، درباره طرح ایران برای اشغال یکی از کشورهای عربی خلیج‌فارس؛ ادعای سفارت امارات در تهران درباره ورود قایق‌های تندرو ایران به آبهای ساحلی امارات.
4 احداث پایگاه هوایی نظامی امریکا در بحرین.
5 قائم‌مقام وزیر خارجه جمهوری دمکراتیک یمن با رئیس‌جمهور ایران دیدار و پیام رئیس‌جمهور یمن را تسلیم وی کرد.
6 مذاکره سفیر چین در تهران با وزیر بازرگانی ایران و ابراز علاقه به توسعه همکاری بازرگانی، صنعتی، انتقال تکنولوژی و صدور کالاهای چینی به ایران و تأکید وزیر بازرگانی ایران بر ضرورت همکاری صمیمانه‌تر و خرید کالاهای غیرنفتی از ایران.
7 آیت‌الله موسوی اردبیلی در همایش انجمن اسلامی کارگران کشور تأکید کرد که باید همه دستهای ناپاک درازشده به اموال بیت‌المال را قطع کنیم و به کسانی بسپاریم که آن را به وجود آورده‌اند.
8 در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی یک فوریت طرح اولویت اشتغال جانبازان و فرزندان شهدا تصویب شد و سخنرانان پیش از دستور، بر ضرورت وحدت مسلمان و حضور جوانان در جبهه تأکید کردند.
9 وزیر خارجه صحرا از اینکه دولت فرانسه مانع شرکت نمایندگان ایران در کنفرانس صحرا شد، ابراز تأسف کرد.
10 همکاری یک شرکت امریکایی برای احداث کارخانه سلاح شیمیایی؛ جریمه دو دلال انگلیسی به‌دلیل فروش سلاح بدون مجوز به عراق.
11 وزیر نفت عراق: عراق روزانه توانایی تولید چهار میلیون بشکه نفت را دارد.
12 واکنش تند لیبی به‌اتهام شرکت این کشور در ربودن هواپیمای مصری؛ ادعای برخی نشریات بیگانه به دخالت ایران در این ماجرا.
13 صدور بیانیه سازمان عفو بین‌الملل درباره نقض حقوق بشر در ایران.
14 آیت‌الله موسوی بجنوردی سرپرست دادگاه عالی انقلاب اسلامی در واکنش به‌ادعای رسانه‌های امریکا گفت که دادگاهای انقلاب اسلامی هیچ‌کس را صرفاً به‌عنوان بهایی‌بودن دستگیر یا اعدام نکرده است.
گزارش روزشمار 8/9/1364
15 یگان‌های تحت‌امر قرارگاه کربلای1 برای اجرای عملیات در منطقه فاو اعلام شد.
16 نیروهای خودی در مناطق مهران، کانی‌سخت، صالح‌آباد و سومار با نیروهای گشتی دشمن درگیر شدند.
17 جزیره فارسی هدف حمله هوایی دشمن قرار گرفت که خسارتی نداشت.
18 نخست‌وزیر برای شرکت فعال همه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، نهادها و... در کمیته‌های استانی تبلیغات جنگ، دستورالعملی صادر کرد.
19 امروز درگیریهای نیروی جمهوری اسلامی با گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور شدت بیشتری داشت.
20 پیش‌مرگان عراقی به یکی از پایگاه‌های ارتش عراق حمله و آن را منهدم کردند. در درگیری نیروهای عراقی با افراد طالبانی در استان سلیمانیه، عده‌ای از نیروهای بعثی کشته یا اسیر شدند.
21 مسئول بسیج مستضعفین در سخنان قبل از خطبه‌های نمازجمعه تهران خواستار ادامه حضور نیروهای مردمی در جبهه‌های نبرد شد.
1 اعزام نیرو و کمک‌های مردمی از استان‌های خراسان، چهارمحال و بختیاری و خمینی‌شهر به جبهه‌ها.
2 محورهای سخنان رئیس‌جمهور در خطبه‌های نمازجمعه تهران: مواضع جدید شورای همکاری؛ تلاش برای قطع صدور نفت ایران؛ افزایش توانایی ایران در صدور نفت؛ تبلیغات جهانی درباره نقض حقوق بشر در ایران؛ انتخاب رهبر آینده؛ هفته بسیج؛ هفته وحدت و اعزام نیرو به جبهه‌ها.
3 بازتاب سخنان رئیس‌جمهور در نمازجمعه امروز تهران در خبرگزاری فرانسه و رادیو اسرائیل.
4 رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با اعضای بسیج غرب کشور، انجمن‌های اسلامی کردستان و ورزشکاران اهل سنت، ایستادگی ایران را درمقابل دشمنان ناشی از ایمان و تلاش رزمندگان اعلام کرد.
5 آیت‌الله امینی نایب‌رئیس مجلس خبرگان، در نشستی مطبوعاتی در کراچی، شرایط ایران را برای خاتمه جنگ اعلام کرد.
6 هیئتی از پارلمان فرانسه برای عادی‌سازی روابط ایران و فرانسه، مذاکره درباره گروگانهای فرانسوی در لبنان و دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در فرانسه، به ایران می‌آید.
7 رهبر جنبش امل اسلامی لبنان، موضوع گروگانهای فرانسوی در لبنان را با بازداشت‌شدگان در فرانسه مرتبط دانست.
8 درپی تشدید تیرگی روابط لیبی و مصر، سفیر ایران در لیبی با وزیر خارجه این کشور دیدار و وزیر سپاه پاسداران آمادگی سپاه را برای انتقال تجربه‌های جنگ به لیبی اعلام کرد.
9 دیدگاه‌های فرد هالیدی درباره روابط ایران و سوریه، مشکلات دو کشور و امکان میانجیگیری سوریه در جنگ.
10 تلاش ایران برای احداث سریع یک خط لوله نفت برای حفظ درآمد صادرات نفتی.
11 سفر نخست‌وزیر چکسلواکی به عراق و سفر وزیر بازرگانی عراق به انگلیس.
12 بازتاب انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی در مطبوعات فرانسه.
13 ادعای روزنامه لوماتن درباره حمایت جامعه مذهبی الأزهر از حکومت مصر.
گزارش روزشمار 9/9/1364
14 درگیری میان نیروهای خودی با گروههای ضدانقلاب در مناطق اوباتو و سنندج.
15 چند اقدام چریکی نیروهای مخالف صدام علیه ارتش عراق.
16 اعلام آمادگی فرمانده سپاه دوم ارتش عراق برای دفع حمله آتی ایران؛ نقش زنان عراقی در جنگ.
17 سخنان امام خمینی به مناسبت میلاد رسول اکرم(ص) در جمع رؤسای سه قوه، هیئت دولت، مقامات لشکری و کشوری و مسئولان تأسیسات نفت جزیره خارک و... .
18 بازتاب سخنان امام خمینی در خبرگزاری فرانسه، خبرگزاری آلمان و خبرگزاری آسوشیتدپرس.
19 اجرای مانور مقدماتی مقاومت شهری خندق در مراکز استان‌ها و شهرهای بزرگ.
20 سخنان رئیس‌جمهور و فرمانده کل سپاه پاسداران در اجتماع ده هزار نفری رزمندگان استان‌های خراسان، آذربایجان‌شرقی و چهارمحال و بختیاری.
21 دیدار کاروان‌های راهیان کربلا با آیت‌الله منتظری و تأکید ایشان بر اهمیت حضور مردم در جبهه‌ها و افزایش آموزش‌های نظامی و علمی و شناسایی مناطق نظامی.
22 شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان، در مراسم میلاد رسول اکرم(ص) در پاکستان، بر ضرورت وحدت مسلمانان و پیروی از انقلاب اسلامی و امام خمینی تأکید کرد.
در ادامه تلاش‌ها برای توقف جنگ، امروز در قطعنامه اجلاس پارلمانی عربی - اروپایی در مراکش و
1 نیز در سخنان وزیر دفاع کویت، نخست‌وزیر هند، رئیس مجلس قطر و عرفات ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ ایران و عراق بر توقف آن تأکید شد.
2 قائم‌مقام وزیر خارجه ایران با پیام رئیس‌جمهور ایران برای رئیس‌جمهور پاکستان وارد این کشور شد. ضیاءالحق گفته است که این تصور ایران که کمیته صلح از اعراب پیشتیبانی می‌کند، اشتباه است.
3 گزارش سفر قائم‌مقام وزیر خارجه یمن جنوبی به ایران؛ سفر فرستاده حاکم شارجه به ایران و ملاقات با وزیر خارجه.
4 یکی از نمایندگان پارلمان کویت خواستار مقابله با عملیات ایران برای توقیف کشتی‌های کویتی شد و نماینده دیگر از ارتش عراق تشکر کرد.
5 در ادامه تلاش کمیته آشتی اعراب، سران سوریه و اردن، ماه آینده با یکدیگر ملاقات خواهند کرد.
6 ریچارد مورفی در سوریه با رئیس‌جمهور و وزیر خارجه سوریه دیدار کرد و نتایج اجلاس سران دو ابرقدرت را به اطلاع حافظ اسد رساند.
7 چین اجلاس اخیر سران دو ابرقدرت را کم‌محتوا و نتایج آن را ضعیف اعلام کرد.
8 تفسیر و تحلیل رسانه‌ها درباره روابط ایران و فرانسه، سفر هیئت فرانسوی به تهران، اختلاف مالی دو کشور، حمایت فرانسه از ضدانقلاب و گروگانهای فرانسوی در لبنان.
9 تفسیرهای رادیو بی‌بی‌سی و روزنامه النهار در باره گروگانهای فرانسوی در لبنان و ارتباط آن با ایران.
10 مسئول جنبش امل اسلامی لبنان خواستار حاکمیت اکثریت بر لبنان شد و ارتباط این جنبش را با ربودن گروگانهای امریکایی و فرانسوی رد کرد.
11 گزارش رادیو امریکا از اقداماتی که علیه ایران با ادعای نقض حقوق بشر در ایران انجام می‌شود.
12 امریکا ایران را متهم به آموزش و بهکارگیری نیروهای هواپیماربا کرد.
13 مصر لیبی را به دست‌داشتن در ماجرای ربودن هواپیمای مصری متهم ساخت و ارتش مصر واحدهای خود را در مرز لیبی متمرکز کرد.
14 مقاله هفته‌نامه سیاست خارجی شوروی درباره ناکامی تئوری‌های امریکا در حمله به تهران، واقعه طبس، شکل‌گیری شورای همکاری خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق.
گزارش روزشمار 10/9/1364
15 گزارش قرارگاه نوح از تحرکات دشمن در منطقه فاو در ده‌روزة اول آذرماه، ازجمله تشدید فعالیت‌های مهندسی.
16 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش درباره فعالیت‌های امروز نیروهای خودی و دشمن در جبهه‌های میانی و جنوبی.
17 گزارش چند درگیری در نقاط گوناگون شمال‌غرب کشور؛ حزب دمکرات کسانی را که به سربازی رفته‌اند، تهدید به مرگ کرد. ادعای استقرار واحدهایی از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در مناطق کوهستانی کردستان.
18 تهدید عناصر مسلح غیرقانونی به مین‌گذاری جادههای محور پاوه - نودشه و نودشه - مریوان. وقوع حوادث متعدد در منطقه اورامانات در پنج روز اول آذرماه.
19 درگیریهای گروههای معارض عراقی با عوامل حکومت بعث.
20 خدمت سربازی در عراق به 5 سال افزایش یافت و فراریان تهدید به مجازات شدند؛ واحدهای بسیاری از نیروهای جیش‌الشعبی به مناطق جنوب و غرب اعزام شدند.
21 گزارش‌های رادیوهای بی‌بی‌سی و اسرائیل درباره عملیات آتی ایران با استناد به سخنان مقامات رسمی کشور.
1 سخنان معاون فرمانده نیروهای مسلح امارات و وزیر دفاع عربستان درباه تلاش شورای همکاری خلیج‌فارس برای خاتمه جنگ و احتمال دخالت نیروهای خارجی.
2 واکنش‌های تهدیدآمیز برخی از کشورهای منطقه به اقدام ایران در بازرسی کشتی‌ها.
3 ورود نخست‌وزیر سوریه و هیئت همراه به تهران؛ اهداف این سفر از دیدگاه نخست‌وزیران دو کشور و ناظران خارجی.
4 اهداف سفر آتی هیئت فرانسوی به ایران از منظر رسانه‌های خارجی. رسانه‌های فرانسوی این سفر را تلاشی برای آزادی گروگان‌ها اعلام کردند.
5 کشف اسنادی دال‌بر جاسوسی یکی از کارمندان شرکت هواپیمایی فرانسه.
6 مورفی معاون وزیر خارجه امریکا که به منطقه سفر کرده است، امروز وارد بغداد شد و با مقامات عراقی ازجمله صدام ملاقات کرد.
7 ادامه تلاش‌های حکومت‌های عرب برای نزدیک‌کردن سوریه و لیبی به حکومت‌های مرتجع و دورکردن آنها از ایران.
8 نخست‌وزیر ایران لایحه بودجه سال 1365 را تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد. گزارش نخست‌وزیر از اوضاع اقتصادی ایران.
9 گزارش رادیو امریکا درباره لایحه بودجه ایران.
10 فضلا و طلاب قم از دادستان کل کشور خواستار اجرای فرمان امام خمینی درمورد عدالت اقتصادی شدند.
11 یک شرکت ژاپنی خواستار خرید نفت ارزان از ایران شد.
12 وزارت خارجه ایران ضمن اعلام تجدید همبستگی با ملت فلسطین، از سکوت جامعه جهانی و بی‌تحرکی کشورهای اسلامی اظهار تأسف کرد.
13 همسر کوفمن گروگان فرانسوی در لبنان، اذعان کرد که مقامات ایران به او اطمینان داده‌اند که برای آزادی همسرش قدرت خود را به کار گیرند.
14 اعلام جزئیاتی از دخالت امریکا در پایان‌دادن به ربودن هواپیمای مصری.
15 تلاش شوروی برای کاهش تشنج میان مصر و لیبی؛ ارسال سلاحهای پیشرفته از شوروی به لیبی.
گزارش روزشمار 11/9/1364
16 گزارش فعالیت واحدهای دشمن در منطقه فاو و تلاش یگان‌های خودی برای آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات در این منطقه و مشکلات و کمبودهای موجود، در جلسه قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران.
17 حملات هوایی امروز عراق به پایانه نفتی جزیره خارک که پس از سه روز وقفه آغاز شد، خسارتی نداشت.
18 مانور دریایی واحدهای رزمی منطقه دوم دریایی ارتش جمهوری اسلامی از صبح امروز در آبهای ساحلی خلیج‌فارس آغاز شد و تا عصر ادامه یافت.
19 گزارش چند درگیری میان نیروهای جمهوری اسلامی و گروههای ضدانقلاب در مناطق کردنشین شمال‌غرب.
20 گزارش‌هایی از تشدید مبارزات نیروهای انقلابی عراقی؛ حکومت عراق به‌تلافی این اقدامات علاوه‌بر اعلام وضعیت فوق‌العاده در پنج استان این کشور، اقدام به کنترل، سرکوب و انهدام بخش‌هایی از مناطق کردنشین کرده است.
21 اعزام کاروان‌های نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
1 ادامه سفر رئیس‌جمهور به همدان؛ حضور در پایگاه سوم شکاری، حضور در جمع مسئولان ادارات همدان، دیدار با امامان جمعه و روحانیون و ایثارگران استان همدان از برنامه‌های امروز رئیس‌جمهور بود.
2 واکنش عراق دربرابر تلاش‌های ایران برای فراهم‌سازی مقدمات اجرای عملیات بزرگ و تهدید به قلع‌وقمع و حمله به شهرها و تأسیسات اقتصادی، اجتماعی و صنعتی ایران.
3 توضیحات وزیر برنامه و بودجه درباره افزایش بودجه جنگ و نیروهای مسلح؛ تحلیل رادیو اسرائیل درباره بودجه سال 1365 ایران.
4 مصاحبه وزیر جدید نفت درباره آثار حملات دشمن به جزیره خارک، وضعیت تولید و فروش نفت، افزایش مبادی صدور نفت، مشارکت با شرکت‌های خارجی، میزان درآمد نفت و سازمان اوپک.
5 دیدار خانوادههای شهیدان، مفقودان و اسیران سنی و شیعه سیستان و بلوچستان، کردستان و دامغان به‌همراه نمایندگان شهرهای مختلف کردستان در مجلس با امام خمینی.
6 بازداشت دو تبعه ترکیه و یک بازرگان کانادایی در امریکا به‌جرم خرید و ارسال مخفیانه ادوات نظامی به ایران؛ گزارشی از دادگاه متهمان ارسال موشک تاو به ایران؛ متهم‌شدن یک کارخانه هلندی به صدور تدارکات نظامی به ایران.
7 انتقاد قرارداد 482 میلیون دلاری درزمینه ارسال سلاح و تجهیزات نظامی میان عراق و فرانسه. ارسال 24 هواپیمای میراژ اف1 و موشک‌های اگزوسه تنها بخشی از این قرارداد است.
8 درخواست حاکم امارات و نیز وزارت خارجه آلمان از ایران برای پذیرش نماینده شورای همکاری خلیج‌فارس و شنیدن پیشنهادهای این شورا.
9 وزیر دفاع عربستان گفت که برای کشاندن ایران و عراق به پای میز مذاکره تلاش خواهد کرد. وی افزود که عربستان توان کافی برای دفاع از خود و همسایگان عربش را دارد.
10 واکنش تهدیدآمیز عراق دربرابر مواضع جدید شورای همکاری خلیج‌فارس.
11 ادامه تقویت توان نظامی کشورهای حوزه خلیج‌فارس و ایجاد پایگاه‌های نظامی قدرت‌های غربی در منطقه به‌بهانه مقابله با تهدیدات ایران و باز نگه‌داشتن تنگه هرمز.
12 هیئت سوری در ادامه دیدار از ایران درباره روابط دو کشور، جنگ تحمیلی و تحولات منطقه ازجمله مسائل لبنان و لیبی با مقامات ایران گفتوگو کرد.
13 سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با نخست‌وزیر سوریه دیدار کرد.
14 تفسیر و تحلیل سفر نخست‌وزیر سوریه به ایران در رادیوهای بی‌بی‌سی، اسرائیل و عراق.
15 اخراج تعداد دیگری از کارگران ایرانی مقیم کویت بعد از بازداشت یک‌ماهه.
16 درپی تشدید بحران در روابط مصر و لیبی؛ ایران، سوریه و جنبش فتح بهطور جداگانه حمایت خود را از لیبی اعلام کردند.
17 فروکش‌کردن درگیری جنبش امل و دروزی‌ها در غرب بیروت و صدور اعلامیه مشترک رهبران دو گروه برای برقراری امنیت در این منطقه.
18 شیرین هانتر بنیادگرایی اسلامی را روبه‌ضعف توصیف کرد و هشدار داد که اگر جنبش اسلامی در کشور دیگری موفق شود یا اگر ایران در جنگ با عراق به پیروزی برسد، جنبش اسلامی در خلیج‌فارس جان تازه‌ای خواهد گرفت.
گزارش روزشمار 12/9/1364
1 تیپ114 امیرالمؤمنین سپاه پاسداران با اجرای عملیاتی نفوذی در شمال مهران دو پایگاه دشمن را منهدم کرد.
2 گزارش عراق از عملیات ایران در شمال مهران.
3 کویت اعلام کرد که در هفته آینده یک مانور دریایی برگزار می‌کند. عراق مدعی شد که به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران حمله کرده است.
4 در درگیریهای مناطق شمال‌غرب کشور چند تن کشته یا مجروح شدند. یکی از افراد مجاهدین خلق (منافقین) که قصد ترور داشت در تهران دستگیر شد.
5 اهمیت و آثار طرح تسلیح عشایر مناطق کردنشین در مقابله با گروههای ضدانقلاب و صرفه‌جویی در نیرو و هزینه.
6 گزارش اقدامات نیروهای مبارز عراقی علیه ارتش عراق.
7 دستورالعمل رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران درباره اعزام کاروان‌های راهیان کربلا.
8 اعزام کاروان‌های دیگری از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
9 اخطار اداره نظام وظیفه عمومی به کارفرمایان، صاحبان کارگاه‌ها مؤسسات خصوصی و کسبه برای معرفی مشمولان غایب به این اداره.
10 طبق قانونی که در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، وضع حقوق و مزایای داوطلبان غیرنظامی که در مناطق عملیاتی با نیروهای مسلح همکاری می‌کنند، مشمول مقررات مربوط به سربازان احتیاط است.
11 صدام ضمن اعلام آمادگی عراق برای مقابله با حمله ایران، تهدید کرد که به همه هدف‌های داخل ایران نیز حمله خواهد شد.
12 یک روزنامه کویتی استفاده از سلاحهای شیمیایی را حق حکومت عراق دانست. یک روزنامه امریکایی مدعی شد که ایران دارای توانایی تولید سلاح شیمیایی است. عراق نیز از یک شرکت تولید سلاح شیمیایی خواست تا کارخانه‌ای در حومه بغداد راه‌اندازی کند.
13 در بیانیه مشترکی که در پایان دیدار نخست‌وزیر چکسلواکی از عراق صادر شد، بر آمادگی عراق برای پذیرش راه‌حل پایان‌دادن به جنگ تأکید شده است. نخست‌وزیر چکسلواکی در کویت خواستار پایان جنگ شد. در دیدار سران امارات و سودان راه‌های خاتمه جنگ بررسی شد.
14 جمع‌بندی خبرگزاری جمهوری اسلامی از وضعیت انتشار اخبار جنگ در رادیوهای کشورهای عربی در آذرماه.
15 بررسی لایحه بودجه سال 1365 در رادیو بی‌بی‌سی.
16 دیدار نخست‌وزیر سوریه با رئیس‌جمهور و رئیس مجلس؛ امضای تفاهم‌نامه فرهنگی، اقتصادی و تجاری با نخست‌وزیر ایران و مخابره تلگرام مشترک در حمایت از لیبی.
17 دیدار هیئت سوری با آقای هاشمی رفسنجانی. تأکید نخست‌وزیر سوریه بر ضرورت اتحاد دربرابر امپریالیست‌ها. آقای هاشمی مقابله با تهاجم جدید امپریالیست‌ها را وظیفه‌ای همگانی خواند.
18 در پایان دیدار هیئت سوری از ایران، دو طرف با صدور بیانیه مشترکی بر لزوم تحکیم مبارزه مشترک علیه امپریالیسم، صهیونیسم و ارتجاع تأکید کردند.
19 گزارش رادیو بی‌بی‌سی، خبرگزاری رویتر و خبرگزاری فرانسه درباره سفر نخست‌وزیر سوریه به ایران.
1 دیدار قائم‌مقام وزیر خارجه ایران با فیلیپ لیکلی معاون وزیر خارجه کنیا. لیکلی ایران و عراق را به شروع مذاکره براساس قطعنامه‌های سازمان ملل فراخواند.
2 درحالی‌که دولت ایران دعوت از یک هیئت فرانسوی را تکذیب کرد، نماینده پارلمان فرانسه بر تصمیم این کشور برای اعزام هیئتی به ایران تأکید کرد.
3 گزارش النهار درخصوص شرایط آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان.
4 سفیران ایران و شوروی در آلمان‌شرقی و لهستان در دیدار با یکدیگر از برخی مواضع کشور مقابل گلایه کردند و خواهان گسترش روابط دو کشور شدند.
5 سفیر لیبی در هند: طرح ربودن هواپیمای مصری توسط امریکا و مصر برنامه‌ریزی‌شده و برای توجیه حمله علیه لیبی این اقدام به لیبی نسبت داده شده است.
6 دیدار هیئت جنبش امل با کاردار ایران در بیروت.
7 گزارش مجله پناهندگان (ارگان پناهندگان سازمان ملل) درباره مهاجرت افغان‌ها به ایران و وضعیت آنان در ایران.
گزارش روزشمار 13/9/1364
8 در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه درباره سازمان رزم، مأموریت یگان‌ها و طرح مانور قرارگاه کربلا، تک پشتیبانی، سرپل‌گیری، جاده‌سازی و عقبه‌سازی، وضعیت شهر فاو و... بحث شد.
9 نیروهای عراقی در جزیره جنوبی مجنون تک محدودی اجرا کردند که با مقابله نیروهای خودی ناکام ماند.
10 حمله هوایی عراق به جزیره خارک خسارتی نداشت.
11 در درگیریها و مین‌گذاری‌ها در مناطق مختلف کردستان، از نیروهای خودی 8 تن شهید و تعدادی مجروح شدند. به گروههای ضدانقلاب نیز تلفاتی وارد شد.
12 امروز نیز کاروان‌های نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی از شهرهای مختلف کشور به جبهه‌های نبرد اعزام شدند.
13 وزیر فرهنگ و آموزش عالی در پیامی از دانشگاهیان دعوت کرد که با حضور در جبهه‌ها بر صلابت صفوف امت حزب‌الله بیفزایند.
14 فرمانده کل سپاه در سخنانی در اجتماع کاروان راهیان کربلای استان فارس به بیان اهداف دشمن از تحمیل جنگ به ایران و نتایج آن پرداخت.
15 فرمانده نیروی زمینی ارتش در مراسم فارغ‌التحصیلی خلبانی و فنی هلیکوپتر هوانیروز به وابستگی نیروهای ارتش در رژیم سابق به اجانب و خودکفایی آموزشی نظامیان درحال‌حاضر اشاره کرد.
16 وزیر دفاع عراق از بخش عملیاتی شرق دجله و خط مقدم شرق میسان بازدید و به فرماندهان برای مقابله با حمله ایران و تحکیم خطوط توصیه‌هایی کرد.
17 دبیر شورای عالی دفاع اعلام کرد: اسیران سودانی که وارد جنگ علیه ایران شده‌اند درصورت اظهار پشیمانی و تعهد دولت سودان به خارج‌کردن نیروهایش از عراق، به کشورشان باز می‌گردند.
18 مصر، پاکستان و عراق برای گسترش همکاری‌های اتمی توافق کردند و فرانسه به عراق قول بازسازی مرکز آزمایش هسته‌ای این کشور را داد.
19 وزیر خارجه ایران هفته آینده به عربستان می‌رود. تفسیر این موضوع در رسانه‌های خارجی.
وزیر خارجه عراق در لندن با نخست‌وزیر انگلیس و تعدادی از نمایندگان مجلس عوام این کشور
1 دیدار کرد. روابط دو کشور، صلح خاورمیانه، جنگ ایران و عراق، کشتیرانی در خلیج‌فارس و حمایت سیاسی و اقتصادی انگلیس از عراق، موضوعات مطرح‌شده در این دیدار بود.
2 ولیعهد اردن، ایران را مسئول جنگ دانست؛ رئیس مجلس تونس خواستار تلاش برای برقراری صلح عادلانه شد؛ رهبر حرکت توحید اسلامی لبنان، حکومت عراق را متجاوز خواند.
3 اظهارات نخست‌وزیر ایران درباره مواضع کمیته حقوق بشر علیه ایران، دستهای پنهان در این موضع‌گیری‌ها و سکوت این سازمان‌ها دربرابر اقدامات ابرقدرتها.
4 ملاقات سفیر آلمان‌غربی در پایان مأموریت خود در ایران، با رئیس مجلس شورای اسلامی. آقای هاشمی رفسنجانی: هراس غربی‌ها از انقلاب اسلامی بی‌مورد است.
5 دفتر رئیس مجلس شورای اسلامی ادعای دعوت ایران از هیئت فرانسوی برای سفر به ایران را تکذیب کرد.
6 قائم‌مقام وزیر خارجه ایران در ادامه سفر به کشورهای افریقایی امروز وارد تانزانیا شد. رادیو اسرائیل در گزارشی از این سفر به بدهی تانزانیا به ایران اشاره کرد.
7 به‌دلیل بروز اختلاف میان عراق با عربستان و کویت، صدور نفت عراق از بندر ینبع متوقف شد.
8 گزارش مجله نفت و گاز عرب درباره وام‌های دریافتی عراق از منابع خارجی که به 55 میلیارد دلار رسیده است.
9 گزارش‌های رادیو بی‌بی‌سی و روزنامه البیان درباره اهداف و نتایج سفر نخست‌وزیر سوریه به ایران.
10 نشریه نیویورک تایمز در مقاله‌ای با عنوان "دیپلماسی خاورمیانه نمی‌تواند اسد را نادیده بگیرد." به بررسی اوضاع خاورمیانه و روابط سوریه با ایران، اردن، عراق، عربستان، لبنان و شوروی پرداخته است.
11 سوریه و کویت با سفر تری ویت به این دو کشور در ادامه تلاش برای آزادی گروگانهای امریکایی در لبنان، مخالفت کردند.
12 هراس حکومت اشغالگر قدس از شیوه‌های جدید مبارزه جوانان مسلمان فلسطینی.
گزارش روزشمار 14/9/1364
13 در جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه، وضعیت دشمن و زمین در منطقه فاو، شیوه نبرد، آماده‌سازی منطقه جزایر مجنون برای عملیات درصورت لزوم، آمادگی برای تک‌های محدود و چگونگی فریب دشمن بررسی شد.
14 گزارش یک تیم اطلاعات از شناسایی وضعیت مواضع و موانع دشمن در غرب اروندرود.
15 در حمله امروز هواپیماهای عراقی به خارک، دو بمب به نزدیکی مخازن نفت اصابت کرد.
16 حملات هوایی ارتش عراق، امروز بر مناطق عملیاتی متمرکز بود. به گفته رادیو بغداد، هواپیماهای عراقی امروز 120 مأموریت اجرا کردند.
17 بررسی وضعیت امنیتی دو استان آذربایجان‌غربی و کردستان در جلسه شورای تأمین ویژه غرب کشور و اعلام آمار تلفات درگیریها در پانزده روز گذشته.
18 آرامش نسبی در کردستان و آذربایجان‌غربی. امروز فقط یک درگیری در منطقه سردشت رخ داد.
19 گزارش‌هایی از اقدامات نیروهای معارض علیه حکومت عراق در سلیمانیه، عمادیه و شهادت 5 مجاهد عراقی در عملیات چریکی.
20 گزارش فرمانده نیروی دریایی ارتش از مانور این نیرو در شمال خلیج‌فارس و اعلام آمادگی نیروی دریایی به‌ویژه منطقه دوم دریایی بوشهر برای مأموریت‌های دشوار و رویارویی با دشمن.
1 کاروان راهیان کربلای استان لرستان عازم تهران و کمک‌های مردمی این استان به جبهه‌ها ارسال شد.
2 با اصلاح قانون نظام وظیفه تسهیلاتی برای معافیت یکی از فرزندان یا برادران افراد جانباز، اسیر یا مفقودالاثر در نظر گرفته شد.
3 به گفته دبیر شورای عالی دفاع، همه اسیران معلول عراقی به‌زودی بهطور یک‌جانبه آزاد می‌شوند.
4 وزیر دفاع جمهوری اسلامی خواستار شتاب بیشتر در فعالیت صنایع نظامی و تولید مهمات شد.
5 یک شرکت ترکیه‌ای اتهامات دو تبعه ترکیه و یک ترک تبعه امریکا را که به‌اتهام فروش لوازم الکترونیک نظامی به ایران در امریکا دستگیر شده‌اند، رد کرد؛ نشریه آلمانی دی‌ولت مدعی شد ایران از سوریه، کره شمالی، لبنان و انگلیس سلاح می‌خرد.
6 گزارشی از ارسال 26 بالگرد جنگنده از امریکا به عراق در آینده نزدیک و ارسال تجهیزات پزشکی از انگلیس به عراق.
7 دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس خواستار تلاش بین‌المللی برای پایان جنگ شد. وزیر خارجه عراق نیز با اعلام شرایط عراق برای پایان جنگ، خواستار فشار دولت‌ها بر ایران شد.
8 رئیس‌جمهور تانزانیا امروز در ملاقات با قائم‌مقام وزیر خارجه ایران، عراق را آغازگر جنگ دانست.
9 اولین سفیر ایران در قطر، استوارنامه خود را تسلیم نایب امیر قطر کرد.
10 هیئت مشترک حزب‌الله و جنبش امل لبنان به‌منظور گفتوگو با مقامات ایران وارد تهران شدند.
11 روابط عمومی مجلس شورای اسلامی خبر سفر آتی یک هیئت فرانسوی به ایران را تأیید کرد.
12 گزارش خبرگزاری فرانسه و رادیو بی‌بی‌سی درباره سفر هیئت فرانسوی به ایران.
13 در نطق‌های پیش از دستور مجلس، نماینده ارومیه از نحوه انتخاب استاندار گلایه کرد و نماینده تبریز به کویت به‌دلیل پشتیبانی از عراق هشدار داد.
14 احمد آذری قمی نماینده قم در سخنانی در مجلس، از کسانی که علیه نمایندگانی که رأی مخالف به انتخاب مجدد نخست‌وزیر دادند، سخن می‌گویند به‌شدت انتقاد و آنان را تهدید به افشاگری کرد.
15 ابوطالب حبیبی نماینده قائم‌شهر در سخنانی در مجلس، خواستار توجه به همه ابعاد جنگ شد و با اشاره به سخنان آذری قمی گفت که اگر قرار است حرف‌ها زده شود، ما هم حرف‌هایمان را بزنیم.
16 ارسال تلگرام تبریک حزب‌الله لبنان برای آیت‌الله منتظری به مناسبت انتخاب ایشان به رهبری آینده ایران.
17 دیدگاه‌های وزیران نفت ایران، عراق و چند کشور عضو اوپک درباره اقتصاد جهان، سازمان اوپک، قیمت و سهمیه‌بندی نفت.
18 مقاله یک نشریه روسی درباره اهداف امریکا از راه‌اندازی جنگ، فعالیت نظامی و ایجاد پایگاه در اقصی نقاط جهان.
19 مقاله نشریه مسلم مدیا درباره نقش سوریه در لبنان و دخالت سوریه در ناپدیدشدن امام موسی صدر.
ضمیمه گزارش661: گزارش اطلاعات قرارگاه کربلا از شبکه راه‌های مواصلاتی منطقه فاو.
گزارش روزشمار 15/9/1364
20 موفقیت تلاش‌های سپاه پاسداران در جلب توجه دشمن به منطقه هور.
21 گزارش تلاش‌های چهار تیم شناسایی برای کسب اطلاع از وضعیت استقرار نیروها و موانع دشمن در غرب اروندرود.
22 اقدامات دو تیپ نبی‌اکرم(ص) و مسلم‌بن‌عقیل برای اجرای تک محدود در جلسه‌ای با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه بررسی شد.
1 نیروی هوایی ارتش عراق عملیاتهای متعددی علیه مناطق مسکونی، مراکز اقتصادی، تأسیسات جزیره خارک و مناطق عملیاتی اجرا کرد، اما نتایج مطلوبی به دست نیاورد.
2 در درگیریهای امروز میان نیروهای خودی و گروههای ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور، خساراتی به دو طرف وارد شد.
3 کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی عازم جبهه‌ها شدند.
4 گزارش رسانه‌های خارجی از افزایش نیروهای ایران و عراق در بخش‌های جنوبی و میانی جبهه‌ها و تشدید حملات هوایی عراق برای خنثی‌کردن طرحهای عملیاتی ایران؛ تهدیدهای رادیو بغداد.
5 سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه درباره عملیات آینده، جنگ شهرها و جنگ اقتصادی، دلایل شروع جنگ و شرایط پایان آن، تأثیر اوضاع سیاسی بر جنگ و منطقه، مسائل نفت و اوپک.
6 حجت‌الاسلام روحانی رئیس کمیسیون دفاع مجلس، قبل از خطبه‌های نمازجمعه تهران درباره صلح و ادعای صلح‌طلبی، ادامه مبارزه تا رسیدن به حقوق، ضرورت آمادگی دائمی برای مقابله با تجاوز، برخی تصمیمات نادرست دولت موقت و عوامل پیروزی و شکست سخن گفت.
7 اعلام جرم علیه یک شرکت امریکایی به‌اتهام فروش وسایل الکترونیکی به ایران؛ آمادگی انگلیس برای افزایش فروش تجهیزات نظامی به عراق.
8 تفسیر رادیو بی‌بی‌سی درباره سفر آتی وزیر خارجه ایران به عربستان و ارتباط آن با سفر هیئت سوری به ایران و موانع شورای همکاری خلیج‌فارس درمورد جنگ.
9 وزیر خارجه عراق و دبیرکل اتحادیه عرب از سازمان‌های بین‌المللی خواستند که برای خاتمه جنگ تلاش بیشتری بکنند.
10 گزارش وال استریت ژورنال درباره نظر مقامات عراقی درخصوص ادامه جنگ و تغییر موضع شورای همکاری؛ مقاله نشریه گزارش درباره مواضع امریکا و شوروی بعد از اجلاس اخیر سران دو ابرقدرت.
11 سفر قائم‌مقام وزیر خارجه ایران به موزامبیک و تأکید وی بر ادامه حمایت ایران از کشورهایی که علیه آپارتاید مبارزه می‌کنند.
12 سفر هیئت پارلمانی فرانسه به ایران به روز سه‌شنبه (19 آذر) موکول شد.
13 گزارش و تحلیل چند رسانه غربی درباره گنجاندن نام ایران در فهرست ناقضان حقوق بشر؛ پاسخ نخست‌وزیر و نماینده ایران در سازمان ملل دراین‌باره.
14 در مذاکرات غیررسمی چند عضو اوپک مقدار سهمیه کشورها، تولید اوپک و قیمت نفت بررسی شد.
15 موافقت جنبش امل و دروزی‌ها برای تعطیل‌کردن دفاتر خود در غرب بیروت.
گزارش روزشمار 16/9/1364
16 درپی افزایش ترددها و فعالیت‌های مهندسی واحدهای سپاه و جهاد در منطقه عمومی فاو و کاهش رعایت حفاظت در اطراف اروندرود، اندیشیدن تدبیری برای این موضوع ضرورت یافته است.
17 نتایج بررسی فعالیت‌های دشمن و واکنش ارتش عراق به اقدامات خودی در منطقه شرق بصره تا خلیج‌فارس در دوره 45 روزه منتهی به 16 آذر.
18 حملات هوایی امروز عراق به تأسیسات نفتی جزیره خارک و میدان نفتی فروزان خسارتی نداشت.
19 نفتکش قبرسی پولیس که از خارک عازم سیری بود، هدف موشک هواپیمای عراقی قرار گرفت و خسارت جزئی دید.
20 هواپیماهای عراقی با 65 سورتی پرواز، مناطق عملیاتی جبهه‌های جنوب را بمباران کردند که براثر این حملات، در اطراف هویزه 4 تن شهید و 18 تن مجروح شدند.
1 درگیری نیروهای خودی و گروههای ضدانقلاب در مناطق بانه، مریوان و سردشت؛ درگیری دو گروه دمکرات و کومهله در مریوان.
2 براثر انفجار بمب درمقابل بیمارستان شهدا در تجریش تهران، 2 تن کشته و 15 تن مجروح شدند؛ منزل مسکونی بارزانی براثر انفجار بمب ویران شد.
3 کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب و هدایای مردم، عازم جبهه شدند.
4 ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص) و ستاد مرکزی سپاه برای تأمین نیازهای آموزشی و غیرآموزشی مناطق جنگی دستورالعملهایی را صادر کردند.
5 صدور حکم تخلیه منازل مسکونی افرادی که در جبهه به سر می‌برند ممنوع شد.
6 تحرکات دیپلماتیک برای توقف جنگ، سناریوی جدید برای پایان جنگ؛ مقدمات تشکیل اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی؛ پشتیبانی یمن دمکراتیک از تلاش‌های شورای همکاری خلیج‌فارس؛ واکنش عراق به تحرکات جدید.
7 وزیر خارجه ایران عازم عربستان شد. اهداف این سفر: مذاکره درباره تحولات منطقه، گسترش روابط، امنیت خلیج‌فارس و ازبین‌بردن عامل تشنج در منطقه اعلام شده است.
8 در دور اول مذاکرات وزیران خارجه ایران و عربستان، امنیت منطقه به دور از مداخله ابرقدرتها، تجاوز عراق به ایران و شرایط پایان جنگ بررسی شد.
9 بازتاب سفر وزیر خارجه ایران در رایو بی‌بی‌سی و مطبوعات کویت.
10 سخنگوی وزارت امور خارجه ژاپن: در اجلاس سران دو ابرقدرت، موضوع جنگ ایران و عراق مطرح نشده؛ غرب از پیروزی عراق ناامید شده است. دیپلمات آلبانی: دو ابرقدرت درباره جنگ ایران و عراق به توافق رسیده‌اند.
11 مقاله وال استریت ژورنال درباره اختلاف‌نظر عراق و متحدانش درمورد پایان جنگ.
12 گزارش نشریه دی ولت درباره اهمیت جبهه جنوب و تعیین سرنوشت جنگ در آن و نیز تجمع توان ایران و عراق در جنوب.
13 مقاله المستقبل درباره عدم تعادل تجهیزات نظامی ایران و عراق، ناموفق‌بودن تلاش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای آتش‌بس، ناممکن‌شدن برقراری صلح به‌دلیل مواضع ایران.
14 گزارشی از مذاکرات کارشناسان فرانسوی درباره اختلافات مالی دو کشور؛ ادعای مذاکره ایران با یک هیئت فرانسوی تولیدکننده اسلحه؛ ادعای فردی ناشناس درباره اینکه انفجار پاریس برای جلوگیری از بهبود روابط ایران و فرانسه انجام شده است.
15 مذاکره وزیر صنایع سنگین چکسلواکی با نخست‌وزیر و وزیر صنایع سنگین ایران.
16 تأکید شاه اردن بر حمایت کامل از صدام.
17 دیدار نخست‌وزیر و هیئت دولت با آیت‌الله منتظری و تأکید آیت‌الله منتظری بر اینکه خدمت به مردم مهم‌ترین وظیفه است.
18 در دیدار عده‌ای از کارگران و مردم مرودشت با نخست‌وزیر، مهندس موسوی اتکای نظام به مردم و بی‌بهره‌بودن از کمک ابرقدرتها را نشانه عظمت انقلاب اسلامی و قدرت رهبری آن خواند.
19 کمیته‌ای از مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه‌هایی را تصویب کرد که در آنها از تجاوز به حقوق بشر در افغانستان و ایران ابراز نگرانی شده است.
20 وزیر امور خارجه و سخنگوی وزارت خارجه کشورمان مواضع ایران را درخصوص تصویب قطعنامه علیه ایران بیان کردند.
21 فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر درباره سرنوشت زندانیان در عراق اعلام نگرانی کرد.
1 آغاز هفتادوششمین اجلاس اوپک. دیدگاه‌های وزیران نفت چند عضو اوپک درباره وضعیت بازار نفت، سهمیه‌بندی کشورها، قیمت نفت، افزایش تولید و...
2 دیدار وزیر نفت ایران با وزیران نفت عربستان، الجزایر، لیبی، اندونزی، ونزوئلا و امارات.
3 مذاکره هیئت مشترک حزب‌الله و جنبش امل لبنان با معاون وزیر خارجه ایران؛ تفسیر بی‌بی‌سی درمورد سفر این هئیت به ایران.
4 تلاش نبیه بری برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان.
5 اخطار سرویس ضدجاسوسی فرانسه درباره خطر ترویج اسلام به شیوه جمهوری اسلامی در فرانسه.
گزارش روزشمار 17/9/1364
6 در جلسه امروز مسئولان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه نوح وضعیت ارتش عراق و اقداماتش در منطقه مأموریت قرارگاه نوح در غرب اروند و نتایج شناسایی‌ها در این منطقه بررسی شد.
7 در ادامه جلسه مذکور، وضعیت یگان‌های تحت‌امر قرارگاه نوح (تیپ المهدی، لشکر ثارالله و لشکر فجر) و اقدامات آنها برای فراهم‌سازی مقدمات عملیات در منطقه فاو بررسی شد و رحیم صفوی برای تسریع کارها دستوراتی داد.
8 گزارش واحد اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) درباره دیدگاه‌های دشمن درمورد اوضاع فعلی جنگ و نیز ناممکن‌بودن فریب کامل دشمن.
9 فرمانده گروه اطلاعاتی احد در گزارشی جمع‌بندی اطلاعات به‌دست‌آمده از اقدامات زمینی، هوایی و دریایی ارتش عراق در طول یک ماه و نیم اخیر را در منطقه اروندرود، هور و... ارائه کرد.
10 هواپیماهای ارتش عراق امروز به مناطق نظامی و غیرنظامی و برخی شهرهای ایران حمله کردند و تعدادی از مردم را شهید یا مجروح کردند. در بمباران منطقه هورالعظیم، یک جنگنده عراقی سرنگون شد. رادیو بغداد تعداد اقدامات هوایی امروز ارتش عراق را 160 مأموریت ازجمله حمله به یک هدف بزرگ دریایی اعلام کرد.
11 گزارش چندین درگیری میان نیروهای خودی و افراد گروههای ضدانقلاب و دیگر اقدامات آنها.
12 گزارش‌های اقدامات نیروهای مبارز عراقی علیه ارتش عراق در محور بغداد - کوت، مناطق موصل، دهوک، کرکوک و حلبچه.
13 وزیر فرهنگ و آموزش عالی برای استادان و دانشجویان اعزامی به جبهه تسهیلاتی اعلام کرد؛ ستاد هماهنگی انجمن‌های اسلامی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی درباره اعزام کاروان‌های راهیان کربلا اطلاعیه‌ای صادر کرد.
14 یک فصلنامه امریکایی در مقاله‌ای مشکلات ایران را در تهیه سلاح و چگونگی تأمین تجهیزات نظامی بررسی کرد.
15 در دور دوم مذاکرات وزیران خارجه ایران و عربستان در ریاض، درباره اوضاع جنگ، روابط با کشورهای منطقه، کمک کشورهای منطقه به عراق، مواضع اخیر شورای همکاری و نظر مثبت ایران به آن بحث و گفتوگو شد.
16 دیدار دکتر ولایتی با ملک فهد و مذاکره درباره مشکلات جهان اسلام، وحدت کشورهای اسلامی، لزوم توجه به بازسازی قبرستان بقیع.
17 بازتاب سفر دکتر ولایتی به عربستان در رسانه‌های منطقه و غرب.
18 تأکید وزیر خارجه کویت بر ضرورت توقف جنگ. دیدار رئیس ستاد نیروی زمینی فرانسه از عربستان.
1 معاون سیاسی وزارت خارجه سوئد وارد تهران شد. وی درباره جنگ ایران و عراق، بحران افغانستان، وضعیت فلسطینینان در لبنان با مقامات ایران مذاکره می‌کند.
2 دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و شاه اردن بر ضرورت خاتمه جنگ و مذاکره دو طرف تأکید کردند.
3 ادامه تلاش شورای همکاری خلیج‌فارس برای شروع مذاکره میان ایران و عراق و تحلیل وال استریت ژورنال درباره ناامیدی حاکمان منطقه از توانایی عراق و احتمال سازش آنان با ایران.
4 قائم‌مقام وزیر خارجه ایران با موگابه رئیس‌جمهور زیمبابوه درباره روابط دو کشور، جنگ ایران و عراق و نشست آتی غیرمتعهدها به ریاست زیمبابوه گفتوگو کرد.
5 دولت کویت در چند روز گذشته 72 نفر دیگر از کارگران ایرانی را اخراج کرد.
6 نامه 200 تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به امام خمینی و تبریک و تأیید اقدام مجلس خبرگان در انتخاب آیت‌الله منتظری به‌عنوان رهبر آینده برای جانشینی ایشان.
7 در جلسه هیئت دولت از برنامه انحرافی عده‌ای برای تظاهرات علیه بدحجابی دربرابر حرکت اصیل بسیج به‌سوی جبهه‌ها انتقاد شد.
8 در یک هم‌اندیشی در ارومیه با حضور 2000 نفر از توابین ضدانقلاب، توطئه‌های بیگانگان در منطقه محکوم و بر خدمت به جمهوری اسلامی تأکید شد.
9 یک بمب ده پوندی در فروشگاه ورزشی زیر ساختمان خبرگزاری جمهوری اسلامی در تهران منفجر شد که کارگر فروشگاه مجروح شد.
10 وزارت خارجه جمهوری اسلامی در بیانیه‌ای قطعنامه سازمان ملل درباره ایران را مبتنی‌بر گزارش نادرست دانست و آن را مردود اعلام کرد.
11 تحلیل رادیو امریکا درباره مشکلات اقتصادی، کاهش درآمدهای نفتی و کنترل واردات ایران به‌دلیل کاهش درآمدهای ارزی کشور.
12 وزیران نفت عضو اوپک در اجلاس امروز درباره سیاست‌های آینده اوپک به تفاهم نرسیدند و اجلاس را یک روز تمدید کردند.
13 تلاش‌های دیپلماتیک چندسویه برای آزادی گروگانهای امریکایی و فرانسوی در لبنان و مخالفت کویت با معاوضه گروگان‌ها با زندانیان کشورش.
14 دستیار پیشین کاخ سفید در کتاب همه سقوط می‌کنند، با اشاره به توانایی امام خمینی در ایجاد انقلاب اسلامی و برقراری حکومت دینی، تأکید کرد که امریکا قادر نبود مانع این حرکت مردمی شود.
15 هفته‌نامه لوپوئن در مقاله‌ای با عنوان "اسلام بیداری" به آثار بیداری اسلامی پرداخته است.
ضمیمه گزارش739: گزارش واحد اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیا(ص) درباره تجزیه‌وتحلیل فعالیت‌های عراق و دیدگاه‌های دشمن درباره تلاش‌های خودی.
گزارش روزشمار 18/9/1364
16 درپی حکم امام خمینی مبنی‌بر واگذاری جانشینی فرمانده کل قوا به آقای هاشمی، جلسه هماهنگی فرماندهان سپاه پاسداران برای دادن گزارش کاملی از اوضاع عملیاتی جنگ به جانشین فرمانده کل قوا و مسئول معاونت پشتیبانی ستاد فرماندهی کل قوا برگزار شد.
جلسه فرماندهان رده اول سپاه پاسداران با جانشین فرمانده کل قوا (آقای هاشمی) و مسئول معاونت
1 پشتیبانی ستاد فرماندهی کل قوا (میرحسین موسوی) برای بررسی اقدامات عملیاتی سپاه پاسداران، میزان پیشرفت کار و مشکلات و کمبودها. گزارش محسن رضایی از اقدامات متعدد عملیاتی سپاه پاسداران در سراسر جبهه‌های جنگ. گزارش محمد باقری از اوضاع جغرافیایی، نحوه گسترش ارتش عراق و وضعیت و توان این ارتش در منطقه اروندرود و فاو، مشکلات شناسایی و کسب اطلاع از اوضاع دشمن.
2 اقدامات آماده‌سازی زمینه اجرای عملیاتهای محدود و یدک، کارهای مهندسی انجام‌شده و در دست اقدام و تجهیزات مهندسی موردنیاز، در ادامه جلسه فرماندهان سپاه با آقای هاشمی و آقای موسوی مورد بررسی قرار گرفت.
3 در جلسه جانشین فرمانده کل قوا و نخست‌وزیر با مسئولان سپاه، فرماندهان قرارگاه‌های کربلا و نوح از مأموریت این قرارگاهها و اقدامات آماده‌سازی در شرق اروند (منطقه عملیاتی فاو)، گزارش دادند و به بیان مشکلات و کمبودها، طرحهای مهندسی، چگونگی انتقال تجهیزات سنگین به غرب اروند و وسایل موردنیاز برای عبور از اروند پرداختند. آقای هاشمی بر پایان‌یافتن کارهای مهندسی تا 15 دی تأکید کرد.
4 آتش پشتیبانی برای عملیات، تعداد و انواع توپ موردنیاز و چگونگی تأمین آن، نیروی انسانی موردنیاز، آموزش‌های ضروری برای نیروها و زمان لازم برای آموزش و سازماندهی آنان و مشکل کمبود جا برای استقرار نیروها موضوعاتی بود که در ادامه جلسه فرماندهان سپاه با جانشین فرمانده کل قوا به آن پرداخته شد.
5 حفاظت اطلاعات عملیات، چگونگی فریب و غافلگیرکردن دشمن و نیروی موردنیاز برای عملیات فریب از دیگر موضوعات جلسه فرماندهان سپاه با آقای هاشمی بود.
6 تجهیزات آبی و شناور، مهمات موردنیاز برای عملیات در منطقه فاو و بودجه‌های دفاعی و پشتیبانی آخرین مباحث جلسه امروز فرماندهان سپاه با جانشین فرمانده کل قوا بود.
7 گزارش دفتر فرماندهی کل سپاه از مصوبات امروز جلسه قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) که با حضور آقای هاشمی، آقای موسوی، محسن رضایی و فرماندهان سپاه تشکیل شد.
8 فرمانده کل سپاه در نامهای به رئیس مجلس شورای اسلامی، باتوجه‌به مشکلات اساسنامه فعلی سپاه پاسداران به‌ویژه در شیوه فرماندهی و تصمیم‌گیری، آن را در شرایط فعلی پاسخ‌گو ندانسته و خواستار همکاری مجلس برای رفع این مشکلات شد.
9 برنامه‌های آموزشی یگان‌های رزمی برای کسب آمادگی جهت اجرای عملیات آتی به ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه ارسال شد.
10 جلسه قرارگاه لشکر26 ارتش عراق برای بررسی اقدامات مهندسی، شناسایی و جابه‌جایی نیروهای ایران در منطقه شرق اروندرود. گزارش این جلسه برای یگان‌های تابعه لشکر26 ارتش عراق ارسال و به آنها برای جلوگیری از غافلگیری و مقابله با اقدامات آماده‌سازی نیروهای ایران هشدار داده شد.
11 ادامه حملات هوایی عراق به جزیره خارک، شهرهای مرزی و مناطق عملیاتی. اطلاعیه ارتش عراق دراین‌باره.
12 اقدام عراق به شلیک گلوله شیمیایی به منطقه خرمشهر.
13 در مناطق شمال‌غرب کشور چند درگیری با افراد ضدانقلاب رخ داد؛ یک خودرو منافقین در خاک عراق مهندم شد؛ درگیری دو گروه دمکرات و کومهله چند کشته بر جای گذاشت.
14 رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران در نامهای به نخست‌وزیری، ضمن اعلام تخصص‌های موردنیاز جبهه‌ها، تقاضا کرد که نیروهای تحت پوشش دولت برای اعزام به جبهه‌ها ثبت‌نام کنند.
1 قائم‌مقام مسئول بسیج مستضعفین اهداف برگزاری مانور خندق، اجباری‌شدن درس‌های نظامی در مدارس و نحوه برگزاری امتحانات نیروهای اعزام به جبهه را اعلام کرد.
2 امروز گروههای متعددی از رزمندگان و اقشار مردم از مناطق گوناگون کشور عازم جبهه‌ها شدند.
3 گزارش خبرگزاری‌های فرانسه و رویتر از فعالیت‌های ایران برای اجرای عملیات گسترده و پیش‌بینی ناظران و تحلیل‌گران دراین‌باره.
4 ادعای روزنامه واشنگتن تایمز درباره تلاش ایران برای خرید سلاحهای شیمیایی از سوریه و خودداری سوریه از فروش آنها. نگرانی شوروی و غرب از دستیابی ایران به سلاح شیمیایی.
5 وزیر خارجه ایران پس از سه دور مذاکره با همتای سعودی‌اش در ریاض و دست‌نیافتن به توافقی برای پایان‌دادن به جنگ، این کشور را به مقصد امارات متحده عربی ترک کرد. عربستان خواستار موضع‌گیری روشن ایران شد.
6 بازتاب گسترده سفر دکتر ولایتی به عربستان در رسانه‌ها.
7 طرح مشترک عربستان و سوریه برای پایان جنگ: برکناری صدام حسین از ریاست‌جمهوری عراق.
8 دور جدید فعالیت کمیته حسن‌نیت کنفرانس اسلامی برای برقراری آتش‌بس و ستایش حکومت عراق از مواضع این کمیته.
9 اجرای مانور نظامی مشترک عربستان و کویت در آینده‌ای نزدیک. عربستان خریدهای کلان تسلیحاتی خرید را افزایش داده است.
10 پایان اجلاس اوپک و تصمیم اعضای این سازمان برای دفاع از سهم خود در بازار جهانی نفت. دیدگاه‌های وزیران نفت اوپک.
11 تفسیر رادیو اسرائیل درباره اختلاف‌نظر اعضای اوپک بر سر سهمیه تولید، جنگ قیمت نفت، تأثیر جنگ ایران و عراق بر بحران اوپک و کمک‌های مالی و نظامی کشورهای منطقه به عراق.
12 انستیتو مطالعات راهبردی دانشکده جنگ امریکا و روزنامه واشنگتن پست، عراق را آغازگر جنگ اعلام کردند.
13 گزارش آسوشیتدپرس درباره تلاش ایران برای خروج از انزوای شش‌ساله، تغییر عمده در سیاست خارجی و دید تازه آن به جهان خارج.
14 نماینده ایران در سازمان ملل، قطعنامه کمیسیون حقوق بشر این سازمان را به‌دلیل اینکه کمتر از یک‌سوم اعضای سازمان ملل به آن رأی مثبت داده‌اند، فاقد اعتبار حقوقی و سیاسی اعلام کرد.
15 وزیر کشور (آقای محتشمی) در جلسه معرفی استاندار جدید آذربایجان‌غربی، ضمن بیان مشکلات جمهوری اسلامی در داخل و صحنه‌های بین‌المللی، مصوبه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل را درباره ایران محکوم کرد.
16 امروز در مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه‌ای در محکومیت تروریسم به تصویب رسید. در این قطعنامه اعمال تروریستی توسط هرکس و در هرجایی که به قتل افراد بی‌گناه بینجامد، محکوم شده است.
17 حضور نمایندگان حزب‌الله و جنبش امل در ایران و ملاقات آنان با مقامات عالی کشور ازجمله آیت‌الله منتظری، موجب افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره توانایی ایران در تأثیرگذاری برای آزادی گروگانهای فرانسوی شده است.
18 شوروی ضمن درخواست کمک از ایران برای حل مسائل افغانستان، مواضع جمهوری اسلامی را درباره افغانستان مانعی در بهبود روابط ایران و شوروی خواند.
گزارش روزشمار 19/9/1364
1 تأکید مجدد امام خمینی بر ضرورت تشکیل و تجهیز نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران.
2 در جلسه قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه پاسداران درباره مناطق مناسب برای عملیاتهای فریب و پشتیبانی و عملیات ارتش، چگونگی مقابله با بمباران‌های دشمن، تشکیلات نیروی زمینی سپاه و تشکیلات سپاه کشوری بحث و تبادل‌نظر شد.
3 اجرای عملیات انهدامی با همت واحدهایی از ارتش و سپاه پاسداران در منطقه سرپل ذهاب - قصرشیرین؛ اجرای عملیات نفوذی رزمندگان سپاه جوانرود در ارتفاعات بمو.
4 عراق با بسیج غیرنظامیان اقدام به قطع نی‌های مناطق هور و باتلاقی کرده است.
5 حمله هوایی عراق به هویزه و گیلان‌غرب تعدادی شهید یا مجروح بر جای گذاشت و خسارت‌هایی به بار آورد.
6 گزارشی درباره آثار روانی و اجتماعی بمباران مناطق مسکونی کشور.
7 عراق حمله به شهرها را تکذیب کرد و ایران از خبرنگاران خارجی برای دیدار از شهرهای بمباران‌شده دعوت کرد.
8 ادامه حملات هوایی عراق به جزیره خارک؛ برخورد دو نفتکش ایران در نزدیکی خارک.
9 حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی شلمچه، جزایر مجنون، جفیر؛ اطلاعیه ارتش عراق درباره حملات هوایی امروز.
10 حمله هوایی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی به پادگان العماره و برج‌های شرق ام‌القصر. تهدیدهای وزیر دفاع عراق.
11 درگیری با گروههای ضدانقلاب در مناطق سردشت و بانه و درگیری دو گروه کومهله و دمکرات در سقز.
12 حمله انقلابیون مسلمان کرد عراقی به یک گردان از ارتش عراق در شاندری و حمله به یک خودرو ارتش عراق در مسیر دهوک - موصل.
13 سخنان آیت‌الله مهدوی کنی، فرمانده کل سپاه، رئیس مجلس و رئیس‌جمهور در جمع بسیجیان داوطلب استان تهران.
14 اعزام کاروان‌های راهیان کربلا و کاروان‌های کمک‌های مردمی از نقاط مختلف کشور به جبهه‌ها؛ درخواست از کامیون‌داران برای همکاری در انتقال کمک‌های مردمی؛ بازتاب اعزام‌ها در رادیو اسرائیل.
15 بررسی و تحلیل اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، حملات هوایی عراق و تهدیدهای این کشور به مقابله با تهاجم جدید ایران در رادیو امریکا، روزنامه فایننشال تایمز، روزنامه عمان و رادیو بی‌بی‌سی.
16 مواضع سلطان عمان درباره جنگ ایران و عراق؛ تأکید دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی بر ضرورت برقراری صلح.
17 سفر وزیر خارجه ایران به امارات در پایان سفر به عربستان؛ درخواست حاکم امارات از ایران برای دادن پاسخ مثبت به تلاش‌های صلح.
18 بازتاب سفر وزیر امور خارجه ایران به عربستان و امارات در رسانه‌های خارجی.
19 یک سرهنگ امریکایی در مقاله‌ای با بررسی دلایل بن‌بست کنونی جنگ، نتیجه گرفته است که هیچ‌یک از دو طرف توانایی حمله‌ای مؤثر و سرنوشت‌ساز را ندارند.
20 بررسی اوضاع نظامی و اقتصادی ایران و عراق در دو نشریه امریکایی نیوزویک و وال استریت ژورنال.
21 وزیر صنایع ایران (شافعی) در اجلاس سازمان توسعه صنعتی، آثار حاکمیت دلار بر نظام پولی و مالی جهان و آثار جنگ بر صنایع ایران را بیان کرد.
1 امام خمینی در سخنانی در جمع اعضای شورای انقلاب فرهنگی ضمن تأکید بر اهمیت و حساسیت دانشگاه‌ها، دو عامل انگیزه و محتوا را در هر انقلابی بسیار مهم خواندند و انگیزه انبیا و اولیای خداوند را در مقابله با جائرین، اجرای عدالت ذکر کردند نه حکومت‌کردن.
2 نخست‌وزیر ایران در مصاحبه‌ای ارسال سلاحهای پیشرفته امریکایی برای ضدانقلابیون نیکاراگوئه را محکوم و حمایت ایران از دولت انقلابی این کشور را اعلام کرد. پایبندی ایران به مصوبات اوپک از دیگر محورهای سخنان نخست‌وزیر بود.
3 در دیدار مشاور نخست‌وزیر سوئد با نخست‌وزیر ایران، مهندس موسوی خواستار احترام بین‌المللی به حقوق قضایی اسلام و جمعیت یک میلیاردی مسلمانان جهان شد.
4 کویت و عربستان مانورهای هوایی مشترک در قلمرو عربستان برگزار می‌کنند.
5 در ادامه تلاش کمیته آشتی اعراب، نخست‌وزیر سوریه پس از شش سال به اردن رفت.
6 دو گروه بمب‌گذار که برای انجام‌دادن انفجارهای بزرگ عازم تهران بودند و همچنین اعضای شبکه‌های جاسوسی و ترور در کردستان و آذربایجان‌غربی دستگیر شدند.
7 درپی آزادی یکی از نیروهای امل از بند اسرائیل، فرانسه فعالیت برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان را افزایش داده است.
گزارش روزشمار 20/9/1364
8 گزارش واحد اطلاعات قرارگاه نوح سپاه پاسداران از اقدامات ارتش عراق در منطقه غرب و جنوب‌غربی اروندرود و فاو تا دهانه خلیج‌فارس از 10 تا 20 آذر 1364.
9 دستور اعزام گردان‌های خط‌شکن برخی یگان‌های سپاه پاسداران برای آموزش شنا به‌منظور آمادگی برای عملیات آتی.
10 حملات امروز جنگنده‌های عراقی به جزیره خارک آسیبی نرساند؛ تأکید وزیر دفاع عراق بر تداوم حملات علیه پایانه نفتی خارک.
11 حملات هوایی عراق به هویزه، روستاهای گیلان‌غرب، اسکله‌های شط علی و جزایر مجنون؛ اطلاعیه نظامی عراق درباره اجرای 113 مأموریت هوایی.
12 نماینده ایران در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل با اعلام نتایج حملات روز گذشته عراق به هویزه، خواستار اعزام کارشناسان این سازمان به شهر ویران‌شده هویزه شد.
13 بازتاب حملات هوایی عراق در روزنامههای کویت و رادیو بی‌بی‌سی.
14 یکی از تله‌های شناور (که سبب انحراف موشک‌های اگزوسه می‌شوند) از مسیر خود منحرف شده و در سواحل قطر دیده شده است.
15 افراد وابسته به گروههای ضدانقلاب در کردستان، 6 تن را شهید یا مجروح کردند؛ درگیری کومهله و دمکرات در اطراف سقز ادامه یافت.
16 امروز از برخی استان‌ها نیروهای رزمنده و متخصص و گروه‌هایی از معاودین عراقی و عراقی‌های مقیم یزد عازم جبهه‌ها شدند و کاروان‌های کمک‌های مردمی نیز به جبهه‌ها ارسال گشت.
17 هشدار سازمان حفاظت سپاه پاسداران درباره جاسوسی تلفنی عوامل ضدانقلاب.
18 رسانه‌های خارجی حمله آتی ایران را نمایش قدرت در منطقه و قدرت‌نمایی جناح‌های سیاسی در داخل دانسته و تلاش کرده‌اند با بزرگ‌نمایی قدرت هوایی عراق، در ایران رعب و وحشت ایجاد کنند.
19 چند تن از متهمان فروش سلاح به ایران در امریکا محاکمه شدند.
1 وزیر امور خارجه ایران در دیدار با معاون وزیر خارجه سوئد، اصرار سازمان‌های بین‌المللی بر آتش‌بس را بدون تأکید بر عقب‌نشینی متجاوز و مواضع شورای امنیت و بی‌توجهی سازمان ملل به حملات عراق به مناطق مسکونی سؤال‌برانگیز خواند.
2 رسانه‌های غربی سفر دکتر ولایتی به عربستان را ناکامی شورای همکاری در پایان‌دادن به جنگ و هدف ایران را متزلزل‌کردن متحدان عراق ارزیابی کردند.
3 خبر ترور نافرجام صدام در ماه گذشته تأیید شد.
4 سفر وزیر خارجه چین و وزیر بازرگانی ایتالیا به بغداد؛ ملاقات وزیر خارجه چین با صدام.
5 روزنامه شیکاگو تریبیون در مقاله‌ای اوضاع جنگ ایران و عراق و سیاست‌های امریکا را دراین‌باره بررسی کرده و نوشته است که امریکا از این جنگ نفع برده، نه شوروی.
6 خبرگزاری فرانسه ضمن اعلام آمار جنگنده‌های ایران و عراق، تأکید کرده که عراق باوجود برتری هوایی، نتوانسته است از حملات خود به نتایج مناسبی برسد.
7 دولت کویت 23 تن از کارگران مسلمان ایرانی را از کویت اخراج کرد.
8 دیدار هیئت مشترک حزب‌الله لبنان و جنبش امل با وزیر کشور.
9 شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی طرابلس لبنان و از رهبران اهل تسنن لبنان که به ایران سفر کرده است، ضمن حمایت از انقلاب اسلامی و محکوم‌کردن عراق، هدف از سفر به ایران را مشورت و هماهنگی با مقامات ایران درمورد وقایع لبنان بیان کرد.
10 بررسی روابط ایران و فرانسه در گفتوگوی یک خبرنگار امریکایی با سردبیر روزنامه فرانسوی لیبراسیون و بیان این نتیجه‌گیری که اروپا به این مهم دست یافته است که هرگز ایران بازنده جنگ نخواهد بود و به نفع آنهاست که از رفتار خصمانه با ایران دست بردارند.
11 تفسیر رادیو اسرائیل درباره سفر نخست‌وزیر سوریه به اردن و آثار آن در روابط سوریه و ایران.
12 گزارش هایی از موافقت امریکا با فروش تجهیزات نظامی به عربستان، فروش تانک به مصر و احتمال کمک نظامی - اقتصادی به پاکستان.
13 برگزاری همایشی با حضور بیش از هزار تن از تائبین استان کردستان در سالن آزادی سنندج.
14 طرح امنیتی بیروت غربی در ابهام است و هرطرف درپی امتیازگیری و افزایش قدرت در این ناحیه از لبنان می‌باشد.
گزارش روزشمار 21/9/1360
15 فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران در اولین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه که برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات آتی تشکیل شده بود، درباره وضعیت کنونی جنگ هشدار داد و از نگرش مقطعی به جنگ و حقیرشمردن دشمن انتقاد کرد و بر ضرورت تشدید فعالیت‌ها و تحرک دائمی در جنگ تأکید کرد.
16 در ادامه اولین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه، اوضاع کنونی جبهه‌ها و جنگ و پیشرفت کار در منطقه هور بررسی شد.
17 در دومین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه درباره ساخت شناورهای مخصوص استقرار توپهای دوربرد و سلاحهای پدافند هوایی، ساخت شناورهای طارق و سکوهای شناور برای منطقه هور و اقدامات مهندسی در این منطقه گزارش‌هایی داده شد و چگونگی مقابله با حملات هوایی دشمن در این منطقه مورد بررسی قرار گرفت.
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه در نامهای از فرمانده قرارگاه کربلای1 خواست تا اقدامات مشخص‌شده برای آماده‌سازی منطقه هور را انجام داده و نتیجه را تا 25 آذر 1364 اعلام کند. ستاد نیروی زمینی سپاه نیز
1 از معاونت مهندسی این نیرو خواست تا اقدامات خود را تا 30 دی‌ماه 1364 به پایان برساند.
2 قرارگاه کربلای2 گزارشی از خط حد و چگونگی استقرار چهار لشکر سپاه پاسداران را در منطقه هور، برای قرارگاه نیروی زمینی سپاه ارسال کرد.
3 فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه، توپهای موردنیاز برای منطقه عملیاتی شلمچه را 30 گردان اعلام کرد و فرمانده واحد ادوات این قرارگاه نیز در نامهای به فرماندهی قرارگاه، سلاحها و مهمات موردنیاز را که لازم است تا پایان اجرای عملیات از ارتش به واحد ادوات مأمور شود، اعلام کرد.
4 ستاد سپاه پاسداران منطقه5 ثامن‌الائمه(ع) دستورالعملی را درباره پدافند شیمیایی و تشکیل یک گروه پدافند شیمیایی در هر گردان به نواحی تابعه ابلاغ کرد.
5 حملات پیش‌ازظهر و بعدازظهر امروز نیروهای عراقی به مواضع تیپ المهدی در منطقه هور، با واکنش به‌موقع نیروهای این تیپ دفع شد.
6 حملات هوایی امروز عراق به جزیره خارک خسارتی نداشت.
7 براثر حملات هوایی ارتش عراق به مناطق عملیاتی سرپل ذهاب، گیلان‌غرب، جزایر خیبر، چنانه، شط علی، پادگان حمید و حسینیه تعدادی شهید یا مجروح شدند و خساراتی به بار آمد.
8 فرمانده کل سپاه در نامهای به جانشین فرمانده کل قوا با اعلام تشدید حملات هوایی دشمن به‌ویژه در منطقه هور و گزارشی از حملات هوایی امروز دشمن و خسارات آن، پیشنهاد کرده است که فرماندهی پدافند منطقه جنوب فعال شود، سایت وحدت و سایت فولی‌آباد عملیاتی شود و حداقل 50 توپ ضدهوایی در منطقه مستقر گردد.
9 درپی درخواست ایران، هیئت اعزامی سازمان ملل و خبرنگاران از مناطق بمباران‌شده هویزه و اطراف آن بازدید کردند.
10 درگیری میان نیروهای خودی و افراد کومهله در منطقه بوکان و بانه؛ ادامه درگیری دو گروه دمکرات و کومهله در اطراف سقز.
11 7500 تن از نیروهای داوطلب استان زنجان پس از راه‌پیمایی در تهران و سخنرانی آقای هاشمی و مهندس موسوی در جمع آنان، همراه با 25 کامیون و تریلی از کمک‌های مردمی قزوین عازم جبهه‌های نبرد شدند.
12 ستاد مرکزی سپاه از نیروهای متخصص و کارمندان دولت دعوت کرد برای اعزام به جبهه ثبت‌نام کنند.
13 گزارش و تحلیل روزنامه گاردین، رادیو اسرائیل، روزنامه الانبا و رادیو کلن درباره اعزام کاروان‌های کربلا و عملیات آتی ایران.
14 هشدار وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق درباره حمله آتی ایران و تأکید بر ادامه تهاجم عراق به خارک و اهداف اقتصادی و نظامی.
15 آقای هاشمی با تقدیر از خدمات جهاد سازندگی در پشتیبانی از جنگ، اهمیت این خدمات را فقط برای آشنایان با جنگ قابل‌درک دانست.
16 روزنامه واشنگتن تایمز ضمن تأیید تولید سلاح شیمیایی در عراق و استفاده ارتش عراق از آن، به نقل از منابع جاسوسی ادعا کرد که سوریه با ارسال سلاح شیمیایی به ایران مواقفت کرده بود، اما این موافقت‌نامه اجرا نشده است.
1 کنگره امریکا با فروش 45 بالگرد به عراق موافقت کرد. یک شرکت ایتالیایی برای همکاری در عملیات خرابکاری در تأسیسات دریایی، با عراق قرارداد بست.
2 گزارش خبرگزاری تانیوگ از بغداد درباره توانایی نیروی هوایی عراق و گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از افزایش قدرت تخریب و کشندگی بمب‌های عراق.
3 نماینده ایران در سازمان ملل شایعه تغییر در صحنه سیاسی ایران را رد کرد و اندکی بی‌طرفی در شورای امنیت را شرط صرف‌نظرکردن ایران از تحریم این شورا اعلام کرد.
4 بی‌بی‌سی: دیدار آقای ولایتی از عربستان بی‌ثمر نبود و ایران توانست روابطش را با برخی از همسایگان جنوبی‌اش را بهبود بخشد؛ رادیو عربستان سفر وزیر خارجه ایران به عربستان را نشانه تعدیل موضع ایران دانست؛ عراق از اقدام سعودی‌ها به‌شدت عصبانی شد.
5 دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس، جنگ ایران و عراق را عامل بی‌ثباتی منطقه ذکر کرد و خواستار پایان فوری خصومت‌ها میان دو کشور شد.
6 رادیو مسکو حضور نظامی امریکا را در خلیج‌فارس خطری جهانی خواند و راه نجات از بحران را اجرای پیشنهاد صلح شوروی در جنگ ایران و عراق اعلام کرد.
7 نخست‌وزیر ایران در دیدار با وزیر اطلاعات و مطبوعات نیکاراگوئه، برای محدودکردن امریکا در جنگ‌افروزی، هماهنگی جبهه‌های مختلف مبارزه با امریکا را ضروری خواند.
8 بشارتی قائم‌مقام وزارت خارجه جمهوری اسلامی، پیام رئیس‌جمهور ایران را تقدیم موگابه نخست‌وزیر زیمبابوه کرد.
9 سوریه و اردن پس از دیدار هیئت سوری از اردن، با انتشار اعلامیه‌ای مشترک خواستار برپایی کنفرانس صلح خاورمیانه شدند. گفته می‌شود که دو کشور بر سر جنگ ایران و عراق و سازمان آزادیبخش فلسطین موضع مشترک ندارند.
10 به نوشته اکونومیست، چین از تلاش دیپلماتیک در خاورمیانه دو هدف دارد: افزایش نفوذ دیپلماتیک خود در منطقه و توسعه روابط تجاری.
11 به گفته معاون وزیر خارجه مجارستان، رهبران افغانستان مایل‌اند روابط عادی با ایران داشته باشند. وی سفر مورفی به منطقه را درجهت تقویت جناح یاسر عرفات و تضعیف سوریه اعلام کرد.
گزارش روزشمار 22/9/1364
12 فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه، سازمان رزم قرارگاه کربلای 2 را اعلام و سپاه پاسداران شمال را مأمور طراحی عملیاتی در منطقه سومار - قصرشیرین کرد.
13 یک پل دشمن در غرب اروندرود با آتش خودی منهدم شد؛ مدافعان لشکر25 کربلا تک عراق به جزیره جنوبی مجنون را دفع کردند؛ ارتش عراق در منطقه هورالهویزه اعلام آماده‌باش کرد.
14 جزیره خارک دو بار هدف هواپیماهای عراقی قرار گرفت که خسارت چندانی ندید.
15 نفتکش قبرسی ولکان که از سیری عازم جزیره خارک بود، هدف موشک دشمن قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. این حریق مهار شد.
16 درگیریهای نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب در مناطق مهاباد، سردشت و بانه، یک شهید و 8 مجروح به جای گذاشت.
1 آقای هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا، در خطبه دوم نمازجمعه تهران مطالب مهمی بیان کرد، از جمله: پرتحرکی رزمندگان، پندارهای غلط دشمن در حمله به خارک، مانور نیروهای واکنش سریع امریکا در منطقه، برنامه‌های نظامی ایران، غیرممکن‌کردن استفاده از خلیج‌فارس درصورت قطع نفت ایران، آسیب‌پذیری کشورهای منطقه، اعلام آمادگی به مردم درصورت ضرورت مواجه‌شدن با امریکا و ابرقدرتها در خلیج‌فارس، انتخاب جانشینی رهبری، ادعاهایی علیه ایران درباره حقوق بشر و... .
2 رسانه‌های خارجی در بازتاب سخنان آقای هاشمی بیشتر به موضوعات اجرانشدن عملیات آتی درصورت توقف جنایات صدام، شرایط ایران برای خاتمه جنگ، بستن تنگه هرمز، نقض حقوق بشر و... پرداختند.
3 غرب و امریکا با ادامه ارسال تجهیزات پیشرفته نظامی به عراق ازجمله هاورکرافت امریکایی و موشک ای.اس.پی. فرانسوی، علاوه‌بر تقویت ارتش عراق درصدد تشدید فشار روانی بر ایران است.
4 درحالی‌که نخست‌وزیر مالزی از میانجیگری در جنگ ایران و عراق منصرف شده، چین خواهان ایفای نقش عمده‌ای در یافتن راه‌حلی برای این جنگ است.
5 طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق، گفت که تا وقتی ایران اصرار بر ادامه جنگ دارد، عراقی‌ها به دفاع خود ادامه می‌دهند.
6 نماینده ایران در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل این سازمان به نقض حقوق بین‌المللی بشردوستانه در حملات هوایی عراق به مناطق غیرنظامی استان باختران در 17 آذر 1364 اعتراض کرد.
7 نماینده ایران در سازمان ملل، قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل را درباره وضعیت حقوق بشر در ایران - که امروز تصویب شد - محکوم کرد. وی با اعلام ضعف حقوقی قطعنامه و اینکه تقریباً یک‌سوم اعضای سازمان از آن حمایت کرده‌اند، درخصوص تأثیر این قطعنامه در تشدید اقدامات تروریستی در ایران و رویکرد سیاسی و رفتار تبعیض‌آمیز سازمان ملل مطالبی بیان کرد.
8 وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی در سخنرانی قبل از خطبه‌های نمازجمعه شیراز به قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل واکنش نشان داد.
9 حجت‌الاسلام ری‌شهری وزیر اطلاعات در مصاحبه‌ای با خبرنگاران در شیراز، به موضوعات متعددی پرداخت ازجمله: حقوق بشر در ایران و قطعنامه سازمان ملل، توابین گروههای ضدانقلاب، حرکت انحرافی مبارزه با بدحجابی و... .
10 هیئتی به سرپرستی وزیر ارشاد اسلامی امروز عازم سوریه می‌شود.
11 هیئت پارلمانی فرانسه شامل دو نماینده حزب حاکم و یک نماینده مخالف دولت فرانسه وارد تهران شد؛ اعلام شرایط ایران برای بهبود روابط با فرانسه؛ گزارش رسانه‌های فرانسه دراین‌باره.
12 توافق کویت و عراق درخصوص اجازه‌دادن به اداره استخبارات عراق برای فعالیت و استخدام عوامل نفوذی به‌منظور کسب اطلاعات ازطریق کسانی که میان کویت و ایران تردد می‌کنند.
13 یک هواپیمای حامل نظامیان امریکایی مستقر در صحرای سینا پس از پرواز از فرودگاهی در کانادا به مقصد امریکا سقوط کرد و همه 250 نظامی و خدمه هواپیما کشته شدند. علت سقوط هنوز مشخص نشده و برخی رسانه‌ها مدعی شدند که سازمان‌های لبنانی و سازمان آزادی مصر مسئولیت انفجار را به عهده گرفته‌اند.
14 شیخ سعید شعبان از ایران به‌دلیل پشتیبانی از لبنان و تلاش برای توقف درگیریهای طرابلس تشکر کرد.
15 سازمان چریکهای فدایی خلق (اقلیت) در اطلاعیه‌ای تهدید به افشاگری علیه حزب دمکرات کردستان کرد.
گزارش روزشمار 23/9/1364
1 فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه در نامهای به فرمانده قرارگاه کربلای1 خواستار طراحی عملیات در منطقه هور، شناسایی، برآورد نیرو و تجهیزات، مهندسی، پدافند و... شد.
2 درپی تشدید حملات هوایی و بمباران نقاط احتمالی تجمع نیرو، جانشین فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا(ص) سپاه با ارسال دستورالعملی برای قرارگاهها که در آن شیوه‌های کاهش آسیب‌پذیری حملات هوایی بیان شده است، بر اجرای موارد ذکرشده تأکید کرد.
3 فرمانده قرارگاه کربلا2 با ارسال دستورالعملی حفاظتی برای یگان‌های تابعه و یادآوری اقداماتی که عراق در گذشته در چنین موقعیت‌هایی انجام داده است، از فرماندهان یگان‌ها خواست تا برای جلوگیری از خسارت‌های احتمالی تدابیری اتخاذ کنند.
4 رزمندگان در عملیاتی نفوذی در منطقه هورالهویزه، یک گروه گشتی عراق را محاصره کردند که همه افراد این گروه گشتی در درگیری کشته شدند.
5 حملات هوایی عراق به تلمبه‌خانه نفت رامهرمز، تأسیسات سد شهید عباسپور، اطراف شهر هویزه و اطراف پاسگاه عین‌خوش چند مجروح به جا گذاشت و خسارت‌هایی به بار آورد. رادیو بغداد مأموریت‌های رزمی امروز جنگنده‌های عراق را 91 مأموریت اعلام کرد.
6 باوجود مخالفت عراق با تأمین امنیت هوایی هویزه برای بازدید هیئت سازمان ملل، این هیئت فردا عازم هویزه می‌شود.
7 امروز پیرانشهر، سردشت، اشنویه و صائین‌دژ مناطق درگیری نیروهای خودی و گروههای ضدانقلاب بود.
8 مبارزان کرد عراقی چند عملیات علیه نیروهای عراق اجرا کردند. ارتش عراق نیز یکی از روستاهای سلیمانیه عراق را بمباران کرد.
9 جمعی از نیروهای داوطلب وزارت صنایع، گروهی از کارکنان شهربانی شیراز و خراسان و 2000 تن از نیروهای مردمی استان سیستان و بلوچستان عازم جبهه‌های نبرد شدند و هم‌زمان با اعزام آنها، کمک‌های کارکنان وزارت صنایع، کمک‌های مردمی استان سیستان و بلوچستان و کمک‌های مردم شوشتر به جبهه‌ها ارسال شد.
10 گزارش یک روزنامه ژاپنی از تدارک حمله بزرگ ایران؛ خبرگزاری فرانسه: عراق ایران را متهم کرد که در جست‌وجوی بهانه برای حمله به عراق است.
11 آغاز مذاکرات دبیرکل سازمان ملل با ایران و عراق برای توقف جنگ؛ پشتیبانی وزیر خارجه چین از تلاش‌های جاری برای توقف جنگ.
12 محافل دیپلماتیک ریاض سفر وزیر خارجه ایران به عربستان را ادامه مذاکرات ایران با شورای همکاری خلیج‌فارس درباره قطع کمک این کشورها به عراق می‌دانند.
13 رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در جلسه شورای عالی ایکائو ضمن بیان اقدامات غیرقانونی عراق درقبال هواپیماهای غیرنظامی و تهدید امنیت خطوط هوایی، از مواضع ایران دفاع کرد.
14 سفر هئیت جمهوری اسلامی ایران به غنا.
15 عراق ازطریق عربستان از کانادا تانک خرید؛ ارسال مهمات از عراق برای تانزانیا؛ محاکمه یک شرکت هلندی به‌دلیل فروش ماده شیمیایی به عراق.
1 مصاحبه معاون اول نخست‌وزیر عراق درباره تهدیدآمیزبودن جنگ برای کشورهای منطقه، محاصره جزیره خارک، حمله به نفتکش ها، گروههای معارض عراقی.
2 گزارش نشریه زود دویچه زایتونگ درباره عملیات قدس4 و تلاش‌های ایران در هور، تاکتیک‌های جدید ایران، توان نیروی هوایی عراق، استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی.
3 گزارش رویتر درباره آثار جنگ بر زندگی مردم عراق.
4 نخست‌وزیر در مصاحبه‌ای قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل را اقدامی درجهت کمک به صدام، حمایت از گروههای ضدانقلاب و تحت‌الشعاع قراردادن حرکت کاروان راهیان کربلا دانست و بر ضرورت واکنش نشان‌دادن به کشورهایی که به آن رأی مثبت داده‌اند تأکید کرد.
5 وزیر خارجه ایران اعلام کرد که ایران در روابط با کشورهایی که علیه ایران رأی داده‌اند تجدیدنظر خواهد کرد.
6 نماینده ایران در سازمان ملل، قطعنامه این سازمان را درباره ایران مغرضانه خواند و شورای امنیت را در رسیدگی به امور جنگ بی‌کفایت اعلام کرد. وی درباره رابطه با عربستان و وضعیت صدور نفت نیز اظهارنظر کرد.
7 هیئت پارلمانی فرانسه با احمد عزیزی رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس، دیدار کرد. در این دیدار، عزیزی بر ضرورت گسترش روابط به نفع دو ملت و لزوم تغییر اصولی سیاست خصمانه فرانسه درباره ایران تأکید کرد.
8 بازتاب سفر هئیت پارلمانی فرانسه در رادیو فرانس انترناسیونال، رادیو امریکا و رادیو اسرائیل.
9 گزارش وزارت خارجه درباره سفر هیئت سوئدی به ایران.
10 دیدار شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان، با وزیر کشور و مذاکره درباره تحولات سیاسی لبنان و نقش ایران در این کشور.
11 ادامه تلاش‌های برای آزادی گروگانهای فرانسوی در لبنان.
12 هشدار سپاه پاسداران درباره احتمال بمب‌گذاری در اماکن حیاتی و دفاتر و منازل شخصیت‌ها.
ضمیمه گزارش926: مصاحبه شیخ سعید شعبان درباره درگیریهای طرابلس لبنان.
اشخاص...................................................................................................................................................................................... 1020
مکان‌ها و سازمان‌ها.............................................................................................................................................................. 1031
اسامی و اصطلاحات نظامی، اقدامات نظامی.................................................................................................................. 1054
اسامی و اصطلاحات سیاسی، اقدامات سیاسی.............................................................................................................. 1060
سایر اسامی و اصطلاحات.................................................................................................................................................... 1063
آبرومند، جمال (از مسئولان لجستیک نیروی زمینی سپاه): 615
آذری قمی، احمد (نماینده قم): 693، 694، 696
آردلیج، آنتونی (از مسئولان بازرسی گمرک انگلیس): 79، 80
آزادی، رضا (مسئول معاونت عملیات قرارگاه کربلای1): 401
آستانه، علی (مسئول عملیات قرارگاه نوح): 521
آقازاده، غلامرضا (وزیر نفت): 175، 176، 248، 264، 434، 617، 625، 626، 698، 748، 750، 822
آلبرت اترکچی (وابسته اداری سفارت اسرائیل در قاهره): 460
آلبرتینی، ژان ایو (رئیس سابق ایرفرانس در تهران): 269، 532، 605، 606، 935
آنتوان لحد: 517
آهنی (مدیرکل آسیا و اقیانوسیه وزارت خارجه): 283
آیت احمد (از رهبران انقلاب الجزایر): 961
ابراهیم الصبحی (معاون سیاسی دبیرکل شورای همکاری): 152، 261
ابوعباس (رهبر جبهه آزادیبخش فلسطین): 741
ابومازن (عضو کمیته مرکزی فتح): 257
ابونضال (رهبر جنبش انقلابی فتح): 492، 513، 635
احمد بن بلا (از رهبران انقلاب الجزایر): 961
احمد توفیق (مأمور امنیتی عراق): 763
احمد زکی یمانی (وزیر نفت عربستان): 78، 79، 101، 131، 176، 511، 676، 720، 749، 750، 779، 822
احمد طالب ابراهیمی (وزیر خارجه الجزایر): 371، 373
احمد طه ایوب (وزیر خارجه سودان): 193، 283، 321
احمد کمال (معاون فدراسیون زنان عراق): 580
احمد نزارالجالی (معاون وزیر اقتصاد سوریه): 603
احمدپور، محمود (مسئول لجستیک سپاه): 788، 806، 807، 808
احمدوند (نماینده همدان): 621
اخوان (قائم‌مقام بسیج): 814
اردبیلی (معاون وزارت خارجه ایران): 437
اسپیکز، لاری (سخنگوی کاخ سفید): 89، 132، 291
استاندار آذربایجان شرقی: 583
استاندار باختران: 838، 839
استاندار زنجان: 565
استاندار کرمان: 644
اسد کوته‌ته (رئیس ایکائو): 948
اسدی، محمدجعفر (فرمانده تیپ33 المهدی): 404، 408، 754،: 756، 757
اسرور، الی (گروگان): 358
اسقف کانتربری (کلیسای انگلستان): 291، 356، 357
اسمتز، کرل اریک (مدیر شرکت کمودیتی): 221
اشتروگال، لوبومیر (نخست‌وزیر چکسلواکی): 577، 647، 648، 742
اشتنباخ، اودو (نماینده آلمان‌غربی در ناتو): 195
اشجع (عضو قرارگاه مهندسی سپاه): 890
افشار، علیرضا (رئیس ستاد مرکزی سپاه): 728، 813
اقراقی، محمد: 563
اکرمی (مسئول تبلیغات جبهه‌ها): 451
اکرمی (وزیر آموزش و پرورش): 167
الخوید الحمیدی (عضو شورای فرماندهی انقلاب لیبی): 220، 257
الفیتوری (از مقامات لیبی): 345
الموسوی دامغانی، داوود (نماینده رامهرمز): 118
الیاسون، جین (معاون سیاسی وزارت خارجه سوئد): 31، 390، 770، 859، 874، 959
الیزابت دوم (ملکه انگلستان): 120، 197، 198
امام جمعه اراک: 451
امام جمعه ارومیه: 693
امام جمعه اقلید: 644
امام جمعه بندر عباس: 815
امام جمعه زنجان: 565
امام جمعه زیرکوه قاین: 545
امام جمعه کرمان: 644
امام جمعه کهنوج: 667
امام جمعه نوشهر: 63
امام خمینی، آیت‌الله خمینی: 20، 21، 22، 23، 29، 44، 49، 60، 62، 63، 86، 88، 89، 91، 92،، 94، 95، 105، 112، 115، 117، 118، 127، 131، 141، 146، 157، 160، 164، 168، 169، 170، 183، 192، 206، 216، 224، 231، 238، 252، 287، 298، 302، 303، 304، 305، 312، 318، 326، 335، 340، 345، 348، 349، 351، 362، 363، 365، 378، 383، 397، 398، 408، 409، 420، 436، 456، 457، 459، 461، 462، 478، 479، 480، 501، 504، 505، 509، 526، 528، 534، 535، 539، 543، 544، 545، 548، 554، 558، 559، 564، 566، 568، 569، 570، 571، 577، 580، 581، 582، 585، 586، 592، 605، 607، 610، 611، 621، 622، 625، 626، 644، 669، 674، 691، 694، 695، 696، 716، 736، 737، 743، 746، 771، 773، 775، 780، 787، 808، 809، 816، 829، 833، 851، 852، 853، 854، 856، 857، 858، 878، 880، 881، 885، 901، 904، 905، 923، 937، 959
امام موسی صدر: 179، 700، 701
امامی کاشانی (آیت‌الله): 93
امانی (نماینده تهران): 694
ام‌حیدر (چریک عراقی): 428
امیر عبدالله (ولیعهد عربستان): 182، 678
امین جمیل (رئیس جمهور لبنان): 270، 439، 592
امینی (آیت‌الله، نایب رئیس مجلس خبرگان): 572
امینی، علی (نخست‌وزیر رژیم پهلوی): 224
اندرسون، تری (گروگان امریکایی در لبنان): 89، 357
اندرسون، دونالد (سخنگوی امور خارجه حزب کارگر انگلیس): 263
انصاری، محسن (قائم‌مقام فرمانده سپاه منطقه 1 ثارالله): 475
اوئلار، آندره (نماینده ویژه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل): 355، 378، 510، 511، 558، 559، 931
اوانز، دیوید (مقاله‌نویس واشنگتن پست): 853
اورتگا، دانیل (رئیس جمهور نیکاراگوئه): 421، 910
اوزال، تورگوت (نخست‌وزیر ترکیه): 483، 484
اولسون، ویلیام (عضو انستیتو مطالعات دانشکده جنگ امریکا): 105
اونیل (رئیس موسسه تحقیقات استراتژیک لندن): 438
اویسی (سرتیپ): 61
ایزدی، مصطفی (فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا): 546، 787، 834، 836
ایلی حبیقه (عضو حزب کتائب لبنان): 179، 270
ایوان دان (وزیر خارجه کره جنوبی): 375، 433، 454، 550، 551
ایوانز، کتی (خبرنگار تایمز مالی): 818
بارد، چیز لین‌ها (خبرنگار روزنامه لویدز): 412
بارزانی، مسعود: 337، 498
بارزانی، محمد خالد: 727
بارزانی، ملامصطفی: 727، 950
باریک‌بین (نماینده مجلس خبرگان و امام جمعه قزوین): 420، 814، 900
بازرگان، عبدالعلی (عضو نهضت آزادی): 180، 181
بازرگان، مهدی (نخست وزیر دولت موقت): 181، 224
باغانی (قائم‌مقام سازمان تبلیغات اسلامی): 451
باقری، محمد (مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه مرکزی سپاه): 329، 404، 406، 408، 468، 519، 521، 615، 681، 788، 790، 791، 792، 794، 806، 833، 835، 890
باکلی، ویلیام (گروگان امریکایی در لبنان): 182، 358
بختیار، شاپور (نخست‌وزیر رژیم پهلوی): 42، 109، 292، 358، 364، 357، 657
بختیار، عباسقلی (مدیر سابق شرکت ملی نفت): 387
بخشدار هویزه: 838، 898، 899
برانت، ویلی (صدراعظم سابق آلمان‌غربی): 120، 121
برژینسکی (مشاور کارتر): 594
بشارتی، علی‌محمد (قائم‌مقام وزارت خارجه): 31، 321، 322، 587، 500، 628، 629، 655، 676، 690، 717، 772، 773، 910، 948
بگین (نخست وزیر سابق اسرائیل): 603
بل قاسم بنی وزیر (وزیر نفت الجزایر): 750، 822
بلاکس، جیمز (معاون وزارت خارجه امریکا در امور خلیج فارس): 315، 316
بلدیروف (سفیر شوروی در ایران): 32، 60، 203، 531
بلوم، میشل (رئیس فدراسیون حقوق بشر): 748
بنگمن، مارتین (وزیر اقتصاد آلمان‌غربی): 268
بنی‌صدر، ابوالحسن (رئیس جمهور سابق ایران): 411، 881
بودانسکی، یوسف (نویسنده هفته‌نامه جینز دیفنس): 436
بولاک، جان (خبرنگار دیلی تلگراف): 155
بهرامی (نماینده همدان): 621
بهشتی (آیت‌الله، شهید): 547، 713
بیات زنجانی (نماینده مجلس): 93
پاپانتونیو، یانوس (معاون وزیر اقتصاد یونان): 175
پالمه، اولاف (نخست‌وزیر سوئد): 390، 770، 859، 874
پروفواتین (متفکر فرانسوی): 752
پورسالاری، حسین (نماینده کهنوج): 458
پیشبهار، محمد (مسئول اطلاعات و عملیات نیروی زمینی سپاه): 67، 92، 111، 114، 227، 230، 243، 329، 330، 384، 404، 406، 408
پینیس (رئیس مجمع عمومی سازمان ملل): 828
تابش (استاندار کردستان): 884
تاج‌گردون، حسین (سفیر ایران در لاهه): 166
تاچر، مارگارت (نخست وزیر انگلیس): 32، 33، 79، 120، 171، 172، 197، 672، 730، 924
تراب، اسحاق (گروگان): 358
ترکان (مدیر عامل سازمان صنایع دفاع): 506، 507
تقوی، محسن (جانشین مسئول حفاظت قرارگاه مرکزی): 404، 406، 408
توسلی (حجت‌الاسلام، از مسئولان دفتر امام): 501
توفیق، دیوید (مقاله‌نویس واشنگتن پست): 156
تونی ابی‌غانم (چریک لبنانی): 751، 830، 862، 863
تیده‌مان (دادستان شهر آرن‌هایم هلند): 430، 431
تیموریان، هژیر (کارشناس امور خلیج فارس): 75، 76،
جابر سلمان جبر (فرمانده لشکر26 ارتش عراق): 143، 331، 811
جاسم القطامی (نماینده مجلس کویت): 104
جاکوبس، دیوید (گروگان امریکایی در لبنان): 89، 357
جانشین کاردار جمهوری اسلامی ایران در عمان: 36، 102
جاوارا، داوود (رئیس‌جمهور گامبیا): 820، 530، 929
جزایری (آیت‌الله، امام‌جمعه اهواز): 362
جعفر نمیری (رئیس جمهور سابق سودان): 193، 283، 321، 322، 338، 339، 396
جعفری (وزیر بازرگانی): 553، 603
جعفری، غلامرضا (فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)): 404، 408
جعفری، محمدعلی (عزیز، فرمانده قرارگاه قدس): 43، 44، 49، 67، 92، 94، 111، 135، 136، 140، 162، 163، 227، 229، 230، 243، 245، 329، 330، 331، 401، 406، 407، 408، 495، 521، 522، 553، 561، 681، 787، 788، 794، 796، 799، 801، 806، 807، 833، 834، 888، 889، 890، 939
جلالی، محمدحسین (وزیر دفاع): 543، 476، 506، 687، 871
جلایی‌پور، حمید (معاون سیاسی و اداری استانداری کردستان): 416
جلسکی، ولادیمیر (وزیر نفت شوروی): 399، 454
جمارانی (سرپرست سازمان حج و اوقاف): 501
جمشیدی (معاون وزیر صنایع): 741، 742
جمی (آیت‌الله، امام‌جمعه آبادان): 805
جمیل حجیلان (سفیر عربستان سعودی در پاریس): 769
جنتی (آیت‌الله، سرپرست سازمان تبلیغات اسلامی): 451
جنتی، علی (استاندار خوزستان): 57، 362، 363
جنکو، لورانس (گروگان امریکایی در لبنان): 89، 357
جوزف سلامه (استاد دانشگاه امریکایی بیروت): 885
جیسانو (وزیر خارجه موزامبیک): 717
چوبین، شهرام (تحلیلگر مؤسسه مطالعات ژنو): 535، 536،
چیکاتا، کوجو (مرد شماره 2 غنا): 948، 949
حائری فومنی، مصطفی (سفیر ایران در امارات): 500، 628، 629، 818
حاج‌محمدزاده، ابراهیم (مسئول دفتر سیاسی سپاه): 787، 788
حافظ اسد (رئیس جمهور سوریه): 31، 40، 41، 133، 177، 181، 183، 205، 217، 254، 255، 278، 279، 320، 321، 373، 394، 425، 439، 441، 484، 486، 576، 589، 607، 635، 650، 678، 734، 860، 861، 883، 905، 911، 934
حاکم ام‌القوین: 257
حاکم شارجه: 587، 588
حجاریان، مسعود (معاون وزیر سپاه): 159، 795
حجازی، فخرالدین (نماینده تهران): 479
حجتی (از مسئولان جهاد سازندگی): 519، 520
حسن بن طلال (ولیعهد اردن): 673، 883، 946
حسن علی (وزیر بازرگانی عراق): 577
حسن هاشم (رئیس کمیته اجرایی امل): 659
حسنی مبارک (رئیس جمهور مصر): 196، 198، 236، 281، 288، 373، 376 443، 492، 514، 556، 557، 613، 860، 861
حسین الحسینی (رئیس پارلمان لبنان): 178، 179، 180، 516
حسینی، جلال (رهبر گروه خبات): 542
حسینی، سیدعلی (نماینده سنندج): 554
حسینی‌تاش، سیدعلی (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه): 92، 111، 135، 136، 141، 159، 162، 227، 230، 243، 245، 329، 330، 615، 681، 754، 788، 798، 802، 804، 807، 833، 834، 887، 890
حقانی (حجت‌الاسلام، شهید): 547
حکمت‌یار، گلبدین (از رهبران مبارزین افغانی): 830، 831
حکیم (آیت‌الله، از مراجع عراق): 746، 747، 748
حکیم، سیدمحمدباقر (سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق): 148، 501، 633
حمیده مصطفی طاهر (چریک سوری): 517
حمیدی (نماینده همدان): 621
خاتمی، سیدمحمد (وزیر ارشاد): 632، 934
خامنه‌ای، سیدعلی (رئیس جمهور، رئیس شورای عالی دفاع): 20، 29، 34، 92، 183، 192، 254، 266، 278، 340، 345، 350، 368، 369، 370، 371، 372، 373، 374، 388، 389، 390، 394، 435، 472، 473، 474، 480، 484، 485، 486، 501، 502، 503، 506، 536، 547، 548، 552، 565، 566، 567، 568، 570، 571، 583، 584، 587، 612، 620، 621، 622، 623، 624، 649، 650، 655، 676، 690، 694، 713، 772، 773، 815، 843، 844، 845، 856، 903، 910، 948
خانی (مسئول ستاد فوریت‌های جنگ در جنوب): 890
خرّازی، حسین (فرمانده لشکر 14): 662
خردمند (سرپرست استانداری هرمزگان): 815، 870
خسروشاهی، هادی (سفیر ایران در واتیکان): 61، 82، 364
خلج، مهدی (از مسئولان سپاه): 92
خلخالی، صادق (نماینده قم): 352، 353، 478
خلف اوغلو، وحید (وزیر خارجه ترکیه): 219، 342
خمینی، سیداحمد: 91، 871
خوانساری، سیدمحمدکاظم (سفیر ایران در لیبی) 574، 634
دادستان انقلاب اسلامی: 118، 775
دادستان خوزستان: 362، 363
دادستان نظامی استانبول: 537
داسال، مارسل (ازمقامات نیروی هوایی فرانسه): 265
دانایی فر، حسن (مسئول عملیات قرارگاه کربلا): 92، 111، 227، 245
دایه، ژان ماری (نماینده مجلس فرانسه): 572، 573، 590، 591، 656، 657، 717، 718، 934، 959
دباغ (نماینده تهران): 621
دبیر اول سفارت هند در ریاض: 947
دبیر دوم سفارت لیبی در ایران: 339
دستغیب (آیت‌الله، شهید): 933
دستن، ژیسکار (رئیس جمهور اسبق فرانسه): 882
دکوئیار، خاویر پرز (دبیرکل سازمان ملل متحد): 24، 27، 70، 71، 102، 151، 152، 343، 366، 392، 453، 499، 513، 567، 770، 867، 874، 897، 930، 932، 946
دوزدوزانی، عباس (نماینده تهران): 117، 696
دوما، رولان (وزیر خارجه فرانسه): 282، 357، 532، 573، 590، 591، 592، 604، 656، 717، 862، 881
دوماس، رونالد (دیپلمات فرانسوی): 591
دهقان، حسین (واحد آموزش): 521، 890
دیرانی، مصطفی (مسئول امنیتی امل): 178، 179
ذوالقدر، محمدباقر (فرمانده قرارگاه رمضان): 159، 162، 190، 191، 643
رئوفی، عبدالمحمد (فرمانده لشکر7 ولی‌عصر(عج)): 404، 408، 616، 615
رئیس ستاد ارتش عراق: 147
رئیس ستاد سپاه ششم عراق: 147
رئیس ستاد مشترک ارتش: 543
رئیس مجلس خلقی کوبا: 483
رئیس مجلس سنای اسپانیا: 322
رئیس‌جمهور آرژانتین: 221
رئیس‌جمهور کنیا: 655
رئیس‌جمهور یمن‌شمالی: 392
رابین، اسحاق (وزیر دفاع اسرائیل): 240، 508، 679
راسخ احمدی (سرهنگ دوم): 688
راشد عبدالله النعیمی (وزیر خارجه امارات): 171، 849، 850
رایت (مأمور گمرک نیویورک): 80
ربیع‌زاده (دیپلمات سابق): 183
رجایی خراسانی، سعید (نماینده دائم ایران در سازمان ملل): 27، 71، 151، 152، 535، 718، 719، 720، 827، 867، 868، 907، 930، 931، 932، 957، 958
رجوی، مسعود (رئیس سازمان مجاهدین خلق): 89، 133، 224، 292، 293، 323، 359، 365، 493، 881، 933
رحمانی، محمدعلی (مسئول واحد بسیج سپاه): 145، 146، 367، 429، 472، 474، 501، 545، 564، 621
رشدان سفر المطیری (استوار ارتش عربستان): 477
رشید کرامی (نخست‌وزیر لبنان): 425، 635، 721، 885
رشید، غلامعلی (مسئول معاونت عملیات سپاه): 21، 22، 43، 44، 46، 48، 49، 50، 67، 68، 69، 92، 93، 94، 111، 114، 135، 137، 136، 138، 139، 159، 160، 161، 162، 163، 227، 228، 329
رضایی، محسن (فرمانده کل سپاه): 19، 21، 22، 23، 27، 43، 44، 46، 47، 48، 49، 50، 51، 67، 68، 92، 93، 94، 95، 111، 112، 113، 114، 115، 135، 136، 137، 138، 139، 140، 145، 159، 161، 162، 163، 164، 165، 166، 167، 168، 186، 227، 228، 229، 243، 244، 245، 247، 270، 295، 298، 324، 329، 330، 331، 361، 384، 399، 401، 403، 404، 405، 406، 407، 408، 410، 436، 501، 505، 584، 583، 621، 668، 669، 759، 761، 787، 788، 789، 790، 791، 792، 796، 800، 802، 806، 809، 810، 833، 834، 836، 843، 896، 939، 951
رضوی، محمدتقی (از مسئولان مهندسی سپاه): 519، 797
رعد (پزشک فرانسوی لبنانی‌الاصل): 591، 656
رفیعی‌نژاد، نادر (عضو کمیته مرکزی سازمان مجاهدین خلق): 493
رفیق‌دوست، محسن (وزیر سپاه): 112، 159، 161، 162، 167، 168، 182، 383 476، 477، 506، 507، 527، 550، 574، 575، 600، 634، 759، 788، 806، 808
رمضانی (کارشناس ایران در دانشگاه ویرجینیا): 535
رمضانی، حمید (مسئول اطلاعات قرارگاه نصرت): 384
رنجبر، داوود (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی (خاتم) سپاه): 43، 50، 67، 94، 113، 114، 115، 159، 162، 164، 166، 190، 244، 330، 361، 362، 383، 384، 385، 399، 788، 789، 808، 833، 836
روحانی، حسن (رئیس کمیسیون دفاع مجلس): 713، 714
رودکی، نبی (فرمانده لشکر19 فجر): 404، 408، 754، 756، 758
روغنی زنجانی، مسعود (وزیر برنامه و بودجه): 624، 625
رولینگرز، جری (رئیس‌جمهور غنا): 948
رهبر چین: 876
رهبرپور (نماینده همدان): 621
ریچارد، چارلز (خبرنگار رادیو بی.بی.سی): 633
ری‌شهری (وزیر اطلاعات): 932، 933، 934
ریگان، رونالد (رئیس جمهور امریکا): 33، 35، 41، 89، 109، 110، 116، 127، 128، 156، 196، 236، 262، 285، 291، 310، 316، 317، 318، 319، 335، 342، 343، 357، 376، 377، 389، 442، 458، 487، 488، 492، 513، 514، 589، 613، 827، 883، 924، 925، 928، 936
زرتشتیان، کمال (مسئول سابق حزب دمکرات در سقز): 775
زمان‌زاده، جواد (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی (خاتم) سپاه): 661، 682، 888
زمانی، حسینعلی (جانشین مسئول ستاد قرارگاه نوح): 754
زمانیان، امیر (دیپلمات ایران در سازمان ملل): 119
زید الرفاعی (نخست وزیر اردن): 177، 220، 254، 257، 320، 321، 607، 729، 851، 860، 882، 883
ژوسلن (نماینده پارلمان فرانسه): 590
ساترلند، توماس (گروگان امریکایی در لبنان): 89، 357
سادات (رئیس جمهور سابق مصر): 594، 603
ساسون، اسحاق (گروگان): 358
سالار جاف: 358
سالک (سرپرست کمیته انقلاب): 169
سبحانی‌نیا، حسین (نماینده تهران): 693، 694
سجادی، محمد: 148
سحابی، یدالله (عضو نهضت آزادی): 181
سخایی (سفیر ایران در قطر): 691
سخنگوی حزب الدعوه عراق: 259
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ: 71، 300، 867، 942
سخنگوی شرکت بوئناماریه: 96
سخنگوی وزارت خارجه امریکا: 849، 460، 819، 850
سخنگوی وزارت خارجه ایران: 41، 59، 343، 317، 490، 745، 747
سخنگوی وزارت خارجه چین: 126
سخنگوی وزارت خارجه فرانسه: 693
سرپرست اداره سیاسی وزارت خارجه: 32، 531
سرپرست استانداری مازندران: 62
سرپرست خانه فرهنگ ایران در حیدرآباد: 586
سرپرست سفارت ایران در دمشق: 279
سرپرست نمایندگی ایران در بوداپست: 912
سرگئی یورنینگو (معاون اول وزارت خارجه شوروی): 60
سرگیچیک (ژنرال ارتش شوروی): 437
سعاد الصباح (شاعره کویتی): 630
سعد قاسم حمودی (دبیرکل کمیته پیگیری): 317
سعدون حمادی (رئیس مجلس ملی عراق): 398، 716، 730، 735
سعدون شاکر (وزیر کشور عراق): 129
سعود الفیصل (وزیر امور خارجه عربستان): 36، 73، 124، 172، 258، 258، 320، 671، 714، 730، 731، 732، 733، 734، 765، 766، 768، 769، 817، 818، 850، 902
سعید بن احمد اشفناری (وزیر نفت و معادن عمان): 79
سفیر آلمان‌غربی در ایران: 31، 629، 675
سفیر استرالیا در تهران: 276، 277، 278
سفیر اسرائیل در سازمان ملل: 829
سفیر امریکا در بغداد: 128، 317، 606
سفیر امریکا در مسقط: 379
سفیر ایران در آلمان‌شرقی: 32، 658، 830
سفیر ایران در آلمان‌غربی: 187، 628، 629
سفیر ایران در زیمبابوه: 434
سفیر ایران در ژاپن: 611، 735
سفیر ایران در لهستان: 32، 658
سفیر بورکینافاسو در سازمان ملل: 508
سفیر ترکیه در ایران: 366
سفیر ژاپن در امریکا: 33، 156
سفیر ژاپن در کویت: 375
سفیر سابق کویت در مراکش: 104
سفیر شوروی در آلمان‌شرقی: 32، 658، 830
سفیر شوروی در بغداد: 317
سفیر شوروی در لبنان: 515
سفیر شوروی در لهستان: 32، 658
سفیر شوروی در مصر: 613
سفیر عراق در آلمان‌غربی: 187
سفیر عراق در کویت: 121، 123
سفیر عربستان در کویت: 769
سفیر فرانسه در امارات متحده عربی: 97، 380
سفیر کویت در امریکا: 631
سفیر لیبی در هند: 658
سفیر یوگسلاوی در تهران: 283
سلطان بن عبدالعزیز (وزیر دفاع عربستان): 320، 601، 630، 648
سلطان قابوس (پادشاه عمان): 152، 202، 281، 282، 315، 342، 417، 629، 848
سلیم احد سلیم (وزیر دفاع تانزانیا): 393
سلیم یاسین (معاون نخست وزیر سوریه): 602
سلیمان شیخه (از عوامل سردار جاف): 358
سلیمان‌جاه (فرمانده قرارگاه عملیاتی ارتش در جنوب): 465
سلیمانی، قاسم (فرمانده لشکر41 ثارالله): 404، 408، 754، 756، 757، 758، 759
سنایی، فرح (متهم به ارسال سلاح به ایران): 627
سنجقی، ابراهیم (نماینده سپاه در ستاد قرارگاه خاتم(ص)): 159، 227، 243، 329، 384، 401، 404، 408، 787، 833
سوبر (معاون سابق وزیر خارجه امریکا): 344
سوبروتو (وزیر معادن و انرژی (نفت) اندونزی): 176، 698، 748، 750
سوداگر، احمد (از مسئولان قرارگاه قدس): 887، 888
سورا، میشل (گروگان فرانسوی در لبنان): 195، 265، 291، 357، 656، 829، 862
سیاف‌زاده، احمد (مسئول عملیات قرارگاه کربلا): 615، 661، 681، 887
سیف‌الهی (نیروی شناسایی): 425
سیک، گری (دستیار پیشین کاخ سفید): 780، 781
سیهانوک (رئیس جمهور کامبوج): 224، 293
شاذلی بن جدید (رئیس‌جمهور الجزایر): 31، 345، 371، 370، 372، 485
شاذلی قلیبی (دبیرکل اتحادیه عرب): 34، 124، 220، 255، 285، 286، 343، 715
شارب، کندال (قاضی فدرال امریکا): 508
شافعی، غلامرضا (وزیر صنایع): 388، 603، 855، 856
شاملو (نماینده همدان): 621
شامیر، اسحاق (وزیر خارجه اسرائیل): 862
شانون، پل (وزیر مشاور در امور بازرگانی خارجی انگلیس): 577
شاه (ملک) حسن (شاه مراکش): 220، 369، 509
شاه (ملک) حسین (شاه اردن): 89، 220، 224، 236، 257، 281، 292، 293، 312، 321، 369، 392، 485، 492، 537، 607، 678، 742، 771، 849، 860، 861، 883، 911، 924، 933، 959، 962
شاه ایران: 75، 88، 224، 253، 292، 347، 369، 436، 478، 512، 524، 530، 532، 603، 611، 657، 718، 720، 737، 738، 768، 852، 877، 935، 959
شاهاک، امنون (فرمانده ارتش اسرائیل): 679
شجاعی (واحد مهندسی لشکر8 نجف): 407
شجاعی کیاسری، سیدحسن (نماینده ساری): 352، 353
شروانی، سلیم (دیپلمات هند در سازمان ملل): 120
شریعتی، امین (فرمانده لشکر31 عاشورا): 404، 406، 408
شریف‌الدین پیرزاده (دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی): 34، 729، 771، 820، 848، 929
شریفی، کریم (از مسئولان کومه له): 70
شفتی (قائم‌مقام وزیر راه): 947، 948
شفیع‌زاده، حسن (فرمانده توپخانه سپاه): 243، 788، 801، 802، 809، 833، 887، 889، 890، 893
شکیب، خسرو: 347
شمخانی، علی (جانشین فرمانده سپاه): 112، 140، 159، 162، 190، 543، 544، 787، 788، 939، 944
شمس اردکانی (مشاور وزیر خارجه): 769
شمیت، موریس (رئیس ستاد نیروی زمینی فرانسه): 769، 770
شواردنادزه، ادوارد (وزیر خارجه شوروی): 537، 740
شوشتری، نورعلی (فرمانده قرارگاه انصار): 404، 408، 521، 890
شولتز، جورج (وزیر خارجه امریکا): 41، 120، 124، 132، 152، 197، 343، 488، 492، 537، 740
شیخ الصباح الاحمد الصباح (وزیر خارجه کویت): 123، 218، 219، 281، 315، 375، 432، 433، 454، 477، 648، 769
شیخ امین (از سران حزب‌الله لبنان): 693
شیخ جابر الاحمد الصباح (امیر کویت): 155، 170، 171، 172، 648
شیخ حسن خالد (مفتی لبنان): 40، 441
شیخ حمد بن خلیفه آل‌ثانی (ولیعهد قطر): 375، 691
شیخ حمد بن عیسی آل‌خلیفه (ولیعهد بحرین): 432، 433
شیخ حیدر (از سران امل لبنان): 693
شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی (امیر قطر): 36، 170، 171، 172، 197، 417، 432، 433
شیخ خلیفه بن زاید آل‌نهیان (ولیعهد ابوظبی): 281، 595، 600، 601
شیخ زاید بن سلطان آل‌نهیان (امیر امارات): 37، 171، 219، 220، 255، 346، 375، 485، 628، 629، 849، 850
شیخ سالم الصباح (وزیر دفاع کویت): 586
شیخ سعد عبدالله الصباح (ولیعهد کویت): 342
شیخ سعید شعبان (رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان): 31، 182، 575، 585، 586، 633، 654، 673، 751، 880، 937، 960، 962
شیخ صبحی الطفیلی (از سران حزب‌الله لبنان): 961
شیخ صفر بن محمد القاسمی (حاکم رأس الخمیه): 342
شیخ عبدالرحمن الرشتوی (امام جماعت مسجد سلیمانیه): 542
شیخ عطار (استاندار آذربایجان‌غربی): 693، 774
شیخ علی الخلیفه الصباح (وزیر نفت کویت): 699
شیخ عیسی بن سلمان آل‌خلیفه (امیر بحرین): 258
شیخ فیصل (فرستاده حاکم شارجه): 587، 588
شیخ ماهر حمود (عضو تجمع علمای مسلمین لبنان): 462
شیخ محمد بن راشد آل‌مکتوم (وزیر دفاع امارات): 454، 500
شیخ محمد شمس الدین (نایب‌رئیس مجلس اعلای شیعه در لبنان): 40، 269، 270، 441
شیخ‌الاسلام، حسین (معاون سیاسی وزارت خارجه): 59، 193، 217، 373، 437، 751، 770، 959
شیراک، ژاک (شهردار پاریس): 315، 324، 670، 671، 882
صادق عبدالقادر (نایب‌رئیس هلال‌احمر سودان): 283
صانعی (آیت الله): 191، 216
صباح میرزا (از نزدیکان صدام): 876
صباغیان، هاشم (عضو نهضت آزادی): 181
صبحی یاسین (وزیر صنایع عراق): 268
صدام حسین (رئیس جمهور عراق): 21، 22، 25، 31، 32، 56، 61، 73، 86، 100، 107، 117، 122، 128، 130، 131، 148، 149، 152، 153، 154، 155، 163، 164، 171، 173، 174، 189، 190، 191، 193، 197، 200، 205، 217، 218، 236، 238، 252، 256، 261، 274، 278، 279، 287، 288، 289، 305، 307، 312، 314، 315، 316، 319، 320، 322، 338، 340، 345، 346، 352، 354، 355، 365، 369، 374، 394، 395، 398، 418، 434، 449، 455، 457، 462، 481، 484، 492، 499، 504، 505، 509، 526، 527، 542، 545، 555، 572، 575، 577، 584، 585، 606، 618، 619، 620، 636، 646، 653، 669، 671، 673، 678، 688، 694، 696، 709، 717، 731، 732، 733، 734، 736، 737، 742، 746، 748، 763، 764، 766، 768، 812، 815، 818، 819، 820، 824، 842، 843، 844، 846، 853، 855، 871، 876، 883، 897، 901، 908، 923، 927، 933، 945، 952، 953، 954، 958، 960
صدر اعظم اتریش: 550، 551،
صدر، سیدمحمدباقر (آیت‌الله، شهید): 747
صدیق (فرمانده نیروی هوایی ارتش): 621
صفوی، رحیم (فرمانده نیروی زمینی سپاه): 21، 22، 43، 44، 45، 46، 47، 67، 69، 92، 94، 111، 113، 114، 135، 137، 138، 140، 159، 160، 161، 162، 190، 227، 228، 229، 230، 243، 244، 245، 329، 383، 408، 495، 519، 520، 522، 561، 615، 661، 662، 664، 665، 681، 682، 705، 754، 757، 757، 758، 759، 761، 787، 788، 796، 804، 833، 834، 836، 887، 888، 889، 890
صلاح‌الدین ایوبی: 585
صمیمی (رئیس شهربانی): 501
صیاد شیرازی، علی (فرمانده نیروی زمینی ارتش): 126، 527، 528، 529، 600، 669، 801، 802، 809
ضیاءالحق (رئیس جمهور پاکستان): 36، 103، 198، 219، 258، 281، 432، 433، 434، 477، 529، 530، 550، 551، 587، 648
ضیاءالدین توفیق (فرمانده سپاه دوم عراق): 580
طارق العیاد (وزیر اطلاعات بحرین): 771
طارق عزیز (وزیر خارجه عراق): 32، 107، 123، 124، 125، 128، 152، 174، 197، 220، 393، 606، 672، 673، 689، 690، 714، 715، 729، 730، 876، 924
طارمی، محمدحسین (سفیر ایران در عربستان): 769
طالبانی، جلال (رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق): 564، 950
طاهری (آیت‌الله): 93
طاهری (سرکنسول سابق ایران در استانبول): 537
طه یاسین رمضان (معاون اول نخست‌وزیر عراق): 220، 257، 288، 930، 949، 950، 951
عادل عسیران (وزیر دفاع لبنان): 885
عبادت (مدیرکل اداره اطلاعات آذربایجان‌غربی و کردستان): 861، 862
عبدالامیر افراوی (ساکن هویزه): 899
عبدالحلیم ابوغزاله (وزیر دفاع مصر): 514
عبدالحلیم خدام (معاون ریاست جمهوری سوریه): 217، 253، 257، 279، 320، 425، 438، 439، 485، 589، 635، 655
عبدالرئوف الکسم (نخست‌وزیر سوریه): 31، 220، 279، 320، 374، 532، 603، 607، 631، 632، 633، 649، 650، 651، 654، 655، 671، 677، 687، 734، 851، 860، 861، 882، 883، 911
عبدالرحمن سوارالذهب (رهبر نظامی سودان): 123، 648
عبدالرحمن منصوری (از مسئولان وازرت خارجه عربستان): 769
عبدالسلام جلود (عضو شورای فرماندهی انقلاب لیبی): 31، 320، 345، 319، 374، 395
عبدالعزیز الدالی (وزیر خارجه یمن جنوبی): 729
عبدالعزیز بن خالد الغام (رئیس مجلس قطر): 586
عبدالعزیز ثنیان (از مسئولان وازرت خارجه عربستان): 769
عبدالعزیز خلاف (وزیر بازرگانی الجزایر): 370
عبدالعزیز محمد الرواس (وزیر اطلاعات عمان): 341، 342، 390، 391
عبدالکاظم حسین عبود (از فرماندهان عراق): 186
عبدالله احمر (معاون دبیرکل حزب بعث سوریه): 257
عبدالله بشاره (دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس): 56، 72، 74، 259، 595، 689، 854، 908
عبدالله فاضل (وزیر اوقاف و امور دینی عراق): 509، 820
عبدالله، عثمان (وزیر دفاع سودان): 96
عبداللهی، علی (مسئول طرح و عملیات قرارگاه مرکزی): 406، 519، 521، 887، 890، 681، 754
عبدل منعم السامرایی (معاون وزیر نفت عراق): 289
عدنان خیرالله (وزیر دفاع عراق): 24، 26، 147، 550، 451، 452، 669، 703، 784، 791، 816، 842، 866، 903
عزیزی، احمد (رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس): 322، 376، 483، 958
عساکره، علی (فرمانده واحد ادوات قرارگاه خاتمالانبیا(ص)): 893
عصام النائب (وزیر مشاور در امور خارجی سوریه): 602
عصام عبدالرحیم (معاون وزیر نفت عراق): 78
عصمت عبدالمجید (وزیر خارجه مصر): 594
عصمت کتانی (نماینده دائم عراق در سازمان ملل): 174، 366
عطار (مهندسی سپاه): 890
علامه سیدحسین فضل‌الله (از علمای لبنان): 178، 180، 241، 461، 885
علایی، حسین (فرمانده قرارگاه نوح): 243، 329، 331، 406، 408، 788، 799، 800، 807
علی حسینی (عضو جنبش امل لبنان): 516
علی سمیدا (دیپلمات عراق در سازمان ملل): 119
علی طرابلسی (از مقامات سوریه): 602
علی عبدالسلام تریکی (وزیر خارجه لیبی): 105، 217، 220، 240، 346، 372، 374، 395، 486، 574، 651
علی‌حسن مووینی (رئیس‌جمهور تانزانیا): 676، 690
علیزاده (دبیر اول کومه له): 70
عمادی (حجت‌الاسلام، امام جمعه گنبد): 644
عمر مزالی (نخست‌وزیر تونس): 393
عمر وارد وساچی (معاون نخست وزیر گرجستان شوروی): 60
عندلیب، علیرضا (مسئول ستاد قرارگاه خاتمالانبیا(ص)): 166، 615، 661، 681
غرضی، محمد (وزیر سابق نفت): 175
غلامپور، احمد (جانشین فرمانده قرارگاه کربلا): 43، 44، 67، 92، 111، 135، 159، 162، 227، 229، 243، 245، 331، 521، 615، 661، 662، 664، 665، 681، 787، 833، 887، 890
غمخوار، اکبر (از مسئولان لجستیک سپاه): 243، 329، 806، 807، 808، 833
فابیوس، لوران (نخست‌وزیر فرانسه): 718
فاروق الشرع (وزیر خارجه سوریه): 31، 182، 220، 279، 485، 589، 602، 631، 632، 651، 715، 861
فاضل هرندی (نماینده مجلس): 455
فاضل همدانی (نماینده همدان): 621
فان زوکایی (سفیر چین در ایران) 553
فدوی، علی (مسئول اطلاعات قرارگاه نوح): 243، 754، 756، 788، 800
فرستاده نخست‌وزیر ژاپن به کویت: 375
فرماندار خلخال: 645
فرماندار دشت آزادگان: 897، 898
فرماندار رامهرمز: 212
فرمانده بسیج سپاه پاسداران استان یزد: 429
فرمانده تیپ111 پیاده ارتش عراق: 811
فرمانده دانشکده هوانیروز: 669
فرمانده سپاه پاسداران ناحیه گیلان: 620
فرمانده سپاه چهارم: 147
فرمانده مرکز آموزش هوانیروز: 669
فرمانده نیروی هوایی عراق: 812
فروزنده، محمد (مسئول مهندسی سپاه): 519، 520، 788، 797، 800
فرهادی، محمد (وزیر فرهنگ و آموزش عالی): 668، 763، 764
فضلی، علی (فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع)): 401، 402، 403، 425
فندلی، پل (نماینده سابق کنگره امریکا): 454
فونتن، مارسل (گروگان فرانسوی در لبنان): 291، 357، 656
فهد (پادشاه عربستان): 320، 767، 768، 769، 851، 902، 947
فهمی هویدی (نویسنده روزنامه الاهرام): 510
فیروزآبادی (عضو ستاد فرماندهی کل قوا): 797
فیصل الدویش (نماینده پارلمان کویت): 588
قائم‌مقام سفیر ایران در فرانسه: 604
قائم‌مقام وزارت خارجه تانزانیا: 676
قاسم احمد تقی العریبی (وزیر نفت عراق): 101، 204، 221، 374، 399، 423، 454، 556، 676، 716، 720، 748
قاضی کنعان (افسر اطلاعاتی سوریه): 241
قالیباف، محمدباقر (فرمانده لشکر5 نصر): 243
قربانی، مرتضی (فرمانده لشکر 25 کربلا): 44، 404، 408، 616
قریشی، (نماینده ارومیه در مجلس خبرگان): 29، 169
قمری، محسن (از مسئولان حزب دمکرات): 148
قنبری، عبدالعلی (نماینده قائم‌شهر و سوادکوه): 459
کارتر، جیمی (رئیس جمهور سابق امریکا): 198
کارتون، مارسل (گروگان فرانسوی در لبنان): 291، 357، 656
کاردار آلبانی در بوداپست: 735
کاردار سفارت ایران در رم: 59
کاردار سفارت ایران در مسقط: 172
کاردار سفارت فرانسه در ایران: 133، 194، 265
کاردار سفارت لیبی در تهران: 105
کاردار فرانسه در بیروت: 357
کارمل، ببرک (رئیس کودتای افغانستان): 377
کاسترو، فیدل (رهبر کوبا): 237
کاشانی، نصرت‌الله (مهندسی قرارگاه کربلا): 887، 890
کاظمی، احمد (فرمانده لشکر 8 نجف): 44، 68، 243، 662
کامیار، علی (نماینده ارومیه): 693
کبیری، احمد (نماینده مرودشت): 744
کروبی (نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید): 478، 626
کریستیانسن (وزیر نفت نروژ): 79
کریسشین روستوکر (دبیرکل فدراسیون حقوق بشر): 558
کریمی (جانشین فرمانده توپخانه سپاه): 890
کریمی، فؤاد (نماینده اهواز): 554
کنعان اورن (رئیس جمهور ترکیه): 36، 170، 171، 218، 219، 281
کوفمن، ژان پل (گروگان فرانسوی در لبنان): 42، 195، 266، 291، 357، 605، 657، 829، 862
کوهن، حیم هلال (گروگان): 358
کهل، هلموت (صدراعظم آلمان‌غربی): 493
کیان، ووشو (وزیر خارجه چین): 689، 876، 912، 929، 946
کیتو، پدرو (کارمند غیرنظامی جزیره سن دیگو): 170
کیسینجر (وزیر خارجه اسبق امریکا): 310، 377
کورنینکو (معاون وزیر خارجه شوروی): 32، 531، 658
گاندی، راجیو (نخست‌وزیر هند): 36، 198، 282، 586
گلدواتر (رئیس کمیته تسلیحاتی سنای امریکا): 627
گورباچف، میخائیل (رهبر شوروی): 33، 35، 127، 156، 196، 236، 262، 285، 317، 318، 319، 335، 342، 343، 376، 377، 389، 442، 458، 487، 488، 537، 589
لاهوتی، سارا: 91
لرد بتل (نماینده پارلمان انگلیس): 558
لطیف نصیف جاسم (وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق): 197، 716، 855، 903، 945
لیکلی، فیلیپ (معاون وزیر خارجه کنیا): 655
مائو (رهبر انقلاب چین): 326
مارتن، ژاک (معاون سابق وزارت خارجه فرانسه): 693، 717، 718، 935
ماشل، ساموئل (رئیس‌جمهور موزامبیک): 772
مانع سعید العتیبه (وزیر نفت امارات): 132، 176، 257، 395، 698، 699، 750، 778، 823
مبلغ، مهدی (مهندسی قرارگاه خاتم): 111، 135، 136، 159، 190، 329، 404، 408، 519، 521، 887، 890
متین طانیر (رئیس شرکت بلوک گلد انترنشنال) 627
محتاج، عباس (فرمانده قرارگاه سلمان و کربلا): 43، 49، 67، 92، 111، 135، 136، 138، 139، 227، 229، 230، 243، 245، 329، 331، 363، 404، 406، 408، 521، 615، 616، 661، 662، 664، 665، 681، 788، 798، 799، 807، 833، 834، 836، 941، 941
محتشمی، علی‌اکبر (وزیر کشور): 29، 169، 168، 177، 181، 182، 192، 482، 827، 828، 880، 960، 961
محرابی، غلامرضا (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا): 615، 661، 664، 681، 682، 760، 887
محلاتی، فضل‌الله (نماینده امام در سپاه): 451، 474، 501
محمد آذر، حسین (مشاور وزیر خارجه): 769
محمد العماری (وزیر اقتصاد سوریه): 602، 861
محمد بعلبکی (رئیس سندیکای مطبوعات لبنان): 357
محمد سلیمان (مأمور امنیتی عراق): 763
محمد شریف مساعدیه (مرد شماره 2 الجزایر): 345
محمد قباش (وزیر کشور سوریه): 861
محمدعلی عمایه (قائم‌مقام وزیر خارجه یمن جنوبی): 31، 533، 552، 587
محمدی (نماینده همدان): 621، 766
محمدی گیلانی (آیت‌الله، نماینده مجلس خبرگان): 91
محمود المسعدی (رئیس مجلس تونس): 673
مدرس، سیدحسن (آیت‌الله، شهید): 695
مدنی (آیت‌الله، شهید): 547
مدنی، مولانا اسحاق (نماینده مجلس): 572
مدیرکل اطلاعات استان خوزستان: 362، 363
مدیرکل امور آسیای غربی و شمال افریقا در وزارت خارجه چین: 929
مروان الروحی (کاردار عربستان در تهران): 36، 102، 769
مروان حماده (مشاور ولید جنبلاط): 439
مسئول بسیج سپاه پاسداران ناحیه سمنان: 475
مسئول دفتر مردمی جماهیری لیبی در تهران: 482
مسئول معاونت اداری مالی وزارت امور خارجه ایران: 57
مسئول واحد بسیج مستضعفین قرارگاه حمزه سیدالشهدا: 472
مسجدی، ایرج (فرمانده سپاه ناحیه آذربایجان شرقی): 340، 451
مشاور امنیت ملی کاخ سفید: 488
مشاور وزارت خارجه آلمان در امور خاورمیانه: 628، 629
مشکینی، (آیت‌الله، رئیس مجلس خبرگان): 91، 92، 93، 170، 191، 340، 870
مصطفی حسن احمد (مدیرکل آسیا و اقیانوسیه وزارت خارجه سودان): 283، 321، 338
معاون دبیرکل جامعه عرب: 436
معاون ستاد ارتش پاکستان: 884
معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی: 642
معاون عملیات سپاه بانه: 234
معاون کاسترو: 483
معاون مدیرکل سیاسی وزارت روابط خارجی فرانسه: 250
معاون نخست‌وزیر تانزانیا: 417
معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی: 128
معاون وزارت خارجه آلمان‌غربی: 187
معاون وزارت خارجه مجارستان: 482
معاون وزیر خارجه سوریه: 589
معاویه وارسیدی احمد الطایع (رئیس‌جمهور موریتانی): 220، 255، 436
معماری، قاسم (نماینده اهر): 554
معمر قذافی (رهبر لیبی): 31، 59، 188، 217، 256، 288، 320، 345، 346، 373، 374، 394، 395، 430، 485، 514، 557، 635
معیری، علیرضا (کاردار ایران در پاریس): 250، 261، 269، 532، 605، 656
معین‌فر، علی‌اکبر (عضو نهضت آزادی): 181
مک‌دونالد، اوهانا (عضو حزب کارگرانگلیس): 672
ملانوری (معاون گروه حرکت اسلامی): 471
ملک‌زادگان، محمدحسین (فرمانده نیروی دریایی ارتش): 332، 333، 334، 335، 379، 469، 470، 497، 523، 544، 617، 624، 685، 686، 805
ملکوتی، سعید (پاسدار وظیفه): 364
منتظری، حسینعلی (قائم‌مقام رهبری): 20، 29، 91، 92، 93، 115، 191، 169، 170، 192، 252، 275، 340، 420، 455، 456، 457، 478، 479، 480، 509، 510، 526، 534، 535، 536،، 545، 546، 554، 568، 570، 571، 577، 582، 585، 626، 686، 694، 695، 696، 697، 698، 742، 773، 829، 937
منیر شمعه (استاد دانشگاه امریکایی بیروت): 885
مورفی، ریچارد (معاون وزیر خارجه امریکا): 32، 487، 537، 606، 648، 848
موسوی (حجت‌الاسلام، نماینده امام در غرب کشور): 497
موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم (رئیس دیوان عالی کشور): 84، 85، 86، 89، 93، 118، 349، 501، 504، 505، 553، 554، 728
موسوی بجنوردی (آیت‌الله، عضو شورای عالی قضایی): 559
موسوی خوئینی‌ها، سیدمحمد (دادستان کل کشور): 62، 63، 87، 88، 89، 93، 362، 457، 458، 526، 555، 611، 697
موسوی، (حجت‌الاسلام، فرمانده سپاه لرستان): 686
موسوی، سیدحسین (رهبر جنبش امل اسلامی): 574، 592 693
موسوی، میرحسین (نخست‌وزیر): 23، 30، 60، 62، 93، 104، 193، 264، 275، 279، 283، 285، 304، 312، 316، 351، 362، 374، 428، 476، 479، 480، 482، 525، 526، 532، 548، 549، 562، 580، 602، 603، 607، 608، 609، 610، 611، 625، 632، 649، 650، 651، 654، 655، 674، 675، 687، 692، 694، 718، 719، 741، 742، 743، 770، 772، 774، 787، 788، 794، 797، 798، 808، 809، 833، 851، 858، 859، 900، 901، 908، 910، 934، 954، 955، 959
موشه‌دایان (نخست‌وزیر اسبق اسرائیل): 925
موگابه، رابرت (رئیس جمهور زیمباوه): 772، 773، 910
مولایی، محمدجعفر (مدیرکل امور بین‌الملل وزارت خارجه): 942
مولر، ویجس (صاحب یدکش آمستردام): 166
مولین، دنیس (عضو شورای روابط خارجی امریکا): 678
مهاتیر محمد (نخست‌وزیر مالزی): 929
مهدوی کنی، محمّدرضا (آیت‌الله): 501، 843، 845
میتران، فرانسوا (رئیس جمهور فرانسه): 41، 64، 86، 194، 195، 265، 375، 604، 671، 925
میرحسینی (جانشین فرمانده لشکر41): 243، 245
میرحسینی، کاظم (فرمانده تیپ18 الغدیر): 401، 404
میرعماد (دادستان تهران): 474
میرمهدی (معاون پارلمانی وزارت خارجه): 279
میلز، استانلی (خبرنگار رادیو بی.بی.سی): 64
نادر نابلسی (از مقامات سوریه): 602
نادی، غلامحسین (نماینده نجف‌آباد): 459
ناطق نوری، علی‌اکبر (وزیر سابق کشور): 168، 169، 181، 192
ناکاسونه (نخست‌وزیر ژاپن): 33، 156، 258، 375
ناکامایا (رئیس شرکت نفتی شواشل ژاپن): 611
نانیزتیز، کارلوس (رئیس مجلس ملی نیکاراگوئه): 376
نبوی، بهزاد (وزیر صنایع سنگین): 482، 632، 741، 742
نبیه بری (رهبر امل لبنان): 39، 40، 65، 179، 180، 269، 424، 439، 441، 462، 463، 48 515، 516، 635، 701، 751، 780، 829، 830، 862، 961
نجات (مسئول حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم): 521، 616، 681، 788، 805، 833
نخست‌وزیر پاکستان: 488
نخست‌وزیر مالتا: 461
نزیه برزی (نماینده پارلمان لبنان): 179
نظران (دبیر شورای عالی دفاع و سرپرست کمیسیون اسرای عراقی): 267، 339، 670، 687
نظیری، بهزاد (عضو سازمان مجاهدین خلق): 539
نعیم حداد (عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق): 395، 397، 447
نماینده استرالیا در سازمان ملل: 507، 508
نورانی، محمود (کاردار جمهوری اسلامی ایران در بیروت): 125، 659
نوروزی، محمدتقی: 681
نوری، یحیی (آیت‌الله): 509
نیکسون، ریچارد (رئیس جمهور اسبق امریکا): 127، 235، 236، 263، 377، 743
واتر، ورنان (سفیر امریکا در سازمان ملل): 718
وایت هد (معاون وزیر خارجه امریکا): 830
ورشابی (از مسئولان سپاه): 519
وزیر اطلاعات و مطبوعات نیکاراگوئه: 910
وزیر امور اقتصاد و دارایی ایران: 603
وزیر اوقاف و امور مذهبی عراق: 509
وزیر بازرگانی ایتالیا: 876، 877
وزیر بازرگانی بریتانیا: 672
وزیر بازرگانی یونان: 129
وزیر خارجه آلمان‌غربی: 629
وزیر خارجه اردن: 588، 589
وزیر خارجه استرالیا: 277
وزیر خارجه ژاپن: 33، 156، 848
وزیر خارجه صحرا: 555
وزیر خارجه کوبا: 483
وزیر خارجه مراکش: 257، 436
وزیر دفاع فرانسه: 452
وزیر راه و ترابری ایران: 543
وزیر صنایع بلغارستان: 482
وزیر فرهنگ جوانان و ورزش زیمبابوه: 434
وزیر کشور اردن: 589
وزیر کشور لیبی: 482
وزیر نفت (انرژی و معادن) ونزوئلا: 698، 748، 749، 750، 778، 822، 823
وزیر نفت اکوادور: 778
وزیر نفت لیبی: 698، 748، 750
وزیر نفت نیجریه: 749
وزیری، ابوهریره (ضدانقلاب): 358
وفایی، ستار (مسئول مهندسی سپاه): 243، 519، 520، 521، 788، 801
ولایتی، علی اکبر (وزیر خارجه): 30، 31، 36، 37، 60، 71، 73، 102، 103، 105، 118، 122، 120، 122، 172، 182، 203، 252، 253، 254، 255، 260، 278، 283، 319، 320، 345، 370، 371، 372،
373، 374، 394، 395، 417، 435، 482، 484، 485، 486، 533، 587، 588، 603، 631، 632، 651، 671، 714، 715، 724، 729، 730، 731، 732، 733، 734، 739، 745، 765، 766، 767، 768، 769، 770، 817، 818، 819، 849، 850، 851، 852، 874، 875، 880، 902، 907، 908، 947، 956، 957، 958، 959
ولید ابراهیم (مدیر شرکت هواپیمایی عراق در نیکوزیا): 83
ولید جنبلاط (رئیس دروزی‌های لبنان): 39، 40، 65، 424، 439، 441، 462، 463، 489، 515، 516، 538، 635
ولیعهد مراکش: 257
ووکلوت، ریچارد (سفیر ایتالیا در سازمان ملل): 32، 54،
ویت، تری (فرستاده اسقف کانتربری به لبنان): 42، 225، 241، 290، 291، 356، 357، 441، 513، 679، 779، 780
ویکهام، جان آدامز (رئیس ستاد ارتش امریکا): 884
ویلی، دانیل (متهم به ارسال سلاح به ایران): 873
ویلیام الزاهاوی (معاون وزیر خارجه عراق): 606
وین‌گیاپی (سرهنگ دوم ارتش امریکا): 508
هاتانو (سخنگوی وزارت خارجه ژاپن): 734، 735
هادی نجف‌آبادی، محمدعلی (نماینده مجلس): 766، 769
هاشمی رفسنجانی، اکبر (رئیس مجلس، جانشین فرمانده کل قوا): 20، 23، 24، 25، 19، 21، 24، 27، 29، 30، 31، 91، 92، 93، 95، 108، 109، 126، 127، 145، 146، 233، 235، 236، 237، 238، 239، 246، 249، 252، 275، 276، 277، 278، 304، 305، 306، 307، 308، 310، 311، 312، 340، 355، 362، 363، 432، 451، 457، 458، 475، 479، 480، 485، 501، 503، 504، 509، 510، 521، 534، 536، 546، 553، 554، 573، 577، 600، 605، 607، 620، 624، 644، 649، 651، 652، 655، 675، 695، 694، 696، 697، 708، 709، 710، 712، 773، 787، 788، 789، 791، 794، 796، 797، 798، 799، 800، 801، 802، 804، 805، 806، 807، 808، 809، 810، 826، 834، 843، 844، 872، 882، 896، 900، 901 903، 904، 912، 926، 927، 928، 929، 935، 951
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق): 99، 100، 117، 149
هاشمی، علی (فرمانده قرارگاه نصرت): 384، 385
هاشمیان (امام جمعه رفسنجان): 620
هافمن، سندی (استاد دانشگاه هاروارد): 781
هالپرن، فیلیپ (معاون دادستانی امریکا): 170
هالیدی، فرد (استاد مدرسه اقتصادی لندن): 575، 576
هانتر، شیرین (تحلیلگر مسائل خاورمیانه در دانشگاه جرج تاون): 202، 203، 636، 637
هاو، جفری (وزیر خارجه انگلیس): 120، 672، 676
هزار، هرمز: 347
هشام عبدالحمیدالشغلان (افسر اطلاعات سپاه هفتم عراق): 144
همایون‌فر، مرجان (عضو سازمان مجاهدین خلق): 539
همسر ژان پل کوفمن: 42، 612
هوپر، جان (تحلیلگر گاردین): 720
هیرو، دیلیپ (خبرنگار گاردین): 480، 902
هیل، پاول (وزیر صنایع سنگین چکسلواکی): 741، 742
یائووی لین (معاون نخست وزیر چین): 218، 258، 263، 433
یاسر عرفات (رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین): 31، 83، 257، 309، 319، 321، 492، 517، 587، 678، 861، 912، 929، 959، 962
یزدی، محمد (نایب رئیس مجلس): 349، 568
یوسف العلوی (وزیر خارجه عمان): 36، 103، 102، 121، 122، 152، 153، 154، 155، 172، 173، 201، 218، 219، 261، 315، 341، 342، 392، 500، 571، 586، 601، 628، 629، 629، 715، 739، 848
یوسف عبدالرحمن (وابسته بازرگانی سفارت عراق در واشنگتن): 268
ابرقو: 727، 845
ابوظبی: 79، 103، 171، 218، 219، 258، 263، 491، 595، 600، 601، 629، 688، 771، 817، 818، 850، 851،
ابهر: 869، 902
اتاوا: 948
اتحادیه عرب: 33، 120، 197، 220، 255، 261، 285، 286، 393، 715
اتریش: 34، 550، 551
اداره برق سنندج: 216
اداره ضمانت اعتبارات انگلستان: 689
اداره گمرکات امریکا 627
ادریسیه هویزه: 872
اراک: 57، 450، 727، 838
اربیل: 69، 428
ارتفاع پیزولی: 385
ارتفاعات بمو: 837
ارتفاعات چنگوله: 270
ارتفاعات غلبوکه: 498
ارتفاعات قلاویزان: 112، 114، 246، 836
ارتفاعات کانی‌سخت: 639
ارتفاعات کانی‌شنیکه: 562
ارتفاعات کچله: 148، 206
ارتفاعات میشداغ: 684
ارتفاعات وصی: 579
اردبیل: 870
اردستان: 367
اردکان: 450، 870
اردل: 654، 655، 667
اردن: 30، 31، 34، 37، 79، 80، 89، 108، 109، 129، 130، 147، 156، 157، 177، 182، 197، 205، 217، 236، 240، 254، 255، 257، 281، 287، 291، 309، 320، 321، 323، 354، 369، 373، 377، 392، 393، 435، 436، 491، 492، 508، 509، 517، 537، 555، 575، 576، 588، 589، 607، 633، 673، 677، 678، 729، 742، 771، 848، 851، 852، 854، 860، 861، 875، 876، 882، 883، 901، 825، 911، 929، 946، 962
اردوگاه اجباری سیوه (عراق): 338
اردوگاه گرگان: 174
ارسنجان: 57، 475
اروپا: 61، 80، 82، 97، 100، 121، 204، 291، 304، 307، 314، 318، 323، 339، 346، 417، 421، 422، 437، 531، 533، 539، 557، 570، 586، 593، 627، 689، 716، 740، 826، 881، 882، 949
ارومیه: 28، 99، 148، 206، 251، 336، 385، 472، 541، 642، 667، 693، 707، 726، 774، 827، 845، 862، 943
اروندرود: 43، 51، 112، 142، 185، 208، 209، 214، 231، 239، 245، 299، 331، 332، 401، 402، 403، 404، 465، 466، 467، 519، 521، 522، 664، 665، 682، 683، 701، 703، 704، 723، 754، 756، 757، 760، 782، 783، 784، 785، 789، 791، 792، 798، 799، 800، 811، 865
ازنا: 727
اسپانیا: 221، 417، 480، 828
استادیوم آزادی (تهران): 571
استان اربیل: 618
استان اصفهان: 340، 667
استان ایلام: 645
استان آذربایجان‌شرقی: 340، 451، 583، 585، 645
استان آذربایجان غربی: 28، 169، 251، 448، 472، 642، 667، 685، 693، 707، 774، 827، 861، 862، 934
استان باختران: 57، 70، 189، 336، 415، 450، 471، 497، 542، 545، 585، 619، 761، 838، 839، 930، 957
استان بصره: 872
استان بوشهر: 301، 340، 685، 815، 895
استان تهران: 29، 116، 388، 475، 547، 620، 644، 667، 763، 764، 815، 844، 845
استان چهارمحال و بختیاری: 565، 583، 585، 667
استان خراسان: 116، 267، 545، 564، 583، 894
استان خوزستان: 71، 116، 149، 249، 363، 451، 476، 897
استان دهوک: 190، 685
استان ذی‌قار: 872
استان زنجان: 565، 869، 900، 902
استان سلیمانیه: 232، 542، 564، 618، 763
استان سمنان: 475
استان سیستان و بلوچستان: 626، 944
استان فارس: 100، 340، 429، 644، 667، 668، 815
استان کردستان: 28، 174، 247، 251، 270، 336، 337، 364، 365، 366، 415، 427، 448، 449، 471، 472، 542، 554، 563، 571، 585، 598، 618، 619، 626، 642، 645، 667، 684، 685، 707، 712، 762، 774، 775، 834، 861، 862، 869، 884، 899، 937، 943
استان کرکوک: 618، 643، 763
استان کرمان: 451
استان کوت: 618
استان کهکیلویه و بویراحمد: 429
استان کهکیلویه و بویراحمد: 845، 870
استان گیلان:620، 707، 814، 944
استان گیلان: 429، 845
استان لرستان: 450، 686، 707
استان مازندران: 62، 63، 87، 88، 116، 252، 340، 687، 697
استان مرکزی: 144، 145، 450
استان میسان (عراق): 299، 453، 872
استان ناصریه: 618
استان هرمزگان: 429، 545، 815، 870
استان همدان: 620، 621، 622، 623، 645، 727
استان یاسوج: 845
استان یزد: 430، 870
استانبول: 195، 537
استانداری استان کردستان: 416
استانداری آذربایجان‌غربی: 642، 684، 828
استانداری بوشهر: 666، 724، 840، 895
استانداری خوزستان: 51، 805
استانداری کردستان: 598
استانداری هرمزگان: 491، 500
استرالیا: 34، 276، 277، 278، 507، 508، 514، 648، 744
استرلینگ (اسکاتلند): 80
استکهلم: 221، 390، 673، 770
استهبان: 727
اسرائیل (رژیم صهیونیستی؛ رژیم اشغالگر قدس): 31، 33، 41، 59، 65، 104، 109، 120، 128، 156، 179، 180، 181، 183، 193، 195، 198، 220، 240، 253، 257، 265، 269، 270، 279، 286، 290، 292، 309، 310، 313، 313، 314، 353، 355، 358، 369، 394، 396، 438، 440، 441، 443، 455، 482، 489، 490، 491، 492، 508، 513، 515، 517، 537، 556، 559، 575، 576، 587، 592، 595، 600، 601، 603، 606، 612، 633، 635، 650، 651، 652، 670، 674، 679، 680، 691، 692، 700، 751، 827، 829، 830، 863، 883، 884، 911، 912، 952، 962
اسکاندیناوی: 745
اسکله البکر: 789، 790، 800
اسکله العمیه: 789، 790، 800
اسکله آذرپاد (جزیره خارک): 412
اسکله تی: 212، 249
اسکله شط علی: 867
اسلام‌آباد (پاکستان): 219، 234، 280، 344، 488، 509، 541، 706، 830، 884
اسلام‌آباد غرب: 450، 645
اسلام‌شهر: 450، 620، 644، 870
اشترآباد: 899
اشتهارد 814، 845
اشکدز (یزد): 870
اشنویه: 28، 206، 234، 498
اصفهان: 367، 687
افریقا: 20، 319، 350، 369، 371، 394، 473، 594، 654، 676، 690، 700، 717، 772، 829، 910، 925، 948
افریقای جنوبی: 369، 829، 910
افغانستان: 152، 217، 219، 262، 286، 318، 353، 354، 369، 377، 379، 442، 443، 461، 483، 488، 493، 505، 526، 572، 585، 587، 595، 658، 700، 718، 744، 745، 767، 770، 817، 828، 830، 831، 880، 912، 924، 932، 937
اقلید: 644
اقیانوس آرام: 442
اقیانوس هند: 151، 198، 909
اکوادور: 132، 177، 778، 779
امارات متحده عربی: 31، 33، 35، 36، 37، 55، 103، 121، 123، 130، 132، 156، 177، 195، 218، 219، 220، 255،260، 281، 288، 342، 346، 353، 375،380،393، 395، 396، 418، 455، 500، 511، 552، 595، 600، 601، 623، 628، 629، 631، 647، 648، 670، 677، 699، 729، 730، 731، 778، 779، 817، 818، 822، 823، 847، 849، 851، 875، 876، 877، 907، 912، 929
ام‌الزبیر: 211
ام‌القصر: 466، 467، 686، 701، 724، 760، 790، 842
ام‌النعاج: 270، 407
امامزاده عباس: 872
امان: 80، 177، 183، 196، 205، 220، 240، 319، 321، 323، 485، 508، 589، 607، 648، 677، 729، 851، 860
امریکا: اکثر صفحات
امریکای لاتین: 377، 925، 955
امریکای مرکزی: 262، 654، 858، 910
املش: 429
انار: 644
اندونزی: 176، 177، 284، 748
انستیتو مطالعات استراتژیک دانشکده جنگ آمریکا: 105، 824
انستیتوی بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن 816
انگلیس، انگلستان: 28، 32، 33، 37، 64، 79، 101، 106، 108، 120، 132، 150، 151، 173، 176، 181، 197، 222، 223، 232، 241، 263، 268، 290، 291، 302، 318، 320، 323، 335، 336، 347، 354، 365، 379، 380، 381، 408، 413، 419، 421، 431، 454، 461، 470، 480، 484، 492، 530، 531، 555، 557، 602، 672، 674، 687، 688، 689، 714، 715، 730، 735، 744، 821، 822، 852، 911، 924، 925، 926
اوپک: 78، 79، 131، 132، 176، 177، 204، 284، 289، 336، 371، 421، 422، 434، 567، 511، 610، 625، 626، 698، 699، 709، 710، 712،
720، 721، 733، 748، 749، 750، 767، 778، 779، 821، 822، 823، 824، 858، 859، 958
اورال: 374
اورامان: 208
اورامانات: 598
اهر: 554
اهواز: 27، 57، 70، 71، 92، 99،100، 143، 159، 167، 174، 190، 211، 227، 232، 341، 362، 368، 541، 554، 624، 645، 681، 684، 725، 761، 808، 812، 852، 897، 906، 941، 944، 945، 952
ایالات کوردوبا (آرژانتین): 221
ایالت فلوریدا (امریکا): 873
ایالت کالیفرنیا (امریکا): 873
ایالت میزوری (امریکا): 714
ایالت ویرجینیا (امریکا): 873
ایتالیا: 54، 59، 101، 221، 232، 284، 302، 396، 420، 422، 423، 469، 875، 876، 877، 905، 906، 926
ایران: در اکثر صفحات
ایرانشهر: 626
ایستگاه حمید: 761
ایستگاه راه‌آهن سن‌لازار (پاریس): 593
ایکائو (سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری): 948
ایوان‌غرب: 728
ایلام: 541، 561، 812
آبادان: 143، 144، 330، 387، 465، 496، 519،520، 597، 666، 737، 758، 792، 797، 805
آباده: 644
آبادی پیریونس (سقز): 524
آبادی سلیمان‌کندی(سقز): 524
آبدانان: 620
آبراه ام النعاج: 99
آبیک: 845
آتن: 119، 129، 175، 206، 292، 460، 491
آداش (عراق): 542
آذرشهر: 645
آرژانتین: 37، 221، 419، 431، 479
آرن‌هایم (هلند): 430، 431
آژانس اعتبارات صادراتی آلمان: 268
آژانس بین‌المللی انرژی: 132
آسارا (تهران): 845
آسایشگاه شماره1 امام خمینی: 340
آستان قدس رضوی: 838، 867، 897
آسیا: 264، 488، 594،700
آشتیان: 57، 450، 644
آکادمی بین المللی بررسی های استراتژیک لندن: 222
آکسفورد: 419
آلاسکا: 284
آلبانی: 734
آلمان‌شرقی: 32، 531، 658، 765
آلمان‌غربی (آلمان): 101، 108، 121، 174، 175، 176، 187، 194، 195، 222، 224، 232، 233، 236، 265، 268، 269، 284، 302، 318، 355، 386، 396، 414، 422، 430، 479، 558، 601، 628، 629، 675، 687، 688، 719، 737، 741، 752، 826، 949، 951
آمستردام: 80، 461
آنتیگرا: 744
آنکارا: 195، 395، 423، 687
آنگولا: 262
بابل: 644
بابلسر: 450
باطوقه (عراق): 365
بافت: 644، 667
بافق: 870
بانه: 28، 57، 70، 206، 207، 208، 234، 274، 336، 363، 385، 386، 415، 450، 471، 707، 726، 762، 813، 842، 869، 899، 937
بجلیه: 725
بجنورد: 368، 545
بحر احمر: 157
بحرین: 35، 55، 83، 97، 103، 155، 166، 248، 249، 258، 260، 335، 393، 418، 453، 455، 551، 552، 595، 601، 648، 731، 771، 877، 912، 947
بخش عملیاتی شرق دجله: 52
بدره: 620
بردسکن: 645
بردسیر: 644
برزیل: 37، 129، 221، 396، 602، 821
برکه عظیم: 384
برکه مختار: 894
برلین شرقی: 658
بروجرد: 252، 275، 727
بروجن: 727
بروکسل: 558، 594، 539،
بریتانیا: 197، 198، 284، 391، 480، 484، 524، 631، 672، 673، 689، 719، 776، 946
بستان: 838
بسطام: 726
بشرویه (خراسان): 545
بصره: 61، 95، 107، 139، 142، 160، 187، 211، 212، 300، 344، 408، 466، 467، 533، 549، 597، 604، 617، 618، 701، 706، 737، 740، 789، 796، 834، 846، 847، 871، 903، 928
بعقوبه: 148، 599
بعلبک (لبنان): 180، 181، 182، 574
بغداد: 25، 27، 38، 51، 56، 60، 72، 78، 82، 98، 101، 103، 106، 107، 108، 121، 128، 129، 151، 152، 153، 155، 157، 164، 172، 173، 175، 178، 183، 188، 195، 204، 213، 218، 221، 223، 233، 240، 249، 256، 261، 266، 268، 275، 277، 289، 301، 303، 314، 317، 332، 340، 341، 344، 346، 354، 389، 393، 397، 398، 399، 408، 417، 418، 424، 430، 431، 435، 436، 446، 450، 453، 454، 469، 477، 481، 485، 486، 492، 499، 508، 517، 542، 549، 555، 571، 580، 601، 606، 618، 629، 630، 633، 641، 646، 647، 648، 653، 666، 671، 677، 678، 689، 706، 715، 716، 735، 736، 737، 738، 739، 740، 747، 762، 815، 816، 818، 820، 844، 846، 847، 850، 853، 854، 872، 875، 876، 877، 878، 879، 883، 898، 903، 906، 922، 928، 929، 930، 935، 936، 942، 945، 946، 954
بقاع (لبنان): 180، 961
بلژیک: 224، 429، 442، 744، 924
بلغارستان: 20، 31، 482
بلگراد: 128، 284، 672
بلوار شهید رجایی بوکان: 364
بم: 644
بُن (آلمان غربی): 629
بنادر بوشهر: 284
بناوه: 304
بندر ام‌القصر: 251
بندر امام خمینی: 386، 468، 541، 706، 826
بندر انزلی: 403، 810
بندر بانیاس (سوریه): 157
بندر جاسک: 625
بندر رحمانلوی: 340
بندر عقبه (اردن): 223، 949
بندر کنگان: 100
بندر گناوه: 78، 301، 773، 845
بندر لنگه: 544
بندر میسراط (لیبی): 613
بندر ینبع (عربستان): 101، 223، 269، 533، 556، 676
بندر یومورتالیک (ترکیه): 423
بندرعباس: 187، 233، 368، 388، 405، 415، 421، 448، 469، 491، 500، 545، 552، 582، 583، 866، 870
بندرلنگه: 870
بنگلادش: 929
بنیاد شهید انقلاب اسلامی: 554، 562، 626، 686
بوانات: 57
بوداپست: 735
بورکینافاسو: 508
بوشهر: 53، 60، 100، 105، 125، 149، 232، 301، 302، 387، 412، 421، 422، 429، 446، 541، 576، 616، 634، 683، 757، 773، 840، 845، 879، 895
بوکان: 28، 70، 148، 189، 206، 208، 304، 364، 415، 427، 563، 497، 498، 542، 667، 642، 762، 861، 862، 899
بوئنوس‌آیرس: 221، 431، 479
بوئین‌زهرا: 814، 845، 869
بهاباد (یزد): 870
بهرگان: 248
بهشت زهرا: 216، 545
بهین بهروزان: 522
بیجار: 450
بیرجند: 645، 845
بیروت: 40، 64، 89، 109، 178، 179، 181، 203، 225، 241، 253، 269، 270، 291، 292، 355، 357، 358، 510، 513، 515، 516، 538، 573،
574، 590، 591، 592، 424، 438، 439، 440، 441، 453، 462، 463، 489، 490، 635، 656، 657، 659، 678، 679، 701، 714، 721، 779، 780، 829، 873، 881، 885، 936، 959، 961
البیضه: 330، 406، 520، 889
بیمارستان امام رضا(ع) (جبهه جنوبی): 520، 841
بیمارستان شهدا (تهران): 727، 931
بیمارستان مدائن (تهران): 428
بیمارستان امام خمینی (مهاباد): 524
بیمارستان بوکان: 498
پادگان 21 حمزه تهران: 543
پادگان ابوذر: 760، 942
پادگان العماره: 841
پادگان پانزدهم خرداد اصفهان: 367
پادگان حسینیه: 895
پادگان حمید: 706، 725، 769، 841، 895
پادگان دربندیخان: 416
پادگان زاهدان: 341
پادگان سایتا (عراق): 843
پادگان شهید بقایی: 754، 757
پادگان عین‌خوش: 725، 769، 812، 841
پادگان ولی‌عصر(ع):
116، 388
پارلمان اروپا: 539، 558، 570، 648
پارلمان اسپانیا: 322
پارلمان اوداف (حزب طرف‌دار دوگل): 573
پارلمان شوروی: 537
پارلمان لبنان: 39، 65، 179، 516
پارلمان نیکاراگوئه: 376
پاریس: 60، 87، 108، 109، 151، 194، 195، 199، 224، 225، 263، 265، 266، 269، 292، 293، 304، 314، 315، 321، 323، 346، 355، 356، 357، 358، 364، 375، 380، 430، 457، 461، 486، 490، 532، 556، 573، 590، 591، 593، 598، 656، 657، 693، 741، 769، 928، 935، 961
پاسگاه الیج: 270
پاسگاه باباهادی: 837
پاسگاه بعشیقه (عراق): 274
پاسگاه بلال: 407
پاسگاه ترابه: 407
پاسگاه دارخور: 837
پاسگاه ربط: 415
پاسگاه زید (عراق): 541، 761، 789، 801، 802، 888
پاسگاه ژاندارمری عین‌خوش: 942
پاسگاه شط علی: 270
پاسگاه شور شیرین: 639
پاسگاه شهابیه: 385
پاسگاه طبر: 270
پاسگاه معلق: 114، 330، 384
پاسگاه میرآباد: 618
پاسگاه میسر آباد - درگمان (سردشت): 685
پاکستان: 20، 31، 32، 33، 36، 103، 108، 195، 219، 257، 258، 266، 280، 281، 355، 432، 433، 434، 477، 488، 550، 551، 572، 586، 587، 509، 529، 537، 585، 659، 670، 673، 700، 745، 826، 830، 880، 884، 906، 912، 929
پالایشگاه عدن (یمن جنوبی): 588
پاناما: 469
پاوه: 28، 70، 471، 563، 667
پایگاه ارج‌آباد: 189
پایگاه اسلام دشت: 234
پایگاه اصحاب: 842
پایگاه افراسیاب: 167
پایگاه الله‌دره علیا: 189
پایگاه الوت: 234
پایگاه آخ طاطار (مهاباد): 449
پایگاه آغ سفال صومای: 336
پایگاه باریکا: 726
پایگاه بانه: 251
پایگاه بنی‌خلف: 98
پایگاه بنی‌کندی: 69
پایگاه پاروژ: 206
پایگاه پاینچوب: 618
پایگاه پل شکسته: 57
پایگاه تازه‌آباد: 726
پایگاه تاژان: 148، 336
پایگاه تودار صمدی: 618
پایگاه جنگل: 189
پایگاه چاپلو: 69
پایگاه دارنا: 869
پایگاه داوودآباد: 385
پایگاه دلی: 206
پایگاه دوستک: 234
پایگاه دولازران2: 57
پایگاه دولتو (سردشت): 471
پایگاه ریاق (لبنان): 182
پایگاه زیدکندی: 189
پایگاه زیوه: 147
پایگاه سره (عراق): 337
پایگاه سلیمان کندی: 497، 617
پایگاه سوم شکاری شهید نوژه: 620، 621
پایگاه سیامه: 234
پایگاه سیوه (عراق): 337
پایگاه شعیبه (عراق): 842
پایگاه شندرا: 726
پایگاه شیبان مرگور: 336
پایگاه شیخ خواجه‌پور: 364
پایگاه صالح‌آباد (بانه): 471
پایگاه عمتشال: 762
پایگاه غلبوکه (عراق): 337
پایگاه فارس‌آباد: 189
پایگاه قبانکندی (میاندوآّب): 471
پایگاه قره‌چلان: 842
پایگاه کاسه شکن: 57
پایگاه کانی‌سالکه (عراق): 337
پایگاه کانی‌سیف بانه: 69
پایگاه کلاتی (بانه): 415
پایگاه کلوسه (سردشت): 471، 762
پایگاه کلهر: 148
پایگاه کوچه رستم: 148
پایگاه کوگجه: 726
پایگاه کوییل: 148
پایگاه گرانه: 336
پایگاه گرماب: 148، 336
پایگاه گل‌چیدر: 303
پایگاه گلوسه3: 813
پایگاه گلوسه4: 813
پایگاه گوژال: 385
پایگاه لورکان مرکور: 385
پایگاه مالک اشتر سپاه (تهران): 476
پایگاه ملک آباد: 385
پایگاه منبر: 189
پایگاه منصور: 563
پایگاه موسی: 273
پایگاه نادری: 206
پایگاه ناوه (بانه): 449، 471
پایگاه نرزیوه (اشنویه): 449
پایگاه نظامی دریایی الجفر (بحرین): 552
پایگاه نیروی هوایی انگلیس: 263
پایگاه نیستان: 707
پایگاه همکان: 707
پایگاه ارومیه: 547
پایگاه تکاب: 547
پایگاه خوی: 547
پایگاه سرچشمه (سقز): 497، 617، 644
پایگاه سلماس: 547
پایگاه صائین‌دژ: 547
پایگاه کانی سفید: 498
پایگاه مکه (سردشت): 497
پایگاه میاندوآب: 547
پایگاه نقده: 547
پراگ: 121، 648
پرتغال: 80
پرتوریا: 772
پشت‌کوه: 870
پکن: 109، 126، 127، 355، 377، 589، 765، 826، 912، 929
پل القرنه (عراق): 834
پل الموت: 842
پل چوئیبده: 616
پل حمزه آباد: 98
پل علی‌اکبرخان: 618
پل‌دختر: 727
پنجوین: 337
پیرانشهر: 28، 57، 167، 189، 216، 248، 251، 304، 415، 427، 598، 617، 618، 762، 861، 943
پیش‌کوه: 870
تازه‌آباد: 618
تأسیسات برق الحارثه (عراق): 834
تأسیسات نفتی مرجان: 724
تأسیسات نفتی والفوز (بندر گناوه): 301
تاکستان: 814، 845، 902
تالار وحدت (تهران): 474
تانزانیا: 34، 392، 393، 676، 690، 949
تبریز: 57، 93، 367، 544، 693، 694، 814، 866
تپه 175: 326
تپه درفیان (عراق): 337
تپه‌های جولان (سوریه): 678
ترابه: 520، 896
تربت جام: 645
تربت حیدریه: 429
ترعه بهمن‌شیر: 186
ترکمان‌چای: 450
ترکیه: 32، 33، 108، 156، 157، 171، 170، 195، 196، 218، 219، 266، 269، 281، 323، 339، 342، 355، 365، 366، 395، 423، 424، 456، 483، 537، 594، 642، 687، 688، 745، 826، 853، 929، 930، 949، 950، 951
تفت: 870
تفرش: 450
تقاطع ولی‌عصر (تهران): 775
تکاب: 28، 69، 70، 167، 206، 216، 385، 449، 471، 598، 667، 942
تل‌آویو: 594، 595
تلمبه‌خانه گوره: 284
تلمبه‌خانه نفت رامهرمز: 211، 212، 941، 942
تنگ حاجیان: 942
تنگه العزیر (عراق): 325
تنگه جمر: 930
تنگه حاجیان: 760، 930
تنگه هرمز: 25، 35، 73، 74، 75، 78، 97، 107، 122، 126، 128، 129، 131، 150، 156، 157، 198، 214، 222، 223، 233، 249، 250، 266، 304، 305، 316، 335، 336، 354، 380، 381، 390، 391، 447، 468، 470، 496، 524، 525، 552، 582، 601، 611، 631، 641، 685، 848، 853، 854، 926، 927
تنومه (عراق): 790، 802
توژاله (پیرانشهر): 448
توکیو: 33، 108، 156، 355، 478، 479، 483، 947
تونس: 34، 38، 128، 129، 156، 324، 346، 350، 355، 373، 392، 429، 460، 513، 673
تهران: 49، 51، 56، 59، 60، 71، 73، 74، 81، 88، 91، 96، 98، 100، 102، 103، 104، 106، 108، 109، 113، 115، 118، 121، 122، 123، 128، 143، 144، 154، 155، 157، 172، 173، 177، 181، 182، 183، 188، 191، 194، 199، 200، 203، 213، 216، 218، 232، 235، 239، 252، 253، 254، 260، 261، 263، 264، 265، 266، 267، 283، 288، 291، 292، 315، 321، 323، 329، 338، 340، 345، 354، 355، 358، 371، 374، 378، 386، 387، 390، 391، 394، 398، 415، 418، 419، 432، 435، 450، 453، 454، 469، 475، 476، 477، 482، 485، 486، 500، 506، 512، 531، 532، 533، 539، 544، 553، 564، 570، 572، 573، 580، 582، 586، 588، 591، 592، 594، 601، 602، 603، 604، 620، 621، 624، 627، 629، 634، 641، 642، 643، 644، 649، 651، 652، 655، 656، 658، 671، 673، 675، 677، 681، 686، 687، 688، 689، 691، 692، 693، 694، 706، 713، 714، 716، 717، 718، 734، 737، 739، 741، 745، 751، 765، 768، 769، 770، 775، 780، 787، 789، 820، 824، 826، 829، 831، 833، 844، 845، 847، 848، 850، 852، 854، 860، 861، 866، 868، 869، 875، 878، 880، 882، 883، 891، 898، 900، 903، 907، 926، 929، 931، 933، 934، 935، 937، 942، 946، 949، 952، 953، 959، 960، 962
جاده اربیل - کرکوک (عراق): 450
جاده البحار: 665، 682
جاده البیضه - الحسان: 520
جاده امام‌رضا(ع): 725
جاده اهواز - خرمشهر: 684، 706، 725، 761، 812
جاده آبادان - ماهشهر: 520
جاده آبادان: 681
جاده آلان - قلعه‌رش: 304
جاده بصره - بغداد: 344، 549، 928
جاده بصره - عماره: 834
جاده بغداد - بصره: 139، 618، 740، 815
جاده بغداد - کوت: 762
جاده بوکان به راینه: 498
جاده چتیگه - مهاباد: 57
جاده چهاردیوار (بوکان): 415
جاده خندق: 326، 812، 841، 890
جاده دربندیخان (عراق): 943
جاده دره سریه (عراق): 943
جاده دهوک - زاویته (عراق): 599
جاده دهوک - موصل (عراق): 843
جاده دیره‌لوک (عراق): 643
جاده روستای سراج: 497
جاده زاخو به باطوقه (عراق): 365
جاده سقز - بوکان: 497
جاده سقز - سنندج: 497
جاده سقز - مریوان: 449
جاده سنندج - مریوان: 304، 618
جاده سورچم: 234
جاده سه‌نگاوه - چم‌چال (عراق): 498
جاده شط‌علی - ترابه: 896
جاده شط‌علی به ابوذکر: 797
جاده شط‌علی به خندق: 797
جاده شقلاوه - روستای جایانی (عراق): 643
جاده شهید باریاب: 867
جاده صاحب‌الزمان(عج): 725
جاده عماره - بصره (عراق): 796، 789
جاده فاو - ام‌القصر (عراق): 466، 701، 724
جاده فاو - بصره (عراق): 160، 466، 466، 467
جاده فاو - رأس‌البیشه: 495
جاده فاو به قشله (عراق): 615
جاده قشله (عراق): 756، 758
جاده کرکوک (عراق): 579
جاده کامیاران - باختران: 497
جاده مریوان - سقز: 336، 363
جاده مهاباد - سقز: 598،
جاده ناصریه - بصره (عراق): 618
جاده نفت ملی (فاو - ابوالخصیب): 467
جاده نوسود - پاوه: 667
جاده نهر عوج: 893
جاده وحدت2: 520
جاکارتا: 176
جامع الأزهر: 577، 578
جامعه اقتصادی اروپا: 204
جامعه روحانیت مبارز: 451، 644
جبل لبنان: 40، 179، 440
جبل‌علی (دوبی): 233
جده: 820، 848، 929
جزایر (جزیره) مجنون: 151، 384، 519، 520، 521، 541، 681، 684، 756، 953، 957
جزایر تنب: 491
جزایر خیبر: 895
الجزایر: 30، 37، 41، 58، 129، 132، 133، 156، 252، 254، 345، 370، 371، 372، 373، 374، 394،، 417، 435، 485، 961
جزیره ابوموسی: 332، 491، 500
جزیره ام‌البابی: 402
جزیره ام‌الرصاص: 112، 114، 143، 162، 228، 246، 329، 330، 331، 401، 402، 403، 404، 407، 425، 522، 665، 785، 789، 792، 794
جزیره آبادان: 48، 784
جزیره بوارین (کویت): 114
جزیره بوبیان (کویت): 251، 447، 541
جزیره حجام: 468
جزیره خارک: 19، 27، 28، 37، 51، 53، 54، 55، 72، 74، 75، 77، 78، 86، 102، 131، 149، 150، 153، 157، 187، 194، 195، 200، 211، 212، 213، 222، 223، 232، 233، 247، 248، 249، 259، 261، 263، 264، 265، 266، 267، 280، 284، 285، 300، 301، 302، 305، 334، 335، 345، 354، 379، 381، 386، 387، 411، 413، 414، 421، 422، 434، 446، 452، 523، 533، 562، 567، 580، 581، 582، 512، 524، 541، 608، 609، 616، 624، 625، 641، 666، 672، 678، 683، 689، 694، 705، 706، 708، 716، 724، 726، 735، 736، 769، 771، 805، 812، 819، 840، 841، 846، 853، 854، 859، 866، 878، 879، 895، 903، 927 949، 950، 958
جزیره خیبر: 761
جزیره سن‌دیه‌گو (امریکا): 170
جزیره سیری: 83، 96، 119، 166، 248، 264، 300، 332، 334، 335، 387، 412، 438، 533، 724، 840
جزیره سیسیل: 460
جزیره شمالی مجنون: 840
جزیره فارسی: 562
جزیره فیلکه (عراق): 541، 641
جزیره گوت (عمان): 381
جزیره لاوان: 78، 100
جزیره معاویه: 186
جزیره مینو: 45، 160، 162، 466، 520، 541، 665، 706، 756، 757، 789، 794، 801، 806
الجزیره: 345، 373، 374، 417، 586
جزیره مجنون جنوبی: 326، 519، 521، 666، 784، 797، 809
جزین (لبنان): 517
جفیر: 791
جماران: 216، 252، 570، 626، 788، 789، 923
جمعیت هلال‌احمر ایران: 396، 565
جمعیت هلال‌احمر سودان: 396
جنوب عماره: 325
جنوب لبنان: 180
جوانرود: 837
جهاد دانشگاهی: 668، 644، 645
جهاد سازندگی استان تهران: 388
جهاد سازندگی بوشهر: 100
جهاد سازندگی خوزستان: 100
جهاد سازندگی دامغان: 450
جهاد سازندگی زنجان: 870
جهاد سازندگی فارس: 100، 723
جهاد سازندگی مازندران: 723
جهاد سازندگی نجف‌آباد: 723
جهاد سازندگی: 388، 519، 520، 562، 723، 797، 839، 890، 891، 892، 904
جهرم: 476، 645
جیرفت: 644
چا‌بهار: 626
چاد: 828
چالوس: 57، 275، 429
چزابه: 23، 228، 330، 384، 519، 541، 782، 784، 789، 791، 794، 797
چکسلواکی: 31، 32، 121، 442، 741، 742
چم امام حسن: 930، 942
چنانه: 725، 895
چنگوله: 791
چوارتا (عراق): 135
چوئیبده: 186، 723، 785
چیاه خلبوک (عراق): 274
چین: 32، 34، 37، 108، 109، 126، 127، 188، 257، 258، 263، 284، 355، 396، 399، 553، 589، 689، 765، 826، 876، 911، 912، 929، 946
حجک (استان کرمان): 644
حراره (پایتخت زیمبابوه): 772
حرم مطهر حضرت معصومه(س): 216
الحسان: 330، 406، 520، 889
حسینیه شهدا ی قم: 585
حسینیه: 706، 812
حلبچه (عراق): 274
حمرین: 326
حوزه علمیه قزوین: 902
حوزه علمیه قم: 611
حوزه‌های علمیه استان همدان: 623
حیدرآباد (پاکستان): 585، 586
خارطوم: 80، 123
خاش: 626
خانقین (عراق): 580
خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران: 586
خاور دور: 412، 421
خاور نزدیک: 700
خاورمیانه: 33، 37، 101، 109، 120، 121، 127، 128، 129، 130، 156، 157، 180، 182، 196، 197، 198، 200، 202، 203، 217، 219، 225، 240، 255، 257، 262، 279، 284، 286، 323، 343، 353، 354، 355، 371، 375، 377،390، 396، 436، 473، 500، 514، 537، 551، 557، 589، 593، 594، 595، 603، 607، 629، 632، 633، 636، 648، 652، 672، 678، 689، 715، 735، 770، 816، 829، 881، 883، 905، 911، 912، 946، 955
خدابنده: 869
خراسان: 252، 544، 585
خرامه: 368
خرم‌آباد: 666، 668، 686، 706، 727
خرمشهر: 23،330، 363، 401، 465، 466، 597، 684، 706، 725، 757، 761، 801، 812، 813، 896، 952
خسروآباد: 209، 597، 665، 723، 785، 792، 805، 811
خلخال: 645
خلیج سیدرا (لیبی): 613
خلیج عقبه: 875
خلیج عمان: 469
خلیج‌فارس: 25، 31، 32، 35، 56، 71، 72، 73، 74، 75، 76، 77، 78، 81، 82، 96، 100، 102، 103، 104، 106، 107، 108، 116، 119، 120، 121، 122، 123، 125، 126، 127، 128، 129، 131، 145، 146، 149، 150، 151، 152، 153، 154، 155، 156، 166، 171، 172، 173، 178، 193، 194، 195، 198، 199، 200، 201، 202، 203، 204، 213، 218، 222، 223، 232، 233، 237، 238، 239، 245، 247، 249، 250، 251، 252، 253، 254، 257، 258، 259، 261، 262، 264، 266، 278، 279، 281، 287، 288، 301، 302، 304، 305، 306، 307، 313، 315، 316، 321، 323، 332، 333، 334، 335، 336، 341، 342، 345، 353، 354، 356، 369، 371، 377، 379، 380، 386، 387، 389، 390، 391، 392، 406، 412، 417، 418، 419، 422، 423، 430، 432، 434،
438، 446، 448، 452، 454، 469، 470، 481، 486، 488، 496، 497، 500، 501، 506، 513، 523، 524، 526، 529، 530، 533، 536، 544، 549، 551، 552، 566، 571، 576، 582، 586، 587، 595، 600، 601، 602، 611، 615، 617، 621، 623، 628، 629، 630، 631، 633، 634، 636، 637، 666، 668، 669، 671، 672، 678، 685، 686، 689، 691، 694، 699، 700، 706، 708، 710، 711، 712، 714، 715، 716، 723، 724، 725، 728، 730، 731، 732، 735، 736، 737، 738، 739، 740، 759، 767، 768، 770، 773، 789، 790، 816، 817، 818، 819، 821، 824، 825، 840، 846، 847، 848، 851، 852، 854، 855، 865، 866، 868، 871، 872، 874، 875، 877، 878، 879، 883، 886، 895، 901، 907، 908، 909، 912، 926، 927، 929، 947، 950، 953
خمین: 450، 667، 727
خمینی‌شهر: 367، 565، 644
خوانسار: 367
خور زبیر (عراق): 465، 466، 467
خور شیطانه (عراق): 465، 466، 468
خور عبدالله (عراق): 142، 245، 299، 465، 466، 467، 536، 724، 754، 756، 759، 760، 785
خورالصبیه (عراق): 251
خوزستان: 100، 104، 117، 362، 429، 501، 684، 737، 899
خونین‌شهر: 544
خوی: 667
خیابان 17 شهریور (سنندج): 579
خیابان اکباتان (سنندج): 216
خیابان خاوران (تهران): 476
خیابان صبای جنوبی (تهران): 428، 902
خیابان فاطمی (تهران): 775
خیابان ناصر خسرو (تهران): 58
خیرآباد: 368
دادستانی انقلاب اسلامی: 358
دادگاه سانتیاگو (امریکا): 873
دادگاه فدرال امریکا: 508
دادگستری ارومیه: 99
داراب: 450، 667
دارالسلام (تانزانیا): 676، 949
دارخوین: 341، 368
دامغان: 475، 626
دانشکده جنگ امریکا: 105، 824
دانشگاه الازهر: 77
دانشگاه امریکایی بیروت: 885
دانشگاه امیرکبیر تهران: 644
دانشگاه پاتریس لومومبا (مسکو): 437
دانشگاه تهران: 233، 247، 565، 571، 927
دانشگاه جورج‌تاون (امریکا): 636
دانشگاه صنعتی شریف: 814
دانشگاه علامه طباطبایی: 548
دانشگاه مسائل بین‌المللی پکن: 377
دانشگاه ویرجینیا (امریکا): 535
دانشگاه هاروارد (امریکا): 781
دانمارک: 419
دبیرستان شهید چمران: 645
دجله: 107، 495، 951، 952
دربندیخان (عراق): 147، 189، 411، 599
درگز: 545، 644
درود: 727
دره بقاع (لبنان): 591
دره قاسملو: 206
دره‌شهر: 812، 941
دریاچه ارومیه: 340
دریاچه ام‌النعاج (عراق): 112، 789، 796
دریای سرخ: 101، 223، 302، 533، 556، 676
دریای سیاه: 484
دریای عمان: 305، 447، 448، 468، 469، 496، 566، 631،710
دریای مدیترانه: 302
دزفول: 429، 706، 737، 738
دشت آزادگان: 897، 898
دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه: 217
دلیجان: 450، 667، 727
دماغه امیدنیک: 430
دماوند:620، 644، 844
دمشق: 39، 64، 65، 109، 177، 180، 181، 182، 183، 205، 217، 220، 254، 255، 257، 269، 270، 278، 291، 292، 321، 373، 425، 439، 484، 485، 486، 491، 532، 588، 589، 607، 632، 634، 635، 649، 651، 656، 678، 701، 765، 860، 861، 881، 883، 911، 934، 962
دوبی: 82، 97، 119، 155، 214، 233، 249، 264، 282، 374، 469، 491، 500، 648
دوحه: 392
دوکان (عراق): 337، 643
دهبید: 645
دهدشت زاغه: 727
دهدشت: 845
دهستان کوفرادر: 761
دهلران: 270، 812، 834، 941
دهلی‌نو: 175
دهوک (عراق): 252، 274، 337، 599، 763، 843
دیرلوک (عراق): 338
دیوان عالی کشور: 349
دیواندره: 206، 207، 386
رابر (کرمان): 644
رأس‌البیشه: 186، 331، 406، 495، 615، 682، 701، 723، 724، 754، 759، 783، 784، 785، 811
راس‌الخفجی (عربستان): 414
رأس‌الخیمه (امارات متحده عربی): 342
رامسر: 429
رامشیر: 118
رامهرمز: 118، 211، 212، 213، 275، 941، 942
راور (استان کرمان): 644
رایل (استان کرمان): 644
راینه (عراق): 498
رائینه (عراق): 599
رباط (پایتخت مراکش): 220، 240، 255، 256، 288، 289، 346، 485، 486، 586، 729
رباط‌کریم: 57، 814، 845
ربط: 206، 726
رشت: 527
رفسنجان: 450، 620، 644
رم: 59، 61، 292، 364، 461
رواندوز: 174
رود کارون: 405، 465، 757، 891
رودان: 870
رودبار: 368، 644
رودخانه اروند: 705
رودخانه بهمن‌شیر: 51، 185، 244، 331، 405، 784
رودخانه قوره‌تو: 837
رودخانه میمه: 270
روستاهای طالقان: 429
روستای اسبین (عراق): 190
روستای ایله خرابه (عراق): 619
روستای آغلان (سنندج): 449
روستای باقلوجه (بوکان): 762
روستای بردان (سردشت): 813
روستای برده‌رشه (مریوان): 449، 563
روستای پاسانیان: 273
روستای ترمکچی: 167
روستای تکیه: 190
روستای توراخ تپه: 726
روستای جایانی: 643
روستای جیچوران (بانه): 449
روستای جیران: 216
روستای چهارتای (عراق): 471
روستای حمزه: 619
روستای حیدربیک: 190
روستای خشک‌دره: 726
روستای خورده لوکی: 336
روستای خوکه: 366
روستای دالاوه (عراق): 190
روستای دره‌سور: 943
روستای دری: 707
روستای دشت زور (عراق): 619
روستای دوبره (ارومیه): 251
روستای دولکان (سردشت): 762
روستای رجباره (سلیمانیه عراق): 61
روستای رنگ‌ریزان: 386
روستای زاله (عراق): 190
روستای زاوه‌کوه: 216
روستای ساران (سقز): 364
روستای سالوک بالا: 726، 842
روستای سنگ سفید: 618
روستای سوتکه (عراق): 190
روستای سوتو: 363
روستای سوتوت (مریوان): 427
روستای سورچم: 943
روستای سوره (کرکوک): 416
روستای سوره دکل موگوز: 206
روستای سوسی: 619
روستای سوله دکل مرگور (ارومیه): 148
روستای سید خلیل (سلیمانیه عراق): 61
روستای سیف پایین: 386
روستای شرکان: 599
روستای شلمان: 707
روستای شم‌شیخه (سردشت): 415
روستای شیخ عیسی (سردشت): 471
روستای صائین‌بلاغ (صائین‌دژ): 449
روستای عالیجان: 70، 207
روستای عرب ارقلو (سقز): 598
روستای عسگر (عراق): 190
روستای علی‌مردان: 618
روستای قازلیان (بوکان): 189
روستای قاسم‌آباد: 838
روستای قامشیله: 869
روستای قرقاپان: 598
روستای قروه‌چه (عراق): 619
روستای قزقاپان ترک: 385
روستای قلعه شاهین: 942
روستای قمچیان: 726
روستای قوری‌کو: 336
روستای قهرآباد سلمان: 842
روستای کاربارو (عراق): 190
روستای کانی کومه (عراق): 619
روستای کانی گوزله: 70
روستای کانی‌مورد (عراق): 190
روستای کاوا: 899
روستای کرده (عراق): 190
روستای کله پخ: 70
روستای کوری کحره: 839
روستای کوکب (سلیمانیه عراق): 61
روستای گلین: 598
روستای گورسفید: 760، 838
روستای گوری کهرگ: 942
روستای لاسار (سقز): 449
روستای لقعه کهنه: 385
روستای لنین‌گان نوشهر: 63
روستای مازوچ (سقز): 415
روستای ماسیرکن (سقز): 813
روستای ماشین‌بلاغ (تکاب): 471
روستای مرگه نقشینه: 99
روستای مسعودیه: 404
روستای مشیانه (عراق): 619
روستای میرآوا (عراق): 944
روستای نروی: 599
روستای نقشینه: 869
روستای نیک‌آباد (سردشت): 415
روستای وشکه دره (بانه): 707
روستای هران علیا: 579
روستای هزارکانی (عراق): 190
روستای پیریونس: 542، 563
روستای خمسه: 542
روستای ژاوه کشته (عراق): 498
روستای سراج: 497
روستای سردره (سقز): 497
روستای صلاح‌الدین (عراق): 498
روستای کانی شیته: 542
روستای کانی‌پسمان (عراق): 498
روطه: 384
رومانی: 119، 120
ری: 620، 644
ریاض: 77، 103، 122، 130، 131، 172، 203، 256، 288، 320، 477، 486، 648، 715، 729، 730، 731، 734، 765، 768، 769، 770، 817، 818، 819، 850، 851، 852، 875، 907، 947
زابل: 626، 758
زاخو (عراق): 148، 365، 366
زارچ (استان یزد): 870
زامبیا: 949
زاوتیه (عراق): 337، 338، 599
زاهدان: 57،620
زحله (لبنان): 179
زرباطیه: 835
زرند: 644
زرین‌شهر: 367
زنجان: 29، 368، 370، 845، 869، 901، 902
زندان ابوغریب (عراق): 366
زندان اتلیت (رژیم صهیونیستی): 292، 863، 830
زندان خیام (رژیم صهیونیستی): 292، 358
زیمبابوه: 434، 772، 910
ژاپن: 27، 100، 101، 102، 108، 128، 129، 150، 151، 156، 188، 214، 222، 232، 257، 258، 263، 264، 268، 275، 284، 302، 355، 375، 386، 396، 422، 438، 478، 483، 510، 533، 604، 611، 734، 735، 826، 898، 944
ژنو: 29، 32، 34، 103، 120، 127، 152، 196، 262، 285، 286، 316، 318، 319، 342، 343، 353، 355، 368، 369، 370، 376، 377، 379، 388، 442، 443، 488، 535، 537، 589، 606، 670، 698، 699، 716، 720، 734، 735، 740، 743، 745، 748، 750، 778، 822، 823، 830، 848، 851
ساختمان خبرگزاری جمهوری اسلامی (تهران): 775، 776
ساری: 62، 352
سازمان اطلاعات امریکا (سیا): 347، 436، 514، 594
سازمان اف.بی.آی: 508
سازمان امنیت عراق: 274، 358، 499، 685
سازمان امنیت عربستان سعودی: 477
سازمان امنیتی سوریه: 481
سازمان انرژی اتمی فرانسه: 194
سازمان آب و برق: 892
سازمان بازرگانی خارجی ژاپن: 129
سازمان حج و اوقاف و امور خیریه: 501
سازمان حقوق بشر: 499
سازمان خواربار و کشاورزی جهانی: 454
سازمان صنایع دفاع: 116، 477، 506، 507
سازمان ضداطلاعات عراق: 499
سازمان عفو بین‌الملل: 499، 539، 558، 592، 593، 674، 927
سازمان کنفرانس اسلامی: 34، 77، 153، 280، 281، 287، 375، 529، 530، 729، 771، 820، 877، 929
سازمان ملل متحد: 27، 54، 70، 74، 119، 120، 151، 152، 153، 174، 196، 201، 262،270، 277، 281، 287، 316، 339، 343، 355، 366، 378، 390، 392، 433، 499، 507، 510، 511، 513، 525، 535، 558، 559، 567، 570، 635، 655، 659، 679، 689، 715، 718، 719، 720، 727، 730، 744، 745، 746، 777، 827، 828، 829، 856، 867، 868، 874، 877، 883، 897، 907، 908، 911، 923، 924، 925، 926، 928، 929، 930، 931، 932، 933، 942، 945، 954، 956، 957، 958
السالوادور: 378، 932
ساوجبلاغ: 814، 845
ساوه: 450، 667، 727
سایت اهواز: 92، 243، 519، 521، 681
سبزوار: 645
ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی تهران: 904
ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی زنجان: 870
ستاد تبلیغات جنگ: 25، 71، 144، 562، 839، 867
ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی به جبهه‌ها: 844، 845
ستاد هماهنگی انجمن‌های اسلامی وزارتخانه‌ها: 25، 26
سد دز: 26، 211، 212، 405، 810
سد شهید عباسپور: 941، 942
سد گتوند: 810
سربند: 450، 727
سرپل ذهاب: 684، 761، 791، 837، 895، 942
سردشت: 28، 98، 147، 167، 189، 206، 234، 251، 274، 324، 363، 385، 415، 427، 446، 471، 497، 598، 618، 641، 666، 667، 685، 707، 726، 762، 813، 842، 869، 943
سروآباد: 726
سروستان: 644
سعادت شهر: 57، 645
سفارت اردن در دمشق: 220
سفارت امارات در تهران: 552
سفارت امریکا در بیروت: 181
سفارت امریکا در تهران: 627
سفارت ایران در آنکارا: 366
سفارت ایران در بلژیک: 539
سفارت ایران در بوئنوس‌آیرس: 431
سفارت ایران در بیروت: 41، 125، 225، 489، 490، 516
سفارت ایران در پکن: 126
سفارت ایران در دمشق: 183
سفارت ایران در ریاض: 817
سفارت ایران در سوئد: 390
سفارت ایران در طرابلس: 634
سفارت ایران در لندن: 688
سفارت ایران در مسقط: 172
سفارت ایران در امارات: 500
سفارت ایران در پاریس: 334، 532، 612
سفارت شوروی در ایران: 60
سفارت عراق در واشنگتن: 268، 906
سفارت فرانسه در ایران: 133، 455
سفارت فرانسه در بیروت: 357
سفارت لیبی در ایران: 105، 339
سفارت هلند در تهران: 335
سقز: 28، 99، 167، 206، 234، 273، 336، 363، 364، 385، 386، 415، 497، 524، 542، 563، 598، 617، 642، 775، 813، 842، 861، 862، 869، 899
سلماس: 323، 541، 667
سلیمانیه: 61، 95، 135، 139، 147، 174، 190، 232، 233، 252، 273، 300، 337، 337، 358، 428، 472، 499، 599، 619، 685، 763، 943، 944
سمنان: 57، 252، 388، 475
سمیرم: 367، 644
سنای اسپانیا: 322
سنای امریکا: 627
سنت لوئیز (امریکا): 714
سنقر کلیایی: 450
سنگاپور: 79
سنگال: 929
سنندج: 28، 98، 167، 189، 216، 304، 336، 499، 554، 579، 618، 645، 814، 845، 861، 884
سوادکوه: 459، 693، 696
سوبله: 384
سودان: 32، 80، 96، 123، 156، 193، 257، 267، 283، 321، 322، 338، 339، 377، 396، 599، 647، 648، 670، 825، 852
سوریه: 20، 30، 31، 37، 38، 39، 40، 41، 64، 81، 105، 108، 109، 130، 132، 148، 155، 156، 157، 177، 179، 180، 181، 182، 205، 217، 220، 240، 241، 252، 253، 254، 255، 257، 270، 278، 279، 312، 313، 314، 315، 320، 321، 345، 346، 347، 354، 372، 373، 374، 375، 377، 393، 394، 395، 417، 423، 424، 425، 435، 436، 437، 438، 439، 441، 451، 452، 463، 481، 484، 485، 486، 490، 508، 515، 516، 517، 530، 531، 532، 538، 556، 565، 574، 575، 576، 587، 588، 589، 591، 602، 603، 604، 607، 612، 631، 632، 633، 635، 650، 652، 653، 654، 655، 677، 678، 679، 687، 688، 689، 690، 700، 701، 715، 721، 733، 745، 751، 765، 816، 820، 829، 847، 851، 854، 860، 861، 876، 880، 882، 883، 904، 911، 912، 929، 934، 961، 962
سوسنگرد: 341، 449، 450، 837، 838، 944
سومار: 53، 325، 341، 561، 834، 942
سوئد: 31، 37، 200، 221، 390، 673، 770، 859، 874، 959، 960
سوئیس: 378، 396، 480
سیبری: 374، 375
سیرالئون: 701
سیرجان: 644
سیری: 119، 335، 387
سیسیل: 514
شارجه: 491، 500، 552، 587،
شارویران سوسینی (کردستان): 208
شانه میشاو (مریوان): 427
شاهرود: 58، 475
شاهین‌دژ: 206
شبه‌جزیره موسندم (عمان): 381
الشتر: 727
شرق اروپا: 531
شرق اروندرود: 758
شرق بصره: 703، 706
شرق دجله: 147، 344، 495، 669، 784
شرق میسان: 147، 669، 684، 841، 842
شرکت هواپیمایی عراق در نیکوزیا: 83
شرکت هواپیمایی فرانسه (ایرفرانس) در تهران: 269، 532، 605، 606، 959
شرهانی: 326، 541
شط علی: 407، 520، 761، 895، 896
شط‌العرب (اروندرود): 125، 143، 186، 738، 952
شلمچه: 23، 48، 325، 329، 665، 782، 791، 801، 802، 803، 805، 809، 834، 835، 836، 840، 893
شورای امنیت سازمان ملل متحد: 32، 33، 34، 54، 70، 71، 74، 102، 119، 120، 124، 152، 188، 196، 197، 201، 276، 277، 278، 507، 508، 635، 689، 713، 729، 740، 874، 907، 908، 911، 926، 929، 957، 958
شورای روابط خارجی امریکا: 678
شورای عالی انقلاب فرهنگی: 29، 340، 571، 856
شورای عالی ایکائو: 947
شورای عالی دفاع: 304، 305، 339، 470، 473، 474، 503، 504، 523، 547، 552، 600، 620، 623، 644، 645، 670، 687، 709، 844، 900، 901، 906
شورای عالی قضایی: 118، 311، 553، 559، 728
شورای نگهبان: 86، 89، 93، 311، 349، 458، 459، 686، 695
شورای همکاری خلیج فارس: 19، 20، 30، 31، 35، 36، 54، 56، 72، 73، 74، 75، 76، 84، 86، 97، 99، 100، 102، 103، 104، 121، 122، 123، 152، 153، 154، 155، 156، 170، 171، 172، 173، 178، 188، 193، 197، 198، 199، 200، 201، 202، 203، 218، 219، 222، 239، 252، 253، 257، 258، 260، 261، 278، 280، 281، 315، 341، 342، 390، 391، 392، 417، 418، 419، 432، 454، 477، 530، 565، 566، 571، 587، 594، 595، 600، 602، 628، 629، 630، 668، 669، 671، 689، 714، 715، 716، 717، 728، 729، 730، 734، 739، 765، 766، 770، 771، 817، 818، 819، 821، 849، 850، 852، 854، 860، 874، 875، 908، 912، 947
شوروی: 19، 34، 37، 38، 41، 59، 64، 76، 77، 79، 80، 81، 106، 108، 109، 120، 124، 126، 127، 132، 157، 168، 177، 178، 179، 182، 195، 197، 202، 203، 204، 217، 221، 223، 236، 239، 262، 263، 276، 286، 287، 288، 304، 307، 312، 314، 316، 317، 318، 335، 343، 344، 347، 349، 353، 354، 355، 365، 369، 370، 374، 375، 378، 379، 381، 389، 396، 398، 399، 430، 436، 437، 438، 442، 443، 447، 460، 473، 483، 487، 488، 505، 510، 515، 529، 530، 531، 537، 554، 572، 575، 589، 606، 613، 657، 658، 678، 689، 699، 716، 717، 735،
740، 743، 765، 781، 816، 817، 825، 826، 827، 828، 830، 873، 877، 878، 905، 909، 911، 912، 924، 945، 952
شوشتر: 944
شهداد: 644
شهر بابک: 667
شهر عمادیه (عراق): 685
شهرری: 115، 475، 476، 844
شهرستان دره‌شهر: 620
شهرک قدس: 814
شهرک قرنه: 903
شهرک گورسفید: 839، 942
شهریار: 57، 814، 844، 845
شیار چنگوله: 791
شیخان (عراق): 274، 366
شیراز: 57، 388، 415، 476، 667، 845، 932، 933
شیروان: 57، 645
شیلی: 932
شیندرا: 167
صالح آباد: 561، 597، 941
صائین‌دژ: 364، 667، 861، 943
صحرای سینا (مصر): 936
صحرای غربی: 654
صلیب سرخ: 366، 395، 499، 687
صیدا (لبنان): 179، 180، 462، 517
طالش: 620
طالقان: 429، 814، 844، 845
طائف (عربستان): 929
طبس: 57، 645
طرابلس (پایتخت لیبی): 105، 155، 181، 217، 254، 256، 279، 345، 346، 372، 373، 374، 435، 436، 484، 485، 486، 492، 557، 632، 635، 655، 765
طرابلس (لبنان): 179، 182، 183، 575، 633، 654، 691، 937، 960، 962
طغرل جرد رباط (کرمان): 644
طلائیه: 520، 756، 761، 782، 791
طیب: 782
عراق: در اکثر صفحات
عربت (عراق): 189
عربستان سعودی: 20، 31، 32، 35، 36، 55، 72، 73، 74، 76، 78، 79، 101، 102، 103، 104، 105، 107، 109، 112، 129، 130، 131، 156، 157، 172، 173، 197، 202، 204، 220، 222، 223، 236، 239، 254، 257، 258،260، 264، 269،280، 289، 290، 302، 305، 320، 354، 355، 387، 393، 414، 418، 419، 423، 447، 448، 477، 486، 511، 533، 549، 550، 551، 556، 575، 589، 595، 602، 607، 630، 634، 671، 676، 678، 714، 715، 720، 724، 728، 730، 732، 733، 734، 736، 737، 749، 765، 766، 767، 768، 769، 770، 779، 817، 818، 819، 820، 821، 822، 823، 824، 826، 847، 849، 850، 851، 852، 853، 854، 855، 860، 874، 875، 877، 880، 884، 907، 908، 912، 947، 949، 957، 958
عسلویه: 284، 302، 421، 422، 576، 617
عماره (عراق): 789، 791، 796، 834، 837، 868
العماره: 69، 841
عمان: 35، 36، 55، 76، 79، 102، 103، 109، 121، 122، 129، 150، 152، 153، 154، 155، 156، 172، 173، 187، 198، 201، 202، 214، 218، 219، 223، 240، 258، 260، 261، 281، 282، 288، 315، 335، 341، 342، 353، 355، 376، 379، 381، 390، 391، 392، 417، 418، 443، 452، 500، 523، 524، 537، 586، 595، 600، 601، 629، 671، 715، 716، 735، 739، 771، 847، 848، 854، 855، 877، 909، 911، 912
عین خوش: 597، 725، 812، 834
غرب سومار: 324، 326
غرب عین‌خوش: 324
غنا: 948، 949
فاس (مراکش): 257
فاو: 21، 22، 23، 30، 46، 47، 48، 49، 67، 93، 113، 115، 135، 139، 141، 142، 159، 160، 161، 163، 165، 166، 185، 227، 229، 230، 231، 243، 244، 245، 295، 299، 329، 330، 331، 361، 384، 399، 401، 404، 406، 407، 465، 466، 467، 495، 496، 521، 597، 615، 661، 662، 664، 665، 681، 682، 701، 703، 723، 724، 754، 756، 757، 758، 760، 784، 785، 789، 791، 792، 797، 799، 800، 801، 806، 809، 834، 835، 836، 865
فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر: 747، 748
فدراسیون زنان عراق: 580
فرانسه: 19، 31، 32، 37، 41، 42، 60، 64، 82، 84، 86، 89، 97، 101، 108، 109، 124، 126، 131، 133، 150، 151، 194، 195، 222، 223، 224، 236، 239، 250، 254، 264، 265، 267، 268، 269، 291، 292، 307، 312، 313، 314، 323، 332، 346، 356، 357، 364، 380، 381، 386، 391، 396، 398، 413، 417، 441، 451، 452، 455، 470، 492، 513، 524، 532، 551، 555، 572، 573، 577، 590، 591، 592، 602، 604، 605، 606، 612، 628، 631، 657، 670، 671، 674، 675، 689، 692، 693، 717، 718، 719، 738، 741، 744، 745، 747، 751، 752، 770، 821، 828، 829، 830، 862، 868، 881، 882، 898، 924، 925، 934، 935، 952، 958، 959، 961
فردوس: 645
فرودگاه آتن: 460، 557
فرودگاه بغداد: 606
فرودگاه بلگراد: 672
فرودگاه بیروت: 292
فرودگاه بین‌المللی دوبی: 491
فرودگاه دمشق: 182
فرودگاه رم: 59، 461
فرودگاه رواسی (شمال پاریس): 60
فرودگاه شارجه: 491
فرودگاه شهید دستغیب شیراز: 415
فرودگاه طرابلس (لیبی): 372
فرودگاه قاهره: 936
فرودگاه کلن: 936
فرودگاه گاندر (کانادا): 936
فرودگاه لندن: 555
فرودگاه مهرآباد: 254
فرودگاه نظامی امارات: 491، 500
فرودگاه والتا: 514
فرودگاه همدان: 622
فرودگاه هیترو (لندن): 461
فرودگاه هیشارو: 80
فروشگاه ورزشی نیما (تهران): 775
فسا: 667
فکه: 791
فلسطین: 30، 31، 39، 65، 83، 128، 130، 180، 181، 198، 220، 224، 269، 289، 292، 304، 308، 309، 310، 321، 323، 353، 369، 371، 393، 394، 460، 482، 492، 510، 517، 533، 577، 585، 587، 592، 595، 648، 650، 653، 678، 679، 689، 700، 731، 767، 770، 817، 849، 883، 911، 925، 959، 962
فلکه امام رضا(ع) (منطقه جزایر مجنون): 867
فلکه امام رضا(ع) (منطقه شلمچه): 840
فیروزکوه:620، 644، 814، 844
فیلیپین: 460، 925
قاسم‌آباد: 930
قاهره: 33، 77، 240، 288، 319، 460، 491، 492، 508، 514، 517، 556، 594، 613، 648، 866، 908
قائم‌شهر: 459، 693، 696
قبرس: 124
قبرستان بقیع (مدینه): 767
قدس (بیت المقدس): 192، 253، 585، 679، 698، 764، 814، 843، 853
القرنه: 46، 47، 70
قروه: 450
قره‌داغ (عراق): 619
قریه کوره‌بالا (سردشت): 251
قزوین: 388، 420، 476، 814، 869، 900، 902
قشله: 615، 723
قصر شیرین: 549، 791، 837
قطر: 35، 36، 55، 103، 121، 170، 197، 260، 375، 387، 392، 414، 419، 586، 587، 595، 691، 729، 869، 877، 912
قلاویزان: 522، 835
قلعه دیزه: 599
قم: 115، 144، 175، 191، 192، 216، 252، 275، 340، 352، 353، 476، 509، 544، 545، 546، 585، 611، 693، 694، 696، 707، 716، 848
قمشه: 367
قوچان: 545، 645
قیدار: 902
کا.گ.ب (سازمان اطلاعات شوروی): 437
کاخ الیزه: 572، 591
کاخ سفید: 110، 442، 556، 557، 594، 780
کاخ سلطنتی هاگاه (سوئد): 673
کارخانه اچ. اس.آ (هلند): 628
کارخانه اسلحه سازی استرلینگ (انگلیس): 79، 80
کارخانه ایران دوچرخ: 388
کارخانه ایران‌خودرو: 631، 632
کارخانه آرد و بیسکویت‌سازی دادلی (مرودشت): 743، 744
کارخانه سیمان سلیمانیه: 231، 232
کارخانه فولاد اهواز: 624
کارخانه نمک: 329، 665، 466، 468، 792
کارخانه هگلاندس سیگنال اپاراتن (هلند): 627
کازابلانکا: 108، 393، 430، 435
کازرون: 620، 644
کاستاریکا: 744
کاشان: 57، 644
کامبوج: 152، 224، 262، 293
کامیاران: 28، 189، 303، 304، 336، 450
کانادا: 688، 744، 924، 936، 937، 949
کانال سوئز: 430
کانی‌رش: 618
کراچی: 572
کربلا: 192، 585، 599، 764، 843
کرج: 475، 476، 620، 644، 667، 814، 844، 845، 931
کردستان عراق: 190، 428، 642، 685
کرکوک: 190، 226، 274، 337، 366، 416، 423
کرمان: 667
کرملین: 613، 878
کره جنوبی: 34، 232، 284، 290، 302، 422، 454، 468، 550، 551، 648
کره شمالی: 347، 436، 437، 530، 531، 687، 688، 765، 826
کساره: 406
کلار (عراق): 579، 599
کله جو (استان خانقین عراق): 416
کلیسای انگلکن (انگلیس): 241
کلیسای پرسبیتریان (امریکا): 225
کلیسای کانتربری (انگلیس): 42، 225، 241، 513، 679
کم‌جان: 368
کمیته تبلیغات جنگ استان تهران: 764
کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی: 692، 958
کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در لندن: 492، 493
کنگاور: 450
کنگره امریکا: 105 442، 688، 884، 905، 906
کنیا: 655
کوار: 644
کوالالامپور: 929
کوبا: 237، 483، 718، 829
کوت: 762
کوچه مروی (تهران): 58
کوشک: 329، 761، 789، 790
کوه‌بنان: 644
کویت: 35، 41، 42، 55، 60، 76، 78، 97، 102، 103، 104، 105، 107، 122، 123، 130، 133، 155، 156، 171، 170، 171، 173، 202، 214، 217، 218، 219، 221، 222، 233، 249، 251، 256، 260، 281، 289، 305، 315، 324، 342، 356، 358، 374، 375، 387، 392، 414، 418، 419، 432، 433، 447، 448، 454، 456، 468، 477، 486، 488، 496، 509، 511، 513، 517، 536، 549، 550، 556، 577، 586، 588، 595، 600، 601، 602، 613، 614، 630، 631، 634، 641، 647، 648، 676، 679، 689، 693، 694، 729، 731، 734، 736، 749، 768، 773، 779، 780، 821، 822، 824، 847، 850، 851، 852، 860، 865، 868، 874، 877، 879، 903، 905، 911، 912، 926، 936، 947
کهنوج: 458، 459، 644، 667
کیان‌دشت: 725، 761
کیف (شوروی): 347
کامیاران: 497
کانادا: 38، 80
کرکوک: 542
گامبیا: 530، 929
گچساران: 100، 429، 616، 805
گچساران: 845
گراش: 845
گرانادا: 525، 925، 955
گرجستان: 60
گرمسار: 475
گرینویچ: 80
گعبه: 186
گمرک انگلیس: 79، 628
گمرک لندن: 555
گمرک نیویورک: 80
گناباد: 57
گنبد: 450، 644
گواتمالا: 932
گوتن گن (آلمان غربی): 174
گورسفید: 930
گیسکه: 326
گیلان‌غرب: 684، 760، 761، 837، 838، 895، 942
گینه: 929
لانه جاسوسی امریکا: 548
لاوان: 387
لاهه: 166، 334، 947
لبنان: 20، 31، 38، 39، 40، 41، 42، 64، 65، 89، 109، 130، 132، 133، 156، 157، 178، 179، 181، 182، 183، 200، 205، 217، 225، 253، 265، 269، 270، 279، 290، 291، 292، 304، 310، 356، 377، 425، 438، 439، 440، 441، 461، 462، 463، 479، 485، 486، 489، 490، 491، 505، 515، 516، 572، 574، 575، 585، 589، 590، 592، 593، 612، 631، 632، 633، 650، 652، 653، 654، 656، 657، 659، 672، 673، 677، 678، 679، 687، 688، 689، 691، 692، 698، 700، 701، 715، 721، 751، 770، 779، 828، 862، 863، 880، 885، 911، 925، 935، 937، 959، 960، 961، 962
لندن: 27، 36، 54، 61، 77، 79، 80، 81، 82، 101، 127، 155، 157، 170، 171، 172، 176، 194، 199، 222، 224، 233، 241، 249، 263، 264، 268، 284، 290، 291، 301، 302، 335، 374، 390، 396، 412، 418، 424، 480، 481، 492، 512، 514، 529، 549، 551، 555، 576، 577، 586، 601، 672، 676، 689، 700، 715، 729، 730، 735، 816، 840، 873، 883، 904، 946
لنینگراد: 347
لواسان: 762
لواندا (پایتخت آنگولا): 856
لوس‌آنجلس: 347
لوکزامبورگ: 716، 744
لهستان: 658
لیبریا: 187
لیبی: 20، 30، 37، 81، 105، 155، 177، 188، 217، 220، 225، 240، 241، 252، 254، 255، 256، 267، 279، 288، 289، 312، 313، 314، 315، 319، 320، 339، 345، 347، 354، 358، 370، 371، 372، 373، 374، 377، 393، 394، 395، 417، 435، 436، 437، 460، 461، 482، 484، 486، 492، 513، 530، 531، 556، 557، 565، 574، 575، 576، 587، 593، 594، 603، 607، 613، 614، 631، 632، 634، 635، 649، 651، 652، 654، 655، 658، 670، 687، 689، 690، 701، 748، 765، 823، 829
لیسبون: 80
مادرید: 322
ماژین: 620
ماکو: 472، 667
مالت: 248، 460، 491، 514، 557، 613
مالزی: 929
مالمو (سوئد): 221
مالی: 375
مانش (فرانسه): 573
ماولیان (عراق): 337
ماهان: 644
ماهشهر: 520
ماهیدر سفلی: 869
مجارستان: 20، 31، 482، 912
مجتمع آهن و فولاد نورد اهواز: 26، 211، 213، 174، 945
مجلس (پارلمان) عوام انگلیس: 120، 672
مجلس (پارلمان) فرانسه: 265، 572، 573، 590، 604، 605، 656، 657، 675، 692، 717، 718، 882، 934، 958، 959
مجلس (پارلمان) کویت: 104، 588
مجلس خبرگان رهبری: 20، 29، 91، 92، 169، 170، 304، 420، 456، 478، 697، 773، 870، 955
مجلس شورای اسلامی: 29، 30، 60، 93، 117، 118، 169، 176، 311، 312، 322، 348، 349، 351، 352، 353، 355، 376، 421، 455، 458، 459، 479، 483، 554، 571، 572، 573، 607، 608، 609، 610، 611، 625، 626، 642، 645، 649، 675، 686، 692، 693، 694، 695، 696، 697، 713، 717، 718، 766، 773، 778، 809، 810، 843، 900، 903، 927، 958
مجلس شورای قطر: 586
مجمع عمومی سازمان ملل: 33، 119، 120، 152، 355، 356، 378، 379، 510، 511، 558، 718، 719، 727، 744، 745، 828، 829، 862، 883،930، 931، 932، 933، 956، 957، 958
مجموعه ورزشی آزادی (تهران): 501
مجنون (تبوک): 682
محلات: 429، 450، 727
محله تجریش (تهران): 727
محله تله الخیاط (بیروت): 40، 440
محله سعدگان نیروگاه قم: 870
محله قبات (سلیمانیه عراق): 685
مخرال: 186
مدرسه علمیه المهدی (اراک): 547
مدرسه علمیه شهید مصطفی خمینی (تهران): 548
مدرسه علمیه شیخ عبدالحسین (تهران): 548
مدرسه علوم اقتصادی لندن: 575
مدرسه فیضیه قم: 429
مدیترانه: 157، 195، 236، 423، 514، 658
مراغه: 545
مراکش: 34، 121، 129، 156، 196، 220، 241، 255، 256، 288، 302، 369، 393، 429، 436، 453، 509، 586، 650
مردآباد: 844
مرقد مطهر حضرت امام رضا(ع): 368
مرکز آزمایش هسته‌ای تموز (عراق): 314، 670
مرکز تربیت معلم شهید مدنی نی‌ریز: 644
مرکز مطالعات استراتژیک لندن: 105
مرکز مطالعات بین‌المللی و استراتژیکی دانشگاه جرج تاون (امریکا): 202، 240، 508، 636
مرکز مطالعات و پژوهش‌های مدیریت (تهران): 681
مرودشت: 644، 743، 744
مروست: 450، 870
مریوان: 28، 186، 206، 208، 216، 234، 303، 304، 336، 363، 446، 449، 542، 563، 598، 618، 667، 707، 726، 762
مسجد اعظم ارومیه: 29، 169
مسجد سلیمان: 57، 941
مسجدالنبی (قزوین): 388
مسقط: 36، 54، 55، 73، 74، 103، 121، 122، 123، 153، 154، 172، 173، 178، 198، 223، 233، 260، 261، 281، 282، 288، 335، 342، 376، 379، 381، 390، 391، 393، 417، 418، 433، 443، 550، 586، 600، 628، 629، 630، 648، 714، 729، 730، 734، 846، 848، 947
مسکو: 60، 77، 108، 109، 128، 183، 188، 202، 203، 204، 217، 221، 288، 316، 343، 347، 354، 355، 399، 423، 437، 442، 443، 454، 589، 613، 740، 765
مشهد: 93، 267، 368، 388، 476، 545
مصر: 31، 32، 38، 109، 128، 129، 147، 156، 157، 195، 196، 236، 239، 240، 256، 279، 281، 288، 289، 309، 310، 339، 350، 354، 355، 369، 376، 377، 417، 424، 430، 443، 460، 461، 482، 491، 492، 504، 508، 510، 513، 514، 517، 537، 556، 565، 574، 578، 593، 594، 603، 613، 614، 632، 634، 635، 650، 651، 654، 655، 658، 670، 825، 852، 861، 876، 884، 901، 911، 912، 929، 937
مکزیک: 284، 699
مناطق کسروان (لبنان): 179
منامه: 601
مندلی (عراق): 833، 834
منطقه (عملیاتی) فاو: 19، 21، 22، 23، 24، 43، 44، 50، 67، 69، 92، 94، 111، 114، 115، 135، 141، 142، 159، 161، 164، 165، 185، 227، 228، 229، 243، 244، 245، 299، 329، 330، 331، 361، 363، 384، 399، 465، 495، 496، 521، 522، 615، 616، 662، 664، 665، 681، 701، 703، 756، 757، 758، 759، 760، 790، 794، 798، 802، 809، 834، 835، 836، 866
منطقه (عملیاتی) فدک (فاو): 43، 44، 46، 49، 50، 51، 162، 208، 330، 723، 809، 893
منطقه ابوخصاف (عراق): 784
منطقه اروندرود: 759، 783، 785
منطقه اغجله (عراق): 542
منطقه افشار: 943
منطقه البحار: 466، 467
منطقه البیضه: 495، 784
منطقه الحسان: 495، 784
منطقه الحمریه (امارت شارجه): 552
منطقه الدوامه (عراق): 466
منطقه الدویب (عراق): 466
منطقه السلیب (عراق): 495
منطقه الصبیه (عراق): 495
منطقه الواتان: 57، 598
منطقه ام‌الرصاص: 23، 784
منطقه ام‌النعاج: 784
منطقه امیدیه: 757
منطقه اوباتو (دیواندره): 579
منطقه آبادان: 143، 465، 519، 797، 809
منطقه باتلاق هویزه: 51، 97، 815، 845، 902
منطقه بجلیه (عراق): 791
منطقه بشاری (عراق): 148
منطقه بهمن‌شیر: 785
منطقه پاسگاه برزگر: 812
منطقه پاسگاه معلق: 495
منطقه تَبُر (طبر): 761، 812
منطقه تبوک (هور): 889، 890، 892، 893، 939
منطقه تکاب: 270
منطقه جباران: 167
منطقه جزایر مجنون: 789، 867
منطقه جفیر: 684، 725، 760، 761، 841
منطقه چناره شیخ لطیف: 337
منطقه چوئیبده: 519، 760
منطقه چهارچراغ: 792
منطقه حاشیه: 468
منطقه حسینیه: 761
منطقه حفر الباطن (عربستان): 74
منطقه حلبچه: 763
منطقه حمید: 791
منطقه حنین: 889، 890، 892، 939
منطقه خرمشهر: 465، 813
منطقه خسروآباد: 467
منطقه خندق: 784
منطقه خواجامیر (بانه): 415
منطقه دوم دریایی ارتش: 617
منطقه دوم دریایی بوشهر: 686
منطقه دهلران: 471
منطقه دهوک: 416
منطقه ربط: 234
منطقه رقابیه: 684
منطقه زاخو (عراق): 619
منطقه زبیدات: 791
منطقه زید: 790، 809
منطقه سپاه چهارم عراق: 782
منطقه سپاه سوم عراق: 782
منطقه سردشت: 304، 471
منطقه سرسنگ (عراق): 450
منطقه سرشیر مریوان (روستای برده رشه): 449
منطقه سرشیو (سقز): 449
منطقه سرکلکی شکروک (عراق): 428، 943
منطقه سنگاب: 252
منطقه سومار: 112، 561، 682
منطقه سیبه: 792
منطقه شانه‌دری (عراق): 619، 842
منطقه شرق اروندرود: 21، 208
منطقه شرق بصره: 723
منطقه شرهانی: 791
منطقه شعیبه (کویت): 221
منطقه شقلاوه (عراق): 416
منطقه شلمچه: 789، 806
منطقه شویجات: 144
منطقه صائین‌دژ: 189
منطقه طلائیه: 761، 806
منطقه عملیاتی الحسان: 682
منطقه عملیاتی بدر: 44، 46
منطقه عملیاتی تبوک: 681
منطقه عملیاتی حیدر (روطه - قرنه): 44، 46، 51
منطقه عملیاتی خیبر: 325
منطقه عملیاتی سومار: 52
منطقه عملیاتی شلمچه: 893
منطقه عملیاتی عین خوش: 52، 53، 385
منطقه عملیاتی قادر: 135
منطقه عملیاتی قصر شیرین: 52
منطقه عملیاتی مهران: 561
منطقه عملیاتی میمک: 445
منطقه عملیاتی هور: 23، 27، 888
منطقه عملیاتی هورالهویزه: 43، 44، 61
منطقه عمومی ارومیه: 336
منطقه عمومی تکاب: 69
منطقه عمومی چزابه: 385
منطقه عمومی دهلران: 270
منطقه عمومی سیدکان: 361
منطقه عمومی صالح‌آباد: 561
منطقه عمومی فاو: 723، 724
منطقه عمومی کانی‌سخت: 639
منطقه عمومی مهاباد: 707
منطقه عمومی آبادان: 520
منطقه عین‌خوش: 761، 789، 806
منطقه فکه: 794
منطقه فیض‌الله بیگی: 563
منطقه قره‌خنجر: 643
منطقه قطعه: 466
منطقه قفاص: 519، 785
منطقه کانی‌سخت: 561
منطقه کرند: 618
منطقه کلار (عراق): 619
منطقه کوه تونل: 385
منطقه کوه مین‌آباد (سقز): 471
منطقه گاز پارس: 421
منطقه گماره لنگ: 563
منطقه محمودکان: 524
منطقه مریوان: 726
منطقه مهران: 112، 270، 794، 835، 836
منطقه میانکوب: 639
منطقه میسان: 300
منطقه نهرخین: 520
منطقه هفتاش: 274
منطقه هورالهویزه: 51، 97، 112، 270، 406، 495، 703، 759، 782، 783، 784، 785، 789، 791، 794، 812، 841، 890، 892، 894، 896، 941، 951
منطقه هوشار: 386
موریتانی: 220، 255، 288، 393
موزامبیک: 717، 772
موزه سعدآباد (تهران): 631، 632
موصل: 274، 366، 428، 450، 598، 763، 843
موقعیت شط علی: 896
موقعیت شهراه: 896
موقعیت ظفر: 896
مونترال: 936
مونرال: 947
مهاباد: 28، 57، 98، 167، 216، 273، 274، 364، 427، 524، 563، 618، 667، 707، 842
مهران: 549، 561، 597، 639، 640، 641، 682، 684، 806، 809، 833، 835، 836
مهرشهر کرج: 776
مؤسسه بین المللی مطالعات استراتژیک لندن: 81، 82، 157
مؤسسه تحقیقات استراتژیک لندن: 438، 448، 461
مؤسسه مطالعات عالی بین‌المللی ژنو: 535
میاندوآب: 471، 667، 861
میبد: 870
میدان انقلاب (ارومیه): 99
میدان آزادی (تهران): 323
میدان توروگازروی پاریس: 593
میدان سپاه (تهران): 388
میدان ششم نارمک تهران: 323
میدان نفتی زبیر: 399
میدان نفتی فروزان: 724
میسان: 303، 341، 669
میمک: 445، 446، 806
میناب: 870
میدان توحید (مهاباد): 524
ناتو: 442
ناحیه سورداش (عراق): 190
ناحیه سه سنگ: 338
ناحیه قره‌داغ (عراق): 190
ناحیه چم‌چال (عراق): 498
ناحیه سه‌نگاوه (عراق): 498
ناصریه (عراق): 274
نامیبیا: 654، 910
نجف (عراق): 599
نجف‌آباد: 459
نراق: 727
نروژ: 79، 132، 336، 744، 822
نشوه: 163
نفت‌شهر: 789، 806
نقده: 206، 304، 364، 618، 645، 667
نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد: 71
نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بلژیک: 429
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در ابوظبی: 511
نودشه: 598
نور: 275
نورآباد لرستان: 727
نوسود: 599، 667
نوشهر: 63، 87، 88
نهاوند: 429
نهر ابوچمبه: 893
نهر ابودکل: 758، 799
نهر ابودگل: 893
نهر ابوشانک: 893
نهر ابوفلفل: 893
نهر ارزق: 893
نهر البوحمید: 893
نهر اُومَی: 893
نهر بلامه: 758
نهر بوصدرین: 893
نهر بوعظیم: 893
نهر حاج محمد: 757، 758
نهر دیر: 893
نهر رفیه: 893
نهر سعدونی: 893
نهر سن: 893
نهر طلیب: 893
نهر عریض: 893
نهر عنبر: 597
نهر عوج: 893
نهر قاسمیه: 754، 785
نهر قشله: 701
نهر کوت: 893
نهر مچری: 758
نهر مسجد: 893
نهر مهیر: 893
نهر ناصر: 893
نیجریه: 132، 628، 749، 823
نیروگاه تموز (عراق): 313
نی‌ریز فارس: 644
نیشابور: 815، 845
نیکاراگوئه: 318، 322، 376، 421، 483، 525، 654، 718، 858، 859، 910، 925
نیکوزیا (قبرس): 83
نینوا (عراق): 337
نیوارک (امریکا): 627
نیوجرسی (امریکا): 627
نیویورک: 54، 80، 102، 130، 378، 441، 745، 827، 862، 957
واتیکان: 82، 364
واشنگتن: 108، 132، 183، 262، 268، 287، 288، 291، 316، 343، 354، 490، 514، 556، 589، 593، 594، 688، 699، 700، 736، 740، 827، 850، 873، 877، 878، 924، 957
ورامین: 620، 644، 844
ورشو: 658
وزارت اطلاعات ایران: 246، 471، 491، 933، 961
وزارت اطلاعات سوریه: 934
وزارت امور خارجه اردن: 588، 589،
وزارت امور خارجه امریکا: 196، 315، 316، 460، 525، 537، 552، 557، 606، 747، 830، 850، 905
وزارت امور خارجه ایران: 40، 60، 105، 120، 122، 133، 152، 193، 198، 267، 283، 317، 342، 338، 339، 366، 373، 390، 455، 469، 489، 490، 500، 510، 531، 587، 611، 612، 628، 629، 658، 690، 730، 731، 735، 744، 747، 751، 766، 772، 777، 820، 826، 859، 861، 942، 959
وزارت امور خارجه آلمان: 187، 233، 628، 629
وزارت امور خارجه بریتانیا: 946
وزارت امور خارجه چین: 126
وزارت امور خارجه ژاپن: 734، 735
وزارت امور خارجه سودان: 283، 338
وزارت امور خارجه سوئد: 390، 770، 874
وزارت امور خارجه شوروی: 60
وزارت امور خارجه عراق: 395، 606، 738
وزارت امور خارجه عربستان: 731، 769
وزارت امور خارجه عمان: 122
وزارت امور خارجه فرانسه: 250، 269، 357، 532، 572، 591، 606، 657، 751
وزارت امور خارجه لیبی: 241، 556، 594
وزارت امور خارجه مجارستان: 912
وزارت امور خارجه هلند: 166، 334
وزارت امور خارجه یمن: 588
وزارت امور خارجه یونان: 119
و زارت آموزش وپرورش ایران: 147
وزارت بازرگانی انگلیس: 80
وزارت بازرگانی دریایی یونان: 119، 725
وزارت بازرگانی هلند: 431
وزارت برنامه و بودجه: 608، 624
وزارت برنامه‌ریزی و صنایع نفت یمن: 588
وزارت تجارت دریایی یونان: 96
وزارت دارایی فرانسه: 591
وزارت دفاع امریکا (پنتاگون): 129، 594، 700، 884، 905
وزارت دفاع انگلیس: 688
وزارت دفاع چین: 126
وزارت دفاع کویت: 641
وزارت راه ایران: 520
وزارت سپاه پاسداران: 562، 788
وزارت صنایع (سنگین): 520، 741، 742، 944
وزارت صنایع عراق: 555، 647
وزارت فرهنگ و آموزش عالی: 668
وزارت کشور: 169، 182، 659، 727، 774، 805
وزارت معادن و فلزات: 211
وزارت نفت ایران: 232، 248، 264، 567، 610، 611، 626
ونزوئلا: 79، 378، 558، 699، 748، 749، 778، 779، 822، 823
ویتنام: 126، 925
ویرجینیا (امریکا): 853
وین: 720، 856
هاوانا: 483
هرات: 450، 493
هرسین: 450
هفتگل: 118
هلال‌احمر ترکیه: 339
هلال‌احمر جمهوری اسلامی: 283، 359، 644
هلال‌احمر سودان: 283
هلند: 38، 82، 166، 221، 284، 334، 419، 430، 431، 468، 470، 627، 628، 719، 744، 949
همدان: 29، 368، 600، 620، 621، 622، 815
هند: 36، 120، 175، 198، 282
هوانوردی دولتی امریکا: 593
هور (هورالهویزه؛ هورالعظیم): 23، 99، 112، 141، 142، 160، 163، 246، 270، 326، 330، 384، 385، 406، 407، 521، 725، 756، 757، 760، 761، 782، 783، 784، 796، 797، 802، 805، 807، 809، 812، 837، 893، 894، 903
هولیر (عراق): 599
هویزه: 53، 98، 725، 816، 837، 838، 839، 846، 867، 868، 872، 874، 897، 898، 899، 906، 941، 942، 944، 945، 957
یازیان (عراق): 599
یزد: 275، 388، 476، 814، 869، 870
الیگودرز: 727
یمن جنوبی (جمهوری دمکراتیک خلق): 20، 455، 552، 533، 587، 588، 728، 729، 829
یمن شمالی (جمهوری عربی): 34، 392، 393، 648
یونان: 32، 96، 119، 128، 129، 175، 396، 557
یونسکو: 926
یوگسلاوی: 32، 128، 129، 268، 283، 453، 672، 820
آتش‌بس: 19، 33، 36، 39، 40، 64، 65، 70، 77، 106، 109، 120، 153، 155، 173، 178، 196، 254، 257، 263، 281، 315، 342، 354، 355، 424، 432، 439، 441، 463، 489، 515، 516، 538، 592، 690، 715، 729، 734، 738، 739، 740، 767، 820، 830، 874، 879
اداره استخبارات عراق: 619، 936
اداره اطلاعات شهربانی جمهوری اسلامی ایران: 251، 363، 364، 364، 415
ارتش اسرائیل، ارتش رژیم صهیونیستی: 65، 679
ارتش امریکا: 508، 853، 884، 936
ارتش انگلیس: 441، 555
ارتش پاکستان: 884
ارتش جمهوری اسلامی ایران: 21، 23، 52، 68، 81، 86، 98، 138، 164، 185، 209، 215، 216، 231، 234، 251، 263، 273، 274، 299، 326، 329، 335، 347، 361، 363، 379، 384، 414، 437، 445، 448، 451، 465، 468، 476، 477، 496، 501، 527، 528، 530، 543، 552، 561، 562، 567، 571، 579، 617، 623، 627، 640، 645، 649، 666، 667، 669، 685، 686، 696، 711، 737، 760، 763، 787، 790، 794، 801، 804، 806، 809، 810، 813، 816، 825، 833، 834، 835، 836، 837، 839، 841، 842، 843، 852، 885، 889، 893، 895، 906، 941، 943
ارتش سودان: 96
ارتش سوریه: 241، 424، 441
ارتش عراق: 24، 35، 36، 52، 53، 54، 81، 96، 99، 100، 106، 111، 112، 142، 147، 164، 174، 185، 190، 195، 212، 215، 228، 231، 232، 248، 274، 300، 301، 315، 325، 331، 332، 364، 386، 398، 401، 412، 416، 427، 438، 446، 449، 452، 468، 472، 495، 498، 499، 522، 528، 541، 543، 563، 579، 580، 597، 599، 615، 617، 619، 624، 639، 640، 641، 643، 647، 666، 669، 684، 703، 705، 706، 708، 723، 736، 742، 754، 756، 760، 761، 762، 790، 791، 792، 811، 812، 824، 835، 837، 838، 840، 841، 842، 865، 866، 867، 879، 895، 897، 904، 906، 928، 942، 943، 945
ارتش عربستان: 821
ارتش لبنان: 39، 40، 65، 270، 439، 440، 441، 463، 516، 538، 721، 962
ارتش مصر: 460، 593
ارتش یونان: 175
اطلاعات ستاد مشترک ارتش: 416
اطلاعات قرارگاه نوح(ع): 243
بسیج عشایر باختران: 450
بسیج کارگری: 116
بسیج: 86، 98، 116، 137، 145، 146، 191، 252، 303، 327، 336، 340، 367، 368، 428، 450، 472، 473، 474، 475، 476، 501، 502، 503، 504، 505، 506، 523، 525، 526، 527، 528، 543، 544، 545، 564، 565، 569، 570، 571، 580، 582، 583، 585، 598، 600، 620، 621، 622، 639، 642، 643، 644، 645، 667، 696، 707، 727، 728، 763، 784، 785، 813، 814، 815، 825، 843، 852، 902، 940
بهداری سپاه نقده: 364
پدافند ش.م.ر: 166، 231
پلیس امارات: 455، 491
پلیس ایتالیا: 59
پلیس تهران: 727
پلیس شهر کرکوک: 450
پلیس ضدتروریستی انگلیس: 493
پلیس عراق: 481
پلیس هلند: 420
تانک آ.ام.ایکس 40: 821
تانک ام1: 821
تانک اوزوریوی: 821
تانک پی.تی76: 765
تانک تی54: 765
تانک تی55: 476، 506، 765
تانک تی59: 765
تانک تی69: 765
تانک تی72: 765
تانک چیفتن: 82، 688
تانک LAV-25: 38، 949
تسلیحات اتمی: 262، 317، 318، 369
توپ 130 میلی‌متری: 615، 640، 891، 892، 893
توپ 150 میلی‌متری: 891، 892
توپ 155 میلی‌متری: 37، 396، 891، 892
توپ 23 میلی‌متری: 892
توپ 57 میلی‌متری: 892، 896
توپ 75 میلی‌متری: 893
توپ اورلیکن: 892، 896
توپ ضدهوایی اسکای‌گارد: 896
توپ هویتزر 105 میلی‌متری: 640، 893
توپ هویتزر 155 میلی‌متری: 893
توپ هویتزر 203 میلی‌متری: 893
توپخانه ارتش: 215
توپخانه سپاه: 141، 215
تیپ خیبر (تیپ نصرت): 407، 561
تیپ شهید بروجردی: 707
تیپ مسلم‌بن عقیل: 705
تیپ نبی‌اکرم: 639، 705
تیپ ویژه شهدا: 406، 407، 561
تیپ10 سیدالشهدا(ع): 403، 407، 561، 662، 665، 784، 794، 806
تیپ11 پیاده عراق: 331، 811
تیپ110 هوابرد امریکا: 936
تیپ114 امیرالمؤمنین(ع): 639، 640
تیپ15 امام حسن(ع): 407، 561، 794
تیپ17 زرهی عراق: 639
تیپ18 الغدیر: 403، 407، 561، 794
تیپ21 امام رضا(ع): 840
تیپ21 کرکوک (اتحادیه میهنی): 563، 579
تیپ32 انصارالحسین(ع): 407، 561، 662، 665، 794
تیپ33 المهدی(عج): 143، 406، 407، 495، 754، 756، 757، 799، 866، 888، 894
تیپ37 اتحادیه میهنی: 685
تیپ423 عراق: 837
تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع): 407، 561، 665، 662
تیپ441 پیاده دریایی (عراق): 186
تیپ53 شیروانه (معارضین عراقی): 579
تیپ6 ارتش لبنان: 40، 438، 439، 440، 516
تیپ65 نیروی مخصوص عراق: 784، 785
تیپ9 بدر: 99، 407، 561
جنگ پرچم: 20، 38، 40، 438، 439، 440، 441، 489، 515، 538، 659
جنگ جهانی اول: 647، 825
جنگ جهانی دوم: 105، 318، 853
جنگ شهرها: 24، 71، 72، 187، 188، 261، 263، 453، 608، 653، 709، 710، 846، 878، 906
جنگ فالکلند: 953
جنگ کُره: 853
جیش‌الشعبی (ارتش خلقی عراق): 81، 148، 274، 325، 366، 416، 428، 563، 579، 599، 619، 643، 843، 943
حملات (هوایی) عراق به (پایانه نفتی) جزیره خارک: 25، 26، 27، 30، 36، 37، 51، 53، 55، 72، 74، 77، 81، 100، 101، 102، 107، 108، 125، 130، 153، 157، 187،194، 200، 211، 212، 213، 222، 223، 247، 248، 249، 261، 263، 264،280، 284، 285، 300، 301، 302، 304، 335، 344، 381، 386، 391، 411، 412، 413، 415، 421، 438، 446، 524، 541، 581، 608، 609، 611، 616، 617، 724، 625، 641، 666، 672، 683، 694، 705، 706، 708، 716، 736، 812، 819، 840، 846، 853، 859، 866، 878، 895، 927
حملات (هوایی) عراق به شهرها و مناطق مسکونی (غیر نظامی): 19، 24، 26، 27، 36، 53، 71، 81، 153، 211، 213، 446، 453، 838، 839، 867، 868، 874، 897، 930، 941، 953
حملات عراق به تأسیسات اقتصادی و مراکز صنعتی: 26، 36، 53، 155، 107، 174، 213، 249، 235، 238، 447
حملات هوایی (بمباران) عراق به مجتمع آهن و فولاد نورد (نورد اهواز): 211، 212، 213، 238
حملات هوایی عراق به تاسیسات (پایانه های) نفتی ایران: 26، 27، 36، 71، 73، 100، 153، 213، 222، 261، 419، 868
حمله هواپیماهای اسرائیل به مقر ساف در تونس: 128
حمله هوایی به تأسیسات نفتی بندر گناوه: 300
حمله هوایی به تلمبه خانه نفت در رامهرمز: 211، 213
حمله هوایی عراق به سد دز: 211، 212،213
دفتر سیاسی سپاه پاسداران: 187، 249، 359، 830
دفتر نمایندگی امام در قرارگاه حمزه سیدالشهدا: 385
رکن3 نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران: 52
ژاندارمری باختران: 471
ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران: 69، 98، 167، 185، 192، 209، 251، 350، 363، 385، 451، 471، 491، 524، 644، 645، 707، 726، 760، 784، 790، 794، 805، 809، 842، 942
ژاندارمری عراق: 325
ژاندارمری کردستان: 472
ژاندارمری کانی‌سور: 524
سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران: 246، 870
سپاه اول ارتش عراق: 738، 791
سپاه پاسداران استان همدان: 622
سپاه پاسداران اشنویه: 449، 943
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آذربایجان‌شرقی: 451
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 21، 22، 23، 25، 44، 45،47، 48، 49، 50، 51، 58، 68، 86، 92، 93، 94، 98، 111، 112، 113، 114، 115، 135، 136، 137، 138، 141، 145، 149، 159، 164، 166، 167، 168، 185، 186، 187، 190، 191، 209، 211، 212، 214، 215، 227، 229، 230، 234، 243، 244، 245، 246، 247، 251، 252، 264، 275، 291، 298، 299، 303، 324، 326، 329، 330، 331، 336، 340، 359، 361، 363، 368، 383، 384، 399، 401، 403، 404، 406، 408، 415، 428، 429، 436، 437، 457، 474، 475، 476، 476، 477، 480، 495، 501، 502، 505، 519، 520، 521، 522، 523، 524، 527، 528، 530، 541، 542، 543، 544، 545، 561، 562، 562، 563، 565، 567، 571، 574، 575، 580، 597، 598، 599، 600، 615، 616، 617، 618، 620، 621، 623، 628، 634، 639، 640، 642، 644، 661، 662، 664، 666، 668، 681، 682، 684، 685، 686، 696، 703، 705، 707، 711، 723، 725، 727، 728، 757، 759، 760، 761، 763، 784، 785، 787، 788، 789، 794، 797، 798، 801، 802، 804، 805، 809، 810، 825، 833، 834، 835، 836، 837، 839، 840، 843، 852، 870، 871، 887، 888، 890، 892، 893، 939، 940، 941، 943، 944، 951، 961
سپاه پاسداران باختران: 234، 542
سپاه پاسداران بوکان: 304، 542، 562
سپاه پاسداران پیرانشهر: 617، 618
سپاه پاسداران جوانرود: 837
سپاه پاسداران خوزستان: 684
سپاه پاسداران رودبار: 367، 368
سپاه پاسداران سردشت: 363، 415، 666، 685، 813
سپاه پاسداران سقز: 234، 497،542
سپاه پاسداران کازرون: 620
سپاه پاسداران کردستان: 415، 449
سپاه پاسداران منطقه1 ثارالله: 620، 844
سپاه پاسداران منطقه3 کربلا: 211، 684، 725، 761
سپاه پاسداران منطقه4 نوح: 149، 232، 386، 412، 446، 447، 562، 683، 705، 895
سپاه پنجم ارتش عراق: 738، 791
سپاه چهارم ارتش عراق: 147، 684، 669، 726، 738، 782، 791، 812، 841، 842
سپاه دوم ارتش عراق: 738، 761، 791
سپاه سوم ارتش عراق: 703، 726، 738، 761، 782، 791، 812، 867، 945
سپاه ششم ارتش عراق: 147، 669، 703، 726، 738، 761، 791، 812، 867، 945
سپاه هفتم ارتش عراق: 143، 144، 738، 760، 790
ستاد ثارالله: 524
ستاد سپاه پاسداران منطقه 4 نوح(ع): 212، 217، 247، 248، 477، 536، 616
ستاد سپاه پاسداران منطقه2 نجف: 639، 640
ستاد سپاه پاسداران منطقه5 ثامن‌الائمه(ع): 894
ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان: 303
ستاد فرماندهی کل قوا: 787، 788
ستاد مرکزی ارتش امریکا: 936
ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 25، 115، 145، 149، 212، 247، 275، 298، 428، 523، 583، 728، 759، 787، 813، 833، 837، 902، 942، 961
ستاد مرکزی کمیته انقلاب اسلامی: 727
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران: 52، 69، 231، 273، 274، 299، 337، 366، 411، 445، 496، 498، 552، 563، 579، 597، 666، 841، 906
ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران: 893
سلاح(های) شیمیایی: 37، 38، 81، 152، 163، 231، 277، 343، 420، 442، 454، 524، 525، 555، 647، 653، 813، 816، 874، 904، 905، 951، 954، 949
سیستم تسلیحاتی آرمات: 26، 37، 387
سیستم رادار تی‌یو: 126، 531
سیستم موشکی دراگون: 894
شورای عالی سپاه: 45، 92
شورای فرماندهی انقلاب عراق: 96
شورای فرماندهی انقلاب لیبی: 220، 319
شهربانی ارومیه: 99
شهربانی استان کردستان: 336، 337، 364، 366، 385، 415، 416، 427، 428، 449، 471، 497، 542، 563، 619، 667، 707، 762، 813، 842، 869، 899
شهربانی جمهوری اسلامی ایران: 99، 192، 251، 363، 364، 366، 497، 498، 498، 501، 542، 563، 619، 645، 667، 707، 761، 762، 869، 899، 944
شهربانی خراسان: 944
شهربانی شیراز: 944
طرح (عملیاتی) فدک: 94، 138، 228، 244، 295، 329، 612، 676، 779، 822، 823
طرح حیدر: 160
عملیات آتی (فاو): 23، 26، 27، 32، 46، 51، 57، 93، 97، 114، 116، 135، 166، 185، 230، 231، 243، 297، 302، 340، 397، 401، 406،، 527، 597، 624، 682، 708، 757، 794، 810، 846، 867، 895، 902، 926، 939، 944
عملیات ام‌الرصاص: 790
عملیات انصارالله: 270
عملیات بدر: 22، 45، 48، 68، 113، 160، 244، 324، 325، 408، 409، 411، 623، 760، 782، 791، 871
عملیات بیت‌المقدس: 95، 163، 324، 408، 537، 679، 782، 790 862، 911
عملیات ثامن‌الائمه: 325، 782
عملیات خیبر: 22، 45، 46، 48، 68، 141، 159، 163، 164، 324، 623، 760، 782، 790
عملیات رمضان: 22، 45، 543، 782
عملیات شهید ابوغفران (مجاهدین عراقی): 685
عملیات طریق القدس: 139، 325
عملیات ظفر1: 639
عملیات عاشورا: 36، 247، 584، 623، 703
عملیات عاشورای1: 270
عملیات عاشورای2: 270
عملیات عاشورای3: 270
عملیات عاشورای4: 99، 149، 384، 584، 936
عملیات فاو: 24، 67، 68، 69، 94، 113، 114، 115، 135، 161، 162، 165، 229، 230، 331، 361، 363، 401، 406، 521، 522، 682، 789، 801، 802، 806
عملیات فتح‌المبین: 48، 95، 163، 324، 408، 411، 940
عملیات قادر: 45، 361
عملیات قدس: 36، 43، 165، 247، 324، 326، 545، 584، 703
عملیات قدس1: 270، 325
عملیات قدس2: 270، 325
عملیات قدس3: 270، 325
عملیات قدس4: 270، 325، 951
عملیات قدس5: 270
عملیات کمین، کمین: 28، 57، 70، 167، 189، 207، 336، 337، 365، 415، 448، 497، 563، 579، 618، 619، 666، 667، 762، 813، 943
عملیات گسترده:20، 21، 22، 23، 24، 30، 35، 43، 45، 47، 48، 49، 50، 67، 68، 92، 93، 95، 111، 112، 113، 114، 135، 136، 137، 138، 159، 161، 164، 185، 227، 228، 229، 243، 230، 298، 299، 324، 329، 361، 384، 399، 406، 407، 428، 465، 521، 549، 561، 703، 705، 759، 782، 783، 789، 815، 866، 887، 939
عملیات محدود: 21، 22، 23، 46، 48، 49، 50، 51، 52، 67، 92، 93، 94، 95، 112، 113، 114، 135، 136، 137، 138، 140، 141، 159، 160، 161، 162، 165، 186، 227، 228، 230، 244، 245، 246، 270، 297، 298، 324، 327، 330، 331، 362، 384، 384، 399، 407، 428، 505، 527، 528، 682، 705، 759، 782، 783، 789، 794، 806
عملیات محرم: 324، 782
عملیات مسلم‌بن‌عقیل: 324، 782
عملیات میمک: 324
عملیات والفجر مقدماتی: 324، 782، 940
عملیات والفجر1: 324، 782
عملیات والفجر2: 136، 324 782
عملیات والفجر3: 136، 324، 782
عملیات والفجر4: 141، 324، 325 782
عملیات والفجر8: 185، 331، 661، 782، 811
قرارگاه انصار: 521
قرارگاه تیپ15 هورامان (عراق): 643
قرارگاه حضرت ابوالفضل(ع): 809
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): 69، 98، 145، 189، 216، 251، 303، 336، 385، 448، 449، 470، 497، 617، 642، 643، 707، 726، 728، 762، 787، 813، 834، 870، 842، 944، 961
قرارگاه خاتم الأنبیا(ص) سپاه (قرارگاه مرکزی سپاه): 23، 43، 44، 50، 51، 135، 67، 93، 113، 114، 115، 159، 161، 166، 185، 190، 208، 227، 230، 231، 244، 283، 303، 327، 329، 330، 331، 361، 384، 399، 401، 404، 406، 408، 465، 468، 495، 521، 522، 523، 541، 597، 16، 640، 661، 662، 681، 682، 684، 703، 704، 705، 706، 723، 725، 728، 759، 760، 761، 781، 785، 788، 790، 808، 810، 812، 813، 833، 836، 866، 887، 888، 892، 890، 893، 895، 939، 940
قرارگاه خاتم الأنبیا(ص):25، 57، 159، 215، 802، 809، 810، 870، 941
قرارگاه رمضان: 159، 598
قرارگاه سلمان: 92، 135، 245
قرارگاه شهید بروجردی باختران: 234
قرارگاه صراط: 896
قرارگاه عملیات غرب نیروی زمینی ارتش: 760، 895
قرارگاه عملیاتی ارتش در جنوب: 363، 465
قرارگاه قدس: 92، 135، 191، 521، 787، 794، 796، 836، 888، 889، 892
قرارگاه کربلا (ارتش): 896
قرارگاه کربلا: 57، 92، 135، 159، 245، 295، 329، 331، 384، 465، 521، 615، 616، 628، 661، 662، 664، 665، 682، 723، 787، 788، 798، 799، 800، 807، 812، 834، 836، 841، 867، 890، 894
قرارگاه کربلای1: 23، 94، 230، 245، 406، 407، 495، 561، 892، 939
قرارگاه کربلای2: 23، 94، 142، 214، 230، 231، 245، 299، 406، 495، 616، 701، 682، 893، 939، 940
قرارگاه گردان جاده زاخو: 337
قرارگاه لشکر26 پیاده ارتش عراق: 811
قرارگاه مشترک آبادان: 363
قرارگاه مهندسی صراط: 892
قرارگاه نجف: 186، 245، 329، 331، 383، 384، 385، 760، 837
قرارگاه نصرت: 407، 725
قرارگاه نوح: 23، 67، 94، 141، 243، 331، 329، 406، 519، 521، 597، 754، 756، 757، 758، 798، 799، 800، 865، 891
قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران: 92، 93، 94، 383، 399، 519، 521، 615، 661، 662
کمیته انقلاب اسلامی شهرستان پیرانشهر: 943
کمیته انقلاب اسلامی: 29، 86، 168، 169، 192، 323، 364، 776
گارد ریاست جمهوری عراق: 519، 785، 794
گردان باطوفه عراق: 449
گردان پرخیته (معارضین عراقی): 619
گردان ثارالله سردشت: 427
گردان جندالله سپاه بانه: 363
گردان جندالله سپاه سردشت: 363
گردان جندالله سقز: 415
گردان جندالله: 251، 943
گردان حضرت رسول (ص): 471، 666، 726
گردان خاتم بوکان: 542
گردان خاتمالانبیا: 471، 562
گردان عملیات شهری مهاباد: 98
گردان قدس: 498
گردان قروکمه (معارضین عراقی): 619
گردان کماندویی المثنی (لشکر2 ارتش عراق): 445
گردان نبی‌اکرم(ص) (پیرانشهر): 618
گردان نبی‌اکرم(ص) سقز: 415، 563
گروه 63 توپخانه خاتمالانبیا(ص): 142
گروه شاکر جاوی (لبنان): 439
گروه ضربت پایگاه اسلام‌دشت: 762
گروه ضربت سروآباد: 762
گروه ضربت سه‌راه حزب‌الله در روستای دری: 762
گروه ضربت گردان امام رضا: 762
گروه ضربت گردان حضرت رسول(ص): 842
گروه ضربت محور ثارالله: 364
گروهان جندالله مریوان: 762
گروهان شهید حیدری: 562
گروهان ضربت شهید خسروزاده: 562
گروهان ضربت محور شهید بروجردی: 542
گشت ثارالله مهاباد: 98
لشکر گارد ریاست جمهوری (عراق): 784، 806
لشکر10 زرهی عراق: 806
لشکر12 زرهی عراق: 806
لشکر14 امام حسین(ع): 407، 561، 662
لشکر15 پیاده عراق: 186
لشکر16 زرهی قزوین: 52
لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب: 407، 520، 561، 662، 665، 784، 866
لشکر19 فجر: 406، 754، 756، 757، 758، 784، 799
لشکر2 عراق: 445، 639
لشکر21 امام رضا(ع): 406،661
لشکر21 پیاده کوهستانی: 837
لشکر25
کربلا: 406، 407، 495، 616، 661، 664، 761، 784، 867، 893
لشکر26 (پیاده) ارتش عراق: 143، 185، 186، 331، 811
لشکر27 حضرت محمد رسول‌الله: 407، 522، 561، 661، 662، 888
لشکر31 عاشورا: 406، 407، 495، 661، 723، 784، 893
لشکر41
ثارالله: 245، 406، 407، 495، 754، 756، 757، 758، 784، 799
لشکر5 عراق: 806
لشکر5 نصر: 243، 406، 407، 561، 661، 806
لشکر6 عراق: 806
لشکر7 ولی‌عصر(عج): 406، 616، 661، 893
لشکر8 نجف: 45، 68، 243، 406، 407، 661، 662، 784، 893، 896
لشکر81 ارتش: 684
محور ارومیه به اشنویه: 206
محور ارومیه به مهاباد: 206
محور البیضه - الحسان (هورالهویزه): 495
محور البیضه: 703
محور الحسان: 703
محور بانه: 234
محور بسطام - سقز: 336
محور بسطام - مریوان: 726
محور بوالحسن و صالح: 234
محور بوکان - مهاباد: 449
محور بیرام - مهاباد: 364
محور پاوه - نودشه: 598
محور پاوه: 563
محور پل شکسته - کاسه شکن: 234
محور پیرانشهر - سردشت: 189
محور چزابه: 114
محور چمران: 216
محور خسروآباد: 703
محور دربندیخان - عربت: 189
محور سردشت - آلان: 57
محور سردشت - بانه: 869
محور سردشت - مهاباد: 98، 707، 842
محور سردشت: 234
محور سروآباد - مریوان: 726
محور سقز - بوکان: 563، 642
محور سیانا: 216
محور سیاهومه (کردستان): 471
محور شهید بروجردی: 542
محور شهید خدایی (میاندوآب): 471
محور قره‌داغ - سلیمانیه: 619
محور مرخیل - باباجانی (پاوه): 70
محور مریوان - نودشه: 598،
محور هزارقله مریوان: 186
مرکز شنود مکالمات واحدهای ارتش عراق: 703
مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 43، 50، 67، 94، 114، 115، 159، 162، 166، 190، 244، 270، 330، 361، 383، 384، 385، 399، 639، 640، 661، 682، 788، 789، 808، 833، 836، 888
موشک آ.اس30: 26، 387
موشک اسکاد بی: 263
موشک اسکاد: 765
موشک اگزوسه: 26، 37، 38، 96، 119، 166، 187، 195، 212، 223، 265، 266، 276، 334، 387، 431، 628، 725، 869، 879، 928، 953
موشک ای. اس30: 868
موشک تاو: 80، 627، 807، 809
موشک دوربرد اس اس5: 613
موشک رولان: 37، 396
موشک سام: 37، 263
موشک سام2: 945
موشک سام3: 945
موشک سام5: 182
موشک سام6: 182، 486
موشک سایدویندر: 129، 884، 953
موشک کروز: 318
موشک مالیوتکا: 404
موشک هاگ (هاوک): 411، 412، 616
موشک الیکس: 37، 276
موشک ای.اس.پی: 38
ناوتیپ پیکان: 686
ناوتیپ کوثر: 784
ناوچه موشک‌انداز پیکان: 544
ناوگان ششم امریکا: 658
نفربر باهندر: 37، 396
نیروهای شهید صدر (معارضین عراقی): 274
نیروهای مرابطون (لبنان): 439
نیروی تفنگ‌داران امریکا: 853
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران: 25، 96، 113، 150، 151، 166، 187، 214، 232، 233، 239، 249، 250، 332، 333، 334،380، 391، 414، 447، 448، 468، 469، 470، 524، 496، 497، 523، 617، 631، 685، 686، 712، 805، 809، 927
نیروی دریایی امریکا: 170، 222، 335، 873
نیروی دریایی انگلستان: 222، 953
نیروی دریایی سپاه پاسداران: 437، 527، 799، 807، 809، 810، 833
نیروی دریایی شوروی: 222
نیروی دریایی عراق: 251، 536، 631، 686
نیروی دریایی عمان: 391، 524
نیروی دریایی فرانسه: 151، 222، 250
نیروی دریایی کویت: 641
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران: 53، 95، 98، 126، 465، 522، 527، 528، 541، 562، 600، 669، 688، 760، 789، 807، 835
نیروی زمینی سپاه پاسداران: 22، 44، 45، 48، 50، 67، 68، 92، 95، 111، 112، 113، 114، 135، 141، 159، 161، 228، 243، 244، 245، 383، 384، 399، 437، 519، 521، 495، 527، 561، 615، 639، 661، 664، 682، 754، 757، 759، 761، 787، 788، 802، 804، 805، 807، 809، 810، 833، 834، 836، 887، 889، 893
نیروی زمینی عراق: 222
نیروی زمینی فرانسه: 770
نیروی ضربتی دریایی انگلستان: 223
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران: 69، 75، 81، 82، 113، 173، 199، 231،239، 273، 299، 300، 334، 411، 621، 791، 809، 841، 854، 871
نیروی هوایی امریکا: 222، 627، 873
نیروی هوایی انگلستان: 222
نیروی هوایی سپاه: 437، 527، 809، 810، 833
نیروی هوایی شوروی: 222
نیروی هوایی عراق: 75، 83، 150، 174، 189، 194، 211، 212، 232، 238، 264، 265، 266، 301، 332، 387، 412، 434، 446، 581، 617، 684، 705، 706، 725، 812، 841، 855، 868، 871، 878، 879، 906، 928، 942، 945، 951، 952
نیروی هوایی عمان: 150، 223، 381
نیروی هوایی فرانسه: 222، 265
واحد جنگ های الکترونیک قرارگاه خاتم الانبیا(ص): 215
هاور کرافت: 38، 615
هلیکوپتر می8: 38، 195
هلیکوپتر کبرا: 80
هلیکوپتر جنگنده هیوز 300: 38، 688
هلیکوپتر جنگنده هیوز 500: 38، 688
هلیکوپتر جنگنده هیوز 530: 38، 688
هواپیمابر کیتی: 170
هواپیمای آواکس: 112، 711، 922
هواپیمای اف14: 170، 347، 713، 873، 878
هواپیمای اف15: 884
هواپیمای اف18: 514
هواپیمای اف2: 514
هواپیمای اف4: 878
هواپیمای اف5: 300، 860، 878
هواپیمای اف6: 437، 765
هواپیمای اف7: 437
هواپیمای امریکایی تی.دبیلو.ای: 41، 110، 358، 593، 780
هواپیمای اوریون پی.ام: 381
هواپیمای ایلوشین: 878
هواپیمای بوئینگ 707: 263
هواپیمای پوکارا: 37، 221، 431
هواپیمای تام‌کت (اف14): 436
هواپیمای تعلیماتی آلفا - جت: 194
هواپیمای توپولف: 878
هواپیمای تورنادو: 129
هواپیمای تورنادو: 821
هواپیمای تی126: 437
هواپیمای جاگوار: 129
هواپیمای جنگنده اسکای هاوک: 223
هواپیمای دی.سی8: 936
هواپیمای سوپر اتاندارد: 37، 953
هواپیمای سوخوی سو-7: 878
هواپیمای فانتوم (اف4): 347، 436، 953
هواپیمای میراژ 2000: 37، 194، 602
هواپیمای میراژ اف1: 265، 628، 878، 953
هواپیمای میراژ: 37، 194، 264، 285
هواپیمای میراژF1 Eq5: 332
هواپیمای میگ19: 437، 765
هواپیمای میگ21: 38، 195، 437، 765
هواپیمای میگ23: 412، 437
هواپیمای میگ25: 53، 149، 212، 232، 248، 301، 411، 412، 541، 683، 840، 866
هواپیمای هاک ای.ای.دو.سی: 381
هوانیروز: 669، 760
یگان ثارالله: 579
یگان جندالله: 216، 336، 363، 497، 579، 726
ابرقدرتها: 29، 30، 77، 120، 106، 108، 127، 145، 178، 191، 196، 198، 200، 263، 285، 286، 308، 287، 290، 310، 317، 318، 319، 336، 343، 344، 353، 354، 369، 388، 391، 438، 458، 502، 503، 512، 525، 527، 548، 549، 554، 571، 580، 582، 584، 606، 614، 621، 622، 623، 673، 674، 689، 716، 731، 735، 743، 825، 828، 848، 849، 922، 933، 954، 960
اتحادیه میهنی کردستانی عراق (طالبانی‌ها): 274، 416، 470، 472، 498، 579، 599
اجلاس آ - اوپک: 204
اجلاس سازمان اوپک: 511، 698، 699، 709، 712، 720، 748، 749، 750، 778، 779، 851، 821
اجلاس سران (دو ابرقدرت) امریکا و شوروی (کنفرانس ژنو): 29، 32، 103، 120، 124، 127، 196، 262، 285، 286، 316، 317، 318، 341، 342، 344، 352، 353، 368، 370، 376، 377، 379، 442، 458، 473، 487، 488، 537، 589، 606، 658، 716، 734، 740، 830
اجلاس سران (کشورهای) عرب: 393، 730
اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس: 24، 37، 54، 55، 72، 73، 74، 102، 103، 122، 123، 155، 170، 198، 199، 200، 201، 239، 260، 261، 278، 281، 341، 390، 392، 417، 418، 433، 452، 500، 571، 600، 714، 728، 729، 850، 947
اجلاس صحرا: 455
اجلاس عمومی سازمان توسعه صنعتی وابسته به سازمان ملل (یونیدو): 855، 856
اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی: 728
اختلافات اعراب و اسرائیل: 120
ادامه جنگ: 20، 22، 25، 30، 77، 92، 101، 111، 114، 115، 123، 125، 127، 136، 160، 161، 164، 165، 171، 178، 198، 235، 240، 258، 261، 278، 282، 287، 298، 318، 344، 345، 351، 368، 396، 398، 432، 446، 453، 457، 477، 479، 480، 509، 512، 527، 530، 550، 551، 575، 586، 587، 601، 632، 633، 673، 707، 715، 716، 730، 739، 742، 765، 768، 769، 823، 845، 847، 848، 854، 875، 877، 950
بستن تنگه هرمز: 25، 30، 124، 126، 128، 131، 156، 198، 223، 304، 305، 316، 335، 342، 381، 470، 523، 524، 601، 631، 848، 926، 927
بمب‌گذاری: 28، 58، 251، 358، 679، 680، 727، 762، 775، 776، 933، 936، 961
پایان جنگ: 31، 34، 56، 73، 77، 89، 106، 108، 121، 154، 161، 171، 173، 197، 198، 258، 318، 321، 344، 375، 389، 392، 393، 397، 454، 576، 689، 814، 818، 825، 908، 929، 946
پایان‌دادن به جنگ: 28، 32، 36، 37، 54، 60، 73، 74، 77، 102، 120، 122، 123، 124، 125، 152، 153، 155، 172، 199، 218، 219، 224، 257، 258، 261، 280، 281، 289، 315، 316، 317، 336، 341، 342، 345، 354، 375، 390، 391، 392، 408، 417، 452، 477، 507، 513، 529، 576، 577، 586، 587، 551، 571، 628، 629، 630، 647، 648، 671، 672، 677، 689، 709، 715، 716، 728، 730، 731، 733، 734، 735، 739، 740، 768، 771، 817، 847، 850، 874
پروتکل 1925 ژنو: 152
پروتکل 1949 ژنو: 27، 930
پیمان (قرارداد) کمپ دیوید: 193، 443، 517، 556، 651، 653، 654
پیمان سنتو: 603
پیمان سیتو: 603
پیمان مرزی 1949 لبنان با اسرائیل: 270
پیمان ناتو: 195، 196، 594، 603
پیمان ورشو: 437
تحریم:80، 81، 108، 188، 200، 265، 354، 448، 627، 714، 907
ترور: 20، 28، 70، 72، 89، 167، 449، 450، 491، 492، 498، 499، 641، 642، 675، 829، 861، 876، 933
تروریست: 110، 178، 293، 511، 539، 580، 582، 605، 634، 674، 719، 720، 735، 747، 777، 855، 861، 925، 930، 935، 956، 958
تروریسم: 55، 59، 74، 124، 128، 225، 514، 582، 692، 736، 827، 828، 829، 854، 957
تنبیه متجاوز: 27، 36، 432، 434، 632
توقف جنگ: 32، 54، 129، 196، 197، 267، 505، 586، 820
جامعه (کشورهای) عرب: 124، 279، 343، 435، 436، 690
جبهه آزادیبخش پولیساریو: 555
جبهه آزادیبخش عرب: 82
جبهه آزادیبخش فلسطین: 741
جنبش امل (لبنان): 31، 178، 179، 183، 205، 217، 269،270، 291، 424، 438، 439، 440، 441، 462، 463، 485، 489، 490، 510، 515، 516، 538، 592، 635، 659، 691، 701، 721، 751، 780، 828، 829، 862، 880، 885، 961، 962
جنبش امل اسلامی (لبنان): 38، 40، 64، 574، 693
جنبش انقلابی فتح: 634، 635
جنبش توحید اسلامی لبنان: 585، 586، 673، 880، 960، 962
جنبش جهاد اسلامی (لبنان): 133، 181، 195، 225، 265، 291، 357، 358، 491، 612، 657، 936، 937، 961
جنبش عدم‌تعهد (غیرمتعهد ها): 36، 129، 153، 198، 281، 287، 370، 393، 433، 477، 577، 586، 654، 715، 772، 856، 877
جنگ اردوگاه: 510
جنگ اقتصادی: 30، 81، 105، 157، 235، 249، 709، 710، 745
جنگ خلیج‌فارس: 104، 107، 119، 121، 124، 126، 127، 129، 153، 194، 200، 205، 222، 260، 261، 264، 265، 315، 316، 317، 335، 339، 430، 431، 438، 454، 577، 601، 657، 671، 708، 730، 784، 816، 819، 846، 848، 850، 854، 872، 876، 883، 902، 908
جنگ قیمت‌ها: 78، 131، 264، 823
چریکهای فدایی خلق (اقلیت): 70، 207، 208، 937
حزب اتحاد ترقی‌خواه ملی‌گرایان (مصر): 556
حزب الدعوه اسلامی (عراق): 259، 274، 499، 689
حزب الله لبنان: 31، 38، 39، 65، 179، 205، 241، 291، 292، 440، 485، 491، 574، 591، 612، 656، 691، 693، 698، 751، 780، 828، 829، 937، 961، 962
حزب بعث سوریه: 205، 257
حزب بعث عراق: 142، 238، 309، 398، 481، 633، 712، 766، 768، 823، 880
حزب توده: 203، 493، 775، 873
حزب دمکرات کردستان ایران: 28، 57، 69، 70، 99، 148، 167، 206، 207، 208، 216، 234، 251، 273، 274، 304، 364، 385، 386، 415، 427، 448، 449، 471، 497، 498، 563، 598، 618، 641، 666، 685، 707، 726، 762، 775، 813، 842، 862، 869، 899، 934، 937، 938، 943
حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها): 274، 337، 366، 416، 599، 685
حزب دمکراتیک عرب (لبنان): 962
حزب سوسیالیست ترقی‌خواه، دروزی‌ها (لبنان): 38، 64، 179، 217، 269، 424، 438، 439، 440، 441، 462، 463، 485، 489، 490، 515، 516، 538، 635، 721، 885، 962
حزب سوسیالیست فرانسه: 133، 265، 323، 882، 935
حزب کارگر انگلستان: 672
حزب کتائب لبنان: 270
حزب کمونیست چکسلواکی: 577
حزب کمونیست شوروی: 262، 443، 487
حزب کمونیست لبنان: 179
حزب مجمع جمهوری‌خواهان، گلیست‌ها (فرانسه): 315
حزب وطن مادر (ترکیه): 484
حزب یو.دی.اف (فرانسه): 590
حزب یو.دی.اف: 591
حقوق بشر: 25، 27، 29، 71، 174، 196، 262، 355، 356، 368، 369، 378، 379، 442، 499، 510، 511، 525، 539، 558، 559، 565، 567، 570، 580، 592، 672، 674، 718، 719، 727، 744، 745، 746، 747، 748، 777، 827، 828، 859، 901، 923، 924، 925، 926، 926، 927، 930، 931، 932، 933، 956، 957، 958، 960
خاتمه جنگ: 25، 30، 33، 76، 103، 121، 123، 170، 197، 199، 219، 259، 260، 281، 282، 315، 343، 379، 415، 417، 419، 432، 447، 454، 550، 572، 587، 706، 715، 716، 729، 733، 819، 820، 839، 850، 851، 926
خمرهای سرخ: 224، 293
دفتر تحکیم وحدت: 247
دولت موقت: 713
سازمان آزادی مصر: 937
سازمان آزادیبخش فلسطین: (ساف): 128، 129، 130، 220، 240، 288، 290، 308، 371، 393، 435، 436، 461، 492، 513، 515، 517، 587، 861، 883، 911
سازمان آزادیبخش مصر: 492
سازمان الفتح: 257
سازمان حزب‌الله ترکیه: 537
سازمان عرب"پانزده مه": 557
سازمان عقاب‌های انقلاب: 83
سازمان کنفرانس اسلامی: 36، 198، 279، 587
سازمان مجاهدین خلق (منافقین): 28، 86، 89، 98، 194، 265، 292، 293، 323، 341، 359، 364، 378، 411، 457، 471، 493، 539، 558، 581، 598، 641، 642، 674، 675، 711، 719، 720، 744، 775، 813، 875، 888، 924، 925، 931، 932، 934، 933، 936، 956
سازمان مستضعفان جهان: 358
سازمان وحدت کمونیستی: 208، 396
سلطنت‌طلبان: 292، 293، 674، 719، 934
صلح خاورمیانه: 32، 537، 672، 911
صلح: 28، 30، 31، 33، 34، 35، 54، 55، 56، 68، 73، 77، 103، 104، 105، 106، 107، 112، 119، 120، 121، 122، 125، 130، 136، 139، 153، 154، 155، 156، 160، 161، 171، 173، 180، 198، 199، 200، 201، 219، 224، 225، 257، 258، 259، 262، 277، 278، 280، 282، 285، 286، 287، 288، 292، 313، 315، 317، 323، 341، 342، 343، 344، 345، 353، 354، 355، 368، 370، 388، 389، 391، 393، 398، 417، 418، 419، 432، 433، 439، 447، 459، 460، 472، 474، 487، 492، 502، 503، 505، 506، 509، 527، 529، 530، 537، 551، 571، 576، 584، 586، 587، 589، 595، 600، 601، 606، 646، 669، 671، 672، 673، 677، 690، 699، 700، 713، 715، 729، 730، 733، 735، 737، 738، 739، 768، 770، 815، 818، 819، 825، 831، 843، 847، 848، 849، 851، 852، 853، 854، 855، 860، 874، 875، 876، 907، 909، 910، 911، 926، 930، 946، 948، 950، 962
سازمان عفو بین‌المللی: 719
فالانژ، فالانژیست: 179، 217، 269، 592، 692، 961، 962
قرارداد الجزایر: 277
قطعنامه 425: 635
قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل: 954
قطعنامه540: 201، 392
قطعنامه552: 201، 392
کمیته آشتی اعراب: 20، 30، 108، 205، 217، 220، 240، 252، 256، 257، 288، 289، 320، 346، 354، 373، 394، 395، 435، 484، 588، 607، 678، 860
کمیته حسن نیت (صلح) سازمان کنفرانس اسلامی: 33، 258، 280، 281، 432، 433، 587، 820، 929
کمیته حقوق بشر سازمان ملل: 30، 674، 931، 957
کمیته سوریه: 257
کمیته مرکزی و اجرایی الفتح: 393
کمیته هفت‌گانه عربی: 124
کمیساریای انرژی اتمی فرانسه: 265، 532، 573، 591، 718
کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل: 510، 559، 744، 827، 958
کمیسیون حمایت از اسیران و مفقودان ایرانی: 395
کمیسیون عالی پناهندگان سازمان ملل: 659
کنفرانس امنیت شرق مدیترانه: 236
کنفرانس سران عرب در مراکش: 196، 256
کنفرانس وزیران خارجه کشورهای اسلامی: 729
کنگره جوانان دمکرات مسیحی آلمان‌غربی: 493
کومهله: 28، 70، 98، 99، 148، 167، 189، 206، 207، 208، 273، 274، 303، 304، 327، 336، 363، 364، 385، 386، 427، 449، 471، 497، 524، 598، 542، 562، 563، 579، 618، 667، 707، 726، 762، 813، 842، 862، 869، 899
گروگان‌ها، گروگان‌گیری: 20، 31، 38، 41، 42، 89، 109، 110، 132، 195، 225، 241، 265، 290، 291، 292، 347، 356، 357، 358، 441، 490، 513، 572، 573، 574، 590، 591، 594، 604، 605، 612، 627، 656، 657، 692، 693، 718، 735، 779، 780، 829، 862، 881، 882، 935، 959، 961
گروه خبات: 234، 363، 415، 524، 542، 726، 842، 869
گروه آر.پی.آر. (تجمع برای جمهوری، فرانسه): 573، 590، 591،
گروه ابونضال: 557
گروه اتحاد دمکراتیک فرانسه: 604
گروه اشرف دهقان: 208
گروه انقلاب مصر: 460، 492
گروه حرکت اسلامی: 471
گروه راه کارگر: 208
متجاوز: 28، 71، 86، 107، 145، 253، 257، 267، 287، 306، 316، 339، 352، 369، 434، 445، 460، 501، 503، 572، 583، 584، 617، 622، 673، 713، 715، 725، 732، 733، 767، 815، 820، 847، 859، 867، 874، 897، 930، 948
متخاصم: 343، 386، 508، 630، 877، 907، 929، 946، 960
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: 26، 99، 100، 117، 148، 149، 501، 544، 545، 584، 509، 534، 535، 565، 582، 618، 619، 633، 870، 936
مجلس اعلای شیعیان لبنان: 269
مذاکرات میان اعراب و اسرائیل: 576
مسیحیان لبنان: 38، 39، 64، 65، 440
منازعه (جنگ) اعراب و اسرائیل: 33، 104، 198، 240، 290، 374، 377، 606، 318، 343، 433، 517
میانجیگری: 40، 41، 54، 73، 108، 120، 121، 123، 133، 153، 155، 156، 171، 173، 177، 219، 220، 225، 241، 255، 259، 260، 261، 282، 315، 320، 323، 341، 345، 354، 373، 391، 396، 418، 424، 432، 435، 500، 506، 529، 575، 586، 601، 613، 648، 655، 670، 677، 689، 729، 737، 829، 848، 926، 929
نهضت آزادی ایران: 180، 181
واقعه طبس: 594
اتحادیه کامیون‌داران: 845
انقلاب فرهنگی: 548، 857
بانک بین‌المللی خلیج [فارس]: 677
بانک رافدین (عراق): 677
بانک ملی کویت: 689
بانک هانور (بانک کارخانه‌داران امریکا): 424
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: 89، 175، 451، 455، 491، 848
سازمان تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: 451، 476، 509، 716
سازمان هواپیمایی فدرال امریکا: 557
سازمان هواپیمایی کشوری جمهوری اسلامی (ایران‌ایر): 61، 395، 514
سازمان هوانوردی کانادا: 937
شرکت آتاکنت: 687، 688
شرکت آمستردای وسیمولر: 82،
شرکت اسلحه‌سازی استرلینگ: 555
شرکت امریکایی ایدسنیکال: 38، 555، 647
شرکت امریکایی هیوز: 689
شرکت انگلیسی آتلانتیک کامرشیال: 555
شرکت ایتالیایی ایتال سیدر: 422
شرکت بلک برن: 714
شرکت بوئناماریه: 96
شرکت بوتاس (ترکیه): 423، 424
شرکت بیمه لویدز لندن: 150، 223، 284، 412، 414، 840
شرکت تجاری اسکاندیناوین کمودیتی: 221
شرکت تکفن (ترکیه): 424
شرکت ریسندگی و بافندگی فجر اسلام: 429
شرکت ساختمانی هیوندای کره جنوبی: 290
شرکت سایپام (ایتالیا): 422، 423، 424
شرکت سلک می‌کوسیل: 949
شرکت سنگ آهن مرکزی بافق: 429
شرکت صنعتی پیرکال: 175
شرکت فرش باستان: 429
شرکت فلات قاره: 53
شرکت فولاد کاواساکی (ژاپن): 422
شرکت کانادایی بلوک گلدانترناشنال کامونیکیشن اومونترال: 627
شرکت کوکان ژاپن: 422
شرکت مانسمان (آلمان‌غربی): 422
شرکت ملخمیه (هلند): 419، 420
شرکت مل‌شیمی ایتالیا: 38، 431
شرکت ملی نفت ایران: 96، 264، 387، 421، 438
شرکت میتسویی: 611
شرکت نجات دریایی: 248
شرکت نفت آلمان: 175
شرکت نفت ایتالیا: 204
شرکت نفت چشمه (عین خوش): 725
شرکت نفتی شواشل ژاپن: 611
شرکت هلندی "مل‌شیم
ی هلندرا - فا": 431
شرکت هلندی ویجسمولر: 334
شرکت هواپیمایی مصر: 491
شرکت کشتیرانی عربی متحد: 496
شرکت هواپیمایی ایرفلوت: 531
صادرات (صدور) نفت ایران: 27، 28، 73، 77، 101، 102، 107، 126، 157، 195، 199، 155، 153، 200، 222، 223، 232، 249، 254، 261، 264، 266، 284، 291، 301، 302، 305، 335، 342، 344، 354، 370، 386، 412، 413، 414، 421، 422، 434، 438، 446، 484، 532، 551، 565، 567، 576، 582، 533، 533، 556، 608، 609، 610، 617، 625، 641، 649، 678، 424، 735، 736، 777، 826، 853، 866، 878، 950، 953، 957
صادرات (صدور) نفت عراق: 78، 128، 269، 289، 423، 676، 720، 737، 853، 855، 878
صنایع فلزات سومیتومو (ژاپن): 422
کارخانه موتور هواپیماسازی رولز رویس: 419
کاروان ثامن‌الائمه(ع): 368، 620
کاروان راهیان کربلا: 20، 26، 29، 30، 34، 115، 145، 190، 191، 216، 235، 237، 246، 252، 275، 303، 340، 351، 352، 367، 388، 428، 451، 459، 475، 523، 526، 527، 543، 544، 546، 547، 564، 565، 583، 585، 620، 621، 622، 624، 643، 644، 667، 668، 686، 696، 707، 712، 727، 728، 757، 758، 763، 764، 774، 808، 813، 814، 815، 843، 844، 845، 846، 869، 870، 900، 902، 903، 939، 942، 944، 940، 954
کاروان محمدرسول‌الله(ص): 340، 367، 451
کشتی (یدک‌کش) هلندی آمستردام: 214، 166، 333، 334، 335، 469، 470
کشتی آرتور (پاناما): 468، 469
کشتی اسپراترا: 212
کشتی باری انگلیسی لندن‌تیم: 250، 249
کشتی باری قطری المنصوره: 387، 414
کشتی تجاری وییل نورس: 151
کشتی توهگومارو: 214
کشتی عراقی الحنا: 949
کشتی کانتینربر فرانسوی ویل دانور: 380
کشتی کانتینربر نوراسیا گابریل: 233، 333
کشتی کویتی ابن‌البیطار: 448، 468، 469، 496، 602
کشتی گابریل (آلمان غربی): 414، 470
کشتیرانی لویدز لندن: 222
کمپانی اتمی اورودیف: 573، 590، 591،
کمپانی بل: 906
کمپانی بوفرس: 221
کمپانی بین‌العربی کشتیرانی: 448
کمپانی جنرال موتورز: 949
کمپانی فولاد ژاپن: 422
کمپانی مک‌دونالد داگلاس: 884، 905
کمپانی نفتی آرامکو: 414
کاروان راهیان کربلای استان خراسان: 545
کاروان کربلای عراقیان مقیم ایران: 545
کمپانی جنرال موتورز: 38
گروه ملی صنعتی و فولاد ایران: 211
گروه نفتی رویال داچ شل: 177
گولیسچک: 80
نفتکش قبرسی پولیس: 724، 725
نفتکش کاستور: 187
نفتکش کونکار: 248
نفتکش لندن‌تیم: 334
نفتکش مالتی کنکار: 879
نفتکش ملکوم: 840
نفتکش نروژی گوستور: 300
نفتکش نوا: 840
نفتکش یونانی کاناریا: 55، 82، 83، 96، 119، 214، 334، 335، 879
نماز جمعه قزوین: 420
نماز جمعه نوشهر: 87، 88
نمازجمعه تهران: 24، 25، 84، 86، 89، 115، 144، 216، 233، 235، 238، 246، 249، 358، 545، 564، 565، 566، 569، 570، 571، 686، 697، 707، 709، 710، 712، 713، 872، 926، 927، 928، 933، 937
نمازجمعه شیراز: 932
هواپیمای بوئینگ747 مسافربری ایران: 415
یدک‌کش وسترن مون: 333