دعای ندبه زندگی در فردایی نورانی

مشخصات کتاب

عنوان قراردادی : دعای ندبه .شرح

عنوان و نام پدیدآور : دعای ندبه : زندگی در فردایی نورانی/اصغر طاهرزاده.

مشخصات نشر : تهران: گروه فرهنگی المیزان، ۱۳۸۹.

مشخصات ظاهری : ۱۸۳ص.

فروست : سلسله مباحث معرفت دینی. مهدویت؛ ۳.

شابک : ۱۷۰۰۰ ریال: چاپ سوم:978-964-2609-03-1 ؛ ۴۰۰۰۰ ریال(چاپ چهارم)

وضعیت فهرست نویسی : فاپا( چاپ سوم )

یادداشت : چاپ اول : ۱۳۸۸ (فیپا).

یادداشت : چاپ سوم.

یادداشت : چاپ چهارم : ۱۳۹۲.

یادداشت : کتابنامه : ص.[۱۸۲] - ۱۸۳ ؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، ۲۵۵ق. - -- غیبت

موضوع : دعای ندبه -- نقد و تفسیر

موضوع : مهدویت-- انتظار

شناسه افزوده : طاهرزاده، اصغر، ۱۳۳۰ -

رده بندی کنگره : BP۲۶۹/۷۰۴۲۲‌ط۱۸ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۷۷۴

شماره کتابشناسی ملی : ۱۰۶۱۴۳۱

اشاره

دعای ندبه، زندگی در فردایی نورانی

اصغر طاهرزاده

دعای ندبه

فصل اول

فلسفه ارسال رسولان

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیما اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی مَا جَرَی بِهِ قَضَاؤُکَ فِی أَوْلِیَائِکَ الَّذِینَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ وَ دِینِکَ إِذِ اخْتَرْتَ لَهُمْ جَزِیلَ مَا عِنْدَکَ مِنَ النَّعِیمِ الْمُقِیمِ الَّذِی لا زَوَالَ لَهُ وَ لا اضْمِحْلالَ بَعْدَ أَنْ شَرَطْتَ عَلَیْهِمُ الزُّهْدَ فِی دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْیَا الدَّنِیَّةِ وَ زُخْرُفِهَا وَ زِبْرِجِهَا فَشَرَطُوا لَکَ ذَلِکَ وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفَاءَ بِهِ فَقَبِلْتَهُمْ وَ قَرَّبْتَهُمْ وَ قَدَّمْتَ لَهُمُ الذِّکْرَ الْعَلِیَّ وَ الثَّنَاءَ الْجَلِیَّ وَ أَهْبَطْتَ عَلَیْهِمْ مَلائِکَتَکَ وَ کَرَّمْتَهُمْ بِوَحْیِکَ وَ رَفَدْتَهُمْ بِعِلْمِکَ وَ جَعَلْتَهُمُ الذَّرِیعَةَ إِلَیْکَ وَ الْوَسِیلَةَ إِلَی رِضْوَانِکَ فَبَعْضٌ أَسْکَنْتَهُ جَنَّتَکَ إِلَی أَنْ أَخْرَجْتَهُ مِنْهَا وَ بَعْضٌ حَمَلْتَهُ فِی فُلْکِکَ وَ نَجَّیْتَهُ وَ مَنْ آمَنَ مَعَهُ مِنَ الْهَلَکَةِ بِرَحْمَتِکَ وَ بَعْضٌ اتَّخَذْتَهُ لِنَفْسِکَ خَلِیلا وَ سَأَلَکَ لِسَانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ فَأَجَبْتَهُ وَ جَعَلْتَ ذَلِکَ عَلِیّا وَ بَعْضٌ کَلَّمْتَهُ مِنْ شَجَرَةٍ تَکْلِیما وَ جَعَلْتَ لَهُ مِنْ أَخِیهِ رِدْءا وَ وَزِیرا وَ بَعْضٌ أَوْلَدْتَهُ مِنْ غَیْرِ أَبٍ وَ آتَیْتَهُ الْبَیِّنَاتِ وَ أَیَّدْتَهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ کُلٌّ شَرَعْتَ لَهُ شَرِیعَةً وَ نَهَجْتَ لَهُ مِنْهَاجا وَ تَخَیَّرْتَ لَهُ أَوْصِیَاءَ مُسْتَحْفِظا بَعْدَ مُسْتَحْفِظٍ مِنْ مُدَّةٍ إِلَی مُدَّةٍ إِقَامَةً لِدِینِکَ وَ حُجَّةً عَلَی عِبَادِکَ وَ لِئَلا یَزُولَ الْحَقُّ عَنْ مَقَرِّهِ وَ یَغْلِبَ الْبَاطِلُ عَلَی أَهْلِهِ وَ لا یَقُولَ أَحَدٌ لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَیْنَا رَسُولا مُنْذِرا وَ أَقَمْتَ لَنَا عَلَما هَادِیا فَنَتَّبِعَ آیَاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزَی

فصل دوم

نقش تاریخی وهدایت گرانه حضرت محمد صلی الله علیه و آله

إِلَی أَنِ انْتَهَیْتَ بِالْأَمْرِ إِلَی حَبِیبِکَ وَ نَجِیبِکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فَکَانَ کَمَا انْتَجَبْتَهُ سَیِّدَ مَنْ خَلَقْتَهُ وَ صَفْوَةَ مَنِ اصْطَفَیْتَهُ وَ أَفْضَلَ مَنِ اجْتَبَیْتَهُ وَ أَکْرَمَ مَنِ اعْتَمَدْتَهُ قَدَّمْتَهُ عَلَی أَنْبِیَائِکَ وَ بَعَثْتَهُ إِلَی الثَّقَلَیْنِ مِنْ عِبَادِکَ وَ أَوْطَأْتَهُ مَشَارِقَکَ وَ مَغَارِبَکَ وَ سَخَّرْتَ لَهُ الْبُرَاقَ وَ عَرَجْتَ بِهِ [بِرُوحِهِ] إِلَی سَمَائِکَ وَ أَوْدَعْتَهُ عِلْمَ مَا کَانَ وَ مَا یَکُونُ إِلَی انْقِضَاءِ خَلْقِکَ ثُمَّ نَصَرْتَهُ بِالرُّعْبِ وَ حَفَفْتَهُ بِجَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ الْمُسَوِّمِینَ مِنْ مَلائِکَتِکَ وَ وَعَدْتَهُ أَنْ تُظْهِرَ دِینَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ وَ ذَلِکَ بَعْدَ أَنْ بَوَّأْتَهُ مُبَوَّأَ صِدْقٍ مِنْ أَهْلِهِ وَ جَعَلْتَ لَهُ وَ لَهُمْ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکا وَ هُدًی لِلْعَالَمِینَ فِیهِ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ کَانَ آمِنا وَ قُلْتَ إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرا ثُمَّ جَعَلْتَ أَجْرَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مَوَدَّتَهُمْ فِی کِتَابِکَ فَقُلْتَ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرا إِلا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی وَ قُلْتَ مَا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ وَ قُلْتَ مَا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلا مَنْ شَاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلَی رَبِّهِ سَبِیلا فَکَانُوا هُمُ السَّبِیلَ إِلَیْکَ وَ الْمَسْلَکَ إِلَی رِضْوَانِکَ

فصل سوم

جایگاه تاریخی ونقش هدایت گرانه حضرت علی علیه السلام

فَلَمَّا انْقَضَتْ أَیَّامُهُ أَقَامَ وَلِیَّهُ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا هَادِیا إِذْ کَانَ هُوَ الْمُنْذِرَ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ فَقَالَ وَ الْمَلَأُ أَمَامَهُ مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ قَالَ

مَنْ کُنْتُ أَنَا نَبِیَّهُ فَعَلِیٌّ أَمِیرُهُ وَ قَالَ أَنَا وَ عَلِیٌّ مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْ شَجَرٍ شَتَّی وَ أَحَلَّهُ مَحَلَّ هَارُونَ مِنْ مُوسَی فَقَالَ لَهُ أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَی إِلا أَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدِی وَ زَوَّجَهُ ابْنَتَهُ سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ أَحَلَّ لَهُ مِنْ مَسْجِدِهِ مَا حَلَّ لَهُ وَ سَدَّ الْأَبْوَابَ إِلا بَابَهُ ثُمَّ أَوْدَعَهُ عِلْمَهُ وَ حِکْمَتَهُ فَقَالَ أَنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا فَمَنْ أَرَادَ الْمَدِینَةَ وَ الْحِکْمَةَ فَلْیَأْتِهَا مِنْ بَابِهَا ثُمَّ قَالَ أَنْتَ أَخِی وَ وَصِیِّی وَ وَارِثِی لَحْمُکَ مِنْ لَحْمِی وَ دَمُکَ مِنْ دَمِی وَ سِلْمُکَ سِلْمِی وَ حَرْبُکَ حَرْبِی وَ الْإِیمَانُ مُخَالِطٌ لَحْمَکَ وَ دَمَکَ کَمَا خَالَطَ لَحْمِی وَ دَمِی وَ أَنْتَ غَدا عَلَی الْحَوْضِ خَلِیفَتِی وَ أَنْتَ تَقْضِی دَیْنِی وَ تُنْجِزُ عِدَاتِی وَ شِیعَتُکَ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ مُبْیَضَّةً وُجُوهُهُمْ حَوْلِی فِی الْجَنَّةِ وَ هُمْ جِیرَانِی وَ لَوْ لا أَنْتَ یَا عَلِیُّ لَمْ یُعْرَفِ الْمُؤْمِنُونَ بَعْدِی وَ کَانَ بَعْدَهُ هُدًی مِنَ الضَّلالِ وَ نُورا مِنَ الْعَمَی وَ حَبْلَ اللَّهِ الْمَتِینَ وَ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِیمَ لا یُسْبَقُ بِقَرَابَةٍ فِی رَحِمٍ وَ لا بِسَابِقَةٍ فِی دِینٍ وَ لا یُلْحَقُ فِی مَنْقَبَةٍ مِنْ مَنَاقِبِهِ یَحْذُو حَذْوَ الرَّسُولِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا وَ یُقَاتِلُ عَلَی التَّأْوِیلِ وَ لا تَأْخُذُهُ فِی اللَّهِ لَوْمَةُ لائِمٍ قَدْ وَتَرَ فِیهِ صَنَادِیدَ الْعَرَبِ وَ قَتَلَ أَبْطَالَهُمْ وَ نَاوَشَ ذُؤْبَانَهُمْ فَأَوْدَعَ قُلُوبَهُمْ أَحْقَادا بَدْرِیَّةً وَ خَیْبَرِیَّةً وَ حُنَیْنِیَّةً وَ غَیْرَهُنَّ فَأَضَبَّتْ عَلَی عَدَاوَتِهِ وَ أَکَبَّتْ عَلَی مُنَابَذَتِهِ حَتَّی قَتَلَ النَّاکِثِینَ وَ الْقَاسِطِینَ وَ الْمَارِقِینَ

فصل چهارم

از شهادت علی علیه السلام تاغیبت مهدی عجل الله تعالی فرجه

وَ لَمَّا قَضَی نَحْبَهُ وَ قَتَلَهُ أَشْقَی الْآخِرِینَ یَتْبَعُ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ لَمْ یُمْتَثَلْ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فِی الْهَادِینَ بَعْدَ الْهَادِینَ وَ الْأُمَّةُ مُصِرَّةٌ عَلَی مَقْتِهِ مُجْتَمِعَةٌ عَلَی قَطِیعَةِ رَحِمِهِ وَ إِقْصَاءِ وُلْدِهِ إِلا الْقَلِیلَ مِمَّنْ وَفَی لِرِعَایَةِ الْحَقِّ فِیهِمْ فَقُتِلَ مَنْ قُتِلَ وَ سُبِیَ مَنْ سُبِیَ وَ أُقْصِیَ مَنْ أُقْصِیَ وَ جَرَی الْقَضَاءُ لَهُمْ بِمَا یُرْجَی

لَهُ حُسْنُ الْمَثُوبَةِ إِذْ کَانَتِ الْأَرْضُ لِلَّهِ یُورِثُهَا مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ وَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ کَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولا وَ لَنْ یُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ فَعَلَی الْأَطَائِبِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا فَلْیَبْکِ الْبَاکُونَ وَ إِیَّاهُمْ فَلْیَنْدُبِ النَّادِبُونَ وَ لِمِثْلِهِمْ فَلْتُذْرَفِ الدُّمُوعُ وَ لْیَصْرُخِ الصَّارِخُونَ وَ یَضِجُّ الضَّاجُّونَ وَ یَعِجُّ الْعَاجُّونَ أَیْنَ الْحَسَنُ أَیْنَ الْحُسَیْنُ أَیْنَ أَبْنَاءُ الْحُسَیْنِ صَالِحٌ بَعْدَ صَالِحٍ وَ صَادِقٌ بَعْدَ صَادِقٍ أَیْنَ السَّبِیلُ بَعْدَ السَّبِیلِ أَیْنَ الْخِیَرَةُ بَعْدَ الْخِیَرَةِ أَیْنَ الشُّمُوسُ الطَّالِعَةُ أَیْنَ الْأَقْمَارُ الْمُنِیرَةُ أَیْنَ الْأَنْجُمُ الزَّاهِرَةُ أَیْنَ أَعْلامُ الدِّینِ وَ قَوَاعِدُ الْعِلْمِ

فصل پنجم

نقش تاریخی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه

أَیْنَ بَقِیَّةُ اللَّهِ الَّتِی لا تَخْلُو مِنَ الْعِتْرَةِ الْهَادِیَةِ أَیْنَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دَابِرِ الظَّلَمَةِ أَیْنَ الْمُنْتَظَرُ لِإِقَامَةِ الْأَمْتِ وَ الْعِوَجِ أَیْنَ الْمُرْتَجَی لِإِزَالَةِ الْجَوْرِ وَ الْعُدْوَانِ أَیْنَ الْمُدَّخَرُ لِتَجْدِیدِ الْفَرَائِضِ وَ السُّنَنِ أَیْنَ الْمُتَخَیَّرُ لِإِعَادَةِ الْمِلَّةِ وَ الشَّرِیعَةِ أَیْنَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْیَاءِ الْکِتَابِ وَ حُدُودِهِ أَیْنَ مُحْیِی مَعَالِمِ الدِّینِ وَ أَهْلِهِ أَیْنَ قَاصِمُ شَوْکَةِ الْمُعْتَدِینَ أَیْنَ هَادِمُ أَبْنِیَةِ الشِّرْکِ وَ النِّفَاقِ أَیْنَ مُبِیدُ أَهْلِ الْفُسُوقِ وَ الْعِصْیَانِ وَ الطُّغْیَانِ أَیْنَ حَاصِدُ فُرُوعِ الْغَیِّ وَ الشِّقَاقِ أَیْنَ طَامِسُ آثَارِ الزَّیْغِ وَ الْأَهْوَاءِ أَیْنَ قَاطِعُ حَبَائِلِ الْکِذْبِ وَ الافْتِرَاءِ أَیْنَ مُبِیدُ الْعُتَاةِ وَ الْمَرَدَةِ أَیْنَ مُسْتَأْصِلُ أَهْلِ الْعِنَادِ وَ التَّضْلِیلِ وَ الْإِلْحَادِ أَیْنَ مُعِزُّ الْأَوْلِیَاءِ وَ مُذِلُّ الْأَعْدَاءِ أَیْنَ جَامِعُ الْکَلِمَةِ عَلَی التَّقْوَی أَیْنَ بَابُ اللَّهِ الَّذِی مِنْهُ یُؤْتَی أَیْنَ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِی إِلَیْهِ یَتَوَجَّهُ الْأَوْلِیَاءُ أَیْنَ السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَیْنَ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ أَیْنَ صَاحِبُ یَوْمِ الْفَتْحِ وَ نَاشِرُ رَایَةِ الْهُدَی أَیْنَ مُؤَلِّفُ شَمْلِ الصَّلاحِ وَ الرِّضَا أَیْنَ الطَّالِبُ بِذُحُولِ الْأَنْبِیَاءِ وَ أَبْنَاءِ الْأَنْبِیَاءِ أَیْنَ الطَّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتُولِ بِکَرْبَلاءَ

أَیْنَ الْمَنْصُورُ عَلَی مَنِ اعْتَدَی عَلَیْهِ وَ افْتَرَی أَیْنَ الْمُضْطَرُّ الَّذِی یُجَابُ إِذَا دَعَا أَیْنَ صَدْرُ الْخَلائِقِ ذُو الْبِرِّ وَ التَّقْوَی أَیْنَ ابْنُ النَّبِیِّ الْمُصْطَفَی وَ ابْنُ عَلِیٍّ الْمُرْتَضَی وَ ابْنُ خَدِیجَةَ الْغَرَّاءِ وَ ابْنُ فَاطِمَةَ الْکُبْرَی

فصل ششم

مهدی عجل الله تعالی فرجه وفرهنگ مهدویت

بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی وَ نَفْسِی لَکَ الْوِقَاءُ وَ الْحِمَی یَا ابْنَ السَّادَةِ الْمُقَرَّبِینَ یَا ابْنَ النُّجَبَاءِ الْأَکْرَمِینَ یَا ابْنَ الْهُدَاةِ الْمَهْدِیِّینَ یَا ابْنَ الْخِیَرَةِ الْمُهَذَّبِینَ یَا ابْنَ الْغَطَارِفَةِ الْأَنْجَبِینَ یَا ابْنَ الْأَطَائبِ الْمُطَهَّرِینَ یَا ابْنَ الْخَضَارِمَةِ الْمُنْتَجَبِینَ یَا ابْنَ الْقَمَاقِمَةِ الْأَکْرَمِینَ یَا ابْنَ الْبُدُورِ الْمُنِیرَةِ یَا ابْنَ السُّرُجِ الْمُضِیئَةِ یَا ابْنَ الشُّهُبِ الثَّاقِبَةِ یَا ابْنَ الْأَنْجُمِ الزَّاهِرَةِ یَا ابْنَ السُّبُلِ الْوَاضِحَةِ یَا ابْنَ الْأَعْلامِ اللائِحَةِ یَا ابْنَ الْعُلُومِ الْکَامِلَةِ یَا ابْنَ السُّنَنِ الْمَشْهُورَةِ یَا ابْنَ الْمَعَالِمِ الْمَأْثُورَةِ یَا ابْنَ الْمُعْجِزَاتِ الْمَوْجُودَةِ یَا ابْنَ الدَّلائِلِ الْمَشْهُودَةِ [الْمَشْهُورَةِ] یَا ابْنَ الصِّرَاطِ الْمُسْتَقِیمِ یَا ابْنَ النَّبَإِ الْعَظِیمِ یَا ابْنَ مَنْ هُوَ فِی أُمِّ الْکِتَابِ لَدَی اللَّهِ عَلِیٌّ حَکِیمٌ یَا ابْنَ الْآیَاتِ وَ الْبَیِّنَاتِ یَا ابْنَ الدَّلائِلِ الظَّاهِرَاتِ یَا ابْنَ الْبَرَاهِینِ الْوَاضِحَاتِ الْبَاهِرَاتِ یَا ابْنَ الْحُجَجِ الْبَالِغَاتِ یَا ابْنَ النِّعَمِ السَّابِغَاتِ یَا ابْنَ طه وَ الْمُحْکَمَاتِ یَا ابْنَ یس وَ الذَّارِیَاتِ یَا ابْنَ الطُّورِ وَ الْعَادِیَاتِ یَا ابْنَ مَنْ دَنَا فَتَدَلَّی فَکَانَ قَابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنَی دُنُوّا وَ اقْتِرَابا مِنَ الْعَلِیِّ الْأَعْلَی

فصل هفتم

نظربه آرزوی بزرگ بشریت

لَیْتَ شِعْرِی أَیْنَ اسْتَقَرَّتْ بِکَ النَّوَی بَلْ أَیُّ أَرْضٍ تُقِلُّکَ أَوْ ثَرَی أَ بِرَضْوَی أَوْ غَیْرِهَا أَمْ ذِی طُوًی عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أَرَی الْخَلْقَ وَ لا تُرَی وَ لا أَسْمَعَ [أَسْمَعُ] لَکَ

حَسِیسا وَ لا نَجْوَی عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ تُحِیطَ بِکَ دُونِیَ الْبَلْوَی وَ لا یَنَالَکَ مِنِّی ضَجِیجٌ وَ لا شَکْوَی بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ مُغَیَّبٍ لَمْ یَخْلُ مِنَّا بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ نَازِحٍ مَا نَزَحَ عَنَّا بِنَفْسِی أَنْتَ أُمْنِیَّةُ شَائِقٍ یَتَمَنَّی مِنْ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ ذَکَرَا فَحَنَّا بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ عَقِیدِ عِزٍّ لا یُسَامَی بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ أَثِیلِ مَجْدٍ لا یُجَارَی بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ تِلادِ نِعَمٍ لا تُضَاهَی بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ نَصِیفِ شَرَفٍ لا یُسَاوَی إِلَی مَتَی أَحَارُ فِیکَ یَا مَوْلایَ وَ إِلَی مَتَی وَ أَیَّ خِطَابٍ أَصِفُ فِیکَ وَ أَیَّ نَجْوَی عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أُجَابَ دُونَکَ وَ أُنَاغَی عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أَبْکِیَکَ وَ یَخْذُلَکَ الْوَرَی عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ یَجْرِیَ عَلَیْکَ دُونَهُمْ مَا جَرَی هَلْ مِنْ مُعِینٍ فَأُطِیلَ مَعَهُ الْعَوِیلَ وَ الْبُکَاءَ هَلْ مِنْ جَزُوعٍ فَأُسَاعِدَ جَزَعَهُ إِذَا خَلا هَلْ قَذِیَتْ عَیْنٌ فَسَاعَدَتْهَا عَیْنِی عَلَی الْقَذَی هَلْ إِلَیْکَ یَا ابْنَ أَحْمَدَ سَبِیلٌ فَتُلْقَی هَلْ یَتَّصِلُ یَوْمُنَا مِنْکَ بِعِدَةٍ فَنَحْظَی مَتَی نَرِدُ مَنَاهِلَکَ الرَّوِیَّةَ فَنَرْوَی مَتَی نَنْتَقِعُ مِنْ عَذْبِ مَائِکَ فَقَدْ طَالَ الصَّدَی مَتَی نُغَادِیکَ وَ نُرَاوِحُکَ فَنَقِرَّ عَیْنا مَتَی تَرَانَا وَ نَرَاکَ وَ قَدْ نَشَرْتَ لِوَاءَ النَّصْرِ تُرَی أَ تَرَانَا نَحُفُّ بِکَ وَ أَنْتَ تَؤُمُّ الْمَلَأَ وَ قَدْ مَلَأْتَ الْأَرْضَ عَدْلا وَ أَذَقْتَ أَعْدَاءَکَ هَوَانا وَ عِقَابا وَ أَبَرْتَ الْعُتَاةَ وَ جَحَدَةَ الْحَقِّ وَ قَطَعْتَ دَابِرَ الْمُتَکَبِّرِینَ وَ اجْتَثَثْتَ أُصُولَ الظَّالِمِینَ وَ نَحْنُ نَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ

فصل هشتم

بهترین تقاضا از خداوند جل جلاله

اللَّهُمَّ أَنْتَ کَشَّافُ الْکُرَبِ وَ الْبَلْوَی وَ إِلَیْکَ أَسْتَعْدِی فَعِنْدَکَ الْعَدْوَی وَ أَنْتَ رَبُّ الْآخِرَةِ وَ الدُّنْیَا فَأَغِثْ یَا غِیَاثَ الْمُسْتَغِیثِینَ عُبَیْدَکَ الْمُبْتَلَی وَ أَرِهِ سَیِّدَهُ یَا شَدِیدَ الْقُوَی وَ أَزِلْ عَنْهُ بِهِ الْأَسَی وَ الْجَوَی وَ بَرِّدْ غَلِیلَهُ یَا مَنْ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَی وَ مَنْ إِلَیْهِ الرُّجْعَی وَ الْمُنْتَهَی اللَّهُمَّ وَ نَحْنُ عَبِیدُکَ التَّائِقُونَ إِلَی وَلِیِّکَ الْمُذَکِّرِ بِکَ وَ بِنَبِیِّکَ خَلَقْتَهُ لَنَا عِصْمَةً وَ مَلاذا وَ أَقَمْتَهُ لَنَا قِوَاما وَ مَعَاذا وَ جَعَلْتَهُ لِلْمُؤْمِنِینَ مِنَّا

إِمَاما فَبَلِّغْهُ مِنَّا تَحِیَّةً وَ سَلاما وَ زِدْنَا بِذَلِکَ یَا رَبِّ إِکْرَاما وَ اجْعَلْ مُسْتَقَرَّهُ لَنَا مُسْتَقَرّا وَ مُقَاما وَ أَتْمِمْ نِعْمَتَکَ بِتَقْدِیمِکَ إِیَّاهُ أَمَامَنَا حَتَّی تُورِدَنَا جِنَانَکَ وَ مُرَافَقَةَ الشُّهَدَاءِ مِنْ خُلَصَائِکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ جَدِّهِ رَسُولِکَ السَّیِّدِ الْأَکْبَرِ وَ عَلَی أَبِیهِ السَّیِّدِ الْأَصْغَرِ وَ جَدَّتِهِ الصِّدِّیقَةِ الْکُبْرَی فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَی مَنِ اصْطَفَیْتَ مِنْ آبَائِهِ الْبَرَرَةِ وَ عَلَیْهِ أَفْضَلَ وَ أَکْمَلَ وَ أَتَمَّ وَ أَدْوَمَ وَ أَکْثَرَ وَ أَوْفَرَ مَا صَلَّیْتَ عَلَی أَحَدٍ مِنْ أَصْفِیَائِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ صَلِّ عَلَیْهِ صَلاةً لا غَایَةَ لِعَدَدِهَا وَ لا نِهَایَةَ لِمَدَدِهَا وَ لا نَفَادَ لِأَمَدِهَا

فصل نهم

با چشم یار می‌نگرم روی یار را

اللَّهُمَّ وَ أَقِمْ بِهِ الْحَقَّ وَ أَدْحِضْ بِهِ الْبَاطِلَ وَ أَدِلْ بِهِ أَوْلِیَاءَکَ وَ أَذْلِلْ بِهِ أَعْدَاءَکَ وَ صِلِ اللَّهُمَّ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ وُصْلَةً تُؤَدِّی إِلَی مُرَافَقَةِ سَلَفِهِ وَ اجْعَلْنَا مِمَّنْ یَأْخُذُ بِحُجْزَتِهِمْ وَ یَمْکُثُ فِی ظِلِّهِمْ وَ أَعِنَّا عَلَی تَأْدِیَةِ حُقُوقِهِ إِلَیْهِ وَ الاجْتِهَادِ فِی طَاعَتِهِ وَ اجْتِنَابِ مَعْصِیَتِهِ وَ امْنُنْ عَلَیْنَا بِرِضَاهُ وَ هَبْ لَنَا رَأْفَتَهُ وَ رَحْمَتَهُ وَ دُعَاءَهُ وَ خَیْرَهُ مَا نَنَالُ بِهِ سَعَةً مِنْ رَحْمَتِکَ وَ فَوْزا عِنْدَکَ وَ اجْعَلْ صَلاتَنَا بِهِ مَقْبُولَةً وَ ذُنُوبَنَا بِهِ مَغْفُورَةً وَ دُعَاءَنَا بِهِ مُسْتَجَابا وَ اجْعَلْ أَرْزَاقَنَا بِهِ مَبْسُوطَةً وَ هُمُومَنَا بِهِ مَکْفِیَّةً وَ حَوَائِجَنَا بِهِ مَقْضِیَّةً وَ أَقْبِلْ إِلَیْنَا بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ اقْبَلْ تَقَرُّبَنَا إِلَیْکَ وَ انْظُرْ إِلَیْنَا نَظْرَةً رَحِیمَةً نَسْتَکْمِلْ بِهَا الْکَرَامَةَ عِنْدَکَ ثُمَّ لا تَصْرِفْهَا عَنَّا بِجُودِکَ وَ اسْقِنَا مِنْ حَوْضِ جَدِّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ بِکَأْسِهِ وَ بِیَدِهِ رَیّا رَوِیّا هَنِیئا سَائِغا لا ظَمَأَ بَعْدَهُ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

فهرست مطالب

مقدمه. 15

مقدمه مؤلف... 17

قدسی‌بودن سراسر تاریخ.. 23

فصل اول فلسفة ارسال رسولان علیهم السلام... 25

شروع زیبای تاریخ.. 27

پیامبران؛ مستقر‌کنندگان حق در تاریخ.. 30

فصل دوم نقش تاریخی و هدایت‌گرانة حضرت محمد صلی الله علیه و آله... 33

جایگاه آخرین پیامبر صلی الله علیه و آله در هستی.. 33

جایگاه اهل بیت پیامبر علیهم السلام.... 37

نتایج محبّت به اهل بیت علیهم السلام.... 41

فصل سوم جایگاه تاریخی و نقش هدایتگرانة حضرت علی علیه السلام.... 47

غدیر؛ وعدة خداوند برای حفظ اسلام ناب... 48

اَسراری از علی علیه السلام که رسول‌خدا صلی الله علیه و آله پنهان داشت... 66

فصل چهارم از شهادت علی علیه السلام تا غیبت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه... 75

حقیقت نباید فراموش شود. 78

فصل پنجم نقش تاریخی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه... 83

آثار غفلت از موعودِ موجود. 84

احساس حضور در اردوگاه حاکمیت حق.. 88

امام زمان عجل الله تعالی فرجه خشم بزرگ خدا برای کفار. 93

چرا همه چیز از قداست افتاد؟. 98

توجه به نماد کامل شعور حضوری و قلبی.. 101

مقام واسطة فیض..... 104

جایگاه علم امام. 105

مقام اوّل ما خَلَق الله.. 107

چشم دوختن به افقی برتر. 115

روزگار ثمردهی کار انبیاء و اولیاء علیهم السلام.... 118

نظر به جامعة آرمانی.. 123

عصاره هدایت تاریخی خدا 124

فصل ششم مهدی عجل الله تعالی فرجه و فرهنگ مهدویت.. 129

نظر به حجت خدا 135

نظر به حجت کامل خداوند.. 137

فصل هفتم نظر به آرزوی بزرگ بشریت.. 141

مگر می‌شود این دوری را تحمل کرد؟! 145

انتظار؛ عامل وصل.. 154

نظر به آینده‌ای حیاتی.. 157

فصل هشتم بهترین تقاضا از خداوند. 161

فصل نهم با چشم یار می‌نگرم روی یار را 167

عالی‌ترین تقاضا 170

تعادل بی‌منتها 172

مقدمه

باسمه تعالی

از آن‌جایی که بسیاری از شیعیان به راهنمایی ائمه معصومین علیهم السلام هر صبح جمعه از طریق دعای ندبه حیات معنوی خود را در گسترة زندگی فردی و تاریخی، زنده نگه می‌دارند و متوجه‌اند که راه تحقق عالی‌ترین آرمان بشری، یعنی ظهور حضرت بقیة‌الله‌اعظم عجل الله تعالی فرجه فراموش نشود، جا داشت که این سنت بسیار نیکو هر چه بیشتر با محتوای کامل‌تری برقرار گردد تا عالی ترین نتیجه را به‌بار آورد و لذا بر آن شدیم با ارائه شرحی از دعای ندبه که توسط استاد طاهرزاده تهیه شده است، تا حدّی وظیفة خود را نسبت به توجه بیشتر به هدف اصلی این دعایِ بزرگ ایفاء کرده باشیم. امید است که از جهت اصلی و رسالت مهم این دعای جلیل‌القدر غفلت نشود، چرا که وقتی نگاه و نظر نسل جوان و تحصیل‌کردة ما متوجه فردای نورانی تاریخ شد، دیگر تحت تأثیر ظلمات زمانه قرار نمی‌گیرد و از تحرک و نشاط برای فردای نورانی خود و جامعة خود باز نمی‌ایستد، و یکی از رسالت‌هایی که دعای ندبه متذکر آن است چنین نکته‌ای است. علاوه بر آن، این دعا برای مسلمانان روشن می‌کند که اگر هنوز ما به عظمت‌هایی که در اسلام عزیز نهفته است دست نیافته‌ایم به جهت آن

است که به اسلام اهل‌البیت علیهم السلام رجوع نکرده‌ایم و در واقع این دعا راه برگشت به عظمت اسلام را گوشزد می‌کند و انسان را در عبادتی پاک و هوشیارانه وارد می‌نماید تا قلب او همواره در سوز نور مقدس حضرت بقیة‌الله عجل الله تعالی فرجه منوّر بماند و از بهره‌های وجودی آن حضرت در زمان غیبت نیز محروم نباشد.

به امید هرچه بیشتر نزدیک‌شدن به فرهنگ معنوی و پرباری که دعای ندبه در اختیار ما قرار می‌دهد.

گروه فرهنگی المیزان

مقدمه مؤلف

اشاره

باسمه تعالی

دعای ندبه؛ مرامنامة انسان‌هایی است که شهادت به پویایی و جهت‌دار‌بودنِ تاریخ می‌دهند و معتقد به جهت‌گیری خاصِ حق و حقیقت در دل ظلمت به سوی نور هستند.

دعای ندبه؛ یادآور این نکتة دقیق است که زخم‌های ستم‌دیدگانِ مظلوم نه‌تنها فراموش نشده، بلکه آن مظلومیت‌ها مقدمة به‌بارنشستن همة زحمات انبیاء و اولیاء علیهم السلام است در بلوغ تاریخ زمین و با ظهور امام معصوم عجل الله تعالی فرجه، همچنان‌که؛

صد

هزاران طفلْ سر بُبْریده شد

تا

کلیم‌الله صاحبْ دیده شد

یعنی هیچ ظلمی بی‌جواب نمی‌ماند و هیچ مظلومیتی بی‌حاصل نخواهد بود و خون مظلومان و نالة ستمدیدگان زمینة ظهور آن حضرت را فراهم خواهد کرد.

دعای ندبه؛ قصة دل همة آگاهان به حقانیت حاکمیت حق است که به وعدة خداوند ایمان دارند و هرگز ظلم روزگاران را به رسمیت نمی‌شناسند و یک روز از زندگی را بی‌امام خود نخواهند گذراند و اگر از ظهور او محروم‌اند نگذاشته‌اند که از نجوای با او محروم شوند.

دعای ندبه؛ متذکر جریان نورانی تاریخ است که از حضرت آدم علیه السلام شروع شده و از طریق سایر انبیاء علیهم السلام همواره تاریخ را درمی‌نَوَردد و جلو می‌رود، و معتقدان به این جریانِ نورانی را از مهلکه‌های ظلمات روزگارشان رهایی می‌بخشد. در مقابل این جریان نورانی، جریانی است که همواره گرفتار ظلمات زمانة خود است و نه‌تنها از آن غافلة بزرگ که نهایتی بس نورانی دارد عقب می‌افتد بلکه گرفتار پوچی و بی‌ثمری خواهد شد.

دعای ندبه؛ گویای حقیقتی است که همة مسلمانان و حتی غیر مسلمانان نیز می‌توانند بر محور آن به منزل‌های امیدبخش آیندة بشر نایل شوند.

فرهنگ غرب می‌خواهد بگوید و بر آن اصرار دارد که تاریخ بشر سیری داشته که به فرهنگ غرب ختم شد و آن فرهنگ، نهایت تاریخ است.⁽¹⁾

ولی وقتی شما از طریق دعای ندبه روشن نمودی این حرف، حرف مطلقی نیست، عملاً همة غرب را ویران کرده‌ای و روشن نموده‌ای فردای تاریخ نه غربی است و نه ادامة غرب.

به فرمایش آیت‌الله‌مرعشی«رحمة‌الله‌علیه»: «دعای ندبه از پر رازترین ادعیه است که بندة گناهکارِ خداوند را به ساحل آرامش می‌رساند و از جمله ادعیة معتبر و از توسلاتِ عالیة‌الْمضامین می‌باشد که آن را شیخ بزرگوار محمدبن‌مشهدی در مزار و سیدجلیل، ابن‌طاووس در مصباح‌الزائر و علامه

مجلسی در بحارالانوار و آقامیرزاحسین نوری در تحفة‌الزائر نقل فرموده‌اند».⁽¹⁾

آری! معارف بسیار بلند و عمیق این دعا دلیل روشنی است که جز از سرچشمة زلال امامان معصوم علیهم السلام صادر نشده است و به قول معروف «مَتْنُهُ دَلیلٌ عَلی صِحَّتِه» و از استحکام آن همین بس که تمام مضامین مطرح در این دعا منطبق بر قرآن و یا روایاتی است که در بین همة مسلمانان - اعم از شیعه و سنی - مورد اعتماد و اطمینان می‌باشد.⁽²⁾

دعای ندبه؛ نه‌تنها در همین امروز، ما را متوجه جایگاه عقیدتی تاریخی‌مان می‌نماید، متذکر این نکته دقیق است که مواظب باشیم هدف گم نشود و در نتیجه گرفتار روزمرّگی‌ها شویم، و از ثمردهی جریان نورانی حرکات انبیاء علیهم السلام در سراسر تاریخِ بشر غفلت کنیم، و جهان را برای

جولان ستمگران باز بگذاریم و از وعدة بزرگ خدا، که حاکمیت جبهة نور بر جبهة ظلمت است باز بمانیم.

دعای ندبه؛ دعوت انسان است برای قرارگرفتن در جبهة مثبت و نورانی تاریخ و فاصله‌گرفتن از جبهة منفی و ظلمانی آن، و با اطمینان و ایمان به وعدة خداوند و با قرارگرفتن در جبهة مثبت تاریخ، خود را برای ظهور نور نهایی آماده کنیم. چرا که حضرت أبی‌الحسن علیه السلام فرمودند: «اِنْتِظارُ

الْفَرَجِ مِنَ الْفَرَج»⁽¹⁾یعنی همین که نظر خود را از آن فرج نهایی بر ندارید، هم‌اکنون در فرج و گشایش هستید و ظلمات آخرالزمان، شما را نمی‌رباید. و توجه به دعای ندبه عامل قرارگرفتن در چنین فرجی است.

در این دعا به ما آموزش داده‌اند در عین این‌که در هیچ شرایطی از موضوع حقانیت مسیر اهل‌البیت علیهم السلام عدول ننمایید و همواره سعی کنید آن را زنده نگهدارید. در این راه به گونه‌ای حرکت کنید که موجب اختلاف در جامعه مسلمین نشود و به واقع این دعا الگوی مناسبی است جهت معنی‌کردن انسجام اسلامی، چرا که معنی انسجام اسلامی به معنی نفی حقانیت شیعه نیست، بلکه به این معنا است که این حقانیت نباید منشأ اختلاف بین مسلمانان باشد و فرهنگ تشیع که می‌تواند بهشتی از معارف اسلامی را در اختیار جهان اسلام قرار دهد نباید عامل دوگانگی در جهان اسلام شود.

تذکر: همچنان که ملاحظه خواهید کرد دعای ندبه دارای نظم و ترتیب دقیقی است که از توجه به ارسال رسولان یعنی از آدم علیه السلام شروع

می‌شود و پس از طرح نقش تاریخی هر یک از انبیاء علیهم السلام ما را متوجه نقش تاریخی و هدایتگرانه حضرت محمد صلی الله علیه و آله می‌نماید و جایگاه تاریخی حضرت علی علیه السلام را مطرح می‌نماید و در نهایت ما را متوجه ابعاد مختلف تاریخی و تکوینی و هدایتگرانه حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می‌کند، و چون دقت در متن دعا موجب می‌شود تا بهتر از آن استفاده شود آن دعا در نُه فصل تنظیم شد تا موضوع هر فرازی جداگانه مورد توجه قرار گیرد.

طاهرزاده

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَی مُحْیِی الْمُؤمِنینَ وَ مُبیرِ الْکافِرینَ اَلسَّلامُ عَلَی مَهْدِیِّ الْاُمَم.. اَلسَّلامُ عَلَی الْقائِمِ الْمُنْتَظَر وَ الْعَدْلِ الْمُشْتَهَر، اَلسَّلامُ عَلَی بَقِیَّةِ اللهِ فی بِلادِهِ⁽¹⁾ سلام بر امامی که موجب احیاء مؤمنین و نابودی کافران خواهدشد.

سلام بر مهدی امّت، سلام بر قائم منتظَر و عدل مورد نظر...

سلام بر بقیة‌الله، در هرجایی که آن‌جا شهر خدا خواهد بود.

قدسی‌بودن سراسر تاریخ

می خواهیم از طریق نظر به دعای ندبه ظرائفی از سنن الهی را که منجر به ظهور حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه می شود عرض نماییم. قبلاً در بحثی تحت عنوان «فلسفة حضور تاریخی حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه» با نظر به دعای ندبه عرایضی مطرح شد که در این بحث همان را پیگیری می‌نماییم و وسعت می‌دهیم. در مباحث «مبانی معرفتی مهدویت» دلایل وجود امام زمان عجل الله تعالی فرجه و این‌که چرا جهان، انسان کامل می‌خواهد و نقش انسان کامل در

هستی و در قلب ما چیست مورد بحث قرار گرفت، در این‌جا محور بحث ما تأملی در دعای ندبه است به‌عنوان یک متن بسیار ارزشمند و دقیق که متذکر می‌شود هویت بشر در آینده تاریخ چگونه خواهد بود، تا متوجه شویم تاریخ، هم مبدیی الهی داشته و هم بستر تاریخ به وسیله انبیا همواره با حالتی الهی و معنوی در سیر بوده است، و هم غایت تاریخ به عنوان عصاره کار همه انبیاء علیهم السلام به ثمر می‌نشیند و آنچه مورد نظر آن‌ها بوده است، در بلوغ تاریخ ظاهر می‌شود. یعنی اگر انسان بفهمد که «ابتدا»، «بستر» و «انتهای تاریخ»، الهی و قدسی است و خدا به کل حیات زمینی بشر یک توجه خاص دارد، جایگاه خودش را در هیچ زمانی جدای از سنت‌های عالَم و یک چیز فراموش شده و اتفاقی نمی‌داند. البته ما به تبعیت از سیر دعای ندبه بیشتر می‌خواهیم به مرحله سوم تاریخ یعنی بلوغ آن، که شرایط مدیریت وجود مقدس حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه است توجه کنیم، ولی برای این‌که جایگاه بحث روشن‌تر شود همچنان که دعای ندبه راهنمایی کرده است، توجه به شروع تاریخی حیات انسان و سیر حرکت انبیاء و اولیاء در طول تاریخ ضروری است.

فصل اول: فلسفة ارسال رسولان علیهم السلام

اشاره

اگر شما در دعای شریف ندبه دقت کنید؛ ملاحظه می‌فرمایید که با حمد پروردگار نظر بر زیبایی‌های سنت خداوند دارد و آن دعا به این‌شکل شروع می‌شود که:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیما».

پس از حمدِ خدا و نظر به زیبایی‌های عالَم وجود و صلوات بر محمد و آل او صلی الله علیه و آله عرض می‌کنی:

«اَللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلی ما جَری بِهِ قَضائُکَ فِی اَوْلِیائِکَ الَّذینَ اسْتَخْلَصْتَهُم لِنَفْسِکَ وَدِینِکَ».

در این فراز که معارف بسیار عمیقی را در رابطه با سنن الهی در بر دارد، می‌گویی:

خدایا! بنای تو این‌است که همواره عده‌ای از اولیای خود را برای خودت و دینت برمی‌گزینی، حمد تو را به جهت چنین قاعده و قضایی که جاری فرمودی تا یک روز هم بشر از راهنمای انسان‌های آسمانی محروم نباشد و سپس علت انتخاب پیامبران علیهم السلام را چنین اظهار می‌داری:

«إِذِ اخْتَرْتَ لَهُمْ جَزِیلَ مَا عِنْدَکَ مِنَ النَّعِیمِ الْمُقِیمِ الَّذِی لا زَوَالَ لَهُ وَ لا اضْمِحْلالَ، بَعْدَ أَنْ شَرَطْتَ عَلَیْهِمُ الزُّهْدَ فِی دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْیَا الدَّنِیَّةِ وَ زُخْرُفِهَا وَ زِبْرِجِهَا، فَشَرَطُوا لَکَ ذَلِکَ وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفَاءَ بِهِ، فَقَبِلْتَهُمْ وَ قَرَّبْتَهُمْ وَ قَدَّمْتَ لَهُمُ الذِّکْرَ الْعَلِیَّ وَ الثَّنَاءَ الْجَلِیَّ وَ أَهْبَطْتَ عَلَیْهِمْ مَلائِکَتَکَ وَ کَرَّمْتَهُمْ بِوَحْیِکَ وَ رَفَدْتَهُمْ بِعِلْمِکَ».

آن‌گاه که نعیم گسترده و باقی و بی‌زوالِ ابدی را که نزد توست، برای آن راهنمایان اختیار کردی، البته این لطف بزرگ بعد از آن بود که زهد و دوری از مقامات و دوری از لذّات و زینت و زیورهای دنیایِ دون را با آن‌ها شرط فرمودی، آن‌ها هم بر این شرط متعهد شدند، و تو هم می‌دانستی که به عهد خود وفا خواهند کرد، پس آنان را مقبول و مقرب درگاه خود قرار دادی و برای آن‌ها علوّ ذکر و بلندی نام و ثنای خاص و عام را از پیش خود عطا کردی و ملائکه را بر آن‌ها فرو آوردی و از طریق نزول وَحی آن‌ها را گرامی داشتی و با علم خودت آن‌ها را میزبانی نمودی.

در این فراز اولاً؛ متذکر می‌شوید نعمت نبوت که به انبیاء داده می‌شود نعمت بزرگ و بی‌زوالی است. ثانیاً؛ آن نعمت بر اساس حکمت خاص الهی به انبیاء داده می‌شود، و آن عبارت است از توجه به شایستگی خاصی که در انبیاء علیهم السلام موجود است.

«وَجَعَلْتَهُمُ الذَّرِیعَةَ اِلَیْکَ وَالْوَسیلَةَ اِلی رِضْوانِک»

حمد تو را که این اولیاء و پیامبران را به‌عنوان وسیله‌ای برای نزدیکی بندگان به‌سوی خودت، و برای فراهم‌کردن راه کسبِ رضوان و رضایت خودت، قرار دادی.

پس روشن می‌شود که جایگاه پیامبران و اولیاء الهی و از جمله امام زمان عجل الله تعالی فرجه در زندگیِ همیشگی بشر برای این است که «اَلذَّریعَةَ اِلَیْکَ» یعنی؛ وسیله هستند به‌سوی تو ای خدا! و این‌که آن‌ها برای به‌دست‌آوردن رضوان و رضایت الهی، واسطة بین انسان‌ها و خدا باشند. در این فراز از دعا، ما خداوند را حمد می‌کنیم که هیچ روزی، بشریت را تنها نگذاشته تا راه به سوی معبود خود را گم کنند و از مقصد اصلی خود که کسب رضایت پروردگارشان است محروم گردند. معلوم می‌شود خداوند در هیچ روز از روزهای زندگیِ بشر راضی به مسیر غیر از حق و حقیقت برای بشریت نبوده است، حال چه در امور فردی و چه در امور اجتماعی، و حمدکردن خدا در این راستا نشانة توجه به چنین نعمت بزرگی است.

شروع زیبای تاریخ

پس از این که در آغاز دعا، خدا را به جهت شروع زیبای تاریخِ انسانی حمد کردی، شروع می‌کنی حضور انبیا و نقش آن‌ها را در مرحله مرحلة تاریخ متذکرشدن. ابتدا در رابطه با حضرت آدم علیه السلام می‌گویی:

«فَبَعْضٌ اَسْکَنْتَهُ جَنَّتَکَ اِلی اَنْ اَخْرَجْتَهُ مِنْها».

از جمله انبیاء علیهم السلام، یکی را در بهشتِ خود جای دادی تا آن‌جا که از آن خارج نمودی.

این فراز؛ قصه آدم علیه السلام را متذکر می‌شود، می‌گویی:

خدایا! حالا که یک عده‌ای را برای خودت و دینت خالص کردی، یکی از آن‌ها حضرت آدم علیه السلام است.

«وَبَعْضٌ حَمَلْتَهُ فِی فُلْکِکَ وَ نَجَّیْتَهُ وَ مَنْ آمَنَ مَعَهُ مِنَ الْهَلَکَةِ بِرَحْمَتِکَ».

و یکی از آن انبیاء علیهم السلام یعنی حضرت نوح علیه السلام را با کشتی حمل کردی و او و یارانش را بر اساس رحمتی که بر بندگان مرحمت کردی، از هلاکت نجات دادی.

«وَ بَعْضٌ اِتَّخَذْتَهُ لِنَفْسِکَ خَلیلاً وَ سَأَلَکَ لِسَانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ فَأَجَبْتَهُ وَ جَعَلْتَ ذَلِکَ عَلِیّا».

و یکی دیگر از آن‌ها یعنی حضرت ابراهیم علیه السلام را برای خودت دوست و خلیل قرار دادی و به مقام خُلَّتِ خود برگزیدی و درخواستش را که از تو خواستن لسان صدق در اُمم آخر باشد اجابت کردی و او را به مقام بلندی رساندی.

این قسمت اشاره به آیه 84 سوره شعراء است که حضرت ابراهیم از خدا تقاضا کرد: «وَاجْعَل لِّی لِسَانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ» و مرا در میان آیندگان زبان صدق و راستی قرار بده که همان وجود مقدس حضرت محمد صلی الله علیه و آله و دین اسلام باشد و لذا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می‌فرمودند: من دعای ابراهیم هستم.

علامه طباطبایی«رحمة‌الله‌علیه» در رابطه با این آیه و تقاضای حضرت ابراهیم علیه السلام می‌فرمایند: «و ابراهیم عرض کرد؛ پروردگارا! در قرون آخرالزمان فرزندی عطایم کن که زبان صدق من باشد و منویات مرا بگوید، همان‌طور که زبان من، منویات و نیات درونی مرا می‌گوید. یعنی

دعوت من بعد از من باقی بماند و خداوند رسولانی بدین منظور مبعوث فرماید».

در این فراز از دعای ندبه متذکر چنین برخوردی از طرف خداوند با حضرت ابراهیم علیه السلام می‌شوی و به خداوند عرضه می‌داری که تقاضای حضرت ابراهیم علیه السلام را در مرتبه‌ای بلند قرار دادی که همان مبعوث کردن رسول‌الله صلی الله علیه و آله است.

«وَبَعْضٌ کَلَّمْتَهُ مِنْ شَجَرَةٍ تَکْلیماً وَ جَعَلْتَ لَهُ مِنْ أَخِیهِ رِدْءا وَ وَزِیرا».

و یکی دیگر از آن انبیاء، حضرت موسی علیه السلام است که از طریق درخت با او سخن گفتی، آن‌هم چه سخن گفتنی، و نیز برادرش را وزیر و کمک وی قرار دادی.

اشاره به آخر آیه 164 سوره نساء است که می‌فرماید: «وَ کَلَّمَ اللهُ مُوسی تَکْلیماً» و خدا با موسی علیه السلام سخن گفت، آن‌هم سخن‌گفتنی ناب و کامل. و نیز اشاره دارد به آیات 29 و 30 سوره طه که حضرت موسی علیه السلام از خداوند تقاضا می‌کند «وَاجْعَل لِّی وَزِیرًا مِّنْ أَهْلِی * هَارُونَ أَخِی»؛ برادرم هارون را کمک‌کار من قرار ده.

در این فراز متذکر این نوع مددها به حضرت موسی علیه السلام هستی و این‌که خداوند پیامبران خود را با ظریف‌ترین تجهیزات برای هدایت بشر مجهّز کرده است.

«وَبَعْضٌ اَوْلَدْتَهُ مِنْ غَیْرِ اَبٍ وَ آتَیْتَهُ الْبَیِّنَاتِ وَ أَیَّدْتَهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ».

و از دیگر انبیاء، حضرت عیسی علیه السلام را بدون پدر متولد کردی و به کمک روح‌القدس به او کمک نمودی.

آیه 110 سوره مائده در این رابطه می‌فرماید: «إذْ قَالَ اللّهُ یَا عِیسی ابْنَ مَرْیَمَ اذْکُرْ نِعْمَتِی عَلَیْکَ وَعَلَی وَالِدَتِکَ إِذْ أَیَّدتُّکَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُکَلِّمُ النَّاسَ فِی الْمَهْدِ وَکَهْلاً...» آن‌گاه که خداوند فرمود: ای عیسی پسر مریم! یاد آور نعمت مرا بر خودت و بر مادرت آنگاه که از طریق روح القدس به تو مدد رساندم و سخن گفتی با مردم در گهواره و در هنگام پیری.

پیامبران؛ مستقر‌کنندگان حق در تاریخ

بعد از متذکر شدن سنت عنایت الهی به اولیائش، از طریق آن دعا جمع‌بندی می‌کنی و عرضه می‌داری:

«وَکُلٌّ شَرَعْتَ لَهُ شَریعَةً وَ نَهَجْتَ لَهُ مِنْهَاجاً وَ تَخَیَّرْتَ لَهُ أَوْصِیَاءَ مُسْتَحْفِظا بَعْدَ مُسْتَحْفِظٍ مِنْ مُدَّةٍ إِلَی مُدَّةٍ إِقَامَةً لِدِینِکَ وَ حُجَّةً عَلَی عِبَادِکَ»

و برای هر کدام از این پیامبران یک شریعت و راهی مقرر کردی و جانشین‌هایی برای آن‌ها تعیین نمودی، برای آن‌که یکی بعد از دیگری در مدت معین، مستحفظ دین و نگهبان آیین و حجت بر بندگانت باشند.

تا بشریت در طول حیاتش گمراه نشود. پس بشر حتی یک روز از زندگی را بدون وسیله برای ارتباط با عالم بالا نبوده است؛ سپس می‌گویی خدایا به این دلیل این‌چنین کردی که:

«وَ لِئَلّا یَزُولَ الْحَقُّ عَنْ مَقَرِّهِ وَ یَغْلِبَ الْبَاطِلُ عَلَی أَهْلِهِ وَ لا یَقُولَ أَحَدٌ لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَیْنَا رَسُولاً مُنْذِراً وَ أَقَمْتَ لَنَا عَلَما هَادِیاً فَنَتَّبِعَ آیَاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزَی».

برای این‌که یک روز هم که شده، حق از جایگاهش گم نشود و باطل بر حق‌طلبان چیره گردد. و تا حجت بر مردم تمام شود و کسی نگوید چرا برای ما پیامبر و انذاردهنده‌ای نفرستادی تا نشانة هدایت ما را بر پا بدارد و نگذارد ما خوار و ذلیل شویم.

لذا خداوند در سراسر تاریخ بشر کاری کرد تا همواره مردم برای تشخیص حق از باطل ملاک داشته باشند. اصلاً صحنه زندگی بشر این‌طور نبوده است که در برهه‌ای از تاریخِ حیات او حق برایش پنهان باشد.

در ادامه وارد فراز دیگری می‌شوی که متذکر انتخاب آخرین پیامبر یعنی حضرت محمد صلی الله علیه و آله است.

فصل دوم: نقش تاریخی و هدایت‌گرانة حضرت محمد صلی الله علیه و آله

اشاره

«اِلی اَنِ انْتَهَیْتَ بِالْاَمْرِ اِلی حَبیبِکَ وَ نَجِیبِکَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله».

تا این‌که کارِ برانگیختن پیامبران و حق نمایی را به حبیب خودت محمد‌مصطفی صلی الله علیه و آله ختم نمودی.

جایگاه آخرین پیامبر صلی الله علیه و آله در هستی

بعد از طرح سیر انبیاء علیهم السلام در طول تاریخ بشر و علت حضور همیشگی آن‌ها، در این دعا شروع می‌کنی راجع به جایگاه و مقام پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مفصّل سخن می‌گویی که آخرین پیامبر صلی الله علیه و آله در عالم بشری و در تاریخ چه جایگاهی داشته است، متذکر مقام معراجی و وسعت شخصیت آن حضرت و گسترة علم آن حضرت می‌شوی و این‌که خداوند به او وعده داد که «دشمنان تو را مرعوب تو می‌نمایم،⁽¹⁾و از طرف ملائکه مقرب، تو را و دین تو را حفظ و بر همة ادیان پیروز می‌گردانم».⁽²⁾

و نکات ظریف دیگر که در پیش خواهد آمد و آن عبارت است از:

«فَکَانَ کَمَا انْتَجَبْتَهُ سَیِّدَ مَنْ خَلَقْتَهُ وَ صَفْوَةَ مَنِ اصْطَفَیْتَهُ وَ أَفْضَلَ مَنِ اجْتَبَیْتَهُ وَ أَکْرَمَ مَنِ اعْتَمَدْتَهُ».

و او یعنی آخرین پیامبر صلی الله علیه و آله چنان او را به رسالت برگزیدی، که سید و بزرگ خلایق بود و عصارة پیامبرانی که به رسالت انتخاب فرمودی، و افضل از هرکس که برگزیدة توست وگرامی‌تر از تمام پیامبرانی که معتمد تو بودند.

زیرا مقام آخرین پیامبر، مقامِ جامعیت همة اسمائی است که خداوند بر همة پیامبرانش متجلی نموده و او مقام جامعیت برزخ کبری است. به طوری که همة اسماء الهی به نحو جامعیت در مقام آن حضرت جمع است بدون آن‌که اسمی بر اسمی غلبه داشته باشد، همان‌طور که ربّ آن حضرت که «اسم اعظم‌الله» است چنین است.⁽¹⁾

«قَدَّمْتَهُ عَلَی أَنْبِیَائِکَ وَ بَعَثْتَهُ إِلَی الثَّقَلَیْنِ مِنْ عِبَادِکَ وَ أَوْطَأْتَهُ مَشَارِقَکَ وَ مَغَارِبَکَ».

بدین جهت او را بر همه رسولانت مقدم داشتی و بر تمام بندگانت از جن و انس مبعوث گردانیدی و شرق و غرب عالمت را زیر قدم فرمان رسالتش گستراندی.

در همین رابطه آن حضرت صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: «زُوِیَتْ لِی الْاَرْضُ فَأُرِیتُ مَشارِقَها وَ مَغارِبَهَا وَ سَیبْلُغُ مُلْکُ اُمَّتی مَا زُوِیَ لِی مِنْها».⁽²⁾

زمین برای من

جمع شد، پس شرق و غرب آن به من نشان داده شد، و به زودی سلطه و اقتدار امتم به آن‌چه برای من نمایان شد، خواهد رسید.

در این فراز متذکر وسعت زمینی و زمانی و تاریخی و جغرافیایی اسلام خواهی بود. و سپس عرضه می‌داری:

«وَ سَخَّرْتَ لَهُ الْبُرَاقَ وَ عَرَجْتَ بِهِ (بِرُوحِهِ) إِلَی سَمَائِکَ وَ أَوْدَعْتَهُ عِلْمَ مَا کَانَ وَ مَا یَکُونُ إِلَی انْقِضَاءِ خَلْقِکَ».

و براق را مُسَخَّر او فرمودی و به وسیلة آن او را به‌سوی آسمان خود به معراج بردی و علم گذشته و آینده، تا انقضاء خلقت را در جان او به ودیعت سپردی.

این فراز به معراج آن حضرت اشاره دارد که اول سورة إسراء متذکر آن شده است و ما را متوجه این قاعدة مهم می‌گرداند که پیامبرِ دینی که باید تا قیامت تمام مناسبات بشریت را مدیریت کند چگونه از همة اسرار عالم آگاه شده و بر اساس همان آگاهی‌ها دین خود را به بشریت اعلام فرموده است.

«ثُمَّ نَصَرْتَهُ بِالرُّعْبِ وَ حَفَفْتَهُ بِجَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ الْمُسَوِّمِینَ مِنْ مَلائِکَتِکَ وَ وَعَدْتَهُ أَنْ تُظْهِرَ دِینَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ».

و آنگاه او را با ایجاد رعبی که در دل دشمنانش ایجاد فرمودی، بر آن‌ها پیروز گردانیدی و جبرئیل و میکائیل و دیگر فرشتگانِ با اسم و رسم و مقام را گرداگردش فرستادی، و به او پیروزی دینش را بر تمام ادیان عالم، بر خلاف میل مشرکان، وعده فرمودی.

در این فراز متوجه ارادة خداوند می‌شوی نسبت به مددهایی که به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و به اسلام نموده است، تا به عنوان آخرین و کامل‌ترین دین، جایگاه خود را در کلّ زمین محکم نماید. عرضه می‌داری؛ آن پیامبر را با رعب و ترسی که در دل دشمنانش انداختی و می‌اندازی، یاری نمودی و یاری می‌کنی. که اشاره است به قسمتی از آیه 12 سوره انفال که خداوند می‌فرماید: «سَأُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذینَ کَفَرُوا الرُّعب»⁽¹⁾به زودی در قلب کافرانی که با تو مقابله می‌کنند، رعب و وحشت ایجاد می‌کنم.

در همین راستا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در حدیثی که خصوصیات دین خود را بر می‌شمارند، می‌فرمایند: «.... وَ نُصِرْتُ بِالرُّعْب ...»⁽²⁾و از طریق رعبی که خداوند در دل دشمنان اسلام می‌اندازد من یاری شدم.

و در ادامة این فراز از دعا متذکر مددهای ملائکه الهی می‌شوی که نمی‌گذارند این دین در توطئه دشمنانش دفن شود تا آن‌جایی که بر خلاف میل و نقشة مشرکان، بر همة ادیان پیروز می‌گردد.⁽³⁾

که این اشاره به ظهور نهایی آن دین در آخرالزمان با حاکمیت نور چشم انبیاء و اولیاء یعنی حضرت صاحب‌الزمان عجل الله تعالی فرجه است.⁽⁴⁾

«وَ ذَلِکَ بَعْدَ أَنْ بَوَّأْتَهُ مُبَوَّءَ صِدْقٍ مِنْ أَهْلِهِ وَ جَعَلْتَ لَهُ وَ لَهُمْ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکا وَ هُدًی لِلْعَالَمِینَ فِیهِ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ کَانَ آمِنا».

و این وعدة پیروزی پس از آن بود که او را - هجرت اجباری از مکه - با فتح و ظفر به جایگاه و خانه صدقِ اهل بیت یعنی کعبه باز گردانیدی، و برای او و اهل بیتش خانة مکه را اولین بیت و نخستین خانه برای عبادت بندگان مقرر فرمودی و وسیله هدایت عالمیان گردانیدی، خانه‌ای که مبارک و عامل هدایت عالمیان بود و آیات و نشان‌های آشکار ایمان و مقام ابراهیم خلیل علیه السلام در آن نمایان است و محل امن و امانی است بر هر کس که در آن داخل می‌شود.

این فراز اشاره به آیات 96 و 97 سوره آل عمران دارد، که می‌فرماید: «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًی لِّلْعَالَمِینَ * فِیهِ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِیمَ وَمَن دَخَلَهُ کَانَ آمِنًا .....»؛ اولین خانه‌ای که جهت عبادتگاه مردم بنا شد، مکه بود که در آن برکت و هدایت عالمین است و در آن آیات روشن و مقام ابراهیم قرار دارد و هرکس در آن محل وارد شود در امنیت است. این فراز از دعا به این قضایا و آیات اشاره دارد.

جایگاه اهل بیت پیامبر علیهم السلام

سپس در ادامه عرضه می‌داری:

«وَ قُلْتَ إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرا».

و درباره خاندان آن حضرت فرمودی فقط خداوند اراده کرده تا شما اهل بیت را از هرگونه رجس و ناپاکی دور سازد و آن هم پاک‌بودنی خاص.

این قسمت حاوی نکات مهم معرفتی است و اشاره دارد به قرآن که می‌فرماید:

«...اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا...»⁽¹⁾

ای اهل البیت! فقط و فقط خداوند خواسته تا شما را از هرگونه پلیدی بزداید و اعتقاد باطل و اثرعمل زشت را از شما پاک کند و شما را به موهبت عصمت اختصاص دهد.

با دقت در آیه تطهیر نکات زیر مورد توجه قرار می‌گیرد.

1- «رِجْس» از نظر لغت چون با «ال» آمده ، به معنی هرگونه پلیدیِ جسمی و روحی است.

2- بیش از 70 حدیث که بیشتر از اهل سنت است اقرار دارد که «اهل البیت» شامل ، رسول خدا صلی الله علیه و آله و حضرت‌علی علیه السلام و فاطمه‌زهرا علیها السلام و امام‌حسن و امام‌حسین«علیهماالسلام» می‌باشد.⁽²⁾

3- اُمّه‌سلمه می‌گوید: بعد از آمدن آیه تطهیر، رسول خدا صلی الله علیه و آله عبای خود را برسر حضرت علی و همسر او و حسنین«علیهماالسلام» انداختند و بعد گفتند: بارالها ! این‌ها آل محمداند. من گوشه عبا را بالا زدم که وارد شوم، حضرت آن را از دست من کشیدند و گفتند: تو بر خیر هستی،⁽¹⁾

(یعنی؛ تو زن خوبی هستی ولی جایت این‌جا نیست).

سؤال: چرا آیه شامل زنان پیامبر نمی‌باشد ؟

جواب: اولاً: هیچ‌کس تا به حال قائل به عصمت زنان پیامبر نشده است، در حالی که آیه خبر از عصمت «اهل البیت» می‌دهد و از جریان مباهله هم روشن می‌شود که زنان پیامبر صلی الله علیه و آله معصوم نیستند و لذا در کنار اهل‌البیت پیامبر صلی الله علیه و آله جهت مباهله یک نفر از آن‌ها هم وارد مباهله نشده است.⁽²⁾

ثانیاً: همه روایات از سنی و شیعه پنج تن مذکور را به عنوان اهل البیت معرفی کرده‌اند.

ثالثاً: اگر آیه مربوط به زنان پیامبر بود از ضمیر «عَنْکُنَّ» که قبل از آیه به صورت جمع مؤنث بود، باید استفاده می‌شد و نه این‌که بفرماید «عَنْکُمْ» یعنی ضمیر را عوض کند .

4- بنا به روایات و هم‌چنین با توجه به سیاق آیه، جای اصلی آیه این‌جا نبوده و با وَحی جبرائیل به دستور پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از نزول، به این صورت تنظیم شده است، و این روش در کلیه آیات مربوط به اهل‌البیت علیهم السلام هست که در بحث مستقلی باید به آن پرداخته شود.

5- از همه مهم‌تر چون اراده برای تطهیر را در آیه منحصر به اهل‌البیت علیهم السلام کرده و گفته است «اِنَّما»، اولاً: این تطهیر، آن تطهیر عمومی که خداوند برای همه مسلمین اراده کرده است نمی‌باشد، و اگر همان تطهیر بود که برای عموم مردم اراده کرده، دیگر مقام خاصی برای اهل‌البیت علیهم السلام محسوب نمی‌شد. ثانیاً: چون خداوند تشریعاً طهارت و تزکیه را برای همه خواسته است، پس این طهارت، طهارت تشریعی نبوده، بلکه طهارت تکوینی می‌باشد. یعنی طهارت و عصمتی است موهبتی که در اثرآن، نیروی فوق العادة باطنیِ عصمت در آن‌ها ایجاد شده است، تا آن‌ها نمونة کامل زندگی صحیح برای بشریت باشند.

6- خداوند در قرآن فرمود: «اِنَّهُ لَقُرْانٌ کَریم* فی کِتابٍ مَکْنُونٍ* لا یَمَسُّهُ اِلاّ الْمُطَهَّرُون»⁽¹⁾فقط مطهرون مقامشان، مقام تماس با قرآنی است که در کتاب مکنون است که همان مقام غیبی قرآن است. از طرفی در آیه تطهیر فرمود: فقط شما اهل‌البیت به تمام معنی مطهرید، پس در واقع فقط اهل‌البیت

مترجمان واقعی قرآن‌اند و بقیه باید قرآن را از آن‌ها یاد بگیرند. از طرفی فرمود: آن قرآن کریم را که در کتاب مکنون است غیر مطهرون نمی‌توانند «مَسّ» کنند، و متوجه هستید که نفرمود: غیر مطهرون نمی‌توانند بدانند، بلکه فرمود: غیر مطهرون نمی‌توانند با آن حقیقت غیبی قرآن تماس بگیرند. این نشان می‌دهد که حقیقت قرآن یک امر وجودی و واقعی است و نه اعتباری، و شرط تماس با آن حقیقت مطلق، داشتن طهارت مطلق است، و بقیه به اندازه‌ای که از نظر طهارت به اهل‌البیت نزدیک باشند از قرآن بهره دارند. البته لازم است عزیزان متوجه باشند که فرهنگ اهل‌البیت، فرهنگ طهارت است و از طریق طهارت می‌توان با قرآن ارتباط داشت. یعنی علمشان را با حفظ طهارت تکوینی خود پایدار نگه می‌دارند و فلسفة وجود آن همه عباداتی که ما در سیرة پیامبر و اهل بیت علیهم السلام می‌بینیم برای حفظ همین طهارت تکوینی است.

شما در فرازی از دعای ندبه که گذشت متوجه چنین نکته‌ای یعنی طهارت خاص اهل بیت پیامبر علیهم السلام می‌شوید و آن را اظهار می‌دارید که خدایا! ما به چنین مسأله‌ای ایمان و اعتقاد داریم و سپس در فراز بعدی اظهار می‌داری:

نتایج محبّت به اهل بیت علیهم السلام

«ثُمَّ جَعَلْتَ أَجْرَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مَوَدَّتَهُمْ فِی کِتَابِکَ فَقُلْتَ «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی»⁽¹⁾

وَ «قُلْتَ مَا

سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ»⁽¹⁾وَ «قُلْتَ مَا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّ مَنْ شَاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلَی رَبِّهِ سَبِیلا»⁽²⁾فَکَانُوا هُمُ السَّبِیلَ إِلَیْکَ وَ الْمَسْلَکَ إِلَی رِضْوَانِکَ»

آنگاه تو ای پروردگار! در قرآنت اجر و مزد رسالت پیغمبرت را محبت و دوستی امت نسبت به ذی‌القربای آن حضرت، یعنی اهل بیت قرار دادی، و به پیامبرت فرمودی که بگو: من از شما امت اجر رسالتی جز مودّت نزدیکان و خویشاوندانم، چیز دیگری نمی‌خواهم و باز فرمودی: همان اجرِ رسالتی را هم که خواستم باز به نفع شما خواستم، و باز فرمودی بگو: من از شما امت اجر رسالتی نمی‌خواهم جز آن‌که شما راه خدا را پیش گیرید. پس اهل بیت رسول، همان طریق و مسیر رسیدنِ بندگان به خوشنودی تو می‌باشند.

چنانچه ملاحظه می‌فرمایید؛ پس از توجه به مقام طهارت تکوینی اهل‌البیت علیهم السلام و روشن‌شدن این نکته که خداوند عده‌ای را در بین انسان‌ها طوری پرورانده است تا امت اسلام ملاک عملی حق و باطل را بشناسند. در این فراز متذکر چند آیه از قرآن در مورد اهل‌البیت و ذِی‌القربای پیامبر«صلواة‌الله‌علیهم» می‌شوید. خداوند در سوره شوری آیه 23 به پیامبرش دستور داد که «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرا إِلاّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی»؛ بگو اجر رسالت مرا نمی‌دهید مگر این‌که ذِی‌القربی را مورد مودّت خود قرار دهید.

خلاصة نظر علامه‌طباطبایی«رحمة‌الله‌علیه» در تفسیر قیم المیزان در این رابطه عبارت است از:

«ای پیامبر! در رابطه با اجر رسالت هم بگو: اجری در رابطه با آن نمی‌خواهم مگر دوستی نزدیکانم -که استثناء در این‌جا منقطع است- و با توجه به این‌که در سوره سبأ آیه 48 می‌فرماید: همان اجر رسالتی را هم که خواستم باز به نفع شما خواستم. پس معلوم است که این اجر و مودّتِ ذی‌القربی باز در رابطه با استجابت دعوت رسول‌الله صلی الله علیه و آله و ادامة دین‌داری امت اسلام است. زیرا اسلام هرگز مردم را دعوت نمی‌کند به این‌که خویشاوندان پیامبر صلی الله علیه و آله را به خاطر این‌که خویشاوندان او هستند دوست بدارند، بلکه این محبت، «محبت فی‌الله» است بدون این‌که مسئله خویشاوندی، کمترین دخالتی در آن داشته باشد. و صلة رحم غیر از محبت به رحم است، چون اسلام بر هر محبتی به‌جز محبت به خدا خط بطلان کشیده است و با توجه به اخبار زیادی که از طریق شیعه و سنی وارد شده همة آن‌ها آیه را به مودّت عترت تفسیر کرده‌اند. و طایفة دیگر روایات که مردم را در جهت فهم کتاب خدا به اهل‌البیت علیهم السلام ارجاع داده است، کمک می‌کند تا متوجه باشیم منظور از واجب‌کردن مودّت اهل‌البیت و اجر رسالت قراردادن آن مودّت، تنها این بوده است که این محبت وسیله‌ای گردد تا مردم را به ایشان رجوع دهد و اهل‌البیت مرجع علمی قرار گیرند. لذا مودّتی که اجر رسالت فرض شده است چیزی ماورای خود رسالت و دعوت دینی و بقاء و دوام آن نیست. در واقع همان است که بگوید: «من هیچ اجری نمی‌خواهم» و با توجه به آیه 90 سوره انعام که می‌گوید: «...قُل لاَّ أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِکْرَیٰ لِلْعَالَمِینَ» بگو: این اجری که در برابر رسالتم به شما پیشنهاد می‌کنم که همان مودت فی‌القربی باشد، چیزی نیست جز «ذکْریٰ لِلْعالمین»، تذکر و

هشیارباشی است برای عالمیان، و وسیله‌ای برای بشریت است تا مردم معارف دین را از اهل‌البیت علیهم السلام بگیرند، نفعی است که عاید خود بشر می‌شود نه عاید عترت. مضافاً که در آیه 57 سوره فرقان می‌فرماید: «قُلْ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَن شَاء أَن یَتَّخِذَ إِلَیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً» یعنی مزد من در انجام رسالت این است که اگر یکی از شماها بخواهد راهی به سوی پروردگارش اتخاذ کند و دعوت مرا به اختیار بپذیرد، همین مزد من است. پس در دعوت به مودّت ذِی‌القربی چیزی جز خود دعوت در کار نیست».(پایان سخن علامه طباطبایی«رحمة‌الله‌علیه»).

چنانچه ملاحظه می‌فرمایید در آیه 57 سوره فرقان می‌فرماید: «قُلْ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَن شَاء أَن یَتَّخِذَ إِلَی رَبِّهِ سَبِیلاً»، ای پیامبر بگو: در مورد قرآن و رسالت خود چیزی نمی‌خواهم مگر آن‌کسی که بخواهد راه پروردگارش را بگیرد، یعنی اجر رسالت من همان کسی است که به سوی پروردگارش سیر می‌کند، یعنی شکرانة این کار از ناحیة خدا، خود این شخص است که راه پروردگار را پیشه کرده است. پس از طرفی فرمود: اجر رسالت من مَودّة فی‌القربی است، از طرفی دیگر می‌فرماید: اجر رسالت من آن کسی است که راه خدا را پیشه کند. پس معلوم است ذی‌القربی راه خدایند و هر کدام همان کسی هستند که به نحو مطلق راه الهی را پیشه کرده‌اند، چون کسی که در حدّ محدودی راه الهی را پیشه کرده است نمی‌تواند اجر رسالت باشد، چون اجر رسالت و قرآن باید چیزی در حدّ قرآن و رسالت باشد و کسی که تماماً و در تمام ابعاد اتخاذ

سبیل اِلی رَبّه کرده باشد مصداق کامل اجر رسالت است که همان ائمه معصومین علیهم السلام و در حال حاضر حضرت صاحب‌الزمان عجل الله تعالی فرجه هستند.

ابن‌عباس نقل می‌کند که چون آیه «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرا إِلاّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی» نازل شد، اصحاب عرض کردند: یا رسول‌الله! أقربای شما که خدای‌تعالی مودّتشان را بر ما واجب کرده چه کسانی‌اند؟ حضرت فرمودند: علی و فاطمه و فرزندان ایشان، و این مودّت را که نام بردم، مزد من نیست بلکه برای آن است که به‌وسیلة آن، از آنان پیروی شود و موجبات سعادت دنیا و آخرت خود را فراهم سازند و لذا فرمود: «... مَا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ ...» و این مودّت اقربای من برای شماست.⁽¹⁾

با تدبر در همین آیات است که در آخر این فراز از دعا به خداوند عرضه می‌داری: این خانواده هستند که راه به سوی تو و وسیلة جلب رضایت تو می‌باشند.

پس از توجه به مقام نبوت نبی اکرم صلی الله علیه و آله و عنایاتی که خداوند به آن حضرت فرمود و امکاناتی که برای حفظ و ادامة دین او مرحمت فرمود، دعای ندبه وارد فراز بعدی می‌شود که آن عبارت است از توجه به مقام علی علیه السلام و نقش آن حضرت در حفظ و ادامة اسلام.

فصل سوم: جایگاه تاریخی و نقش هدایتگرانة حضرت علی علیه السلام

اشاره

سپس در ادامة دعا اظهار می‌داری:

«فَلَمَّا انْقَضَتْ اَیّامُهُ اَقامَ وَلِیَّهُ عَلِیَّ بْنَ اَبیطالِب (صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا) هَادِیاً إِذْ کَانَ هُوَ الْمُنْذِرَ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ فَقَالَ وَ الْمَلَأُ أَمَامَهُ «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ» وَ قَالَ «مَنْ کُنْتُ أَنَا نَبِیَّهُ فَعَلِیٌّ أَمِیرُهُ».

و هنگامی که دوران عمر پیغمبرت سپری گشت، وصی و جانشین خود یعنی علی‌بن‌ابی‌طالب«صلوات‌الله‌علیهماوآلهما» را به هدایت امت برگماشت. چون آن پیامبر صلی الله علیه و آله منذر بود و برای هر قومی هادی و هدایت‌گری هست. پس رسول اکرم صلی الله علیه و آله در حالی که همه امت در پیش او بودند فرمود: «هرکس که من مولا و سرپرست و پیشوای او بودم، پس از من علی مولای او خواهد بود. بارالها دوست بدار هر که علی را دوست بدارد و دشمن بدار هر که علی را دشمن بدارد و یاری کن هر که علی را یاری کند و خوار ساز هر که علی را یاری نکند و نیز پیامبرت فرمود هرکس من پیامبر او هستم علی، امیر و فرمانده اوست».

چنانچه در تاریخ ملاحظه فرمایید؛ بعد از این‌که فرصت پیامبر صلی الله علیه و آله تمام گشت؛ کار امیرالمؤمنین علیه السلام شروع شد و آن حضرت را بنا به دستور خداوند جانشین خود قرار داد تا راهنمای امت باشد، زیرا او تنها بیم‌دهندة امت بود و هر قومی را راهنمایی است.⁽¹⁾

غدیر؛ وعدة خداوند برای حفظ اسلام ناب

پس از آن‌که پیامبر صلی الله علیه و آله در آخرین حج در هر فرصتی که پیش می‌آمد توجه مردم را متوجه عترت خود می‌فرمود و به عدم انفکاک بین کتاب خدا و اهل‌البیت متذکر می‌شد، بالاخره حضرت جبرائیل علیه السلام نازل شد و دستور خدا را اعلام داشت که ای پیامبر؛ حرف اصلی را بزن که فرصت دارد از دست می‌رود و لذا در 18 ذیحجه سال دهم هجری آیه نازل شد که: «یا اَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَاللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّاسِ اِنَّ اللهَ لا یَهْدِی القَوْمَ الْکافِرین».⁽²⁾

ای رسول خدا، برسان به مردم آنچه بر تو نازل شده از طرف پروردگارت و اگر نرسانی، رسالت خود را انجام نداده‌ای، و خدا تو را از مردم و خطرات و توطئه‌های آنان حفظ می‌کند، که خدا کافران را هدایت نمی‌کند و نمی‌گذارد نقشه‌های‌شان به نتیجه برسد.

از این آیه نکات زیر به‌دست می‌آید:

1- آیه دستوری است به رسول‌الله صلی الله علیه و آله همراه با تأکید و تهدید، که اگر آنچه باید ابلاغ کنی، انجام ندهی و ابلاغ نکنی، کاررسالتت را انجام نداده‌ای. و نیز وعده‌ای به رسول‌الله صلی الله علیه و آله هم هست، که خدا او را از خطر مردم محفوظش می‌دارد، حال سؤال این است که آن خطر چه بوده است؟

الف- خطر اهل کتاب نیست ، چون در سال دهم هجری اهل کتاب دیگر قدرتی نداشتند. و از طرفی مسلّم خطری بوده است که رسول‌الله صلی الله علیه و آله را نگران کرده و خدا هم نفرمود خطری نیست، بلکه فرمود: او را از خطر حفظ می‌کند.

ب- خطر از برای جان خودشان هم نبوده است، چون پیامبر صلی الله علیه و آله در طول حیات خود ثابت کردند هرگز از فداکردن جان خود هراس نداشته است.

ج – پس باید خطرِ سرکشی و عصیان اعراب متعصب بوده باشد که برایشان ارزش‌های قومی و مادی ملاک بوده است و نه ارزش‌های الهی. و لذا پیامبر صلی الله علیه و آله نگران بودند که با طرح رهبری علی علیه السلام مقابلة آن عده از مسلمانانِ متعصب در قومیت، نگذارد کار به نتیجه برسد، و به ظاهر هم پیش بینی پیامبر صلی الله علیه و آله درست بود، ولی خداوند حضرت را امیدوار کردند که در نهایت نقشه آن‌ها خنثی می‌شود و نمی‌توانند مسیر هدایتی را که به عهده حضرت علی علیه السلام و فرزندان آن حضرت است از مسیر اسلام جدا

کنند و خداوند در واقع به آن حضرت امید داد که بالاخره سخت‌گیری‌های جریان سقیفه، راه را به انتها نمی‌برد.⁽¹⁾

2- به تعداد 119 نفر از صحابه و از جمله مالکی، طبری، ثعلبی اذعان دارند که آیه در شأن علی علیه السلام نازل شد و پس از نزول آیه رسول خدا صلی الله علیه و آله همه را در محل غدیر جمع کردند و فرمودند : «اَلَسْتُ أولی بِکُمْ مِنْ اَنْفُسِکُمْ» آیا من - طبق آیه 6 سوره احزاب که می‌فرماید: «النَّبِیُّ أَوْلَی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ»، - نسبت به شما برای تعیین تکلیف شما از شما مقدم و اَوْلی نیستم -که مسلّم این اولویت، اولویت از تمام جهات است و در مورد ولایت علی علیه السلام هم همین ولایت اراده شده است- و همه فریاد زدند «بلی یا رسول‌الله»، باز جمله را تکرار فرمودند و مردم هم همان جواب را دادند. سپس فرمودند: «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَهذا عَلِی مَولاه، اللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ، وَ عادِ مَنْ عاداهُ، وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»، هرکس من سرپرست و ولی او هستم پس این علی هم سرپرست اوست. خداوندا! ولایت کسی را بر عهده بگیر که او ولایت علی را بر عهده دارد و دشمن باش کسی را که علی را دشمن دارد و یاری کن کسی را که علی را یاری کند، و یاور مباش کسی را که علی را یاری نکند.

به گفتة علامه امینی«رحمة‌الله‌علیه» آنچنان سند این روایت در متون روایی اهل سنت محکم است که اگر بنا باشد حدیث غدیر مورد شبهه قرار

گیرد، در دنیا هیچ امری قابل اثبات نیست، چون هیچ قضیه‌ای مانند قضیه غدیرخم روایات و اسانید ندارد.⁽¹⁾

مولوی در این باره می‌گوید:

زین

سبب پیغمبرِ با اجتهاد

نام

خود و آنِ علی مولا نهاد

گفت:

هرکس را منم مولا و دوست

ابن

عمّ من علی، مولای اوست

کیست

مولا، آن‌که آزادت کند

بند

رِقیّت زپایت برکند

چون

به آزادی نبوت هادی است

مؤمنان

را زانبیاء آزادی است

ای

گروه مؤمنان شادی کنید

همچو

سرو و سوسن‌آزادی‌کنید

و نیز اشعار حسّان‌بن ثابت در مورد غدیر که همان روز سروده و خدمت رسول‌خدا صلی الله علیه و آله عرضه می‌دارد، شرایط روحی و فکری و فرهنگی آن زمان را نشان می‌دهد که به عنوان نمونه نظر شما را به چند بیت آن جلب می‌نماییم.

یُنادِیهِمْ

یَوْمَ الْغَدیرِ نَبِیُّهُمْ

بِخُمّ

فَاَسْمِعْ بِالرَّسُولِ مُنادِیا

در روز غدیر خم، پیغمبر این قوم، قوم را ندا می‌کند، و چقدر ندای این پیغمبر که منادی است، شنیدنی است.

وَ

قَدْ جاءَهُ جَبْرِیلُ عَنْ اَمْرِ رَبِّهِ

بِاَنَّکَ

مَعْصُومٌ فَلا تَکُ وانِیا

در حالی که جبرائیل به امر پروردگارش آمده بود و چنین اعلام کرده بود که تو در مصونیت خدا هستی، پس در ابلاغ امر سستی مکن.

وَ

بَلِّغْهُمْ ما اَنْزَلَ اللهُ رَبُّهُمْ اِلَیْک

وَ

لا تَخْشَ هُناکَ الْاَعادیا

و برسان به مردم آنچه که از طرف پروردگارشان به تو نازل شده است، و در آن‌جا از دشمنی دشمنان مترس.

تا آن‌جا که پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرمایند:

فَیا

رَبِّ اُنْصُر ناصِرِیهِ لِنَصْرِهِم

اِمامَ

الهُدیٰ کَالْبَدْرِ یَجْلُو الدَّیاجِیا

ای پروردگار من! تو یاری کن کسانی را که علی را یاری می‌کنند، به جهت یاری کردنشان، آن پیشوای هدایت را که همچون ماه شب چهاردهم ظلمت‌ها را می‌شکافد و تاریکی‌ها را نور می‌بخشد.

و حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله در آن محل خطبة مفصلی را بیان نمودند⁽¹⁾

و پس از آن چون عمر با علی علیه السلام دیدار کرد گفت: «هَنیئًا لَکَ یَاابْنَ اَبیطالِب! اَصْبَحْتَ مَوْلایَ وَ مَوْلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ»⁽²⁾یعنی مبارک باد تو را در حالی که مولای من و مولای هر زن و مرد مؤمن شدی.

ابوسعید خُدری می‌گوید: «به خدا سوگند هنوز از زمین غدیر حرکت نکرده بودیم که آیه- 3 سوره مائده- نازل شد؛ و فرمود: «...الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ، اَلْیَوْمَ اَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْاِسْلامَ دِیناً...»، حال که شرایط ادامه دین - توسط انسان معصوم - فراهم شد و کفار از نابودکردن اسلام مأیوس شدند، دیگر نگران آن‌ها نباشید بلکه از من بترسید و ترس خدا را در جان خود

تقویت کنید. امروز دین شما را کامل کردیم و نعمت خود را تمام نمودیم و راضی شدیم که چنین اسلامی دین شما باشد».⁽¹⁾

سؤال: طبق آیه فوق که می‌فرماید: «امروز» هم دین به حد نهایی کمال رسید و شرایط ادامة حیات را یافت، و هم نعمت الهی به حد تمامیت رسید و هم خدا در این شرایط راضی است که اسلام دین شما باشد، حال سؤال این است « امروز یا اَلْیَوم » چه روزی می‌تواند باشد؟

جواب: عده‌ای گفته‌اند «الیوم» روز فتح مکه و یا روز قرائت سوره برائت یا روز بعثت و... است در حالی که طبق مضمون آیه و گواهی تاریخ، هیچ‌کدام از روزهای فوق نمی‌تواند مصداق «الیوم» در آیه فوق‌الذکر باشد. لذا می‌ماند نظر دیگری که اکثر دانشمندان اهل سنت و علماء شیعه معتقدند و آن این‌که: طبق جنبه‌های تاریخ و صراحت روایاتِ در حد تواتر «الیوم»؛ روز «غدیرِخمّ» است و عقل هم می‌پذیرد که کمال دین با تعیین رهبری که بتواند دین را درست ادامه دهد، عملی می‌شود. زیرا همة امید کفار به اضمحلال اسلام بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله بود و با تعیین رهبری، عملاً کفار مأیوس شدند.

طبق اسناد تاریخی بعد از امام علی علیه السلام سایر ائمه علیهم السلام جهت اثبات امامت علی علیه السلام به آیه فوق و به حدیث غدیر احتجاج می‌کردند و مخالفان هم سخنی علیه آن مطلب، طرح نمی‌کردند .

3- در آیه می‌فرماید: حیات رسالت تو ای پیامبر به این مطلب است که آن را ابلاغ کنی ! آیا انصاف نیست که هرمسلمانی پیرامون مطلبی با این

اهمیت تحقیق کند که چه مطلب و حقیقتی است که می‌گوید اگر آن را نگویی رسالتت را انجام نداده‌ای ! آیا همچنان‌که تاریخ گواه است چیزی غیر از ادامه رهبری که حیات و بقاء دین به آن است می‌تواند باشد؟⁽¹⁾

در ادامة دعای ندبه اظهار می‌داری:

«وَ قَالَ أَنَا وَ عَلِیٌّ مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْ شَجَرٍ شَتَّی».

و نیز رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود من و علی هر دو شاخه‌های یک درختیم و سایرین از درخت‌های مختلفند.

این فراز اشاره به سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله دارد که به علی علیه السلام فرمودند: «مردم از درخت‌های مختلف و متفرق‌اند و من و تو از یک درختیم ....».⁽²⁾

و این نشانة وحدت جنبة روحی آن دو بزرگوار است و این‌که با راهنمایی‌های علی علیه السلام امکان ادامة دین اسلام عملی است.

«وَ أَحَلَّهُ مَحَلَّ هَارُونَ مِنْ مُوسَی فَقَالَ لَهُ «أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَی إِلاّ أَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدِی»

و پیغمبر صلی الله علیه و آله مقام و منزلت علی علیه السلام را نسبت به خود، شبیه مقام هارون علیه السلام نسبت به موسی علیه السلام معرفی فرمود جز آن‌که فرمود پس از من پیغمبری نیست.

موضوع از این قرار بود که وقتی پیامبر صلی الله علیه و آلهبه منظور حرکت برای جنگ تبوک، حضرت علی علیه السلام را در مکه جانشین خود قرار دادند و در

بیرون مدینه جهت آماده شدنِ لشگر اردو زدند. عده‌ای از منافقان جوّ را مسموم کردند که چرا پیامبر داماد خود را جهت جنگ نمی‌برد و با این نوع گفتار عمل معنوی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را زیر سؤال بردند. حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام خود را به پیامبر صلی الله علیه و آله رساندند و تقاضا کردند که با آن حضرت به جنگ بروند که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «اَما تَرْضی اَنْ تَکُونَ مِنّی بِمَنْزِلَةِ هاروُنَ مِنْ مُوسی اِلاّ اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدی»⁽¹⁾یعنی؛ ای علی: آیا راضی نیستی که نسبت تو به من ، همچون نسبت هارون به موسی باشد ؟ مگر این‌که بعد از من پیامبری نیست. که در این حدیث نکات دقیقی جهت هدایت مسلمانان نسبت به جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله مطرح است و ائمه در مقابل مخالفین خود بدان اشاره می‌کردند.

در این حدیث به نکات زیر می‌توان توجه نمود:

1- از جمله نکات دقیق، قسمت آخر حدیث است که فرمودند: «اِلاّ اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدی» یعنی؛ تفاوت نسبت حضرت هارون با موسی«علیهماالسلام»، با نسبت تو ای علی با من فقط در این است که بعد از موسی علیه السلام باز پیامبری بود، ولی بعد از من پیامبری نخواهد بود. از این مطلب متوجه می‌شویم که اگر استثناء دیگری بین پیامبر صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام نسبت به موسی و هارون«علیهماالسلام» بود، حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله آن استثناء را هم ذکر می‌فرمود. پس نتیجه می‌گیریم تمام مناصب حضرت هارون علیه السلام که قرآن ذکر کرده، برای حضرت علی علیه السلام نیز هست که آن مناصب در آیات 29 تا 32 سوره طه، عبارتند از:

الف- وزارت هارون : «وَاجْعَلْ لی وَزیراً مِنْ اَهْلی هارونَ اَخی»؛ در این آیه حضرت موسی علیه السلام عرض کرد: خدایا! هارون را که از اهل و خانواده من است به عنوان همکار من در امر نبوت قرار بده.

ب- شرکت درامر رسالت: «وَاشْرِکْهُ فی اَمْری» خدایا او را در امر رسالت شریک من قرار ده.

ج- تقویت و تأیید موسی: «اُشْدُدْ بِه اَزْری» او را قدرت و پشتیبان من قرار ده.

د- خلافت و جانشینی موسی: «وَ قالَ مُوسی لاَخیهِ هاروُنَ‌اخْلُفْنی فی قومی...»⁽¹⁾موسی به برادرش هارون گفت: تو در بین امت من جانشین من باش.

2- پس همه مناصب و مقامات فوق را حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در اسلام دارند، و انصافاً مگر او با عمل و گفتار ثابت نکرد که تالی تِلْوِ و همراه پیامبر صلی الله علیه و آله بود؟ برای بررسی بیشتر در مورد این حدیث به جلد دهم کتاب امام شناسی علامه‌تهرانی رجوع فرمایید.

3- این نکته نیز قابل توجه است که در عینی که حضرت هارون علیه السلام قبل از حضرت موسی علیه السلام رحلت فرمود، ولی پس از رحلت حضرت موسی علیه السلام مقام وصایت حضرت موسی علیه السلام را موقتاً به جناب یُوشع‌بن‌نون سپردند تا امامت را به شُبَیْر و شُبَّر دو پسران حضرت هارون بسپارد. و در همین راستا است که در روایات داریم: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: خداوند نام فرزندم حَسن را حسن گذارد که نام فرزند اول هارون است و به زبان عِبری به آن شُبَیْر گویند. و نام فرزند دوم را حسین گذارد که به عبری به

آن شُبَّر گویند.⁽¹⁾

هشت بستان را کجا هرگز توانی یافتن جز به حبّ حیدر و شبیر و شبّر داشتن

شهرت حدیث منزلت به قدری بین کلیة مسلمانان روشن بوده که عموماً ائمه معصومین در احتجاج با مخالفان خود بدان استناد می‌کردند و آن‌ها هم حرفی بر خلاف آن نداشتند.⁽²⁾

«وَ اُقْسِمُ بِاللهِ لَوْ اَنَّ النّاسَ بَایَعُوا اَبی حِیْنَ فَارَقَهُمْ رَسُولُ‌الله صلی الله علیه و آله لَاَعْطَتْهُمُ السَّماءُ قَطْرَهَا وَ الاَرْضُ بَرَکَتَها؛ وَ ما طَمِعْتَ فیها یا مُعاوِیَةُ ! فَلَمّا خَرَجَتْ مِنْ مَعْدِنِها تَنَازَعَتْها قُرَیْشٌ بَیْنَها فَطَمِعَتْ فِیْها الطُّلَقاءُ وَ اَبْناءُ الطُّلَقاءِ اَنْتَ وَ اَصْحابُکَ: وَ قَدْ قالَ رَسُولُ‌اللهِ صلی الله علیه و آله: ما وَلَّتْ اُمَّةٌ اَمْرَها رَجُلاً وَ فیهِمْ مَنْ هُوَ اَعْلَمُ مِنْهُ اِلاّ لَمْ یَزَلْ اَمْرُهُمْ یَذْهَبُ سَفالاً حَتَّی یَرْجِعُوا اِلی ما تَرَکُوا. فَقَدْ تَرَکَتْ بَنُوا اسرائیلَ هارونَ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ اَنَّهُ خَلیفَةُ مُوسی فیهِمْ وَ اتَّبَعُوا السّامِرِیَّ وَ قَدْ تَرَکَتْ هَذِهِ الْاُمَّةُ اَبی وَ بایَعُوا غَیْرَهُ وَ قَدْ سَمِعُوا رَسُولَ‌اللهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: اَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هارونَ مِنْ مُوسی اِلاّالنُّبُوَّةَ».

«و قسم یاد می‌کنم به خداوند که: چون رسول خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رحلت کرد، و از میان مردم پنهان شد، اگر مردم با پدرم بیعت می‌کردند، هرآینه آسمان رحمت، تمام قطرات باران خود را به آن‌ها عنایت می‌کرد؛ و زمین برکت خود را بر ایشان می‌پاشید؛ و دیگر ای معاویه؛ تو در آن طمعی نداشتی!

ولیکن چون اِمارت و ولایت از معدن خود بیرون رفت؛ برای ربودن آن، قریش با هم به نزاع برخاستند؛ و در این‌حال آزادشدگانِ جدّم رسول خدا در فتح مکه و پسران آزادشدگان در ربودن آن طمع کردند؛ که تو هستی ای معاویه، و اصحاب تو ! و در حالی که تحقیقاً رسول‌خدا صلی الله علیه و آله گفته بود: هیچ وقت امتی امر زعامت و اِمارت خود را به دست کسی نمی‌سپارد که در میان آن امت از آن شخص داناتر و اعلم به امور بوده باشد؛ مگر آنکه پیوسته امر آنها رو به سستی و تباهی می‌رود؛ تا آنچه را که ترک کرده‌اند، دوباره بدان روی آورند. بنی‌اسرائیل هارون، وصیّ موسی را ترک گفتند؛ با آن‌که می‌دانستند: او خلیفه موسی است در میان آن‌ها؛ و از سامِرِی پیروی کردند؛ و این امت نیز پدرم را ترک گفتند؛ و با غیر او بیعت نمودند؛ با آن‌که از رسول‌خدا صلی الله علیه و آله شنیده بودند که به علی می‌گفت: نسبت تو با من همانند نسبت هارون است با موسی، بدون نبوت».

وَ زَوَّجَهُ ابْنَتَهُ سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ أَحَلَّ لَهُ مِنْ مَسْجِدِهِ مَا حَلَّ لَهُ وَ سَدَّ الْأَبْوَابَ إِلاّ بَابَهُ»؛

و نیز رسول اکرم صلی الله علیه و آله دختر گرامیش که سیده زنان عالم است به علی علیه السلام تزویج فرمود و نیز حلال کرد برای علی علیه السلام از دخول در مسجد و بازبودن در خانة آن حضرت به صحن مسجد، آنچه بر خود پیغمبر صلی الله علیه و آله حلال بود، و تمام درهای منازل اصحاب را که به صحن مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله باز بود، به حکم خدا بست، غیر از درِ خانه علی علیه السلام.⁽¹⁾

ابوالمُؤیّد موفّق بن أحمد خوارزمی مکّی با سند خود از جابربن عبدالله روایت کرده است که: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: یَا عَلِیُّ! إنَّهُ یَحِلُّ لَکَ فِی المَسْجِد مَا یَحِلُّ لِی وَ إنَّکَ مِنِّی بِمَنزِلَةِ هَاروُنَ مِن مُوسَی إلاّ أ نَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدِی! وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ إنَّکَ تَذُودُ عَن حَوْضِی یَوْمَ القِیَامَةِ رِجَالاً، کَما یُذَادُ البَعِیرُ الاجْرَبُ عَنِ المَاءِ بِعَصاءٍ لَکَ مِن عَوْسَجٍ کَأَنِّی أنظُرُ إلی مَقَامِکَ مِن حَوْضِی.⁽¹⁾

«ای علی! درِ مسجد من «مسجد النبّی» برای تو حلال است آنچه برای من حلال است! و منزلت تو با من، منزلت هارون است با موسی، به‌جز نبوّت که پس از من نبوّتی نیست! سوگند به آن کس که جان من در دست اوست،

تو در روز قیامت عصائی از چوب عَوسَج (درخت معروف خاردار) در دست داری، و همچون کسی که شتر جَرَبْ دار را از آب دور کند؛ تو مردانی را با این عَصا، از اطراف حوض من می‌رانی و دور می‌کنی! گویا من اینک دارم مَوقِف تو را از حوض خودم، می‌نگرم».

مسأله اجازة بازبودن درِ خانة علی علیه السلام به مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله که متون اهل سنت همگی آن را تأیید می‌کنند، موضوع قابل تأملی است که جهان اسلام را به این اندیشه وا می‌دارد که راستی چرا علی علیه السلام نسبت به بقیة صحابه استثناء شده‌اند و این موضوع موجب شد که ذهن عموم مسلمانان متوجه فضیلت علی علیه السلام شود.

مرحوم سید بن طاووس در «طرائف»⁽¹⁾

از کتاب فقیه شافعی ابن مغازلی در کتاب «مناقب» خود با اسنادش به نافع غلامِ پسر عمر روایت می‌کند که گفت: من به ابن عمر گفتم- و می‌دانیم که نظریه ابن عمر با خود عمر در این گونه مسائل یکی است - مَنْ خَیْرُ النّاسِ بَعْدَ رَسُولِ الله صلی الله علیه و آله ؟ «بهترین مردم بعد از رسول خدا کیست؟» ابن عمر گفت: مَا اَنْتَ وَ ذاکَ، لا اُمّ لَکَ؟ «تو را به این پرسش چکار ای بی مادر؟» سپس گفت: أسْتَغْفِرُالله، خَیْرُهُم بَعْدَهُ مَن کانَ یَحِلُّ لَهُ مَا یَحِلُّ لَه، و یَحْرُمُ علیه مَا یَحْرُمُ عَلَیه. «من از خدا مغفرت می‌طلبم، بهترین مردم پس از رسول خدا صلی الله علیه و آله آن کسی است که برای او حلال است آنچه برای رسول خدا حلال بوده است و حرام است برای او آنچه برای رسول خدا حرام بوده است.» گفتم: آن کیست؟! گفت: علی

بن ابیطالب علیه السلام. سَدَّ اَبْوابَ الْمَسْجدِ وَ تَرَکَ بابَ عَلِی وَ قال لَهُ: لَکَ فِی هذَا الْمسجدِ ما لِی وَ عَلَیْکَ فِیه مَا عَلَیَّ، وَ اَنْتَ وارثی و وصِیّی، تَقْضِی دَیْنِی وَ تُنْجِزُ عِداتِی وَ تَقْتُلُ عَلی سُنّتی، کَذَبَ مَنْ زَعَمَ أنَّهُ یُبْغِضُکَ وَ یُحِبُّنی. «پیغمبر صلی الله علیه و آله دستور داد درهای مسجد را بستند و در علی علیه السلام را بازگذارد و به او گفت: برای تو در این مسجد جایز است آنچه برای من جایز است، و تو وارث من هستی و وصی من هستی، دَین مرا أدا می‌کنی و به وعده‌های من وفا می‌نمایی و بر سنّت من جنگ می‌کنی، دروغ می‌گوید کسی که می‌پندارد تو را دشمن دارد و مرا دوست دارد».

پس چنانچه ملاحظه می‌کنید این مسأله یک نکتة مهم عملی در رابطه با نقش منحصر به فرد علی علیه السلام است که در جوامع روایی اهل سنت نیز بر آن تأکید شده و شما در دعای ندبه متذکر آن می‌شوی و سپس می‌گویی:

«ثُمَّ أَوْدَعَهُ عِلْمَهُ وَ حِکْمَتَهُ فَقَالَ أَنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا فَمَنْ أَرَادَ الْمَدِینَةَ وَ الْحِکْمَةَ فَلْیَأْتِهَا مِنْ بَابِهَا».

آنگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله اسرار علم و حکمتش را نزد علی علیه السلام به ودیعه گذاشت و فرمود: من شهر علمم و علی دروازة آن است، پس هر که بخواهد در این مدینة علم و حکمت وارد شود باید از دروازة آن وارد شود.

در روایت داریم که حضرت علی علیه السلام می‌فرمایند: «پیامبراکرم صلی الله علیه و آله هزار باب از حلال و حرام، از گذشته و آنچه واقع می‌شود تا روز قیامت، مرا تعلیم داد، که از هر بابی از آن، هزار باب گشوده می‌شود، به طوری که مقدّرات و گرفتاری‌ها و قدرت تجزیه و تحلیل و تمیز حق از باطل را

دانستم».⁽¹⁾

و راستی مگر می‌شود خلیفة رسول خدا صلی الله علیه و آله عالم به همة وقایع تا روز قیامت نباشد و بتواند درست تصمیم بگیرد و جامعه را رهبری کند؟

از «مناقب» ابن مغازلی فقیه شافعی، با قرائت او بر أبوالحسن أحمد بن مظفّر بن أحمد عطّار فقیه شافعی، و اقرار أبوالحسن بر این قرائت در سنة 434 با سند متّصل او از عبدالرّحمن بن نَهْبان، از جابربن عبدالله أنصاری روایت است که: «أخَذَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِعَضُدِ عَلِیٍّ علیه السلام وَ قَالَ: هَذَا أمِیرُ الْبَرَرةِ، وَ قَاتِلُ الْکَفَرَةِ، مَنْصُورٌ مَنْ نَصَرَهُ، مَخْذولٌ مَنْ خَذَلَهُ، ثُمَّ مَدَّ بِهَا صَوْتَهُ، فَقَالَ: أنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا فَمَنْ أَرادَ الْعِلْمَ فَلْیَأْتِ الْبَابَ.»⁽²⁾

«رسول‌خدا صلی الله علیه و آله بازوی علیّ علیه السلام را گرفت و گفت: این است أمیر نیکوکاران، و کشندة کافران، مورد نصرت خدا قرار گیرد هرکه وی را نصرت کند، و مورد خذلان و پستی خدا قرار گیرد هرکه وی را مخذول و بی‌یاور گذارد. سپس صدای خود را بدین گفتار بلند کرد که: من شهر علمم و علیّ دَرِ آن است، بنابراین هر که طالب علم باشد باید از این دَرْ بیاید!»

و نیز ابن مغازلی با سه سند، و خوارزمی و حمّوئی هر یک با یک سند متّصل از أبو معاویه، از أعمش، از مجاهد، از ابن عبّاس روایت کرده‌اند که

او گفت: «قَالَ رَسُولُ اللهُ صلی الله علیه و آله: أنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا، فَمَنْ أرَادَ الْعِلْمَ فَلْیَأْتِ الْبَابَ.»⁽¹⁾

و نیز در کتاب «الْمَناقبُ الفَاخِرَةُ فِی العترةِ الطّاهرة» از مبارک بن سرور، با سند متّصل خود از دِعْبِل بن علیّ بن سعید بن حَجّاج از ابن عبّاس روایت کرده است که او گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله گفت:

أنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا فَمَنْ أَرَادَ الْعِلْمَ فَلْیَأْتِ الْبَابَ. ثُمَّ قَالَ: یَا عَلِیُّ أنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ أنْتَ الْبَابُ؛ کَذَبَ الَّذِی زَعَمَ أنْ یَصِلَ إلَی الْمَدِینَةِ إلاّ مِنَ الْبَابِ.⁽²⁾

«من شهر علم هستم، و علیّ دَرِ آن شهر است. پس کسی‌که علم را می‌خواهد باید از درش داخل شود. و سپس گفت: ای علیّ من شهر علم هستم و تو دَرِ آن شهر هستی، دروغ می‌گوید کسی که گمان می‌کند که می‌تواند به شهر برسد، مگر آن‌که از درش وارد شود.»

سپس در ادامة دعا عرضه می‌داری:

«ثُمَّ قَالَ أَنْتَ أَخِی وَ وَصِیِّی وَ وَارِثِی لَحْمُکَ مِنْ لَحْمِی وَ دَمُکَ مِنْ دَمِی وَ سِلْمُکَ سِلْمِی وَ حَرْبُکَ حَرْبِی وَ الْإِیمَانُ مُخَالِطٌ لَحْمَکَ وَ دَمَکَ کَمَا خَالَطَ لَحْمِی وَ دَمِی وَ أَنْتَ غَداً عَلَی الْحَوْضِ خَلِیفَتِی وَ أَنْتَ

تَقْضِی دَیْنِی وَ تُنْجِزُ عِدَاتِی وَ شِیعَتُکَ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ مُبْیَضَّةً وُجُوهُهُمْ حَوْلِی فِی الْجَنَّةِ وَ هُمْ جِیرَانِی».

پروردگارا! آنگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: تو برادر من و وصی من و وارث من هستی، گوشت و خون تو گوشت و خون من است. صلح و جنگ با تو، صلح و جنگ با من است و ایمان (به خدا و حقایق الهیه) چنان با گوشت و خون تو آمیخته شده که با گوشت و خون من آمیخته است و تو فردا جانشین من برحوض کوثر خواهی بود، و پس از من تو اداء قرض مرا به عهده داری و وعده‌هایم را انجام خواهی داد و شیعیان تو در قیامت بر کرسی‌های نور با روی سفید در بهشت ابد گرداگرد من قرار گرفته‌اند و آن‌ها در آن‌جا همسایة من هستند.

از ابن عباس روایت است که: رسول خدا صلی الله علیه و آله به اُمِّ سَلَمَه گفتند:

یَا اُمَّ سَلَمَةَ عَلِیُّ مِنِّی وَ أنَا مِن عَلِیٍّ! لَحْمُهُ لَحْمِی! وَ دَمُهُ مِن دَمِی؛ وَ هُوَ مِنِّی بِمَنزِلَةِ هَارونَ مِن مُوسَی! یا اُمَّ سَلَمَةَ! اسْمَعِی وَاشْهَدِی! هَذَا عَلِیُّ سَیِّدُ المُسْلِمِینَ.⁽¹⁾

«ای ام سلمه! علی از من است؛ و من از علی هستم! گوشت او از گوشت من است؛ و خون او از خون من است؛ و نسبت او با من نسبت هارون است با موسی؛ ای اُمّ سَلَمه؛ بشنو و گوش فرا دار؛ و شاهد باش که: این علی سیّد و سالار و پیشوای مسلمین است.»

و در «مناقب» از جابربن عبدالله آورده است که گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و آله دربارة علی علیه السلام مطالبی را شنیدم ، که اگر تنها یکی از آن‌ها در کسی یافت شود، از جهت شرف و فضیلت کافی است که او را شریف و با فضیلت بنماید. این که فرمود: «عَلِیٌّ مِنِّی کَنَفْسِی؛ طَاعَتُهُ طَاعَتِی؛ وَ مَعْصِیَتُهُ مَعْصِیَتِی»، «نسبت علی با من مانند جان من است با من؛ طاعت از او طاعت از من است؛ و سرپیچی از او سرپیچی از من».و این‌که فرمود: «حَرْبُ عَلِیٍّ حَرْبُ اللهِ؛ وَ سِلْمُ عَلِیٍّ سِلْمُ اللهِ». «جنگ علی جنگ خداست؛ و صلح علی صلح خداست». و این‌که فرمود: «عَلِیٌّ مَعَ القُرْآنِ وَالقُرآنُ مَعَ عَلِیٍّ، لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدا عَلَیَّ الحَوْضَ». «علی با قرآن است؛ و قرآن با علی است؛ و هیچ‌گاه از هم جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض کوثر بر من وارد شوند».و از «مسند» احمد حَنبل، و تِرمَذی و نسائی و ابن ماجه از حُبشی بن جُناده آورده است که:«عَلِیُّ مِنِّی وَ أنَا مِن عَلِیٍّ وَ لا یُؤدِّی عَنِّی إلاّ أنَا أوْ عَلِیُّ». علی از من است و من از علی هستم و از طرف من أدا نمی‌کند و نمی‌رساند؛ مگر خود من و یا علی. و نیز فرمود: «عَلِیُّ تَقضِی دَینِی»⁽¹⁾علی

است که دَین مرا ادا می‌کند.

و ابن أبی الحدید می‌گوید: علی در روز شوری گفت:«أفِیکُم أحَدٌ قَالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله أنتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارونَ مِن مُوسَی إلاّ أنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدِی، غَیرِی! قالوا: لا!»⁽²⁾

«آیا در میان شما هست یک نفر که رسول خدا صلی الله علیه و آله به او گفته باشد؛ نسبت تو با من مثل نسبت هارون است با موسی؛ با این تفاوت که فقط بعد از من پیغمبر نیست؛ غیر از من؟ گفتند: نه!»

اَسراری از علی علیه السلام که رسول‌خدا صلی الله علیه و آله پنهان داشت

ابن‌ابی‌الحدید از «کنز الفوائد» کَراجکیّ با سند متّصل خود، از جابربن عبدالله انصاری روایت کرده است که: چون علی علیه السلام خیبر را فتح نموده؛ و به نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد، پیغمبر به او گفت:

« لَو لاَ أن تَقُولَ فِیکَ طَائِفَةٌ مِن اُمَّتِی ما قَالَتِ النَّصَارَی فِی المَسِیحِ ابنِ مَرْیَمَ؛ لَقُلْتُ فیکَ الیَوْمَ مَقالاً لا تَمُرُّ بِمَلاء إلاّ أخَذُوا التُّرابَ مِن تَحتِ قَدَمَیکَ وَ مِن فَضْلِ طَهُورِکَ فَاستَشفَوا بِهِ؛ وَلکِنْ حَسبُکَ أن تَکُونَ مِنِّی وَ أنَا مِنکَ! تَرِثُنِی وَ أرِثُکَ. وَ أنتَ مِنِّی بِمَنزِلةِ هَارونَ مِن مُوسَی إلاّ أنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدِی! وَ إِنَّکَ تُبْرِءُ ذِمَّتِی وَ تُقاتِلُ عَلَی سُنَّتِی! وَ إنَّکَ غَداً فی الاخِرَةِ أقرَبُ النّاسِ مِنِّی! وَ إنَّکَ أوَّلُ مَن یَرِدُ عَلَیَّ الحَوْضَ وَ إنَّکَ عَلَی الحَوْضِ خَلِیفَتِی! وَ إنَّکَ أوّلُ مَن یُکْسَی مَعی! وَ إنَّکَ أوَّلُ دَاخِلٍ الْجَنَّةَ مِن أُمَّتِی! وَ إنَّ شِیعَتَکَ عَلی مَنَابِرَ مِن نُورٍ مُبیضَّةً وَجُوهُهُم حَوْلی؛ أشْفَعُ لَهُمْ وَ یَکُونُونَ غَداً فِی الجَنَّةِ جیرانِی! وَ إنَّ حَرْبَک حَرْبِی! و إنَّ سِلْمَکَ سِلمی! وَ إنَّ سَرِیرَتَکَ سَرِیرَتِی! وَ عَلانِیتَکَ عَلانِیَتِی! وَ إنَّ وُلدَکَ وُلدی. وَ إنَّکَ مُنجِزٌ عِدَاتِی! وَ إنَّکَ عَلِیُّ! وَ لَیسَ أحَدٌ مِنَ الاُمَّةِ یَعدِلُکَ عِندِی! وَ إنَّ الحَقَّ عَلَی لِسَانِکَ، وَ

فِی قَلبِکَ، وَ بَینَ عَینَیکَ! وَ إنَّ الایمَانَ خَالَطَ لَحْمَکَ وَ دَمَکَ، کَمَا خَالَطَ لَحْمِی وَ دَمِی! وَ إنَّهُ لا یَرِدُ الحَوْضَ مُبغِضٌ لَکَ! وَ لا یَغِیبُ مُحِبٌّ لَکَ غَداً عَنِّی حَتَّی یَرِدَ عَلَیَّ الحَوْضَ مَعَکَ یَا عَلِیُّ!

فَخَرَّ عَلِیُّ علیه السلام سَاجِداً؛ ثُمَّ قالَ: الحَمدلِلَّهِ الَّذی مَنَّ عَلَیَّ بِالإسْلامِ؛ وَ عَلَّمَنی القُرآنَ؛ وَ حَبَّبَنِی إلَی خَیْرِ البَرِیَّةِ: خَاتَمِ النَّبِیِّینَ، وَ سَیِّدِ المُرْسَلِینَ، إحْسَاناً مِنهُ إلَیَّ وَ فَضلاً مِنهُ عَلَیَّ.

فَقَالَ رسول الله صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ لَوْ لا أنتَ لَم یُعْرَف المُؤمِنُونَ بَعْدِی.⁽¹⁾

و همچنین در «غایة المرام» مختصر این حدیث را از خوارزمی در «مناقب» ، از ناصر للحق در ضمن حدیث طویلی روایت کرده است . و نیز در «غایة المرام» این حدیث را بطوله از کتاب «المناقب الفاخرة» با سند متّصل خود از جابربن عبدالله روایت کرده‌است و در پایان حدیث این جملات را اضافه دارد که: یا علیُّ لقد جعل‌َ الله‌ُ نسلَ کلِّ نبیٍّ من صُلبه؛ و نسلی من صُلبک! فأنت أعزُّ الخلقِ لَدَیَّ؛ و أکرمُهم لَدَیَّ و مُحِبُّوک اکرم عَلَیَّ من اُمّتی. و نیز در «غایة المرام» ؛ قسمت اوّل ص 127 حدیث شمارة 4 از طریق خاصّه از شیخ صدوق با اسناد متّصل خود از جابربن عبدالله با عین عبارات مذکوره آورده است. (امام شناسی، ج 10، ص 78 به بعد).

«اگر دربارة تو گروهی از امّت من نمی‌گفتند آنچه را که نصاری در بارة عیسی بن مریم گفتند؛ من امروز دربارة تو گفتاری می‌آوردم، که به پیرو آن بر هیچ جماعتی عبور نمی‌نمودی؛ مگر آن‌که خاک را از زیر دو قدمت

می‌گرفتند و بر می‌داشتند؛ و زیادی و غُسالة آب وضوء و غسل تو را می‌گرفتند؛ و آن‌ها را وسیلة شفای خود قرار می‌دادند؛ ولیکن همین‌قدر کافی است که من دربارة تو بگویم که: تو از من هستی؛ و من از تو هستم؛ تو از من ارث می‌بری و من از تو ارث می‌برم!

و نسبت تو بامن، همانند نسبت هارون است با موسی؛ جز آن‌که پس از من پیامبری نیست! و تو حقّاً ذِمِّة مرا إبراء می‌کنی! و بر آئین و سنّت من کارزار می‌نمائی! و حقّاً فردا در آخرت نزدیک‌ترین مردم به من هستی! و حقّاً تو اوّلین کسی می‌باشی که در حوض کوثر بر من وارد می‌شود؛ و تو خلیفه و نماینده من بر حوض کوثر هستی! و تو اوّلین کسی هستی که با من لباس و حُلِّه بهشت و خِلعَت الهی می‌پوشد! و از امّت من اوّلین کسی می‌باشی، که وارد بهشت می‌گردد! و حقّاً پیروان و شیعیان تو، بر منبرهایی از نور بالا رفته؛ و با چهره‌های روشن و تابناک گرداگرد من هستند؛ و برای ایشان من در پیشگاه حضرت خداوند شفاعت می‌نمایم! و در فردای قیامت در بهشت همسایگان و هم‌جواران من می‌باشند! و جنگ تو جنگ من است و صلح تو صلح من است؛ و باطن و نیّات و پنهانی‌های تو، باطن و نیّات و پنهانی‌های من است! و ظاهر و هویدایی‌های تو ظاهر و هویدایی‌های من است! و حقّاً فرزندان تو فرزندان من هستند! و حقّا تو وفا کنندة عُهود و پیمان‌های من هستی! و حقّاً تو بزرگوار و بلند مقام، و رفیع الدرجه می‌باشی! و هیچ‌یک از افراد امّت من، هم میزان و هم رتبه و هم درجة تو نیستند! و حقّا حقّ بر زبان تو جاری است، و در دل تو است؛ و در برابر چشمان تو است؛ و ایمان با گوشت و خون تو به هم درآمیخته است؛ همان‌طور که با گوشت و خون من به هم در آمیخته است! و کسی‌که بُغض و عداوت تو را داشته باشد، داخل حوض کوثر نمی‌شود؛ و دوست تو در فردای قیامت، از

من پنهان نخواهد بود؛ تا این‌که با تو ای علی، در حوض کوثر وارد شود. علی علیه السلام چون این گفتار را از رسول الله صلی الله علیه و آله شنید، به سَجده افتاد و گفت: حمد و سپاس مختصّ خداوندی است که بر من به اسلام منّت نهاد؛ و قرآن را به من آموخت و محبّت مرا در دل بهترین مردم جهان: خاتم پیامبران و سیّد و سالار رسولان - از إحسانی که به من نمود؛ و فضل و رحمتی که شامل حال من کرد - قرار داد. پیغمبر صلی الله علیه و آله گفت: ای علی! اگر تو نبودی؛ مؤمنان بعد از من شناخته نمی‌شدند!»

چنانچه ملاحظه فرمودید در این روایت طولانی که خاصه و عامه آن را نقل کرده‌اند بسیاری از مضامین مطرح در این قسمت از دعای ندبه مطرح است و وجود مقدس رسول خدا صلی الله علیه و آله اصرار داشتند که اصحاب آن حضرت با چنین خصوصیاتی حضرت علی علیه السلام را بشناسند.

در این فراز اخیر از دعای ندبه که ما به شرح آن مشغولیم می‌فرماید: وجود امیرالمؤمنین علیه السلام در عالم یک معنایی داشت. حضور آن حضرت در عالم به عنوان یک انسان عادی و یک حادثة صرفاً تاریخی نبود، یک معنایی مشخص در تاریخ داشت. می‌گویی: خدایا! آنچه را که باید در خزینه تاریخ می‌گذاشتی تا معنای متعالیِ حیات بشر را محقق کنی با علی علیه السلام محقق کردی و لذا همچنان که در آخر روایت مذکور هم مطرح است، پیامبر صلی الله علیه و آله فرموده:

«وَلَوْلا اَنْتَ یا عَلِیُّ لَمْ یُعْرَفِ المُؤْمِنُونَ بَعْدی» یعنی ای علی اگر تو در عالم نبودی، بعد از من، مؤمنان از غیرمؤمنان شناخته نمی‌شدند و خط هدایت تاریخی گم می‌شد.

در نظر بگیرید خدا بنا دارد؛ تاریخِ حیاتِ بشر را با انسان‌های خاص به محتوای حقیقی برساند و آن را به سوی کمال هرچه بیشتر جهت دهد. پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: تو یکی از همان مصداق‌های ارادة خدا برای جهت‌دهی به تاریخ هدایت بشر هستی و اگر تو بعد از من نبودی خط ایمان شناخته نمی‌شد. بعد در ادامة دعای ندبه می‌گوید: با این‌که حضور اجتماعی سیاسی امیرالمؤمنین علیه السلام در اجتماع، با فراز و نشیب‌هایی همراه بود و آن حضرت برای انجام وظایف خود با کارشکنی‌هایی روبه‌رو شد، ولی با این‌همه خط هدایت گم نشد، هر چند آنچه باید می شد هنوز تحقق نیافته است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله به امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «اَنْتَ اوَّلُ داخِلِ الْجَنَّةِ مِنْ اُمَّتِی، و اِنَّ شیعَتک عَلَی مَنابِرَ مِنْ نورٍ مَسْرورونَ مُبْیَضَّةً وُجُوهُهُم حَولی، اَشْفَعُ لهم فَیَکونون غداً فی الْجَنَّةِ جیرانی».⁽¹⁾تو اولین کسی هستی از امت من که داخل بهشت‌خواهی شد، و شیعیان تو همگی بر منبرهائی از نور بالا خواهند رفت، همگی خرسند و خشنود با صورت‌های سفید و چهره‌های درخشان اطراف من‌اند، من شفیع آنها خواهم شد، و همه آن‌ها در فردای قیامت همسایگان من خواهند بود».

خوارزمی در «مناقب» فصل سیزدهم با سند متصل خود فرمایش رسول خدا صلی الله علیه و آله را در خیبر راجع به امیر المؤمنین علیه السلام ذکر می‌کند تا می‌رسد به این جمله که آن حضرت فرمود: «وَ اِنَّکَ اَوَّلُ داخلٍ یَدْخُلُ الْجَنَّةَ من اُمتی و

شیعتُکَ عَلی منابِرَ من نورٍ رِواءً مَروییّن⁽¹⁾مُبْیَضَّةً وُجُوهُهُم حَوْلی، اَشْفَعُ لَهُمْ فَیَکُونُونَ غَداً فَی الْجَنَّةِ جیرانی»⁽²⁾«ای علی از امت من فردای قیامت اولین کسی که داخل بهشت شود تو هستی، و شیعیان تو جملگی بر منبرهائی از نور بالا روند و با چهره‌های تابناک و سیمای درخشان، اطراف من گرد آیند.من درباره آنها شفاعت کنم، و آنها فردا همسایگان من خواهند بود».

و در ادامة دعا عرضه می‌داری:

«وَ کَانَ بَعْدَهُ هُدًی مِنَ الضَّلالِ وَ نُوراً مِنَ الْعَمَی وَ حَبْلَ اللَّهِ الْمَتِینَ وَ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِیمَ لا یُسْبَقُ بِقَرَابَةٍ فِی رَحِمٍ وَ لا بِسَابِقَةٍ فِی دِینٍ وَ لا یُلْحَقُ فِی مَنْقَبَةٍ مِنْ مَنَاقِبِهِ یَحْذُو حَذْوَ الرَّسُولِ«صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَیْهِمَاوَآلِهِمَا»

آن حضرت بعد از رحلت رسول‌خدا صلی الله علیه و آله امت را از ضلالت و گمراهی و کفر و نابینایی به مقام هدایت و بصیرت راهنما بود و او رشته محکم خدا و راه مستقیم حق برای امت بود.

کسی بر او سبقت نیافت، نه در قرابت از نظر رحم -که آن حضرت هم پسر عموی پیامبر صلی الله علیه و آله بود و هم داماد آن حضرت، آن هم از طریق فاطمه زهرا علیها السلام که در عظمت او هیچ‌کس شک نداشت- و نه در اسلام از نظر ایمان کسی بر او سبقت گرفت، و نه کسی در مناقب و اوصاف به مرتبه و کمال او خواهد

رسید.⁽¹⁾آن حضرت قدم به‌قدم در پی رسول اکرم صلی الله علیه و آله بود -که درود خدا بر هر دو و بر آل اطهارشان باد-

و سپس در ادامة دعا می‌گویی:

«وَ یُقَاتِلُ عَلَی التَّأْوِیلِ وَ لا تَأْخُذُهُ فِی اللَّهِ لَوْمَةُ لائِمٍ»

و علی علیه السلام برای تأویل و برگرداندن اسلام به مقام اولیه خود، جنگ‌ها و مبارزه‌ها نمود و در راه رضای خدا از ملامت و سرزنش سرزنش‌کنندگان هیچ سستی به خود راه نداد و با تمام قدرت در مقابل کسانی که می‌خواستند ارزش‌های اسلام را به ارزش‌های جاهلیت تبدیل کنند، ایستاد.

رسول خدا صلی الله علیه و آله به اباذر در بارة موضوعی که در این فراز مطرح است خبر داده بودند که «قسم به آن‌که جانم در دست اوست در میان شما کسی است که برای تأویل قرآن می‌جنگد همچنان که من برای تنزیل آن می‌جنگم، در صورتی که آن گروه کلمه توحید را بر زبان جاری می‌کنند ولی بیشترشان بدان ایمان ندارند، کشتن این گروه بر مردمان گران آید تا آن‌جا که به ولی خدا افترا زنند و از عملش ناراضی و رنجیده خاطر گردند»⁽²⁾

قَدْ وَتَرَ فِیهِ صَنَادِیدَ الْعَرَبِ وَ قَتَلَ أَبْطَالَهُمْ وَ نَاوَشَ ذُؤْبَانَهُمْ فَأَوْدَعَ قُلُوبَهُمْ أَحْقَاداً بَدْرِیَّةً وَ خَیْبَرِیَّةً وَ حُنَیْنِیَّةً وَ غَیْرَهُنَّ فَأَضَبَّتْ عَلَی عَدَاوَتِهِ وَ أَکَبَّتْ عَلَی مُنَابَذَتِهِ حَتَّی قَتَلَ النَّاکِثِینَ وَ الْقَاسِطِینَ وَ الْمَارِقِینَ.

و این علاوه بر آن است که در زمان خود رسول خدا صلی الله علیه و آله در راه خدا خون‌های صنادید و گردنکشان عرب را بر زمین ریخت و پهلوانان و گردنکشانشان را به قتل رسانید و سرکشان را مطیع و منقاد کرد و دلهایشان را پر از حقد و کینه از واقعه جنگ بدر و حنین و خیبر و غیره ساخت و در اثر همان کینه‌های پنهانی بود که بعد از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله به دشمنی با او قیام کردند و به مبارزه و جنگ با او هجوم آوردند تا آن‌که ناگزیر، او هم با «ناکثین» یا عهد شکنان امت و هم با «قاسطین» یا ظالمان و ستمکاران و هم با «مارقین» یا خوارج مرتد از دین، در نهروان به قتال برخاست.

در بارة مقابله حضرت علی علیه السلام با سران کفر همه تاریخ گواه است که دلاوری‌های آن حضرت در جبهه جنگ منحصر به فرد بوده به طوری که عمر گفت: «لَوْ لا سَیفِهِ کَما قامَ عَمُودُ الْإسلام»⁽¹⁾اگر شمشیر علی نبود، عمود اسلام بر پا نمی‌شد. به طوری که از هفتاد و چند نفری که در جنگ بدر به دست مسلمانان کشته شدند حدود سی و هفت نفر آن‌ها به دست حضرت علی علیه السلام بوده و آن هم کشتن سران و دلاوران قریش، و یا در جنگ احزاب و کشته شدن عمربن‌عبدود به دست علی علیه السلام که در واقع سرنوشت جنگ را عوض کرد، و یا در جنگ خیبر و کشته شدن مرهب خیبری به دست آن حضرت، همه و همه گواه بر آن است که علی علیه السلام با تمام وجود و پاک‌بازی فوق‌العاده که حکایت از ایمان خاص آن حضرت داشت در صحنه دفاع از اسلام تلاش کرد. و معلوم است که کینه

بازماندگان قریش و یهود پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله سر بر آورد و مقابل آن حضرت قد علم کند.

در تفسیر صافی در ذیل آیه شریفه « .... یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ یَخَافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ...»⁽¹⁾(آن‌هایی که در راه خدا مبارزه کردند و از ملامت ملامت‌گران ترسی به خود راه ندادند.) روایت از حضرت امام باقر و امام صادق«علیهماالسلام» هست که مراد از مؤمنان در این آیه امیرالمؤمنین علیه السلام و اصحاب آن حضرت می‌باشند که با منافقان از «ناکثین» و «قاسطین» و «مارقین» جنگ کردند.

«ناکثین» مثل طلحه و زبیر که با آن حضرت نقض عهد نمودند و جنگ جمل را به راه انداختند، و «قاسطین» مثل معاویه که در مقابل ارزش‌های اسلامی و عدالت ایستادند و سعی داشتند جامعه را به همان نظام ارزشی جاهلیت برگردانند، و «مارقین» مثل خوارج که در تندروی و سطحی‌نگری کار را به جایی رساندند که با امام زمان خود به جنگ پرداختند.

فصل چهارم: از شهادت علی علیه السلام تا غیبت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه

اشاره

«وَ لَمَّا قَضَی نَحْبَهُ وَ قَتَلَهُ أَشْقَی الْآخِرِینَ یَتْبَعُ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ لَمْ یُمْتَثَلْ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فِی الْهَادِینَ بَعْدَ الْهَادِینَ وَ الْأُمَّةُ مُصِرَّةٌ عَلَی مَقْتِهِ مُجْتَمِعَةٌ عَلَی قَطِیعَةِ رَحِمِهِ وَ إِقْصَاءِ وُلْدِهِ إِلاّ الْقَلِیلَ مِمَّنْ وَفَی لِرِعَایَةِ الْحَقِّ فِیهِمْ».

و چون نوبت أجل آن حضرت فرا رسید و شقی‌ترین خلق از پسینیان به پیروی از شقی‌ترین خلق از پیشینیان او را به شهادت رساند، امر رسول خدا صلی الله علیه و آله در بارة هادیان خلق یکی پس از دیگری امتثال و پیروی نشد و هرکدام را بعد از دیگری منزوی نمودند، و امت همه کمر بر دشمنی آن‌ها بستند و متفق شدند بر قطع رَحم پیامبر صلی الله علیه و آله و دورکردن اولاد طاهرینش، مگر قلیلی از مؤمنان حقیقی که حق اولاد رسول خدا صلی الله علیه و آله را رعایت کردند.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «یا عَلِی اَشْقَی الْاَوَّلینَ عاقِرُ النّاقَةِ وَ اَشْقَی الْاخِرین قَاتِلُکَ» ای علی! شقی‌ترین پیشینیان پی کننده و کشنده ناقه صالح است و شقی‌ترین پسینیان کشنده تو است.⁽¹⁾

و نیز رسول خدا صلی الله علیه و آله حضرت علی علیه السلام را اجمالا به این امر مطلع نموده بود، چون به ثبوت رسیده است که رسول خدا صلی الله علیه و آلهبه او گفت: «سَتُضْرَبُ عَلی هذا» به زودی ضربه‌ای این‌جا می‌خورد- و اشاره به سر اوکرد - «فتُخضَبُ منها هذه»، و از آن ضربه این‌جا خون‌آلوده می‌شود - و اشاره به محاسن او نمود⁽¹⁾

و نیز به ثبوت رسیده است که پیامبر صلی الله علیه و آلهَ به امیرالمومنین علیه السلام فرمودند:

«مَنْ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ قَالَ: عَاقِرُ النَّاقَةِ قَالَ: صَدَقْتَ فَمَنْ أَشْقَی الْآخِرِینَ قَالَ: قُلْتُ لَا أَعْلَمُ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: الَّذِی یَضْرِبُکَ عَلَی هَذِهِ وَ أَشَارَ إِلَی یَافُوخِهِ».⁽¹⁾

می‌دانی شقی‌ترین افراد از پیشینیان کیست؟ عرض کردند: آن کسی است که ناقة حضرت صالح علیه السلام را پی کرد و کشت. آیا می‌دانی شقی‌ترین افراد از پسینیان چه کسی است؟ گفت: نه. حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: آن کسی است که بر اینجا ضربه می‌زند، وبه سر حضرت اشاره کردند.

بالاخره همچنان که تاریخ گواه است آنچه باید بعد از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله با ادامة حاکمیت علی علیه السلام واقع می‌شد، محقق نشد و در مسیر هدایت تاریخی بشر انحراف ایجاد گشت. ولی ما می‌دانیم آنچه باید بشود، حتماً می‌شود. در این فراز می‌گویی: پروردگارا! مسیر تاریخ را خواستند از مسیری که تو برای بشریت اراده کرده بودی منحرف بکنند، تلاش‌هایی هم به زعم خود انجام دادند و از آن طریق در عرصة امتحان در زندگی زمینی، شخصیت هرکس معلوم شد، ولی شأن انسان، شأنی است که نمی‌تواند بدون راه و رسم و فرهنگ علی‌بن‌ابیطالب علیه السلام به‌سر ببرد و لذا باز به مقصدی که اسلام به او وعده داده‌است خواهد رسید و ما غم خود را از تغییر مسیری که واقع شد مطرح می‌کنیم تا روشن شود از سر اهداف خود باز نگشته‌ایم. آری!

«فَقُتِلَ مَنْ قُتِلَ وَ سُبِیَ مَنْ سُبِیَ وَ أُقْصِیَ مَنْ أُقْصِیَ وَ جَرَی الْقَضَاءُ لَهُمْ بِمَا یُرْجَی لَهُ حُسْنُ الْمَثُوبَةِ إِذْ کَانَتِ الْأَرْضُ لِلَّهِ یُورِثُهَا مَنْ یَشَاءُ

مِنْ عِبَادِهِ وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ وَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ کَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولا وَ لَنْ یُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ».

تا آن‌که به ظلم ستمکاران گروهی کشته، گروهی اسیر و جمعی دور از وطن شدند و قضای الهی بر آن خاندان مطهر جاری شد، به امید آن‌که در ازاء آن سختی‌ها، حسن ثواب و پاداش نیکو برای آن‌ها باشد، زیرا که زمین ملک خداست و به هر کدام از بندگان که خداوند مقدر کرده از آن بهره می‌دهد و آن‌ها را وارث ملک زمین خواهد کرد و عاقبت نیکِ عالم برای اهل تقوی است و تسلط ظالمین پایدار نیست. و پروردگار ما از هر نقصی پاک و منزه است و وعده او قطعی و محقق الوقوع خواهد بود و ابداً در وعده پروردگار خلاف نیست و او عزیز و حکیم است و لذا هیچ قدرتی در مقابل قدرت و ارادة او وجود ندارد و هیچ واقعه‌ای بدون حکمت و مصلحت خاص خداوند، در نظام عالم انجام نمی‌گیرد.

حقیقت نباید فراموش شود

فَعَلَی الْأَطَائِبِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا، فَلْیَبْکِ الْبَاکُونَ وَ إِیَّاهُمْ، فَلْیَنْدُبِ النَّادِبُونَ وَ لِمِثْلِهِمْ [فَلْتُذْرَفِ] فَلْتَذْرِفِ الدُّمُوعُ وَ لْیَصْرُخِ الصَّارِخُونَ وَ یَضِجَّ الضَّاجُّونَ وَ یَعِجَّ الْعَاجُّونَ».

پس شایسته است بر پاکان اهل بیت پیغمبر و علی علیهم السلام گریه کنندگان، گریه کنند و بر آن مظلومان عالم، ندبه و افغان نمایند و برای مثل آن بزرگواران اشک از دیدگان جاری سازند و باید ناله‌کنندگان ناله و زاری نمایند و ضجه و شیون کنندگان، ضجه و شیون از دل برکشند.

چون چنین انحرافی، انحرافی نیست که بتوان از آن گذشت. زیرا انحرافی است در جهت اصلی مسیر تاریخ و منحرف کردن سرنوشت بشریت و باید با هر وسیله‌ای متذکر آن انحراف شد و دائماً راه سعادت بشریت را مدّ نظر انسان‌ها قرار داد. اگر امروز جوانان دلسوز جهان بپرسند چرا خداوند برای ما راه نجات قرار نداده است، باید متذکر شوند راه نجات توسط اهل قدرت و سلطه بر انسان‌ها در انزوا است و باید به آن رجوع کرد. اگر نمی‌توانید اسلام را در همة مناسبات بشری حاکم کنید لااقل نگذارید فراموش شود و این ندبه‌ها و شیون‌ها یک نحوه توجه به حقیقتی است که از منظر بشریت کنار رفته است. و به همین جهت در ادامه عرضه می‌داری:

«اَیْنَ الْحَسَنُ اَیْنَ الْحُسَیْنُ اَیْنَ اَبْناءُ الْحُسَیْن»؛

کجایند امام حسن و امام حسین و فرزندان امام حسین علیهم السلام

شما در دعای ندبه این نکته را با خودتان در میان می‌گذارید که پس حالا چی؟ این‌که می‌گویید: «اَیْنَ الْحَسَنُ اَیْنَ الْحُسَیْنُ اَیْنَ اَبْناءُ الْحُسَیْن»؛ یعنی کجاست سیره و روش حسن و حسین«علیهما‌السلام» و فرزندان معصوم آن‌ها؟ پس معلوم است شما نمی‌پذیرید که زندگی انسان بدون مدیریت این‌ذوات مقدسه معنی پیدا می‌کند. اگرچه دشمنان این خاندان، عده‌ای را کشتند و عده‌ای را تبعید و اسیر کردند ولی شما هنوز می‌گویید: «اَیْنَ الْحَسَنُ اَیْنَ الْحُسَیْنُ اَیْنَ اَبْناءُ الْحُسَیْن» چون تا سیرة معصوم در مناسبات بشری جاری و حاکم نشود، خسارت بزرگ تربیتی و روحی بشر جبران نمی‌گردد، و ادامه می‌دهید که:

«صَالِحٌ بَعْدَ صَالِحٍ وَ صَادِقٌ بَعْدَ صَادِقٍ أَیْنَ السَّبِیلُ بَعْدَ السَّبِیلِ».

کجایند انسان‌های صالح و صادقِ پیوستة تاریخِ هدایت الهی؟ کجایند راه‌های پیوستة هدایت که یکی بعد از دیگری برای هدایت بشر گمارده شده بودند؟

شما با گفتن این جمله دارید اعلام می‌کنید راهی را جهت به ثمررسیدن استعدادهای بشر در تاریخ می‌شناسید که این راه با حاکمیت معاویه و یزید و مأمون عباسی و امثال آن‌ها محقق نمی‌شود، و این خیلی فهم می‌خواهد که انسان بداند راهی هست با خصوصیات خاص، و فرهنگِ جهانخواران، بر خلاف ارادة الهی، فرهنگ پوشاندن آن راه نورانی است و شما می‌خواهید به حکم وظیفة الهی و بر خلاف ارادة جهانخواران، عامل تحقق راه حاکمیت اولیاء الهی باشید.

«سیره و روش انسان‌های معصوم؛ مطلوب همة انسان‌های شایسته است، چرا که معنی انسان و معنی زندگی، به کمک آن‌ها روشن می‌شود و برعکس، هرکس به غیر از چنین انسان‌هایی و به حاکمیتی به غیر از حاکمیت آن‌ها آرام بگیرد، به بدترین نحو خود را تسلیم فساد می‌کند، فسادی که سراسرِ زندگی و روح او را فرا می‌گیرد، و شیعه و همه انسان‌های هوشیار بر این مسئله واقف‌اند که نباید این راه را گم کنند.»

روی این‌نکته فکر کنید که امام‌زمان عجل الله تعالی فرجه فقط برای آخر دنیا نیست. هر کس در زمانی که مناسبات اجتماعی‌اش در تحت حاکمیت حق نیست و منتظر آن حاکمیت نباشد و تسلیم حاکمیت باطل بشود، تمام فساد را در

رگ و ریشة خود و افراد جامعة خود فرو کرده است و لذا شیعه این توجه هوشیارانه را دائم مدّ نظر دارد که می‌گویید:

«أَیْنَ الْخِیَرَةُ بَعْدَ الْخِیَرَةِ أَیْنَ الشُّمُوسُ الطَّالِعَةُ أَیْنَ الْأَقْمَارُ الْمُنِیرَةُ أَیْنَ الْأَنْجُمُ الزَّاهِرَةُ اَیْنَ اَعْلامُ الدّین وَ قَواعِدُ الْعِلْم».

کجایند آن‌هایی که برگزیدگان خدا برای مدیریت نظام بشر بودند، کجا رفتند خورشیدهای تابان و اقمار فروزان و ستارگان درخشانِ حیات بشری،کجایند نشانه‌های دین‌داری و پایه‌های اندیشه و علم.

در این فراز از دعا موضوعِ توجه به رشتة هدایت الهی مورد نظر است و وجود آن‌ها مورد سؤال شما است و شما در بستر تاریخ به‌جستجو می‌پردازید که: کجایند نشانه‌های دین‌داری و قاعده‌های دانایی؟ چون می‌دانید هیچ‌وقت خداوند بشریت را به خود وانگذاشته، بلکه همواره چراغ هدایتی در پیش راه او قرار داده است و حالا که حاکمان ظالمِ جهان مانع ظهور آن نور هدایت شده‌اند، شما نارضایتی خود را از وضع موجود اعلام می‌دارید. چون می‌دانید نظام اَحسنی که ارادة حکیمانة خداوند آن را خلق کرده ظرفیت حاکمیت امام معصومی را دارد که قلب او ظرف معارف قرآن است و مقام باطنی قرآن را که در کتاب مکنون هست آن خانوادة اهل عصمت و طهارت می‌شناسند و چون جهان ظرفیت حاکمیت چنین کسانی را دارد و خداوند نیز چنین خواسته است، هرکس به کمتر از این قانع شود، به خداوند و به خودش جفا کرده است.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام

می‌فرمایند: «زمین پا برجا نمی‌ماند مگر آن‌که باید روی آن عالِمی باشد که حق را از باطل تمیز دهد».⁽¹⁾

و در راستای همین معارف است که نظر خود را به ذخیره‌ای از هدایت‌گران الهی می‌اندازی و به حضرت بقیة‌الله اعظم عجل الله تعالی فرجه نظر می‌کنی.

عمده آن است که متوجه باشیم حکمت خداوند اقتضا می‌کند که هیچ نیاز و میلی در نظام الهی لغو و بی‌جواب نمی‌ماند، حتی نیاز و میل به جنس مخالف را خداوند با خلق‌کردن جنس مخالف جواب می‌دهد، چه رسد نیاز به رهبری که بتواند تمام ابعاد فردی و اجتماعی انسان‌ها را در مسیری صحیح قرار دهد و لذا مسلّم جواب چنین نیاز مهمی را با به‌وجودآوردن انسانی معصوم و آگاه به همة حقایق، داده است. و از همین قاعده مهم یعنی توجه به حکمت الهی است که بزرگان فرموده‌اند، چون جامعه در زمان غیبتِ امام معصوم نیاز به رهبری أعْلم و أتْقی و أشْجَع دارد، خداوند چنین فردی را می‌پروراند و نظر به ولایت فقیه را بر همین اساس قرار داده‌اند و معتقدند خبرگان ملت باید تلاش کنند چنین فردی را که خدا پروریده است کشف نمایند. البته أعلمیت و تقوا و شجاعتِ بالای آن فرد باعث می‌شود که خود به خود افراد طالب حق به کمک خداوند او را بیابند. پس متوجه وجود حضرت بقیة‌الله‌بودن و از خداوند ظهور او را طلب‌کردن حاکی از یک بصیرت و شعور بالایی است که شیعیان بحمدالله از آن برخوردارند و در دعای ندبه متذکر آن هستند و در راستای چنین بصیرتی است که می‌گویی: «اَیْنَ بَقِیَّةُاللهِ الَّتی لا تَخْلوُ مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِیَه».

فصل پنجم: نقش تاریخی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه

اشاره

«اَیْنَ بَقِیَّةُاللهِ الَّتی لا تَخْلوُ مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِیَه»

کجاست آن «بقیّة‌اللّهی» که عالَم از عترت طاهرة هدایت‌گران خالی نیست.

از «بَقِیَّةُالله» ساده رد نشوید؛ یعنی خدا یک نوری از انوار خودش را در این عالم باقی گذاشته است و ما را بدون آن نور که جلوه و خلیفة اوست در این عالم رها نکرده‌است، یک انسان کاملی را گذاشته است که ما از حضور خدا در زندگی محروم نباشیم و خدایی‌بودن خود را می‌توانیم به کمک آن «بقیّة‌الله» تأمین کنیم.⁽¹⁾

کجاست آن که خداوند باقی‌اش گذارده برای بلوغ تاریخ بشر که؛ «لاتَخْلوُ مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِیَه»، زمین از او که از

سلسلة عترت هدایت‌گران و خانوادة پیامبر صلی الله علیه و آله است خالی نیست⁽¹⁾

و نه تنها از قبیلة ستمگران نیست، بلکه؛

«اَلْمُعَدُّ لِقَطْعِ دابِرِالظََّلَمَة».

کسی است که ریشة ظالمان را قطع می‌کند و نسل ستمگران به وسیله او منقطع می‌شود.

باید هوشیاری به خرج بدهید و کمی حوصله کنید تا جملاتی را که در فرهنگِ دینی ما تکرار می‌شود درست بفهمیم، روح این جملات را متأسفانه بعضاً متوجه نمی‌شویم و چون نمی‌فهمیم آن‌طور که باید و شاید به نشاط نمی‌آییم، سعی کنیم آرام‌آرام بفهمیم و به نشاط آییم و به سادگی از آن‌ها نگذریم.

«آری همان‌طور که خیانت است ، انسان‌ها را به آرزوها و آرمان‌های خیالی مشغول کنیم و از واقعیات زندگی خارج نماییم، این نیز خیانت بزرگی است که انسان را از واقعیات بزرگِ زندگی غافل نگه داریم و به بهانه ارتباط با واقعیت، انسان را در پایین‌ترین سطح واقعیت قرار دهیم و نگذاریم استعدادها و انرژی‌های عقلی و قلبی او به سوی عالی‌ترین واقعیات و آرمان‌های بزرگ سیر کند.»

آثار غفلت از موعودِ موجود

توجه به ربوبیت خدا و توجه به نبوت و امامت و توجه به حضور امام زمان عجل الله تعالی فرجه، توجه به واقعیّات موجوداست ولی توجه به واقعیّاتی که در عین

موجودبودن، متعالی است. امام مهدیِ ما، موعودِ موجود است. فرهنگی که گفت موعود هست ولی این موعود؛ الآن موجود نیست، در ساختار معرفتی خود دچار مشکل می‌شود و در ادامه فرهنگ معنوی خود دچار تناقض شده است. تقریباً همه ادیان معتقد به موعود هستند، ولی این عقیده به تنهایی، بشر امروز را و امروز بشر را نجات نمی‌دهد! موعود خداوند غایت زندگی فردی و اجتماعی بشر است و غایت هر چیز در مرتبة خودش موجود است و افراد و جوامع باید تلاش کنند تا به آن مرتبه دست بیابند.

آری! واقعیتِ متعالیِ موجود، زمینه ظهور می‌خواهد نه آن که بعداً موجود شود و بیاید. موعود ما الآن هست،⁽¹⁾

شما موانع را برطرف کنید تا او ظاهر شود ولی در هر حال و در عین غیبت، در حال تأثیر گذاری است، چون موجود است. بشر وقتی که از موعودِ موجودش - که خدا او را در زندگی بشر گذارده - غفلت کند در واقع از زندگی واقعی محروم می‌شود، و این مسئله روشن است. آن‌هایی که انسان را از واقعیّات متعالی جدا می‌کنند، خودشان برای خود بزرگی‌های دروغین می‌سازند و به کمک تبلیغات، آن‌را به بشر تحمیل می‌کنند و می‌خواهند که انسان‌ها از آن‌ها تبعیت کنند. آن‌هایی که ما را از افق بلند تاریخِ زندگیِ انسانِ معنوی فاصله می‌دهند آیا خودشان پیشنهادی جز پذیرفتن وضعیت موجود جهان دارند؟ پذیرفتن وضع موجود جهان که پذیرفتن زشتی‌ها و پلشتی‌هاست!

آیا تسلیم شدن در مقابل قدرت‌های دروغین جهان و در نتیجه انحطاط انسان در همه ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی نیست؟ پس واقعیّات بزرگ و متعالیِ موجود در عالم را که وعدة بزرگ الهی است، نباید فراموش کرد. یکی از آثار ظهور حضرت بقیة‌الله عجل الله تعالی فرجه به عنوان وعدة بزرگ خدا؛ ریشه‌کن‌کردن موانع خداپرستی است و لذا بر مبنای تمنّای تحقق این وعده ندا سر می‌دهی: «اَینَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دابِرِالظََّلَمَة».آنچه ممکن است از آن غفلت شود این است که متوجه نباشیم همین که تسلیم قدرت‌های غیرالهی، به عنوان «واقعیت» شدیم، فقط تسلیم نشده‌ایم، بلکه تمام فرهنگ زشت آن‌ها را، فرهنگ حقیقی پنداشته‌ایم؛ به این دلیل است که می‌گوییم این جهان در شرایطی که هم اکنون در شرایط غفلت از موعودِ موجود به‌سر می‌برد، چون خود را از انتخاب‌های آینده‌ساز، محروم می‌کند در واقع، خود را از بین می‌برد. جهان بی‌موعود – به جهت انتخاب‌های غلطی که انجام می‌دهد - در همان لحظه شروعش، رو به نابودی است و جهانی که موعود خودش را بشناسد و نظر خود را از او بر نگیرد، هر لحظه زنده است، زیرا انسان‌ها همین حالا دو شکل زندگی می‌کنند و آن‌که موعودِ موجود ندارد، همین حالا گرفتاربودن در پوچی‌ها را زندگی پنداشته است.

پس واقعیّات بزرگ عالم هستی را نباید فراموش کرد، به همین جهت شما در دعای ندبه می‌گویید:

«اَیْنَ الْمُنْتَظَرُ لِاِقامَةِ الْاَمْتِ وَ الْعِوَج»

کجاست آن امیدی که منتظریم هر کجی و انحرافی را راست کند.

این توجه، توجه به واقعیتی بسیار فعّال و مؤثّر و جهت‌دهنده است، حال چه این توجه به «حضور» غائبانه او باشد، و چه این توجه و امید به «ظهور» او در آینده باشد. این قسمت از دعای ندبه موجب می‌شود تا از واقعیت‌های متعالی زندگی غافل نباشیم و تسلیم ظلمات آخرالزمان نگردیم.

همین حالا یک نگاهی داشته باشید به جوانی که به معنای واقعی منتظِر است. ملاحظه کنید او هم اکنون چه احساسی در زیر این آسمان دارد. وقتی دل انسان به وجود مبارک امام منتظَر عجل الله تعالی فرجه به عنوان آرمانی‌ترین انسان که در اوج کمال انسانی است، نظر کند - امامی که هم اکنون هست، نه این که بعداً می‌آید- چنین دلی با جلب نظر مبارک آن حضرت، هم اکنون در مبادی میل خود از کجی راست می‌گردد. اگر شما می‌بینید انتظار برای بعضی‌ها حیات‌بخش نیست برای این است که یا اصلاً جایگاه موعود را در زندگی فردی و اجتماعی نمی‌شناسند، یا چگونگی موجودبودنش را نمی‌فهمند. انتظار حقیقی همین حالا مبادی میل انسان منتظِر را عوض می‌کند. همین که نظر به وجود مبارک موعود بیندازد و معنی او را بفهمد و روی این اعتقاد کار کند و جایگاهش را در هستی پیدا کند، به کمک نور مقدس آن حضرت کجی‌هایش راست می‌شود اصلاً جنس امام موعود در همه هستی اقامة اَمْت و عوَج، یعنی راست‌کردن هر کجی و عیب است، چه در شخصیت فرد و چه در گسترة اجتماع و چنین انسان منتظِری شایستگی برای سربازی در رکاب موعود، بعد از پایان غیبت او را پیدا

می‌کند. چنین دلی را زشتی‌ها و کجی‌های زمانه نمی‌رباید. آیا چنین انسانی را تهاجم فرهنگی می‌تواند بدزدد؟

احساس حضور در اردوگاه حاکمیت حق

«دل جوان منتظرِ امام زمان عجل الله تعالی فرجه، هم کجی‌ها را می‌شناسد - چون با زمانة غافل از امام معصوم آشتی نکرده و به آن تن نمی‌دهد- و هم خود را عضو فعال مدیریت بزرگ الهی برای حاکمیت حق در متن تاریخ می‌شناسد و خود را در چنین اردوگاهی احساس می‌کند».

این حرف نباید فقط در یک قالب احساساتی برای ما مطرح باشد. اول باید وجود امام زمان عجل الله تعالی فرجه برای ما ثابت شود و بعد چگونگی وجود و حضور آن حضرت در هستی بررسی گردد، تا نقش انتظار در زندگی ما مؤثر بیفتد. تنها با شعار دادن، چیزی حل نمی‌شود. دعای ندبه؛ فرهنگ عده‌ای است که بودِ امام را می‌شناسند و عزمشان، عزم ارتباط واقعی با سیره و سنت امام زمان عجل الله تعالی فرجه است.

«انسانی که احساس حضور در اردوگاه حاکمیت حق را داشته باشد، این انسان هم اکنون خودش یک اَبَرمرد است. او خودش را سرباز آن کسی می‌داند که عصاره همه رهبری‌های باشکوه و حق‌گرای تاریخ است».

برخی از جوانان عزیز که هم اکنون در حالت حضور در اردوگاه حاکمیت حق به‌سر می‌برند، در چهر‌ه‌شان نور شکوه رهبری الهی با همه کبریایی‌اش نمایان است. مسلّماً سرباز چنین کسی که عصاره همه پیامبران و اولیاء است، خودش اَبَرمرد است. آیا چنین سربازی همان اراده مصمّم و

زلالی نیست که چون پاره‌های فولاد تیز و برنده است؟⁽¹⁾و لذا روی این جمله باید فکر شود که:

«در دوران غیبت - وقتی که امام معصوم حاکم نیست - هرکس، به غیر از منتظران واقعی، یا زبون و منفعل و ستم‌پذیراست و یا ستمگر.»

هرکس که می‌خواهد باشد، اگر به چیزی پایین‌تر از برترین وعدة خدا، خودش را مشغول کرده باشد، نمی‌تواند ستمگر و یا ستم‌پذیر نباشد. مسئله ولایت فقیه و نظام اسلامی بر این اساس که نباید هضم اردوگاه کفر جهانی شد، به‌وجود آمده است که لااقل حالا که خود امام معصوم عجل الله تعالی فرجه حاکم نیست، فکر ائمه علیهم السلام توسط کارشناس آگاه به احادیثِ آن عزیزان یعنی فقیه، در جامعه جاری باشد و انتظار، از این طریق معنی عملی به خود بگیرد و زمینة حاکمیت امام معصوم علیه السلام فراهم گردد.

«اَیْنَ الْمُرْتَجی لِاِزالَةِ الْجَوْرِ وَ الْعُدْوان»؛

کجاست او که امید داریم اساس ستمگری‌ها و دشمنی‌ها را از بین ببرد؟

آیا کسی هست که با جان و دل این جمله را نگوید و بتواند زیر این آسمان، جان و قلبش را زنده نگهدارد و گرفتار سیاه‌کاری‌های ستمگران نشود؟ این یک جمله نیست، یک فرهنگ بزرگ در این جمله مطرح

است. در این فراز از دعا می‌گویی: کجاست آن امید ما برای از بین بردن ستم و ستمگران و هرگونه دشمنی با حق. این سخن کسی است که متوجه است تاریخ زنده است و به سوی یک حقیقت نهایی سیر می‌کند و لذا به واقعیات ساختة دست ستمگران، به‌عنوان سرنوشتی که نمی‌توان از آن فرار کرد، تن نمی‌دهد. شما برای این‌که بفهمید از این جمله چقدر کار می‌آید یک نگاه به دنیای امروز بیندازید. چطور شد که بشریت به این روز افتاد؟ ریشة این همه تسلیمِ فرهنگِ باطلِ غرب‌شدن، در کجاست؟ همه مردم دنیا که نمی‌خواهند این‌قدر بد باشند و حقیقتاً این‌قدر بد نیستند، ولی چرا ستم این‌همه قوت دارد و تمام مناسبات انسان‌ها را تحت تأثیر خود قرار داده است؟ چرا ستم چهره حقّانیّت به خود گرفته است؟ برای این‌که طلب و تمنّای نابودی ظلم و دشمنی در بشر فرو نشسته و هرکس مشغول زندگی خود شده است، لذا برای این‌که تو گرفتار این فرسودگی و پوچی نشوی، می‌گویی:

«اَیْنَ الْمُدَّخَرُ لِتَجْدیدِ الْفَرائِضِ وَ السُّنَن».

کجاست آن‌کس که برای تجدید و احیاء فرائض و سنن الهی ذخیره شده است؟

وقتی چنین آینده‌ای در صحنه آرزوها و آرمان‌های انسان‌ها زنده ماند، هرگز ستم و دشمنی پا نمی‌گیرد. شما در این جمله می‌گویید: کجاست آن ذخیرة الهی که برای برگشت جهان به سوی سنن و آداب و قوانین خدا ذخیره شده است. آری این سخن، سخن چشمِ واقعیت‌بینی است که واقعیت‌ها را فقط در حد حرکات وضع موجود نمی نگرد، بلکه کمی

سرش را از واقعیت‌های وضع موجود بالاتر برده است و به ذخیره‌های عالم هستی نیز نظر انداخته است و تلاش می‌کند زمینة تأثیر آن حضرت را در نظام بشری هر چه بیشتر فراهم کند تا إن‌شاءالله به ظهور و تأثیر نهایی آن حضرت منجر شود. همچنان‌که در این فراز متذکر می‌شوید، ما معتقدیم جهان ظرفیت حاکمیت امامی را دارد که واسطة فیض بین زمین و آسمان است و خداوند آن حضرت را برای بشریت ذخیره کرده، و بشر هنوز خود را برای ظهور نهاییِ آن ذخیرة بزرگ آماده نکرده، هرچند استعدادِ داشتن چنین حاکمیتی را دارا است، و توجه به دعای ندبه وسیلة به فعلیت درآوردن آن استعدادهاست که منجر به ظهور مقدس امام زمان عجل الله تعالی فرجه می‌شود که ظهور مجدد دینداری است با آن لطایفی که اهل‌البیت علیهم السلام متذکر آن هستند، و نه دینداری خشک و تند و قالبی که امثال سلفی‌ها و طالبانی‌ها می‌خواهند به صحنه بیاورند. لذا در ادامه می‌گویی:

«أَیْنَ الْمُتَخَیَّرُ لِإِعَادَةِ الْمِلَّةِ وَ الشَّرِیعَةِ، أَیْنَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْیَاءِ الْکِتَابِ وَ حُدُودِهِ، أَیْنَ مُحْیِی مَعَالِمِ الدِّینِ وَ أَهْلِهِ».

کجاست آن کسی‌که برای برگردانیدن ملت و شریعتِ مقدس اسلام به مسیر اصلی‌اش، برگزیده شده است؟ کجاست آن کسی‌که آرزومندیم قرآن و حدود و قوانین آن را در فرهنگ بشری زنده و احیا کند؟ کجاست زنده‌کنندة نشانه‌های دین و اهل آن؟

امام باقر علیه السلام فرمودند: «خداوند زمین را پس از موت، به وسیلة قائم زنده می‌گرداند و مراد از موت زمین، کفر و جور اهل آن است و شخص کافر همان مرده است».⁽¹⁾

از امیرالمؤمنین علیه السلام داریم: «وَ یُحْیِی مَیِّتَ الکِتابِ وَ السُّنَّةِ»⁽²⁾مهدی عجل الله تعالی فرجه کتاب و سنت را که مرده است، زنده می‌کند.

در عصر مهدوی، جهان با احیای اسلامی جدید و نوسازیِ دینی مواجه خواهد شد. امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «یَهدِمُ ما قَبْلَه کما هَدَمَ رسول‌الله و یَسْتَانِفُ الاسْلامَ جَدیداً».⁽³⁾مهدی علیه السلام بدعت‌های ساختگی قبلی را به‌کلی نابود می‌نمایند و آن‌طور که رسول‌الله صلی الله علیه و آله رسوم قبلی را نابود فرمودند و طوری اسلام به صحنه می‌آید، که گویا اسلام جدیدی آورده است.

راستی اگر دین از مسیر خود خارج نشده بود و تبیین و اجرای آن در خانة وحی قرار می‌داشت، امروزه سرنوشت جهان اسلام این‌چنین بود که هست؟ آیا اسلام توان و قدرت آن را ندارد که مسلمانان را به قلة عظمت و کمال برساند، و یا اسلام آن‌طور که باید و شاید در مناسبات مسلمانان حاکم نیست؟ ما در این فراز به دو نکته اشاره داریم؛ یکی این‌که اسلام از مسیر اصلی خود خارج و لذا ملت و شریعت از نشاط و تحرک خود خارج گشته است، دیگر این‌که اگر حضرت بقیة‌الله عجل الله تعالی فرجه ظهور کنند ملت و شریعت احیاء می‌شوند و اسلام در بستر اصلی خود قرار می‌گیرد و

عظمت‌های اسلام در همة ابعاد خود به نمایش می‌آید. عمده آن است که دائماً توجه خود را به وجود مقدس آن حضرت جلب نماییم.

امام زمان عجل الله تعالی فرجه خشم بزرگ خدا برای کفار

«اَیْنَ قاصِمُ شَوْکَةِ الْمُعْتَدین

کجاست آن خردکننده شوکت و شکوه تجاوزگران.

اَیْنَ هادِمُ اَبْنِیَةِ الشِّرْکِ وَ النِّفاق

کجاست منهدم کنندة سازمان‌های شرک و نفاق.

أَیْنَ مُبِیدُ أَهْلِ الْفُسُوقِ وَ الْعِصْیَانِ وَ الطُّغْیَانِ

کجاست نابودکنندة اهل فسق و عصیان و ظلم.

أَیْنَ حَاصِدُ فُرُوعِ الْغَیِّ وَ الشِّقَاقِ

کجاست آن‌که نهال گمراهی و دشمنی و عناد را از زمین بر می‌کند.

در این‌جا هست که متوجه می‌شویم نباید با حاکمیت اسلام، دشمنی‌ها در جامعة جهانی غلیظ‌تر شود، چرا که اسلام حقیقی پیام‌آور صلح و دوستی است. آری اگر عدة قلیلی می‌مانند که بر خشونت دامن می‌زنند، ولی در شرایطی که اسلام ناب حاکم شود مرز آن عدة قلیل از بقیة مردم جدا می‌شود، چگونه می‌توان پذیرفت که عده‌ای به نام بازگشت به اسلام هرکسی که به غیر آن‌ها فکر می‌کند را واجب‌القتل بدانند و یا عده‌ای آنچنان در توهّم خلوص فرو روند که فقط خود را شیعه بدانند و از آن صفا و صمیمیت که باید بین مسلمانان باشد، هم خود را محروم کنند و هم جامعه را؟

أَیْنَ طَامِسُ آثَارِ الزَّیْغِ وَ الْأَهْوَاءِ

کجاست آن‌که آثار اندیشه باطل و هواهای نفسانی را محو و نابود می‌سازد.

أَیْنَ قَاطِعُ حَبَائِلِ الْکِذْبِ وَ الإفْتِرَاءِ.

کجاست آن‌که نابودکنندة دام‌ها و دسیسه‌های دروغ و افتراء.

أَیْنَ مُبِیدُ الْعُتَاةِ وَ الْمَرَدَةِ.

کجاست هلاک‌کننده و نابودکنندة متکبّران و سرکشان عالم.

اَیْنَ مُسْتَأصِلُ اَهْلِ الْعِنادِ وَ التَّضْلیلِ وَ الْاِلْحاد»

کجاست آن‌که هر عناد و لجبازی و گمراهی و بی‌دینی را ریشه‌کن می‌کند؟

همة این‌ها می‌رساند که زندگی زمینی اگر بر اساس اسلام حقیقی مدیریت شود، بهشت پاکی‌ها و صمیمیت‌ها و تعالی‌ها است.

حضرت ولی‌عصر عجل الله تعالی فرجه فقط نسبت به کفار معاند مظهر صفات جلال حق می‌باشند که چون آن حضرت قیام کنند قدرت دروغین اهل کفر و نفاق در هم می‌ریزد. همچنان که قبلاً عرض شد؛ راوی از امام صادق علیه السلام در بارة سیره و روش حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه سؤال می‌کند؛ حضرت می‌فرمایند: «همان کاری که رسول خدا عجل الله تعالی فرجه انجام داد او هم انجام می‌دهد، آنچه از آثار بدعت و شرک و گمراهی پیش از ظهور او پدید آمده از میان می‌برد، همچنان‌که رسول خدا صلی الله علیه و آله اساس جاهلیت را منهدم کرد.»⁽¹⁾

راستی این بی‌حرمتی به خدا نیست که تصور کنیم خدا انسان‌ها را با ستمگران واگذارده و برنامه‌ای برای دفع ستمگران و حاکمیت حق نریخته است؟ و آیا این بی‌حرمتی به گوهر انسان نیست که امنیت ستمگران را به بهانه این‌که «خشونت به هر شکل مردود است»، پذیرا شویم؟ آیا خداوند جریانی را در این عالم قرار نداده است تا ریشه این شرک و نفاق و عناد را بکَند، تا ما با او همدست و همداستان شویم؟ شما در این سخنان بر این اعتقاد بزرگ باقی مانده‌اید و پای می‌فشارید که جریانی در عالم هست و این جریان ریشة همه بدی‌ها را می‌کَند و ما در عین آمادگی، در انتظار همراهی با او هستیم، جریانی که خداوند در بنیه تاریخ بنا نهاده و انسان‌ها منتظر اویند.

امام‌زمان عجل الله تعالی فرجه فریب این شعارها را نمی‌خورد که «همه جا باید لبخند باشد و دورة خشونت گذشته است». شما می‌دانید که در دوره امام‌زمان عجل الله تعالی فرجه ستمگران ریاکار اگر توبه هم بکنند توبه‌شان پذیرفته نیست؛⁽¹⁾دیگر در آن زمان به اهل کفر فرصت داده نمی‌شود، همه آن‌هایی که تا آن زمان هنوز بر فساد خود باقی‌اند، کشته می‌شوند⁽²⁾و همان‌گونه که افرادِ منتظِر تمام آرزوهایشان را ظهور امام‌زمان عجل الله تعالی فرجه قرار داده‌اند و نمی‌توانند به طرف ایشان جلب نشوند، طرف مقابل هم دیگر نمی‌تواند پابه‌پا و تعلّل کند. آن زمان،

زمانی است که ظلم باید ریشه‌کن شود و نفاق نمی‌تواند حیات داشته باشد. چون بشر طالب شرایطی است که به پاکی زندگی کند و به پاکی عبادت نماید.

فرهنگ معنوی بشر فرهنگی است که باید به ثمر برسد. شما روی این مطلب فکر کنید که در زمان ظهور، کارهای نیمه کاره انبیا و اولیا باید به نتیجه نهایی برسد. آن‌جا دیگر قصه، قصة ابوسفیان نیست که به این طرف خندق بیاید و منافقانه انقلاب پیامبر صلی الله علیه و آله را برباید. آن‌هایی که به خدا چنین گمان زشتی دارند و معتقدند در این دنیا، هم ما هستیم و هم این ستمگران و باید یک طوری با آن‌ها کنار بیاییم و آن‌ها را به رسمیت بشناسیم، آیا به‌جهت چنین پندار زشتی نیست که چوب ستم را بر سر و پشت خود می‌پذیرند؟ آیا واقعاً خدا چنین کاری را بنا گذاشته است، یا ما خودمان برنامة حاکمیت ستم را پذیرفته‌ایم؟ آیا کسانی که گمان کرد‌ه‌اند خدا آن‌ها را به ستمگران واگذاشته است و به حیاتی بالاتر نمی‌اندیشند، خودشان بهترین وسیله برای تحقق فرهنگ ستم نیستند؟ مبلّغ حاکمیت ستم کسی است که معتقد باشد دیگر خدا ما را با همین ستمگران واگذاشته‌است. این شخص قدرت موجود ستمگران را می‌پذیرد، نه قدرت معهودِ الهی را.

حضرت علی علیه السلام در وصف حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می‌فرمایند: «او میل‌ها و هواهای نفسانی را به هدایت و رستگاری برمی‌گرداند، موقعی که مردم هدایت را به هوای نفس تبدیل کرده باشند، و رأی را به قرآن برمی‌گرداند

موقعی که مردم قرآن را تابع رأی و میل خود قرار داده باشند».⁽¹⁾پس ملاحظه می‌فرمایید که خداوند به ما افق دیگری را نشان داده‌است که در آن افق، برتری با اولیای خداست و نه با دغل‌کاران و خون‌ریزان. لذا با تمام امید می‌گوییم:

«اَیْنَ مُعِزُّ الْاَوْلیاء وَ مُذِلُّ الْاَعْداء»

کجاست آن کسی‌که اولیای خدا را عزیز و دشمنان خدا را خوار می‌کند؟

«اَیْنَ جامِعُ الْکَلِمَةِ عَلَی التَّقْوی»

کجاست آن‌کسی که مردم را بر گرد نور تقوی و ایمان جمع می‌کند؟

کجاست آن کسی که فرهنگ انسانِ با تقوی را جهت مناسبات انسان‌ها در جامعه، تدوین می‌کند؟ زیرا ما نمی‌توانیم فرهنگ کفر را به عنوان فرهنگ اصلی تاریخ بپذیریم و نسبت به حاکمیت حق بی‌تفاوت باشیم. در چنین فرهنگی است که انسان اگر نتواند وضع کفر را به‌هم بزند لااقل هرگز همرنگ کفر نمی‌شود و در آن صورت یک قدم به سوی رهایی به جلو برداشته است و می‌فهمد حاکمیتی در پیش است که حکم خدا را از آسمان برای بشر می‌آورد و نمی‌گذارد همانند وضع موجود، راه بشر به سوی آسمان بسته شود، بلکه جهان را براساس تقوی حرکت می‌دهد.

غفلت از دو چیز فاجعه‌آمیز است. غفلت از ناپایداربودنِ فرهنگ ظلم، و غفلت از حتمی‌بودن حاکمیت جهانی اسلام. این دو غفلت موجب

سستی در تصمیم‌گیری و عامل ادامة بحران خواهد بود و در نتیجه به آن شرایطی که زمینة ظهور تمدن اسلامی توسط حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه است دست نمی‌یابیم و در فرازهای اخیر دعا خود را از این خطر می‌رهانیم، چون می‌دانیم خداوند چنین سرنوشتی را برای جهان اسلام اراده کرده است که اولیاء الهی عزیز و دشمنان خدا ذلیل و شرایط حاکمیت تقوا فراهم گردد. پس باید خود را هرچه بیشتر برای تحقق آن شرایط آماده کنیم، شرایطی که امام سجاد علیه السلام در وصف افراد آن می‌فرمایند: «وقتی که قائم آل محمد«صلوات‌الله‌علیهم» قیام کند خداوند عزوجل هرگونه نقاهت و بی‌حالی را از شیعیان ما برطرف می‌کند و دل‌هایشان را همچون قطعات آهن سخت و محکم می‌گرداند که نیروی هریک از آنان نیروی چهل مرد می‌باشد و آنان فرمانداران و بزرگان روی زمین‌اند».⁽¹⁾و یا همان‌طور که امام باقر علیه السلام می‌فرمایند: «وقتی که امر ما انجام گیرد و مهدی ما آید، هریک از شیعیان ما از شیر دلیرتر و از نیزه چابک‌تر و مؤثرترند، و دشمنان ما را به زیر دو پای خود می‌آورند و پایمال می‌کنند ...».⁽²⁾

چرا همه چیز از قداست افتاد؟

«اَیْنَ بابُ اللهِ الَّذی منِْهُ یُوْتی»

کجاست آن آستانة الهی که از طریق او بندگان خدا با پروردگارشان مرتبط می‌شوند؟

امامِ معصوم؛ باب‌الله است و باید با حاکمیت امام معصوم راه جامعه به سوی خدا باز شود و مردم بتوانند در همة مناسبات خود - اعم از فردی و اجتماعی- با خدا مرتبط باشند.

این فراز در جای خود معارف بلندی را به همراه دارد که باید به طور جداگانه به آن پرداخته شود، چون به مقام وجود مقدس حضرت صاحب‌الامر توجه دارد. همین قدر بدانید که اسم «الله» به عنوان اسم جامع الهی، مثل هر اسم دیگری مظهری دارد و مظهر «اسم‌الله»، انسان کامل است که متعلَّم به همة اسماء الهی است و لذا هرکس خواست با «الله» ارتباط پیدا کند از طریق امام زمان عجل الله تعالی فرجه این کار برایش ممکن می‌شود و لذا او را «باب‌الله» می‌نامند و انسان از طریق نظر به مقام آن حضرت راه ارتباط با خدا برای اُنس با همة اسماء الهی برایش باز می‌شود.⁽¹⁾

فهم مقام «باب‌الله» بودن آن حضرت گام بلندی است که در معارف الهی برداشته شده است.

«اَیْنَ وَجْهُ اللهِ الَّذی اِلَیْهِ یَتَوَجَّهُ الْاَوْلِیاء»

کجاست آن وجه الهی که اولیاء و دوستان خدا به جانب او روی می‌آورند تا از طریق او به خدا مربوط می‌شوند؟

حضرت رضا علیه السلام فرمودند: مراد از «وجه‌الله»، پیامبران و حجت‌های الهی هستند که مردم توسط آنان متوجه خدا می‌شوند».⁽²⁾

و از حضرت صادق علیه السلام روایت است که:

«مَنْ زَعَمَ أَنَّ لِلَّهِ وَجْهًا کَالْوُجُوهِ فَقَدْ أَشْرَکَ، وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ لِلَّهِ جَوَارِحَ کَجَوَارِحِ الْمَخْلُوقِینَ فَهُوَ کَافِرٌ بِاللَهِ فَلاَ تَقْبَلُوا شَهَادَتَهُ وَ لاَ تَأْکُلُوا ذَبِیحَتَهُ! تَعَالَی اللَهُ عَمَّا یَصِفُهُ الْمُشَبِّهُونَ بِصِفَةِ الْمَخْلُوقِینَ؛ فَوَجْهُ اللَهِ أَنْبِیَآؤُهُ وَ أَوْلِیَآؤُهُ».⁽¹⁾

«کسی‌که گمان کند که خداوند مانند مخلوقین صورت و سیمائی دارد و وَجه دارد، به خدا شرک آورده است. و کسی‌که بپندارد از برای خدا اعضاء و جوارحی است مانند اعضاء و جوارح مخلوقات، به خدا کفر ورزیده است؛ شهادت او را قبول نکنید و ذبیحة او را نخورید! بلند مرتبه و عالی درجه است خداوند از آن صفات مخلوقات که مُشبِّهون به او نسبت می‌دهند و به صفات مخلوقات تشبیه می‌کنند؛ وجه خدا أنبیای او و أولیای او هستند.»

در این فراز جهت جان را متوجه وجود مقدس آن حضرت به عنوان «وَجه‌الله» می‌نماییم. و می‌گویی: «اَیْنَ وَجْهُ اللهِ الَّذی اِلَیْهِ یَتَوَجَّهُ الْاَوْلِیاء».

مسلّم «اَینَ، اَینَ» یعنی؛ کو، کوهای ما بی‌جواب نخواهد ماند و خود این کو، کو، گفتن‌های ما إن‌شاءالله موجب توجه جامعة ما به سوی آن حضرت خواهد شد. گفت:

بس

بگفتم کو وصال و کو نجاح

برد

این کوکو مرا در کوی او

از

لب اقبال و دولت بوسه یافت

این

لبان خشک مدحت‌گوی او

شادبخشی

که غم او قوت اوست

پهلوانی

کوفتد پهلوی او

جست

و جویی در دلم انداخت او

تا

ز جستجو روم در جوی او

خاک

را هایی و هویی کی بدی

گر

نبودی جذبِ های و هوی او⁽¹⁾

توجه به نماد کامل شعور حضوری و قلبی

«اَیْنَ السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَیْنَ الْاَرْضِ وَ السَّماء»

کجاست آن کس که وسیلة اتصال بین زمین و آسمان است؟

قال الصادق علیه السلام: «نَحْنُ السَّبَبُ بَینَکُمْ وَ بَینَ اللهِ عزّوجل»⁽²⁾ماییم سبب و طریقِ بین شما و خدای عزوجل .

ما معتقدیم بین خداوند و سایر موجودات باید انسان کاملی واسطه قرار داشته باشد تا به عنوان صادرة اول در مقام جامع جمیع کمالات الهی قرار گیرد. مگر در راستای همین معارف نیست که در زیارت جامعه خطاب به ائمه علیهم السلام عرضه می‌داریم: «بِکُمْ فَتَحَ اللهُ وَ بِکُمْ یَخْتِم ...» به واسطة وجود شما خدا باب فیوضات و خیرات را می‌گشاید و به وسیلة شما آن را به انتها می‌رساند؟ که اشاره به همین مقام واسطة فیضی ائمه معصومین علیهم السلام دارد.

شاید برای اُنس با این فراز از دعا یک عمر تلاش نیاز است. مستحضر باشید که وقتی مردم گرفتار زمین شدند و از سبب‌هایی که آن‌ها را به آسمان معنویت وصل می‌نمود غافل گشتند، متأسفانه عده‌ای شعار «هیچ چیز مقدّس نیست»⁽³⁾سر می‌دهند و به واقع این شعار در بین مردمِ بریده از آسمان معنا پیدا می‌کند. آری! وقتی ما از آسمان منقطع شدیم واقعاً هیچ

چیز مقدّس نیست؛ ولی باید پرسید چه شده است که دیگر هیچ‌چیز مقدّس نیست، و همه مقدّسات مرده است؟ چرا فضای جامعه طوری بشود که کسی بیاید بگوید هیچ چیز مقدّس نیست؟ آیا وقتی مردم گرفتار زمین شدند و شعار هیچ چیز مقدّس نیست معنا پیدا کرد ما هم باید به شعار هیچ‌چیز مقدّس نیست تن دهیم، یا ببینیم چه شده است که همه چیز زمینی و غیر مقدّس شده است و چرا آن شرایطی که زمین را به آسمانِ قدس وصل می‌کند و همه چیز مقدّس می‌شود، از بین رفته است؟

«آن کسی که در زمان غیبت، منتظِرِ تجلی و ظهور سبب متصل بین آسمان و زمین در مناسبات بشری نیست و فرهنگ ظلمات آخرالزمان را پذیرفته است، حتماً از نامقدّسی وضع موجود جهان نگران نیست و بدون آن‌که خودش بداند، گرفتار جاهلیت دوران است. آری! گرفتار جاهلیت دورانی که دیگر هیچ چیز مقدس نیست.»

آیا شما نمی‌خواهید تمام مناسباتتان قدسی گردد، به طوری که درس خواندن، و سیاست و حکومت و اقتصادتان، بیداری و خوابتان، همه و همه راه ارتباط با عالَم قدس باشد؟ اگر چنین زندگی مقدسی را می‌خواهید، باید زندگی زمینی‌تان به آسمان معنویت وصل شود و این امر با به صحنه آمدن واسطة فیض هستی یعنی حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه ممکن می‌شود. این است که حتماً باید یکی از اهداف و تمنّاهای بزرگ ما این باشد که از خدا بخواهیم: «اَیْنَ السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَیْنَ الْاَرْضِ وَ السَّماءِ» یعنی؛ چشممان به کسی باشد که زندگی زمینی را از نامقدّسی در می‌آورد و به عالم قدس متصل می‌کند. تا او که واسطة فیض بین خدا و بندگان است در صحنة

زندگی فردی و اجتماعی و سیاسی و اقتصادی، تصمیم‌گیرنده باشد.⁽¹⁾در آن شرایط است که تمام مناسبات زندگی انسانی با نور وِلایت آن حضرت، نورانی و مقدس می‌شود.

«باید به فرهنگی فکر کرد که جبهة سیاه نامقدس و شیطانی شدة وضع موجود را فتح کند و پرچم‌های هدایت به سوی قدسی شدن را برافراشته سازد.»

فرهنگ غرب متوجه شد که انقلاب اسلامی به دلیل رویکرد ویژه‌اش به «عالم غیب و غیب عالم» آن تمدن را نشانه رفته است و لذا با شعار هیچ چیز مقدس نیست در جبهه فرهنگی، حملة خود را شروع کرد و تنها راه مقابله با آن فرهنگ، توجه به معنویت بزرگ عالم هستی یعنی وجود مقدس حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه است. هرچه قداست‌های حقیقی جدّی‌تر گرفته شود، خطر دشمن راحت‌تر مرتفع می‌گردد و ظهور نهایی نزدیک‌تر می‌گردد. عمده آن است که هرگز نظرها از آن «السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَیْنَ الْاَرْضِ وَ السَّماءِ» برداشته نشود که او خود به خود فرهنگِ خود را به همراه خواهد آورد.

در شرایطی که وجود مقدس بقیة‌الله‌الاعظم عجل الله تعالی فرجه مدیریت جهان را به عهده بگیرند و عالم صغیر و عالم کبیر هماهنگ شوند، روابط قلبی و حضوری جان انسان‌ها را تغذیه می‌کند، چون کسی در صحنة مدیریت جهان فعّال است که نماد کامل شعور حضوری و قلبی است.

مقام واسطة فیض

امام خمینی«رحمة‌الله‌علیه» در کتاب «مصباح الهدایة الی الخلافة و والولایة» در رابطه با مقام واسطة فیض‌بودن حضرت ولی‌الله‌الاعظم عجل الله تعالی فرجه در سی و سومین مصباح می‌فرمایند: - از آن‌جایی که هر اسمی لازمی را اقتضا می‌کند - نخستین اسمی که اقتضای لازم کرد «اسم اعظم الله» بود که ربّ عین ثابت محمدی در نشئة علمی بود. پس عین ثابته انسان کامل نخستین ظهور در نشئه اعیان ثابته بوده و به واسطة حبّ ذاتی که در حضرت الوهی بود عین ثابت انسان کامل سرسلسلة کلیدهای خزائن الهی و گنجینه‌های پنهانی گردید». سپس در مصباح سی و چهارم می‌فرماید: «ظهور سایر لوازم اسمائیه در حضرت اعیان به توسط عین ثابت انسان ظهور می‌یابد، همان طور که ظهور ارباب آن اسماء در حضرت اسمائیه به توسط ربّ انسان کامل یعنی اسم الله اعظم بود. پس این عین ثابت را نیز بر همة اعیان خلافت هست و در همة مراتب اعیان نفوذ دارد و بر همة مقامات اعیان ثابته نزول کرده است، پس عین ثابت انسان در صورت‌های اعیان ثابته ظهور نموده و در حقیقتِ آن‌ها ساری است و در منازلشان نازل است. و ظهورالاعیان پیرو ظهور عین ثابت انسان است، هر کدام حسب مقامشان، از محیط‌بودن و محاط‌بودن و اوّلیت و آخریت، حسب آنچه ارباب شهود به آن رسیده‌اند، و از حدّ نوشتن در کتاب‌ها بیرون است».

ملاحظه فرمودید که مسئله واسطة فیض‌بودن انسان کامل و معارف مربوط به آن معارف بسیار عمیق و دقیقی است که حکایت از حضور انسان کامل در اولین صدور از خالق متعال تا نازل‌ترین صدور دارد و تمام

عالم در منظر و مرآی وجود مقدس آن ذات معنی و وجود پیدا کرده‌اند و او در عالم تجلی کرده و عالم از ریزترین تا بزرگ‌ترین، همه و همه به نحوی ظهور و تجلی آن مقام است. که بحث در مورد آن به درازا خواهد کشید.

جایگاه علم امام

آنچه نباید از آن غفلت شود جمع بین دو مقام از مقامات ائمه دین علیهم السلام است. که یکی مقام عادی و جنبة بشری آن عزیزان است که سعی دارند چون بقیة افراد بشر زندگی کنند و یک مقام هم مقامی است که بهترین تعبیر برای آن مقام «واسطة فیض» بودن آن‌هاست و تفاوت این دو مقام موجب شده که بعضی از شیعیان نتوانند آن طور که شایسته است موضوع واسطة فیض‌بودن آن ذوات مقدسه را بشناسند. در این راستا شیخ کلینی در اصول کافی آورده که سدیر گفت: « من و ابوبصیر و یحیی بزّاز و ... در مجلس حضرت صادق علیه السلام بودیم، ناگهان آن حضرت با حال غضب در مجلس وارد شدند و چون در جای خود قرار گرفتند، گفتند: عجیب است از گروهی که گمان می‌کنند ما علم غیب داریم «قال: یا عَجباً لِاَقوامٍ یَزْعُمُون اَنّا نَعْلَمُ الْغَیْب، لا یَعْلَمُ الْغَیْبَ اِلاَّ اللهُ عَزّوجل»⁽¹⁾جز خدا کسی عالم به غیب نیست، من قصد داشتم که کنیز خود را با زدن ادب کنم از دست من فرار کرد و من ندانستم در کدام یک از اطاق‌های خانه مخفی شده است! سدیر می‌گوید: چون حضرت برخاستند و به طرف منزل رفتند

من و ابوبصیر و میسّر به منزل آن حضرت رفتیم و عرض کردیم: فدایت شوم ما امروز در باره آن کنیز از شما شنیدیم که چنین و چنان فرمودید و ما نمی‌خواهیم به شما نسبت علم غیب دهیم، ولیکن ما می‌دانیم که حقاً شما علوم بسیار فراوانی دارید!

حضرت فرمودند: ای سَدیر آیا قرآن می‌خوانی؟ عرض کردم بلی. فرمودند: هیچ این آیه را خوانده‌ای که «قال الَّذی عِنْدَهُ علمٌ مِنَ الْکِتاب اَنا اتیکَ بِه قَبْلَ اَنْ یَرْتَدَّ اِلَیْکَ طَرْفک»⁽¹⁾عرض کردم « آری که حضرت سلیمان به اطرافیان فرمود کدام‌یک تخت بلقیس را برای من می‌آورید؟ «قالَ عِفْریتٌ مِنَ الْجِنّ اَنَا آتیک بِه قَبْلَ اَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِکَ وَ اِنّی علیه لَقَویٌ اَمینٌ» عفریتی که از طایفه جن بود گفت: قبل از اینکه از جایت بلند شوی می‌آورم، «قالَ الَّذی عِنْدَهُ علمٌ مِنَ الْکِتاب اَنا آتیک بِه قَبْلَ اَنْ یَرْتَدَّ اِلَیْکَ طَرْفُک» و عاصف بن برخیا از مبادی دیگری عمل کرد. حضرت فرمودند: آیا دانستی که او چقدر از کتاب الهی علم دارد؟ عرض کردم شما برای من بیان بفرمایید. حضرت فرمودند: به اندازه یک قطره نسبت به اقیانوس ، به این مقدار آصف‌بن‌برخیا از کتاب الهی علم داشت… ای سَدیر آیا در کتاب خدا این آیه را یافته‌ای که می‌فرماید: «… قُل کَفی بالله شَهیداً بینی و بینَکُمْ وَ مَنْ عندهُ علم الْکِتاب»⁽²⁾ای پیامبر! بگو کافی است این‌که خدا شهادت می‌دهد به رسالت من و آن کسی که «علمِ

کتاب» نزد اوست. سدیر گفت: بلی این آیه را هم خوانده‌ام. حضرت فرمودند: آیا کسی که تمام کتاب را می‌داند با فهم‌تر است یا کسی که بعضی از آن را می‌داند؟ عرض کردم؛ بلکه کسی که تمام علم کتاب را می‌داند. آنگاه حضرت با دست خود اشاره به سینه‌شان نمودند و فرمودند: به خدا سوگند «علم کتاب» نزد ماست، به خدا سوگند «علم کتاب» نزد ماست، امام از طریق این آیه ما را متوجه مقام خود نمودند. ⁽¹⁾

پس معلوم است از آن جهت که امام‌اند و واسطه فیض، مقام‌شان فوق جبرائیل و میکائیل است، و از آن جهت که می‌خواهند به صورت عادی زندگی کنند و علمی را از خدا طلب نمی‌کنند، مسئله پنهان بودن محل کنیز برای آن حضرت مطرح است. عمده آن است که متوجه شویم امام علیه السلام علم ذاتی را می‌خواهند از خود نفی کنند. لذا است که آن را مربوط به خدا می‌دانند ولی نفی آن علم بدین معنی نیست که هر علمی را امام بخواهد خداوند به ایشان ارزانی ننماید.

مقام اوّل ما خَلَق الله

در راستای موضوع واسطة فیض‌بودن پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام رسول الله صلی الله علیه و آله فرمودند:

«اول چیزی که خداوند خلق نمود نور من است که از نور خودش بیرون آورد و از جلال عظمتش جدا نمود. سپس شروع کرد که حول قدرت طواف کند تا این‌که در طول هشتادهزارسال به جلال عظمت رسید و سپس

از روی تعظیم به خدا سجده نمود. پس از آن خداوند نور علی علیه السلام را از آن جدا نمود، پس نور من پیوسته عظمت را فرا گرفته بود و نور علی علیه السلام قدرت را. سپس خداوند عرش و لوح و خورشید و روشنایی روز و نور دیدگان و عقل و معرفت و دیدة بندگان و گوش‌ها و قلب‌هایشان را از نور من خلق نمود، در حالی‌که نور من از نور او جدا شده بود. پس ماییم آن گروه اول و ماییم آن دستة آخر و ماییم آن پیش‌گرفتگان و ماییم آن تسبیح‌کنندگان و ماییم آن شفاعت‌کنندگان و ماییم کلمة خدا و ماییم خاصّان خدا و ماییم دوستان خدا و ماییم وجه خداوند و ماییم جنب خدا و یمین خداوند و ماییم امینان خداوند و ماییم مخزن‌های وحی خداوند و ماییم حجاب و واسطة غیب خداوند و ماییم معدن تنزیل و معنی تأویل و در خانه‌های ما جبرئیل فرود آمد و ماییم مکان‌های حلول قدس خدا و ماییم چراغ‌های حکمت و ماییم کلیدهای رحمت و ماییم چشمه‌های نعمت و ماییم شرف امت و ماییم سروران پیشوایان و ماییم صاحبان سرّ خدا در روزگار و صالحین زمان و ماییم سرور بندگان و ماییم نگهدارندگان سرزمین‌ها و ماییم مایة بی‌نیازی خلق و سرپرستان و حامیان و سیراب‌کنندگان و امیران راه نجات. و ماییم آن راه و آن سلسبیل و ماییم آن مسیر پایدار و آن راه مستقیم، هرکس به ما ایمان آورد به خدا ایمان آورده و هرکس ما را ردّ کند خدا را ردّ نموده. و آن‌کس که به ما شک کند در خدا شک کرده و هرکس ما را بشناسد خدا را شناخته و هر آن‌کس از ما روی گرداند از خدا روی گردانده و هرکس ما را اطاعت کند خدا را اطاعت کرده. و ماییم آن وسیله به سوی خدا و آن عامل اتصال به رضوان الهی. و آن عصمت و خلافت و هدایت از آن ما است و در ما است نبوت و ولایت و امامت و ماییم معدن حکمت و درِ رحمت و شجرة عصمت و ماییم کلمة

تقوی والْمَثَلُ الْأعْلَی و حجت عظمی و ریسمان مورد اعتمادی که هرکس بدان چنگ زند نجات یابد».⁽¹⁾

چنانچه ملاحظه می‌فرمایید؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله با صراحت کامل، جایگاه واسطة فیض عالم را روشن نمودند.

و درهمین راستا امام رضا علیه السلام از پدران بزرگوار خود و آن‌ها از امیرالمؤمنین علیهم السلام نقل می‌فرمایند که؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

«خداوند هیچ خلقی را افضل و اکرم از من نزد خود خلق نکرد. علی علیه السلام عرض کرد؛ ای رسول خدا! تو افضلی یا جبرائیل؟ پس حضرت فرمود: ای علی! خداوند تبارک و تعالی برتری داد انبیاء خود را بر ملائکه مقرب و مرا بر همة رسولان برتری عطا نمود و بعد از من برتری از آنِ تو و امامان بعد از تو است و همانا ملائکه قطعاً خدمتگذاران ما و خدمتگذاران دوستداران ما هستند. ای علی! آن‌هایی که حاملان عرش و آن‌هایی که اطراف عرش در حال تسبیح و حمد پروردگارشان هستند، ... و پیوسته استغفار می‌نمایند، آن‌هایی‌اند که به ولایت ما ایمان آورده‌اند. ای علی! اگر ما نبودیم، نه آدم خلق می‌شد و نه حوّا و نه بهشت و آتش و آسمان و زمینی، پس چطور ما برتر از ملائکه نباشیم در حالی که ما از آن‌ها در معرفت پروردگارمان و تسبیح او و تهلیل و تقدیسش پیشی گرفته‌ایم، چرا که اول چیزی که خدا خلق نمود ارواح ما است، پس ما را به یگانه‌نامیدن و ستودنش گویا نمود و پس از مدتی ملائکه را خلق نمود، پس چون ارواح ما را یک نور واحد دیدند، امرمان را عظیم شمردند. پس ما خدا را تسبیح کردیم تا ملائکه بدانند که ما خلق خدا و مخلوق اوییم و حضرتش از صفات ما منزّه است. سپس ملائکه هم خدا را به تسبیح ما تسبیح نمودند و از صفات ما منزّهش دانستند.

پس همین‌که بزرگی شأن ما را دیدند، ما تهلیل کردیم تا ملائکه بدانند که خدایی جز خدای یگانه نیست و ما بندگانیم و نه خدایانی که واجب است همراه با حضرت حق و یا در مرحله‌ای پایین‌تر از او پرستش شویم. پس آن‌ها «لا اله إلاّ الله» گفتند. پس همین‌که بزرگی مقاممان را مشاهده نمودند، ما به بزرگی خدا اقرار کردیم تا ملائکه بدانند خدا بزرگ‌تر از آن است که به بزرگی مقام نایل شود مگر به مقام خویش. پس همین‌که دیدند

آنچه را که خدا از عزّت و قوت برای ما قرار داده، گفتیم: «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللَّهِ» تا بدانند که قدرت و قوتی برای ما نیست مگر به او. سپس چون آنچه خدا به وسیلة آن بر ما نعمت گمارد و آن وجوب اطاعتی که برای ما قرار داده را دیدند، گفتیم: «الحمدلله»، پس آن‌ها به وسیلة ما به شناخت توحید خدا و تسبیح و تهلیل و تحمید و تمجید او هدایت شدند. سپس خداوند آدم را خلق نمود و مارا در صلب او به ودیعت قرار داد و به ملائکه دستور داد تا به خاطر بزرگداشت و تکریم ما به او سجده نمایند و سجدة آن‌ها از روی عبودیت خدا و به جهت اکرام و اطاعت از آدم به خاطر وجود ما در صلب او بود، پس چگونه برتر از ملائکه نیستیم و حال آن‌که همة ملائکه بر آدم سجده نمودند. در آن هنگام که من به آسمان عروج داده شدم جبرئیل اذان گفت در حالی‌که دو به دو بودیم و اقامه گفت در حالی که دو به دو بودیم. سپس گفت: جلو بیا ای محمد، پس گفتم: بر تو مقدم شوم؟ گفت: بله چرا که خدای تبارک و تعالی انبیائش را بر همة ملائکه‌اش برتری داده و تو را برتری خاص بخشیده. پس بر آن‌ها مقدم شدم و همراهشان نماز خواندم و البته این فخری نیست. پس چون به حجاب‌های نور رسیدم، جبرئیل به من گفت: پیش برو ای محمد، و خودْ از من عقب افتاد. به او گفتم ای جبرئیل در این‌چنین موضعی از من جدا می‌شوی؟ پس گفت: ای محمد! پایان محدوده‌ای که خداوند عزوجل مرا در آن قرار داده تا این‌جاست، پس اگر از این حد پا فرانهم بال‌هایم به خاطر تجاوز از حدود پروردگارم خواهد سوخت.

پس من آنچنان در نور انداخته شدم تا رسیدم به آن علوّ مُلکی که خدا می‌خواست، پس ندا آمد ای محمد صلی الله علیه و آله! گفتم؛ لبیک ای پروردگار من، تو متعالی و با برکت هستی. ندا آمد ای محمد صلی الله علیه و آله! تو عبد من و من پروردگار

توام، پس فقط مرا عبادت کن و تنها بر من توکل نما، چرا که تو نور من در بندگانم و فرستاده‌ام در نزدم و حجت من در مخلوقاتم هستی. فقط برای تو و برای آن‌که از تو تبعیت نماید بهشت خود را خلق نمودم و آتش خود را تنها برای مخالفان تو آفریدم و کرامت خویش را برای اوصیائت بر خود واجب نمودم و ثوابم را برای شیعیانشان بر خویش فرض کردم. پس گفتم: پروردگارا! اوصیاء و جانشینان من چه کسانی هستند؟ پس ندا آمد ای محمد صلی الله علیه و آله! نام اوصیاء و جانشینان تو بر ساق عرش نگاشته شده. پس نگاه کردم (درحالی‌که مقابل پروردگار بودم) به ساق عرش و دوازده نور را دیدم که در هر نور خطی سبز بود که بر آن اسم جانشینی از جانشینان من نگاشته شده بود. اول آن‌ها علی‌بن‌ابیطالب و آخرشان مهدی علیهم السلام امتم بود. پس گفتم: اینانند جانشینان بعد از من؟ پس ندا آمد ای محمد! ایشان اولیاء من و اوصیاء و اصفیاء و حجت‌های من بعد از تو برای خلق هستند و ایشان جانشینان و خلفاء تو و بهترین مخلوقین بعد از تو هستند. قسم به عزّت و جلالم که حتماً دین خود را به وسیلة این‌ها ظاهر خواهم کرد و کلمة خویش را به دست ایشان بلند می‌نمایم و هر آینه زمین را به دست آخرین آن‌ها از دشمنانم پاک می‌نمایم و او را بر شرق و غرب زمین تمکن و سیطره خواهم داد و برای او بادها را مسخر نموده و ابرهای سخت را فرمان‌بردار او می‌کنم و اسباب را برای او نرم و آسان قرار می‌دهم و با لشکریانم یاریش می‌نمایم و به وسیلة ملائکه‌ام به او مدد می‌رسانم تا این‌که دعوتم فراگیر گشته و خلق بر توحید اجتماع کنند. سپس ملکش را قطعاً پایدار کرده و روزگار را تا روز قیامت به دست اولیاء خود دست به دست می‌گردانم.⁽¹⁾

چنانچه ملاحظه می‌فرمایید در این روایات و امثال آن پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام می‌خواهند ما را متوجه مقام حقیقی خود بکنند که مقامی است فوق ملائکه مقرب و باید متوجه بود که از این جهت آن ذوات مقدسه دیگر یک حقیقت‌اند که وقتی آن حقیقت تجلی کند در شخص نبی و ولی تجلی می‌نماید و باید متوجه آن حقیقت بود تا بتوان این نوع روایات را تصدیق نمود و از آن بهره گرفت. این مقام غیر از آن مقامی است که نظر به خود می‌کنند و اقرار می‌نمایند، «أنَا اَقَلُّ الْاَقَلّین و أذَلُّ الْاَذَلّین».⁽¹⁾

امیدوارم با توجه به این دو حدیث طولانی که نقل آن گذشت معنی و جایگاه واسطة فیض برای عزیزان تا حدّی روشن شده باشد و با تمام امید

از خدا تقاضا کنیم «اَیْنَ السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَیْنَ الْاَرْضِ وَ السَّماء»، و پس از آن از خدا تقاضا کنیم.

چشم دوختن به افقی برتر

«اَیْنَ صاحِبُ یَوْمِ الْفَتْحِ وَ نَاشِرُ رَایَةِ الْهُدی».

کجاست صاحب روز فتح و روز آزادی از ظلمات گمراهی و روز برافرازنده پرچم هدایت به سوی آنچه باید باشد.⁽¹⁾

همین‌که می‌گویید: «اَیْنَ» به معنی کجا است، می‌رساند که الآن آنچه باید باشد نیست ولی در جستجوی آن هستی، چون امکان شدن آن وجود دارد.

«سال‌هاست برای پوساندن ما در وضع موجودِ زندگی حیوانی، به ما گفته‌اند که باید حالت متوقّع و انتظارِ وضع برتر، نداشته باشید، چون خواستند ما کسانی را بپذیریم که حجاب حقیقت‌اند.»

از روزی که درِ خانة اهل‌البیت را بستند، حاکمان روم و حاکمان بغداد همه یک پیشنهاد داشتند و آن این‌که ما را بپذیرید و به دور ما بگردید و اگر هم باید انتظار چیزی را بکشید انتظارتان همین باشد که ما زندگی حیوانی شما را رونق بیشتر ببخشیم و بس. نهایتاً ما را به لذت دنیا مشغول

می‌کنند تا از هدایت و فتح حقایق غیبی دم نزنیم. ولی هدایتگران معصوم به ما آموختند که بگویید: «اَیْنَ صاحِبُ یَوْمِ الْفَتْحِ وَ نَاشِرُ رَایَةِ الْهُدی» این جمله یعنی این‌که وقتی کسانی ما را به پاسداری فرهنگ ستم مشغول کرده‌اند و ما را نگهبان زندگی سیاهِ زمینی خود نمود‌ه‌اند، روح بیدار انسان فرهیخته در یک بیدار باش، بر خلاف همه این القائات، ندا سر می‌دهد که چه نشسته‌اید؟ به افق برتر و اصیل و پاک و به صاحب روز پیروزی حق بر باطل، چشم بدوزید و بگویید:

«أَیْنَ مُؤَلِّفُ شَمْلِ الصَّلاحِ وَ الرِّضَا»

کجاست آن‌کس که پریشانی‌های خلق را اصلاح می‌کند و دل‌ها را خشنود می‌سازد.

«اَیْنَ الطّالِبُ بِذُحُوْلِ الْاَنْبِیاءِ وَ اَبْناءِ الْاَنْبِیا»؛

کجاست آن‌کس که ظلم و ستمِ امت بر پیغمبران و اولاد پیامبران را دادخواهی می‌کند.

معنی اصلی و فلسفة وجودی امام عجل الله تعالی فرجه در این قسمت به‌خوبی نهفته است: می‌گویی کجاست اصلاح‌کنندة امور امت و خواهان انتقام انبیاء و فرزندان انبیاء؟ انبیاء آمدند و در مزرعة حیات بشر بذرهای هدایت پاشیدند، ولی موفق به خوشه‌چینی نهایی نشدند. و عموماً در راه تحقق فرهنگ توحید شهید گشتند ولی راه خود را منقطع نمی‌دانستند، و موحدان تاریخ منتظر بودند تا انتقام‌گیرندة خون‌های ریخته شده آن‌ها به صحنه بیاید و انتقامشان را بگیرد. آیا گمان کرده‌اید سیر تاریخیِ حضور انبیاء، یک حرکت کور و بی‌ثمر بود؟ آیا این عالی‌ترین فیض خدا بر

بشریت، یعنی حضور انبیاء در لحظه‌لحظة تاریخ بشر، یک حادثه گذشتنی است و یا یک حضور دائمی است که صورت نهایی دارد؟ یک درخت در عین حالی که رشد می‌کند خبر از این می‌دهد که من تا رسیدن به میوه هنوز جا دارم که حرکت کنم. انبیا یک لحظه ما را تنها نگذاشتند زیرا آن‌ها ادامة فیض خدا بر بستر زندگی زمینی بشر بودند. در زندگی باید به صورت و افق نهایی نگریست و امروز هم اگر پیامبراسلام صلی الله علیه و آله زنده بودند به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می‌نگریستند. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «وَالَّذی بَعَثَنی بِالْحَقِّ بَشیراً، لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنیا اِلّا یَوْمٌ واحدٌ لَأطالَ الله ذالِکَ الْیَوم حَتّی یَخْرُجَ فیهِ وَلَدی الْمَهدی» قسم به خدایی که مرا مبعوث کرد تا از خوبی‌ها خبر بدهم اگر از دنیا نمانده باشد مگر یک روز، خدا آنقدر آن روز را طولانی می کند تا این که مهدی که فرزند من است، ظهورکند. «فَیَنْزِلَ روحُ‌اللهِ عیسَی‌بنُ مَریَمُ فَیُصَلّی خَلْفَهُ» عیسی‌بن مریم«علیهماالسلام» نازل می‌شود از آسمان و پشت سر فرزندم نماز می‌خواند، «وَتُشْرِقُ الْاَرضُ بِنورِ رَبِّها». زمین به نور ربش نورانی می‌شود. «وَ یَبْلُغُ سُلطانُهُ الْمَشرِقَ وَ الْمَغْرِبَ» حاکمیت فرزندم که حاکمیت اسلام نهایی است، مشرق و مغرب را فرا می گیرد. ⁽¹⁾

اگر در روایاتی که از طریق ائمه معصومین علیهم السلام به ما رسیده است دقت کنیم می‌بینیم که همة انبیاء و اولیاء به ظهور نهایت حرکت توحیدی خود نظر دارند.

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «قائم ما که بیاید»،⁽¹⁾

حضرت امام‌صادق علیه السلام می‌فرمایند: «قائم ما که بیاید».⁽²⁾همه پیامبران می‌فرمایند: «مهدی ما که بیاید».... پس زحمات همة انبیاء و اولیاء به صورت نهایی و کاملِ آن با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه به ثمر خواهد رسید.

روزگار ثمردهی کار انبیاء و اولیاء علیهم السلام

نگاه به نهایی‌ترین مرحله تاریخ، شرط صحیح نگاه کردن به پرتو ربوبیت و هدایت خدا در همة تاریخ است.

آیا نباید منتظر برآیند کارهای انبیاء و اولیا بود؟ آیا خون حسین علیه السلام و اصحاب بزرگ او به عنوان یک درخشش بزرگ فرهنگ هدایت‌گر، در انتهای تاریخ، خود را به نمایش نخواهد گذاشت؟ مگر یک مادر برای تولد فرزندش نباید صبر کند تا آن فرزند آمادة تولد گردد؟ مگر نه این است که او بعد از نُه ماه، فرزند به دنیا می‌آورد؟ مگر مادرِ روزگار در حیات دائمی خود اجازه می دهد که نطفه‌هایی که بهترین بندگان خدا یعنی پیامبران و اولیاء معصومین علیهم السلام در زمین آن کاشته‌اند بی‌ثمر بماند؟ نگاه کن به واقعی‌ترین صحنه تاریخ یعنی به مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه روحی لِتراب مقدمه‌الفداء، و بگو:

«اَیْنَ الطّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتولِ بِکَرْبَلا»

کجاست آن‌کس که انتقام خون‌های ریخته‌شده در کربلا را خواهد گرفت.

این یک اعتقاد بزرگ توحیدی است که خون شهدای کربلا منشأ ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می‌شود و آن حضرت انتقام آن خون‌ها را از فرهنگی که به قتل حسین علیه السلام و اصحاب او مبادرت ورزید می‌گیرد. اگر نتوانیم این نکته را به خوبی در عقیدة خود جای دهیم، یا خدا را نمی‌شناسیم، یا امام‌حسین علیه السلام را، یا حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه را. امام‌حسین علیه السلام خوب می‌داند این خونی که در کربلا برزمین ریخت در ثمره نهایی تاریخی خود غوغا می‌کند؛ حسین علیه السلام قدر اعتقاد توحیدی خود را می‌داند و به همین جهت خون‌ها را به آسمان می‌پاشید و راوی می‌گوید: به خدا قسم یک قطره از آن خون‌هایی که به آسمان پاشید به زمین برنگشت. یعنی این خون‌ها، اصلاً زمینی نیست که پس از مدتی فراموش شود، بلکه منشأ تحولی بزرگ خواهد شد و زمینة ظهور حجت خدا را فراهم می‌کند و لذا بر اساس همین عقیده می‌گویی: کجاست آن گوهر نتیجة کار همة انبیاء و اولیاء که عملاً خون‌های شهدای کربلا را به ثمر خواهد رسانید؟

در مورد آیه 33 سوره إسراء که خداوند می‌فرماید: «... وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ یُسْرِف فِّی الْقَتْلِ إِنَّهُ کَانَ مَنْصُورًا»؛ کسی که مظلومانه کشته شود، ما برای ولیّ او امکان قصاص قرار دادیم، پس در خون‌ریزی زیاده‌روی نکنید و البته او مورد نصرت و یاری است. حضرت امام باقر علیه السلام فرمودند: «مصداق آن مظلوم در آیه، حسین علیه السلام

است و ماییم ولی خون او، و چون قائم ما قیام کند خون‌بهای او را طلب می‌کند، و می‌کشد تا آن که گفته می‌شود او در قتل اسراف می‌کند، مقتول، حسین علیه السلام است و ولی او، قائم عجل الله تعالی فرجه است و اسراف در قتل، آن است که غیر قاتل کشته شود، و «اِنَّه منصوراً» یعنی دنیا به‌سر نیاید تا این‌که شخصی از آلِ رسول خدا علیهم السلام قیام کند و بر دشمنان پیروز شود و زمین را از قسط و عدل پر کند، همچنان که از ظلم و جور پر شده باشد».⁽¹⁾

این روایت می‌رساند که با فرهنگی که مقابل فرهنگ توحیدی حسین علیه السلام است، حتماً مقابله می‌شود و هرکس و هر تعداد که در آن فکر و فرهنگ جای گرفته باشند، کشته می‌شوند، تا روح عدالت و معنویت دوباره مورد تهدید ظالمان قرار نگیرد و این منطقی‌ترین انتظاری است که باید از نتیجة کار اولیاء و انبیاء داشت و مسلم فرهنگ مهدی عجل الله تعالی فرجه با پیروزی کامل به صحنه می‌آید تا زحمات موحّدان تاریخ به ثمر بنشیند. به همین جهت یکی از القاب آن حضرت «المنتقم»⁽²⁾

است و شعار اصحاب آن حضرت «یا لَثاراتِ الْحسین» است.⁽³⁾

امام حسین علیه السلام به فرزندشان حضرت سجاد علیه السلام می‌فرمایند: «سوگند به خدا که خون من از جوشش باز نمی‌ایستد تا این‌که خداوند مهدی علیه السلام را

برانگیزد، آن حضرت به انتقام خون من از منافقانِ فاسقِ کافر، هفتادهزار نفر را می‌کشد.⁽¹⁾

«أَیْنَ الْمَنْصُورُ عَلَی مَنِ اعْتَدَی عَلَیْهِ وَ افْتَرَی»

کجاست آن‌که خداوند او را بر معتدیان و مفتریان و ستمکارانش پیروز و منصور می‌گرداند.

معنی پیروزی نهایی نیز به همین معنی است که بالاخره معادلة حاکمیت حق پس از تلاش تاریخی جبهة باطل به دست قائم آل محمد عجل الله تعالی فرجه محقق می‌شود. دیگر دروغ‌پردازی و افتراء تأثیر خود را از دست می‌دهد، زمان اغفال بشریت به‌سر می‌آید و به خوبی متوجه می‌شوند که باید فرهنگ غدیر به صحنه بیاید و امام معصوم عجل الله تعالی فرجه مدیریت مناسبات بشری را به عهده گیرد. عاقلانه‌ترین تجزیه و تحلیل تاریخی همین است که متوجه به نتیجه رسیدن معادلة حق علیه باطل باشیم تا در همین امروزمان درست فکر کنیم و درست زندگی نماییم.

«أَیْنَ الْمُضْطَرُّ الَّذِی یُجَابُ إِذَا دَعَا»

کجاست آن مضطری که وقتی با دعایش خدا را بخواند اجابت شود.

مأموریت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه آنچنان بزرگ است که نه تنها او، بلکه همة پیامبران علیهم السلام در انجام آن مأموریت، مضطرّ خواهند بود. کدام اضطرار از آن بیشتر که آن حضرت ببینند سراسر جهان را فرهنگ کفر به نفع خود مصادره کرده و مانع حاکمیت قرآن شده است.

به همین جهت از امام صادق علیه السلام داریم: «أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکَّرُونَ»، در مورد مهدی از آل محمد نازل شده است، به خدا سوگند مضطر اوست. و لذا می‌فرمایند:

«إنَّ الْقائمَ إذا خَرَج، دَخَلَ الْمَسْجِدَ الْحَرام فَیَسْتَقْبِلُ الْکَعْبةَ وَ یَجْعَلُ ظَهْرَه إلی الْمَقام، ثُمَّ یُصَلّی رَکْعَتین ثُمَّ یَقُوم، فَیَقُول: یا أیُّهَا النّاس أنَا أوْلَی النّاسِ بِآدَمَ، یا أیُّهَا النّاسُ أنَا أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ، یا أیُّهَا النّاس أنَا أوْلَی النّاسِ بإسماعیلَ، یا أیُّهَا النّاس أنَا أولَی النّاس بِمُحَمَّد صلی الله علیه و آله. ثُمَّ یَرْفَعُ یَدَیْهِ إلَی السَّماء فَیَدْعُو وَ یَتَضَرَّعُ حَتّی یَقَعَ عَلی وَجْهِهِ، وَ هُوَ قَوْلُه عَزَّوَ جَلَّ «أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکَّرُونَ».⁽¹⁾

چون حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه قیام کند، وارد مسجدالحرام می‌شود و رو به کعبه نموده و پشت به مقام کرده دو رکعت نماز می‌خواند، سپس می‌ایستد و می‌گوید: ای مردم من نزدیک‌ترین شخص به آدم و ابراهیم و اسماعیل و محمد هستم. سپس دست‌های خود را به آسمان بلند می‌کند و دعا و تضرع می‌نماید و به سجده می‌رود و آن حضرت مصداق همان سخن خدای عزوجل است که فرمود: «أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکَّرُونَ»⁽²⁾آیا جز خدا کسی هست که دعای مضطر را هنگامی که دعا می‌کند، برآورده سازد و

بدی‌ها را مرتفع سازد و شما را خلفاء و حاکمان زمین قرار دهد، آیا خدایی جز الله هست، چه اندازه کم‌اند آن‌هایی که متذکر این نکته باشند.⁽¹⁾

در این فراز با توجه به چنین معارفی که از معصوم صادر شده می‌گویی کجاست آن مضطرّی که چون به وقتش دعا کند، دعایش مستجاب می‌شود و برای به بلوغ کشاندن تاریخِ هدایت به صحنه می‌آید.

نظر به جامعة آرمانی

أَیْنَ صَدْرُ الْخَلائِقِ ذُو الْبِرِّ وَ التَّقْوَی أَیْنَ ابْنُ النَّبِیِّ الْمُصْطَفَی وَ ابْنُ عَلِیٍّ الْمُرْتَضَی وَ ابْنُ خَدِیجَةَ الْغَرَّاءِ وَ ابْنُ فَاطِمَةَ الْکُبْرَی»

کجاست آن امام قائم و صدر نشین عالم و اهل نیکوکاری و تقوی. کجاست فرزند پیغمبر، محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و فرزند علی مرتضی علیه السلام و فرزند خدیجه بلند مقام و فرزند فاطمه بزرگ.

مگر می‌شود در بین آدمیان یک آدم با تمام جنبه‌های کمالِ آدمی نباشد؟ آیا جز این است که خالق آدمیان به آن صورت کمالی نوع بشر نظر کرده و بقیه را برای سیر به سوی آن صورت کمالی خلق نموده و هدایت کرده است؟ همچنان که انسان، قطب و مقصد نهایی دارد که آن انسان کامل علیه السلام است، جامعه و تاریخ بشری نیز نقطة نهایی دارد که در آن نقطة تاریخی کامل‌ترین نحوة اجتماع محقق می‌گردد و هم او که صدر خلایق بشر و صاحب نیکی‌ها و تقوا است، مدیریت جهان را به دست

می‌گیرد و در آن حال است که عالم کبیر با عالم صغیر یگانه می‌شوند و وجه آرمانی خلقت با فعلیت کامل خود به نمایش می‌آید. وقتی عالم صغیر بر عالم کبیر احاطة کامل یابد، روح بر جسد احاطه یافته و هستی معنی حقیقی خود را یافته است، و لذا عالم کبیر نیز منتظر است تا خداوند روح خود را بر آن بدمد. آری! کمال عالَم به واسطة انسان کامل و با مدیریت او محقق می‌شود و از همین روی ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه هدف اصلی عالم هستی و رکن آن است و بدون ظهور او عالم به نتیجه نرسیده است و امکان ظهور رحمتِ جامع، عملی نمی‌گردد.

عصاره هدایت تاریخی خدا

عنایت داشته باشید در این قسمت‌های از دعا چه سخنانی را بر زبان می‌رانید. در واقع با گفتن این جملات اظهار می‌دارید ما در بستر سنن جاری حضرت رب‌العالمین در حال انجام نقش خود هستیم و هیچ حرکتی در این عالم سرگردان و بی‌حساب نیست و هرکس در شرایط تاریخی خود می‌تواند از جنبة ظلمانی روزگارِ خود فاصله بگیرد و به جنبة مثبت و نورانی تاریخ خود بپیوندد و یک لحظه نظر خود را از نور نهایی برنگرداند.

آن‌کس که غایت تاریخ را می‌شناسد و می‌فهمد که عصاره کار همه انبیا و اولیا با ظهور انسانی کامل و رهبری بزرگ، در زمین محقق می‌گردد، دیگر به هیچ‌کار بی‌ریشه‌ای در زمین دل نمی‌بندد و همه کارها را براساس ظهور آن امام ارزیابی می‌کند و خود را هرگز از

زنجیرة جهت‌دارِ کار حضرت آدم علیه السلام تا حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه خارج نمی‌کند و خارج نمی‌پندارد.

امروز ما در کجای تاریخ هستیم؟ مگر ما در دل یک زنجیره‌ای نیستیم که به اراده خدا از آدم شروع شده است و دارد به انتهای خود می‌رسد؟ امروز ما زنده‌ایم به وجود فردایی که میوه تاریخ است و هم‌اکنون داریم با آن فردا و در آن فردا زندگی می‌کنیم و خود را در چنین زنجیره‌ای احساس می نماییم.

در روایت از امام باقر علیه السلام داریم که:

«مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ إمامٌ فَمَوْتُهُ مِیْتَةٌ جَاهِلِیَّةٌ وَ لا یُعْذَرُ النّاسُ حَتّی یَعْرِفُوا اِمامَهُم وَ مَنْ ماتَ وَ هُوَ عارِفٌ لِإمامِهِ، لا یَضُرُّهُ تَقَدُّمُ هذَا الْاَمْرِ أَوْ تَأَخُّرُهُ وَ مَنْ مَاتَ عَارِفًا لإمَامِهِ کانَ کَمَنْ هُوَ مَعَ الْقائِمِ فی فُسطاطِهِ«صلوات‌الله‌علیه‌وعلی‌آبائه»⁽¹⁾

هرکس بمیرد و برای او امامی نباشد به مرگ جاهلیت مرده است و هیچ عذری ندارد و هیچ چیز از او در عدم شناخت امام قبول نمی‌شود، و اگر کسی بمیرد و امام زمان خود را بشناسد جلو و عقب‌افتادن ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه به او ضرر نمی‌زند و هرکس بمیرد و امام خود را شناخته باشد، مثل آن است که با حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه در کنار او در زیر خیمة او زندگی کرده است. و نیز امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «مَنْ ماتَ مُنْتَظِراً لِهذَاالْاَمْرِ کانَ کَمَنْ کانَ مَعَ الْقائمِ فی فُسْطاطِهِ لابَلْ کانَ کَالضّارِبِ بَیْنَ یَدَیْ رسولِ‌اللهِ

بِالسَّیْفِ»⁽¹⁾هرکس در حال انتظار ظهور حضرت مهدی بمیرد، مثل آن است که در کنار حضرت قائم در زیر خیمة او زندگی کرده باشد، و نه، حتی مثل کسی است که در پیش روی رسول‌خدا صلی الله علیه و آله شهید گردد.

در روایت دیگر از امام باقر علیه السلام هست: «مَا ضَرَّ مَنْ مَاتَ مُنْتظِراً لِاَمْرِنَا اَلاَّ یَمُوتَ فِی وَسَطِ فُسْطاطِ الْمهدی و عَسْکَرِهِ».⁽²⁾

یعنی؛ ضرر نکرده کسی که در حال انتظار امر ما رحلت کرده، از این‌که میان خیمة مهدی و لشکر او نمرده است. چون در طول زندگی افق خود را در شرایط ظهور آن حضرت قرار داده است.

اگر شیعه همواره با امام زمانش در تماس نیست لااقل به او و مقصد او خوب می‌اندیشد، تا نه دلش از نور مهدی عجل الله تعالی فرجه محروم باشد و درنتیجه دلش هرزه و بی‌ثمر گردد، و نه کارش، کار بی‌ریشه و پوسیده‌ای گردد، چرا که حضور مهدی عجل الله تعالی فرجه در نهایت کار، معنی‌دهنده به سراسر تاریخ، و به همة انسان‌ها است و آن کس که از او جدا شد خود را در بی‌مقصدی و پوچی گرفتار خواهد کرد.

همه هستی در سیر و در شوق به سوی انتهای پرثمر خود هستند؛ زمین محصول تمام و کمال خود را در زمان مهدی عجل الله تعالی فرجه ظاهر می‌کند، پس اگر انسان به آن مقصد نیندیشد به قله ثمردهی خود نظر نکرده است و حالت بی‌ثمری خود را پذیرا شده است و غفلت از این مقصد بزرگ، برابر است با مرگ در زندگی و سوء ظن به خدا. وقتی آدم‌ها به تمام

وجوهِ نهایی زندگی زمینی خودشان فکر نکنند و به وضع موجودشان تسلیم شوند، به پایان انسانیت خود رسیده‌اند.

شما در روایات دارید که در زمان حضرت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه زمین به نهایی‌ترین ثمره خود می‌رسد،⁽¹⁾

این‌را ساده نگفته‌اند، به‌واقع این‌طور است. همان‌طور که در روایات داریم یاران امام‌مهدی عجل الله تعالی فرجه روی هر قسمتی از زمین که راه بروند آن قسمت از زمین نسبت به زمین کنار خود فخر می‌کند که یاران مهدی عجل الله تعالی فرجه بر روی من راه می‌روند.⁽²⁾

چرا؟ مگر این زمین برای چه به‌وجود آمده است؟ مگر نه این‌است که تمام عالم باید بستر پروریدن عالی‌ترین نحوه وجود انسانی بشود؟ معلوم است که زمین به چنین انسانی افتخار می‌کند، چون خلقت زمین هم برای همین بوده‌است.

شما مطمئن باشید عدم انسجام عالم به جهت عدم مدیریت انسان کامل، به فروپاشی حتمی نزدیک است و هیچ حیله‌ای هم جلوگیر آن نخواهد شد، چرا که بسیار فرق است بین حفظ اعضای گسسته‌ای که نخواهیم فرو ریزد و بین حفظ اعضاء منسجمی که باید مواظب بود گسسته نگردد. و امروز وضع جهان، وضع اعضاء گسسته‌ای است که در حال فروریختن است و تلاش‌های جهانخواران برای جلوگیری از فروریختن به

جایی نمی‌رسد. درست است که همواره انسان مسئول است ولی مسئولیت دروغینِ حفظ وضع موجود کجا و مسئولیت به‌وجود آوردن وضع آرمانی حیات بشر با حاکمیت انسان کامل کجا. و به این دلیل است که با توجه به این مقدمات با یک دنیا امید نظر به آن آرمانی‌ترین انسان داریم، انسانی که تمام وجودش برکت است و تمام برکات با ظهور او در صحنة زندگی انسان‌ها ظاهر می‌شود. امام صادق علیه السلام در وصف آن شرایط می‌فرمایند: «و یذهبُ الزِّنی و شربُ الخمرِ و یَذهبُ الرِّبا و یُقْبِلُ النّاسُ عَلی العباداتِ وَ تُؤَدّی الامانات».⁽¹⁾روابط نامشروع، مشروبات الکلی و رباخواری از بین می‌رود، مردم به عبادات و اطاعت روی می‌آورند، امانت‌ها اداء شده و به صاحبانشان برگردانده می‌شوند. همچنان‌که امام باقر علیه السلام می‌فرمایند: «اذا قام القائمُ جائَتْ المُزامَلَةُ و یَأتی الرَّجُلُ الی کِیسِ اَخِیه فَیَأخُذُ حاجَتَه لا یَمْنَعُه».⁽²⁾هنگامی که قائم علیه السلام قیام کند، رفاقت و دوستی خالصانه رایج می‌گردد و اگر مردی دست در جیب برادرش فرو برد و به اندازة نیازش بردارد، برادرش او را منع نمی‌کند.

با توجه به وجود با برکت حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه، در فراز بعدی با آن حضرت به نجوا می‌نشینی و عظمت‌های وجودی آن حضرت را بر زبان می‌رانی.

فصل ششم: مهدی عجل الله تعالی فرجه و فرهنگ مهدویت

اشاره

«بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی وَ نَفْسِی لَکَ الْوِقَاءُ وَ الْحِمَی»

پدر و مادرم فدای تو و جانم نگهدار و حامی ذات پاک تو باد.

در این فراز می‌گویی آنچنان روحم آمادة فانی‌شدن در شما است که از خدا می‌خواهم اگر بناست بلایی به شما روی آورد، جان خود و پدر و مادرم را فدای شما کنم تا شما زنده بمانید. زیرا وجود مقدس حضرت ولی‌عصر عجل الله تعالی فرجه اصل و اساس جان و قلب هر انسان است و هر اندازه که انسان از نَفْس محدود خود به در آید و آن را در سیر به سوی آن حضرت فانی کند، در واقع به خودِ اصیل خود نزدیک شده است. گفت:

هیزم

بُوَد آن چوبی که نسوخت

چون

سوخته شد، باشد شرری⁽¹⁾

پس هنر ما در همین است که انسان کامل را بیابیم و تمام وجود خود را در وجود عالی او فانی کنیم و آن را در وجود او بسوزانیم، چرا که باید همة جان او بشویم، جانِ جان ما اوست و هرچه او بر جان ما حاکم شود ما به عالی‌ترین سعادت دست یافته‌ایم. گفت:

سلطان

منی، سلطان منی

واندر

دل و جان، ایمان منی

در

من بِدَمی من زنده شوم

یک

جان چه بود، صد جانِ منی⁽¹⁾

نظر می‌کنی به مقام آن حضرت از آن جهت که تربیت‌شده و پروردة فرهنگی است بسیار متعالی و می‌گویی:

«یَا ابْنَ السَّادَةِ الْمُقَرَّبِینَ یَا ابْنَ النُّجَبَاءِ الْأَکْرَمِینَ»

ای فرزند بزرگانِ از مقربان درگاه الهی، ای فرزند اصیل و شریف و بزرگوارترین اهل عالم.

تو ساخته و پرداخته شدة فرهنگی هستی که بهترین انسان‌ها در آن نقش داشته‌اند.

«یَا ابْنَ الْهُدَاةِ الْمَهْدِیِّینَ، یَا ابْنَ الْخِیَرَةِ الْمُهَذَّبِینَ، یَا ابْنَ الْغَطَارِفَةِ الْأَنْجَبِینَ»⁽²⁾

ای فرزند هادیان هدایت یافته، ای فرزند بهترین اشخاص پاکیزه سرشت، ای فرزند مهتران و بزرگواران شرافتمند.

«یَا ابْنَ الْأَطَائبِ الْمُطَهَّرِینَ یَا ابْنَ الْخَضَارِمَةِ الْمُنْتَجَبِینَ یَا ابْنَ الْقَمَاقِمَةِ الْأَکْرَمِینَ».⁽³⁾

ای فرزند نیکوترین پاکان عالم، ای فرزند جوانمردان و سروران برگزیده‌گان، ای فرزند مهم‌ترین و گرامی‌ترین خلق.

«یَا ابْنَ الْبُدُورِ الْمُنِیرَةِ یَا ابْنَ السُّرُجِ الْمُضِیئَةِ یَا ابْنَ الشُّهُبِ الثَّاقِبَةِ یَا ابْنَ الْأَنْجُمِ الزَّاهِرَةِ یَا ابْنَ السُّبُلِ الْوَاضِحَةِ یَا ابْنَ الْأَعْلامِ اللائِحَةِ».

ای فرزند ماه‌های تابان و چراغ‌های فروزان، ای فرزند راه‌های روشن خدا، ای فرزند نشان‌های آشکار حق.

می‌گویی تو فرزند و حاصل همة عوامل پاک عالم هستی، همة خوبی‌ها دست به دست هم داده است تا تو به‌وجود آمدی، زیرا وقتی بخواهد همة خوبی‌ها در یک انسان جمع شود باید تمام عوامل پرورش چنین انسانی در نهایت سلامت و تعادل و تکامل باشند، از عوامل و شرایط مادی بگیر تا عوامل و شرایط معنوی. شما در این فرازهای دعای ندبه، متوجه چنین نکتة دقیقی هستید. از طرفی وقتی مثلاً می‌گویید: تو فرزند سُبل واضحه و راه‌های روشن هستی، مثل آن است که حضرت سجاد علیه السلام فرمودند: «من فرزند مکه و منی هستم» یعنی فرهنگ جاری در طواف کعبه و وقوف در منی عامل پروریدن من شده است. پس فرزند سُبل واضحه یا راه‌های روشن‌بودن به این معنی است که عصاره و نتیجة سنن الهی و شریعت الهی در جمال آن حضرت متعین گشته است.

«یَابْنَ الْعُلوُمِ الْکامِلَة»

ای عصارة همه علوم کامل و صحیح.

مگر نه این است که هر حقیقتی یک فراز و جنبة نهایی دارد؟ حالا متوجه شدی که جنبة نهایی علوم، آن حضرت است. علوم کامله‌ای که انسان را متوجه حقایق می‌نماید و از حجاب‌های غفلت نجات می‌دهد، زیرا در جای خود ثابت شده که همة مراتب علوم که عامل هدایت

انسان‌ها است در اختیار ائمه علیهم السلام است، آن‌ها وارث علم رسول خدا و علم همة پیامبران‌اند.⁽¹⁾

«یَابْنَ السُّنَنِ الْمَشْهوُرَة»

ای عصاره تمام سنت‌ها و روش‌های قابل پذیرش.

سنت‌های مشهور، یعنی روش‌هایی که فطرت سالم هر انسانی آن را می‌پذیرد. در این فراز می‌گویی؛ تو نمایش راه‌های صحیح فطری هستی و لذا با نظر به شما متذکر ابعاد عمیق معنوی خود خواهیم شد و حضور شما در نظام اجتماعی بشر موجب سیراب‌شدن انسان از نیازهای فطری‌اش می‌شود.

«یَابْنَ الْمَعالِمِ الْمَأْثوُرَة»

ای عصاره همه نشانه‌های هدایت و آثار ایمان که در آثار گذشتگان مذکور است.

همین‌طور که خلفای الهی آرام آرام در طول تاریخ براساس ظرفیت زمانه، علوم و سنن و معالم الهی را در فرهنگ بشر کاشتند و پایه‌ریزی کردند، در کامل ترین صحنه تاریخ و همراه با ولیّ‌الله‌الاعظم، همه آن علوم و سنن و معالم، در کامل ترین شکل به صحنه می‌آید تا قاعدة «هُوَالاَوَّلُ وَالاخِر» محقق شود.

برهان بسیار روشنی است؛ مگر می‌شود که این تلاش‌ها به انتهایی‌ترین و کامل‌ترین شکل خود نرسد؟⁽²⁾

آدمیت باید در ظهور نهایی، به حکمِ «یا

آدَمُ اَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ»⁽¹⁾که خداوند فرمود: ای آدم بنمایان اسماء و حقیقت همه هستی را، در عالی‌ترین نحوة ظهور حقایق، به صحنه آید. حال وقتی مقام تعلیم همة اسماء به نحو کامل و تمام، حضرت محمد صلی الله علیه و آله و اهل بیت آن حضرت‌اند.⁽²⁾در واقع؛ «یا آدَمُ اَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ» خطاب خداوند به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه است تا تمام آنچه را که در اول بوده در آخر نمایش دهد. خداوند به حقیقت آدمیت در بهشتِ برزخ نزولی دستور داد. در آن مقام مورد خطاب، مقام آدمیت است که تمام اسمای حسنای الهی را گرفت. و انسان کامل در آخرین منزل ظهورش؛ عالی‌ترین مظهر نمایش تمام اسمایی است که در ابتدا پذیرفت و آدمیت در ظهور نهایی حکمِ «یا آدَمُ اَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ» همه اسماء الهی را در صحنه نهایی تاریخ به نمایش می‌گذارد. بالاخره آدم به عنوان حقیقت همة انسان‌ها، تمام اسماء را آموخته است و به دستور خداوند باید آن‌ها را به نمایش بگذارد؛ چون حضرت حق فرمود: «اَنْبِئْهُمْ» یعنی آن‌ها را بنمایان، و آن دستور در آخرالزمان عملی می‌شود و آن هم به دست حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه.

روایاتی که می‌فرماید: «تمام علوم در زمان حضرت ظاهر می‌شود»⁽³⁾از همین مقوله است، به‌خصوص علومی ظاهر می‌شود که امروز در زمرة علوم غیبی و پنهانی است. در زمان امام مهدی عجل الله تعالی فرجه سراسر زمین را

«لااله‌الاالله» احاطه می‌کند.⁽¹⁾

قال الصادق علیه السلام : هنگامی که قائم ما قیام کند، زمینی باقی نمی‌ماند مگر آن‌که ندا در آن سر داده می‌شود که «اشهد ان لا اله الاّ الله و اَنَّ محمّد رسول الله».(بحارالانوار، ج 52، ص 340).

همان‌طور که هرگز نباید نگاه را از صراط مستقیم در طول حیات منحرف کرد، نباید نسبت به مظهر تامّ صراط مستقیم یک لحظه غافل بود. در ادامه می‌گویی:

«یَا ابْنَ الْمُعْجِزَاتِ الْمَوْجُودَةِ یَا ابْنَ الدَّلائِلِ الْمَشْهُودَةِ»

ای فرزند معجزات محقق، و موجود، ای فرزند راهنمایان حق و مشهود خلق.

آن حضرت نمایش همة عظمت‌هایی است که خداوند برای راهنمایی بشر، به بشریت ارائه کرده که از همة آن‌ها مهم‌تر خودِ قرآن است. معجزه‌بودن قرآن به آن معنی است که نمی‌شود چنین معارف بلندی از غیر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله صادر شود، حال حاصل و نمایش آن قرآن وجود مقدس مهدی عجل الله تعالی فرجه است. یعنی اَحدی در حدّ او نیست و او هم ادعایی به‌جز بندة خدابودن و تربیت شده توسط قرآن ندارد و آن حضرت همچون پدران بزرگوارشان دلیل حقانیت اسلام و سیرة پیامبر صلی الله علیه و آله می‌باشند، چرا که اگر مکتب دیگری حق بود باید دست‌پرورده‌های آن مکتب برتر از این ذوات مقدس باشند.

«یَابْنَ الصِّراطِ الْمُسْتَقیم»

ای عصاره تامّ و نمایش کامل صراط مستقیم.

صراط مستقیم؛ راهی است که رونده خود را به مقصد می‌رساند و به بیراهه نمی‌کشاند. کدام قرائت از اسلام است که به واقع نتیجه‌بخش بوده و پیروان آن را به آنچه اسلام می‌خواسته هدایت کرده است؟ آیا اسلامی که امثال امام خمینی«رحمة‌الله‌علیه» را تربیت کرده است، اسلام کامل است یا بقیة قرائت‌ها از اسلام؟ حال امام خمینی«رحمة‌الله‌علیه» خود را خاک پای حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می‌داند، پس آیا شایسته نیست که نظرمان را بر وجود مبارک آن حضرت بیندازیم و اقرار کنیم که ای نمایش‌دهندة راه مستقیم! برای ما بسیار سخت است از تو فاصله داشته باشیم.

نظر به حجت خدا

«یَا ابْنَ النَّبَإِ الْعَظِیمِ»

ای فرزند نبأ عظیم.

در متون روایی «نبأ عظیم» را امیرالمؤمنین علیه السلام معرفی کرده‌اند.⁽¹⁾در این فراز ابتدا باید جایگاه امیرالمؤمنین علیه السلام را از زاویة نبأ عظیم‌بودن آن حضرت، متوجه شد و سپس نظر به مقام مقدس حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه نمود و او را به عنوان فرزند و نمایش سنت نبأ عظیم‌بودن علوی مورد خطاب قرار داد.

مقام «نبأ عظیم» بودنِ امیرالمؤمنین علیه السلام همانی است که قرآن در مورد آن می‌فرماید: «اَلَّذی هم فیه مُخْتَلِفُون» همان کسی که بسیاری در پذیرفتن آنچنان مقامی برای او به اختلاف می‌افتند که او همان یوْمُ‌الْفصل و ملاک حق و باطل و نمایش قیامت در جمال انسان است و جلوة فتح و انکشاف حقایق غیبی است. که برای روشن‌شدن مقام علی علیه السلام از منظر «نبأ عظیم» بودن آن حضرت لازم است به تفسیر سوره نبأ رجوع فرمایید. حالا از این زاویه به حضرت بقیة الله علیه السلام نظر می‌کنی و می‌گویی: «یَا ابْنَ النَّبَإِ الْعَظِیمِ» ای پروریده شده در فرهنگ نبأ عظیم، و سپس خطاب به آن حضرت ندا می‌کنی:

«یَا ابْنَ مَنْ هُوَ فِی أُمِّ الْکِتَابِ لَدَی اللَّهِ عَلِیٌّ حَکِیمٌ»

ای فرزند کسی که او در اُمُّ الکتابِ نزد خدای علی و حکیم است.

حضرت امام رضا علیه السلام می‌فرمایند: «اُمُّ الکتاب» که در قرآن آمده،⁽¹⁾علی‌بن‌ابی‌طالب علیه السلام است.⁽²⁾شما در خطاب به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه متوجه چنین معارف و مقامی هستی. اولاً؛ می‌فهمی هر جلوه کمالی، اَعم از قرآن و یا امام معصوم علیه السلام یک مقام عالی در نزد خدای‌تعالی دارد که همان «اُمُّ الکتاب» است. ثانیاً؛ با نظر به حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه متوجه مصداق عملی و تعین بشری آن مقام شده‌ای.

نظر به حجت کامل خداوند

«یَا ابْنَ الْآیَاتِ وَ الْبَیِّنَاتِ یَا ابْنَ الدَّلائِلِ الظَّاهِرَاتِ یَا ابْنَ الْبَرَاهِینِ الْوَاضِحَاتِ الْبَاهِرَاتِ یَا ابْنَ الْحُجَجِ الْبَالِغَاتِ یَا ابْنَ النِّعَمِ السَّابِغَاتِ یَا ابْنَ طه وَ الْمُحْکَمَاتِ یَا ابْنَ یس وَ الذَّارِیَاتِ یَا ابْنَ الطُّورِ وَ الْعَادِیَاتِ».

ای فرزند آیات و حقایق هدایتگر، ای فرزند ادلّة روشن حق، ای فرزند برهان‌های واضح و آشکار خداوند، ای فرزند حجت‌های بالغ و رسای الهی، ای فرزند نعمت‌های عام پروردگار، ای فرزند طه و محکماتِ قرآن و یاسین و ذاریات، ای فرزند سوره طور و عادیات.

وقتی پذیرفتیم ربّ و پرورش‌دهندة انسان‌ها همواره بهترین شرایطِ به ثمررسیدن انسان‌ها را فراهم می‌نماید و متوجه شدیم خداوند در راستای همین ربوبیت و پرورش‌دهندگی‌اش یک روز هم بشریت را بدون حجت و راهنما به معنی واقعی کلمه رها نکرده است، می‌فهمیم که حجت حق تمام آنچه برای هدایت کامل انسان نیاز است در بر دارد و لذا مواظب خواهیم بود چشممان از دیدن همة کمالات حجت پروردگار غفلت نکند.

در این فراز از دعا قصة رؤیت خود را اظهار می‌داریم تا به قلب خود بفهمانیم با چه وجود گرانقدری روبه‌روست، او حاصل و فرزند همة کمالاتی است که برای هدایت بشر نیاز است، از دلایل روشن و حجج بالغه بگیر تا تجسم عینی آیات و سوره‌های قرآن مثل طه و یس و ذاریات و غیره. او حجت خدا برای بشریت است، عصارة کمالات همة حقایق عینی و غیبی است و جانِ جانان همة بشریت است. در خطاب به او باید گفت:

ای

رهیده جانِ تو از ما و من

ای

لطیفة روح اندر مرد و زن

مردوزن

چون یک‌شود، آن‌یک تویی

چون‌که

یک‌جا محو شد، آنَکْ تویی

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «اهل بیت مرا شما به منزلة سر نسبت به بدن و به منزلة دو چشم از سر بدانید که بدن جز به سر و سر هم جز به دو چشم هدایت نمی‌شود».⁽¹⁾

و نیز حضرت باقر علیه السلام فرمودند: «نَحْنُ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ عَلَی مَنْ دوُنَ السَّماء وَ فَوْقَ الْاَرْضِ»⁽²⁾ماییم حجت بالغة خداوند بر هر آن کس که زیر آسمان و روی زمین است. ولی خود ائمه اطهار علیهم السلام ما را متوجه آن حجت نهایی می‌کنند، به طوری که رَیّانِ بن‌الصلت می‌گوید: به امام رضا علیه السلام عرض کردم؛ «آیا شما صاحب الامر هستید؟» فرمودند: «من صاحب‌الامر هستم، اما نه آن صاحب‌الامری که زمین را بعد از پرشدن ظلم از عدل سرشار می‌سازد، با این ضعف بدنی که در من می‌بینی چگونه می‌توانم آن صاحب‌الامر باشم؟ قائم؛ آن کسی است که وقتی خروج کند، در سن پیران، دارای سیمایی جوان و اندامی قدرتمند است به طوری که اگر دست دراز کند، بزرگ‌ترین درختِ روی زمین را از جا می‌کَند و اگر در بین کوه‌ها فریادی بکشد، صخره‌های کوه‌ها در هم شکسته و از هم می‌پاشد.»⁽³⁾

منظور این که همة کمالات جسمی و روحی در وجود مقدس حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه ظاهر می‌گردد و شما در این فرازها نظر به چنین نکته‌ای دارید.

«یَابْنَ مَنْ دَنی فَتَدَلّی فَکانَ قابَ قَوْسَیْنِ اَوْ اَدْنی، دُنُوّا وَ اقْتِرَابا مِنَ الْعَلِیِّ الْأَعْلَی»

ای فرزند معراج، ای فرزندِ مقام قرب به حق، قربی که در نزدیکی با خدا در حدّ نزدیکی دو سر کمان و یا از آن هم نزدیک‌تر شد.⁽¹⁾

این مقام، مقام معراج محمدی صلی الله علیه و آله است. می‌گویی من منتظر توهستم که فرزند فرهنگ معراج و حامل فرهنگ قرب نهاییِ با حق هستی، تا همة حقایق را در صحنة زمین به نمایش در آوری و زمین را در مدیریت آسمان وارد کنی، چون صعود حضرت تا عالی‌ترین مرتبة نزدیکی به حق میسر است. پس در واقع در مقام جامعیت همة اسماء الهی و با آن جامعیت، مدیریت خود را إعمال می‌کند.

توجه به چنین شخصی که پروریده‌شدة قرآن و فرهنگ نباء عظیم علوی و معراج محمدی صلی الله علیه و آله است، اقتضا می‌کند که طالب ارتباط با او باشی که در فراز بعدی قصه همین تقاضا است.

فصل هفتم: نظر به آرزوی بزرگ بشریت

اشاره

از این‌جا به بعد سیاق جملات عوض می‌شود و شما پس از آن‌که می‌گویید: ای عصاره حضور تامّ و تمام در قرب نهایی! ناله سر می‌دهی و غم جدایی خود را با جانِ جانان در میان می‌گذاری و می‌گویی:

«لَیْتَ شِعْرِی أَیْنَ اسْتَقَرَّتْ بِکَ النَّوَی، بَلْ أَیُّ أَرْضٍ تُقِلُّکَ أَوْ ثَرَی أَ بِرَضْوَی أَوْ غَیْرِهَا، أَمْ ذِی طُوًی».

کاش می‌دانستم که کجا و در چه شرایطی دل‌ها به ظهور تو قرار و آرام خواهد یافت، به کدام سرزمین اقامت داری، آیا به زمین رَضْوا یا غیر آن یا به دیار ذوطوی متمکن گردیده‌ای.

اَیا سرکرده از جانم تو را خانه کجا باشد

اَلا ای ماه تابانم تورا خانه کجا باشد

اَلا ای قادرِ قاهر ز تن پنهان به دل ظاهر

زهی پیدای پنهانم تورا خانه کجا باشد

تو گویی خانة خاقان بود دل‌های مشتاقان

مرا دل نیست ای‌جانم تورا خانه کجا باشد

بود مَه سایه را دایه به‌مَه چون‌می‌رسد سایه

بگو ای مه نمی‌دانم تورا خانه کجا باشد

نشان ماه می‌دیدم به صد خانه بگردیدم

از این تفتیشْ بِرْهانم تورا خانه کجا باشد

در این‌که وجود مقدس آن حضرت به عنوان انسان کامل از نظر مرتبة وجودی از ملائک هم بالاترند و به عنوان واسطة فیض تمام عالم مادون

در نزد ایشان است، بحثی نیست، ولی از آن جهت که به عنوان یک شخص نیز متعین به یک انسان خاص هستند و محل و مأوایی نیز دارند، یک عقیدة منطقی و عقلانی است و بنا به روایات از جهتی مأوای آن حضرت کوه رَضْوی و یا درّة ذی طُوی است. به طوری که عبدالاعلی مولی آل سام می‌گوید: همراه امام صادق علیه السلام از شهر خارج شده به منطقة روحاء رسیدیم، امام علیه السلام در حالی‌که از کوه بالا می‌رفت نگاهی به آن انداخت و به من فرمود: «این کوه را می‌بینی، این کوه رَضْوی از کوه‌های فارس است، چون ما را دوست داشته، خداوند آن را به نزدیک ما منتقل کرده است، ...محل امنی است برای کسانی که بیمناک‌اند، بدان که صاحب‌الامر در این کوه دو غیبت دارد، یکی کوتاه و یکی طولانی».⁽¹⁾و نیز عبدالاعلی حلبی گوید: «امام باقر علیه السلامفرمود: صاحب‌الامر در یکی از دو درّه غیبتی خواهد داشت، سپس با دستش به بخشی از ذی طُوی اشاره کرد...».⁽²⁾در ضمن سلام‌بن‌ابی‌حمزه از امام باقر علیه السلامنقل می‌کند که فرمودند: «صاحب‌الامر خانه‌ای دارد که «بیت‌الحمد» گفته می‌شود، در آن‌جا چراغی است که از روز ولادت آن حضرت تا روزی که به وسیلة شمشیر قیام می‌کند می‌درخشد و خاموش نمی‌شود».⁽³⁾

این روایات به‌خصوص روایت اخیر جنبة تأویلی دارد و اشاره به محل و مأوای باطنی حضرت می‌کند که آن خانه، محل نمایش کمالات حق است و نوری از

انوار الهی در آن هست که خاموش پذیر نیست. و حضرت در چنین مأوایی در مقام بقاء و حفظ هستند و هیچ مکتبی و سخنی نمی‌تواند از غیبت آن حضرت سوء استفاده کند و نور آن حضرت را خاموش نماید، چرا که در بیت‌الحمد همة زیبایی‌ها جمع است و چیزی برای دلرباییِ بقیة مکتب‌ها نمی‌ماند. عمده آن است که با یادآوری آن مکان‌ها که لااقل جای پایی از وجود مبارک آن حضرت را با خود دارد جهت دل به وجود قدسی آن حضرت متوجه می‌شود و لذا در فراز بعدی اصل حرف دل خود را می‌زنی و می‌گویی:

«عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أَرَی الْخَلْقَ وَ لا تُرَی»

بسیار سخت است بر من که خلق را ببینم و تو دیده نشوی.

در حالی‌که تمام مقصد و مقصود جان ما توجه به وجود مقدسی است که قدرت انتقال به پروردگارمان را دارد. پس:

پنهان مکن جمال خود از عاشقان خویش

خورشید

را برای ظهور آفریده‌اند

«وَ لا أَسْمَعَ لَکَ حَسِیسا وَ لا نَجْوَی»

و هیچ از تو صدایی، حتی آهسته هم به گوش من نرسد.

ملاحظه بفرمایید که این رؤیت و این شنیدن، رؤیت و شنیدن عادی نیست. این رؤیت، رؤیت انسان کامل است که از طریق ملاقات با او با مظهر اسماء جامع الهی روبه‌رو می‌شوید و اگر کسی در رؤیت آن حضرت چنین مطلبی را دنبال نکند و صِرفاً یک رؤیت جسمانی مدّ نظر او باشد، عملاً بهره‌ای نصیب او نخواهد شد، همان‌طور که مشرکین با رؤیت وجود مقدس نبی‌اکرم صلی الله علیه و آله هیچ بهره‌ای نبردند. به گفتة مولوی:

هر

که را روی بهبود نبود

دیدن

روی نبی سود نبود

تقاضای رؤیت حضرت عجل الله تعالی فرجه برای ظهور آن حضرت است تا مناسبات جهان را به سوی فرهنگ توحید بکشاند و نیز نظر مبارکشان را به قلب ما بیندازند و مبادی میل ما را اصلاح کنند تا همسنخ قلب منوّر آن حضرت شویم و یا تقاضای شنیدن صدا و نجوای آن حضرت، تقاضایی است جهت این‌که جهان بشری ما تحت تأثیر فرمان توحیدی آن حضرت واقع شود و گوش جان ما نیز تحت تأثیر صدا و نجوای آن امام معصوم علیه السلام قرار گیرد و به راه آید و از هدایت باطنی آن حضرت متأثر گردد و لذا از راه‌هایی که موضوع رؤیت آن حضرت را به روش انحرافی مطرح می‌کنند باید حذر نمود، وگرنه مقصد گم می‌شود.⁽¹⁾

جستجویی

در دلم انداخت او

تا

ز جستجو روم در جوی او

«عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ تُحِیطَ بِکَ دُونِیَ الْبَلْوَی وَ لا یَنَالَکَ مِنِّی ضَجِیجٌ وَ لا شَکْوَی».

بسیار سخت است بر من که رنج و گرفتاری، تو را احاطه کند به طوری که ناله و زاری من هم به تو نرسد و نتوانم به تو شِکوه کنم.

وقتی انسان به آن درجه از شعور و بصیرت رسید که متوجه شد عالی‌ترین مرتبة انسانیت و مجسمة تمام عیار تقوا و بندگی در این عالم حاضر است ولی غایب است و ظاهر نیست به واقع از غم دقّ می‌کند، مگر نه این‌که برای مؤمن هیچ چیز بهتر از ایمانش نمی‌باشد و در راه ایمان حتی

جانش را فدا می‌کند تا ایمانش در صحنه قلبش بماند، و مگر نه این است که امام زمان عجل الله تعالی فرجه مجسمة کامل ایمان هستند و مقصد نهایی ایمان هر انسان مؤمنی اوست؟ پس چگونه می‌شود با تمام وجود امام زمان خود را دوست نداشت؟ و چطور می‌شود او را دوست داشت و او در عالم حاضر باشد ولی از منظر ما غایب باشد و ما شیون نکنیم؟

دل ناظر جمال تو، آنگاه انتظار؟

جان مست گُلْستان تو، آنگاه خارِ خار؟

ای امام عزیز! ما نمی‌توانیم با دیگری جز شما دل‌خوش باشیم.

هرکس‌به جنس‌خویش‌درآمیخت ای نگار

هرکس به لایق گُهر خود گرفت یار

مگر می‌شود این دوری را تحمل کرد؟!

صد بار مُردم ای جان، وین را بیازمودم

چون بوی تو بیامد، دیدم که زنده بودم

صد بار جان بدادم، وز پای در فتادم

بار دگر بزادم، چون بانک تو شنودم

اندر دو کونْ جانا، بی تو طرب ندیدم

دیدم بسی عجایب، چون تو عجب ندیدم

من‌چون‌زمین‌خشکم، لطف تو اَبر و مَشکم

جز رعد تو نخواهم، جز جعد تو نگیرم

آوازة جمالت از جان خود شنیدم

چون باد و آب و آتش در عشق تو دویدم

اندر جمال یوسف گر دست‌ها بریدند

لختی نظر به من کن بنگر چها بریدم⁽¹⁾

رسول‌خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «بنده به مرتبة ایمان نمی‌رسد مگر این‌که من از خود او برای او محبوب‌تر باشم و خاندان من از خاندان خودش برای او محبوب‌تر باشد و عترت من نزد او از عترت خودش محبوب‌تر باشد».⁽²⁾آری!

سایه‌ای بر دل ریشم فکن ای گنج مراد

که من این خانه به سودای تو ویران کردم

به واقع جا دارد بر زمین و زمان اعتراض کنم که چگونه تحمل این شرایط را دارند، در حالی‌که همة ایمان در نقاب غیبت است و به واقع در غیبت آن خورشید منوّر است که سایه‌ها گردن درازی می‌کنند. ای امام عزیز!

اگر

سایه کند گردن درازی

رخ

خورشید آن دم در نقاب است

و این برای ما بسیار سخت و گران است.

«بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ مُغَیَّبٍ لَمْ یَخْلُ مِنَّا، بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ نَازِحٍ مَا نَزَحَ عَنَّا».

جانم فدایت که تو آن حقیقت پنهانی که از ما دور نیستی، جانم فدای تو ای آن شخص غایب از مایی که ابداً از ما جدا نیستی.

این حجاب‌های افراد و اجتماع است که امام را از منظر آن‌ها پنهان داشته و قلبشان همراه چشمهایشان از انوار مقدس او محروم گشته است، پس بیش از آن‌که او از ما غایب باشد، ما از او غایب هستیم. داری به او می‌گویی:

دلم

از مهر در ماتم نشسته است

عجب

در مهر دل، دلدار چون است

تو

را ای دوست، من چون یار غارم

سری‌در

غارکن، کین‌غار چون است⁽¹⁾

«بِنَفْسی اَنْتَ اُمْنِیَّةُ شَائِقٍ یَتَمَنّی، مِنْ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ ذَکَرا فَحَنّا»،

جانم به فدایت، تو تمام آرزوی قلبی هر مشتاق آرزومند، از هر مرد و زن هستی، که تو را یاد آورند و ناله سر دهند.

چون همان‌طور که عرض شد خودِ برین هر انسان، امام زمان عجل الله تعالی فرجه است و مگر می‌شود انسانی باشد و آرزو و اشتیاق رسیدن به مرتبة عالی‌تر وجود خود را نداشته باشد؟ اگر انسانی حقیقت خود را زیر پا نگذارده باشد و هنوز انسان مانده باشد نمی‌تواند دل در شوق انسان کامل، که مذکّر مرتبة عالیه وجود اوست، نداشته باشد.

در این فرازِ بسیار دقیق از دعا، خطاب به وجود مقدس حضرت بقیة‌الله عجل الله تعالی فرجه می‌گویی: تو آن آرزوی قلبی و تمنّای هر زن و مرد مؤمنی هستی که تو را یاد می‌آورد و از این جدایی ناله سر می‌دهد و لذا نه تنها هرگز فراموشت نمی‌نمایند بلکه از این جدایی شکایت‌ها دارند. اگر کسی سنت ربوبیت خدا را در زندگی درست بفهمد، و بداند خداوند همواره برای هدایت و سعادت انسان‌ها حجتی قرار داده است، هرگز امام مهدی عجل الله تعالی فرجه برایش از یاد رفتنی نیست، چون به آینده‌ای می‌اندیشد که می‌خواهد خود و جامعه‌اش ماوراء روزمرّگی‌ها به قرب الهی نایل شوند، زیرا آینده‌ای که ادامة حال باشد، آینده نیست، بلکه حال است. شما اگر الآن به یاد ظهور امام عجل الله تعالی فرجه، در بلوغ آیندة تاریخ زندگی کنید، همین الآن در آن آینده هستید. چرا که «انتظارِ» حاکمیت حکم خدا در تمام مناسبات بشری، توسط امام معصوم عجل الله تعالی فرجه؛ یک مقام و یک بقاءِ بسیار پر برکتی است، نه یک خیال. انسان منتظر؛ همین حالا در صحنه بلوغ تاریخ زنده است و زندگی می‌کند، برای همین هم با امامش محشور می‌شود.⁽¹⁾

در ادامه این دلدادگی اظهار می‌داری:

«بِنَفْسی اَنْتَ مِنْ عَقِیدِ عِزٍّ لایُسامی»

جانم فدایت؛ تو آن سررشته عزتی که هیچ‌کس همسان تو نیست تا بتوان بدون تو با او به‌سر برد.

اظهار می‌کنی که من از طریق ارتباط با شما، در جنبة نورانی همه تاریخ - چه در گذشته و چه در آینده- و با همه انبیا و اولیا به‌سر می‌برم، و به واقع منتظر ظهور حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه بودن یعنی وفاداری به سیره و سنت همة انبیاء و اولیاء و با آن ذوات مقدس به‌سربردن در تمام طول زندگی. و لذا در این فراز و با توجه به چنین بصیرتی است که به حضرت عرضه می‌داری من هیچ نوع از انواع زندگی را با این نوع از زندگی که نظر به ظهور شما داشته باشم، عوض نخواهم کرد.

«بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ أَثِیلِ مَجْدٍ لا یُجَارَی، بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ تِلادِ نِعَمٍ لا تُضَاهَی».

جانم به فدایت، تو رکن اصیلِ مجد و شرافت هستی که هیچ‌کس همانندت نخواهد گردید، جانم به فدایت که تو از آن نعمت‌های خاص و اساسی هستی که مثل و مانند نخواهد داشت.

اگر انسان نتواند از بین خوبان، آن خوب‌ترین را که اصل و اساس خوبی در موطن بشریت هست بیابد، جهت زندگی را گم می‌کند و به هر جمعیتی نالان می‌شود و یک روز مصاحب و جفت بدحالان است و یک روز جفت خوش‌حالان و عملاً در دست‌یابی به جهتِ کمالی خود حیران می‌ماند. انسان کامل مقام جامع اسماء و حقیقت جمع‌الجمعی انسانیت است به طوری که همة کمالات انسانی در او به صورت جامعیت حاضر است و به تعبیر عرفا مقام آن حضرت «کون جامع» یا مقام «نیستان وجود آدمی» است و لذا است که هر عارف بصیری که از آن مقام جدا شود برای اتصال به آن مقام ناله سر می‌دهد و به گفتة مولوی قصّه و حکایت و ناله هر انسان آزاده‌ای، حکایت دوری از آن مقام جمعی و نیستانی انسان کامل است و لذا می‌گوید:

بشنو

از نی چون حکایت می‌کند

از

جدایی‌ها شکایت می‌کند

کز

نِیستان تا مرا ببریده‌اند

وز

نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

توجه به آن ذات مقدس و اظهار کمالات او وسیلة سیر به سوی اوست و لذا در ادامه می‌گویی:

«بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ نَصِیفِ شَرَفٍ لا یُسَاوَی»

جانم فدایت؛ که تو از آن خاندان عدالت، و قرین شرف هستی، که احدی در عالم برابر با شما نیست.

این اظهارات، اظهار یک عقیدة اساسی است، چرا که اَحدی جز انبیاء و اولیاء که نشان داده‌اند تمام حرکات و سکناتشان از سر صدق است، ادعای عصمت نکرده است، حال با توجه به چنین قاعده‌ای، اگر انسان‌ها امام معصوم را که صاحب امر و زمان است، رها کنند و به غیر معصوم دل بسپارند، آیا به همان اندازه در کمال خود خلل وارد نکرده‌اند؟ و آیا چنین خللی ما را به همان اندازه از کمال مطلق یعنی خداوند، جدا نمی‌کند. آری یک وقت امام معصوم را می‌شناسیم و افتان و خیزان از او پیروی می‌کنیم، ولی یک وقت اصلاً در افق خود امام معصوم را نمی‌شناسیم و لذا به اعمالی که حق نیست اصالت می‌دهیم. این حالت دومی بسیار خطرناک است و محرومیت کلی ایجاد می‌کند، در حالی‌که در حالت اول با همة سستی‌هایی که ممکن است در میان باشد، به حق اصالت می‌دهیم و خود را در مواقعی که از حق پیروی نمی‌کنیم، سرزنش می‌نماییم و در نتیجه در طول زندگی آرام‌آرام با مدّ نظر قراردادن کمالات امام معصوم علیه السلام، به جبران آن ضعف‌ها می‌پردازیم. ولی در نوع دوم اساساً جهت اصلی به سوی کمال واقعی نیست. و این است که در این فراز خبر از عقیدة دقیقی می‌دهی که متوجه «یطَهِّرَکُم تَطْهیراً»⁽¹⁾و طهارت مطلق این خانواده گشته‌ای و مقام عبودیت، آن‌ها را که با جمیع اسمای الهی حق را می‌شناسند و عبادت می‌کنند می‌فهمی و بر این اساس می‌گویی تو از خانوادة با شرافتی هستی که هیچ‌کس با شما برابری نمی‌کند، چون می‌دانی همان طور که آب عین تری است و همة تری‌ها باید برای ادامه

رطوبت خود به آب متصل باشند، امام زمان عجل الله تعالی فرجه عین انسان است و همة انسان‌ها برای ادامة انسانیت خود و آزادشدن از گرگ‌صفتی و خوک‌صفتی، باید به انسان کامل یا عین‌الانسان متصل باشند.⁽¹⁾

«اِلی مَتی اَحارُ فیکَ یا مَوْلایَ»

تا کی حیران و سرگردان تو باشم ای مولای من؟

ما با گفتن این فراز داریم خبر از عطشی می‌دهیم که فوق طاقت انسان است.

«نه از تو روی گردانیم، و نه به کمتر از تو قانعیم، و نیز نه غیبت تو برای ما قابل تحمل است، و نه آن غیبت می‌تواند عامل غفلت از تو شود.»

سینه خواهم شرحه‌شرحه از فراق

تا بگویم شرحِ درد اشتیاق

آتش عشق است کاندر نی افتاد

جوشش عشق است کاندر می افتاد

محرم این هوش جز بیهوش نیست

مر زبان را مشتری جز گوش نیست

آری! هر‌کس نمی‌فهمد جهانِ بدون ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه چقدر ظلمانی است، اگر گوشی نباشد که این نکته را بفهمد زبان با که سخن بگوید؟ «مر زبان را مشتری جز گوش نیست».

شما جامعه‌ای را که به یأس از کمالات رسیده است، روانکاوی کنید؛ این جامعه در عینی که حتماً در چنگال ستمگران بلعیده می‌شود، به راحتی به انواع فسادها تن می‌دهد. آن‌وقت از آن طرف، خدای شما همان‌طور که برای شما یک دین آورده است که دینداری کنید و گرفتار چنگال

ستمگران نگردید، برای این‌که این دینداری همواره معنای نهایی خودش را بدهد، امامی گذاشته است، و از این رو هیچ‌وقت زمین بدون امام نمی‌شود. در روایت داریم: «اَلْحُجَّةُ قَبْلَ الْخَلْقِ وَ مَعَ الْخَلْقِ وَ بَعْدَ الْخَلْقِ»⁽¹⁾یعنی حجت خدا قبل از خلق و همراه خلق و بعد از خلق، همواره موجود است. یا در روایت دیگر داریم: «لَوْ بَقِیَتِ‌الْاَرْضُ بِغَیْرِ اِمامٍ لَساخَتْ»⁽²⁾یعنی اگر حجت خدا نباشد زمین از بین می‌رود. خیلی به این جمله فکر کنید. اصلا جهان بدون امام، محقق نمی‌شود. پس هر کس که بی‌امام در جهان زندگی کند در جهان زندگی نکرده است، در خیالات خودش زندگی کرده است. مثل این‌است که بگوییم در این اتاق بدون چراغ نمی‌توان زندگی کرد، بعد یک کسی چشم برهم گذارد و اشیاء و اطراف این اطاق را نبیند و بگوید ببینید من دارم زندگی می‌کنم، این شخص عملاً نمی‌تواند در این اطاق زندگی کند، فکر کرده است نفس‌کشیدن زندگی است، در حالی که هیچ وجه از وجوه اطاق را نمی‌شناسد تا درست با آن‌ها برخورد کند و به کمک آن‌ها اهداف خود را دنبال نماید، چون چشمش را بسته است. آری! «لَوْ بَقِیَتِ‌الْاَرْضُ بِغَیْرِ اِمامٍ لَساخَتْ» اگر حجت خدا روی زمین نباشد زمین ویران می‌شود. پس حالا که زمین ویران نشده است! حتماً حجت الهی در عالم حی و حاضر است، و اگر تو بی‌حجت خدا زندگی می‌کنی، تو در زمین و در عالم واقعیت زندگی نمی‌کنی بلکه

در خیالات خودت زندگی می‌کنی؛ نمونه‌اش هم همین اهل دنیا که با آن‌ها روبه‌رویید.

«ای امام زمان! وقتی تنها انتظارِ ظهور شما، وسیله ریزش فیض فرشتگان بر جان ماست، اصل حضور و ظهور مبارک شما، ای همه بزرگی در قامت یک انسان، چه غوغایی در جان ما و در جامعه ما به‌پا خواهد کرد.»

روایت داریم که انتظار فرج افضل عبادات است⁽¹⁾و عبادت موجب آرامش و زنده‌دلی می‌گردد. پس با انتظار فرجِ وجود مقدس حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه همین حالا ما زنده‌دل می‌شویم. مگر انتظار به معنای واقعی، ما را با شرایطی که منتظر آن هستیم، متحد نمی‌کند؟

شما شنیده‌اید جناب رباب علیها السلام همسر امام‌حسین علیه السلام با این‌که یک سال بعد از شهادت حضرت رحلت کرده‌است، ولی در این یک سال پس از شهادت حضرت‌اباعبدالله علیه السلام، در واقع با اباعبدالله علیه السلام زندگی کرد. چون اباعبدالله علیه السلام گرسنه بودند و شهید شدند، ایشان هم هیچ‌وقت سیر غذا نخورد. اباعبدالله علیه السلام تشنه بودند و شهید شدند، رباب هم هیچ‌وقت خودش را سیراب نکرد. اباعبدالله علیه السلام در آفتاب شهید شد، ایشان هم هیچ‌وقت زیر سایه به استراحت نپرداخت. حالا آیا ایشان جزء شهدای کربلا نیست؟ شما خودتان قضاوت کنید، مگر می‌شود او را در کنار

حسینِ شهید ندید؟ همان‌طور که اگر صحنه‌ای از تاریخ گذشت و ما به آن صحنه وفادار ماندیم، در آن صحنه هستیم، اگر هم صحنه‌ای که می‌آید، آن را بشناسیم و با آن نفس بکشیم، در آن صحنه خو‌اهیم بود، هرچند آن صحنه از نظر تاریخی هنوز واقع نشده باشد.

انتظار؛ عامل وصل

«دیگر قصّه؛ قصّة رسیدن به وادی آتشین و مبارک انتظار نیست، بلکه قصّة ما قصّة انسانی است که در آتش این انتظار ذوب می‌شود.»

بنابراین ما صِرفاً پیشنهاد نمی‌کنیم منتظر ظهور مقدس حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه بمانید. بلکه بنده عرض می‌کنم چرا به کمک فرهنگ انتظار هم اکنون ما به آن ظهور سراسر نور، وصل نباشیم؟ چرا ما هم اکنون با امام‌مهدی عجل الله تعالی فرجه در حکومت جهانی مهدوی و برای نمایش همة خوبی‌ها، و هدم همة بدی‌ها زندگی نکنیم؟ سخت نیست، روایت هم به شما کمک کرده⁽¹⁾تازه مژده‌ای که در رجعت برای منتظران حضرت

داده‌اند راه را به خوبی باز گذاشته است، برای این‌که انسان فقط به انتظار آن صحنه، دیگر به هیچ چیز دیگر قانع نباشد و اگر هم مُرد باز برگردد.⁽¹⁾

«ما بیش از آن‌که بخواهیم تورا ببینیم می‌خواهیم تو ما را ببینی تا با نظر مبارک تو تمام درهای بهشت بر قلب ما گشوده شود و در آن حال آنچه ماندنی است - و نه آنچه رفتنی است- سرمایة جان ما گردد.»⁽²⁾

«وَ اِلی مَتی وَ أَیَّ خِطَابٍ أَصِفُ فِیکَ وَ أَیَّ نَجْوَی»

تا به کی و با چه نوع خطابی تو را توصیف کنم و با چه زبانی با تو راز دل بگشایم؟

«عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أُجَابَ دُونَکَ وَ أُنَاغَی»

ای مولای من! بر من بسی سخت و مشکل است که پاسخ طلب خود را از غیر تو یابم.

«عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ أَبْکِیَکَ وَ یَخْذُلَکَ الْوَرَی»

سخت و دشوار است بر من که بر تو بگریم و خلق از تو دست کشیده و تو را واگذارده‌اند.

عَزِیزٌ عَلَیَّ أَنْ یَجْرِیَ عَلَیْکَ دُونَهُمْ مَا جَرَی».

بر من سخت دشوار است که این غیبت ممتد بر تو وارد شده و نه بر دیگری.

همان‌طور که عرض شد این نوع فراق را کسی می‌فهمد که بداند با حضور آن حضرت چه غوغایی در مناسبات انسانی پدید می‌آید و چگونه راه آسمان به سوی بشر گشوده می‌شود. خداوند به جهان هستی استعداد و ظرفیت مدیریت امام معصوم علیه السلام را داده است و تنها در آن شرایط است که جهان به بلوغ خود می‌رسد و برکات آسمان و زمین برای بشریت گشوده می‌شود و انسان‌ها به معنی واقعی زندگی در زمین و آمادگی برای ابدیت دست می‌یابند. حالا که هنوز چنین شرایطی به‌وجود نیامده است، آیا این اندازه بی‌تابی کمترین کاری نیست که باید انجام داد تا عزمی در ما و لطفی در آن امام شروع شود و شرایط ظهور آن حضرت به لطف الهی محقق گردد؟

«هَلْ مِنْ مُعِینٍ فَأُطِیلَ مَعَهُ الْعَوِیلَ وَ الْبُکَاءَ هَلْ مِنْ جَزُوعٍ فَأُسَاعِدَ جَزَعَهُ إِذَا خَلا»

آیا کسی هست که مرا یاری کند تا بسی ناله فراق و فریاد و فغانِ طولانی از دل برکشم؟ کسی هست که جزع و زاری کند و چون تنها باشد من هم او را در جزع و زاریش یاری کنم؟

«هَلْ قَذِیَتْ عَیْنٌ فَسَاعَدَتْهَا عَیْنِی عَلَی الْقَذَی»

آیا چشمی می‌گرید تا چشم من هم با او مساعدت کند و زار زار بگرید.

هَلْ إِلَیْکَ یَا ابْنَ أَحْمَدَ سَبِیلٌ فَتُلْقَی هَلْ یَتَّصِلُ یَوْمُنَا مِنْکَ بِعِدَةٍ فَنَحْظَی».

ای فرزند پیغمبر! آیا به سوی تو راه ملاقاتی هست که به حضورت تشرف حاصل شود؟ آیا امروز به فردایی می‌رسد که به دیدار جمالت محظوظ شویم؟

نظر به آینده‌ای حیاتی

«مَتَی نَرِدُ مَنَاهِلَکَ الرَّوِیَّةَ فَنَرْوَی»

کی شود که بر جویبارهای رحمت درآییم و سیراب شویم؟

«مَتَی نَنْتَقِعُ مِنْ عَذْبِ مَائِکَ فَقَدْ طَالَ الصَّدَی»

کی شود که از چشمه آب زلال تو ما بهره‌مند شویم؟ که عطش ما طولانی گشت.

«مَتَی نُغَادِیکَ وَ نُرَاوِحُکَ فَنَقِرَّ عَیْنا»

کی شود که ما با تو صبح و شام کنیم تا چشم ما به جمالت روشن شود؟

«مَتَی تَرَانَا وَ نَرَاکَ وَ قَدْ نَشَرْتَ لِوَاءَ النَّصْرِ تُرَی».

کی شود که تو ما را و ما تو را ببینیم، هنگامی که پرچم نصر و پیروزی در عالم برافراشته‌ای؟

راستی غم دوری تو را چگونه تحمل کنم، مگر این دوری یک دوری عادی است، چگونه انسان می‌تواند از همه زندگیِ خود جدا باشد، ای همة زندگی. گفت:

در

غم ما روزها بی‌گاه شد

روزها

با سوزها همراه شد

اگر خودت را نمی‌بینم، در جانم آتش شوق و توجه به تو بسیار شیرین است و خدا نکند این شوق نماند.

روزها

گر رفت، گو رو، باک نیست

تو

بمان ای آن‌که جز تو پاک نیست

تو امام معصوم من هستی و نمایش همة پاکی‌ها، آن‌که زندگی را می‌فهمد از توجه به تو خسته نمی‌شود، مگر ماهی از آب خسته می‌شود؟

هر

که جز ماهی، زآبش سیر شد

هرکه

بی‌روزی است، روزش دیر شد

مگر می‌شود خود را تماماً تشنة وجود مبارک شما نبینم و این شور و عشق به شما را خاموش کنم، آن وقت دیگر در این دنیا چه کاری هست که قابل انجام‌دادن باشد؟ من همة پاکی و تقوا را در همین شوق به شما یافته‌ام.

هر

که را جامه ز عشقی چاک شد

او

ز حرص و عیب، کلی پاک شد

راستی توجه به وجود مقدس شما چقدر زیباست، ای وعدة حتمی خدا.

شاد

باش ای عشق خوش سودای ما

ای

طبیب جمله علت‌های ما

ای

دوای نخوت و ناموس ما

ای

تو افلاطون و جالینوس ما

اگر عشق و محبت، عشق و محبت به امام معصومِ حاضر غایب باشد، همة رذائل را می‌زداید و خاک وجود آدمی را به اوج افلاک سیر می‌دهد.

جسم

خاک از عشق بر افلاک شد

کوه

در رقص آمد و چالاک شد

جمله

معشوق است و عاشق پرده‌ای

زنده

معشوق است و عاشق مرده‌ای

چون

نباشد عشق را پروای او

او

چو مرغی ماند بی پَر، وای او

آری! کسی که با عشق زندگی نکند مثل مرغ بی پر و بالی است که قدرت پرواز ندارد، آن هم بی عشق به امام معصوم، که جواب واقعی به عشقی است که جان به دنبال آن است و لذا در این فراز، سراسرِ شعلة عشق خود به امام را به نمایش گذارده می‌گو‌یی.

«أَ تَرَانَا نَحُفُّ بِکَ وَ أَنْتَ تَؤُمُّ الْمَلَأَ وَ قَدْ مَلَأْتَ الْأَرْضَ عَدْلا وَ أَذَقْتَ أَعْدَاءَکَ هَوَانا وَ عِقَابا وَ أَبَرْتَ الْعُتَاةَ وَ جَحَدَةَ الْحَقِّ وَ قَطَعْتَ دَابِرَ الْمُتَکَبِّرِینَ وَ اجْتَثَثْتَ أُصُولَ الظَّالِمِینَ وَ نَحْنُ نَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ».

آیا خواهی دید که ما به گرد تو حلقه زده و تو پیشوای جماعت باشی و زمین را از عدل و داد پر کنی؟ و دشمنانت را کیفرِ خواری و عقاب بچشانی و سرکشان و کافران و منکران خدا را نابود گردانی. و ریشه متکبران عالم و ستمکاران جهان را از بیخ برکنی و ما با خاطری شاد به ذکر الحمدلله رب‌العالمین لب برگشاییم؟

توجه به آرمان‌های حقیقی از یک طرف مانع فرو افتادن انسان و جامعه در روزمرّگی‌ها است، و از طرف دیگر مانع پایدارماندن امنیت برای ستمگران عالم است و نیز عامل تغییر سرنوشت انسان‌ها از حاکمیت ستمگران به حاکمیت حق در تمام مناسبات بشری است. روح آماده برای تحقق وعدة حق به خودی خود زمینة تحقق وعدة حق را فراهم می‌کند. گفت:

طبیب عشق مسیحادم است و مشفق لیک

چو

درد در تو نبیند، که را دوا بکند

در این فراز؛ روحِ آمادة خود را به امام خود و خدای خود ارائه می‌دهیم و از نتایج همه جانبة آن برخوردار می‌شویم.

در همین راستا حضرت رضا علیه السلام می‌فرمایند: «طُوبی لِشیعَتِنَا اَلْمُتَمَسِّکینَ بِحُبِّنا فِی غَیْبَةِ قائِمِنَا اَلثّابِتِینَ عَلی مُوالاتِنا وَ الْبَراءَةِ مِنْ أعْدائِنَا اُولئِکَ مِنَّا وَ نَحْنُ مِنْهُمْ قَدْ رَضُوا بِنَا أئِمَّةً وَ رَضِینا بِهِم شِیْعَةً وَ طُوبی لَهُم، هُمْ وَاللهِ مَعَنَا

فِی دَرَجَتِنَا یَوْمَ الْقیامة».⁽¹⁾چقدر شرایط خوبی است برای شیعیان ما، آن‌هایی که در غیبت قائم ما به محبت ما متمسک‌اند و بر ولایت ما و دوری از دشمنان ما ثابت قدم‌اند. آن‌ها از ما هستند و ما از آن‌ها، آن‌ها از این‌که ما امامان آن‌ها هستیم، راضی‌اند و ما از این‌که چنین افرادی شیعیان ما هستند، راضی هستیم، خوشا به حال آن‌ها، به خدا سوگند در قیامت این‌ها در درجة ما قرار دارند.

آری! این است نتیجة فرازی که گذشت. فرازی که در آن نظرت را به پیشوایی امام معصوم دوخته‌ای و این‌که در اثر پیشوایی آن حضرت، حقْ حاکم و کفر سرنگون گردد.إن‌شاءالله

فصل هشتم: بهترین تقاضا از خداوند

«اللَّهُمَّ أَنْتَ کَشَّافُ الْکُرَبِ وَ الْبَلْوَی وَ إِلَیْکَ أَسْتَعْدِی فَعِنْدَکَ الْعَدْوَی وَ أَنْتَ رَبُّ الْآخِرَةِ وَ الدُّنْیَا فَأَغِثْ یَا غِیَاثَ الْمُسْتَغِیثِینَ عُبَیْدَکَ الْمُبْتَلَی وَ أَرِهِ سَیِّدَهُ یَا شَدِیدَ الْقُوَی وَ أَزِلْ عَنْهُ بِهِ الْأَسَی وَ الْجَوَی وَ بَرِّدْ غَلِیلَهُ یَا مَنْ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَی وَ مَنْ إِلَیْهِ الرُّجْعَی وَ الْمُنْتَهَی».

ای خدا! تو برطرف کننده غم و اندوه دل‌هایی، من از تو داد دل می‌خواهم که تویی دادخواه و تو خدای دنیا و آخرتی. باری به داد ما برس ای فریادرس فریادخواهان، بندة ضعیف و بلا رسیدة خود را دریاب و سید و مولای او را برای او ظاهر گردان، ای خدای بسیار مقتدر و توانا! لطف کن و ما را به ظهورش از غم و اندوه و سوز دل بِرَهان و حرارت قلب ما را فرو نشان، ای خدایی که بر عرش، استقرار ازلی داری و رجوع همه عالم به سوی توست و همه‌چیز منتهی به حضرت تو می‌باشد.

وقتی مقصد و هدف بسیار بزرگ است برای نیل به آن، همه بزرگی‌ها باید به صحنه آید تا آن هدف بزرگ محقق شود. راستی چه هدفی بزرگ‌تر از ظهور عصارة همة خلقت برای هماهنگی عالَم کبیر با عالم صغیر، پس برای تحقق آن، از یک طرف؛ باید بشریت تا آن حدّ که

ممکن است آمادگی لازم را در خود پدید آورد و عده‌ای امام‌شناس آمادة یاری کامل او باشند، و از طرف دیگر -که این دومی مهم‌تر است- برای تحقق آن هدف بزرگ باید تقاضای عاجزانه و مستمر از خدا داشت، آن هم با اسامی خاص، همان اسامی که در این فراز مطرح است. اول خداوند را به اسمِ «کشّافُ الْکُرَبِ وَ الْبَلْوی» قسم می‌دهی، بعد به عنوان «عَلَی‌الْعَرْشِ اسْتَوی» او را یاد می‌کنی و سپس متوجه «غیاث‌المستغیثین» بودن حق می‌شوی از یک طرف، و از طرف دیگر متوجه عبودیت خود می‌گردی در نهایت بلازدگی، آن هم بلای بی امامی، و با چنین شرایطی در دعای خود تقاضای فرج آن حضرت را می‌نمایی، مطمئناً چنین دعایی برای چنین امری مستجاب خواهد شد. در داستان بنی‌اسرائیل آمده است که چون از شدت ظلم فرعون به تنگ آمدند، شبی در بیابان اجتماع کردند و به درگاه حق تعالی جهت دفع فتنة فرعون تضرّع نمودند. خداوند دعایشان را اجابت فرمود و فرج آن‌ها را زودتر ظاهر ساخت. چون اولاً: از خدا که صاحب همة قدرت است تقاضا کردند. ثانیاً: چیزی را می‌خواستند که جهان ظرفیت تحقق آن را داشت و آن دفع فرعون و ظهور حضرت موسی علیه السلام بود. و شما در این فراز از دعای ندبه بهترین چیز یعنی ظهور حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه را از خداوند می‌خواهید، مطمئناً مستجاب می‌شود.

«اللَّهُمَّ وَ نَحْنُ عَبِیدُکَ التَّائِقُونَ إِلَی وَلِیِّکَ الْمُذَکِّرِ بِکَ وَ بِنَبِیِّکَ»

ای خدا! ما بندگان تو، مشتاق ظهور وَلیِّ توایم که او یادآور تو و رسول توست

«خَلَقْتَهُ لَنَا عِصْمَةً وَ مَلاذا»

تو او را آفریده‌ای برای عصمت و نگاهداری و پناه دین و ایمان ما.

«وَ أَقَمْتَهُ لَنَا قِوَاما وَ مَعَاذا وَ جَعَلْتَهُ لِلْمُؤْمِنِینَ مِنَّا إِمَاما»

و او را برانگیخته‌ای تا قوام و حافظ و پناه خلق باشد و او را برای اهل ایمانِ از ما بندگانت، پیشوا قرار دادی.

«فَبَلِّغْهُ مِنَّا تَحِیَّةً وَ سَلاما وَ زِدْنَا بِذَلِکَ یَا رَبِّ إِکْرَاما وَ اجْعَلْ مُسْتَقَرَّهُ لَنَا مُسْتَقَرّا وَ مُقَاما»

پس تو از طرف ما به آن حضرت سلام و تحیت برسان و بدین واسطه آن سلام را عامل ازدیاد کرامت ما گردان، و مقام آن حضرت را برای ما شیعیان مقام و منزل قرار ده تا ما با اماممان هم منزل باشیم.

«وَ أَتْمِمْ نِعْمَتَکَ بِتَقْدِیمِکَ إِیَّاهُ أَمَامَنَا حَتَّی تُورِدَنَا جِنَانَکَ وَ مُرَافَقَةَ الشُّهَدَاءِ مِنْ خُلَصَائِکَ».

و به واسطه پیشوایی او بر ما، نعمتت را بر ما تمام گردان، تا آن بزرگوار به هدایتش ما را در بهشت‌های تو داخل سازد و با شهیدان راه تو و دوستان خاص تو رفیق گرداند.

در این فراز؛ به نکات بسیار دقیقی اشاره می‌نمایی. اول این‌که متوجه هستی هنوز شرایط متذکربودن به خدا و پیامبر در عالم ریشه‌دار است و ولیّ خدا یعنی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه به‌وجودآورندة آن شرایط خواهد بود و خداوند او را جهت حفظ ما در جهت ادامة دینداری قرار داده است که یکی از نکات مهم در موضوع امامت است، و پس از آن از خدا می‌خواهیم که سلام ما را به او برساند، تا اولاً: از سرچشمة لایزال حضرت

حق، این سلام بر قلب مبارک امام زمان عجل الله تعالی فرجه برسد، ثانیاً: ارادت و آمادگی خود را اظهار کرده باشیم و نیز از قاعدة تکوینی قرب خدا که او از همه‌چیز به مخلوقش نزدیک‌تر است، استفاده کرده باشیم و از این جهت خدا را واسطة سلام خود به اماممان قرار دهیم، همان‌طور که امام علیه السلام را جهت قرب خود به خداوند، واسطة قرار می‌دهیم. در این فراز متوجه هزاران برکتِ تُو در تُو در راستای توجه به امام هستیم، می‌دانیم می‌شود تا آن‌جا جلو رفت که در زیر سایة آن امام، در افقی قرار گرفت که امام علیه السلام در آن افق قرار دارد و لذا تقاضا می‌کنی مقامِ استقرار و قرار آن حضرت را برای ما نیز قرار بده، چرا که «اَلْمَرْءُ عَلی دینِ خلیلِهِ و قَرینِهِ» انسان بر دین یار و همدوش خود می‌باشد، پس چنین تقاضایی، تقاضای لغوی نیست، و بعد از آن متوجه هستی که کامل‌کردن نعمت الهی برای جامعه در آن است که امام آن جامعه، انسان کامل، یعنی انسان معصومی باشد که تمام ابعاد انسان و جهان هستی را می‌شناسد. و لذا تقاضا می‌کنی او را امام ما قرار ده تا از طریق رهبری آن حضرت، ما در زمرة شهداء واقعی قرار گیریم و حجاب‌های بین ما و خداوند مرتفع گردد و با تمام وجود جذب جلوات حضرت پروردگارمان بشویم.

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ جَدِّهِ رَسُولِکَ السَّیِّدِ الْأَکْبَرِ وَ عَلَی أَبِیهِ السَّیِّدِ الْأَصْغَرِ وَ جَدَّتِهِ الصِّدِّیقَةِ الْکُبْرَی فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَی مَنِ اصْطَفَیْتَ مِنْ آبَائِهِ الْبَرَرَةِ وَ عَلَیْهِ أَفْضَلَ وَ أَکْمَلَ وَ أَتَمَّ وَ أَدْوَمَ وَ أَکْثَرَ وَ أَوْفَرَ مَا صَلَّیْتَ عَلَی أَحَدٍ مِنْ

أَصْفِیَائِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ صَلِّ عَلَیْهِ صَلاةً لا غَایَةَ لِعَدَدِهَا وَ لا نِهَایَةَ لِمَدَدِهَا وَ لا نَفَادَ لِأَمَدِهَا».

ای خدا! درود فرست بر محمد و آل محمد، و باز هم درود فرست بر محمد جدّ امام زمان عجل الله تعالی فرجه که رسول تو و سید و بزرگ‌ترین پیغمبران است، و بر علی علیه السلام جد دیگرش که سید و سرور دیگر ما است و بر جدّة او صدیقه کبری فاطمه دختر حضرت محمد صلی الله علیه و آله، و بر آنان که تو برگزیدی از پدران نیکوکار او بر همه آنان و بر او بهترین و کامل‌ترین و پیوسته و دائمی و بیشتر و افزون‌ترین درود و رحمتی را فرست که بر هر یک از برگزیدگان و نیکان از مخلوقاتت چنین رحمتی را عطا کردی، و باز رحمت و درود فرست بر او، رحمتی که شمارشش بی‌حد و انبساطش بی‌انتها و زمانش بی‌پایان باشد.

یکی از عواملی که موجب می‌شود تا انسان خدایی شود و در افق ملائکه قرار گیرد، صلوات بر پیامبر و آل آن حضرت علیهم السلام است چرا که قرآن فرمود: «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا»⁽¹⁾یعنی؛ خدا و ملائکه او بر پیامبر صلوات می‌فرستند، پس ای مؤمنان شما هم صلوات بفرستید و با تمام وجود تسلیم دستورات آن حضرت باشید. و نیز از طریق صلوات بر اولیاء معصومین علیهم السلام در واقع جهت جان را به سوی انسان‌های معصوم قرار داده‌ایم و در نتیجه در تشخیص حق و باطل و عمل به حق و دوری از باطل به بحران و انحراف نمی‌افتیم و به بهترین نحو اعمال خود را انجام می‌دهیم. به همین جهت حضرت رضا علیه السلام می‌فرمایند: «اَثْقَلُ ما یوضَعُ فِی‌الْمیزانِ، الصّلاةُ

عَلی محمّدٍ وَ عَلی اَهْلِ بَیتِهِ»⁽¹⁾سنگین‌ترین چیزی که در میزانِ عمل نهاده می‌شود، صلوات بر محمد و اهل بیت اوست علیهم السلام. چون این عمل جهت زندگی را شکل می‌دهد و این مهم‌تر از آن است که یک کار نیک انجام دهیم. از طرفی بعد از دعاهایی که انجام شد صلوات فرستادیم تا إن‌شاءالله خدایی که حتماً این صلوات‌ها را مستجاب می‌کند، آن دعا‌ها را نیز مستجاب نماید، و لذا در این فراز، صَلَواتی همه جانبه به همة جوانب وجود مقدس حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه اظهار داشتی تا جزء غافلان نباشی.

پس از طرح عالی‌ترین و زیباترین تقاضاها برای اطمینان به استجابت دعاها، آن را به صلوات ختم نمودی. چون وقتی خداوند بر اساس سنت خود، صلوات ما بر محمد و آل او علیهم السلام را اجابت می‌فرماید از اجابت مقدمات آن صلوات، نیز دریغ نمی‌کند. إن‌شاءالله

فصل نهم: با چشم یار می‌نگرم روی یار را

اشاره

پس از آن‌همه راز و نیاز که از اول دعا تا این‌جا با خدا نمودی و سنتِ ارسال رُسل و اولیاء معصوم را در طول تاریخ متذکر شدی، حال می‌خواهی همه چیز تو در منظر امام زمان عجل الله تعالی فرجه قرار گیرد، هم آنچه از خدا به تو می‌رسد - مثل رزق - از منظر پاک آن حضرت به تو برسد، و هم آنچه از تو بناست به سوی قرب الهی صعود کند - مثل نماز- از منظر امام زمان به طرف خدا صعود کند، تا در همة این احوالات امامی معصوم واسطة بین ما و خدایمان قرار داشته باشد. لذا این طور شروع می‌کنی:

«اَللّهُمَّ وَ اَقِمْ بِهِ الْحَقّ وَ اَدْحِضْ بِهِ الْباطِل»

خدایا به وجود او، حق را پایدار و باطل را محو بگردان.

خدایا! تمنّا و طلب ما این است که با آوردن آن امام بزرگ، حق در جامعة ما و در روابط اجتماعی ما به صحنه بیاید و باطل نابود شود، زیرا تا امام معصوم در صحنة تصمیم‌گیری جامعه نقش اصلی را نداشته باشد، بشریت معنی واقعی زندگی را نمی‌شناسد. آن حقی زیباست که از مسیر امام معصوم به ما برسد و رفتن باطل، وقتی به واقع رفتنی است که با نور

امام معصوم انجام گیرد وگرنه باطلی می‌رود و باطلی دیگر جای آن را می‌گیرد.

«وَاَدِلْ بِهِ اَوْلِیائَکَ وَ اَذْلِلْ بِهِ اَعْدائَکْ»

خدایا! ما از تو خواهش می‌کنیم که به وسیلة وجود مقدس حضرت صاحب‌الزمان عجل الله تعالی فرجه اولیاء خودت حاکمان زمین بشوند و حاکمان جامعه و آن کسانی که برای مردم تصمیم می‌گیرند، از اولیاء تو باشند و از همان طریق، دشمنانت خوار گردند، زیرا هیچ مؤمنی نمی‌پسندد دشمنان تو حاکم بر زمین و حاکم بر اموراتشان باشند.

و علاوه بر آن نمی‌خواهیم دستی که جهت خواری دشمنانت به میان می‌آید، دستی غیر از دست امام معصوم علیه السلام باشد، وگرنه باز ظلم می‌ماند و ظلمی جایگزین ظلم دیگر شده است.

در سایة عزت اولیاء و خواری دشمنان خدا است که حق حاکم شده است، زیرا شرط اطاعت از خدا، پیروی از امامان معصوم است، همان‌هایی که ریسمان مطمئن پروردگار و وسیلة سیر به سوی خدایند،⁽¹⁾

پس خدایا! شرایطی این‌چنین را فراهم کن که فرماندة ما امام معصوم باشد تا با فرمانبرداری از او، از تو فرمان برده باشیم.

« وَ صِلِ اللَّهُمَّ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ وُصْلَةً تُؤَدِّی إِلَی مُرَافَقَةِ سَلَفِهِ وَ اجْعَلْنَا مِمَّنْ یَأْخُذُ بِحُجْزَتِهِمْ وَ یَمْکُثُ فِی ظِلِّهِمْ»

و ای خدا! بین ما و او را پیوند و اتصالی ده که منتهی شود به ارتباط بیشتر ما با پدرانش و ما را از آن کسان قرار ده که چنگ به دامان آن بزرگواران زده است و در سایه آنان زیست می‌کند.

تقاضای اتحاد روحانی با آن حضرت و یگانه‌شدن با انبیاء و اولیاء قبلی، واردشدن به بهترین عالَمی است که بشر می‌تواند در آن وارد شود، اتحاد روحانی با آن حضرت خود یک قیامت کبری است.

هر

که مانَدْ زین قیامت بی‌خبر

تا

قیامت وای او، ای وای او

هر

که ناگه از چنان مَه دور ماند

ای

خدایا! چون بُوَد شب‌های او

خیمه

در خیمه، طناب اندر طناب

پیش

شاه عشق و لشگرهای او

خیمة

جان را ستون از نورِ پاک

نور

پاک از تابش سیمای او

عشقْ

شیر و عاشقان اطفال شیر

در

میان پنجة صدتای او

در

کدامین پرده پنهان بود عشق

کس

نداند، کس نبیند جای او

عشق،

چون خورشید ناگه سر کند

برشود

تا آسمان غوغای او⁽¹⁾

تقاضای اتحاد روحانی با آن حضرت، که ناگهان با لطف و کرم حضرت پروردگار چون برآورده شد، مثل طلوع ناگهانی خورشید تمام زندگی انسان را شور و غوغای آن عشق پر می‌کند.

به همین جهت حضرت جواد علیه السلام می‌فرمایند: «خدای سبحان کار او [قائم] را یک شبه اصلاح می‌کند و اوضاع را به نفع او تغییر می‌دهد، چنان‌که کار موسی علیه السلام را یک شبه اصلاح کرد. او برای گرفتن پاره‌ای

آتش برای خانواده‌اش رفت، ولی هنگام بازگشت به شرافت رسالت و افتخار نبوت نایل شده بود. آن‌گاه حضرت جواد علیه السلام فرمودند: «اَفْضلُ اعمالِ شیعَتِنا اِنْتظارُ الْفَرَج»، بهترین اعمال شیعیان ما انتظار فرج است».⁽¹⁾

«وَ أَعِنَّا عَلَی تَأْدِیَةِ حُقُوقِهِ إِلَیْهِ وَ الاجْتِهَادِ فِی طَاعَتِهِ وَ اجْتِنَابِ مَعْصِیَتِهِ».

و ما را بر اداء حقوق حضرتش و جهد و کوشش در طاعتش و دوری از عصیانش، یاری فرما.

خدایا! اگر مفتخر شوم به رعایت حق امامتِ آن امام و در طاعت او تلاش نمایم و از نافرمانی او فاصله بگیرم، به معنیِ واقعی‌ترین زندگی دست یافته‌ام، چرا که مبادی میل خود را به مبادی میل امام معصوم علیه السلام نزدیک کرده‌ام و در آن حال همة حجاب‌های ظلمانی از قلبم رخت بربسته‌اند.

عالی‌ترین تقاضا

«وَ امْنُنْ عَلَیْنا بِرِضاهُ»

خدایا بر ما منت بگذار و رضایت او را شامل حال ما کن.

تا آن معصومِ کل، از ما راضی باشد، و آنچنان شویم که با قلب امام معصوم، ناهماهنگ نباشیم. شاید این بالاترین تقاضایی است که یک انسان اندیشمند می‌تواند داشته باشد. از خدایی که از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است، تقاضا می‌کنیم که قلب سلطان قلب‌ها را از ما راضی گرداند، چون

دل واقعی، دل اوست، اگر قلب آن حضرت از ما راضی بود در واقع خدا از ما راضی است. خداوند بر دل آن حضرت می‌نگرد و جایگاه ما را ارزیابی می‌کند، پس باید دلی که امام زمان علیه السلام از آن راضی است به خداوند عرضه داریم تا خداوند به ما نظر کند. به گفتة مولوی:

صد

جوال زر بیاری ای غنی

حق

بگوید، دل بیار، ای منحنی

گر

ز تو راضی است دل، من راضی‌ام

ور

به تو مُعْرِض بود، اِعراضی‌ام

ننگرم

در تو، در آن دل بنگرم

تحفه

آن را آر، ای جان در برم

مادرِ دل‌ها، دل آن حضرت است، باید دل آن حضرت از تو راضی باشد، تا خدا هم از تو راضی باشد.

با

تو او چون است؟ هستم من چنان

زیر

پای مادران باشد جنان

مادر

و بابا و اَصل خلق، اوست

ای‌خنک

آن‌کس که دل‌داند زپوست

تو

بگویی نَک دل آوردم به تو

گویدت

این دل نیرزد یک تِسو

آن

دلی آور که قلب عالم است

جانِ

جانِ جانِ جانِ آدم است

از

برای آن دلِ پر نور و بَر

هست

آن سلطان دل‌ها منتظَر

و لذا در این فراز از خدا می‌خواهی قلب آن حضرت را از ما راضی گردان، تا تو از ما راضی گشته باشی، زیرا به گفتة حضرت سیدالشهداء علیه السلام «رِضَا الله رِضَانا اهلَ البیتِ». رضای خدا در گرو رضای ما اهل‌البیت است. و قرآن در مورد رضایت خداوند فرمود: «ذلک الْفَوْزُ الْعَظیم».⁽¹⁾

«وَ هَبْ لَنَا رَأْفَتَهُ وَ رَحْمَتَهُ وَ دُعَاءَهُ وَ خَیْرَهُ مَا نَنَالُ بِهِ سَعَةً مِنْ رَحْمَتِکَ وَ فَوْزا عِنْدَکَ»

و خدایا! رأفت و مهربانی و دعای خیر و برکت وجود مقدسش را به ما موهبت فرما، تا بدین واسطه ما به رحمت واسعه و فوز سعادت نزد تو نایل شویم.

راستی اگر نظر پاک آن انسان بی‌منتها، بر پیمانة کوچک جان ما فرود آید و از سر رأفت بر ما بنگرد، در قلب ما چه غوغایی بر پا می‌شود، چقدر زیبا جهت آن قلب به سوی پاکی‌ها و پرهیزکاری‌ها قرار خواهد گرفت. وقتی آن قلب پاک، دعای خیرش را بر ما روا دارد، در آن حال به میهمانی رحمت و رستگاری الهی نایل خواهیم شد. در آن حال تنگیِ زندگی به فراخیِ مأنوس‌شدن با خدا تبدیل می‌شود و اینْ همة عشق است با ذات بی‌منتها.

تعادل بی‌منتها

«وَاجْعَلْ صَلَوتَنا بِهِ مَقْبولَةً».

نماز ما را به نور وجود آن حضرت به نمازی قابل قبول تبدیل فرما.

می‌دانید که صورت تامّه نماز، نمازی است که حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه اقامه می‌کنند و به عبارت دیگر، نماز فقط نماز امام‌زمان علیه السلام است.⁽¹⁾

پس هر کس از دریچة وجود مبارک ایشان نمازش را

بگیرد، آن نماز مقبول است، و هرکس توانست از دریچة وجود مبارک او به خدا نظر کند، این نظر؛ نظر حقیقی است، و هر کس به امامش دل ببندد و در فضای دلبندیِ به آن امام معصوم علیه السلام عبادت کند، این نماز و عبادت، نماز و عبادتِ وسیع و واقعی است. پس خدایا! نماز ما را با اتصال به نور او برای ما قابل قبول فرما. مطمئن باشید این یک حالت بسیار عزیز و شدنی است، و لذا جا دارد در طلب آن اصرار کنیم. چون امام زمان عجل الله تعالی فرجه از قلب انسان‌ها دور نیست و لذا اگر ما آماده باشیم او از درون ما نور خود را جهت اصلاح عبادات ما بر ما می‌افشاند.

«وَ ذُنوُبَنا بِهِ مَغْفوُرَة وَ دُعائَنا بِهِ مُسْتَجاباً وَ اجْعَلْ اَرْزاقَنا بِهِ مَبْسوُطَة وَ هُموُمَنا بِهِ مَکْفِیَّة»

خدایا! گناهان ما را به نور امام معصوم، بر ما ببخش و دعاهای ما را به نور آن حضرت، مستجاب کن و رزق ما را به نور آن امام، وسعت بده و نگرانی‌های ما را با توجهات آن حضرت بر قلب ما، کفایت کن.

این نمازها و استغفارها و دعاها و رزق‌ها و نگرانی‌ها، همه و همه، فقط با نور امام علیه السلام به سامان می‌رسد و در بستر اصلی‌اش قرار می‌گیرد، چون هرچیز در حوزة وجود انسان کامل در جای خودش قرار دارد و لذا با ظهور مبارک آن حضرت، نه میل‌ها سرکشی می‌کنند که منجر به گناه شوند و نه دعاها، دعاهای غیرقابل استجابت خواهند بود.

تا عصا در دست حضرت موسی علیه السلام نباشد اژدها نمی شود و تا دل انسان در دست انسان کامل قرار نگیرد، نه نمازش نماز است و نه زندگی‌اش به پاکی سیر می‌کند. گفت:

جانا

تویی کلیم و منم چون عصای تو

گه

تکیه‌گاه خلقم و گه اژدهای تو

دردست

فضل‌و رحمت‌تو یارم‌و عصا

ماری

شوم چو افکَنَدم اصطفای تو⁽¹⁾

اگر امام زمانِ ما، ما را برگزید، دیگر ما چوب خشک روزمرّگی‌ها نخواهیم بود، به حیات و جست و خیز خواهیم آمد. یک دل است که به واقع از همة غم‌ها و اندوه‌های پوچ به‌کلی رهیده است و آن دلِ انسان کامل است و فقط با نظر مبارک آن حضرت و یک نحوه یگانگی با آن دل است که از همة غم‌ها آزاد می‌شویم.

ای

باقی و بقای تو بی روز و روزگار

شد

روز و روزگار من اندر وفای تو

«وَحَوائِجَنا بِه مَقْضِیَّة»

و خدایا! حوائج ما را با نور آن حضرت و ظهور مبارک او برآورده گردان.

زیرا انسان‌ها آرمان‌ها و استعدادهای بلندی دارند که فقط با نور وجود انسان کامل، آن آرمان‌ها محقق و آن استعدادها بالفعل می‌شوند.

ما با تمام وجود تشنة خوبی‌ها هستیم و حاجت اصلی ما نیز خوب‌شدن است و این تمنّا آن‌گاه برآورده می‌شود که خانة جان و جهان ما به نور انسان کامل منوّر گردد. کشتی بی‌سکّانِ بی‌هدف، به امید یافتن مأوایی به هر جزیره‌ای برخورد می‌کند و باز ناکام می‌ماند و حاجاتش هرگز برآورده نمی‌شود، مگر به کمک کسی که هرگز به خطا نرود و او در درون جان و جهان ما ظهور کند و کشتی جان ما و جامعة ما را سُکان‌داری نماید.

«وَاقْبَلْ عَلَیْنا بِوَجْهِکَ الْکَریم، وَاقْبَلْ تَقَرُّبَنا اِلَیْک»

و از همه مهم‌تر؛ خدایا! حاجت اصلی ما که از تو تقاضا داریم که به نور آن حضرت برآورده سازی، این است که با وجه کریم خودت بر ما نظر کنی و نزدیکی ما را به سوی خودت از ما بپذیری و تقرب ما را به سوی خودت پذیرا شوی.

ملاحظه بفرمایید که بالاترین طلب، فقط در چنین فضایی که در مدّ نظر امام زمان عجل الله تعالی فرجه قرار دارید، امکان دارد و لذا تقاضا می‌کنیم، خدایا! با وجه کریمت بر ما نظر کن، و کریمانه و بزرگوارانه بر ما بنگر تا به بزرگواری تو، بزرگ شویم، همان نظر کریمانه‌ای که بر بندة خالص خودت، حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه می‌اندازی، چون ما نور او را با خود آورده‌ایم.

من خَس بی سر و پایم که به سیل افتادم

او

که می‌رفت مرا هم به دل دریا برد

این‌که حالا ما به نور مهدی عجل الله تعالی فرجه آمده‌ایم به طرف تو، خدایا! حالا به تقرّب او، تقرّب و نزدیکی ما را نیز بپذیر. به خاطر گناهانمان رابطة خود را با ما قطع نکن، بلکه به خاطر تقرّب ما به امامِ مقرَّب، تقرّب ما را به خودت پذیرا باش.

منگر

اندر ما، مکن در ما نظر

اندر

اکرام و صفای خود نگر

خدایا! چگونه با نظر کریمانه و با صفای خود بر امام زمان عجل الله تعالی فرجه نظر داری، ما را هم با چشمی که بر اماممان می‌اندازی نظر بفرما، چون خودت گفتی: « ...وابْتَغُوا اِلَیهِ الْوَسیلة ...»⁽¹⁾به سوی خداوند وسیله‌های ارتباط با

خدا را انتخاب کنید، حال ما امام معصومی که واسطة فیض بین تو و خلق است انتخاب نمودیم. پس «وَاقْبَلْ عَلَیْنا بِوَجْهِکَ الْکَریم، وَاقْبَلْ تَقَرُّبَنا اِلَیْک» با وجه کریم خود بر ما نظر بفرما و تقرب و نزدیکی ما را به سوی خودت پذیرا باش.

«وَانْظُرْ اِلَیْنا نَظْرَةً رَحیمَةً نَسْتَکْمِلُ بِهَاالْکِرامَةَ عِنْدَکَ»

و بر ما از سر رحمت و لطف نظر فرما، تا ما به نور آن نظر، کرامتی را که نزد تو است و به بندگانت ارزانی می‌داری، برای خود دریافت کرده آن را به کمال برسانیم.

خدایا! یک کرامت و بزرگواری خاصی نزد تو موجود است که مربوط به ذات کریمانة تو است، حال ما آن را می‌خواهیم؛ خدایا بر ما از سر رحمت رحیمیة خود نظر کن، تا از آن طریق کرامت تو بر من به انتها برسد.

«ثُمّ َلا تَصْرِفها عَنّا بِجوُدِک»

سپس این توجه کریمانه را از ما مگیر و بر ما همواره بر اساس آن فیض بزرگ بنگر، به حق جود و بخششت.

گفت:

بی‌عنایات

حق و الطاف حق

گر

ملک باشد سیه باشد ورق

حال چگونه می‌شود ما بدون رحمت رحیمیة حق به مقام توجه کریمانة پروردگار نایل شویم؟ و باز چگونه می‌شود اگر ادامة لطف او نباشد آن لطف بزرگ برای ما پایدار بماند؟ چون وقتی انسان به کمالی دست یافت، هنر اصلی‌اش در حفظ آن است و حفظ قلب برای پایدارماندن بر معنویات خون جگرها می‌خواهد. گفت:

محنت

قرب ز بُعد افزون است

جگر

از محنت قربم خون است

نیست

در بُعد جز امید وصال

هست

در قرب همه بیم زوال

و به همین جهت است که باید از خدا تقاضا کنیم:

لطف

و انعام خودت را وامگیر

نُقل

و باده جام خود را وامگیر

این تقاضای دوم به قدری اساسی است که همواره قسمتی از دعاهای اولیاء الهی جهت قسمت دوم بوده است که «ثُمّ َلا تَصْرِفْها عَنّا بِجوُدِک»، سپس بعد از آن‌که با نظر خاصِ رحمت رحیمیه بر ما نظر کردی، آن نظر را باز مگیر. به گفتة مولوی:

ای

خدا این وصل را هجران مکن

سرخوشان

عشق را نالان مکن

چون

خزان بر شاخ و برگ دل مزن

خلق

را مسکین و سرگردان مکن

بر

درختی کاشیان مرغ توست

شاخ

مشکن مرغ را پرّان مکن

این

طناب خیمه را بر مگسلان

خیمة

توست آخر ای سلطان، مکن

نیست

در عالم ز هجران تلخ‌تر

هرچه

خواهی کن ولیکن آن مکن

جمع

و شمع خویش را بر هم مزن

دشمنان

را کور کن شادان مکن

آن‌کس که ارزش واقعی نظر رحمت رحیمیة ربّ را، آن هم با نور کریمانة او می‌داند، می‌فهمد برای حفظ آن سخت باید از خدا مدد بگیرد تا به کمک اعمال الهی، آن نور برایش بماند.

«وَاسْقِنا مِنْ حَوْضِ جَدِّه صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ بِکَأْسِهِ وَ بِیَدِهِ رَیّاً رَوِیّاً هَنِیْئاً سائِغاً لاضَمَأَ بَعْدَه یا اَرْحَمَ الرّاحِمِین».

و خدایا! از حوض جدّ امام‌مهدی عجل الله تعالی فرجه ما را سیراب کن، با کاسه و به دست جدّ او، سیرابی کامل و با آب گوارائی که هیچ نقصان و تشنگی بعد از آن برای ما نباشد، ای ارحم الراحمین.

آیا کمالی بالاتر و برتر از اُنس با جان و قلب نبی‌اکرم صلی الله علیه و آله وجود دارد؟ آیا بالاتر از سیرابی از چشمة وجود معنوی پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله ممکن است؟ گفت:

تو

چه دانی صدای مرغان را

که

ندیدی شبی سلیمان را

کسی معنی این دعا را می‌فهمد که جایگاه قلب محمدی صلی الله علیه و آله را در هستی درک کرده باشد، و لذا ندا سر می‌دهد:

مرا

تا جان بود در تن بکوشم

مگر

از جام او یک جرعه نوشم

حالا در آخر دعا؛ همة تقاضاها را جمع کرده و آن را یک تقاضا کرده‌ای و می‌گویی: از حوض جدّ امام مهدی صلی الله علیه و آله ما را سیراب کن، آن هم سیرابیِ پایدار که همواره در محبت محمد و آل او علیهم السلام پایدار بمانیم، چرا که به ما گفته‌اند:

در

این خاک، در این خاک، در این مزرعة پاک

به

جز مهر، به جز عشق، دگر تخم نکارید

و آن هم عشق و مهر به پاکانِ معصوم، یعنی:

عشقِ

پاکان در میانِ جانْ نشان

جان

مده اِلاّ به مهر سرْ خوشان

سر خوشان، یعنی صاحبان کاسة محبت الهی که صاحب اصلی آن کاسه، حضرت «اَوَّلُ ما خَلَقَ الله» یعنی ذات اقدس محمدی صلی الله علیه و آله است و در این فراز از دعا می‌خواهی خداوند به کاسة او و به دست او تو را سیراب کند و چقدر سخت است وقتی دل از آن سیرابیِ بزرگِ معنوی به دست معنوی‌ترین انسان هستی محروم باشد. گفت:

آتش

بگیر تا که بدانی چه می‌کشم

احساس

سوختن به تماشا نمی‌شود

آبی که از جان منوّر انسان کامل به قلب شیعیانشان جاری می‌شود؛ اولا: قلب را به بهشت متصل می‌کند، آن هم نهر خاصی از نهرهای بهشت، نهری که از زیر عرش الهی جاری است و منشأ آن کامل‌ترین اسماء الهی می‌باشد،⁽¹⁾

که از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‌تر و از سرشیر لطیف‌تر است، و به آن‌هایی که نور پیامبر و اهل بیت او را یافتند، می‌رسد،⁽²⁾

از شیر سفیدتر است چون آلوده به هیچ جهلی نیست، و از عسل شیرین‌تر است، چون با نشاط قلبی همراه است و از نوع شعور و بصیرت حضوری است و نه حصولی چون تماماً منطبق بر فطرت انسان بوده و ملائم عمق جان انسان است، و از سرشیر لطیف‌تر است چون مطابق فطرت است و فطرت انسانی به‌راحتی آن را می‌پذیرد. راستی اگر زندگی به چنین انتهایی ختم نشود انسان چگونه ابدیت خود را ادامه دهد؟ شریعت محمدی راه ارتباط با قلب آن حضرت است و نوشیدن از جام معنویِ جان آن حضرت. خدا کند ما از مشتاقان پرشور چنین جامی باشیم و نه از کُندرُوانِ کم توان.

جای خستگی و خاموشی نیست، باید مواظب بود فرج به دست ما به تأخیر نیفتد. دعای ندبه خبر از تاریخ پویایی می‌دهد که در انتهای آن سیراب‌شدن جان و جهان از چشمة معنوی قلب محمدی صلی الله علیه و آله در منظر نور مهدی عجل الله تعالی فرجه است.

باید عزیزان؛ روی این دعا وقت بگذارید. از جمال امام مهدی عجل الله تعالی فرجه می‌توان طوری مدد گرفت که این دعاها برای جان ما محقق گردد.

اجازه بدهید بحث را در همین جا تمام کنیم و از خدا بخواهیم بر ما منت بگذارد و توفیقمان دهد تا این دعا را آن‌طور که شاید و باید بفهمیم و به قلب خود برسانیم و آن را وسیلة ظهور وجود مقدس حضرت صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه قرار دهیم. به امید آن‌که به نور مهدی عجل الله تعالی فرجه تمنّاهای خود را تا افق‌های متعالیِ وجود، وسعت دهیم. إن‌شاءالله⁽¹⁾

«اَللّهُمَّ اِنّا نَرْغَبُ اِلَیْکَ فِی دَولَةٍ کَرِیمَةٍ تُعِزُّ بِهَاالاسْلامَ وَ اَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَاالنِّفاقَ وَ اَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِیهَا مِنَ الدُّعاةِ اِلَی طاعَتِکَ وَ الْقَادَةِ اِلی سَبیلِکَ»⁽²⁾

خدایا! ما طالب دولت کریمه ای هستیم که در آن اسلام و مسلمین عزیز شوند و نفاق و منافقین ذلیل گردند و ما در آن دولت در طاعت تو و در طاعت راهنمایان به راه تو قرار داشته باشیم.

خدایا! حضرت یعقوب علیه السلام در هیچ حالی یاد یوسف علیه السلام را از قلب خود خارج نکرد، حتی آن‌گاه که خبر دستگیری حضرت بنیامین را آوردند که به زعم برادران به جرم سرقت در مصر، دستگیر شده است، یعقوب علیه السلام فرمود: نفس شما موضوع را برایتان مشتبه کرده است، و روی از آن‌ها برگرداند و ناله سر داد: « ... یَا أَسَفَی عَلَی یُوسُفَ وَابْیَضَّتْ عَیْنَاهُ

مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ کَظِیمٌ»⁽¹⁾ای دریغا بر دوری یوسف. و از این چشم به راهی و حزن، دیدگانش سفید شد در حالی که صبر پیشه کرده بود، چون می‌دانست با آمدن یوسف همة مناسبات تغییر می‌کند. لذا فرمود: «یا بَنِیَّ اذْهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن یُوسُفَ وَأَخِیهِ وَ لاَ تَیْأَسُواْ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لاَ یَیْأَسُ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْکَافِرُونَ»⁽²⁾ای فرزندانم بروید و در جستجوی یوسف و برادرش باشید و از کمک خاص الهی ناامید نگردید، چرا که کافران که منکر وعده و فرج الهی هستند، از کمک خاص الهی مأیوس هستند. و یعقوب علیه السلام به نور بصیرت توحیدی‌اش درست پیش‌بینی می‌کرد و خدایا تو امیدِ او را در زمان حیاتش برآورده کردی. پروردگارا! ما هم یعقوب‌وار چشم به راه امامی هستیم که چشم همة انبیاء و اولیاء‌ات به اوست، به حقیقتِ همان لطفی که به یعقوب علیه السلام نمودی، ما را از ظهور با برکت امام زمانمان محروم مگردان.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

منابع

قرآن

نهج‌البلاغه

تفسیر المیزان، سید محمدحسین‌طباطبایی«رحمة‌الله‌علیه»

بحارالانوار، محمد باقر مجلسی

اسفار اربعه، ملاصدرا«رحمة‌الله‌علیه»

فصوص‌الحکم، محی‌الدین‌بن‌عربی

امام شناسی، آیت‌الله حسینی تهرانی

الغدیر، علامه امینی

کافی، ابوجعفر کلینی

شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابی‌الحدید

امالی، شیخ صدوق

کلیات شمس تبریزی، جلال‌الدین محمد بلخی

مثنوی معنوی، جلال‌الدین محمد بلخی

مروج الذهب، مسعودی

تفسیر نورالثقلین، عبد علی‌بن جمعه العروسی

مصباح‌الهدایة‌الی‌الخلافة والولایة، امام خمینی«رحمة‌الله‌علیه»

جهان‌بینی اسلامی، امامت و ولایت، مراکز تربیت معلم

کمال‌الدین و تمام النعمة، شیخ صدوق

شرحی بر دعای ندبه، علوی طالقانی

المعجم‌الموضوعی لاحادیث لامام مهدی عجل الله تعالی فرجه، علی الکورانی

ظهور نور، علی سعادت‌پرور

نجم الثاقب، میرزا حسین نوری

سیمای حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه در قرآن، سیدهاشم بحرانی

استراتژی انتظار، شفیعی سروستانی

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه، سید محمد صدر

منتخب‌الاثر، صافی گلپایگانی

مجلات انتظار، مرکز تخصصی مهدویت

مجلة موعود

غایة المرام، سید هاشم بحرانی

شواهد التنزیل، حَسْکانی

فرائد السَّمطین، جوینی خراسانی، عبدالله بن‌عدی حَمُّویی

تاریخ دمشق(تاریخ امیرالمؤمنین«ع»)، ابن عساکر

فصول المهمه، ابن صبّاغ

تذکرة سبط، ابن جوزی

اسدالغالب، ابن اثیر

ینابیع المودة، قندوزی

مناقب، ابن شهر آشوب

الرّیاض النضره، محبّ طبری

اثبات الهداة، محمدحسن حرّ عاملی

تحف‌العقول، حسن‌بن‌علی حرّانی

عیون اخبارالرضا علیه السلام، شیخ صدوق

آثار منتشر شده از استاد طاهرزاده

· معرفت النفس و الحشر (ترجمه و تنقیح اسفار جلد 8 و 9)

· گزینش تکنولوژی از دریچه بینش توحیدی

· علل تزلزل تمدن غرب

· آشتی با خدا ازطریق آشتی باخود راستین

· جوان و انتخاب بزرگ

· روزه ، دریچه‌ای به عالم معنا

· ده نکته از معرفت النفس

· ماه رجب ، ماه یگانه شدن با خدا

· کربلا، مبارزه با پوچی‌ها(جلد 1و2)

· زیارت عاشورا، اتحادی روحانی با امام حسین علیه السلام

· فرزندم این‌چنین باید بود (شرح نامة حضرت علی به امام حسن«علیهماالسلام» - نهج‌البلاغه، نامة 31)

· فلسفه حضور تاریخی حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه

· مبانی معرفتی مهدویت

· مقام لیلة‌القدری فاطمه علیها السلام

· از برهان تا عرفان (شرح برهان صدیقین و حرکت جوهری)

· جایگاه رزق انسان در هستی

· زیارت آل یس، نظر به مقصد جان هر انسان

· معاد؛ بازگشت به جدّی‌ترین زندگی

جایگاه و معنی واسطة فیض