احکام حسینی علیه السلام احکام مربوط به امام حسین علیه السلام
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : فلاحزاده، محمدحسین، ۱۳۳۸ -
عنوان و نام پدیدآور : احکام حسینی علیهالسلام : احکام مربوط به امام حسین علیهالسلام/ محمدحسین فلاحزاده؛ به سفارش هیئت امناء حسینیه شهدا.
مشخصات نشر : قم: سازمان تبلیغات اسلامی، پژوهشکده باقرالعلوم (ع)، انتشارات نورالسجاد، ۱۳۸۹.
مشخصات ظاهری : 48ص.؛ ۱۰× ۲۰ سم.
شابک : ۶۰۰۰ ریال: 978-600-5220-44-5
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : کتابنامه: ص. ۴۷-۴۸؛ همچنینی به صورت زیرنویس.
عنوان دیگر : احکام مربوط به امام حسین (ع).
موضوع : حسینبن علی (ع)، امام سوم، ۴ - ۶۱ق.
موضوع : فتواهای شیعه -- قرن ۱۴
موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه
شناسه افزوده : سازمان تبلیغات اسلامی. پژوهشکده باقرالعلوم (ع). انتشارات نورالسجاد
شناسه افزوده : هیأت امناء حسینیه شهدا قم
رده بندی کنگره : BP۱۸۳/۹/ف۸الف۲۷ ۱۳۸۹
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۴۲۲
شماره کتابشناسی ملی : ۲۱۷۷۲۴۰
به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
مقدمه ...............................................................5
احکام مربوط به امام حسینعلیهالسلام .....................9
نام امام حسینعلیهالسلام ...................................10
حرم امام حسینعلیهالسلام .................................13
تنجیس حرم ....................................................17
تطهیر حرم .......................................................17
خواندن نماز یا تطهیر حرم ...................................19
استفاده از وضوخانه حرم .....................................20
زیارت امام حسینعلیهالسلام ...............................21
ایام مخصوص زیارت امام حسینعلیهالسلام ..............23
تربت امام حسینعلیهالسلام ...............................25
تسبیح تربت .....................................................26
عزاداری امام حسینعلیهالسلام ..........................28
استفاده از ابزار موسیقی در عزاداری ...................31
قمهزنی .........................................................32
ایام عزاداری امام حسینعلیهالسلام ...................36
نذورات امام حسینعلیهالسلام ............................38
بردن اشیاء حرم ................................................40
موقوفات امام حسینعلیهالسلام ............................41
تصویر امام حسینعلیهالسلام ................................44
آب فرات ...........................................................46
فهرست منابع ...............................................48
اجرای احکام الهی، آرمان بزرگ پیامبران الهی و پیشوایان معصومعلیهمالسلام است. آموزش، اطلاعرسانی، شبههزدایی و نشر قوانین قرآن و عترتعلیهمالسلام و معارف الهی خدمتی ارزشمند به عموم انسانها و حرکت کاروان بشری بهسوی بهشت است.
یادگیری احکام (بایدها و نبایدهای دینی) وظیفهای الهی و راهکار سلامت ایمان و اخلاق و گامی بهسوی رسیدن به مقام قرب الهی است.
خطوط اصلی و فرعی تمام فعّالیّتهای فردی و اجتماعی در سایه قوانین و احکام الهی مشخص میشود. احکام دین در تمام بخشهای عبادی، اعتقادی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، راهنمای زندگی انسان است. و انسان بدون تفقه و شناخت مسائل شرعی در شمار گمراهان و مغضوبان خداوند قرار میگیرد. البته دانستن مسائل شرعی مقدّمه عمل و اجرای آن است.
پژوهشکده امر به معروف از سالیان نخستین تأسیس (سال 1389ش) در اندیشه تدوین و نشر احکام الهی بوده و در همین راستا، مجموعه فقه و زندگی و احکام اصناف مختلف را با همین هدف فراهم آورد.
جامعه اسلامی ما در یادگیری عقاید و اخلاق و احکام مدیون و مرهون افکار و ایثار حضرت سید و سالار شهیدان امام حسینعلیهالسلام است پس از قرآن کریم شور عاشورایی در طول تاریخ بزرگترین عامل پاسداری از اسلام و مسلمین بوده است در سایه روضههای حسینی، عقاید اسلامی، اخلاق دینی و احکام شرعی به جامعه اسلامی منتقل شده و میشود.
قیام سیدالشّهدا هم پرچم جهاد و شهادت را برافراشت، هم شیوه مقاومت در برابر دولتهای ستمگر را نشان داد. و سرانجام چراغ هدایت و کشتی نجات امت اسلامی در سراسر جهان و تاریخ گردید.
به پاس این نورافشانیها، پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر از حجتالاسلام و المسلمین فلاحزاده درخواست کرد احکام مرتبط با خود آن بزرگوار را از منابع فقهی گردآوری نمایند تا شیفتگان آن بزرگوار با »احکام حسینی« آشنا شوند. این دفتر حاصل تلاش در این میدان است. امیدواریم، عرض ارادتی به ساحت قدسی امام شهیدان محسوب شود و زمینه آشنائی بیشتر با احکام الهی را فراهم آورد شایسته است در تمام زمینهها، احکام
شرعی براساس مناسبتها، گروهها و اصناف اجتماعی و رشتههای تحصیلی و سطوح مختلف درسی فراهم شود، تا همه ما با وظیفه دینی خود بهتر و بیشتر آشنا شویم. انشاءاللَّه.
واللَّه ولی التوفیق
پژوهشکده امر به معروف
تلفن: 37734430 (025)
InfoAl-Adl.ir
شاید این عنوان را یکی از موضوعات فقهی ندانید و به نظر بعید آید که چه نوع احکامی به حضرت اباعبداللَّه الحسینعلیهالسلام مربوط میشود، ولی پس از پرداختن به این مطلب و کنکاش در فروع فقهی و ارزیابی و دستهبندی احکام مورد نظر، به اهمیّت و جامعیّت فقه اهلبیتعلیهمالسلام پیخواهیم برد.
احکام مربوط به امام حسینعلیهالسلام را در موضوعات ذیل مورد بررسی قرار میدهیم:
1.نام امام حسینعلیهالسلام 2.حرم امام حسینعلیهالسلام 3.زیارت امام حسینعلیهالسلام 4.تربت امام حسینعلیهالسلام 5.عزاداری امام حسینعلیهالسلام 6.نذورات امام حسینعلیهالسلام 7.موقوفات امام حسینعلیهالسلام 8.تصویر امام حسینعلیهالسلام 9.آب فرات.
برخی از اسامی، اماکن، ایام، افراد و اشیاء دارای تقدّس و احترام خاصی هستند. قداست اینها به کیفیّت و مقدار ارتباط آنها با ذات اقدس الهی است، چون تمام قداستها از آن خداوند است، پس:
نام خداوند و صفات او مقدّس است، چون اسماءاللَّهاند.
پیامبران برترین انسانها هستند، چون، انبیاءاللَّهاند.
قرآن دارای احترام خاصی است، چون، کتاباللَّه است.
پیشوایان معصومعلیهمالسلام دارای منزلت ویژهای هستند، چون حُجَجاللَّهاند.
پس از معصومینعلیهمالسلام شهید دارای برترین مقام است، چون قتیل فی سبیلاللَّه است.
کعبه و مسجدالحرام، بلکه تمام مساجد محترمند، چون بیوتاللَّهاند.
نام مبارک امام حسینعلیهالسلام نیز چون از نامهای بهشتی و نام حجّةاللَّه و ثاراللَّه است، دارای احترام و احکام خاصی است:
حفظ احترام این نام لازم، و بیاحترامی به آن حرام است.
هرگونه عملی که بهنوعی بیاحترامی به نام امام حسینعلیهالسلام محسوب شود، حرام است، مانند:
سوزاندن ورقهای که نام ایشان بر آن نوشته شده است.
انداختن در جایی که بیاحترامی به آن باشد، مثل محل زباله و خاکروبه.
نوشتن آن با چیزی و بر چیزی که بیاحترامی باشد.
گذاشتن چیزی بر آن که بیاحترامی بهحساب آید.
1) آیةاللَّه سید کاظم طباطبایی یزدیقدس سره، العروةالوثقی، ج1، ص203؛ امام خمینیقدس سره، استفتائات، ج1، ص47و48؛ آیةاللَّه خامنهای (دامت برکاته)، ترجمه اجوبةالاستفتائات، ص164.
امام صادقعلیهالسلام فرمود: در چهار مکان نماز تمام است: در مسجدالحرام، مسجدالنبی، مسجد کوفه و حرم امام حسینعلیهالسلام. (1)
اینها را »اماکن تخییر« مینامند، یعنی مکانهایی که مسافر میتواند نماز را تمام یا شکسته بخواند.
محل دفن امام حسینعلیهالسلام و اطراف قبر ایشان تا جایی که حرم نامیده میشود، دارای احکام خاصی است که به برخی از آنها اشاره میکنیم:
الف) حرم امام حسینعلیهالسلام در ردیف حرم خداوند تعالی و حرم رسولخداصلی الله وعلیه وآله قرار گرفته است.
ب) در حدیثی آمده است: سرّ آنکه مسافر میتواند نماز خود را تمام بخواند، بدان جهت است که در این جاها نباید احساس غربت کند و مثل آن است که در خانه خود نماز میخواند چون: مسجدالحرام (خانه الوهیّت) اوّلین خانهای است که برای مردم بنا شده است،(1)و معمار آن خانه حضرت ابراهیم، پدر همه مسلمانان است، چون قرآن میفرماید:
«مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمْ الْمُسْلِمینَ مِنْ قَبْلُ»(2)
و هیچکس در خانه پدری نمازش را شکسته نمیخواند.
و مسجد النّبی (مکان نبوّت) و مسجد کوفه (مکان ولایت و حکومت حضرت علیعلیهالسلام نیز چنین است، چون پیامبر فرموده است:
اَنَا وَ عَلیُّ اَبَوا هذِهِ الْاَمَّة؛
من و علی دو پدر این امّت هستیم.
و در حرم امام حسینعلیهالسلام (مکان شهادت) که یادآور شهادت است، همه حکم شاهد و حاضر را دارند و حاضر (غیرمسافر) نیز نمازش تمام است.
تمام روضه شریفه حرم مطهر امام حسینعلیهالسلام و رواقها و مسجد متّصل به آن همین حکم را دارد و مسافر میتواند در آنجا نیز نماز را تمام بخواند،(1)ولی در غیرروضه شریفه؛ احتیاط مستحب است که مسافر نمازش را شکسته بخواند. (2)
مسافر میتواند در اماکن تخییر بدون نیت تمام یا شکسته، نماز را شروع کند و در وسط آن یکی را اختیار کند و بر همان اساس نماز را به پایان ببرد و حتی در اثنای
نماز میتواند نیّت را برگرداند، مثلاً به نیّت شکسته خواندن، نماز را شروع کرده و در اثنای نماز قصد کند که نماز را چهاررکعتی تمام کند و همچنین بهعکس (تا وقتی که محل عدول نگذشته باشد) پس اگر به نیّت نماز چهار رکعتی شروع کند و در رکعت اول یا دوم تصمیم بگیرد که نماز را شکسته بخواند اشکال ندارد. (3)
حفظ احترام حرم واجب است و هر کاری که بیاحترامی به آن باشد حرام است؛ مثل آب دهان انداختن یا با کفش وارد شدن. (1)
نمازخواندن در آنجا ثواب بسیار دارد و در برخی روایات وارد شده که ثواب نماز در حرم امامان از ثواب نماز در مسجد بیشتر است. (2)
توقف جنب و حائض و نفساء در حرم امامانعلیهمالسلام، بنابر احتیاط جایز نیست، ولی عبور از آن بهطوری که از یک در وارد و از در دیگر خارج شود، اشکال ندارد و احتیاط مستحب است که در آن حال از داخل حرم عبور نکند، این حکم اختصاص به اطراف ضریح (روضه شریفه) و رواقها دارد، ولی صحنها و حرم امامزادهها این حکم را ندارد.(3)
زن مستحاضه میتواند به مسجد یا حرم امامان معصومعلیهمالسلام برود و در آنجا توقّف کند، حتی مستحاضه متوسطه و کثیره، ولی احتیاط مستحب است اگر غسلهایی که برای نماز گفته شده انجام نداده در آنجا توقف نکند. (4)
اگر طرف بیرون دیوار حرم نجس شود، بنابر احتیاط واجب باید تطهیر کنند.(1)
هنگامی که انسان از نجسشدن حرم مطّلع شد، فوراً باید آن را تطهیر کند، بنابراین نباید بهقدری معطل کند که عرفاً بگویند تأخیر کرده است. (2)
تطهیر حرم واجب کفایی است و اختصاص به کسی که آنجا را نجس کرده یا سبب نجسشدن آن شده ندارد، بلکه بر همه افرادی که میتوانند آنجا را تطهیر کنند واجب است.(3)
اگر فرش حرم نجس شود، بنابر احتیاط واجب باید آن را تطهیر کنند ولی چنانچه بهواسطه آبکشیدن خراب میشود و بریدن و تراشیدن جای نجس بهتر است، باید محل نجس را بتراشند یا ببرند و اگر کسی که میبُرد یا میتراشد خودش نجس کرده باشد، باید آن را اصلاح کند.(4)
اگر انسان نتواند جایی را که نجسشده تطهیر کند یا کمک لازم داشته باشد و پیدا نکند تطهیر حرم بر او واجب نیست ولی اگر بیاحترامی به حرم باشد، بنابر احتیاط واجب باید به کسی که میتواند آن را تطهیر کند، اطلاع دهد. بنابراین چون زائران محترم خودشان
نمیتوانند به این امر اقدام کنند باید به مسئولان یا مأموران نظافت و خدام حرم اطلاع دهند.(1)
الف. وقت نماز وسعت دارد، تطهیر آن بر خواندن نماز مقدم است.
ب. وقت نماز تنگ است؛ یعنی اگر بخواهد آنجا رإ؛
تطهیر کند و بعد از آن نماز بخواند؛ تمام یا قسمتی از آن پس از وقت خوانده میشود نمازخواندن بر تطهیر آنجا مقدم است. (2)
کسی که نمیخواهد به حرم مشرف شود اگر نداند وضوخانه یا حوض حرم را برای همه مردم وقف کردهاند یا تنها برای کسانی که به زیارت میروند نمیتواند از وضوخانه یا حوض حرم وضو بگیرد، ولی اگر معمولاً کسانی هم که نمیخواهند به حرم مشرف شوند وضو میگیرند، اشکال ندارد.
برای تشرّف به حرم مطهر هریک از معصومینعلیهمالسلام و نیز حرم امام حسینعلیهالسلام و در حال زیارت قبر مطهر ایشان، این کارها مستحب است:
غسل زیارت، و کیفیّت آن هم با سایر غسلها فرقی ندارد ولی به نیّت غسل زیارت انجام داده میشود.
با طهارت و باوضو بودن.
پوشیدن لباسهای پاک و تمیز؛ و بهتر است لباس سفید بپوشد. (1)
با آرامش و وقار حرکتکردن و گامها را کوتاه برداشتن.
مشغولبودن به ذکر، بهخصوص ذکر »اللَّهاکبر« و »الحمدللَّه« در حال رفتن به حرم.
1) در زیارت سایر مشاهد مشرّفه عطرزدن و خوشبوکردن خود، مستحب است، امّا در زیارت امام حسینعلیهالسلام مستحب نیست.
خواندن اذن دخول؛ اجازه گرفتن برای ورود به حرم.
بوسیدن آستانه و درگاه حرم، ولی سجدهکردن جایز نیست، مگر آنکه سجده شکر بهجهت توفیق این زیارت.
واردشدن به حرم با پای راست.
نزدیک حرمرفتن بهطوری که بتواند در کنار ضریح قرار گیرد، در صورتی که مزاحمتی برای زائران نداشته باشد و سبب اختلاط با نامحرم نباشد.
ایستادن در حال زیارت، اگر عذری ندارد و بتواند بایستد.
تکبیرگفتن پیش از زیارت، وقتی قبر مطهّر را میبیند.
خواندن زیارتهایی که از معصومینعلیهمالسلام رسیده است.
آهسته زیارت خواندن و پرهیز از صدای بلند.
خواندن دورکعت نماز زیارت، پس از زیارت و هدیه ثواب آن به حضرت.
پشت به قبله و روبه قبر زیارت خواندن.
خواندن دعا و قرآن و هدیه ثواب آن به حضرت.
توبه از گناهان، زیرا حرم امام حسینعلیهالسلام و نیز حرم معصومینعلیهمالسلام محل پذیرش توبه است.
پرهیز از سخنان ناشایست و لغو و بیهوده و امور دنیایی در حرم.
بیرونرفتن از حرم پس از زیارت، تا جا برای دیگران باشد و از زیارت ملول نشود و شوق زیارت همچنان در دلش زنده بماند. (1)
شب و روز جمعه
روزهای اوّل و وسط و آخر ماههای قمری
روز عاشورا
اوّل و نیمهماه رجب
سوّم شعبان (سالروز ولادت آن حضرت)
شب نیمهشعبان
در تمام روزهای ماه رمضان بهویژه در دهه آخر آن ماه
شبهای قدر
عید فطر
روز عرفه
عید قربان
روز مباهله (24ذیحجّه)
1) العروةالوثقی، ج1، فی الوضوئات المستحبة، ص194؛ الخامس فی الاغسال المکانیة و الفعلیة، ص462؛ علامه مامقانیقدس سره، سراج الشیعة فی آداب الشریعة، ص41؛ حاج شیخ عباس قمیقدس سره، مفاتیحالجنان، آداب زیارت.
1) کاملالزیارات، باب70تا74، ص186تا201؛ علامه محمدباقر مجلسیقدس سره، بحارالانوار، ج98، باب12تا14، ص85تا104.
به پاس فداکاری امام حسینعلیهالسلام و شهادت ایشان در راه احیای دین، آثار و احکام خاصی برای خاک قبر (1)آن امام
قرار داده شده است:
نجسکردن آن جایز نیست.
انداختن آن در جایی که بیاحترامی باشد حرام است.
اگر در جایی که بیاحترامی باشد بیفتد در صورت امکان باید آن را بیرون آورند.
کنند.
کالایی که به جایی میفرستند مستحب است مقداری تربت هم همراه آن بگذارند، مثلاً جهیزیه دختر.
بوییدن و بوسیدن تربت امام حسینعلیهالسلام و بر چشم مالیدن مستحب است، و حتی دستکشیدن بر آن و بر سایر اعضای بدن مالیدن نیز ثواب دارد.
از این مسائل برمیآید که مستحب است تمام زندگی همراه با تربت حسینی باشد، آغاز و ادامه و پایان.
ذکرگفتن با تسبیحی که از تربت امام حسینعلیهالسلام ساخته شده باشد و حتی همراه داشتن آن مستحب است، حال که
1) حنوط: مقداری کافور است که بر جاهای سجده میت میگذارند؛ پیشانی، کف دستها، سر زانوها و نوک انگشتان بزرگ پاها.
سخن از تسبیح تربت بهمیان آمد، بجاست تاریخچه مختصر آن نیز گفته شود:
پس از آنکه پیامبراسلامصلی الله وعلیه وآله ذکرهای معروف را به دخترشان حضرت زهراعلیهاالسلام آموختند، ایشان برای شمارش آن ذکرها، تسبیحی از نخ پشمین ساختند که به آن گرههای متعدد زده بودند، پس از شهادت حضرت حمزه سیدالشهداءعلیهالسلام در غزوه احد، حضرت زهراعلیهاالسلام از تربت ایشان تسبیحی ساخته و به نخ کرده بودند و با آن، تسبیحات را میشمردند، مردم نیز از آن پس همینگونه عمل کردند. چون امام حسینعلیهالسلام در کربلا به شهادت رسید، بهخاطر فضیلت تربت او، این کار درباره تربت قبر آن امام شهید انجام گرفت.
امام صادقعلیهالسلام فرمود:
مَنْ کانَت مَعهُ سَبحةٌ من طین قبر الحُسینعلیهالسلام کُتِبَ مُسبّحاً و ان لم یُسبّحْ بِها. (1)
هرکه تسبیحی از تربت قبر حسینعلیهالسلام داشته باشد، تسبیحگوی نوشته میشود، هرچند با آن تسبیح نگوید
و امام کاظمعلیهالسلام فرمود:
شیعه ما از پنجچیز بینیاز نیست: مسواک، شانه، سجاده، تسبیح تربت و انگشتر عقیق.(2)
الف) آنچه خوانده میشود مشتمل بر مطالب دروغ و باطل نباشد.
ب) همراه با کار حرام، مثلاً موسیقی لهوی نباشد.
ج) همراه با مطالبی که وهن مذهب یا تنقیص و تحقیر آن حضرت است نباشد.
د) موجب اضرار به نفس (ضرر قابلتوجه) نباشد.
ه’) سبب ترک واجب نباشد که گاهی سبب ترک نماز یا قضاشدن آن میشود.(1)
1) امام خمینیقدس سره، استفتائات، ج3، ص579؛ آیةاللَّه خامنهای (دامتبرکاته)، ترجمه اجوبةالاستفتائات، ص222 و223.
سؤال: نظر مبارک خود را در مورد خواندن دعاهای کمیل، ندبه، سمات، زیارت عاشورا و جامعه، عزاداری حضرت امام حسینعلیهالسلام از قبیل روضهخوانی، سینهزنی و غیره مرقوم فرمایید تا رفع ابهام و شبهه از دسائس مغرضین شود و نیز شیعیان راستین اغفال نشوند؟
جواب: خواندن ادعیه مأثوره و عزاداری برای حضرت سیدالشهداءعلیهالسلام از افضل قُرُبات و آدمساز است. (1)
سؤال: لطفاً نظر خود را در مورد تعزیهای که با شرائط ذیل خوانده میشود و مرسوم محل میباشد. مرقوم فرمایید تا به آن عمل شود؟
از طبل و شیپور و سائر ادوات طربانگیز هیچگونه استفاده نمیشود.
تعزیه را با صدای ساده که غنا به آن گفته نمیشود میخوانند.
اجتماع مرد و زن بهصورتی است که زنها و مردها جداگانه و با فاصله پنجاهمتر از هم مینشینند.
کسی که نسخه زنانه را میخواند فقط عبا به دوش دارد و یک دستمال سیاه به سر میپیچد.
اشعار معمولی به زبان محلّی (که در اغلب مجالس مرسوم است) خوانده میشود.
1) امام خمینیقدس سره، استفتائات، ج3، ص582، س39.
جواب: با خصوصیّات مذکوره اشکالی ندارد. (1)
سؤال: در بعضی از هیئتهای مذهبی، مصیبتهایی خوانده میشود که مستند به مقتل معتبری نیست و از هیچ عالم یا مرجعی هم شنیده نشده است و هنگامی که از خواننده مصیبت از منبع آن سؤال میشود، پاسخ میدهند که اهلبیتعلیهمالسلام اینگونه به ما فهماندهاند و یا ما را راهنمایی کردهاند و واقعه کربلا فقط در مقاتل نیست و منبع آن هم فقط به گفتههای علما نمیباشد، بلکه گاهی بعضی از امور برای مدّاح یا خطیب حسینی از راه الهام و مکاشفه مکشوف میشود، سؤال من این است که آیا نقل وقایع از این طریق صحیح است یا خیر؟ و در صورتی که صحیح نباشد، تکلیف شوندگان چیست؟
جواب: نقل مطالب بهصورت مزبور بدون اینکه مستند به روایتی باشد و یا در تاریخ ثابت شده باشد وجه شرعی ندارد، مگر آنکه نقل آن بهعنوان بیان حال به حسب برداشت متکلّم بوده و علم به خلافبودن آن نداشته باشد و تکلیف شنوندگان نهی از منکر است به شرطی که موضوع و شرایط آن نزد آنان ثابت شده باشد. (2)
از آنجا که در برخی از هیئتهای عزاداری از شیپور و طبل و سنج و دیگر وسائل موسیقی استفاده میشود، توجه به چند استفتاء لازم است:
سؤال: آیا زدن طبل و شیپور در تعزیه حضرت سیدالشهداءعلیهالسلام جایز است یا نه؟
جواب: اگر از آلات لهو و لعب نباشد و وهن بر مذهب هم نشود مانع ندارد.(1)
سؤال: استفاده از طبل و سنج و شیپور و همچنین زنجیرهایی که دارای تیغ هستند در مجالس و دستههای عزاداری چه حکمی دارد؟
جواب: اگر استفاده از زنجیرهای مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و یا باعث ضرر بدنی قابلتوجهی گردد جایز نیست، ولی استفاده از شیپور و طبل و سنج بهنحو متعارف اشکال ندارد. (2)
سؤال: استفاده از آلات موسیقی مانند اُرگ (از آلات موسیقی و شبیه پیانو است) و سنج و غیر آنها در مراسم عزاداری چه حکمی دارد؟
جواب: استفاده از آلات موسیقی، مناسب با عزاداری سالار شهیدان نیست و شایسته است مراسم عزاداری به
همان صورت متعارفی که از قدیم متداول بوده برگزار شود.(1)
ازجمله اعمالی که در عصر حاضر سبب توهین دیگران به مذهب تشیّع شده و سابقه تاریخی و توجیه عقلانی ندارد قمهزنی یا تیغزنی است. این عمل در فتاوای بسیاری از فقها حرام شمرده شده که به برخی از آنها اشاره میشود:
سؤال: قمهزنی و سینهزنی با بدن برهنه در انظار عمومی چه حکمی دارد؟
جواب: در شرایط و اوضاع کنونی از قمهزدن خودداری شود و عزاداری و سینهزدن مانعی ندارد.(2)
سؤال: آیا قمهزنی بهطور مخفی حلال است یا اینکه فتوای شریف جنابعالی عمومیت دارد؟
جواب: قمهزنی علاوه بر اینکه از نظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه حساب نمیشود و سابقهای در عصر ائمهعلیهمالسلام و زمانهای بعد از آن ندارد و تأییدی هم به شکل خاص یا اعم از معصومعلیهمالسلام در مورد آن نرسیده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنامشدن مذهب میشود، بنابراین در هیچ حالتی جایز نیست. (3)
سؤال: آیا قمهزنی جایز است؟ چنانچه در این مورد
نذری وجود داشته باشد، وظیفه چیست؟
جواب: با توجه به گرایشی که نسبت به اسلام و تشیع بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در اکثر نقاط جهان پیدا شده و ایران اسلامی بهعنوان امالقرای جهان اسلام شناخته میشود و اعمال و رفتار ملت ایران بهعنوان الگو و بیانگر اسلام مطرح است، لازم است در رابطه با مسائل سوگواری و عزاداری سالار شهیدان حضرت اباعبداللَّه الحسینعلیهالسلام بهگونهای عمل شود که موجب گرایش بیشتر و علاقهمندی شدیدتر به آن حضرت و هدف مقدس وی گردد، پیداست در این شرایط مسأله قمهزدن نهتنها چنین نقشی ندارد، بلکه بهعلت عدمقابلیت پذیرش و نداشتن هیچگونه توجیه قابلفهم مخالفین، نتیجه سوء بر آن مترتب خواهد شد. به همین جهت لازم است شیعیان علاقهمند به مکتب امام حسینعلیهالسلام از آن خودداری کنند و چنانچه در این مورد نذری وجود داشته باشد، نذر واجدشرایط صحت و انعقاد نیست.(1)
سؤال: آیا زنجیرزنی و قمهزنی و شمشیرزنی در عزای امام حسینعلیهالسلام جایز است؟
جواب: بیشک مراسم سوگورای خامس آلعباعلیهالسلام از افضل قربات است، ولی نباید کاری کرد که موجب وهن مذهب در نظر دیگران شود. (2)
ایشان در ادامه پاسخ سؤالی دیگر درباره عزاداری و قمهزنی چنین نگاشتهاند:
در اینجا لازم میدانم همه برادران و خواهران ایمانی را به چند نکته توجه دهم:
باید همه بکوشند با خالصترین نیّات در این مراسم شرکت جسته و قلب و روح خود را در اختیار سالار شهیدان قرار دهند، و به اهداف والای این قیام بزرگ تاریخ اسلام و بشریت بیندیشند، و گویندگان عزیز و نویسندگان محترم اهداف مهم این قیام پربار را تشریح کرده، و سوگواران را روزبهروز با آن آشناتر سازند تا مصداق کامل »عارفاً بِحَقّهِ« حاصل گردد.
برادران و خواهران ایمانی باید خلوص این مراسم را از اموری که مخالف شرع اسلام و دستورهای پیشوایان بزرگ دین است حفظ کنند و از هر کاری که بهانه بهدست دشمنان میدهد بپرهیزند و نیز از اعمالی مانند قمهزدن و قفل در تن کردن و امثال آن، که رهبر معظّم انقلاب در بیانات پربار خود به آن اشاره نمودند، اجتناب جویند. زیرا این اعمال دستآویزی بهدست دشمنان خواهد داد تا کلّ این مراسم عظمی و سازنده را زیر سؤال برند، قمه را باید بر سر دشمن کوبید نه بر سر دوست، قفل را باید بر دهان دشمن زد، نه بر تن دوست، درست است که انگیزه این
افراد عشق به امام حسینعلیهالسلام و مکتب اوست ولی باید توجّه داشت که مقدسبودن انگیزه بهتنهایی کافی نیست، باید نفس عمل هم مقدّس باشد. کیفیّت عزاداری یا باید در نصوص اسلامی وارد شده باشد و یا مشمول عمومات و اطلاقات ادلّه گردد، و اینگونه کارها مسلّماً نه منصوص است، نه مصداق عزاداری در عرف عقلا و اهل شرع است. بهعلاوه موانعی نیز ازنظر شرع در برابر آن قرار دارد، و به تعبیر دیگر نه مقتضی شمول عمومات موجود است و نه مانع مفقود.
درست است که جمعی از بزرگان و فقهای شیعهپیشینقدس سره اجازه بعضی از این امور را در عصر خود به دلایل خاصی دادهاند ولی آنها هم اگر در عصر ما و شرایط زمان ما بودند به یقین طور دیگری فتوا میدادند.
خداوندا همه ما را از پیروان راستین مکتب آن بزرگوار قرار ده و مشمول شفاعتش در دنیا و آخرت بنما، آمین یا رب العالمین. (1)
هرچند در بسیاری از کشورهای اسلامی و در بین پیروان اهلبیت، از آغاز ماه محرم تا پایان ماه صفر. مراسم عزاداری برای امام حسینعلیهالسلام برگزار است ولی لااقل دهه اول ماه محرم را بهعنوان دهه عاشورا میتوان ایام خاص عزاداری آن حضرت بنامیم، که بهجز سوگواری و برپایی مجالس عزاداری، حکم روزه این ایام را یادآور میشویم:
توضیح:
در بسیاری از موارد کراهت در عبادت بهمعنای »ثواب کمتر« است. بر این اساس نهتنها ترک آن عمل مطلوب نیست، بلکه بهجای آوردن آن نیز ثواب دارد، مثل اقتدای مسافر به حاضر در نماز جماعت که ثواب آن از نماز انفرادی بیشتر است، ولی از نمازی که امام و مأموم نمازشان تمام باشد کمتر است.
اما درخصوص روزه عاشورا کراهت حقیقی است و ترک آن بهتر است. در روایت آمده است که بنیامیّه آن روز را بهشکرانه پیروزی خیالی خود روزه میگرفتند و بدینجهت ائمهاطهارعلیهمالسلام روزه آن روز را نهی فرمودند تا پیروان مکتب اهلبیتعلیهمالسلام همرنگ و همنوا با دشمنان نباشند.
یکی از سنتهای پسندیده مسلمانان، نذر اعمال یا اموالی برای امام حسینعلیهالسلام و سایر معصومینعلیهمالسلام است. این سنت حسنه همچنان رواج دارد و از آنجا که برخی از زائران گاهی برای عمل به نذر خود، سؤالهای بسیار زیادی دارند توجه به برخی از احکام نذر مفید خواهد بود:
صحیح است و باید مطابق آن عمل کند، بنابراین اگر صیغه نذر نخوانده باشد، عمل به آن واجب نیست. (2)
انسان کاری را میتواند نذر کند که انجامدادن آن برایش ممکن باشد؛ بنابراین کسی که نمیتواند پیاده به کربلا برود، اگر نذر کند پیاده برود، نذر او صحیح نیست.(1)
اگر انسان نذر کند کاری را انجام دهد، باید همانطور که نذر کرده عمل کند، پس اگر نذر کند روز اوّل ماه به زیارت برود، چنانچه روز قبل یا بعد از آن برود، کفایت نمیکند و به نذر عمل نشده است. (2)
اگر نذر کند که به زیارت امام حسینعلیهالسلام برود، چنانچه به زیارت امام دیگر برود کافی نیست و چنانچه بهواسطه عذری مانند بیماری یا تنگدستی نتواند امام حسینعلیهالسلام را زیارت کند، چیزی بر او واجب نیست.(3)
کسی که نذر کرده به زیارت برود و غسل زیارت و نماز آن را نذر نکرده، لازم نیست، غسل و نماز را انجام دهد. (4)
اگر چیزی را نذر خود امام حسینعلیهالسلام کند، چنانچه مصرف معینی را قصد کرده باید به همان مصرف برساند و اگر مصرف معینی را قصد نکرده، باید به فقیران و زائران بدهد یا مسجد و مانند آن بسازد و ثواب آن را به امام هدیه
کند (1)و اگرخودش نتواند به این مصارف برساند میتواند به افراد مسئول در دفاتر نذورات حرم مراجعه کند تا به مصارف شرعی آن برسد.
دفاتر نذورات تحویل دهد تا به مصارف معین برسد.
بردن مهر و قرآن و کتابهای دعای حرم مطهر جایز نیست و چنانچه کسی عمداً یا سهواً برده باشد، باید بهجای آن برگرداند. (3)
یکی دیگر از سنتهای حسنه مسلمانان که از دیرباز منشأ آثار و برکات بسیار زیادی بود »وقف« است. موقوفات مؤمنان در طول تاریخ موجب آبادانی مساجد و مشاهد و مکاتب و مدارس و برپایی مراسم مذهبی بوده و هست، شاید در بین حضرات معصومینعلیهمالسلام موقوفات سید و سالار شهیدانعلیهالسلام بیش از همه موجود هست و از آنجا که مشارکت مردم در مراسم عزای اباعبداللَّه الحسینعلیهالسلام فراگیر است و اکثر مؤمنان و شیفتگان آن حضرت در آن شرکت دارند و بهنحوی در اموال موقوفه تصرف میکنند، اعم از آنها که زائر قبر ایشانند یا کسانی که در تکایا و حسینیهها و خیمهها به سوگواری میپردازند تصرف در موقوفات دارند یا از آنها استفاده میکنند، لذا آشنایی با مسائل وقف برای آنان در حدّ نیاز ضرورت دارد و در این مجال بهطور مختصر به آنها میپردازیم:
وقف آن است که انسان مالکیّت خود را از مالی سلب کند و منفعت آن را در راه خدا و خیر قرار دهد. (1)
صیغه وقف را لازم نیست به عربی بخوانند، بلکه اگر مثلاً بگوید خانه خود را وقف کردم،(2)وقف صحیح است. (3)
واقف باید مال وقفشده را به متولی تحویل دهد،(4)بنابراین اگر انسان چیزی را وقف حرم امام
حسینعلیهالسلام کرده باشد باید به مسئولان دفتر موقوفات حرم تحویل دهد.
پس از آنکه مالی را وقف کرد و تحویل داد، واقف نمیتواند عنوان آن را تغییر دهد؛ مثلاً اگر چیزی را وقف حرم امام حسینعلیهالسلام کرده باشد نمیتواند به وقف برای حرم امامی دیگر یا مسجد یا حسینیه تغییر دهد. (5)
اگر چیزی را برای حرم امام حسینعلیهالسلام وقف کرده باشد، منافع آن باید صرف در تعمیر و تأمین نور و اجرت خدمتگزاران و نگهبانان و سایر هزینههای
حرم شود. (1)از آنجا که امروزه خود افراد
نمیتوانند منافع موقوفات را به این مصارف برسانند لازم است به مسئولان دفتر موقوفات حرم تحویل دهند تا به مصارف شرعی آن برسد.
در سالهای اخیر تصاویر زیادی از معصومینعلیهمالسلام بهویژه حضرت اباعبداللَّه الحسینعلیهالسلام، نقاشی و منتشر میشود. بیشک هیچیک از این تصاویر واقعیت ندارد و مطابق جمال آن انوار حق نمیباشد؛ هرچند ممکن است برخی از محاسن آنها را دربر داشته باشد، اما اِسناددادن آنها به معصومینعلیهمالسلام بدینمعنا که بگوییم این عکس، تصویر امام است، جایز نیست و بیاحترامی به آنها که نوعی بیاحترامی به صاحب عکس محسوب میشود، باید پرهیز شود، مثلاً برای امحاء آنها، سوزاندن جایز نیست. به یک استفتاء از محضر امام خمینیقدس سره توجه فرمایید.
سؤال: نظر اسلام در رابطه با عکسهایی که میگویند حضرت علی و حضرت محمدعلیهماالسلام است چیست؟ منظور همان عکسهایی است که بهصورت روحانی کشیدهاند و در خیابانها بهفروش میرسانند، برخورد مسلمانها با این عکسها باید چگونه باشد؟
جواب: اسناد به آن حضرات ندهند، لکن احترام لازم است.(1)
1) امام خمینیقدس سره، استفتائات، ج1، ص116، س313.
فرات، رودخانه مهمی است که حادثه عظیم کربلا در نزدیکی آن اتفاق افتاده است و یادآور فداکاری و تشنگی اباعبداللَّه الحسینعلیهالسلام و یاران ایشان در روز عاشوراست.
مطابق آنچه در روایات آمده، آب این رودخانه دارای فضیلت و برکت بسیاری است.(1)
به چند نمونه از احکام فقهی مربوط به این آب اشاره میشود:
والحمدللَّه اولاً و آخراً
1) سراجالشعیه، فی آداب الشریعة، ص241، در آداب زیارت.
اجوبة الاستفتائات، ترجمه فارسی.
استفتائات، امام خمینی.
استفتائات از حضرت آیتاللَّه مکارم شیرازی.
الخامس فی الاغسال المکانیة و العلمیة؛ سراج الشیعة فی آداب الشریعة.
العروةالوثقی، ج11.
بحارالانوار.
تحریرالوسیله، ج1، القول فی احکام المسافر.
توضیح المسائل.
جامعالمسائل.
سراجالشیعه، فی آداب الشریعة؛ در آداب زیارت.
سفینةالبحار، ج7.
کاملالزیارات.
مفاتیحالجنان، آداب زیارت.
وسائلالشیعه، ج5.