روز شمار جنگ ایران و عراق تشدید تلاش ها برای فتح فاو 24 آذر تا 30 دی 1364 جلد 39-2
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : انصاری، مهدی ، ۱۳۳۴ -
عنوان و نام پدیدآور : تشدید تلاش‌ها برای فتح فاو ۲۴ آذر تا ۳۰ دی ۱۳۶۴ [کتاب]/ مهدی انصاری، حمیدرضا فراهانی.
مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ۱۳۹۵.
مشخصات ظاهری : ۱۱۳۶ ص.: مصور، نقشه (رنگی)، جدول، عکس.
فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب سی و نهم. جلد ۲.
شابک : ۴۲۰۰۰۰ ریال978-600-5443-68-4 :
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : کتابنامه.
یادداشت : نمایه.
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- گاهشماری
موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Chronology
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- فاو
موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Faw
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- عملیات والفجر ۸
موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Operation Val-Fajr 8
شناسه افزوده : فراهانی، حمیدرضا، ۱۳۳۶ -
رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/الف۸ت۵ ۱۳۹۵
رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲
شماره کتابشناسی ملی : ۴۳۰۲۴۶۴
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
عنوان صفحه
پیشگفتار............................................................................................... 17
مقدمه...................................................... 21
24 آذر 1364..................................... 75
25 آذر 1364...................................... 97
26 آذر 1364.................................. 127
27 آذر 1364.................................. 149
28 آذر 1364.................................. 177
29 آذر 1364.................................. 201
30 آذر 1364.................................. 213
1 دی 1364...................................... 229
2 دی 1364...................................... 251
30 دی 1364................................... 273
4 دی 1364...................................... 289
5 دی 1364...................................... 307
6 دی 1364...................................... 321
7 دی 1364...................................... 345
8 دی 1364...................................... 359
9 دی 1364...................................... 385
10 دی 1364.................................. 423
11 دی 1364.................................. 447
عنوان صفحه
12 دی 1364......................................... 467
13 دی 1364......................................... 485
14 دی 1364......................................... 525
15 دی 1364......................................... 553
16 دی 1364......................................... 569
17 دی 1364......................................... 587
18 دی 1364......................................... 625
19 دی 1364......................................... 665
20 دی 1364......................................... 703
21 دی 1364......................................... 747
22 دی 1364......................................... 795
23 دی 1364......................................... 821
24 دی 1364......................................... 859
25 دی 1364......................................... 883
26 دی 1364......................................... 917
27 دی 1364......................................... 941
28 دی 1364......................................... 965
29 دی 1364......................................... 993
30 دی 1364...................................... 1023
گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)........................................................................................ 1045
فهرست راهنما (نمایه)................................................................................................................................. 1089
عنوان صفحه
هورالهویزه - منطقه طرح عملیاتی تبوک........................................................................................................... 183
هورالهویزه - منطقه طرح عملیاتی حنین............................................................................................................. 185
محدوده مأموریت یگانهای قرارگاه کربلا در منطقه فاو............................................................................ 231
منطقه عملیاتی فدک (فاو) - خط حد قرارگاه‌های کربلا و نوح و یگانهای خطشکن................ 323
طرح عملیاتی صف - جزایر ام‌الرصاص، ام‌البابی و بوارین................................................................... 365
خلیج فارس - جزایر و مناطق و تأسیسات نفتی................................................................................................ 367
شمال خلیج فارس - منطقه مأموریت عملیاتی نیروی دریایی سپاه و ارتش...................................... 397
ساحل غربی اروندرود - وضعیت کلی موانع ارتش عراق........................................................................ 469
مناطق فعالیت گروه‌های معارض عراقی و مناسب اجرای عملیات نامنظم در خاک عراق... 487
مناطق طرح‌های عملیاتی شلمچه و کوشک (نیروی زمینی ارتش)...................................................... 493
منطقه عمومی العماره عراق......................................................................................................................................... 497
تک عراق به جزیره جنوبی مجنون.......................................................................................................................... 573
مناطق گسترش ارتش عراق - چزابه تا رأس‌البیشه........................................................................................ 669
محدوده مراحل چهارگانه عملیات در منطقه فاو............................................................................................... 711
منطقه عمومی سلیمانیه عراق....................................................................................................................................... 775
سفر رئیس‌جمهور اسلامی ایران به چهار کشور افریقایی........................................................................... 935
دربندیخان عراق - منطقه تک محدود تیپ ظفر............................................................................................. 1003
حمله هوایی عراق به هویزه.................................................................................... 79
آزادی 97 اسیر معلول و بیمار عراقی................................................. 82
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان ............ 89
حضور هیئت پارلمانی فرانسه در ایران......................................... 91
طارق عزیز وزیر خارجه عراق.................................................................... 106
سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل 113
غلامرضا آقازاده وزیر نفت ایران............................................................ 119
محمدنبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر................................. 129
قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله........................................ 130
حسن عابدی جعفری وزیر بازرگانی ایران..................... 141
آندره گرومیکو رئیس‌جمهور شوروی....................................... 142
محمدباقر قالیباف فرمانده لشکر5 نصر.................................... 151
امین شریعتی فرمانده لشکر31 عاشورا...................................... 152
مسعود حجاریان معاون وزیر سپاه پاسداران............... 155
هواپیمای سوپراتاندارد................................................................................................... 171
سیدمحمدکاظم میرحسینی فرمانده تیپ18 الغدیر.......... 178
اسماعیل دقایقی فرمانده تیپ9 بدر.................................................. 181
نزار حمدون سفیر عراق در امریکا.................................................... 199
گردهمایی نیروهای بسیج مردمی استان همدان - آذر 1364 202
آیت‌الله خامنه‌ای در نمازجمعه تهران............................................................ 203
عارف حسین حسینی رهبر شیعیان پاکستان................. 210
آقای هاشمی رفسنجانی بر تصمیم ملت ایران بر سرکوب متجاوز تأکید کرد. 220
تأکید وزیر خارجه ایران بر همکاری استراتژیک ایران و سوریه و لیبی 221
رحیم صفوی به جانشینی محسن رضایی در امور جنگ منصوب شد 233
آیت‌الله منتظری............................................................................................................................... 243
تأکید امام خمینی بر اتحاد نیروهای نظامی و اهمیت دفاع.......... 251
واگذاری اختیارات فرماندهی کل در جنگ به آقای هاشمی 253
اعزام نیروهای داوطلب................................................................................................ 258
اوزال نخست‌وزیر ترکیه............................................................................................. 267
محمد کوثری، رحیم صفوی، علیرضا نوری................. 276
دیدار هیئت اعزامی پاپ با اسیران مسیحی.................... 281
دیدار محسن رفیق‌دوست با حافظ اسد................................. 283
مصطفی ایزدی فرمانده سپاه شمالغرب............................... 292
عزت ابراهیم نایب‌رئیس شورای فرماندهی حزب بعث عراق 295
اعزام کاروان کمک‌های مردمی................................................................... 298
دکتر محمد فرهادی وزیر آموزش عالی................................. 299
اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد.................................................................. 302
تلاش جهادگران برای احداث مسیر خط لوله انتقال نفت 303
محمد سعیدی‌کیا وزیر راه و ترابری.............................................. 308
فرمانده کل سپاه در همایش وزارت راه‌وترابری................. 309
برگزاری مراسم سال جدید میلادی برای اسیران عراقی مسیحی 314
غلامرضا محرابی مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا............ 321
علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه نوح......................... 322
آقای هاشمی آثار اعزام‌ها را برشمرد و جنگ با متجاوزان را بامعنا خواند. 335
سیدمحمدحسین فضل‌الله......................................................................................... 341
عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور سوریه.............. 355
تظاهرات حمایت از سلیمان خاطر................................................... 357
فرمانده نیروی دریایی ارتش دلایل گسترش منطقه بازرسی را اعلام کرد. 368
کمال خرازی شرایط توقف جنگ را اعلام کرد........... 370
دیدار وزیر خارجه امارات با رئیس مجلس شورای اسلامی 375
دیدار وزیر خارجه امارات با نخست‌وزیر......................... 376
محمدجعفر اسدی فرمانده تیپ33 المهدی(عج)...................... 386
دیدار وزیر خارجه امارات با رئیس‌جمهور.................... 404
پاسخ وزیر ارشاد به سؤالات روزنامه الشراع............. 408
دیدار ملک حسین با حافظ اسد.............................................................. 413
مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا........................................ 426
عبدالمحمد رئوفی فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)................. 428
سرهنگ هوشنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی ارتش 436
امین شریعتی فرمانده لشکر عاشورا................................................. 449
محسن رضایی، مصطفی ایزدی، غلامرضا صالحی...... 454
گردهمایی گردان‌های احتیاط راهیان کربلا در استادیوم آزادی 461
اعزام کاروان حامل کمک‌های مردمی به جبهه‌ها................ 461
شهر بانه در دامنه کوه اربابا................................................................................. 471
پیام قذافی برای مقامات ایران....................................................................... 477
جلسه ستاد قرارگاه خاتم با حضور آقایان خامنه‌ای، هاشمی، روحانی وفرماندهان سپاه و ارتش 492
محسن رضایی و رحیم صفوی طرح‌های عملیاتی سپاه را تشریح کردند. 498
سرهنگ صیاد شیرازی................................................................................................... 503
آیت‌الله موسوی اردبیلی امام‌جمعه موقت تهران.................. 515
سرهنگ محمدحسین جلالی وزیر دفاع................................ 527
دکتر حسن فیروزآبادی معاون دفاعی نخست‌وزیر....... 529
تهدیدات صدام............................................................................................................................... 542
دیدار نخست‌وزیر ترکیه با نخست وزیر ایران....... 545
سرهنگ عباس بابایی مأمور تشکیل قرارگاه رعد شد. 553
حمله به یک نفتکش حامل نفت ایران...................................... 557
دیدار نخست‌وزیر ترکیه با رئیس مجلس شورای اسلامی 561
احمد فتوحی جانشین فرمانده لشکر17 علیبنابیطالب(ع) 570
دیدار نخست‌وزیر ترکیه با رئیس‌جمهور ایران...... 579
محمد درودیان، حسین خرازی، رحیم صفوی، محسن رضایی 588
علی زاهدی فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم...................... 589
احمد کاظمی فرمانده لشکر نجف...................................................... 591
سیدمحمدتقی رضوی...................................................................................................... 597
گوشه‌ای از تلاش‌های مهندسی................................................................. 598
سیداحمد سوداگر مسئول اطلاعات قرارگاه نجف1 605
اعزام نیروهای داوطلب از همدان......................................................... 613
ابراز نگرانی امام خمینی از ورود افراد به حوزه علمیه با اغراض سیاسی 621
قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله.......................................... 626
محمدنبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر.................................. 630
سیستم موشکی دفاع هوایی هاوک..................................................... 637
حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران 642
مصاحبه با پنج اسیر سودانی که قرار است آزاد شوند.......... 657
محمد باقری.......................................................................... 668
عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف................................................ 672
سرهنگ اسماعیل سهرابی رئیس ستاد مشترک ارتش......... 681
محمد فروزنده فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم الانبیا(ص) 682
سلطان قابوس حاکم عمان.................................................................................... 695
آماده‌سازی ساحل اروندرود ........................................................................... 725
ابراز نگرانی امام خمینی از عدم رسیدگی به اموال طاغوتیان 736
سرهنگ جمالی جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش... 750
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش 753
حسین همدانی از مسئولان قرارگاه نجف................. 777
دیدار فرستاده نخست‌وزیر ژاپن با نخست‌وزیر ایران 781
دیدار وزیر خارجه هند با نخست‌وزیر ایران.............. 783
ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان............................................................ 789
علی‌اکبر محتشمی‌پور وزیر کشور........................................................ 790
فرمانده و رزمندگان لشکر نجف............................................................ 827
حسین خرازی، حسن آقایی، محسن رضایی............. 829
علی موحددوست..................................................................................................................... 830
حسن شفیع‌زاده.............................................................................................................................. 839
محمدعلی شاهمرادی جانشین فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع).............................................................................................................................. 859
چند تن از فرماندهان سپاه پاسداران............................................... 865
سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان.................................................. 874
فرمانده و چند تن از مسئولان تیپ سیدالشهدا(ع)............ 883
اسماعیل قاآنی فرمانده تیپ21 امام رضا(ع)..................... 891
حجت‌الاسلام محمد موسوی خوئینی‌ها............................... 909
مصطفی مولوی جانشین فرمانده لشکر عاشورا.................... 918
اسکله جزیره خارک پس از بمباران سال 1364.................. 928
اعزام نیرو از اصفهان.......................................................................................................... 928
سفر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به تانزانیا............... 933
عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق..................................................................... 950
احمد غلامپور جانشین فرمانده قرارگاه کربلا........... 969
نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر........................................................ 971
اسدی و کاظمی فرماندهان تیپ المهدی و لشکر نجف 972
استقبال رئیس‌جمهور موزامبیک از رئیس‌جمهور ایران 984
مصاحبه منشی صدام با خبرنگاران.................................................... 990
محمود کاوه فرمانده تیپ ویژه شهدا............................................ 994
قرارگاه کربلا: دانایی‌فر، محرابی، محتاج، سیاف‌زاده........... 997
عزیز جعفری، نورعلی شوشتری............................................................ 999
آیت‌الله موسوی اردبیلی......................................................................................... 1012
عبدالمحمد رئوفی فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)........... 1024
رحیم صفوی، امین شریعتی......................................................................... 1025
مرتضی قربانی............................................................................................................................. 1028
کاروان کمک‌های مردمی..................................................................................... 1036
سفر رئیس‌جمهور ایران به زیمبابوه........................................... 1041
· همه رزمندگانی که در شب‌های تاریک و هولناک و سرد پاییز و زمستان 1364 قبل از عملیات والفجر8 ده‌ها بار مخفیانه از رودخانه خروشان و عریض اروند عبور کردند و با شناسایی وضعیت آرایش نیروها و موانع دشمن و بررسی چگونگی عبور در وضعیت‌های مختلف جزر و مد، اجرای این عملیات را امکان‌پذیر کردند.
· همه غواصانی که با تحمل آموزش‌های طولانی، تن‌فرسا و جان‌کاه، خود را برای عبور از اروند، شکستن خط دشمن و غلبه‌بر نیروهای بعثی آماده کردند.
· همه نیروهای مهندسی سپاه پاسداران و جهاد سازندگی که در وضعیت دشوار جوّی و شرایط نامناسب زمین، منطقه شرق اروندرود را برای عملیات آماده کردند.
· همه کسان دیگری که با وجود تنگناها، کمبودها و سختی‌های بسیار برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو کوشیدند.
· و نیز به همه ساکنان آبادی‌ها و باغداران نخلستان‌ها و مزارع و صیادان شرق اروند و خانواده‌های آنان که برای میسرشدن غافلگیری دشمن و مصون ماندن از آتش‌ها و حملات شیمیایی ارتش عراق، ناچار به ترک خانه و کاشانه و مزارع و محل کسب و کار خود شدند.
سپاسگزاری
با گرامی‌داشت یاد محقق والامقام مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ شهید علی فتحی، سپاسگزاری می‌کنیم از:
· محققان مرکز در مقطع زمانی مربوط به این کتاب روزشمار: جواد زمان‌زاده، محمد درودیان، مجید مختاری و الیاس حضرتی که از نتایج ارزشمند تحقیقات میدانی آنان در این کتاب به وفور بهره‌برداری شده است.
· همه آنان که با محققان در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده‌سازی همکاری کردند ازجمله زهرا گل‌محمدی و هانیه مرشدی برای بازخوانی متن و تنظیم منابع، زهراسادات صبح‌گل و زینب‌سادات موسوی همکاران بانک اطلاعات و عکس، محمد محمدپور همکاری در گزینش عکس، مریم سادات نجفی و معصومه رحیمی برای صفحه‌آرایی و حروف‌چینی، اکبر رستمی و حسن باقی‌پور برای همکاری در تهیه نقشه‌ها.
· دکتر حسین اردستانی مسئول مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس و حجت‌الله کریمی مسئول مدیریت روزشمار جنگ برای همة راهنمایی‌ها و پشتیبانی‌ها.
· و نیز بر خود لازم می‌دانیم قدردانی کنیم از محقق توانا و طراح مجموعه بزرگ روزشمار جنگ دکتر هادی نخعی که در همه دوران طولانی تحقیقات خود در زمینه دفاع مقدس در دورة جنگ و پس از آن همواره از راهنمایی‌های او بهره می‌بردیم.
در اینجا ضمن گرامی‌داشت خاطره برادران شهیدمان محمد انصاری و وحیدرضا فراهانی و دیگر شهیدان جنگ تحمیلی به‌ویژه راویان (محققان) شهید مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، این کتاب را با یاد رهبری انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، امام خمینی و حضرت آیت‌الله خامنه‌ای راهبر و مراد همة شیفتگان اسلام ناب محمدی(ص) و مقتدای رزمندگان، شهیدان، آزادگان و جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی آغاز می‌کنیم که اگر نبود تأکیدهای او بر زنده نگه داشتن حماسه بزرگ دفاع مقدس، شاید این صفحات هرگز نگاشته نمی‌شد.
مهدی انصاری، حمیدرضا فراهانی
تیر ماه 1395
بسم الله الرحمن الرحیم
این کتاب حاصل تلاش و تحقیقات طولانی دو تن از محققان مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ و نیز بهره‌برداری از حاصل تحقیقات محققانی است که در دورة زمانی مربوط به این کتاب (24 آذر تا 30 دی 1364) در ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران و قرارگاه‌های نجف، کربلا و نوح سپاه پاسداران و همچنین جلسات مشترک فرماندهان رده اول سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی حضور یافتند و به ثبت و ضبط بحث‌های جلسات و دیگر اقداماتی که برای آماده‌سازی عملیات‌ها انجام می‌شد، پرداختند.
دورة زمانی این کتاب یکی از پرماجراترین مقاطع جنگ ایران و عراق هم از جنبة نظامی و هم از جنبه‌های سیاسی و دیپلماتیک است. بخش‌های نظامی این کتاب شامل جمع‌بندی و خلاصه و چکیدة 3300 صفحه مطالب پیاده‌شده از حدود 129 ساعت نوار جلساتِ بالاترین سطوح سیاست‌گذاری جنگ تحمیلی و طراحی عملیات‌های آن و نیز بهره‌برداری از 13 دفتر یادداشت‌های محققان حاضر در این جلسات و 18 جلد گزارشی است که آنان درباره آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو تهیه کردهاند. علاوه‌براین، چند هزار سند نظامی مربوط به این دوره بررسی و موارد مهم و ضروری در گزارشهای این کتاب استفاده شده است.
بخش‌های غیرنظامی این کتاب شامل گزارشهای سیاسی داخلی و خارجی و بین‌الملل مربوط به جنگ یا دیگر مسائل متأثر از جنگ است یا موضوع‌هایی است که جنگ بر آنها تأثیر گذاشته یا به نوعی به جنگ ایران و عراق مربوط می‌شود. این گزارش‌ها با بهره‌برداری از صدها نشریة داخلی و خارجی محرمانه و آشکار مربوط به دورة این کتاب ازجمله نشریه روزانه
گزارشهای ویژه خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌های وزارت امور خارجه و وزارت اطلاعات، نشریه‌های رادیوهای بیگانه واحد مرکزی خبر، روزنامه‌های این دوره و کتاب‌هایی که درباره این مقطع از جنگ منتشر شده، تهیه گردیده است.
اولین محقق این کتاب حمیدرضا فراهانی، طی دو سال کار، تحقیقات و تدوین اولیه را به انجام رساند و در ادامة کار محقق دوم مهدی انصاری با بیش از دو سال کارِ تحقیقات تکمیلی به‌ویژه در بخش‌های نظامی و کوشش برای تکمیل مطالب، اصلاح ساختار و تلخیص برخی مباحث و گزینش مطالب پراهمیت‌تر و نیز انجام‌دادن اصلاحات نوشتاری و زبانی، کار را به پایان رساند.
برای بهره‌برداری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:
مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوع‌هایی است که طی گزارشهای متعدد در سراسر کتاب درج شده است.
منابع هر روزِ روزشمار در پایان همان روز آمده است. همچنین برخی توضیحات ضروری و مطالب مفیدی که درقالب گزارشهای روزشمار نمی‌گنجید، با عنوان ضمیمه در پایان همان روز آمده است.
پس از متن اصلی کتاب یعنی بعد از آخرین روزِ روزشمار، چکیده از گزارشهای کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که هر یک دارای شماره‌ای نظیر شماره گزارش مشروح مندرج در متن کتاب است و راهنمای مناسبی است برای دستیابی به موضوع مورد نظر. این چکیده‌ها (گزارش روزشمار) را می‌توان نوعی فهرست تفصیلی یا عنوان گزارش‌ها تلقی کرد.
برای آگاهی بیشتر از سیر و شیوة تحقیق و تدوین مجموعة روزشمار جنگ، مطالعه مقدمه کتاب اول و ضمیمه کتاب دهم روزشمار جنگ ضروری است.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
1395
شش‌ماهة دوم سال 1364 از مقاطع پرتحرک نظامی و سیاسی دوران جنگ ایران و عراق است و هرچه به پایان این سال نزدیک شویم، تحرکات نظامی تشدید می‌شود. دورة زمانی این کتاب روزشمار یعنی 24 آذر تا 30 دی 1364 در میانة این مقطع فعّال جنگ قرار گرفته است؛ دوره‌ای که با نزدیک شدن به زمان اجرای عملیات والفجر8 در منطقه فاو، تلاش‌ها درجهت آمادگی برای اجرای این عملیات تشدید و بیشترین بحث‌ها، اقدامات و پیگیری‌ها دراین‌زمینه انجام می‌شود. البته اکثر حجم مطالب این روزشمار باعنوان تشدید تلاش‌ها برای فتح فاو به‌دلیل اهمیتِ موضوع به آمادگی برای عملیات در فاو اختصاص یافته است؛ لیکن مطالب مهم دیگری شامل بیش از 40 موضوع - که به‌طور مستقیم و برخی غیرمستقیم با جنگ ایران و عراق مربوط است - نیز در این کتاب آمده و مجموع گزارشهای این دورة 37 روزة جنگ را به 810 گزارش رسانده است.
کتاب سی‌ونهم روزشمار جنگ درمجموع یک دورة 75 روزه (16 آبان تا 30 دی 1364) را دربر می‌گیرد که به‌دلیل گستردگی حجم مطالبی که از تحقیقات در منابع این دوره حاصل شد، باوجود تلاش برای تدوین و گنجاندن مطالب حاصل‌شده از تحقیقات در یک جلد، این امر میسر نشد و ناگزیر کتاب سی‌ونهم به دو جلد تقسیم شد، جلد اول در اسفند 1393 باعنوان "نخستین گام به‌سوی فتح فاو" منتشر شد. کتاب حاضر نیز جلد دوم از کتاب سی‌ونهم از مجموعة 57 کتاب روزشمار جنگ ایران و عراق است که تاکنون 23 کتاب آن منتشر شده است. طرح این مجموعه و عنوان کتاب‌های منتشرشده در صفحات اولیه همین کتاب آمده است.
از دلایل گستردگی حجم کتاب سی‌ونهم به‌ویژه جلد دوم این کتاب، برگزاری جلسات مهم ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و طرح مباحث بسیار مهم جنگ همچون استراتژی عملیاتی، بررسی طرح‌های
عملیاتی سپاه و ارتش به‌خصوص طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران ازجمله طرح عملیات در منطقه فاو و بررسی جزئیات و نیز چگونگی پشتیبانی این عملیات‌ها و تأمین نیازهای عملیاتی است. این جلسات با حضور رئیس جمهور (برخی جلسات)، فرمانده عالی جنگ، معاون نخست‌وزیر، وزیران دفاع و سپاه، فرماندهان رده اول ارتش و سپاه پاسداران، مسئولان رده اول پشتیبانی جنگ و... و نیز به تناسب موضوع فرماندهان قرارگاه‌ها و یگانهای مأمور عملیات در جبهه جنوب، تشکیل شد. این جلسات روزهای 13، 14 دی در تهران و 20 و 21 دی در جبهه جنوب برگزار شد و در مجموع حدود 25 ساعت به طول انجامید. علاوه‌براین، سپاه و ارتش طی جلسات مشترکی در روزهای 18 و 19 دی به‌جزئیات طرح‌های عملیاتی یکدیگر توجیه شدند. قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا سپاه) نیز در دورة زمانی این کتاب با تشکیل بیش از 90 ساعت جلسه با حضور فرمانده کل سپاه پاسداران، فرمانده و مسئولان نیروی زمینی سپاه و نیز حضور فرماندهان قرارگاه‌ها و فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه و فرماندهان و مسئولان یگانها به تناسب موضوع، به بررسی موضوع‌های متعدد عملیات در فاو و نقاط دیگر پرداختند.
استفاده از مطالب و مباحث جلسات و جمع‌بندی آنها در این کتاب به‌دلیل سطح جلسات و اهمیت آن و نیز با هدف نشان دادن گوشه‌ای از تلاش‌های گسترده‌ای که برای آماده‌سازی زمینه اجرای یک عملیات بزرگ انجام می‌گرفت، موجب شد که مطالب کتاب نسبت به دورة 37 روزة این کتاب حجم بیشتری را به خود اختصاص دهد. امید است که محققان و علاقه‌مندان از این مطالب ویژه بهرة مفیدی کسب کنند. علاوه‌بر آن، فعالیت‌های متعدد سیاسی و غیرنظامی در این دوره نیز از دیگر دلایل افزایش حجم کتاب است.
به‌هرحال، باوجوداینکه در گزارشهای این کتاب به بیش از 40 موضوع مهم پرداخته شده است از آنجا که این مقدمه گنجایش درج جمع‌بندی همة این موضوع‌ها را ندارد، در اینجا به جمع‌بندی کوتاهی از 20 موضوع مهم‌تر اکتفا می‌شود. علاقه‌مندان با استفاده از بخش "گزارش روزشمار" که بعد از متن کتاب آمده می‌توانند به همة موضوع‌های مندرج در کتاب به‌طور سریع دست یابند. جمع بندی و چکیده مهم‌ترین موضوع‌هایی که در این کتاب آمده چنین است:
درپی آزادی خرمشهر، از بررسی‌ها و مشورت‌های مسئولان رده اول سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی و طرح دیدگاه‌ها در حضور امام خمینی این نتیجه حاصل شد که حقوق تضییع‌شده در تجاوز سراسری ارتش عراق به سرزمین ایران، جز با توسل به قدرت نظامی تأمین نخواهد شد. بر پایة این نتیجه‌گیری، راهبرد "تصرف یک منطقه مهمِ عراق و استفاده از این اهرم فشار برای پایان دادن به جنگ" اتخاذ شد و مبنای همة عملیات‌های نظامی پس از فتح خرمشهر، همین
راهبرد بود. تا پایان سال 1363، عملیات‌های متعددی اجرا شد، اما باوجود دستیابی به برخی موفقیت‌ها، هیچ‌کدام به نتیجه تعیین‌کننده‌ای نرسید و نتایج نظامی آنها موقعیت سیاسی مناسبی برای پایان دادن به جنگ فراهم نکرد. ازجمله دلایل نرسیدن به نتایج مورد انتظار از این راهبرد را می‌توان چنین برشمرد: پی بردن عراق به راهبرد ایران و دفاع همه‌جانبه برای جلوگیری از پیشروی قوای ایران در مناطق مهم عراق؛ کمبود توان رزمی خودی (نیرو، تجهیزات نظامی و...)؛ اختلاف‌نظر فرماندهان سپاه و ارتش درمورد شیوة ادامه جنگ و اجرای عملیات‌ها؛ گسترش سازمان رزم ارتش عراق و تجهیز آن به انبوه تسلیحات و تجهیزات نظامی پیشرفته؛ پشتیبانی نظامی، سیاسی و اقتصادی گسترده همة قدرت‌های بزرگ و حکومت‌های منطقه از رژیم عراق.
در وضعیت نامناسب بعد از عملیات ناموفق بدر و تشدید فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی بر جمهوری اسلامی و وجود اختلاف‌نظرها درباره چگونگی ادامه جنگ، احتمال بروز خطر تردید و یأس تهدیدی جدی بود و باید تصمیمی قاطع اتخاذ می‌شد. گره‌گشای این وضعیت بحرانی، فرمان امام خمینی بود. بنا به گفته فرمانده کل سپاه، امام دراینباره فرمودند: «باید جنگ را تا سقوط صدام ادامه دهیم و به‌صورت قاطع نیز باید ادامه یابد.»
از سوی دیگر، در وضعیت فشارهای روانی و اجتماعی بر مردم به‌دلیل به نتیجة مناسب نرسیدن عملیات‌ها، تبلیغات روانی گروه‌های سیاسی مخالف جنگ و مرحله دوم جنگ شهرها در خرداد 1364 و تهدید مکرر رژیم عراق به تشدید و گسترش آن، که می‌کوشید مردم را از حضور در راهپیمایی روز قدس بازدارد، مسئولان ایران با ترغیب مردم برای حضور در این راهپیمایی آن را به‌نوعی رفراندوم حمایت مردم از جنگ اعلام کردند. حضور بی‌سابقه مردم در مراسم روز قدس (24/3/1364) در زیر بمباران و موشک‌باران دشمن، رفراندوم باشکوهی را رقم زد و عزم مردم در حمایت بی‌نظیر از مقابله با تجاوز و تنبیه متجاوز، مسئولان کشور را در احقاق حقوق جمهوری اسلامی مصمم‌تر کرد.
امام خمینی در روز عید فطر (30/3/1364)، با اشاره به همین حضور مردم، ضمن تأکید بر ارادة جمهوری اسلامی برای مقاومت و تداوم جنگ، آن را اقدامی دفاعی و نه تجاوزکارانه اعلام کرده و فرمودند: «... تمام تاریخ دنیا را شما بگردید این را پیدا نمی‌کنید که با این وضع، با این کیفیت، با این ارعاب و ترساندن‌های مردم و با این بمباران کردن مناطق - حتی تهران - این‌طور مردم بریزند بیرون که نتواند دیگر کسی بگوید که مردم جنگ نمی‌خواهند! مردم جنگ نمی‌خواهند، اما دفاع دارند. این "جنگ، جنگ تا پیروزی" که مردم می‌گویند، این "جنگ دفاعی" است. والّا ابتدائاً که اگر این مسائل نبود، ایران به هیچ جا نظر نداشت، الآن هم ندارد.» (صحیفه امام، ج19، ص287)
به این ترتیب، از یک‌سو با فرمان امام خمینی مبنی‌بر ضرورت ادامه جنگ به‌طور قاطع تا سقوط صدام و از سوی دیگر، با پشتیبانی مردم از ادامة جنگ، تردیدها کاملاً برطرف و تکلیف
مشخص گردید. در میدان سیاست، با عبارت‌های مختلف بر معرفی و محاکمه متجاوز و پرداخت غرامت و نیز لزوم سقوط صدام و حزب بعث تأکید می‌شد. در صحنة نظامی هم همة تلاش‌ها درجهت غلبة نظامی بر دشمن و به تسلیم واداشتن او بود.
الف. میدان سیاست
تلاش جمهوری اسلامی در این میدان، بیان ظلم‌های واردشده بر مردم و سرزمین ایران با تجاوز ارتش عراق و نیز کوشش برای تفهیم دفاعی بودن جنگ به کشورهای غیرمتخاصم و اعلام آمادگی برای پایان جنگ درصورت احقاق حقوق و تنبیه متجاوز بود. این تلاش به انحاء مختلف انجام می‌شد: اعلام علنی در مصاحبه‌ها و سخنرانی‌ها، سفر به کشورهای دیگر، مذاکره با مقامات کشورهایی که به ایران می‌آمدند و ... .
چند روز پس از روز قدس، فرمانده عالی جنگ در تبیین سیاست جمهوری اسلامی برای نمایندگان کشورهای خارجی در ایران گفت: «اگر مردم به ادامه جنگ مایل نبودند، ما به هر قیمتی جنگ را تمام می‌کردیم. ... اگر قدرت کافی نداشتیم، تکلیف هم نداشتیم.» آقای هاشمی در همین جلسه با اشاره به تأکید شماری از کشورها بر ضرورت ارجاع مسئلة جنگ به یک دادگاه بین‌المللی گفت: «ما از تشکیل دادگاه ابایی نداریم، اما تفاوت نظر ما با این فکر در این است که یک بخش از مطلب که متجاوز بودن رژیم عراق است، روشن است و ابتدا دولت‌ها و جوامع این را باید بپذیرند و این قسمت نباید به دادگاه ارجاع شود؛ دادگاه برای تعیین کیفر باید تشکیل شود.» وی در همین جلسه، در پیامی مکتوب که به نمایندگان دولت‌های خارجی داد و از آنان خواست نظر دولت‌های خود را به‌طور رسمی اعلام کنند، به‌وضوح اعلام کرد: «جلب اعتماد ملت ایران و تحقق صلح پایدار در این است که دولت‌ها و جوامع بین‌المللی به حقایق اعتراف کنند؛ در چنین صورتی امکان تشکیل یک محکمة بین‌المللی برای محاکمة رژیم بعث عراق به‌عنوان آغازگر جنگ به وجود آمده و راه ختم جنگ را هموار خواهد ساخت.» (کتاب 37 روزشمار جنگ، صص 173 - 172)
نظر امام خمینی درباره آتش‌بس را نیز آقای هاشمی در خاطرات روز 26 مهر 1364 خود چنین ذکر کرده است: «عصر، آقای خامنه‌ای تلفنی گفتند آقای رجایی خراسانی [نماینده ایران در سازمان ملل] از نیویورک خبر داده که رئیس‌جمهور گامبیا و رئیس کمیته صلح سازمان کشورهای اسلامی از آخرین شرایط ما برای آتش‌بس جویا شده و منتظر جواب هستند. توسط احمد آقا از امام پرسیدیم. امام فرمودند اگر براساس قبول متجاوز بودن عراق، دادگاهی برای کیفر صدام تشکیل شود، به‌اضافه [جبران] خسارات و عودت مهاجران، می‌پذیریم.»
[اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، ص290]
در دورة مربوط به این کتاب (24 آذر تا 30 دی 1364) نیز این سیاست جمهوری اسلامی ادامه یافت و شرایط جمهوری اسلامی برای میانجیگری و نیز توقف جنگ از زبان مسئولان کشور به‌وضوح بیان می‌شد. سفرها و مذاکرات دیپلماتیکی که دراین‌زمینه انجام پذیرفت، در بخش‌های دیگر این مقدمه تشریح شده است. در اینجا، فقط به نمونه‌هایی از مواضع جمهوری اسلامی در این دوره که مسئولان کشور در سخنان عمومی خود بیان کردند، اشاره می‌شود:
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در خطبة نمازجمعه 29 آذر 1364 گفت: «مردم ما تا رسیدن به پیروزی نهایی لحظه‌ای توقف نخواهند کرد. تا مادامی‌که رژیم عراق بر سر کار است، مسئلة صلح مطرح نیست. ... و جنگ ما تا حذف هیئت حاکمه کنونی عراق ادامه خواهد یافت.» [گ 122](1)رئیس‌جمهور همچنین در اجتماع رزمندگان و خانواده‌های ایثارگران بر تن ندادن جمهوری اسلامی به صلح تحمیلی تأکید کرد و گفت: «دشمنان انقلاب در دنیا با تبلیغات سوء هیاهو به راه انداختند که ملت ایران از این جنگ خسته شده و حالا زمانی است که باید مسئلة جنگ پشت میز مذاکره تمام شود. هیاهوی دشمن با حرکت شما مردم به‌طرف جبهه‌ها تأثیر خود را از دست داد و به‌کلی معادلات آنها را عوض کرد. ... ما می‌ایستیم و با ایستادنمان این‌بار به ملت‌ها یاد می‌دهیم که می‌ایستیم و متجاوز را محو می‌کنیم. ما به‌فضل الهی در جبهه‌ها رژیم پوسیده عراق را به شکست می‌کشانیم و آن‌وقت، تجاوز - این رسم غلط سلطه‌گرها - در دنیا بر خواهد افتاد.» [گ 277]
آقای هاشمی رئیس مجلس و فرمانده عالی جنگ، در جمع کاروانی از رزمندگان با اعلام تصمیم ملت ایران برای سرکوبی متجاوز، از راه‌های توقف جنگ را اعلام متجاوز بودن رژیم عراق ازطرف سازمان ملل و ملزم کردن این رژیم به پرداخت غرامت اعلام کرد. [گ 139] وی در خطبه نمازجمعه 6 دی 1364، بار دیگر با اعلام اینکه جمهوری اسلامی از حقوقی که اعلام کرده عقب‌نشینی نمی‌کند و با تأکید بر اینکه قدرتِ گرفتن حقمان را داریم و برای گرفتن آن داریم آماده می‌شویم، خطاب به شوروی، امریکا، اروپا و کشورهای عربی اعلام کرد: یک فرصت می‌دهیم که اگر آمادگی دارید حق را بپردازید، متجاوز را محاکمه و کیفر بدهید و مردم عراق را به خانه‌هایشان برگردانید و حاکم بر سرنوشتشان بکنید که دراین‌صورت، جمهوری اسلامی مایل نیست یک قطره خون از کسی به زمین بریزد؛ در غیر این صورت، راه اسلام، راه منطق و عقل، راه مشخص تاریخ این است که کسی که قدرت گرفتن حقش را دارد با اتکا به قدرتش حقش را بگیرد و ما خواهیم گرفت. [گ 261]
نخست‌وزیر و رئیس ستاد پشتیبانی جنگ، ازجمله اهداف ادامه جنگ را تنبیه متجاوز و درجهت تضمین صلح و امنیت جهان اعلام کرد و گفت: «امروز همه برنامه‌های دولت به‌نوعی در خدمت جنگ است و جنگ در تمام ارکان اجرایی کشور اثر محسوسی دارد و چون از دید
1) شماره‌هایی که به شکل [گ...] در این مقدمه آمده، اشاره‌ای است به شماره گزارش‌هایی از همین کتاب که در تدوین مقدمه از آنها استفاده شده است. برای اطلاع از مشروح گزارش و منبع آن به گزارش مندرج در متن کتاب رجوع نمایید.
ما سرنوشت این جنگ با سرنوشت استقلال، رشد آینده نسل‌ها و سرعت حرکت انقلاب اسلامی پیوند دارد، این جنگ را با قدرت ادامه می‌دهیم و با اتکا به خداوند متعال و نیروهای حزبالله و متعهد همه مشکلات و تنگناهای آن را تحمل خواهیم کرد.» [گ 555]
ب. صحنة نظامی
در صحنة نظامی، پس از اعلام راهبرد امام خمینی درمورد جنگ، فرماندهان سپاه و نیروی زمینی ارتش در اواخر اردیبهشت 1364، فراخوانده شدند و باتوجه به اختلاف‌نظرهایی که میان این دو سازمان نظامی در طراحی و فرماندهی عملیات‌های مشترک وجود داشت و با اجرای عملیات بدر تشدید شده بود، از آنان خواسته شد که هریک از دو سازمان طرح خود را برای اجرای عملیاتی بزرگ تهیه کند. نیروی زمینی ارتش طرح‌هایی برای اجرا در مناطق سیدکان، شلمچه و کوشک، تهیه کرد که اجرای هریک مستلزم تحت امر گرفتن حداقل بخشی از یگانهای سپاه پاسداران بود. طرح عملیات در منطقه سیدکان در اواخر تیر 1364، تحت فرماندهی نیروی زمینی ارتش با به‌کارگیری یگان‌هایی از سپاه و ارتش با نام عملیات قادر به اجرا درآمد که موفقیتی در پی نداشت. وضعیت طرح‌های عملیاتی شلمچه و کوشک نیز در بخش طرح‌های عملیاتی ارتش در همین مقدمه اشاره خواهد شد.
از سوی دیگر، سپاه پاسداران با استقبال از فراهم شدن زمینه اجرای عملیات‌ها، به‌طور مستقل، برای بررسی وضعیت جنگ، مسائل اساسی و آینده آن، جلسه‌هایی پی‌درپی در سطح فرماندهان رده اول سپاه تشکیل داد. در این جلسه‌ها، با معیار قرار دادن فرموده امام؛ یعنی "ادامه جنگ تا سقوط صدام" بر ضرورت تغییر راهبرد جنگ؛ یعنی نفی "اقدامات محدود و شتاب‌زده" و لزوم "افزایش توان و گسترش سازمان رزم" تأکید شد. درمورد عملیات بزرگ نیز باتوجه‌به محدودیت توان و سازمان رزم، اختلاف‌نظرها شدید بود و اکثر فرماندهان سپاه بر این نظر بودند که در سال 1364 به اجرای عملیات‌های محدود اکتفا شود و ضمن تلاش برای افزایش توان و گسترش سازمان رزم، عملیات بزرگ و اساسی بعد از تأمین توان لازم در سالهای بعد به اجرا درآید. امّا مسئولان نظام و فرمانده کل سپاه بر ضرورت اجرای عملیات بزرگ در سال 1364، تأکید می‌کردند و سرانجام تصمیم قطعی سپاه پاسداران برای اجرای عملیات بزرگ در منطقه فاو در اواخر آبان 1364، اعلام شد.(1)
در همین حال، مسئولان نظام جمهوری اسلامی که همزمان مسئولیت‌های سیاسی و نظامی را به عهده داشتند؛ یعنی رئیس‌جمهور که ریاست شورای عالی دفاع را به عهده داشت، رئیس
1) مشروح مباحث در مخالفت و موافقت با اجرای عملیات بزرگ در منطقه فاو، در جلد اول کتاب سی‌ونهم روزشمار جنگ (نخستین گام به‌سوی فتح فاو) درج شده است.
مجلس شورای اسلامی که عهده‌دار فرماندهی عالی جنگ بود و نخست‌وزیر که ریاست ستاد پشتیبانی جنگ را به‌عهده داشت، بر ضرورت تسریع اجرای عملیاتی بزرگ که نتایج تعیین‌کننده داشته باشد، تأکید می‌کردند و چون عملیات در منطقه فاو دارای اهدافی مشخص؛ ازجمله تصرف شهر فاو و مهم‌تر از آن؛ یعنی قطع ارتباط عراق با خلیج فارس بود، تلاش وافری در پشتیبانی و اجرای هرچه سریع‌تر این عملیات به عمل آوردند. مهم‌تر از آن، به نظر می‌رسد حداقل یکی از اهداف فرمان امام خمینی در 26 شهریور 1364 به محسن رضایی برای تجهیز سپاه پاسداران به سه نیروی زمینی، هوایی و دریایی (صحیفه امام، ج19، ص386) و نیز ازجمله اهداف ایشان در انتصاب آقای هاشمی به جانشینی فرمانده کل قوا(1)تأکید بر تقویت و اجرای راهبرد "ادامه جنگ به‌صورت قاطع تا سقوط صدام" بوده است.
البته سپاه پاسداران در اجرای فرمان امام، علاوه‌بر طراحی و تلاش برای آماده‌سازی اجرای عملیات در فاو، راهبرد عملیاتی "اجرای عملیات‌های مداوم و بی‌وقفه" را اعلام و مبتنی‌بر آن طرح‌های متعدد عملیاتی را برای مناطق مختلف به‌منظور اجرای همزمان با عملیات در منطقه فاو و پس از آن تا پاییز 1365، تهیه کرده و برای آماده‌سازی زمینه اجرای آنها می‌کوشید. در ادامة این بحث به بخشی از نکاتی که دراین‌زمینه در جلسه‌های ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) یا دیگر جلسه‌های فرماندهان رده اول نظامی مطرح شده است، اشاره می‌گردد:
آقای هاشمی در جلسه 18 آذر 1364 به فرماندهان سپاه گفت: اصل برای ما عملیات فاو است و هرچه بخواهد مزاحم این شود ما قبول نمی‌کنیم. (روزشمار جنگ، کتاب 39 جلد1، ص802) وی ده روز بعد نیز در هم‌اندیشی ویژه فرماندهان یگانهای عمده نیروی زمینی ارتش گفت: ما منتظر فتح نزدیک هستیم؛ انشاءالله یک حرکت نیرومندی انجام دهیم. با این حرکت اخیر رزمندگان به‌سوی جبهه‌ها، ملت از شما خیلی انتظار دارند. شما باید با یک همت والا و روحیه‌ای قوی از این نیروی عاشق برای پیروزی جنگ استفاده کنید و کاری کنید که این جنگ پیروزمندانه تمام شود تا بتوانیم از نیروهای آزادشده از جنگ برای بازسازی کشورمان و کمک
1) امام خمینی در حکمی به دادستان کل کشور درباره برخورد با اشرار و افراد ضدانقلاب در استان خوزستان، آقای هاشمی رفسنجانی را با عنوان جانشین فرمانده کل قوا خطاب کردهاند. (صحیفه امام، ج19، ص425) همچنین محسن رضایی روز 18 آذر 1364 قبل از جلسه با آقای هاشمی به فرماندهان سپاه گفت: «این جلسه اولین جلسه رده اول برادران عملیاتی با آقای هاشمی و آقای موسوی نخست‌وزیر و تشکیلات جدید است که حضرت امام به آقای هاشمی امر کردند که ستاد فرماندهی کل قوا را ایشان تشکیل بدهند.» (روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب سی‌ونهم، جلد1، ص787.) آقای هاشمی نیز در خاطرات روز 2 دی 1364 خود نوشته است: «امام [امروز] در جمع فرماندهان [ارتش] به آنان ابلاغ کرده بودند که اختیارات فرماندهی کل جنگ به من واگذار شده و خواسته بودند که اطاعت کنند.» [اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، ص362]. اما حکم رسمی امام خمینی درمورد انتصاب آقای هاشمی به جانشینی فرمانده کل قوا در تاریخ 12/3/1367 صادر شده است. (صحیفه امام، جلد21، صص56 و 57)
به مسلمین دیگر کشورهای جهان استفاده کنیم. [گ 88]
آقای هاشمی در جلسه 13 دی 1364 ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با حضور بالاترین فرماندهان ارتش و سپاه و وزیران دفاع و سپاه و... ضمن اشاره به مشکلات جنگ و مردم و اقتصاد کشور و وضعیت مناسب ازلحاظ نیروی نظامی و نیروی مردمی و امکانات و ابزاری که تاحدمقدور جمع شده و موقعیت مناسبی که با فعالیت‌های سیاسی فراهم شده بود، گفت: «الآن موفقیت بستگی دارد به اینکه آقایان تمام توانشان را؛ یعنی هرکه هرچه دارد برای میدان [نبرد] بگذارند. تعبیر من این است که الآن دریغ کردن هر امکانی به هر دلیل خیانت به جنگ و خیانت به انقلاب است.» وی در ادامه، عملیات در منطقه فاو را پراهمیت خواند و گفت که این طرحی کامل و دارای هدف مشخص است و عملیات در منطقه شلمچه حتی اگر 250 گردان پیش‌بینی‌شده در طرح هم فراهم شود، ارزش و دستاورد عملیات در منطقه فاو را ندارد. آقای هاشمی همچنین با اشاره به اینکه آیت‌الله خامنه‌ای درمورد اهمیت منطقه فاو با نظر من موافق‌اند، ازجمله اهداف عملیات را که قطع کردن ارتباط عراق با خلیج فارس و قرارگرفتن در همسایگی کویت است، دستاوردی بزرگ خواند و تأکید کرد که دراین‌صورت تحمیل خواسته‌هایمان به حکومت عراق امکان‌پذیر خواهد شد. وی در ادامه گفت که همه فکرشان را خالی بکنند از اینکه ارتشی هستند یا سپاهی یا دولتی، همه دنبال این باشند که هرچه هست مال اسلام است و باید خرج شود برای این جنگ. [گ 403]
آیت‌الله خامنه‌ای نیز در جلسه 14دی 1364 ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با اشاره به بحث‌های این روز و شب قبل از آن در این ستاد، گفت که طرح سپاه برای منطقه فاو و طرح ارتش برای منطقه شلمچه که چند ماه است روی آنها کار کردهاند باید قطعی و مسجل شده باشد، لذا باید به سپاه و ارتش برای اجرا به‌طور قطعی دستور داده شود و البته بحث روی جزئیات و اصلاح جزئیات اشکالی ندارد، لیکن قطعاً عمل بشود. وی تأکید کرد که یکی از اصول امیدبخش این است که دو عملیات همزمان شروع شود تا از تمرکز دشمن جلوگیری و توان او تقسیم شود. [گ 424]
فرمانده عالی جنگ روز 19 دی در سخنانی علنی در تهران برای گروهی از رزمندگان گفت: حرکت نظامی ما هنگامی رخ می‌دهد که شرایط سیاسی آماده شود و ما نمی‌خواهیم حرکتمان صرفاً یک خونریزی باشد. عزیمت گسترده جوانان به‌سوی جبهه‌ها زمینه‌ساز شرایط سیاسی لازم در دنیا است. وی با اشاره به آمادگی و ایستادگی ملت ایران و کانون نور در جبهه‌ها، آثار آن را متقاعد شدن دنیا به اینکه جنگ باید تمام شود و راهی جز سقوط صدام وجود ندارد اعلام کرد و این را همان زمینه سیاسی خواند و تأکید کرد که ما روی شرط خود ایستاده‌ایم و آماده‌ایم به محض آنکه لحظه مناسب فرارسد، وظیفه خود را انجام دهیم. [گ 554]
آقای هاشمی همچنین روز 21 دی در دزفول، ضمن سخنانی برای فرماندهان قرارگاه‌ها و
یگانهای سپاه پاسداران مأمور به عملیات در منطقه فاو، گفت که شرایط کنونی حاکم بر منطقه و دنیا شرایط سرنوشت‌سازی است و اهرم تاریخ الآن به دست شما است و این تعبیری شاعرانه و اغراق‌آمیز نیست؛ واقعیت امروز زندگی ماست. خداوند چنین تقدیر کرده که گروهی از مردم در محور تاریخ قرار گیرند. ... این تاریخ‌سازی را خداوند به این ملت داده و این ملت را به دست شما فرماندهان لشکرها، تیپ‌ها و قرارگاه‌ها داده که دارند تصمیم می‌گیرند و زحمت می‌کشند. مسئولیت بسیار بزرگی روی دوش ما افتاده که از نعمت‌های خداوند و حجت خداوند است. ... دشمنان چهارچشمی مواظب‌اند که ما چه می‌کنیم و چه تأثیری روی دنیا می‌گذاریم. آقای هاشمی با اشاره به هیاهویی که امریکا با تهدید و تحریم لیبی راه انداخته تا لیبی روی ایران فشار بیاورد که ما (لیبی) در خطر هستیم، شما جنگ را تمام کنید، آن را از نتایج احتمالی مذاکرات سران دو ابرقدرت در ژنو خواند و افزود که علت این فشارها هم فقط این نیست که دلشان برای صدام سوخته، بلکه به این نتیجه رسیده‌اند که اگر خاکریز صدام شکست، شکست خاکریزهای دیگر هم امکان‌پذیر است.
وی در پایان بر اهمیت تعهد و مسئولیت فرماندهان تأکید کرد و گفت: مردم که از مسائل جنگی خبر ندارند، به اطمینان شما بچه‌هایشان را اینجا می‌فرستند، آنها را خوب اداره کنید. ... مردم چشم‌هایشان به اینجا دوخته شده است. انشاءالله شما هم وظایف خود را آن‌طوری که باید انجام خواهید داد و ما انشاءالله شما را در آینده نزدیک پیروزمند زیارت خواهیم کرد. [گ 598]
به این ترتیب، از مواضع و تحلیل‌ها و دیدگاه‌های فرماندهی عالی جنگ باتوجه‌به تأکید بر اهمیت عملیات در منطقه فاو و اهداف سیاسی و نظامی که برای این عملیات در نظر گرفته شده و پیش‌بینی اجرای موفقیت‌آمیز آن، به نظر می‌رسد این عملیات نیز در ادامة اجرای راهبرد "تصرف یک منطقه مهم و استفاده از آن برای پایان دادن به جنگ" قرار دارد؛ ضمن اینکه باتوجه‌به اهمیت منطقه ازجنبة نظامی و سیاسی و همچنین تلاش و برنامه‌ریزی گسترده سپاه پاسداران برای اجرای غافلگیرانة آن، امیدواری‌های بیشتری برای موفقیت نسبت به قبل احساس می‌شود.
از سوی دیگر، فرماندهی سپاه پاسداران ضمن تلاش فراگیر برای آماده‌سازی زمینه اجرای موفقیت‌آمیز عملیات در منطقه فاو، ظاهراً این عملیات را به‌تنهایی کافی نمی‌داند و اولاً، اجرای موفق عملیات در منطقه فاو را در گرو اجرای طرح عملیاتی ارتش در منطقه شلمچه و تجزیه قوای دشمن می‌داند. ثانیاً، برای دستیابی به نتایج اساسی و راهبردی از عملیات‌های نظامی، بر تداوم عملیات‌ها و حملات پی‌درپی به دشمن تأکید دارد. فرمانده کل سپاه پاسداران در 24 آبان 1364 در جلسه با فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه پاسداران گفت: «در استراتژی جنگ ما با عراق - که بخشی از استراتژی دفاعی ماست - جنگ درازمدت با عراق یعنی شکست ما. جنگ با عراق بایستی مستمر باشد، سریع باشد و موفقیت در بر داشته باشد.» (روزشمار جنگ
ایران و عراق، کتاب سی‌ونهم، جلد اول، ص227) وی در جلسه‌ای دیگر با فرماندهان رده اول عملیاتی سپاه در 27 آذر 1364 گفت که ما می‌خواهیم روی دور موفقیت بیفتیم، نمی‌خواهیم یک جا پدافند آهنین بکنیم، می‌خواهیم به‌جای پدافند آهنین، آفند مداوم بکنیم. [گ 758]
محسن رضایی در جلسه 13 دی 1364 ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در حضور آقای هاشمی، با اشاره به تجربه موفق اجرای عملیات‌های پی‌درپی در سال دوم جنگ برای آزادسازی مناطق اشغالی، گفت: «ما باتوجه‌به مسائل سیاسی، نظامی، توان و استراتژی جنگ که از شما برادران عزیز گرفتیم، سلسله عملیاتی طراحی کردیم، تمام قرارگاه‌هایش زده شده و همپای با یکدیگر دارد پیش می‌رود و امیدواریم که انشاءالله روی دور مثبت بیفتیم. ... از خلیج فارس تا چزابه، چهار پنج عملیات طراحی شده، در منطقه سلیمانیه نیز داریم کار می‌کنیم. ... درصورت موفقیت این عملیات‌ها، دشمن به وضعی قرار می‌گیرد که مجبور است سریع دست‌هایش را بالا ببرد، چون حرکت جدیدی خواهد بود و الآن آخرین امکانات دشمن در مقابل ما چیده شده است و اگر ما یک حرکت جدید و رو به رشد به دنیا نشان بدهیم، صددرصد دنیا عقب می‌نشیند. [گ 402]
فرمانده کل سپاه پاسداران در جلسه 17 دی 1364 با فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌های عملیاتی سپاه، گفت: «این حرفی که می‌زنم استنباط از دستور و فرمان امام است. ... که انشاءالله به امید خدا ... کارمان را ادامه می‌دهیم و تا دستوری دوباره نیاید، اصلاً توقف نخواهیم کرد.» وی با اظهار امیدواری به اینکه با اجرای یک عملیات پیروز بتوانیم اولین خیز را برداریم و با استفاده از این موفقیت جذب نیرو استمرار یابد، افزود که عملیات‌های دیگر در جنوب تا پایان فروردین 1365 اجرا می‌شود و بعد از آن، عملیات‌ها در جبهه شمال آغاز می‌شود و این سیر تا پایان پاییز 1365، ادامه خواهد یافت و بجز دستور امام، هیچ برگشتی در راه نداریم. [گ 489]
استان سلیمانیه عراق نیز در راهبرد عملیاتی سپاه پاسداران جایگاه خاصی دارد. فرمانده کل سپاه در جلسه با فرماندهان و مسئولان قرارگاه رمضان، ضمن اشاره به اینکه با تصرف استان سلیمانیه، ما دیگر مسئله‌ای به نام کردستان نخواهیم داشت، گفت با اجرای ترکیبی از عملیات های منظم و نامنظم در این منطقه می‌توانیم ضربه بزرگی به حکومت عراق بزنیم. وی تأکید کرد که باید آماده شویم از اردیبهشت 1365، اجرای عملیات‌های پی‌درپی را در این منطقه شروع کنیم. [گ 754] محسن رضایی اجرای عملیات روی ارتفاعات گامو، پس از شروع عملیات در جنوب را مقدمه و آمادگی برای عملیاتی گسترده در اردیبهشت 1365 در جبهه شمال غرب اعلام کرد. [گ 755] از سوی دیگر، ابلاغ مصوبة شورای عالی سپاه به واحدهای ستاد مرکزی سپاه درخصوص تقویت قرارگاه رمضان و نیز تلاش فرمانده عالی جنگ برای فعال‌تر کردن این قرارگاه [گ 781] ظاهراً در جهت اجرای همین راهبرد عملیاتی بود.
بعد از عملیات بدر، امام خمینی به فرماندهان نظامی فرمان داد که عملیات‌ها استمرار یابد. سپاه پاسداران ضمن تلاش درجهت انتخاب منطقه‌ای مناسب برای عملیات گسترده، از 23 خرداد تا 30 مهر 1364، یازده عملیات محدود در مناطق مختلف با اهدافی چون حفظ روحیه رزمی، افزایش تجربه و پرورش نیروی کادر، بازپس‌گیری بخشی از اراضی اشغالی یا پیشروی در خاک عراق، تضعیف روحیه نیروهای ارتش عراق و ایجاد سردرگمی در اردوی دشمن، اجرا کرد. در هریک از این عملیات‌ها متناسب با اهداف پیش‌بینی‌شده و توان به کار گرفته‌شده نتایج نسبتاً خوبی حاصل شد. در این مدت، پس از بررسی مناطق مختلف، منطقه فاو برای عملیات بزرگ، جزایر ام‌الرصاص و بوارین و ام‌البابی برای عملیات یدکی و چندین محور در هورالهویزه و شمال غرب برای استمرار عملیات‌ها برگزیده شد.
الف. طرح عملیات در منطقه فاو
اصلی‌ترین موضوع این کتاب که بیشترین حجم مطالب را هم به خود اختصاص داده است، بحث درباره عملیات در منطقه فاو و گزارش اقدامات آماده‌سازی این عملیات است. به‌رغم اختلاف‌نظرهایی که میان فرماندهان سپاه پاسداران درباره اجرای عملیات بزرگ در سال 1364 وجود داشت، اقدامات آماده‌سازی منطقه شرق اروندرود از نیمه‌دوم خرداد 1364، آغاز شد. پس از قطعی شدن منطقه فاو برای اجرای عملیات، فرمانده کل سپاه پاسداران در 25 آبان 1364 به فرماندهان قرارگاه‌ها و یگانهای مأمور اجرای عملیات در این منطقه دستور داد ضمن سرعت دادن به اجرای امور محوله، فعالیت‌های مهندسی، شناسایی و طراحی جزءبهجزء عملیات را شروع کنند. با این دستور، علاوه‌بر کارهای مهندسی و فعالیت‌های دیگری که از قبل شروع شده بود، اقدامات متعددی آغاز شد. این تلاش‌ها در دورة زمانی مربوط به کتاب حاضر (24 آذر تا 30 دی 1364) به‌دلیل نزدیک شدن به پایان مهلت اعلام آمادگی، با سرعت و شدت بیشتری ادامه یافت؛ ازجمله:
· اقدامات مهندسی: جاده‌سازی؛ ترمیم جاده‌ها؛ احداث مواضع تانک و سلاح‌های سنگین و نیمه‌سنگین؛ ایجاد و آماده‌سازی مقرها و سنگرها برای استقرار فرماندهان، واحدهای پشتیبانی، گردان‌ها و...؛ پل‌سازی روی نهرها و...
· مهندسی عبور: آموزش اتصال پلهای نظامی و استفاده از آن؛ طراحی آماده‌سازی ساحل دو طرف اروند و اسکله‌سازی برای عبور وسایل سنگین؛ آماده‌سازی تجهیزات لازم برای انتقال وسایل سنگین به غرب اروند.
مهندسی پدافند: طراحی ایجاد و احداث مواضع دفاعی در منطقه تصرفشده؛ تهیه و آماده
· کردن تجهیزات مهندسی برای به‌کارگیری در منطقه تصرفشده؛ آماده‌سازی و سازماندهی واحدهای مهندسی برای به‌کارگیری در غرب اروندرود.
· تلاش‌های شناسایی: شناسایی ساحل، موانع و خط دشمن؛ بررسی وضعیت جریان‌های مختلف آب اروند و جزرومد در ساعت‌های مختلف شبانه‌روز؛ سنجش مدت عبور از اروند در وضعیت‌های مختلف؛ بررسی میزان انحراف در عبور از اروند در وضعیت‌های مختلف آب. به گفته فرمانده کل سپاه، نیروهای اطلاعات قرارگاه کربلا و یگانهای این قرارگاه تا 20 دی، 90 بار و نیروهای اطلاعات قرارگاه نوح و یگانهای آن 80 بار از اروند عبور کرده و به شناسایی وضعیت دشمن پرداخته‌اند. در جریان این شناسایی‌ها، قرارگاه کربلا 50 بار و قرارگاه نوح 40 بار از موانع دشمن هم عبور کردهاند. [گ 563]
· آموزش نیروها: آموزش شنا، غواصی، قایق‌رانی، پرش از قایق، عبور از رودخانه، عبور از باتلاق، عبور از موانع، خط‌شکنی، نبرد در نخلستان و...
· طراحی مانور مراحل مختلف عملیات: عبور غواصان از اروند؛ عبور از موانع و باتلاق‌ها؛ شکستن خط دشمن؛ پیشروی، پاک‌سازی، تثبیت مناطق تصرفشده و طراحی دفاع از آن؛ سازماندهی یگانها و نیروها براساس مراحل مختلف عملیات.
· حفاظت، فریب، غافلگیری: به‌دلیل موقعیت ویژه منطقه عملیاتی و ضرورت عبور از رودخانه عریض، پرتلاطم و سهمگین اروند، اساس اجرای این عملیات بر غافلگیری دشمن بنا شده بود و از مهم‌ترین شرایط موفقیت این عملیات شرط غافلگیری بود. به این منظور از آغاز کار در این منطقه عملیاتی و در دورة آماده‌سازی آن، تدابیر متعدد و ویژه‌ای دراینباره اندیشیده و اجرا شد که در جای‌جای کتاب ذکر شده و در اینجا فقط به مواردی از آنها اشاره می‌شود. تدبیر ویژه دراین‌زمینه، آماده‌سازی منطقه هورالهویزه؛ ازجمله اقدامات بسیار گسترده مهندسی و شناسایی در این منطقه، حتی بیش از منطقه شرق اروند بود، طوری‌که حتی برخی فرماندهان بر این باور بودند که منطقه عملیات اصلی، هورالهویزه است. چنان اقدامات گسترده‌ای در این منطقه انجام شد که دشمن به‌رغم مشاهده بخشی از اقدامات خودی در شرق اروند و حتی هشدار فرماندهانش باور نکرد که قرار است به منطقه فاو حمله شود. البته وجود رودخانه اروند و ناباوری دشمن به اینکه عبور عمده قوا از این رودخانه امکان‌پذیر نیست و نیز وجود نخلستان در منطقه عملیاتی که بسیاری از اقدامات مهندسی و اقدامات آماده‌سازی در زیر پوشش نخل‌ها و به دور از چشم دیدبانان دشمن انجام می‌شد، از دلایل مهم غفلت دشمن بود. همچنین تدابیری نظیر کنترل و محدود کردن ترددها به منطقه، انجام دادن نقل‌وانتقال‌ها در شب‌ها با چراغ خاموش، زمان‌بندی و برنامه‌ریزی نقل‌وانتقال‌ها به منطقه، استتار تجهیزات هنگام انتقال به منطقه، مانع هشیاری دشمن می‌شد.
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه علاوه‌بر طرح‌های قبلی، طرح مشروحی را با فرض اینکه دشمن به منطقه فاو حساس شده و به‌احتمال‌زیاد، آن را منطقه عملیاتی می‌داند، تهیه و به قرارگاه‌های تحت امر برای اجرا ابلاغ کرد. ازجمله دستورها در این طرح، نقل‌وانتقال‌های گسترده به‌سمت مناطق عملیاتی فتح‌المبین، فکه و هورالهویزه و برپا کردن دکل‌های دیدبانی، اقدامات شناسایی، برپا کردن چادرهای گروهی، انتقال تجهیزات غیرضروری به این مناطق، انتقال عقبه برخی یگانها به این مناطق، برگزاری همایش‌ها و جلسه‌های فرماندهان در دزفول، ایجاد بنه‌های تدارکاتی و تجمع نیرو، فعال کردن بیمارستان‌های نظامی و اعزام پزشک به این مناطق و... بود. [گ 842 و گ 843]
در دوره سی‌وهفت روزة کتاب حاضر، علاوه‌بر تلاش‌های گستردة اجرایی قرارگاه‌ها، یگانها و واحدهای عملیاتی برای آمادگی و آماده‌سازی، تقریباً هر روز، جلسات متعددی برای طراحی مانور عملیات، بررسی طرح مانور یگانها و قرارگاه‌ها، پیگیری کارهای آماده‌سازی و ترغیب و تأکید بر تسریع آنها، رفع مشکلات، ابهامات و کمبودهای یگانهای عمل‌کننده برگزار می‌شد. در سطح قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه) این جلسات با حضور فرمانده کل سپاه تشکیل می‌شد و وی به‌طور جزءبهجزء با فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌ها و یگانها وارد موضوعات عملیات می‌شد تا ضمن رفع ابهامات و اشکالات، از انجام شدن امور لازم و دقت و سرعت در آنها مطمئن شود. وی در جلسه با فرماندهان یگان به‌طور مجزا و با حضور فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای اصلی ضمن توجیه دقیق آنان، درباره طرح اجرای عملیات و چگونگی آن از آنان سؤال می‌کرد و بر ضرورت آشنایی فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده با منطقة عملیات و طرح جزءبهجزء مانور عملیات تأکید می‌کرد. در این جلسات، زمان جلسة بعدی برای بیان مشروح طرح مانور و نیز زمان اجرای مانور عملیات در منطقه‌ای مشابه مشخص می‌شد تا یگانها خود را برای این تمرین و آزمایش آماده کنند. فرمانده کل سپاه ضمن هشدار درباره خطر ناآشنایی فرماندهان گردان‌ها به منطقه و طرح مانور عملیات، ازجمله اهداف مانورهای آزمایشی یگانها را چنین اعلام می‌کرد: 1. بررسی و ارزیابی عملکرد افراد مسئول و میزان تجربة آنان. 2. بررسی میزان آشنایی و توجیه واحدهای عمل‌کننده به زمین، منطقه و طرح مانور. 3. بررسی چگونگی عبور غواصان خطشکن از رودخانه و نحوه شکستن خط. 4. چگونگی پاک‌سازی منطقه تصرفشده و دفاع از آن. 5. بررسی وضعیت و عملکرد واحدهای ادوات. 6. ارزیابی میزان آمادگی عملی یگانها برای عملیات. 7. سنجش زمان مشخص‌شده برای عبور. 8. ارزیابی کیفیت کادر یگانها در فرماندهی و هدایت عملیات. [گ 481 و گ 488]
فرمانده کل سپاه با اعلام اینکه 90 درصد کارِ عملیات؛ یعنی آمادگی‌ها، توجیه‌ها، مانورها، انتقال امکانات، آماده‌سازی عقبه، آمادگی به کار گرفتن ادوات و... مربوط به قبل از عملیات است [گ 340]، برنامه فشرده سه‌هفته‌ای را برای تلاش بی‌وقفه به‌منظور آمادگی اعلام کرد:
هفته اول، آماده‌سازی عقبه‌ها و بحث درباره مانور و چگونگی شکستن خط؛ هفته دوم، پایان کلیة بحث‌ها در قرارگاه‌ها و لشکرها؛ هفته سوم، تمرین و مانور؛ و روز اعلام آمادگی، 4 بهمن. [گ 488] گفتنی است که اکثر لشکرها به دلایل مختلف؛ ازجمله کمبود تجهیزات و پایان نیافتن آموزش‌ها، آماده شدن تا 4 بهمن را بعید می‌دانستند.
سپاه پاسداران برای اجرای عملیات در منطقه فاو، دو قرارگاه کربلا و نوح را مأمور اجرای عملیات کرده بود. قرارگاه کربلا با به‌کارگیری لشکرهای 5 نصر، 31 عاشورا، 25 کربلا و 7 ولیعصر(عج) و قرارگاه نوح با به‌کارگیری لشکرهای 19 فجر و 41 ثارالله(ع) و تیپ33 المهدی(عج) مأموریت داشتند با عبور از اروندرود و شکستن خط دشمن در غرب این رودخانه، از جنوب کارخانه نمک تا خور عبدالله پیشروی کنند. پس از شکسته شدن خط دشمن، تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و لشکرهای 8 نجف، 14 امام حسین(ع)، 17 علیبنابیطالب(ع) و 27 حضرت رسول(ص) تحت امر قرارگاه کربلا با عبور از لشکرهای خطشکن، مراحل بعدی عملیات را با کمک لشکرهای خطشکن اجرا می‌کردند.
ب. بررسی طرح عملیات فاو در ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی در روزهای 13 و 14 دی‌ماه با حضور رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع، وزیر سپاه پاسداران و عالی‌ترین فرماندهان و مسئولان نظامی ارتش و سپاه، حدود 10 ساعت و در روزها 20 و 21 دی‌ماه (بدون حضور رئیس‌جمهور)، حدود 14 ساعت تشکیل جلسه داد. آقای هاشمی فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، که ریاست این جلسات را به عهده داشت، در آغاز اولین جلسه، این ستاد را "ستاد مشاورت و هدایت عملیات برای فرماندهان" اعلام کرد و گفت در این جلسه، سیاست جنگی، طرح‌های عملیاتی، زمان عملیات و دیگر موضوع‌های عملیات بررسی می‌شود. مهم‌ترین مباحث این جلسات طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش و چگونگی تأمین نیازهای این طرح‌ها بود. اما بیشترین زمان این جلسات طولانی صرف تشریح طرح عملیات در فاو، اهداف و اهمیت آن، دشواری‌ها و مشکلات اجرای این عملیات، ضمانت موفقیت آن و نحوة تأمین تجهیزات لازم برای این عملیات شد. در اینجا به نکاتی از مباحث این جلسات درباره طرح عملیاتی فاو اشاره می‌شود.
فرمانده کل سپاه اهداف عملیات در منطقه فاو را علاوه‌بر تصرف زمین از جنوب کارخانه نمک تا خلیج فارس، چنین برشمرد: تسلط بر شمال خلیج فارس، هم‌مرزشدن با کویت، بستن خور عبدالله و تقریباً سلب توان دشمن برای شلیک موشک‌های ساحل‌به‌دریا و برقراری امنیت کشتیرانی در مسیر ماهشهر. [گ 402]
آقای هاشمی نیز عملیات در منطقه فاو را پراهمیت خواند و گفت که این طرحی کامل و دارای هدف مشخص است. سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش هم گفت موفقیت این نیست که روی کاغذ بنویسیم این عملیات این نتایج را دارد، بلکه در موضع مشاورت شما می‌خواهیم ضریب اطمینان طرحی را که می‌خواهد اجرا شود، بررسی کنیم. آقای هاشمی دراینباره پاسخ داد که ازنظر من، به همان اندازه که ارزش عملیات در فاو بیشتر است، ضریب اطمینانش هم از جاهای دیگر بیشتر است؛ به‌شرطی که طبق طرح، دشمن را مشغول کنیم. محسن رضایی نیز تأکید کرد که برای موفقیت باید از همه توان و امکانات استفاده کنیم و در طرح‌ریزی تردید نکنیم تا بتوانیم با ضمانت عمل کنیم. [گ 403]
در بررسی ضریب اطمینان، فرماندهان ارتش مواردی را که موجب عدم موفقیت یا کاهش موفقیت عملیات در منطقه فاو می‌شود، برشمردند. ناخدا ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش باتوجه‌به آشنایی طولانی به اروندرود و تجربه‌هایش در این منطقه، ضمن تشریح جریان‌های مختلف آب در اروندرود و جزرومد و عرض طولانی آن گفت که نیروی غواص یا قایق‌سوار در عبور از اروند نمی‌تواند به نقطه تعیین‌شده برسد و با چند کیلومتر اختلاف به ساحل روبهرو می‌رسد. وی افزود که نیروی غواص پس از عبور از عرض طولانی اروند، خسته می‌شود و برای او توان خط‌شکنی و نبرد با دشمن باقی نمی‌ماند. سرهنگ صیاد شیرازی نیز گفت که عملیات عبور از رودخانه، گرفتن سرپل و استفاده از آن برای پیشروی، واقعاً عملیات پیچیده‌ای است و کیفیت نیروهای ما از این نظر واقعاً پایین است و نیروی متخصص و حرفهای برای این کار نداریم. هدایت این نیروها (خطشکن) و نیروهایی که می‌خواهند از آنان عبور کنند خیلی مشکل است. کنترل و هدایت نیروهای مردمی بسیار مشکل است. قدرت آتش دشمن خیلی بیشتر از ماست. این منطقه کاملاً در تهدید هوایی دشمن است. بعد از عبور از رودخانه و گرفتن هدف، نگهداری آن با این شرایط و روش کنترل، بعید به نظر می‌رسد. [گ 404] در جلسه روز 14 دی ستاد قرارگاه خاتم، ضمن تأکید بر اجرای طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش در مناطق فاو و شلمچه، قرار شد با بررسی جزئیات این طرح‌ها در هفته بعد، دیدگاه‌ها درمورد این طرح‌ها به‌طور دقیق‌تر بیان شود.
روز 19 دی در جلسه مشترک فرماندهان ارتش و سپاه، فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌های کربلا و نوح سپاه پاسداران، جزئیات طرح عملیات در منطقه فاو را برای فرماندهان ارتش تشریح کردند و به سؤالات آنان پاسخ گفتند. فرمانده نیروی زمینی سپاه نیز عملیات در منطقه فاو را نبردی سخت توصیف کرد و توپ‌های دوربرد و تجهیزات مهندسی را از ابزارهای مهم این عملیات برشمرد و گفت برای تحکیم و تثبیت مواضع تصرفشده دو عامل نیاز است: اول، ابزار مهندسی که خاکریز، کانال و انواع مواضع دفاعی احداث‌کند. دوم، آتش پرحجمی که
بتواند ما را در مواضع دفاعی در مقابل پاتک‌های دشمن یاری کند. وی گفت تا رسیدن دستگاههای مهندسی و تانک به منطقه عملیات در غرب اروند نیز نیاز به آتش توپ‌های دوربرد است که در پاتک‌های دشمن تأخیر ایجاد کند. [گ 544] رئیس ستاد مشترک ارتش در پایان این جلسه، از توضیحات دقیق فرماندهان سپاه تشکر کرد و عملیات سپاه در غرب اروندرود را پراهمیت و از مشکل‌ترین عملیات‌ها خواند و بر ضرورت توجه به اصول جنگ؛ به‌ویژه درنظرگرفتن نیروی احتیاط و رعایت غافلگیری تأکید کرد و درمورد تکِ شیمیایی دشمن هشدار داد و آماده کردن طرح‌های عملیاتی و مداومت در اجرای عملیات‌ها و فرصت ندادن به دشمن را ضروری خواند. [گ 545] سرهنگ سهرابی همچنین در جلسه ستاد قرارگاه خاتم، طرح عملیاتی فاو را طرح دشواری خواند که نیاز به تمرین و آمادگی بیشتری دارد و تأکید کرد که عبور از خط و مرحله اول عملیات نیاز به آتش قوی دارد. [گ 563]
سرهنگ صیاد شیرازی نیز در جلسه روز 21 دی ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، دیدگاه‌های خود و دیگر فرماندهان نیروی زمینی ارتش درباره طرح عملیاتی فاو و مشکلات آن را در 15 بند تشریح کرد و ازجمله چهارمرحله‌ای بودن طرح را از پیچیدگی‌های این طرح خواند و گفت عبور از خط کار ساده‌ای نیست؛ عبور دادن این همه نیرو از خط اول بعد از مراحل دوم تا چهارم، یک امر بعیدی است و در این قرارگاه‌هایی که ما می‌شناسیم، امکان‌پذیر نیست. وی همچنین درباره تهدیدات دشمن بعد از 48 ساعت اول عملیات؛ ازجمله رسیدن عمده قوای پیاده و زرهی و توپخانه دشمن؛ عملیات هلیکوپترها و هواپیماهای دشمن و حملات شیمیایی دشمن و نداشتن امکانات کافی برای مقابله با آن هشدار داد. آقای هاشمی در پاسخ به بخشی از نکات سرهنگ شیرازی گفت که هرجا بخواهیم عملیات کنیم و جایی را تصرف کنیم، همة اینهایی را که گفتید (بمباران، شیمیایی، فشار توپخانه و تانک و...) دارد؛ یا نباید هیچ‌جا را بگیریم یا هرجا را بخواهیم بگیریم همین است؛ این فشارها روی ما خواهد بود؛ دشمن وجب‌به‌وجب از خودش دفاع می‌کند. [گ 595]
پشتیبانی و تجهیزات مورد نیاز برای عملیات فاو به‌خصوص نیاز به واحدهای توپخانه موضوعی بود که وقت بسیاری از جلسات ستاد قرارگاه خاتم الانبیا(ص) را به خود اختصاص داد. توافق بر سر انتقال بخشی از تجهیزات شامل پلهای شناور نظامی که ارتش برای عملیات خود نیاز نداشت و نیز مأمور شدن یک گروه هوانیروز و تعدادی موشک‌انداز تاو برای پشتیبانی از عملیات در فاو چندان طول نکشید؛ اما بحث طولانی بر سر چگونگی تأمین توپ‌های مورد نیاز، سرانجام به تشکیل گروهی کارشناسی دراین‌زمینه انجامید. [گ 424] این گروه بعد از جلسات متعددِ بررسی موضوع، نتیجه را به جانشین فرمانده کل قوا اعلام کرد که ایشان طی حکمی به نیروی زمینی ارتش دستور داد که 15 گردان توپخانه برای پشتیبانی عملیات فاو به نیروی زمینی سپاه واگذار شود. [گ 538] آقای هاشمی دراینباره در جلسه 20 دی گفت ما این دستور را با
علم به اینکه دو طرف ناراضی خواهند بود دادیم؛ هم ارتش می‌گوید ما را خلع سلاح کردید و هم سپاه می‌گوید برای ما کافی نیست؛ ولی چیزی غیر از این نداریم. [گ 563] فرمانده نیروی زمینی ارتش نیز در این جلسه گفت با ابلاغیه‌ای که درمورد واگذاری توپخانه‌ها شد، باید درمورد طرح عملیاتی خود تجدیدنظر کنیم. فرمانده قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب هم گفت که برآورد توپخانه مورد نیاز ما برای عملیات، 51 گردان است، درصورتیکه قرارگاه خاتم معتقد است با 21 گردان این مأموریت قابل‌اجرا است. [گ 564] از سوی دیگر، فرمانده توپخانه سپاه پاسداران در این جلسه با تشریح دلایل کارشناسی نیاز به 45 گردان توپخانه برای پشتیبانی عملیات فاو، 24 گردان توپخانه (9 گردان توپخانه سپاه + 15 گردان واگذاری از ارتش) در نظر گرفته‌شده برای سپاه را برای پشتیبانی از این عملیات ناکافی خواند. دراین‌زمینه بحث طولانی شد و چون ارتش و سپاه هر دو برآورد خود را ضروری می‌خواندند، آقای هاشمی بر تصمیم اتخاذشده تأکید کرد و گفت به‌هرحال این موجودی ماست. [گ 573]
موضوع توپخانه بار دیگر در جلسه 21 دی ستاد قرارگاه خاتم مطرح و با اعتراض فرماندهان نیروی زمینی ارتش مطرح شد؛ ازجمله سرهنگ جمالی جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت که با مقایسه واگذاری پشتیبانی‌ها به منطقه فاو و منطقه شلمچه به این نتیجه می‌رسم که مأموریت نیروی زمینی احتمالاً جدی تلقی نشده است و این مأموریت جز سرکوب مسئولین نیروی زمینی و تضعیف روحیه نتیجه‌ای نخواهد داشت. آقای هاشمی در پاسخ، هدف اجرای همزمان عملیات سپاه و ارتش را تقویت ارتش، تجزیه قوای دشمن و موفقیت دو عملیات اعلام کرد و گفت شما متخصص ما هستید، نظر بدهید، اگر عملیات فاو مصلحت نیست، هر 40 گردان توپخانه مال شما باشد، شما عملیات کنید، عملیات فاو را به تأخیر می‌اندازیم. این‌طور که شما فرمودید نیست. الآن مصلحت کشور، انقلاب، ارتش و سپاه است که ارتش آبرومند شود. سرهنگ صیاد شیرازی در پایان این بحث گفت که ما تا 48 ساعت دیگر در طرح خود تجدیدنظر می‌کنیم و می‌گوییم با این وسع چه کار می‌توانیم بکنیم. [گ 594]
فرمانده عالی جنگ در یادداشت‌های خود جمع‌بندی کوتاهی از جلسات روزهای 20 و 21 دی ستاد قرارگاه خاتم نوشته است. در خاطرات روز 20 دی آمده: «درباره طرح مانور سپاه و تنظیم امکانات بحث شد. بعضی از نیروها کمی بهانه‌جویی می‌کنند، شاید فکر می‌کنند در این عملیات نمی‌توانند بدرخشند.» در خاطرات روز 21 دی نیز چنین آمده است: «جلسه با فرماندهان لشکرهای عمل‌کننده عملیات آینده [در فاو] برقرار شد. گزارش آمادگی و مانور جزءبهجزء عملیات را دادند. خیلی زحمت کشیده‌اند. برنامه دقیقی برای عبور از آب و امکانات فراوان ابتکاری تهیه کردهاند. درمجموع، امیدوارکننده است و بسیاری از مشکلات موجود در عملیات گذشته به چشم نمی‌خورد.» (هاشمی رفسنجانی، خاطرات سال 1364، ص378)
پ. پشتیبانی دریایی و هوایی از عملیات منطقه فاو
باتوجه‌به ارتباط منطقه عملیاتی فاو با خلیج فارس ازطریق اروندرود و خور عبدالله، نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش مأمور شدند با تصرف سکوهای العمیه و البکر و بستن دهانه خور عبدالله و نقل‌وانتقال نیرو و امکانات، از عملیات در منطقه فاو پشتیبانی کنند. فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در 24 آذر 1364 به فرمانده نیروی دریایی ارتش ابلاغ کرد که با به‌کارگیری همه امکانات، تحت فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه، اقدام به طرح‌ریزی برای تصرف سکوی البکر، بستن دهانه خور عبدالله و پشتیبانی از عملیات نیروهای پیاده بکند. [گ 1] در تاریخ 18 دی نیز به این نیرو ابلاغ شد که برای اجرای مأموریت‌های مذکور، قرارگاه یونس2 را تشکیل و تحت کنترل عملیاتی قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه قرار دهد. [گ 517]
از طرف دیگر، نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز برای تصرف سکوی العمیه عراق و پشتیبانی از عملیات فاو، قرارگاه یونس1 را تشکیل داده بود. فرمانده نیروی دریایی سپاه در جلسه ستاد قرارگاه خاتم گفت اجرای مأموریت روی سکوی العمیه به ناوتیپ کوثر واگذار شده است که این تیپ العمیه را شناسایی کرده است و ازجنبه نیرو، آموزش، آمادگی جسمانی، آشنایی با قوانین دریایی، جزرومد و حرکت در آب آماده است. وی اجرای عملیات روی العمیه را در وضعیت آرامش دریا و غافلگیری کامل دشمن امکان‌پذیر اعلام کرد. [گ 569]
نیروی دریایی ارتش نیز با تشکیل قرارگاه یونس2 برای اجرای عملیات روی البکر برنامه‌ریزی کرده بود. فرمانده قرارگاه یونس2 نیز در جلسه ستاد قرارگاه خاتم، مأموریت این قرارگاه را عملیات آبی خاکی اعلام کرد و گفت این عملیات‌ها از مشکل‌ترین عملیات‌های مشترک است. وی لازمه اجرای این عملیات را تاریکی مطلق، آرامش دریا و حفظ رأس‌البیشه اعلام کرد و گفت برای تصرف البکر، از ناوتیپ ویژه تکاوران استفاده می‌شود. وی افزود مأموریت بستن خور عبدالله با مین‌گذاری انجام می‌شود و درجهت پشتیبانی از عملیات فاو، انتقال نیرو و تجهیزات سبک با هواناوهای وی.اچ7 انجام می‌شود و برای انتقال تجهیزات سنگین در دریا، برتری هوایی از عوامل تعیین‌کننده است که الآن وجود ندارد و برتری هوایی با دشمن است که خطرناک می‌باشد. [گ 569]
از سوی دیگر، با هدف پشتیبانی و دفاع هوایی از منطقه عملیاتی فاو و عقبه‌های آن و پشتیبانی از عملیات در این منطقه، نیروی هوایی ارتش به دستور فرمانده عالی جنگ، قرارگاه رعد را تشکیل و آن را تحت کنترل عملیاتی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه قرار داد. سرهنگ بابایی فرمانده قرارگاه رعد، درباره مأموریت‌های این قرارگاه گفت: در این منطقه، دشمن می‌تواند روزانه 200 تا 250 پرواز برای بمباران و 100 تا 200 پرواز برای پوشش هوایی انجام دهد. در مقابل، قرارگاه رعد با توپ‌های ضدهوایی و سیستم موشکی هاوک پوشش هوایی این منطقه را به‌طور نسبی تأمین می‌کند. همچنین برای بر هم زدن آرایش پاتک‌های دشمن فقط نقاط مشخص‌شدة منطقه را با
اجرای پروازهای آفندی، عملیات پشتیبانی نزدیک انجام می‌دهد. این پشتیبانی به‌مدت سه روز، روزانه با 30 سورتی پرواز انجام می‌شود و بعد از سه روز، بنا به درخواست انجام می‌گیرد. سرهنگ بابایی دلیل محدودیت پروازها را کمبود امکانات، نیاز به تعمیرات و احتمال بروز سانحه اعلام کرد. وی گفت مأموریت سوم قرارگاه رعد، تخلیه مجروحان و درصورت نیاز، ترابری نیروهاست. در پایان این بحث، آقای هاشمی به آقای روحانی - که مسئولیت کل پدافند هوایی را به عهده داشت - چنین تأکید کرد: برای تأمین منطقه تصرفشده برنامه‌ریزی کنید تا مثل عملیات بدر نشود که عراقی‌ها به‌طور مکرر می‌آمدند، قتل‌عام می‌کردند و می‌رفتند. [گ 570]
ت. سایر طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران
سپاه پاسداران علاوه‌بر طراحی عملیات فاو، چندین عملیات دیگر را با هدف‌های مختلف در چارچوب راهبرد عملیاتی خود؛ یعنی استمرار عملیات‌ها تا پاییز 1365، طرح‌ریزی کرده بود:
· طرح عملیاتی صف: این عملیات برای تصرف جزایر ام‌الرصاص، ام‌البابی، ماهی و بخشی از جزیره بوارین واقع در اروندرود در منطقه جنوب و غرب خرمشهر، تحت مسئولیت قرارگاه عملیاتی نجف با به‌کارگیری تیپ‌های 18 الغدیر، 10 سیدالشهدا(ع) و 21 امام رضا(ع) طرح‌ریزی شده بود. این عملیات محدود یکی از طرح‌های پشتیبانی یا یدکی برای عملیات اصلی در منطقه فاو بود و ضمن درگیر کردن بخشی از قوای دشمن و جلوگیری از تمرکز قوای ارتش عراق علیه عملیات در منطقه فاو، سرپلی نیز محسوب می‌شد تا درصورت موفق نشدن عملیات اصلی، پیشروی به‌سوی بصره از این محور انجام شود. اقدامات شناسایی و آماده‌سازی و طرح‌ریزی این عملیات انجام شده و قرار بود همزمان یا به فاصلة نزدیکی از عملیات اصلی اجرا شود. [گ 402، گ 593، گ 811]
· طرح عملیاتی انصار: این طرح عملیاتی محدود برای اجرا در جنوب چزابه با هدف قطع دو جاده دشمن در این منطقه و وصل شدن به جاده جدید دشمن در این منطقه با هدف کلی نزدیک شدن به العمارة عراق بود. نیروی لازم برای این عملیات 12 گردان برآورد شده بود. [گ 402]
· طرح عملیاتی حنین: این طرح ادامه طرح عملیاتی انصار در شمال هور و جنوب چزابه بود. به‌دلیل محدودیت دشمن در این منطقه و متکی بودن ارتش عراق به جاده‌های محدودی در این منطقه، با اجرای این عملیات و استقرار روی جاده‌های این منطقه، دشمن دچار محدودیت شدیدی می‌شد. برای اجرای این عملیات 25 گردان نیرو برآورد شده بود. [گ 402]
طرح عملیاتی تبوک: این طرح عملیاتی بزرگ برای اجرا در شمال منطقه عملیاتی بدر؛ یعنی از شمال العزیر تا الکساره در منطقه هورالهویزه طرح‌ریزی و اجرای آن در دو مرحله پیش‌بینی
· شده بود: مرحله اول، پیشروی تا رودخانه دجله و مرحله دوم، عبور از دجله. برای آماده‌سازی زمینه اجرای این عملیات فعالیت‌های بسیاری شده بود؛ ازجمله اقدامات مهندسی، شناسایی، باز کردن محورها، آماده‌سازی عقبه‌ها، انتقال مهمات، انتقال سکوهای شناور. نیروی مورد نیاز برای اجرای این عملیات تا مرحله آخر 200 گردان برآورد شده بود. طرح تبوک، طرح عملیات یدکی شماره 2 برای عملیات اصلی محسوب می‌شد تا چنانچه عملیات اصلی موفق نشد و عملیات یدکی شماره 1 (صف) هم ادامه‌اش میسّر نگردید، در فرصتی 20 روزه، سپاه پاسداران برای اجرای این طرح آماده شود. [گ 402]
· طرح عملیاتی خندق: این عملیات با هدف پیشروی در شرق العماره تا جایی‌که حداقل بتوان العماره را زیر آتش توپخانه قرار داد و جای پای مناسبی هم برای رسیدن به قلعه صالح باشد، طرح‌ریزی شد. به‌دلیل وسعت منطقه، نیروی مورد نیاز برای این عملیات حدود 100 گردان برآورد شده بود. [گ 402]
· جبهة شمال غرب: سپاه پاسداران در چارچوب راهبرد استمرار عملیات‌ها، سپاه شمال و قرارگاه عملیاتی این سپاه؛ یعنی قرارگاه نجف را مأمور بررسی مناطق مناسب برای عملیات در شمال غرب ایران و شمال شرق عراق و تهیه طرح‌های عملیاتی برای اجرا در جبهه شمالی کرد. در اواخر دی‌ماه، فرمانده کل سپاه با حضور در این جبهه و بررسی مناطقی از این جبهه و بررسی طرح‌های پیشنهادی، برای اقدامی سریع، قرارگاه نجف را مأمور طرح‌ریزی و آماده‌سازی عملیاتی در محورهای مختلف شرق و شمال چوراتا و شرق ماؤوت عراق کرد. زمان اجرای این عملیات حدود پنج روز پس از اجرای عملیات اصلی در جنوب تعیین شد. ازجمله اهداف این عملیات عقب راندن نیروهای ضدانقلاب از این منطقه، تصرف منطقه‌ای وسیع با به‌کارگیری نیرویی محدود و باز کردن راهکارهای عملیاتی به‌سمت مناطق قلعه‌دیزه، سد دوکان و شمال سلیمانیه اعلام گردید. [گ 809]
علاوه‌براین، قرارگاه نجف و قرارگاه رمضان مأمور شناسایی، اقدامات مهندسی، آماده‌سازی و طرح‌ریزی و اجرای اقداماتی برای فراهم‌سازی زمینه اجرای عملیاتی گسترده در اردیبهشت 1365 در جبهة شمال غرب شدند. [گ 754 و گ 755 و گ 780]
پس از عملیات بدر، باتوجه‌به فرمان امام خمینی برای استمرار عملیات‌ها، فرمانده نیروی زمینی ارتش طرحی را برای منطقه مجاور عملیات بدر با هدف تصرف نیمه جنوبی جزیره جنوبی مجنون و پیشروی به‌سوی منطقه نشوه پیشنهاد کرد. این طرح پذیرفته شد و مقرر گردید با فرماندهی سرهنگ صیاد شیرازی و به‌کارگیری چندین یگان از سپاه پاسداران و ارتش اجرا شود،
اما بعد از حدود دو ماه تلاش و کار آماده‌سازی، به‌دلیل مشکلات طرح، منتفی شد. نیروی زمینی ارتش در تلاشی دیگر، عملیاتی را در جبهه شمال غرب برای پیشروی به‌سوی منطقه سیدکان عراق طرح‌ریزی کرد و با به‌کارگیری چند یگان از سپاه و ارتش در سه مرحله از 24 تیر تا 18 شهریور 1364 با فرماندهی سرهنگ صیاد شیرازی اجرا کرد که موفقیتی در پی نداشت.
از سوی دیگر، درپی درخواست اواخر اردیبهشت 1364 از سپاه و ارتش برای ارائه طرح‌های عملیاتی خود، نیروی زمینی ارتش منطقه شلمچه را به‌عنوان تلاش اصلی و منطقه کوشک را به‌عنوان تلاش فرعی پیشنهاد کرد. در طرح مانور عملیات در منطقه شلمچه و کوشک برای رسیدن به ساحل شرقی اروندرود پنج مرحله عملیات پیش‌بینی و نیروی مورد نیاز 213 گردان نیروی رزمی و 51 گردان توپخانه برآورد شده بود. فرمانده قرارگاه مقدم ارتش در جنوب اعلام کرد که برای اجرای مرحلة یکم عملیات در کوشک و مراحل یکم و دوم عملیات در شلمچه جمعاً 68 گردان نیاز است که فقط 42 گردان نیرو داریم که با واگذاری 40 گروهان نیروی بسیجی از سپاه، فعلاً نیرو برای اجرای مرحله یکم و دوم در منطقه شلمچه کافی به نظر می‌رسد. [گ 519 و گ 564] معاون عملیات نیروی زمینی ارتش مقدار پیشروی در مرحله اول را حدود شش کیلومتر اعلام کرد و در پاسخ به آقای هاشمی که اگر گردان‌هایی که برای ادامه عملیات نیاز است، نباشد چه می‌شود، گفت: هیچی، یک فاجعه است. فرمانده نیروی زمینی ارتش نیز افزود که ادامه کار به‌عهده قرارگاه خاتم است. [گ 401]
با مشخص شدنِ طرح تقسیم واحدهای توپخانه میان سپاه و ارتش برای عملیات، فرماندهان ارتش به واگذاری 15 گردان توپخانه از ارتش به سپاه اعتراض و اعلام کردند با 21 گردان توپخانه مشخص‌شده برای عملیات ارتش، باید در طرح‌های عملیاتی خود تجدیدنظر کنند. [گ 594] فرماندهان نیروی زمینی ارتش در جلسه 25 دی با آقای هاشمی، طرحی برای عملیات در محور ام الرصاص ارائه کردند و با اظهار اینکه برای اجرای این طرح نیرویی برای گرفتن سرپل ندارند، پیشنهاد کردند که نیروهای سپاه در محور ام‌الرصاص سرپل بگیرند و نیروهای ارتش با استفاده از این سرپل پیشروی کنند. در این جلسه، سپاه پیشنهاد کرد که قرارگاه مشترکی از نیروی زمینی ارتش و نیروی زمینی سپاه درمورد این طرح کار کنند که آقای هاشمی آن را پذیرفت و مقرر شد دراین‌مورد جلسه‌ای برگزار شود. از سوی دیگر، فرماندهان ارتش طرح عملیاتی شلمچه را که مدت‌ها روی آن کار شده بود و فرمانده عالی جنگ و فرماندهان سپاه اجرای آن را برای تجزیه قوای دشمن و موفقیت عملیات فاو ضروری می‌دانستند، به‌طور غیرمستقیم منتفی اعلام کردند.(1)[گ 706]
1) گفتنی است که سرانجام نیروی زمینی ارتش همزمان با عملیات سپاه پاسداران در فاو (20/11/1364)، عملیاتی را در شلمچه آغاز کرد که در همان ساعات اول به‌دلیل موفق نبودن متوقف شد. در منطقه کوشک هم عملیاتی انجام نشد.
نیروی هوایی عراق با تجهیز به هواپیماها، موشک‌ها و رادارهای پیشرفته روسی و فرانسوی، نقطه قوت عراق در مقابل ایران به شمار می‌آمد؛ ایرانی که در تحریم شدید نظامی به‌خصوص تسلیحات پیشرفته و تجهیزات هوایی به سر می‌برد. تمرکز تهدیدهای لفظی مقامات عراقی علیه ایران نیز اتکا به تجهیزات هوایی برای انهدام مراکز حیاتی و اقتصادی به‌ویژه تأسیسات نفتی ایران بود.
به نوشتة آنتونی کردزمن در کتاب درس‌های جنگ مدرن، عراق در سال 1985 برای پشتیبانی هوایی نزدیک و بمباران‌ها، از هواپیماهای روسی و برای نبردهای هوایی و انجام حملات در عمق به میراژهای اف1 فرانسوی اتکا داشت. (جلد1، ص399) فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز تعداد هواپیماهای شکاری عراق را حدود 500 فروند اعلام کرد. [گ 422]
از سوی دیگر، سخنگوی نظامی عراق در گزارشی از فعالیت ارتش عراق در سال 1985 (11 دی 1363 تا 10 دی 1364)، این سال را "سال عملیات خلبانان" خواند و گفت در این سال نقش نیروی هوایی عراق چشمگیر بوده و بار دیگر پرسنل نظامی توانستند نیروهای ایران را در تمامی نبردها تارومار کنند و جزیره خارک را به مخروبه‌ای مبدل سازند. وی گفت خلبانان عراقی در این سال 24011 مأموریت جنگی علیه ایران انجام دادند که ازجمله آنها 77 حمله به جزیره خارک و 124 حمله به هدف‌های دریایی بوده است. [گ 383] فرمانده نیروی هوایی عراق نیز یک هفته بعد از سفر صدام به مسکو، گفت که آینده نزدیک شاهد استفاده ما از تسلیحات جدیدی خواهد بود که دشمن و تمام جهان را شگفت‌زده خواهد کرد. وی افزود: ما هم‌اکنون با اطمینان کامل می‌توانیم بگوییم که تأسیسات خارک توسط نیروی هوایی عراق نابود شده و هرگونه تلاشی برای تعمیر آن ناممکن است.[گ 196]
به‌هرصورت، در دورة 37 روزة این کتاب، حملات هوایی شدید عراق که قبل از این آغاز شده بود، ادامه یافت و حداقل 30 روز از این دوره سرزمین‌های ایران شاهد تجاوز و بمباران هواپیماهای عراقی بود و حداقل 20 بار جزیره خارک هدف قرار گرفت. در این دوره، علاوه‌بر خارک و تأسیسات نفتی آن، بسیاری از نقاط مرزی، مناطق عملیاتی، پادگان‌ها، مقرهای یگانها و بسیاری از شهرها و مناطق غیرنظامی مورد تجاوز و بمباران هوایی قرار گرفت. حملات هوایی به خارک در این دوره هرچند در اکثر دفعات ناموفق بود، بمب‌ها و موشک‌ها 7 بار به نقاطی از تأسیسات نفتی اصابت کرد که طی آن 2 ساختمان شرکت نفت منهدم گردید، 2 مخزن نفت منفجر شد، چند مخزن نفت دچار آتش‌سوزی و خسارت گردید، به خطوط لوله نفت و لوله‌های آبرسانی آسیب رسید و به خانه‌های شرکت نفت خسارت وارد شد. در یکی از حملات نیز 5 تن مجروح شدند.
در این دوره، بسیاری از شهرهای مرزی به‌بهانه اینکه محل استقرار نیروهای نظامی است، مورد تجاوز و بمباران قرار گرفت؛ ازجمله: خرمشهر، آبادان، اهواز، باختران، ایلام، ارومیه، پیرانشهر، مهاباد،
اشنویه، سقز، امیدیه، بوشهر، عین‌خوش. همچنین بمباران نقاط مسکونی هویزه و اطراف آن به شهادت و جراحت چند تن انجامید. مناطق عملیاتی جنوب؛ ازجمله: جزایر مجنون، شلمچه، قرارگاه کربلا و مقر لشکر25 کربلا نیز هدف بمباران قرار گرفت و تعدادی از نیروها شهید یا مجروح شدند.
دهم دی یکی از شدیدترین روزهای فعالیت هوایی عراق در این دوره بود که نقاط نظامی و غیرنظامی استانهای باختران، ایلام، کردستان و آذربایجان غربی بارها هدف تجاوز و بمباران شدید قرار گرفت. عراق ادعا کرد که هواپیماهایش در این روز، 202 مأموریت جنگی اجرا کردهاند. در این روز، پادگان مریوان و اطراف آن، 3 بار بمباران شد که 7 تن شهید و 78 تن مجروح شدند. همچنین پادگان‌های شهرهای پیرانشهر، پسوه و جلدیان بارها بمباران شد که در بمباران پادگان جلدیان، 35 تن شهید و 134 تن مجروح شدند. [گ 346]
گفتنی است که تلاش هوایی عراق در این دوره علاوه‌بر خارک، بر جلوگیری از آمادگی یگانها و ممانعت از آماده‌سازی مناطق عملیاتی جنوب (به‌ویژه هور) برای اجرای عملیات بزرگ متمرکز شده بود.
تحریم نظامی و بعضاً اقتصادی ایران ظاهراً بیشترین مضیقه را برای نیروی هوایی ایران پدید آورده و توان عملیاتی این نیرو را بسیار کاهش داده بود و فرماندهان این نیرو در این وضعیت می‌کوشیدند از حداقل امکانات بیشترین نتیجه را در عملیات‌های محدود خود کسب کنند. فعالیت برون‌مرزی هواپیماهای جنگی خودی بیشتر در جهت پاسخ‌گویی به شرارت‌های دشمن و به مراکز یا تجمع‌های نظامی دشمن محدود می‌شد. در دورة زمانی این کتاب، بنا به آنچه در اطلاعیه‌های ستاد مشترک ارتش منتشر شد یا فرماندهان نیروی هوایی اعلام کردند، محل تجمع نیروهای ارتش عراق در شرق حلفائیه و الکمیت، پادگان عقره، شمال غرب فکه، شمال العماره، شمال سلیمانیه و جنوب العماره، شرق رانیه، تأسیسات ارتباطی سیدصادق، پادگان رواندوز، پایگاه کولک، پادگان سیدصادق و پادگان حریر بمباران شد و خساراتی به قوا و تأسیسات دشمن وارد گردید. همچنین پایگاه منافقین در منطقه کاریزه بمباران شد و در این حمله به بیمارستان حزب دمکرات نیز خساراتی وارد گردید.
اقدام جمهوری اسلامی به بازرسی کشتی‌ها برای جلوگیری از حمل کالا برای عراق از مدتی پیش آغاز شده بود. به گفته فرمانده نیروی دریایی ارتش، پس از این اقدام، کشتی‌های دارای کالای مشکوک، مسیرهای دیگری را خارج از منطقه بازرسی انتخاب می‌کردند که درپی آن، جمهوری اسلامی منطقه بازرسی خود را تا 400 کیلومتری خارج تنگه هرمز گسترش داد تا حتی‌المقدور راه رسیدن تجهیزات به عراق از این منطقه سد شود. [گ 293]
در دوره زمانی کتاب حاضر، یک کشتی دانمارکی حامل مواد منفجره برای عراق توقیف و پس از تخلیه این مواد آزاد شد. [گ 275و گ 411] یک کشتی عربی با مالکیت مشکوک در توقیف بود. [گ 352] یک کشتی آلمانی عازم کویت توقیف شد. [گ 550] و مهم‌ترین اقدام دراین‌زمینه، روز 22 دی‌ماه رخ داد، در این روز چندین کشتی توقیف و بازرسی و آزاد شد که ازجمله آنها یک کشتی امریکایی و یک کشتی انگلیسی بود. این اقدام موضع‌گیری مقامات امریکایی و انگلیسی و واکنش نه‌چندان تند آنها را در پی داشت و رسانه‌های غربی به بررسی و ارزیابی و پیامدهای آن پرداختند.[گ 634 و گ 635 و گ 636 و گ 724]
در این دوره به‌رغم اینکه عراق چند بار خبر از حمله به هدف بزرگ دریایی داد، کلاً سه نفتکش مورد هدف قرار گرفت؛ یک نفتکش قبرسی پس از بارگیری از خارک، یک نفتکش متعلق به مالت در جنوب بوشهر که مشخصاً هدف حملة عراقی‌ها قرار گرفت و حمله به یک نفتکش کویتی که به ایران نسبت داده شد.
از سوی دیگر، سازمان بین‌المللی دریانوردی، حوادث خلیج فارس و دریای عمان را در سال 1985 اعلام کرد که برابر این گزارش، در این سال، برای 61 فروند از انواع کشتی‌ها حادثه رخ داده است. از این تعداد، 41 فروند هدف حمله موشکی قرار گرفته‌اند و 16 فروند را نیز نیروی دریایی ایران بازرسی کرده است. [گ 353]
پس از قطعی شدن منطقه فاو برای اجرای عملیات گسترده و ضرورت حضور حداقل 120 گردان نیروی رزمی برای اجرای این عملیات و درخواست جانشین فرمانده کل قوا از مردم برای حضور در جبهه‌ها و درپی آن تلاش نهادها و سازمانهای انقلابی و دولتی، به‌خصوص بسیج سپاه پاسداران برای ترغیب نیروهای داوطلب، اعزام رزمندگان از همة نقاط کشور به‌سوی جبهه‌ها در این دوره - که از مهرماه آغاز شده بود - در آذرماه اوج گرفت و در دی‌ماه ادامه یافت و تقریباً هر روز، کاروان‌هایی از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی عازم جبهه‌ها می‌شدند، طوری‌که در دی‌ماه، ظرفیت برخی یگانهای سپاه پاسداران تکمیل شد و به‌دلیل کمبود امکانات سکونت و پذیرایی یا کادر فرماندهی، از پذیرش نیروی بیشتر خودداری کردند.
در این دوره، از همة استان‌ها و نقاط کشور، ازجمله: سیستان و بلوچستان، اردبیل، آذربایجان، فارس، خراسان، تهران، گیلان، مازندران، اصفهان، باختران، کردستان و... نیروهای رزمی مردمی، روستایی، کشاورز، فرهنگی، دانش‌آموز و دانشجو و دانشگاهی، کارگر، کارمند و روحانی و نیز نیروهای تخصصی و پشتیبانی، ازجمله: پزشک، کادر پزشکی، کادر مهندسی، راننده، مکانیک و... برای حضور داوطلبانه در عملیات یا پشتیبانی عملیات حضور یافتند.
ازجمله مشکلات دراین‌زمینه، کمبود کادر فرماندهی گردان‌ها بود که به‌دلیل شهادت یا جراحت شدید فرماندهان گردان‌ها، گروهان‌ها و دسته‌ها در عملیات‌های گذشته عارض شده بود یا به‌دلیل مشکلاتی که دامنگیر برخی از آنان شده بود، از حضور داوطلبانه بازمانده بودند که فرماندهان سپاه ضمن تلاش برای رفع مشکلات آنان، درجهت ارتقای نیروهای رزمی باتجربه و رساندن آنان به‌حد فرماندهی دسته یا گروهان می‌کوشیدند، ولی به‌هرحال، کمبود کادر فرماندهی گردان‌ها از معضلات اساسی این دوره بود.
فرمانده کل سپاه در 27 آذرماه در جلسة فرماندهان و مسئولان رده یک عملیاتی سپاه با اشاره به وضعیت نسبتاً مطلوب اعزام‌ها و بیان اینکه خداوند دارد کمک می‌کند که کارها طبق یک جریان الهی پیش برود، گفت: «مهرماه، یک موج نیرو آمد، آذرماه یک موج نیروی دیگر آمد و داریم تلاش می‌کنیم در 22 بهمن هم یک موج نیروی دیگر بیاید که باید سعی کنیم اینها را تا آخر اردیبهشت نگه داریم.» وی تأکید کرد که باید از این منبع نیروی انسانی به بهترین شیوه استفاده کنیم که هم حداقل تلفات را داشته باشیم و هم به اهداف بیشتری برسیم. [گ 81] از سوی دیگر، باتوجه‌به مشکلاتی که ذکر شد، فرماندهی کل سپاه در 28 آذر با صدور ابلاغیه‌ای از مناطق سپاه پاسداران در سراسر کشور خواست که در اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، فقط نیروی رزمی آموزش‌دیده اعزام شود و از اعزام نیروی پشتیبانی و نیروی آموزش‌ندیده جلوگیری شود. همچنین نیروها سازماندهی شده و به‌همراه کادر پاسدار اعزام شوند و درمورد زمان اعزام، با یگان به‌کارگیرنده هماهنگی شود. [گ 103]
فرمانده کل سپاه پاسداران همچنین در 4 دی‌ماه در نامه‌های جداگانه‌ای به فرماندهان مناطق سپاه پاسداران، بر ضرورت تأمین نیروی کادر و رزمنده یگانهای مربوط به هر منطقه تأکید کرد. برای نمونه در بخشی از ابلاغیه محسن رضایی به فرمانده منطقه1 ثارالله(ع) آمده است: استعداد سازمانی تیپ سیدالشهدا(ع) 5 گردان و 3 گردان احتیاط است که درزمینه کادر گردان‌ها، 4 معاون گردان، 9 فرمانده گروهان، 20 معاون گروهان، 35 مسئول دسته نیاز دارد که تیپ نماینده‌ای به‌همراه لیست ارائه‌شده به قرارگاه خاتم درجهت آزادسازی نیروها به منطقه اعزام خواهد نمود و منطقه ملزم به آزادسازی این نیروهاست. [گ 215]
اعزام‌های گسترده و پی‌درپی کاروان‌های راهیان کربلا و کمک‌های مردمی به‌سوی جبهه‌ها در این دوره آثار سیاسی و نظامی و بازتابهای فراوان داشت و نگرانی شدید رژیم عراق و حامیانش را برانگیخته بود. آقای هاشمی در نمازجمعه 6 دی‌ماه با اشاره به حضور 500,12 رزمندة داوطلب و 700 کامیون حامل هدایای مردم در نمازجمعه تهران که عازم جبهه‌ها بودند، گفت این فقط گوشه‌ای از حرکت مردمی است که درپی اعلام مسئولان درباره توطئه استکبار جهانی - که ممکن است در خلیج فارس با توسعه جنگ مواجه شویم - ایجاد شد. وی افزود که درپی این بسیج عمومی، ما در
دنیا خیلی تفاوت می‌بینیم؛ کشورهای جنوب خلیج فارس که در مخاصمه با ما بودند، حرکت جدیدی آغاز کردند. ... فرانسویان که از عنودترین دشمنان ما بودند، به‌صورت ظاهر یک مقدار به واقعیت توجه کردند و از آن یک‌دندگی افتادند و وارد مذکره شدند که مسائلشان را با ما حل کنند. شوروی‌ها مدتی است دارند کمی واقع‌بینی در روابط خودشان نشان می‌دهند. صدام احساس کرد در مقابل این امواج خروشان، زیر پایش درحال خالی‌شدن است. [گ 261]
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ نیز اعزام کاروان‌ها ی راهیان کربلا را مهم‌ترین موضوع در تحولات منطقه و تزلزل رژیم بعثی اعلام کرد. [گ 296] آیت‌الله موسوی اردبیلی هم کاروان‌های راهیان کربلا را افتخار اسلام و مسلمین و عامل عزت و شرف مسلمانان در سراسر دنیا اعلام کرد و گفت حرکت این رزمندگان دل دشمن را می‌لرزاند و خواب را از دشمنان انقلاب می‌رباید. [گ 414]
از سوی دیگر، روزنامه‌های کویت روز 24 آذر در صفحات اول خود با تیتر درشت نوشتند که: «بزرگ‌ترین نیروی ایران در تاریخ جنگ خلیج بسیج شده است.» این روزنامه‌ها با اشاره به اینکه نیم الی دو میلیون سرباز ایرانی در جبهه‌های میانی و جنوبی جنگ بسیج شدهاند، تهدید عراق مبنی‌بر نابود کردن نیروهای مهاجم را نیز درج کردند و نوشتند عراق قادر به ایستادگی و نابودی نیروهای ایران خواهد بود. [گ 689] نیویورک تایمز نیز در گزارشی درباره کاروان‌های راهیان کربلا نوشت: «افرادی که تصور می‌کنند ایران در آستانه شکست قرار دارد، اشتباه می‌کنند. ... روحیه سربازان هنوز به‌نحو شگفت‌آوری قوی است و اقتصاد ایران رونق دارد.» [گ 323]
فعالیت‌ها و تلاش‌های سیاسی جمهوری اسلامی در این دوره و نیز اقدامات نظامی و تلاش‌های آمادگی برای حملة نظامی که بیشتر به‌صورت علنی و درقالب اعزام پی‌درپی کاروان‌های راهیان کربلا و نیز فعالیت‌های مهندسی و نقل‌وانتقال نیرو و تجهیزات در مناطق عملیاتی انجام می‌شد، اضطراب و نگرانی حکومت عراق را برانگیخته و به واکنش‌های مختلف سیاسی، نظامی و تبلیغاتی واداشته بود. در این مقدمه به برخی واکنش‌ها چون سفر صدام به شوروی یا حملات هوایی عراق به‌دلیل اهمیت به‌طور مستقل پرداخته شده است و در اینجا به سایر واکنش‌ها به‌طور خلاصه اشاره می‌شود.
تهدیدهای پی‌درپی مقامات عراقی و رادیو بغداد همچون: 1. عراق چنان سلاح‌های مدرن و ویران‌کننده‌ای برای دفع حمله ایران استفاده خواهد کرد که تاکنون در جنگ به کار برده نشده است. [گ 323] 2. از تسلیحات جدیدی استفاده می‌کنیم که دشمن و تمام جهان را شگفت‌زده خواهد کرد. [گ 296] 3. برای نجات فرزندانتان آنها را از اعزام به جبهه بازدارید؛ نیروهای
عراقی با سلاح‌های پیشرفته و مهلک هیچ متجاوزی را زنده نخواهند گذاشت. 4. عراق برای دفع حمله ایران مجاز به استفاده از هر سلاحی است. [گ 142] 5. هرکس در عملیات آتی شرکت‌کند، بازگشت ندارد. [گ 280].
دراین‌زمینه رسانه‌های غربی هم به‌کمک عراق آمدند؛ نشریه امریکایی سولجر فورچون نوشت: عراق مواد منفجره اکسیژنی از شوروی دریافت کرده که مواد شیمیایی را در منطقه وسیعی پخش می‌کند و امواج مرگباری ایجاد می‌کند. [گ 280]
علاوه‌بر تهدیدها، رژیم عراق برای مقابله با حمله ایران ضمن اعلام آماده‌باش‌های پی‌درپی به نیروهایش در خطوط دفاعی جبهه‌های میانی و جنوبی و لغو مرخصی نظامیان خود [گ 324] و افزایش مدت سربازی به پنج سال [گ 89] کوشید موانع دید نظیر نیزارهای هورالهویزه را از بین برده و دیوارهای دفاعی ایجاد کند و با جنجال تبلیغاتی دراینباره، برای بازگرداندن روحیه به سربازان خود تلاش کرد. معاون شورای فرماندهی انقلاب عراق در پیامی به صدام اعلام کرد که 85 هزار عراقی دیواری به طول 500 کیلومتر برای جلوگیری از حمله ایران احداث کردهاند. [گ 236]
ارتش عراق همچنین برای اختلال در اجرای طرح‌های عملیاتی ایران، دست به تحرکاتی زد؛ ازجمله روز 16 دی‌ماه به ضلع غربی و سیل‌بند مرکزی جزیره جنوبی مجنون در هورالهویزه حمله کرد، تعدادی از مدافعان خودی را شهید یا اسیر کرد و بخشی از مواضع رزمندگان را به تصرف درآورد. [گ 464] علاوه‌براین، در مناطق چزابه و میمه تا فکه، تحرکات نظامی خود را همچون تقویت خطوط دفاعی، ایجاد مواضع زرهی، برگزاری مانور زرهی و... افزایش داد. [گ 789، گ 844، گ 847]
مقامات عراقی در واکنش‌های تبلیغاتی دیگر، ضمن اعلام آمادگی مکرر برای پایان دادن به جنگ، ایران را مخالف صلح قلمداد می‌کردند و تنها راه خاتمة جنگ را تشدید فشار علیه ایران به‌خصوص فشار اقتصادی به‌وسیله انهدام تأسیسات نفتی ایران اعلام می‌کردند. [گ 16 و گ 34 و گ 223]
در تمام دوران جنگ تحمیلی، جمهوری اسلامی ایران برای تهیه تجهیزات نظامی و هر کالایی که احتمال استفاده نظامی از آن می‌رفت، در مضیقه شدید بود و امکان خرید چنین کالاهایی از مجاری رسمی بسیار ناچیز بود. ایران ناچار برای تهیه اقلام نظامی به بازارهای غیررسمی یا واسطه‌ها رجوع می‌کرد که علاوه‌بر افزایش شدید هزینه‌های خرید، بسیاری اوقات با بن‌بست مواجه می‌شد. واسطه‌ها نیز با اقدام سازمانهای جاسوسی امریکا و اروپا یا پلیس این کشورها
دستگیر و محاکمه می‌شدند و چنان بر آنها سخت‌گیری می‌کردند که دیگر کسی جرئت چنین اقداماتی را نکند. علاوه‌براین، فشار اقتصادی بر ایران ازطرق مختلف: نخریدن نفت از ایران، راه‌اندازی جنگ قیمت‌ها و کاهش قیمت نفت، حمله به نفتکش‌های حامل نفت ایران، حمله به تأسیسات استخراج و صدور نفت و...، اقداماتی مضاعف بود تا از دستیابی ایران به درآمد ارزی و خرید تجهیزات نظامی جلوگیری شود. هرچه زمان می‌گذشت و به‌ویژه بعد از عملیات‌های پیروز ایران، این فشارها تشدید می‌شد. در اینجا به مواردی از وضعیت تجهیزات نظامی ایران که اخبار آن در دورة 37 روزة این کتاب منتشر شد، اشاره می‌گردد:
· توپ دوربرد یکی از کمبودهای مهم قوای نظامی ایران بود که برای پشتیبانی از عملیات‌های آفندی و پدافندی بسیار مورد نیاز بود و خرید آن از خارج غیرممکن یا بسیار دشوار بود. به‌دلیل همین کمبود، یکی از مباحث اصلی جلسات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در این دوره، چگونگی تقسیم توپ‌های موجود برای پشتیبانی از عملیات سپاه پاسداران و عملیات ارتش بود که بارها به آن پرداخته شد و زمان زیادی صرف شد و تصمیم نهایی درباره تقسیم توپ‌ها نیز مورد رضایت سپاه و ارتش نبود، چون هر دو سازمان تعداد توپ‌ها و مهمات اختصاص‌یافته را برای پشتیبانی از عملیات خود کافی نمی‌دانستند. (روزشمارهای 13 و 14 و 20 و 21 دی‌ماه، جلسات ستاد خاتم)
· یگانهای رزم سپاه تقریباً همگی از کمبود خودرو به‌ویژه وانت تویوتا شکایت داشتند و این خودرو را یکی از ضروریات کار آماده‌سازی و نیاز عملیاتی خود اعلام می‌کردند. در پاسخ آنها گفته می‌شد که دو سال است خرید این خودرو میسّر نشده است.
· لباس غواصی نیز یکی از لوازم اصلی عملیات آتی در منطقه فاو بود. همة یگانهای مأمور به عملیات در این منطقه هم برای آموزش و هم برای خط‌شکنی نیاز به این لباس داشتند. برای ایران امکان سفارش لباس غواصی به کارخانه‌های سازنده آن در جهان فراهم نبود، لذا از مدت‌ها قبل از عملیات، چندین نفر ازطرف وزارت سپاه پاسداران برای تهیه این لباس عازم بازارهای اروپا شدند که تا پایان این دوره چندان موفقیتی کسب نکردند.
موارد مذکور وضعیت سه نمونه از هزاران اقلام مورد نیاز برای تداوم جنگ بود که تهیه برخی بسیار مشکل و برخی نیز ناممکن بود. در ادامه، مواردی از مشکلاتی که واسطه‌های خرید تجهیزات نظامی برای ایران با آن مواجه شدند، ذکر می‌گردد:
محاکمه مدیر یک شرکت هلندی به‌اتهام ارسال قطعات یدکی به ایران؛ محکومیت دو تن در امریکا به‌اتهام قصد ارسال موشک ضدتانک به ایران؛ بازداشت سه تاجر ترک در امریکا به‌اتهام خرید تجهیزات رادار و فروش آن به ایران. [گ 36]؛ توقیف 26 تن باروت در سوئد به‌دلیل احتمال ارسال آن به ایران [گ 110]؛ محکومیت یک شرکت هلندی به‌اتهام صدور قطعات
یدکی سیستم‌های کنترل آتش به ایران [گ 203]؛ محاکمه یک اتریشی در کانادا به‌اتهام تلاش برای خرید هلیکوپتر برای ایران و تلاش برای اطلاع از چگونگی دسترسی به موشک تاو [گ 501]؛ در امریکا 9 تن به شرکت در صدور قطعات جنگنده‌های اف14 به ارزش 500 هزار دلار متهم شدند [گ 580]؛ یک دادگاه امریکا دو کره‌ای را متهم به تلاش برای فروش قطعات هواپیما به یک ایرانی کرد [گ 533]؛ محاکمه دو انگلیسی به‌اتهام تلاش برای خرید 5000 موشک ضدتانک برای ایران [گ 769]؛ محاکمه یک تاجر ایرلندی به‌اتهام فروش یا قصد فروش لوازم یدکی هواپیمای اف4 به ایران [گ 828].
از سوی دیگر، حمایت همه‌جانبة تقریباً همة کشورهای تولید‌کنندة تجهیزات نظامی پیشرفته و ارسال بی‌دریغ سلاح‌های عادی و پیچیده‌ترین تسلیحات و تجهیزات و حتی سلاح‌های شیمیایی به عراق و پشتیبانی سخاوتمندانه مالی حکام عرب و اعزام نیرو و مستشار نظامی از مصر و کشورهای دیگر، عراق را از جنبة ظاهری توانایی رزمی در وضعیتی قرار داده بود که رادیو بغداد، عراق را زرادخانه سلاح‌های پیشرفته اعلام و ادعا کرد عراق در جریان جنگ به مدرن‌ترین و مرگ‌بارترین جنگ‌افزارها دست یافته و دامنه پشتیبانی جهانی خود را گسترش داده است. [گ 264] مواردی از این خبرها که در این دوره منتشر یا آشکار شد، چنین است:
· درحالی‌که وام‌های خارجی حکومت عراق در سال 1980، مبلغ 5/2 میلیارد دلار بوده، این مبلغ در سال 1984 به 55 میلیارد دلار رسیده و طبق برآورد نشریه عربیا در پایان سال 1985، عراق 80 میلیارد دلار به دولت‌های منطقه و کشورهای دیگر بدهکار است. [گ 76]
· 4 ناو جنگی ساخت فرانسه تحویل نیروی دریایی عراق شده که در پایگاه ام‌القصر مستقر گردیده‌اند. [گ 17]
· ارتش عراق مجهز به موشک‌های اس.اس22 ساخت شوروی شده است، اما کلاهک‌های جنگی آنها هنوز تحویل عراق نشده است. [گ 17]
· یک شناور ساخت ایتالیا که پرچم عمان روی آن برافراشته شده است و همة کارکنان آن عراقی هستند با استقرار در یکی از بندرهای کشورهای عرب، اطلاعات مربوط به تردد نفتکش‌ها به ایران را به‌وسیله رادار و بی‌سیم مخابراتی خود، استراق‌سمع می‌کند. [گ 17]
· نشریه الدستور چاپ لندن: عراق میگ27 دریافت کرده که با آن می‌تواند اهداف خود را تا عمق 800 کیلومتری بزند. [گ 36]
منابع دیپلماتیک عرب ادعا کردند که رهبران شوروی به تقاضای صدام برای دریافت تسلیحات پیچیده به‌طور مطلوب پاسخ داده‌اند. [گ 91] رادیو هلند نیز گفت که بنا به خبرهای رسیده، شوروی با فروش سلاح‌های پیشرفته به عراق، موافقت کرده است. روزنامه
· الانبا هم نوشت که شوروی موشک‌های اس.اس21، تانک تی72 و هواپیمای میگ به عراق می‌دهد. [گ 115]
· فرانسه 200 موشک هوابه‌زمین "آ. اس30" را که با لیزر هدایت می‌شود و قابل‌نصب روی همه هواپیماهای جنگی است، به عراق تحویل داده است.[گ 264]
· دو شرکت آلمان غربی مواد اولیه سلاح‌های شیمیایی را دراختیار عراق می‌گذارند. [گ 390]
· مصر علاوه‌بر آموزش تخصصی به افسران عراقی، گروهی از افسران بلندپایه خود را به‌عنوان مشاور نظامی به بغداد اعزام می‌کند. [گ 559]
· طرح چند تن از نمایندگان سنا و کنگره امریکا برای ممنوعیت فروش هلیکوپترهای امریکایی به عراق، با تلاش وزارت دفاع و وزارت خارجه امریکا متوقف شد. امریکا تاکنون 60 هلیکوپتر رزمی هیوز تحویل عراق داده و درحال تحویل دادن 26 فروند دیگر است. [گ 303 و گ 618]
مناطق مرزی شمال غرب کشور به‌دلیل وضعیت جغرافیایی پیچیده، هم‌مرزی با کشور عراق و غفلت‌های اوایل پیروزی انقلاب اسلامی، موقعیتی مناسب برای تاخت‌وتاز گروه‌های مسلح مخالف نظام و توطئه قدرت‌های خارجی برای فشار بر نظام تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی پدید آورده بود. آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور وقت، توطئه در کردستان را پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تجربه‌ای بزرگ، حساس و بسیار دشوار خواند و گفت: «اگر جمهوری اسلامی در خنثی‌سازی این توطئه موفق نمی‌شد، معنایش این بود که گروهی گمراه بر بخشی از کشور اسلامی مسلط می‌شدند و یک اسرائیل جدید و یا حداقل پایگاهی دائمی برای فشار بر نیروها در منطقه ایجاد می‌کرد.»[گ 297]
به‌هرصورت، توطئه اصلی شکست خورد، اما گروه‌های مسلح در دوران جنگ تحمیلی با پشتیبانی عراق و قدرت‌های دیگر با دست زدن به اقدامات ایذایی و ایجاد ناامنی، مین‌گذاری جاده‌ها و مسیرها، ایجاد کمین، حمله به پایگاه‌ها، ترور و... در مناطق شمال غرب، همواره بخشی از توان نظامی جمهوری اسلامی را برای مقابله یا برقراری امنیت در این مناطق به خود مشغول کردند. اقدامات این گروه‌ها در مقاطع مختلف زمانی ضعف و شدت داشت و رژیم عراق هرگاه از آمادگی رزمندگان جمهوری اسلامی برای اجرای عملیات احساس خطر می‌کرد، فشار بر این گروه‌ها را برای اقدامات ایذایی تشدید می‌کرد. در این دوره (آخر آذر و دی‌ماه 1364) که از دوره‌های نسبتاً فعال گروه‌های دمکرات، کومه‌له و مجاهدین خلق (منافقین) در این مناطق است، رژیم عراق به حزب دمکرات اخطار کرد که هرچه زودتر عمده نیروهایش را از خاک عراق به ایران منتقل و اقداماتش را علیه رزمندگان اسلام تشدید کند وگرنه از پشتیبانی
مالی و تسلیحاتی عراق محروم خواهد شد. [گ 258و گ 469] درپی این اخطارها، حزب دمکرات بر فعالیت خود افزود و سران این حزب در پیامی مرخصی‌ها و مأموریت‌های دو واحد نظامی خود را لغو کردند و از دو واحد نظامی دیگر خواستند به پایگاه‌های رزمندگان به‌ویژه پایگاه‌های بسیج عشایر حمله کنند. [گ 713]
در این دوره همچنین خبرهای متعددی از ورود گروه‌هایی از مجاهدین خلق (منافقین) از عراق به مناطق شمال غرب کشور و آمادگی برای اعزام به نقاط مختلف کشور با هدف اجرای عملیات‌های ایذایی و خرابکاری در دست است. [گ 713، گ 764، گ 821، گ 852] در بیشتر روزهای این دوره، میان نیروهای خودی و افراد گروه‌های مسلح درگیری رخ داد یا این گروه‌ها تحرکاتی را انجام دادند. در این درگیری‌ها و تحرکات از مدافعان جمهوری اسلامی 74 تن شهید و 15 تن اسیر شدند و از افراد ضدانقلاب حداقل 53 تن کشته، 5 تن دستگیر و عده‌ای نیز تسلیم شدند. برخی از وقایع مهم این دوره چنین است:
· درگیری میان نیروهای پایگاه حاج بامیان در محور مهاباد - سردشت با افراد حزب دمکرات به شهادت 6 تن از سربازان پایگاه انجامید. [گ 64]
· افراد حزب دمکرات، مردم روستای قندرلو (تکاب) را در مسجد جمع کردند و به آنان هشدار دادند که هرکس با جمهوری اسلامی همکاری کند، اعدام می‌شود. [گ 173]
· حمله غافلگیرانه افراد کومه‌له در هوای مه‌آلود بامداد به پایگاه ژاندارمری جوشن از توابع سقز به شهادت، جراحت و اسارت 29 تن انجامید. [گ 218]
· حمله رزمندگان سپاه با پشتیبانی هوانیروز ارتش به پایگاه کومه‌له در توابع مریوان تلفات بسیاری به این گروه وارد کرد و 10 تن نیز تسلیم شدند. [گ 258]
· یک گروهان از نیروهای خودی که از مراسم فاتحه‌خوانی روستایی در پیرانشهر باز می‌گشتند به کمین دمکرات‌ها افتادند و متحمل 5 شهید و 4 مجروح شدند. [گ 258]
· در درگیری نیروهای پاسگاه اسلام‌دشت منطقه مریوان با افراد ضدانقلاب، 7 تن از این افراد کشته شدند. [گ 639]
· در درگیری نیروهای تیپ شهید افیونی با افراد کومه‌له در اطراف مریوان، 5 تن شهید و 3 تن مجروح شدند و تعدادی از ضدانقلاب کشته شدند. [گ 764]
· حدود 70 نفر از منافقین از منطقه قطور وارد کشور شده و پس از تقسیم به گروه‌های چندنفری با حرکت به‌سمت شهرهای بزرگ، قصد دارند در ایام دهة فجر به عملیات تروریستی دست بزنند. [گ 852]
الف. گروه‌های مبارز
استانهای شمالی عراق: سلیمانیه، کرکوک، اربیل، دهوک و موصل، منطقه بسیار گسترده‌ای است که گروه‌های مسلح متعددی در دوران جنگ، در این منطقه علیه حکومت بعثی مبارزه می‌کردند. این گروه‌ها با اجرای انواع عملیات‌های چریکی: حمله به پایگاه‌ها و تأسیسات و ستون‌های نظامی، حمله به مراکز امنیتی، دولتی، اقتصادی، جاده‌های مهم، خطوط لوله نفت و... بخش بزرگی از ارتش و نیروهای امنیتی عراق را درگیر خود کرده بودند. گزارشگر تلویزیون آی.تی.وی. انگلیس که مدتی در این منطقه برای تهیه گزارش، مبارزان را همراهی می‌کرده، گفته است: «حملات مبارزین که تقریباً هر روز انجام می‌گیرد، نیروهای عراقی را زیرورو کرده و در شرایطی که رژیم بغداد درگیر جنگ با ایران است، رهبران بعثی ناگزیر شدهاند یک چهارم نیروهای ارتش را در این منطقه مستقر نمایند. ... رزمندگان کرد با پیشروی‌های قدم‌به‌قدم، بخش مهمی از کردستان عراق را به کنترل خود درآورده‌اند.» [گ 498]
خبرنگار روزنامه تایمز مالی نیز که مدت یازده هفته همراه چریک‌های حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) شمال این کشور را پیموده، نوشته نواحی آزادشده به‌دست چریک‌های کرد از مرز عراق با ایران تا مرز عراق با ترکیه و سوریه گسترش یافته است. بهبود روابط حزب دمکرات عراق با دولت ایران موجب شده که سلاح و مهمات آسان‌تر به دست این حزب که 10 هزار چریک مسلح دارد، برسد. گروه رقیب دیگری نیز به نام اتحادیه میهنی کردستان (طالبانی‌ها) فعالیت دارد که خواست هر دو گروه استقلال کردستان است. این خبرنگار از عوامل اصلی افزایش قدرت بارزانی‌ها را رابطه جدید با ایران می‌داند. [گ 498] گزارشگر آی.تی.وی. در گزارش دیگری آورده است که رژیم عراق به‌رغم استقرار 10 هزار سرباز در شهر زاخو برای حفاظت از جاده اصلی عراق به ترکیه و خطوط لوله نفت، قادر به مقابله جدی با چریک‌های کرد که این منطقه حوزه فعالیت آنهاست، نیست. نیروهای بارزانی با برخورداری از سلاح‌های سنگین جدید و حتی موشک‌های حرارتی که ازطریق ایران دریافت کردهاند، از پرواز هلیکوپترهای توپدار عراق بر فراز پایگاه‌های خود در شمال این کشور نگرانی ندارند. ازجمله عملیات بارزانی‌ها حمله غافلگیرانه علیه 2 کامیون سرباز عراقی در 5 کیلومتری زاخو بود که 16 سرباز عراقی کشته و تعدادی مجروح شدند. [گ 528]
علاوه‌بر دو گروه بارزانی و طالبانی، گروه‌های دیگری چون انقلابیون مسلمان کرد و مبارزان مسلمان در شمال عراق و دیگر نقاط این کشور با رژیم عراق مبارزه می‌کردند. ازجمله عملیات‌های این مبارزان انقلابی در این دوره، انفجار مرکز مخابرات داودیة بغداد [گ 198]؛
حمله به اداره گذرنامه و ثبت‌احوال سلیمانیه [گ 527]؛ حمله به پایگاه‌های ارتش عراق در شهر عقره، محور باطوفه، شهر گرمیان و جاده قلعه چولان؛ حمله به نیروهای ارتش عراق در محور قره‌داغ - سلیمانیه و انهدام 2 خودرو و کشته شدن 28 نظامی عراقی؛ حمله به قرارگاه ارتش خلقی و ساختمان حزب بعث در حلبچه و حمله به پادگان دهوکان و پایگاه‌های اطراف جاده سلیمانیه - عربت می‌باشد که خسارت و تلفات شدید به قوای بعثی تحمیل کرده است.
ب. جنایات بعثی‌ها در شمال عراق
حکومت عراق به‌دلیل تلاش و فعالیت گروه‌های مسلح مبارز در شمال عراق نمی‌توانست بر این منطقه اعمال حاکمیت کند و به‌رغم اینکه توان نظامی بسیاری را صرف مقابله با این گروه‌ها یا حفاظت از پایگاه‌ها و تأسیسات خود در این منطقه می‌کرد، همه‌روزه در معرض حملات مبارزان بود و خسارات و تلفات زیادی متحمل می‌شد. ارتش عراق که توان دسترسی به نقاط کوهستانی، صعب‌العبور و مناطق استقرار گروه‌های مبارز را نداشت، برای در فشار گذاشتن مبارزان، به شهرها و مناطق مسکونی شمال عراق حمله می‌کرد و بسیاری از این مناطق را تخریب و خانواده‌ها را آواره می‌کرد و می‌کوشید در مناطق شمالی وضعیت تغییر جمعیتی ایجاد کند و بخش‌هایی از جمعیت این مناطق را به مرکز و جنوب عراق کوچ دهد و مردم غیرکرد را به این منطقه منتقل کند. به گفته رادیو بی‌بی‌سی، گروه کثیری از افراد جیش‌الشعبی عراق شهرهای سلیمانیه و اربیل را محاصره کرده و خانه‌ها را برای یافتن فراریان ارتش، ناراضیان و سلاح جست‌وجو کردهاند، بسیاری از مردم بازداشت و خانه‌هایشان با بولدوزر خراب شده است. این رادیو افزود: چندین منبع خبری متفق‌القول‌اند که روز 5 نوامبر، مرکز قدیمی شهر اربیل بمباران شد و براثر آن، بیش از 200 نفر جان باختند. دولت عراق کودکان را بازداشت می‌کند تا برادران و پدران آنها را که به سازمانهای چریکی پیوسته‌اند، تحت فشار بگذارد تا خود را تسلیم کنند. به گفته منابع کرد، علاوه‌بر کودکان، چندین هزار زن، نوزاد و مردان مسن نیز در زندان‌اند. در اواسط ماه نوامبر، 160 تن از زندانیان بدون محاکمه به دار آویخته شدند. بی‌بی‌سی افزود: ملک حسین واحدی از ارتش اردن را به عراق اعزام کرده تا ارتش عراق را برای کنترل مناطق کردنشین یاری دهد. [گ 86]
نشریه تایمز لندن نیز نوشت: «سربازان عراقی در یورش علیه غیرنظامیان در شمال عراق، حداقل 300 نفر را به قتل رساندند. ... و در شهرهای اربیل، موصل، کرکوک و سلیمانیه برای یافتن فراریان ارتش و مخالفان صدام، در جست‌وجوی خانه‌به‌خانه، خانه‌های بسیاری ویران شده است. [گ 259]
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در گزارش یکی از جنایات حکومت عراق اعلام کرد که 3000 نفر از زندانیان زندان ابوغریب را به 30 کیلومتری بغداد منتقل و همه را اعدام کردند. [گ 294]
گزارشگر تلویزیون آی.تی.وی. انگلیس نیز در تشریح جنایات بعثی‌ها در مناطق کردنشین عراق گفت که رژیم صدام تاکنون، 8000 غیرنظامی کُرد را دستگیر و ناپدید کرده است. [گ 498]
واحد مرکزی خبر گزارش داد که حکومت عراق یک کمربند امنیتی به‌فاصله 20 کیلومتر در اطراف سلیمانیه احداث کرده و با مین‌گذاری و استفاده از نورافکن‌های قوی در شب‌ها می‌کوشد مجاهدین مسلمان را محاصره و از کمک‌رسانی روستائیان اطراف به‌داخل شهر جلوگیری کند. همچنین در تلاش است که با بمباران روستاهای سلیمانیه و کوه‌های مجاور، روستائیان را وادار به مهاجرت کند. [گ 553]
سازمان عفو بین‌المللی اعلام کرد که از اواخر مهر1364 تاکنون، بیش از 300 تن ازجمله تعداد زیادی کُرد در شهرهای شمالی عراق کشته شده و صدها دانشجو، فراری ارتش، غایبین و اعضای واقعی یا فرضی چریک های کرد و خانواده‌هایشان دستگیر شدهاند. [گ 578]
به گفته بی‌بی‌سی، سازمان عفو بین‌المللی تحقیق درمورد این جنایات را به‌عهده دولت عراق گذاشت و از این دولت خواست درباره اخبار کشتار مردم در مناطق کردنشین شمال عراق به‌دست نیروهای عراقی، تحقیق کند. [گ 677] گزارش رسیده به خبرگزاری جمهوری اسلامی حاکی است که 105 سرباز عراقی که از مقابله با نیروهای جمهوری اسلامی خودداری کرده بودند در دیاله و بغداد در ملأعام تیرباران شدند. [گ 796]
موارد مذکور گوشه و نمونه‌ای از جنایات حکومت بعثی در شمال عراق بود. چه جنایات بسیاری به‌دست این حکومت در شمال عراق و دیگر نقاط عراق انجام شد که مخفی ماند یا فقط بخشی از آن آشکار گردید.
نقش دولت در جنگ و آثاری که سیاست‌ها و عملکردهای دولت در جنگ و نیز اقتصاد و اجتماع و زندگی روزمره مردم و سیاست خارجی و داخلی داشت و تأثیراتی که این سیاست‌ها و عملکردها به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر جنگ می‌گذاشت و همچنین اداره کشور و پشتیبانی جنگ در وضعیت جنگی و تحریم‌های شدید اقتصادی و تسلیحاتی و کاهش شدید درآمد نفت (که اصلی‌ترین درآمد دولت را تشکیل می‌داد) و فشارهای همه‌جانبه دیگر، موضوعی نیست که بتوان در مقدمه این کتاب و با اطلاعاتی که در این دورة 37 روزة جنگ دراینباره آمده به آن پرداخت و دراین‌زمینه نیاز به پژوهشی جامع و فراگیر است. در اینجا فقط با اشاره به نکته‌ای از قول رئیس دولت، به بیان نکاتی از قول دو تن از فرماندهان جنگ و پشتیبانی جنگ که ارتباط مستقیم و نزدیک با موضوع داشتند، اکتفا می‌شود. گفتنی است که پس از مأموریت یافتن آقای هاشمی ازطرف امام خمینی برای تشکیل ستاد فرماندهی کل قوا و سپس حکم آقای هاشمی به
نخست‌وزیر درمورد برگزیدن وی به‌عنوان مسئول معاونت پشتیبانی جنگ ستاد فرماندهی کل قوا، مسئولیت دولت چندین برابر شد و همة دولت در جایگاه پشتیبانی جنگ قرار گرفت؛ اگرچه قبل از این دولت ازطریق چندین وزارتخانه جنگ را پشتیبانی می‌کرد.
نخست‌وزیر روز 30 آذر 1364 در همایش فرماندهان یگانهای نیروی زمینی ارتش گفت: درحالی‌که هر روز و هر لحظه حضور جنگ را در همه صحنه‌ها احساس می‌کردیم، کوشیدیم تاحدی‌که اصل نظام به خطر نیفتد، اولویت را به‌سوی نیازهای جنگی هدایت کنیم. [گ 142]
فرمانده کل سپاه در گردهمایی وزیر و مسئولان وزارت راه‌وترابری که روز 5 دی 1364 با هدف افزایش پشتیبانی‌ها و حضور این وزارتخانه در جنگ در اهواز تشکیل شده بود، گفت: «جای بسیار خوشبختی است که برادران عزیز دولت را می‌بینیم که یکی پس از دیگری به جمع رزمندگان اسلام اضافه می‌شوند و امکانات کشور را با توانایی بیشتر از گذشته در خدمت جنگ قرار می‌دهند. اگرچه رزمندگان اسلام مدت‌های زیادی چشم‌انتظار چنین حرکاتی در کشور بودند، اما بازهم جای شکر دارد که برادران عزیز مثل وزارت راه و آموزش‌وپرورش علاوه‌بر پشتیبانی‌های غیرمستقیمی که وزارتخانه‌های دیگر هم انجام می‌دهند، پیشتاز مشارکت در امر جنگ به‌صورت مستقیم شدند؛ به‌تعبیری، یک عضو جنگ و قرارگاه خاتم شدند.» [گ 234]
فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) نیز با تقسیم فعالیت‌های مهندسی جنگ به "مهندسی رزمی" و "مهندسی صنعتی" و تشریح وظایف هر بخش، گفت: «از خرداد امسال (1364) با تشکیل کمیسیون ویژه صنعتی دولت با حضور 14 وزیر (وزیران راه‌وترابری، کشاورزی، نیرو، برنامه‌وبودجه، صنایع سنگین، معادن و فلزات، مخابرات، جهاد سازندگی، سپاه، دفاع و...) به ریاست نخست‌وزیر و تشکیل کمیته‌های زیرمجموعه آن شامل: کمیته مهندسی رزمی به ریاست وزیر جهاد سازندگی و کمیته مهندسی صنعتی به ریاست وزیر صنایع سنگین، زمینه حضور گسترده دولت در جنگ فراهم شده است. قبل از این، کارهای مهندسی جنگ به‌عهده واحدهای مهندسی سپاه، جهاد و ارتش بود که اینها به‌تنهایی نمی‌توانند مشکلات جنگ را حل کنند. وزارت راه‌وترابری از سه سال پیش در جنگ آمده و زحمات زیادی کشیده، ولی چون یک کار تشکیلاتی کامل نبود، نتوانسته توان خودش را آن‌طور که باید در جنگ بیاورد. با تشکیل این کمیته‌ها، وزارت مسکن و شهرسازی، کشاورزی، راه‌وترابری، جهاد سازندگی، صنایع سنگین، بنیاد مستضعفان، اینها همه آمده‌اند و در جنگ مسئولیت و کار پذیرفته‌اند.» [ض گ 546]
علاوه‌بر پشتیبانی‌های مهندسی و تدارکاتی، وزارتخانه‌های آموزش و‌پرورش، فرهنگ و آموزش عالی، بهداشت و درمان و سازمانهای دیگری از دولت نیز برای تأمین نیروی رزمنده و نیروی متخصص برای جبهه‌ها، همکاری‌های تنگاتنگی با مسئولان جنگ داشتند.
تلاش فراوان عراق برای محروم کردن ایران از صادرات نفت و درآمد ارزی با هدف کشاندن ایران به پای میز مذاکره به رغم بیش از 70 بار بمباران جزیره خارک و تأسیسات آن و نیز ادعای بیش از 120 حمله به نفتکش‌ها طی چهارماه، به نتیجة دلخواه حکام بعثی منجر نشد، امّا در صادرات نفت ایران اختلال ایجاد کرد و آن را کاهش داد. به نوشته نشریه ژون آفریک، براثر این حملات، صادرات ایران در آذرماه از حدود 4/1 میلیون بشکه به 800 هزار بشکه در روز رسید و به‌رغم استفاده از پیشرفته‌ترین هواپیماهای فرانسوی و موشک لیزری، طرح بغداد برای خفقان اقتصادی ایران با فلج کردن صادرات نفت، شکست خورد. [گ 94] اولاف پالمه نماینده دبیرکل سازمان ملل برای مذاکره با ایران و عراق، با رد نظر برخی سیاستمداران که معتقد بودند با از بین رفتن خارک، ایران به پای میز مذاکره خواهد نشست، این را تصور نادرستی خواند و گفت حتی نابودی خارک هم نمی‌تواند ایرانی‌ها را به زانو درآورد. [گ 225]
از سوی دیگر، ایران تلاش می‌کرد با ایجاد تنوع در مبادی صدور نفت، آسیب‌پذیری صادرات را کاهش دهد. با این هدف به‌همت جهاد سازندگی جاده مسیر خط لوله جدید نفتی 45 روزه احداث گردید؛ پروژه‌ای که پیمانکاران خارجی شرکت‌کننده در مناقصه خواستار چند میلیارد دلار و بیش از یک سال فرصت بودند. [گ 226] نشریه مید هم نوشت که ایران برای احداث خط لوله دوقلوی نفت از تلمبه‌خانه خارک تا عسلویه می‌کوشد و به مقاطعه‌کاران هفت‌ماه وقت داده تا 172 کیلومتر از آن را تکمیل کنند تا تابستان 1365، بهره‌برداری از آن امکان‌پذیر شود. [گ 45] همچنین مطبوعات لندن نوشتند از این پس، صادرات ایران از بندر گناوه (15 کیلومتری خارک) انجام می‌شود. علاوه‌برآن، ایران درصدد احداث پایانه‌ای امن در بندر جاسک در ساحل دریای عمان است. [گ 335]
افزون‌بر تشدید تلاش عراق برای بمباران تأسیسات نفتی ایران و نفتکش‌های حامل نفت ایران، حامیان عراق جنگ قیمت‌ها را راه انداختند تا ایران ازطریق کاهش قیمت نفت نیز در مضیقه قرار گیرد. از 10 آذرماه تا پایان دی‌ماه، قیمت هر بشکه نفت حدود 9 دلار کاهش یافت و به بشکه‌ای کمتر از 20 دلار رسید و این برای اولین‌بار بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بود که قیمت نفت تا این حد نزول می‌کرد. [گ 860] به این ترتیب، در این دوره هم میزان صادرات نفت و هم قیمت آن؛ یعنی اصلی‌ترین منبع درآمد دولت، کاهش یافت و فشار و مشکلات تأمین هزینه‌ها برای دولت تشدید شد.
سفر غیرمنتظره صدام به مسکو در بامداد 25 آذرماه، حیرت سیاستمداران و رسانه‌های جهان را برانگیخت. غالباً دلیل این سفر را رخ دادن موضوعی مهم یا بروز وضعیتی اضطراری درمورد عراق و حکومت آن اعلام کردند. بیشترین احتمالی که دراینباره داده شد، اینکه تلاش صدام برای جلب حمایت سران شوروی درجهت تشدید فشار به ایران و نیز دریافت تجهیزات نظامی بیشتر و پیشرفته‌تر از شوروی بوده است. [گ 31] گرومیکو رئیس‌جمهور شوروی در ضیافت 26 آذر در کاخ کرملین، جنگ ایران و عراق را جنگی غیرلازم و بی‌معنا خواند و گفت: «به نظر ما آنهایی که برخلاف هر منطقی به ادامه این جنگ تا پایان پیروزمندانه فرامی‌خوانند و آن را وسیله تسویه‌حساب با دشمن و تحمیل اراده سیاسی خود بر او می‌دانند، غیرمسئول عمل می‌کنند. اتحاد جماهیر شوروی طرف‌دار این است که مسائل مورد نزاع بین عراق و ایران بر سر میز مذاکره حل‌وفصل شود و نه در میدان جنگ.» صدام نیز در این مهمانی، ازجمله مشکلات منطقه را اصرار ایران بر ادامه جنگ و مخالفت با ابتکارهای بین‌المللی صلح خواند و عراق را مایل به حل مسالمت‌آمیز جنگ اعلام کرد و از شوروی خواست تا تلاش فزاینده‌ای را در شورای امنیت و محافل دیگر برای برقراری صلح مبذول کند. [گ 70]
خبرگزاری جمهوری اسلامی پس از سفر دوروزه صدام به مسکو، جمع‌بندی مهم‌ترین تحلیل رسانه‌های خارجی و محافل داخلی را درباره اهداف این سفر چنین برشمرده است: درخواست عراق برای دریافت سلاح‌های پیشرفته و افزایش حجم دیگر سلاح‌های ارسالی؛ جلب موافقت برای استفاده از سلاح‌هایی که دریافت کرده و هنوز به کار نبرده است؛ درخواست مجوز برای حملات سنگین به مراکز اقتصادی و حیاتی ایران؛ کسب حمایت روانی و سیاسی؛ واکنش دربرابر بی‌مهری اخیر عربستان و برخی کشورهای خلیج فارس. خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین دربارة نحوه استقبال از صدام و نحوه انعکاس اخبار این سفر چنین نتیجه‌گیری کرده است: استقبال چندان گرمی از صدام نشد؛ بیانیه رسمی در پایان سفر منتشر نشد؛ اغلب خبرگزاری‌ها به وجود اختلاف‌نظر میان صدام و رهبران شوروی اشاره کردهاند؛ روی نقش شوروی به‌عنوان میانجی و قدرتی که می‌تواند جنگ را خاتمه دهد، تأکید شد؛ شوروی بارها این جنگ را بیهوده اعلام کرده و این‌بار گرومیکو با لحنی شدیدتر این موضع را تکرار کرد. [گ 116]
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سفر صدام و مواضع شوروی در خطبه نمازجمعه (29/9/1364) گفت: «غیرمنطقی و غیرعادلانه این است که از یک جنایتکار جنگی دعوت و پذیرایی کنند و او را به کشورشان راه دهند و احیاناً بخواهند او را کمک کنند.» وی با تأکید بر اینکه مردم ما تا رسیدن به پیروزی نهایی لحظه‌ای توقف نخواهند کرد، تنبیه متجاوز را اقدامی منطقی و در خدمت
انسان‌ها خواند و افزود: ما مایلیم شوروی دراین‌مورد سنجیده کار کند و دشمن ما را تقویت نکند و روابط ما را با خود تهدید نکند. آیت‌الله خامنه‌ای خطاب به رهبران شوروی گفت وقتی شما بدون دلیل در افغانستان حضور دارید و سرنوشت ملتی را می‌خواهید تعیین کنید، چگونه می‌خواهید درباره مسئله جنگ ملتی که از انقلاب خود دفاع می‌کند، اظهارنظر کنید. [گ 122]
نماینده امام در شورای عالی دفاع نیز روز 30/9/1364 در جمع رزمندگان راهیان کربلا گفت: «صدام برای دریوزگی نجات خودش مجبور شد به کرملین برود، اما ما امیدواریم سران اتحاد جماهیر شوروی که در مسئله قطعنامه مربوط به ایران ثابت کردند حاضرند واقع‌بین باشند، این را ادامه دهند و بیش از این به حمایت از مفلوکی که رفتنی است ادامه ندهند و مواظب باشند که روابطشان را با مردمی که از کوه مستحکم‌ترند، تیره نسازند.» [گ 139] آقای هاشمی همچنین در خاطرات این روز خود با اشاره به ملاقات با امام خمینی، نوشته است: «نظر امام هم این بود که صدام به‌احتمال‌قوی، در مسکو چیزی به دست نیاورده است.» [گ 138]
جانشین فرمانده کل قوا در خطبه‌های نمازجمعه 6/10/1364 نیز با اشاره به اینکه معاون صدام بعد از این سفر گفته است سطح روابط ما با شوروی مطلوب نیست، گفت شوروی‌ها رسماً به خود ما اطلاع دادند که شما نگران تغییر موضع ما نباشید، ما همان حرف قدیمی را زده‌ایم، ... ما بی‌طرفی را رعایت می‌کنیم. وی با اعلام اینکه این نشان واقع‌بینی است، تأکید کرد که حرکت جانانه مردم اثر خودش را گذاشته است. آقای هاشمی در ادامه به انقلاب مردم ایران که با هزاران شهید به پیروزی رسید و اشاره به تجاوز حکومت عراق به انقلاب و سرزمین ایران و تحمیل هزاران کشته و ویرانی بسیار و اخراج صدها هزار نفر از مردم عراق با دست خالی، پرسید که آقای گرومیکو تلاش مردم برای دفع تجاوز و گرفتن حقشان بی‌معناست؟ و افزود: «بی‌معنا این است که یک ابرقدرتی که حق وتو در سازمان ملل دارد، بیاید بگوید که مهاجم را آزاد کنید و از این‌همه جنایت صرف‌نظر کنید.» وی تأکید کرد شما که قبول دارید عراق متجاوز است، این را در سازمان ملل و جاهای دیگر بگویید که عراق جنگ را شروع کرد، اگر این را بگویید، جنگ تمام می‌شود. آقای هاشمی افزود: این جنگ ما بی‌معناست یا حضور نیروهای شوروی در افغانستان؟ ... جنگ ما دفاع و مطالبه حق است. ... جمهوری اسلامی از حقوقی که اعلام کرده، عقب‌نشینی نمی‌کند. ... قدرت گرفتن حقمان را هم داریم و داریم آماده می‌شویم برای گرفتن حق. وی خطاب به شوروی، امریکا، غرب و کشورهای عربی و عراق گفت: یک فرصت می‌دهیم که اگر آمادگی دارید حق را بپردازید، متجاوز را محاکمه کنید و کیفر کنید ... جمهوری اسلامی مایل نیست که یک قطره خون هم از کسی در این راه به زمین بریزد. ... اگر این کار را نکنید، راه اسلام، راه منطق و راه عقل این است که کسی که قدرت گرفتن حقش را دارد با اتکای به قدرت، حقش را بگیرد. [گ 261]
روز بعد از اظهارات آقای هاشمی، رادیو مسکو در گفتاری بر وفاداری شوروی به مناسبات حسن همجواری با ایران و تلاش برای بهبود و گسترش روابط تأکید کرد و با اشاره به تأثیر منفی جنگ در روابط دو کشور، ضرورت پایان جنگ ازطریق مذاکره را یادآور شد. این رادیو برخلاف موضع همیشگی مسکو به اصطلاح "جنگ بی‌معنی" اشاره نکرد. [گ 284] هشتم دی‌ماه، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی به سفیر شوروی اطلاع داد که ایران با پیشنهاد شوروی برای سفر قائم‌مقام وزیر امور خارجه‌اش به تهران موافقت کرده است. سفیر شوروی با استقبال از این موضوع آن را به نفع هر دو کشور خواند و خواستار کاهش تبلیغات ضدشوروی در ایران شد. [گ 304] سفیر شوروی همچنین در ملاقات با قائم‌مقام وزیر امور خارجه ایران، در گزارشی از مذاکرات سران شوروی و امریکا، هدف این مذاکرات را جلوگیری از خطری که صلح و امنیت مردم کره زمین را تهدید می‌کند، اعلام کرد و گفت که این مذاکرات با هدف دخالت در امور داخلی دیگر کشورها صورت نمی‌گیرد. [گ 438] از سوی دیگر، معاون رئیس بخش روابط خارجی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی که به کویت سفر کرده بود، در مصاحبه‌ای در کویت، گفت که شوروی ازطریق سیاسی و نیز جلوگیری از پیروزی ایران برای پایان جنگ ایران و عراق تلاش می‌کند. وی افزود که عدم پیروزی ایران در جنگ با همکاری و تلاش ما صورت گرفته است. وی افزود: «یک طرف می‌خواهد جنگ را تمام کند و طرف دیگر می‌خواهد جنگ را تا تحقق پیروزی ادامه دهد؛ ما ممکن نیست موضع طرف دوم را تأیید کنیم، زیرا این موضع بی‌افق، کوته‌نظرانه، غیرصحیح و غیرواقعی است.» [گ 439] خبرگزاری جمهوری اسلامی در تحلیلی درباره این سخنان، این اظهارات را اقدامی برنامه‌ریزی‌شده ازطرف روس‌ها ارزیابی کرد و نوشت باتوجه به سفر قریب‌الوقوع قائم‌مقام وزیر امور خارجه شوروی به ایران، رهبران روسیه با این اقدام به عراقی‌ها و دیگر کشورهای منطقه اطمینان دادند که موضع شوروی در قبال جنگ تغییری نکرده و سفر قائم‌مقام وزیر امور خارجه شوروی به ایران نیز هیچ تغییری در این موضع ایجاد نمی‌کند. [گ 440]
روز 29 خرداد 1364، آقای هاشمی رفسنجانی در مقام فرماندهی عالی جنگ در دیدار با نمایندگان کشورهای خارجی در ایران، با وضوح تمام بر آمادگی ایران برای پایان دادن به جنگ به شرط توجه به حداقل حقوق و خواسته‌های منطقی جمهوری اسلامی تأکید کرد و در پیامی کتبی که در همین دیدار تسلیم نمایندگان کشورها شد، شیوة کار را چنین اعلام کرد: «جلب اعتماد ملت ایران و تحقق صلح پایدار در این است که دولت‌ها و جوامع بین‌المللی به حقایق
اعتراف کنند. در چنین صورتی امکان تشکیل یک محکمة بین‌المللی برای محاکمة رژیم بعث عراق به‌عنوان آغازگر جنگ به وجود آمده و راه ختم جنگ را هموار خواهد ساخت.» آقای هاشمی با اشاره به تأکید شماری از کشورها بر "ضرورت ارجاع مسئلة جنگ به یک دادگاه بین‌المللی"، گفت که ابتدا دولت‌ها و جوامع باید بخشی از موضوع را که "متجاوز بودن رژیم عراق است" بپذیرند و دادگاه برای تعیین کیفر متجاوز تشکیل شود، نه تعیین متجاوز.
با اعلام خط مشی جدید، زمینه گفتوگو با کشورها و جوامع بین‌المللی گشوده شد و تحرک جدیدی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی آغاز گردید. طی حدود شش ماهی که از این اعلام آمادگی تا دوره کتاب حاضر گذشت، برخی دولت‌ها بر متجاوز بودن رژیم عراق اذعان کردند، اما جوامع مسئول چون سازمان ملل و شورای امنیت توجه لازم را به این مبنای اعلام‌شدة ایران نکردند. به‌هرصورت، در این دوره (24 آذر تا 30 دی 1364) نیز تلاش‌های سیاسی جمهوری اسلامی با هدف روشن ساختن مواضع جمهوری اسلامی در قبال جنگ، بیان دلایل متجاوز بودن عراق و توضیح شرایط ایران برای پایان جنگ درقالب سفرها، مذاکرات و پیام‌ها ادامه یافت. البته برخی سفرهای این دوره بیش از آنکه جنبه سیاسی داشته باشد، سفرهایی فرهنگی، اقتصادی و تجاری بود، اما همین موقعیت‌ها نیز برای بیان مواضع جمهوری اسلامی مغتنم شمرده می‌شد. در این بخش به خلاصه مهم‌ترین فعالیت‌ها و مذاکراتی که در این دوره درباره جنگ و صلح انجام شد، اشاره می‌شود. البته برخی سفرها به‌دلیل اهمیت بیشتر؛ مثل سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان و افریقا یا به‌دلیل اینکه موضوع آن جنگ نبوده، مثل سفر هیئت فرانسوی به ایران، به‌طور مستقل آمده است.
الف. شورای همکاری خلیج فارس، سفر وزیر خارجه امارات به ایران
شورای همکاری خلیج فارس که از چند سال پشتیبانی همه‌جانبة عراق نتیجه‌ای عایدش نشده بود با پیش‌بینی احتمالی شکست عراق و پیروزی ایران، در قطعنامه آخرین اجلاس خود که 15 آبان 1364 منتشر شد، برخلاف گذشته موضع ملایمی دربرابر ایران گرفت و با هدف فراهم کردن زمینه آتش‌بس، تصمیم به برقراری تماس‌های جدید با ایران و عراق گرفت. نخست‌وزیر ایران ازجمله دلایل مواضع جدید شورای همکاری را چنین اعلام کرد: پی بردن اعضای این شورا به استواری پایه‌های انقلاب اسلامی، موضع‌گیری روشن و مثبت ایران در قبال این کشورها و تأکید بر اینکه ایران خواهان آشوب در منطقه نیست و علاقه‌مند به صلح و آرامش با این کشورهاست. [گ 39] به‌هرصورت، در وضعیت جدید، پس از تماس‌ها و مذاکرات و دعوت از وزیر امور خارجه، دکتر ولایتی به عربستان و امارات سفر کرد و باب جدیدی در
روابط با کشورهای منطقه گشوده شد، اما به‌دلیل مواضع ناعادلانة آنها درمورد جنگ، دراینباره نتیجه‌ای حاصل نشد. [گ 92] از سوی دیگر، اجلاس شورای همکاری، وزیر امور خارجه عمان را برای مذاکره با ایران و عراق برگزیده بود، اما ایران تمایلی به مذاکره با وی نداشت و پیشنهاد کرد که وزیر امور خارجه امارات این وظیفه را به عهده بگیرد. [گ 114] درپی این پیشنهاد، وزیر امور خارجه امارات روز 7 دی 1364، وارد تهران شد. راشد عبدالله در دیدار با مقامات ایران، مذاکره با آنان را برای امارات بسیار مهم خواند و خواستار گسترش روابط و حل مشکلات مسلمانان با همکاری یکدیگر شد. آقای هاشمی در دیدار راشد گفت که با پیروزی انقلاب توقع داشتیم با برادران مسلمان خود همکاری جدیدی را شروع کنیم، اما آنها آلوده به جریانی شدند که دشمنان ما راه انداختند. حال که این کشورها برای همکاری ابراز تمایل کردهاند، ما برای همکاری هیچ قید و شرطی قائل نیستیم. آقای هاشمی افزود که حزب بعث عراق ضد اسلام است. ما انتظار داشتیم که مسلمانان منطقه در حل مسئلة جنگ طرف‌دار اسلام باشند، نه طرف‌دار آتش‌افروز. ... اگر مشکلات و موانع ارضی مانع همکاری شما با ما است، حداقل بی‌طرفی مسئلة قابل‌قبولی است. [گ 299]
وزیر خارجه امارات در دیدار با رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، ضمن ابراز رضایت از سفر به ایران و هم‌صحبتی با برادرانی در ایران که خواستار حسن همجواری و تعمیق روابط هستند، گفت ما با ایمانی که به صداقت انقلاب اسلامی داشتیم، همواره سعی کرده‌ایم این درک را در دیگر برادرانمان در خلیج فارس نیز به وجود آوریم. در ادامه دیدار، رئیس‌جمهور ایران با تأکید بر اینکه ملت‌های اسلامی به‌ویژه کشورهای منطقه احتیاج به پیوند و همکاری و وحدت عمیق دارند، گفت با حمله عراق به ما و شروع جنگ، حامیان جهانی رژیم عراق کوشش کردند وانمود کنند که ما با یک همسایه نمی‌توانیم زندگی کنیم و ما عملاً نشان داده‌ایم که جمهوری اسلامی با همه همسایگانی که مایل‌اند روابط سالم و قوی داشته باشند، روابط خود را به سطوح بالایی رسانده است. [گ 325]
سفر راشد عبدالله به ایران بازتاب گسترده‌ای داشت، منابع و رسانه‌های خارجی هدف وی را متقاعد کردن ایران به تعویق تهاجم زمینی علیه عراق اعلام کردند، امّا روزنامه انگلیسی‌زبان تهران تایمز به‌گونه‌ای صریح و غیررسمی نظر جمهوری اسلامی را چنین اعلام کرد: تلاش شیخ راشد صرفاً باید متوجه قانع نمودن دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس گردد که تنها راه‌حل برای جنگ، سرنگونی هرچه سریع‌تر رژیم بعث عراق و پرداخت غرامت جنگی به ایران است. [گ 326] منابع دیپلماتیک منطقه هم سفر راشد عبدالله را مثبت ارزیابی کردند و درمورد تلاش شورای همکاری برای توقف جنگ ابراز خوش‌بینی کردند. [گ 327] از سوی دیگر، یونایتدپرس در گزارشی از ابوظبی، تلاش‌های دیپلماتیک اخیر برای توقف جنگ را به‌دلیل پافشاری ایران بر شرایطش ناموفق
اعلام کرد. یونایتدپرس با اعلام اینکه رهبران ایران بازهم مؤدبانه تلاش دیگری ازجانب حامیان عرب عراق را برای مذاکره درمورد پایان دادن صلح‌آمیز جنگ رد کردهاند، افزوده که مقامات رسمی و دیپلمات‌های منطقه این را نتیجه‌گیری غم‌انگیز سفر وزیر خارجه امارات به تهران خواندند. یک مقام رسمی امارات که در سفر همراه عبدالله بوده، گفت اثری از تغییر در مواضع ایران مشاهده نکرده و ایران مُصراً خواهان سرنگونی صدام و پرداخت غرامت جنگی قریب 200 میلیارد دلار است. [گ 506] قابوس حاکم عمان نیز با بیان اینکه ایران به اقدامات شورای همکاری حسن تفاهم نشان داده، گفته است عراق برای برقراری صلح ابراز تمایل کرده، ولی ایران هیچ علاقه‌ای به کوشش‌های شورای همکاری نشان نداده است. [گ 561] وزیر امور خارجه انگلیس نیز در پایان سفر به عمان، عربستان و کویت اعلام کرد که حکام این کشورها از پایان یافتن جنگ ناامیدند و دراینباره پیشنهادی جز توسل به ابرقدرت‌ها ندارند. وی افزود که نقش ابرقدرت‌ها را دراین‌مورد نباید بیش‌ازحد تلقی کرد. در این مرحله، دشوار است که کشوری بتواند برای پایان دادن به جنگ پیشنهادی ارائه دهد. [گ 41]
از سوی دیگر، باتوجه‌به اینکه سوریه و لیبی روابط نزدیکی با ایران داشتند و در برخی مجامع بین‌المللی از موضع ایران حمایت می‌کردند و برای ایران روزنة محدودی وجود داشت که در وضعیت تحریم شدید، برخی از اقلام نظامی را به‌سختی ازطریق این دو کشور تهیه کند، اعضای اتحادیة عرب از مدتی قبل با تشکیل کمیته آشتی عرب، کوشیدند با کاستن از دشمنی سوریه و لیبی با عراق و نزدیک کردن این دو کشور به عراق، از حمایت آنها از ایران بکاهند. این کمیته تلاش فراوانی دراین‌زمینه کرد، اما ناکام ماند. تنها موفقیت کمیته آشتی عرب بعد از چهار ماه، تلاش میانجیگرانه میان اردن و سوریه، ملاقات و مذاکره حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه و حسین حاکم اردن در سفر به سوریه بود که این سفر هم بدون بیانیة مشترک پایان یافت. [گ 336 و گ 358]
ب. سازمان کنفرانس اسلامی
سازمان کنفرانس اسلامی در اجلاس سال 1981 خود، یک کمیته صلح برای کمک به پایان جنگ ایران و عراق تشکیل داد، ولی بی‌توجهی این کمیته به اعلام متجاوز و نیز بی‌توجهی به حقوق کشور مورد تجاوز موجب شد تلاش‌های این کمیته بی‌نتیجه بماند؛ به‌همین دلیل ایران ادامه مذاکره با این کمیته را مشروط به شرایطی کرد. به‌گفته وزیر امور خارجه مالزی، قرار بود نخست‌وزیر مالزی هیئت نمایندگی کمیته صلح اسلامی را برای حضور در تهران در 24/9/1364، سرپرستی کند، ولی ایران اعلام کرد برای مذاکره، کمیته صلح اسلامی باید اول متجاوز را مشخص کند، خسارات جبران گردد و محکمه‌ای برای حل اختلافات مرزی تشکیل شود، لذا این
مذاکرات به تأخیر افتاد. از سوی دیگر، اعلام شد که در اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی برای خاتمة جنگ ایران و عراق راه‌حل جدیدی بررسی خواهد شد. [گ 224]
شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی 16 دی 1364 در مراکش، آغاز به کار کرد و هیئتی از ایران نیز در آن حضور داشت. از موضوع‌های مهم این اجلاس و اختلاف‌برانگیزترین آنها جنگ ایران و عراق بود. [گ 480] درحالی‌که هیچ طرحی دراینباره در دستور کار اجلاس نبود، گفته می‌شد این موضوع فقط درجهت فشار به ایران در این اجلاس گنجانده شده است. در جلسه افتتاحیه، رئیس کنفرانس از ایران خواست تا منطق نشان دهد و درباره پایان جنگ با عراق مذاکره کند. نماینده ایران با اعتراض به این اظهارات، این درخواست را تخلف از اصول بی‌طرفی سازمان کنفرانس اسلامی خواند. [گ 505] از سوی دیگر، عراق در سومین روز اجلاس، طرحی را درمورد جنگ تسلیم اجلاس کرد که در آن خواستار آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروهای دو کشور به مرزهای قبل از جنگ شده بود. وزیر امور خارجه عراق در نطق خود در این اجلاس ایران را مسئول آغاز جنگ، ادامه و نتایج آن اعلام کرد و گفت ایران با ادامه سیاست توسعه‌طلبانه، عامل اصلی ادامه جنگ و برهم‌زننده امنیت و ثبات منطقه است. [گ 530]
در چهارمین روز اجلاس، درباره حل‌وفصل جنگ به‌طور مفصل بحث شد و ایران پیش‌نویس قطعنامه‌ای را به اجلاس پیشنهاد کرد که در آن به راه‌های کم کردن رنج‌های جنگ؛ ازجمله تحریم کاربرد سلاح‌های شیمیایی و پرهیز از حمله به هدف‌های غیرنظامی تأکید شده بود. نماینده ایران در این کنفرانس هم با بیان اینکه عراق درحال تقویت نیرو و دستیابی به برتری نظامی است و دوباره به ایران حمله خواهد کرد، خواستار تضمین صلحی بادوام شد. [گ 560] سازمان کنفرانس اسلامی پس از پنج روز به کار خود پایان داد و برخلاف میل و اصرار عراق و چند کشور حامی آن، در پایان این اجلاس قطعنامه‌ای درباره جنگ صادر نشد. سرپرست هیئت ایران گفت موضع ما این بود که هیچ قطعنامه‌ای بدون محکومیت متجاوز مورد تأیید ما نیست و عراق در مقابل می‌کوشید قطعنامه‌ای مبنی‌بر خاتمه مخاصمات بدون ذکری از متجاوز به تصویب برسد که موفق نشد. [گ 582] دیپلمات‌های مقیم مراکش صادرنشدن بیانیه درمورد جنگ را به‌منزلة پیروزی ایران اعلام و تأکید کردند کنفرانس فاس شکستی برای عراق بود، چراکه کشورهای اسلامی موضع مناسب‌تری نسبت به سالهای قبل درمورد ایران در پیش گرفته‌اند. [گ 676] به این ترتیب، حضور هیئت جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی سبب شد که این سازمان موضعی علیه ایران یا به نفع عراق اتخاذ نکند، اما همان‌طور که انتظار می‌رفت، سازمان در این اجلاس خود نه‌تنها موفق به اقدام یا اتخاذ تصمیمی برای خاتمه جنگ نشد، بلکه برای فعال کردن کمیته صلح اسلامی نیز نتوانست تصمیمی بگیرد.
پ. سفر نخست‌وزیر ترکیه به ایران
ترکیه در دوران جنگ، روابط تجاری گسترده و رابطه سیاسی مناسبی با ایران داشت، از 5 تا 11 دی 1364، یک هیئت بزرگ اقتصادی و تجاری به سرپرستی وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه به ایران آمد و تفاهم‌نامه‌ای نیز میان دو کشور به امضا رسید. نخست‌وزیر ترکیه نیز از 13 تا 16 دی، همراه گروهی از مشاوران، نمایندگان پارلمان و عده‌ای از تجار ترکیه به ایران سفر کرد. این سفر بیشتر جنبه اقتصادی و تجاری داشت، لیکن موضوعات سیاسی به‌خصوص جنگ ایران و عراق از بحث‌های مهم نخست‌وزیر ترکیه در ایران بود و از اظهارات وی چنین درک می‌شود که به‌گونه‌ای ازطرف غرب مأموریت داشته که ضمن اخذ دیدگاه‌های مقامات ایران درباره جنگ، آنان را ترغیب به پایان جنگ کند و از احتمال دخالت ابرقدرت‌ها بترساند، اما مقامات ایران بر شرایط اعلام‌شده و حداقل محاکمه صدام و پرداخت خسارت‌ها تأکید کردند.
اوزال نخست‌وزیر ترکیه در همة اظهارات خود درباره جنگ تأکید بر بی‌طرفی ترکیه داشت. وی در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی به‌طور تلویحی و بیانی بسیار محافظه‌کارانه پذیرفت که عراق آغازگر جنگ بوده است و گفت درصورت تمایل یکی یا دو طرف جنگ آماده میانجیگری است. [گ 184] در اولین دوره مذاکرات، نخست‌وزیر ایران با بیان اینکه: «ما در چهره دشمن خود، تجاوزگری را می‌بینیم که اگر نتوانیم او را سرکوب کنیم، منطقه روی صلح و امنیت نخواهد دید.» با اشاره به بخشی از جنایات رژیم عراق، گفت که در قبال چنین جنایاتی از برادران ترک خود انتظار حساسیت بیشتری داریم. درپی این مذاکرات، اوزال در مصاحبه‌ای گفت: «دیدگاه ایران نسبت به جنگ تغییری نکرده و روزنه امیدی برای صلح دیده نمی‌شود. ... شرط‌های موجود مساعد به نظر نمی‌رسد و ایرانی‌ها تصمیم دارند تا حصول نتیجة خوب جنگ را ادامه دهند.» [گ 436]
در مذاکرات خصوصی، نخست‌وزیر ایران با اشاره به اینکه «ازنظر نیروی انسانی و اقتصادی و امکانات در وضعیت خوبی قرار داریم.» تأکید کرد: «ما سیاستی اتخاذ کرده‌ایم که اگر جنگ 20 سال هم طول بکشد ادامه خواهیم داد.» اوزال پرسید: «آیا مسئله عراق فقط صدام است و اگر به اذن خدا صدام برود، جنگ تمام خواهد شد؟» مهندس موسوی پاسخ داد: «مسئله صدام است و اگر صدام برود جنگ نخواهد بود.» [گ 437]
نخست‌وزیر ترکیه در مذاکره با جانشین فرمانده کل قوا گفت جنگ بسیاری از امکانات شما را از بین می‌برد. آقای هاشمی ضمن تأیید این موضوع گفت: هیچ راهی بجز خلاص شدن از حزب بعث وجود ندارد، اگر شما راه‌حلی دارید مطرح کنید. اوزال پاسخ داد که راه‌حلی در نظر نداریم، ولی اگر صلح شود و عراق خسارت بپردازد، رژیم عراق نخواهد ماند. آقای هاشمی گفت اگر صدام محکوم شود، گمان می‌کنم که صدام نمی‌ماند. اینکه مطرح کردید اگر جنگ
تمام شود و خسارت‌ها را کشورهای دیگر بپردازند، به‌معنای نگه داشتن صدام است. آقای هاشمی این تصور برخی همسایگان را که ایران نمی‌تواند پیروز شود و نیز اینکه کمیته صلح اسلامی موضع روشنی اتخاذ نکرده و متجاوز بودن صدام را اعلام نکرده، اشتباه خواند. اوزال پرسید درصورتیکه صدام از بین برود مسئله حل می‌شود؟ آقای هاشمی ضمن تأیید این موضوع افزود که مسئله خسارت هم باید حل شود. [گ 457]
در دیدار نخست‌وزیر ترکیه با رئیس‌جمهور ایران نیز جنگ مهم‌ترین موضوع بحث بود. اوزال با اشاره به اینکه امکانات بسیاری صرف جنگ می‌شود، خاتمه جنگ را به نفع همه خواند و گفت این نگرانی وجود دارد که درصورت ادامه جنگ، قدرت‌های بزرگ در منطقه دخالت کنند. رئیس‌جمهور ایران پاسخ داد: این جنگ به خواست ابرقدرت‌ها شروع شد و رژیم کنونی عراق، توسعه‌طلب، جنگ‌افروز و به‌شدت تحت‌تأثیر ابرقدرت‌هاست و مذاکره با آن امری صوری و خیالی است. اوزال ضمن بیان اینکه عربستان و کشورهای عرب منطقه از ایران و عراق واهمه دارند و مایل به پیروزی هیچ کدام نیستند، دوباره احتمال دخالت ابرقدرت‌ها را درصورت ادامه جنگ مطرح کرد و راه‌حلی پیشنهاد کرد مبنی‌بر اینکه اگر ایران خود مایل به صلح با عراق باشد، با این شرط که عراق مجبور باشد تمام خسارت‌های جنگ را بپردازد، که درصورت پذیرش این شرط، صدام دیگر نخواهد توانست در عراق بماند و پاسخ ملتش را بدهد و اگر حاضر به پرداخت غرامت نشد، این‌بار صدام جنگ‌طلب تلقی خواهد شد، نظر ایران را جویا شد. آیت‌الله خامنه‌ای گفت که ما هیچ‌گونه پیشنهادی درمورد رژیم آینده عراق نداریم، ولی هرکس به‌جای صدام باشد بهتر از وی خواهد بود. ما دولتی را در عراق می‌خواهیم که خصوصیت تجاوزگری نداشته باشد و مجدداً تجاوز نکند. درمورد جنگ نیز ما انشاءالله به‌زودی جنگ را تمام خواهیم کرد. [گ 457]
و سرانجام، نخست وزیر ایران هنگام بدرقه نخست‌وزیر ترکیه به وی گفت که اگر کمیته صلح کنفرانس اسلامی کتباً نامهای محرمانه به ایران بنویسد و در آن متذکر شود که عراق باید کلیه خسارت‌های جنگی را بپردازد، ما آماده‌ایم دراین‌مورد مطالعه کنیم. [گ 474]
ت. سفر هیئت ژاپنی به ایران
یک هیئت ژاپنی به سرپرستی ماسایوکی فوجیو نماینده پارلمان ژاپن و رئیس شورای سیاست‌گذاری حزب لیبرال دمکرات و رئیس انجمن پارلمانی ایران و ژاپن به‌عنوان فرستادة ویژة نخست‌وزیر ژاپن و نیز میاکه مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه ژاپن در سفری سه‌روزه (20 تا 22 دی) به ایران با رئیس مجلس، نخست‌وزیر، وزیر امور خارجه، وزیر نفت و اعضای کمیسیون سیاست خارجی مجلس مذاکره کردند. نشریه وزارت امور خارجه هدف این هیئت را: اوّلاً،
ارزیابی قدرت و نفوذ مجلس شورای اسلامی در تنظیم سیاست خارجی ایران، ثانیاً، تلاش جهت متقاعد کردن ایران برای شرکت در جلسات شورای امنیت و یافتن راه‌حلی برای خاتمه یا کاهش شدت جنگ اعلام کرده است. در مذاکرات این هیئت و مقامات ایران، سرپرست هیئت درباره جنگ این مطالب را مطرح کرد: 1. امیدوارم برای شرکت ایران در شورای امنیت شرایطی فراهم شود. اگر ایران وضع برحق خود را با جدیت در شورای امنیت مطرح کند، کشورهایی پیدا خواهند شد که حرفهای شما را بشنوند. 2. عراق این جنگ را شروع کرده، به مناطق مسکونی و نفتکش‌ها حمله کرده، سلاح شیمیایی به کار برده و به کارهای غیرانسانی دست زده است. ما مایلیم بدانیم برای خاتمه جنگ چه کارهایی از ما ساخته است. 3. سازمان ملل و شورای امنیت تلاش خود را برای استقرار صلح کردهاند، اما کار آنها به نتیجه رضایت‌بخش نرسیده است.
آقای هاشمی دراینباره پاسخ داد که ما هم علاقه‌مندیم جنگ تمام شود؛ اگر شما می‌توانید کاری کنید که متجاوز کیفر ببیند و مظلوم هم به حق خود برسد و حق اجرا شود، ما هم مایلیم که ژاپن فعال باشد.
نخست‌وزیر درمورد اظهارات فوجیو گفت: مشارکت ما در شورای امنیت بستگی به موضع شورا و اصول سازمان ملل دارد که باید متجاوز محکوم شود. اگر ما موضع مثبتی از شورای امنیت ببینیم راجع به شرکت در آن فکر خواهیم کرد. شما تلاش خود را درخصوص رفتار صحیح‌تر شورای امنیت به عمل آورید، ما هم یقیناً با این پیشنهاد قوی‌تر برخورد می‌کنیم.
مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه ژاپن نیز در ملاقات با معاون بین‌المللی و مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه ایران درباره جنگ نکاتی مطرح کرد: 1. باتوجه‌به مواضع ایران و عراق، جنگ به‌سادگی پایان نخواهد یافت و هیچ طرف صددرصد پیروز نخواهد شد. 2. مسئلة جنگ ایران و عراق چند بار در اجلاس سران کشورهای صنعتی مطرح شده و در اجلاس ماه مه در توکیو نیز به بحث گذاشته خواهد شد. جوّ اجلاس‌ها معمولاً به نفع عراق بوده، ولی ژاپن سعی در متعادل کردن نظرات داشته است. 3. وضع اقتصادی عراق به‌خصوص با استفاده از دو خط لوله نفت ترکیه و عربستان خوب و مستحکم است و رژیم صدام هم با هیچ مشکلی مواجه نیست. 4. شوروی و کشورهای عربی به‌خصوص عربستان به حمایت خود از عراق ادامه می‌دهند. 5. بهترین راه برای شما این است که از امکانات سازمان ملل و شورای امنیت استفاده کنید و مواضع خود را به اطلاع جهانیان برسانید و اگر در جلسات رسمی شورای امنیت شرکت نمی‌کنید در جلسات غیررسمی شرکت کنید. 6. شورای امنیت شرط تعیین‌شده ازسوی شما؛ یعنی تعیین متجاوز و محکومیت آن را نمی‌پذیرد. [گ 646]
نشریه رویدادها و تحلیل، در بررسی سفر این هیئت ژاپنی نوشته است: «به‌دنبال شکست نسبی تلاش‌های صلح شورای همکاری و نیز سفر قریب‌الوقوع قائم‌مقام وزیر خارجه شوروی به ایران، غرب نیازمند یک حرکت دیپلماسی جدید بوده و در همین راستا ژاپن به‌دلیل تلاش‌های گذشته
و نیز ارتباطات اقتصادی و دیپلماسی وسیع با کشورهای منطقه وارد عمل شده است.» [گ 615] گفتنی است که این هیئت ژاپنی بعد از ایران به قطر، عربستان، سوریه و اردن سفر کرد. از سوی دیگر، خبرگزاری ژاپنی کیودو با بررسی تحرکات دیپلماتیک اخیر ایران و تأکید بر اینکه بهبود روابط خارجی، موضع ایران را در کوشش برای مصالحه مستحکم خواهد کرد، این تحرکات را نشانة تغییرات اساسی در سیاست جنگی ایران ندانسته و با اشاره به اینکه ایران خود را برای یک تهاجم زمینی آماده کرده، افزوده است که رهبران ایران با پیش کشیدن لزوم مجازات مسببین جنگ، موضع سرسختانه‌ای را در قبال عراق در پیش گرفته‌اند. [گ 477]
ث. سفر وزیر امور خارجه هند به ایران
وزیر امور خارجه هند در رأس هیئتی از 20 تا 22 دی‌ماه به ایران سفر کرد. به‌دلیل اینکه در این دوره هند ریاست جنبش عدم‌تعهد را به عهده داشت، پیش‌بینی می‌شد که این سفر تلاشی ازجانب جنبش عدم‌تعهد درمورد جنگ ایران و عراق باشد، امّا ظاهراً چنین نبود، بلکه هدف نزدیک کردن روابط دو کشور به‌خصوص درزمینه اقتصادی و شرکت وزیر خارجه هند در سومین اجلاس مشترک ایران و هند بود. از وی اظهارنظری درباره جنگ منتشر نشد بجز آنچه هنگام ترک تهران به خبرنگاران اظهار کرد. وی گفت که نگرانی هند را از ادامه جنگ ایران و عراق - که هر دو از اعضای جنبش عدم‌تعهد هستند - به رهبران ایران ابراز داشته است. وی افزود که هند می‌کوشد تا در منطقه صلح برقرار گردد. [گ 644] وزیر امور خارجه هند در ملاقات با آقای هاشمی گفت: «ما طرف‌دار صلح در منطقه اقیانوس هند و خلیج فارس هستیم و معتقدیم که قدرت‌های بزرگ حق دخالت دراین‌زمینه را ندارند و اگر کشورهای منطقه باهم متحد شوند، قدرت‌های بزرگ ناچار خواهند شد که منطقه را ترک نمایند.» آقای هاشمی هم اظهار امیدواری کرد که این خواستة بحق، به‌زودی محقق گردد. [گ 644] نخست‌وزیر ایران نیز در ملاقات وزیر امور خارجه هند درباره جنگ گفت: «صلحی که
ابرقدرت‌ها دنبال آن هستند، درنهایت منجر به آغاز مسابقه تسلیحاتی در منطقه خواهد شد. ... ما مصمم هستیم جنگی را که به ما تحمیل شده است، پیروزمندانه به پایان برسانیم و منطقه را برای همیشه از تهدیدات پاک سازیم.» [گ 616] وزیر امور خارجه هند بعد از ایران به کویت و بحرین سفر کرد و در پایان سفر خود در مصاحبه‌ای در بحرین با اشاره به اینکه حامل راه‌حلی برای پایان جنگ نبوده، ولی درباره آثار منفی آن در ثبات منطقه مذاکره کرده، گفت که امیدوار نیست این جنگ به‌زودی به پایان برسد؛ نخست باید به آتش‌بس دست یافت، سپس دو کشور را قانع کرد که این مشکل قابل‌حل است. [گ 743]
در این دوره زمانی در روابط ایران با سوریه چند موضوع مطرح بود: 1. تلاش حامیان عراق برای ایجاد فاصله میان ایران با دو کشور دیگر که به اقدامات کمیته آشتی عرب اشاره شد. همچنین تلاش امریکا با همکاری مصر برای اجرای طرحی با هدف از هم پاشیدن هم‌پیمانی ایران و سوریه و لیبی. [گ 772] 2. تلاش سوریه برای اجرای سیاست‌های خود در لبنان با گرفتن برخی گروه‌های لبنان در زیر چتر خود و امضای توافقنامه‌ای میان این گروه‌ها برای خاتمة درگیری داخلی؛ موافقت‌نامه‌ای که گفته می‌شد اجرای آن به نفع اسرائیل و به زیان گروه‌های انقلابی لبنان است. [ض گ 332] 3. در این دوره گزارش‌هایی مبنی‌بر قطع صدور نفت ایران به سوریه منتشر و دلایلی برای این اقدام برشمرده می‌شد؛ ازجمله: مخالفت ایران با توافقنامه‌ای که سوریه به لبنان تحمیل کرده بود؛ فشار سوریه به گروه‌های انقلابی لبنان؛ بهبود روابط سوریه با اردن؛ تأخیر در پرداخت بدهی‌های سوریه به ایران. [گ 479]
از سوی دیگر، به‌رغم برخی موضوع‌ها که نشانه‌هایی از سردی روابط ایران و سوریه در آن بود، اجلاس سه‌جانبه وزیران امور خارجه ایران و سوریه و لیبی در آخر آذر و اول دی‌ماه، حکایت از تحکیم روابط سه کشور می‌کرد. در این اجلاس، سه کشور بر اجرای اقدامات مشترک علیه تهدیدها و تحریک‌های امپریالیسم عهد بستند و اعلام شد که حمله به یکی از سه کشور، شامل دو کشور دیگر نیز می‌شود. [گ 140] وزیران امور خارجه سه کشور، این اجلاس را موفق خواندند. در بیانیه پایانی این اجلاس، حکومت عراق به‌دلیل آغازگری جنگ، حمله به شهرها و کشتی‌ها و به‌کارگیری سلاح شیمیایی و نیز تهاجم امپریالیسم و صهیونیسم علیه کشورهای منطقه به‌خصوص سوریه و همچنین تمرکز ارتش مصر و حضور ناوهای امریکا در مرزهای لیبی محکوم و بر ادامة همکاری سه کشور تأکید شد. [گ 183]
ایران و لیبی به‌طورکلی در دوران جنگ روابط خوبی داشتند و هرچند با عدم ثبات رأی قذافی و برخی موضع‌گیری‌های متناقض فرازونشیب‌هایی در روابط بروز می‌کرد، اما در این دوران به‌ویژه با برگزاری اجلاس سه‌جانبه این روابط نزدیک شده بود. در این دوره، علاوه‌بر تهدیدات مصر علیه لیبی و پشتیبانی امریکا از آن، درپی حملة روز 6/10/1364 به باجه‌های هواپیمایی رژیم صهیونیستی در رم و وین که 17 کشته و 110 مجروح به جا گذاشت [گ 266] تیرهای اتهام به‌سوی لیبی سرازیر شد و احتمال حمله نظامی به این کشور قوت گرفت و همچنین جنگ تبلیغاتی علیه لیبی، سوریه و ایران به راه افتاد. درپی این وضعیت، قذافی در پیام‌هایی به مقامات ایران، خواهان توقف جنگ ایران و عراق و اعزام قوای ایران و عراق برای جنگ با رژیم صهیونیستی شد. [گ 392] هرچند مقامات ایران به‌طور رسمی از لیبی در قبال تهدیدات امریکا و اسرائیل حمایت کردند [گ 508 و گ 537] و وزارت امور خارجه ایران اقدام امریکا به مسدود کردن دارایی‌های لیبی را محکوم کرد [گ 625]، اما درخواست قذافی درمورد توقف جنگ ایران و عراق مشکوک تلقی شد.
کشورهای غربی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره در انتظار فروپاشی نظام جمهوری اسلامی بودند و در مراحل مختلف با طرح‌ریزی نقشه‌های مختلف یا حمایت از طرح‌های مقابله با این نظام، به‌ویژه پشتیبانی از گروه‌های مسلح و حمایت و تجهیز حکومت عراق، در این جهت کوشیدند، وقتی اقداماتشان راه به جایی نَبُرد و پایه‌های نظام جمهوری اسلامی مستحکمتر شد، درصدد بهبود رابطه با ایران برآمدند. به‌گفته سردبیر روزنامه فرانسوی لیبراسیون: «ایران جنگ را نخواهد باخت و اروپایی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که درحال‌حاضر، روابط خصمانه با جمهوری اسلامی ممکن است برایشان گران تمام شود.»
در چارچوب این سیاست، پس از دو سه هفته انتشار خبرهای مختلف درباره تصمیم فرانسه به اعزام هیئتی به ایران برای بهبود روابط دو کشور، سرانجام هیئت پارلمانی فرانسه شامگاه 22 آذر 1364، وارد تهران شد. اعضای این هیئت طی دو روز با رئیس کمیسیون خارجی مجلس شورای اسلامی، مدیرکل سیاسی اروپا و امریکا و معاونت امور بین‌المللی و اقتصادی وزارت امور خارجه ایران و رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس ملاقات کردند و درباره مسائل و مشکلات اساسی که سبب کدورت و سردی روابط دو کشور شده بود، تبادل‌نظر کردند. [گ 40] هیئت فرانسوی همچنین با معاون سیاسی نخست‌وزیر دیدار کرد. علیرضا معیری مشکلات عمدة بهبود روابط دو کشور را: روابط نظامی فرانسه با عراق، پناه دادن به تروریست‌های فراری و مسائل مالی اعلام کرد. در این دیدار، سخنگوی هیئت فرانسوی با تأیید اینکه ایران مورد تجاوز عراق قرار گرفته، گفت نمایندگان مجلس فرانسه آرزو دارند کشورشان به‌سمت بی‌طرفی مثبت نسبت به مسئله جنگ حرکت کند. [گ 25]
سرپرست هیئت فرانسوی پس از بازگشت به فرانسه، هدف اصلی این سفر را شکستن بن‌بست روابط ایران و فرانسه و فراهم کردن زمینه مناسب برای ازسرگیری گفتوگو میان مقامات دو کشور اعلام کرد و گفت نتیجه سفر از این نظر بسیار مثبت بوده است. اعضای این هیئت گفتند که تهران هرگونه مسئولیت درباره گروگان‌های فرانسوی در لبنان را رد و اعلام کرد این مشکلی میان فرانسه و لبنان است. سرپرست هیئت گفت اگر مذاکرات دو کشور به‌خوبی پیش برود، ایرانی‌ها ممکن است برای اثبات حسن‌نیت خود راه آزادی گروگانها را هموار کنند. [گ 96] وی همچنین در مصاحبه با رادیو امریکا (22/10/1364) درباره سیاست فرانسه در حمایت از عراق گفت ما طبق قرارداد، مقداری جنگ‌افزار به عراق فروخته‌ایم، اما هیچ احتیاجی نبود که هواپیماهای بسیار مدرن را به آن کشور قرض بدهیم. این عمل به نظر من مانند یک اعلان جنگ بود و من درک می‌کنم که ایران از این کار فرانسه خشمگین شده باشد. دایه گفت سفر ما به ابتکار چند صاحب صنعت فرانسوی بود که به روابط اقتصادی با ایران تمایل داشتند. وی گروگان‌گیری را نتیجة روابط تیره میان دو کشور اعلام کرد. [گ 648]
دولت فرانسه در ادامه تنش‌زدایی در روابطش با ایران، روز 8 دی درخواست کرد که فرستاده ویژه‌ای برای حل اختلافات مالی به ایران اعزام کند که با موافقت ایران [گ 305] هیئت اقتصادی - مالی فرانسه به ریاست مارتن نماینده ویژه دولت فرانسه از 14 تا 16 دی‌ماه در تهران با هیئت ایرانی دربارة وام یک میلیارد دلاری ایران به فرانسه، وام 943 میلیون فرانکی ایران به اوردیف، عدم برداشت اورانیوم توسط ایران و بیمه کناس مذاکره کردند. نتیجه این مذاکرات روشن شدن برداشت کلی هریک از دو طرف درباره اختلافات مالی و مشخص شدن دیدگاه‌های مشترک و متضاد اعلام شد و مقرر گردید مذاکرات، 23 تا 25 بهمن در پاریس ادامه یابد. در ادامة گزارش وزارت امور خارجه دراینباره آمده که این دور از مذاکرات یکی از بابرنامه‌ترین مذاکرات با فرانسوی‌ها درخصوص اختلافات مالی بوده است و درصورتیکه به همین ترتیب پیش برود، انتظار می‌رود که بتوان به راه‌حل معقول و مرضی‌الطرفین دست یافت. [گ 441 و گ 480]
از سوی دیگر، میتران رئیس‌جمهور فرانسه به مناسبت آغاز سال جدید میلادی پیام تبریکی برای رئیس‌جمهور ایران ارسال و در آن آرزو کرد که این سال حل مسائل دو کشور و فشرده شدن روابط دوستانه سنتی دو ملت را به همراه داشته باشد. [گ 242]
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، از 23 دی تا 2 بهمن 1364 در رأس هیئتی سیاسی - اقتصادی به پاکستان، تانزانیا، موزامبیک، آنگولا و زیمبابوه سفر کرد. وی هدف سفر به پاکستان را برقراری رابطه نزدیک و استقبال از هرگونه اتحادی که تحت نفوذ قدرت‌های استکباری نباشد و سفر به کشورهای افریقایی را در چارچوب اهداف مبارزه با نژادپرستی، تبعیض نژادی و اشتراک در مبارزه با سیاست توسعه‌طلبانه امریکا اعلام کرد. رئیس‌جمهور گفت درمورد جنگ حرف نگفته‌ای نداریم و شرایط خاتمه جنگ را اعلام کرده‌ایم. [گ 668] در همة این کشورها به‌ویژه پاکستان علاوه‌بر مقام‌های این کشورها، مردم از هیئت ایرانی استقبال باشکوهی کردند. رئیس‌جمهور ایران در پاکستان تنها راه عادلانه خاتمه جنگ را محکومیت و مجازات متجاوز اعلام کرد و افزود رفع تجاوز از ملت فلسطین و لبنان مبارزه و نابودی رژیم صهیونیستی است. وی راه‌حل مسئلة افغانستان را خروج فوری و بدون قیدوشرط نیروهای اشغالگر، عدم جایگزینی نیروی استکباری دیگر و بازگشت آوارگان اعلام کرد. رئیس‌جمهور گسترش روابط با کشورهای اسلامی و همسایه را از مبانی اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران خواند. ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان نیز بر اهمیت و ضرورت روابط متقابل تأکید کرد و اتحاد و مقاومت علیه قدرت‌های صهیونیستی و طاغوتی را ضروری خواند و از ادامه جنگ ایران و عراق ابراز نگرانی کرد و خواستار پایان سریع آن شد. [گ 669 و گ 670]
رئیس‌جمهور ایران در روز دوم سفر به پاکستان با رئیس‌جمهور این کشور درباره افغانستان، کنفرانس اسلامی، جنبش عدم‌تعهد، فلسطین و همکاری دو کشور مذاکره کرد. آیت‌الله خامنه‌ای همچنین با مسئولان سیاسی و فرهنگی ایران در پاکستان و نیز با جمعی از علمای شیعه و سنی دیدار کرد. مذاکرات وزیران خارجه ایران و پاکستان نیز به امضای یادداشت تفاهمی درباره موضوع‌های اقتصادی، بازرگانی و کشاورزی انجامید. [گ 694 و گ 695] آیت‌الله خامنه‌ای در سومین روز سفر به پاکستان، همراه رئیس‌جمهور این کشور در میان استقبال گسترده مردم وارد شهر تاریخی لاهور شد و در سخنانی بر ضرورت اتحاد مسلمانان و مبارزه با امریکا تأکید و پیام امام خمینی درباره ضرورت وحدت جوامع اسلامی و مبارزه با سلطه‌گران را به مردم ابلاغ کرد. [گ 721] رئیس‌جمهور ایران قبل از ترک پاکستان در مصاحبه‌ای به پرسش‌های خبرنگاران درباره جنگ، روابط ایران و عربستان، پیمان سنتو، مسئله افغانستان و نتایج سفر به پاکستان پاسخ داد. [گ 723]
سفر رئیس‌جمهور به پاکستان بازتاب بسیار گسترده‌ای در رسانه‌های پاکستان و جهان داشت و رادیو و تلویزیون پاکستان به‌طور بی‌سابقه برنامه‌های این سفر را منتشر کردند.
رئیس‌جمهور اسلامی ایران در دومین مرحله سفر با استقبال مقام‌های تانزانیا وارد دارالسلام پایتخت این کشور شد و در مسیر ده کیلومتری تا محل اقامت به ابراز احساسات مردم پاسخ گفت. در مذاکرات رئیسان جمهور دو کشور، علی حسن موئینی رئیس‌جمهور تانزانیا، گفت که دو کشور دیدگاه‌های مشترکی درباره بسیاری از مسائل جهان دارند؛ هر دو مخالف ظلم و استعمار و حامی مستضعفان هستند و رژیم‌های اسرائیل و افریقای جنوبی را محکوم می‌کنند. وی افزود ما به‌خوبی می‌دانیم که چرا این جنگ ادامه دارد و می‌دانیم که ایران جنگ را شروع نکرد، بلکه جنگ به ایران تحمیل شد. آیت‌الله خامنه‌ای نیز ضمن تأکید بر برادری و همدردی با مردم افریقا، رژیم صهیونیستی و افریقای جنوبی را دو رژیم مشابه خواند و اعلام کرد که روابط ما با کشورهای خط مقدم جبهه بر مبنای مبارزه واقعی با رژیم افریقای جنوبی است. وی گفت که جنگ تحمیلی فقط با تنبیه متجاوز، ریشه‌کن ساختن فتنه‌انگیزان و تحقق کامل عدالت پایان خواهد یافت. رئیس‌جمهور تانزانیا نیز اظهار امیدواری کرد که جنگ با راه‌حل مسالمت‌آمیز پایان یابد. [گ 745] رئیس‌جمهور ایران در دومین روز سفر به تانزانیا با رهبران سیاسی سازمان‌ها و کنگره ملی افریقا دیدار و تنها راه پیروزی در مقابل رژیم افریقای جنوبی را مقاومت مردمی اعلام کرد. رئیس‌جمهور ایران سپس عازم زنگبار شد و با رئیس‌جمهور زنگبار مذاکره کرد و بعد از آن با علمای اسلامی زنگبار دیدار و سپس با حضور در نمازجمعه بر اهمیت نماز و ضرورت اتحاد مسلمانان تأکید کرد. در پایان سفر رئیس‌جمهور ایران به تانزانیا، توافقنامه همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور امضا شد. [گ 768و گ 801]
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامة سفر، وارد موزامبیک شد و مورد استقبال مقامات و مردم این کشور
قرار گرفت. رئیس‌جمهور موزامبیک در ضیافت شام از مبارزه علیه رژیم افریقای جنوبی و رژیم صهیونیستی حمایت کرد و با ابراز نگرانی از ادامه جنگ ایران و عراق خواستار خاتمه آن شد. رئیس‌جمهور ایران در پاسخ، مبارزه با رژیم افریقای جنوبی بدون مبارزه با حامیان این رژیم و امریکا را ناممکن خواند و حمایت جمهوری اسلامی را از مبارزه با رژیم افریقای جنوبی اعلام کرد. وی ضمن برشمردن اهداف رژیم عراق در تحمیل جنگ به ایران، تحقق عدالت را تنها با احقاق حق مظلومان، تنبیه متجاوز و ریشه‌کنی فتنه‌انگیز میسّر خواند. [گ 802] در پایان سفر موزامبیک، پروتکل همکاری‌های نفتی، بازرگانی و کشاورزی امضا شد. [گ 830]
آنگولا مقصد بعدی رئیس‌جمهور بود. در مذاکرات سران دو کشور، رئیس‌جمهور آنگولا ضمن ابراز نگرانی از ادامة منازعه عراق و ایران، گفت از دو طرف استمداد می‌کنیم که به راه‌حل مسالمت‌آمیزی برای صلح دست یابند. آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ با بیان اینکه ما تجاوز رژیم عراق را منازعه نمی‌دانیم و این تجاوز به انقلاب اسلامی ما بود، تنها راه خاتمة جنگ تحمیلی را از میان برداشتن متجاوز اعلام کرد. [گ 857]
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران ظهر روز 30 دی، وارد حراره پایتخت زیمبابوه شد و مورد استقبال قرار گرفت. هیئت ایرانی از حضور در ضیافت شام رئیس‌جمهور زیمبابوه به‌دلیل وجود شراب بر سر میزها و حضور خانم‌های بی‌حجاب بر سر میز هیئت ایرانی و حضور گروه موزیک، خودداری کرد. این موضوع بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های غربی داشت. [گ 858] گزارش مذاکرات دو کشور در کتاب بعدی روزشمار درج شده است.
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان و هیئت مشترک حزبالله و جنبش امل لبنان در این دوره به ایران سفر کردند و با مقامات و شخصیت‌های جمهوری اسلامی دیدار و مشکلات و مسائل لبنان را در میان گذاشتند. مقامات ایران نیز ضمن دعوت همة مسلمانان لبنان به وحدت و ایستادگی دربرابر رژیم صهیونیستی، مسائل لبنان را از مسائل اصلی ایران خواندند. از سوی دیگر، جنگ قدرت میان گروه‌های لبنانی در بیروت که از مدتی قبل آغاز شده بود، ادامه یافت و سرانجام پس از سه ماه مذاکره، براثر فشار سوریه، رهبران سه گروه لبنانی: جنبش امل، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه (دروزی‌ها) و نیروهای لبنانی (مسیحیان) روز 7 دی‌ماه موافقت‌نامه‌ای را درمورد پایان جنگ داخلی لبنان، اصلاحات سیاسی و اقتصادی و لغو سیستم طایفه‌ای در دمشق امضا کردند. [گ 286] باتوجه‌به تناقص در اهداف امضا‌کنندگانِ این توافقنامه، پیش‌بینی می‌شد که اجرای آن با موفقیت روبهرو نشود؛ چراکه باوجود این توافق، درگیری‌های لبنان متوقف نشد و علاوه‌برآن، به‌دلیل مخالفت رئیس‌جمهور لبنان با این موافقتنامه، بحران لبنان تشدید شد و طی
درگیری میان شبه‌نظامیان مسیحی به رهبری حبیقه (امضاکننده توافقنامه) با شبه‌نظامیان مسیحی مخالف توافقنامه، عدة بسیاری کشته و مجروح شدند. [گ 836]
هیئت مشترک امل و حزبالله لبنان در تهران این توافقنامه را به نفع اسرائیل اعلام کردند و برخی مقامات ایران نیز آن را به نفع اسرائیل و فالانژها (شبه‌نظامیان مسیحی) که متحد اسرائیل هستند اعلام و از این توافقنامه اظهار ناخرسندی کردند و خواستار حل مشکلات لبنان به نفع ملت محروم و نیروهای ترقی‌خواهی لبنان که علیه اسرائیل مبارزه می‌کنند، شدند. [گ 331 و گ 332] از سوی دیگر، کشورهای عربی با پشتیبانی از اجرای توافقنامه دمشق، درصدد تضعیف موقعیت ایران در لبنان برآمدند. [گ 675] به‌هرصورت، تا پایان این دوره هم بحران لبنان ادامه یافت و امضای توافقنامه هم کاری از پیش نبرد و حبیقه یکی از امضاکنندگان نیز از رهبری فالانژها برکنار شد.
گروگان‌گیری چند مأمور امنیتی و سیاسی امریکا و اروپا و اسرائیل در لبنان از اسفند 1362 تا خرداد 1364 نیز یکی از مسائل این کشور بود. تری ویت یک اسقف انگلیسی - که یک مأمور امنیتی بود و خود نیز به گروگان گرفته شد - طی سفرهایی به لبنان و مذاکره با گروگان‌گیران و همچنین شیخ فضل‌الله از رهبران شیعه لبنان با واسطه‌هایی درزمینه آزادی گروگانها کوشیدند. سوریه نیز دراینباره تلاش‌هایی کرد، اما عدم پذیرش شرایط گروگان‌گیران که بیشتر آزادی زندانیانی در کویت، انگلیس و فرانسه بود، تلاش‌ها را با بن‌بست روبهرو کرد. از سوی دیگر، با گمانه‌زنی‌هایی که گروگان‌گیران طرف‌دار ایران هستند، امریکا و فرانسه از ایران انتظار واسطه‌گری داشتند. دراینباره ایران کوشید حتی‌المقدور به آزادی برخی گروگانها کمک کند که در موضوع "ماجرای مک فارلین" که در ادامه آمده به آن اشاره شده است.
در ماجرای مک فارلین، در یک سوی آن ایران قرار داشت و برای دستیابی به مهمات و سلاح‌های ویژه تلاش می‌کرد و در کنار آن ضمن ملاحظات انسان‌دوستانه به رهایی گروگان‌های امریکایی و غربی در لبنان کمک می‌کرد و در سوی دیگر، دولت وقت امریکا بود که کوشید با هدف آزاد ساختن گروگان‌های امریکایی به ایران سلاح‌های انباری بفروشد و عواید آن را صرف کمک به کنتراها - از مخالفان دولت انقلابی نیکاراگوئه - کند و دراین‌میان، واسطه‌ها نیز با هدف کسب سود یا شاید هم کمک به ایران یا امریکا وارد صحنه شدند. افشای این ماجرا به بحرانی انجامید که روزنامه‌نگاران در امریکا، ابعاد آن را با ماجرای واترگیت سنجیدند و بر آن عنوان "ایران گیت" نهادند. این ماجرا در ایران به "رسوایی مک فارلین" و نزد رسانه‌های امریکایی به "ماجرای ایران - کنترا" معروف شد.
درپی پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن، ماجرای لانه جاسوسی امریکا در ایران و در ادامه با اعلام سازمانهای امنیتی امریکا - که ادعا کردند ایران از گروه‌های تروریستی منطقه به‌ویژه لبنان حمایت می‌کند - وزارت امور خارجه امریکا در اول بهمن 1363، دولت ایران را یکی از حامیان تروریسم بین‌المللی معرفی و تحریم‌ها علیه ایران را تشدید کرد که این تحریم‌های سخت‌گیرانة امریکا و متحدانش به‌خصوص درزمینه تجهیزات نظامی اعمال می‌شد. از سوی دیگر، در این اوضاع بحرانی تحریم تسلیحاتی، چند مأمور امنیتی و سیاسی امریکایی و اروپایی در حوادثی از اسفند 1362 تا خرداد 1364 در بیروت به گروگان گرفته شدند.
از مرداد 1364، امریکا با اعزام واسطه‌های مختلف و قولِ دادن چند قلم از سلاح‌های مورد نیاز ایران، از مقامات ایران برای نجات گروگان‌هایش در بیروت کمک خواست. این ارتباط و دادوستد سلاح (موشک ضدزره تاو و موشک ضدهوایی هاوک) در مقابل کمک برای نجات گروگانها - که ماجراهایی پیچیده دارد - تا زمان افشای آن؛ یعنی آبان 1365، ادامه یافت. برخی از این ماجراها در دوره زمانی این کتاب رخ داده است، اما به‌دلیل در اختیار نبودن منابع کافی درباره آن، در این کتاب به آن پرداخته نشده است. به علاقه‌مندان و محققان توصیه می‌شود برای اطلاع از این ماجرا به کتاب «ماجرای مک فارلین (فروش سلاح، آزادی گروگانها) از انتشارات دفتر نشر معارف انقلاب» و همچنین برای اطلاع از پیامدهای افشای این ماجرا به کتاب چهل‌وچهارم روزشمار جنگ ایران و عراق با عنوان «ماجرای مک فارلین، از انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ» مراجعه کنند.
1
جانشین فرمانده کل قوا و فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز مأموریت‌هایی را به فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ابلاغ کرد:
«از: فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)
به: سرکار ناخدا ملک‌زادگان فرمانده محترم نزاجا
بدین‌وسیله به جناب‌عالی مأموریت داده می‌شود تا با به‌کارگیری کلیه امکانات و مقدورات سازمانی مأموریت‌های زیر را تحت فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه طرح‌ریزی و به انجام رسانید:
تصرف سکوی البکر.
بستن دهانه خور عبدالله.
پشتیبانی از عملیات نیروهای پیاده.
لذا مقتضی است اولاً اسامی عناصر ستادی مورد نیاز خود را سریعاً برای اینجانب ارسال داشته تا پس از تأیید مشغول به کار گردند. در ثانی طرح مربوط به نحوه اجرای این مأموریت‌ها را همراه با برآوردهای لازم و پیش‌بینی وضعیت گسترش عملیات ظرف یک هفته تهیه و ازطریق فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه برای اینجانب ارسال دارید.
و من‌الله التوفیق - اکبر هاشمی رفسنجانی»(1)
2
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز همچنین مأموریت‌هایی را به وزیر کشور و فرمانده پدافند هوایی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) ابلاغ کرد:
متن نامه آقای هاشمی به آقای محتشمی وزیر کشور: «مقتضی است به استاندار محترم خوزستان ابلاغ نمایید تا نسبت به تخلیه نیروهای بومی مورد نظر قرارگاه خاتم سپاه اقدامات لازم را بدون فوت وقت به انجام رسانند.»(2)
متن نامه آقای هاشمی به آقای روحانی: «مقتضی است برای نصب سایت سوم هاگ در جبهه جنوب بررسی‌ها و اقدامات لازم را به عمل آورید.»(1)
1
باتوجه‌به افزایش ترددها در منطقه شرق اروندرود (از آبادان تا خلیج فارس) و احتمال افزایش هشیاری و حساسیت ارتش عراق درمورد این منطقه، فرماندهی قرارگاه کربلای2 - که مأموریت آماده‌سازی بخشی از این منطقه را برای اجرای عملیات به‌عهده دارد - امروز یک دستورالعمل حفاظتی را برای کاهش ترددها و چگونگی نقل‌وانتقال تجهیزات به یگانهای زیر امر ابلاغ کرد. در این دستورالعمل تردد در مسیرهای شمال و شرق جاده خسروآباد ممنوع و تردد وسایل سنگین مهندسی و حملونقل با برگ تردد مخصوص و فقط در شب‌ها مجاز اعلام شده است. کار با جرثقیل نیز محدود به شب‌ها و در وضعیت استتار مجاز شمرده شده است. در این دستورالعمل بر نقل‌وانتقال تجهیزات ویژه (قایق، پل، تسلیحات و وسایل زرهی) با استتار کامل و اجازه فرماندهی قرارگاه تأکید شده است. همچنین ایجاد عقبه از جاده خسروآباد به‌داخل نخلستان‌ها بلامانع و از این جاده به‌طرف بهمنشیر ممنوع اعلام شده است.
در این دستورالعمل ضمن توصیه فرماندهان به نظارت بر حسن اجرای جنبه‌های حفاظتی کارها، از آنان خواسته شده که از تردد غیرضروری به منطقه فدک (منطقه درحال آماده‌سازی در شرق اروند برای اجرای عملیات در منطقه فاو) پرهیز و درصورت ضرورت، شب‌ها تردد کنند.(2)
2
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به‌تلافی حملات هوایی عراق به مراکز اقتصادی و غیرنظامی ایران، امروز تجمع نیروهای عراقی و یک پادگان نظامی را بمباران کرد. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران دراین باره دو اطلاعیه منتشر کرده است:
«افتخارآفرینان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ساعت 7:20 مورخه 24/9/1364 با چند فروند هواپیمای شکاری بمب‌افکن دو محل تجمع نیروهای عراقی واقع در شرق حلفائیه و الکمیت را بمباران نموده و پس از وارد نمودن خسارات سنگین همگی سالم به پایگاه‌های خود مراجعت نمودند.»
«خلبانان جان‌برکف نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ساعت 9:30 امروز [24/9/1364] با چند فروند هواپیمای شکاری بمب‌افکن پادگان نظامی دشمن را جنوب شهر عقره بمباران نموده و خسارات جبران‌ناپذیری به دشمن وارد کردند و همگی سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(3)
1
حملات هوایی امروز عراق به جزیره خارک خسارتی نداشت. عراق ادعا کرد یک هدف بزرگ دریایی را زده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «ساعت 18:22 امروز، هواپیماهای مهاجم عراقی به جزیره خارک حمله کردند و حدفاصل اسکله تی و اسکله گوگردی در ساحل دریا را بمباران کردند. این حمله درحالی صورت گرفت که هوای جزیره خارک کاملاً ابری بود و خوشبختانه هیچ‌گونه خسارت جانی و مالی در بر نداشت. هواپیماها از نوع میگ25 بوده و احتمالاً تعداد آنها دو فروند بوده است.»(1)یک مقام آگاه درباره این تجاوز گفت: از مجموع پنج بمب پرتاب‌شده سه بمب به ساحل جزیره و دو بمب دیگر داخل آبهای ساحلی اصابت کرده است.(2)
ازسوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2053 اعلام کرد که جنگنده‌های عراقی ساعت 5:50 عصر امروز دست به یک حمله موفقیت‌آمیزی علیه جزیره خارک زدند و در ساعت 5:54 نیز به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران حمله کردند.(3)
2
حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی و غیرنظامی ایران امروز نیز ادامه یافت که در این حملات دو تن مجروح شدند، دو انبار مهمات منهدم گردید و سه خانه آسیب دید.
قرارگاه کربلا گزارش داد که ساعت 13:35 امروز، چند هواپیمای عراقی دو کیلومتری منطقه شط‌علی را با سه راکت و دو کیلومتری طبر را با پرتاب چهار بمب هدف حمله قرار دادند که در این حملات خسارتی وارد نشد. همزمان با این حملات، هواپیماهای عراقی در منطقه هور حدود سه کیلومتری شرق چهارراه صاحب‌زمان را با چند راکت هدف قرار دادند که درنتیجه دو تن مجروح شدند و دو انبار مهمات از گروه توپخانه61 محرم به آتش کشیده شد. ساعت 13:40 امروز نیز 500 متری جنوب چهارراه قدس (منطقه هور) هدف حمله هوایی قرار گرفت و همزمان سه نقطه دیگر بمباران شد که خسارتی نداشت.(4)
هواپیماهای عراقی امروز همچنین به حریم‌های هوایی اشنویه(5)و اهواز تجاوز کردند که با مقابله آتش پدافند هوایی گریختند.(6)ستاد مشترک ارتش نیز اعلام کرد که امروز براثر آتش دشمن در شهر آبادان به سه خانه آسیب وارد شد و یک آتش‌سوزی رخ داد.(7)
ازسوی دیگر، رادیو صوت‌الجماهیر عراق اعلام کرد که نیروی هوایی این کشور امروز با اجرای 97 حمله هوایی مواضع ایران را در مناطق عملیاتی سپاه سوم (شلمچه تا طلائیه) و سپاه
1) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، ص2، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/9/1364.
2) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1364، ص2، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1364.
3) 8. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 25/9/1364، رادیو بغداد، ساعت 20:30، 24/9/1364؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 24/9/1364.
4) 9. سند شماره 11152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات قرارگاه کربلا به نیروی زمینی سپاه، 24/9/1364.
5) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1364، ص3، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1364.
6) 11. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 121، 26/9/1364، ص1.
7) 12. روزنامه کیهان، 26/9/1364، ص3.
ششم (هور) ارتش عراق بمباران کرده است. این رادیو افزود که هلیکوپترهای عراقی چندین عملیات علیه تجمعات و قایق‌های ایرانی در منطقه مقابل بخش عملیاتی شرق میسان (سپاه چهارم) انجام داده و پس از اصابت دقیق ضربات، سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(1)
1
جنگنده‌های ارتش عراق امروز مناطقی از استان اربیل عراق را بمباران و ساکنان آن را آواره کردند.
روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشته است: «بنا به گزارشهای رسیده از شمال عراق، جنگنده‌های ارتش صدام روز 24 آذر، سه روستای زری، رتی، زرکله در استان اربیل را هدف بمباران خود قرار دادند و تعدادی از خانه‌های روستایی را تخریب کردند. درپی این حمله، مردم این روستاها منازل خود را ترک کردند و به کوهستان‌ها پناهنده شدند.»(2)
2
هیئت اعزامی دبیرکل سازمان ملل متحد پیش‌ازظهر امروز از آثار حملات هوایی عراق در روز 19 آذر 1364 به بخش نوسازی‌شده شهر هویزه بازدید کرد.(3)
به گزارش خبرنگار روزنامه کیهان از سوسنگرد، این هیئت از آثار به‌جامانده از این حمله هوایی، بمب‌ها و راکت‌های پرتاب‌شده و آثار خون شهیدان و مجروحان در سطح زمین، عکس، فیلم و گزارش تهیه کرد و سپس آثار اصابت 17 عدد بمب و راکت به‌جامانده در شهر هویزه را بررسی کرد. هنگام بازدید این هیئت از منازل ویران‌شده، ساکی بخشدار هویزه به نحوه بمباران این بخش به‌وسیله هواپیماهای دشمن - که به شهادت 12 تن و مجروح شدن 30 تن انجامید - اشاره کرد و گفت: هویزه قبل از تجاوز دشمن به خاک جمهوری اسلامی ایران حدود 12 هزار نفر جمعیت داشت، ولی پس از حمله دشمن، اماکن مسکونی این بخش توسط نیروهای عراق به‌طور کامل ویران شد. وی افزود: در بمباران اخیر 15 واحد مسکونی نوسازی‌شده کاملاً تخریب شده است. این هیئت سپس از یک مدرسه نوسازی‌شده که هدف راکت هواپیماهای دشمن قرار گرفته بود، بازدید کرد. در این دیدار مستخدم مدرسه - که دو تن از فرزندانش در این حمله مجروح شدهاند - درباره تهاجم هواپیماهای دشمن به این منطقه توضیح داد. در این بازدید
1) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 24/9/1364.
2) 14. روزنامه اطلاعات، 11/10/1364، ص18.
3) خبرنگاران خارجی روز 21 آذر 1364 از این منطقه بازدید کردند که گزارش آن در جلد اول کتاب 39 روزشمار ص 897 درج شده است. هیئت سازمان ملل برای بازدید منتظر موافقت عراق برای تأمین امنیت هوایی شهر هویزه بودند اما عراق نپذیرفت. به‌رغم مخالفت عراق، بازدید امروز انجام شد. گفتنی است که در بازدید 21 آذر 1364 فقط خبرنگاران خارجی حضور داشتند که به اشتباه هیئت سازمان ملل نیز ذکر شده است.
عده‌ای از دانش‌آموزان با فریادهای "جنگ جنگ تا پیروزی" و مرگ بر صدام" و "مرگ بر امریکا" خواستار ادامه جنگ تا سرنگونی رژیم عراق شدند. همچنین یک روحانی زنجانی از هیئت اعزامی خواست واقعیت‌ها را به اطلاع دبیرکل سازمان ملل متحد برساند.
تصویر
در پایان دیدار دوساعته هیئت اعزامی، بخشدار هویزه در پاسخ به سؤال‌های اعضای هیئت، اشاره کرد که هویزه تا جبهه‌های جنگ فاصله بسیاری دارد. این هیئت همچنین با حضور در بیمارستان شهید چمران شهر سوسنگرد با چند تن از مجروحان بمباران اخیر گفتوگو کرد.(1)
1
در درگیری‌های امروز نیروهای خودی با افراد گروه‌های مسلح در مناطق بانه و سردشت چند تن از رزمندگان شهید و مجروح شدند و به مهاجمان تلفاتی وارد گردید.
1
کاروان‌های متعددی شامل نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی امروز از نقاط مختلف کشور عازم جبهه‌ها شدند. ستاد مرکزی سپاه پاسداران و دفتر مرکزی بسیج عراق نیز از عراقی‌های مقیم ایران دعوت کرد که برای پیوستن به صفوف رزمندگان به مراکز اعلام‌شده مراجعه کنند.
امروز دومین کاروان اعزام سریع راهیان کربلای استان تهران شامل بیش از 2000 تن از نیروهای متخصص از وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، نهادها و اتحادیه‌های استان تهران عازم جبهه‌ها شد.(3)
همچنین حدود 500 تن نیروی رزمنده متشکل از فرهنگیان، دانش‌آموزان، کارگران و کارمندان شرکت ذوب‌آهن بافق و کمک‌های مردم این منطقه به جبهه‌ها اعزام شدند.(4)
امروز دومین کاروان اعزامی از کرمان(5)و نیز 5000 نیروی رزمنده و تخصصی و گروهی از عشایر خوزستان به‌همراه ائمه جمعه، استاندار و جمعی از مسئولان استان خوزستان و تعدادی از طلاب حوزه‌های علمیه این استان و کمک‌های اهدایی مردم خوزستان(6)و کاروان کمک‌های مردم شهرستان بجنورد عازم جبهه‌های جنگ شدند.(7)
ازسوی دیگر، ستاد مرکزی سپاه پاسداران و دفتر مرکزی بسیج عراق با انتشار اطلاعیه مشترکی از برادران عراقی مقیم ایران دعوت کردند برای پیوستن به صفوف رزمندگان اسلام از 25 تا 30 آذر 1364 به مراکز بسیج عراق یا مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق واقع در شهرهای ری، کرج، اصفهان، قم، اهواز، ایلام، باختران، تبریز، قزوین، مشهد، جهرم، شیراز، یزد و در تهران به پایگاه مالک اشتر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مراجعه کنند.(8)
2
رسانه‌های خارجی امروز گزارش‌هایی را درباره عملیات بزرگِ آتی ایران منتشر کردند که در آنها ضمن اشاره به اعزام نیروهای ایرانی به مناطق جنگی، از آمادگی عراق برای مقابله با حمله ایران خبر دادند.
نشریه انگلیسی آبزرور حمله آتی ایران را ناشی‌از فشار سپاه پاسداران، سیداحمد خمینی و دو روحانی عضو دولت دانسته و در مقاله‌ای با عنوان "ارتش آیت‌الله خمینی زمان حمله را اعلام می‌کند" نوشته است: «شورای عالی دفاع ایران در پایان هفته آینده تشکیل جلسه می‌دهد تا درمورد اینکه آیا قبل از پایان سال جاری حمله‌ای علیه عراق خواهد داشت یا خیر، تصمیم‌گیری کند.
1) 18. سند شماره 366240 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا.
2) 19. سند شماره 011337 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه، 7/10/1364، بانه، 24/9/1364.
3) 20. روزنامه اطلاعات، 24/9/1364، ص18.
4) 21. روزنامه کیهان، 24/9/1364، ص2، بافق- خبرنگار کیهان.
5) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 25/9/1364، ص11.
6) 23. روزنامه کیهان، 24/9/1364، ص18.
7) 24. روزنامه اطلاعات، 24/9/1364، ص18.
8) 25. همان.
هفته‌هاست بین جناح‌های نظامی و سیاسی رهبران ایران بحث درمورد این استراتژی اوج گرفته است. مسئله راجع به ادامه یافتن جنگ نیست، بلکه موضوع تاریخ حمله است. فشاری که برای اجرای یک حمله زمینی علیه شهر بصره در جنوب عراق وارد می‌شود از دو منبع اصلی سرچشمه می‌گیرد: منبع نخست سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در طول یک سال گذشته به‌صورت یک ماشین جنگی مهم درآمده که دارای نیروی هوایی و حتی هواپیما می‌باشد. دومین منبع حامی جنگ، گروه مهم بنیادگرایان به سرپرستی سیداحمد پسر آیت‌الله خمینی می‌باشد. این گروه از حمایت دو روحانی مقتدر در کابینه برخوردار است: محمد ری‌شهری و علی‌اکبر محتشمی.
جناح ارتش نیرویی معادل 200 هزار نفر را در بصره متمرکز ساخته که برخی از آنان تازه وارد خدمت شدهاند و برخی دیگر از سایر نقاط جبهه یک هزار کیلومتری به جنوب منتقل شدهاند. عراق در چند روز اخیر سعی کرده ازطریق حملات هوایی مکرر و پرحجم این تجمع نظامی را در هم بریزد. سرهنگ محمدحسین جلالی (وزیر دفاع) از به تأخیر انداختن تاریخ حمله تا بهار حمایت می‌کند.»(1)
نشریه آبزرور افزوده است: «جلالی برای مدافعین عراقی در بصره نیز ارزش قائل است. وی این‌طور استدلال کرده که حمله در شرایط فعلی بدون نتیجه است و به تلفات جانی بسیاری می‌انجامد. نقشه وی این است که برای دو یا سه ماه منتظر بمانند تا نیروی بیشتری بسیج شود و دفاع هوایی و همچنین نیروی هوایی فرصت به‌کارگیری تجهیزات نوین را داشته باشند.»
آبزرور در پایان ادعا کرده است: «درواقع بسیاری از ایرانیان بانفوذ به این واقعیت پی برده‌اند که در آینده نزدیک امکان نیل به پیروزی نهایی وجود ندارد. هیچ‌کس جرئت ابراز این عقاید را در ملأ عام ندارد، لیکن این حقیقت در آن وجود دارد که شرق و غرب اجازه نمی‌دهند در توازن قدرت در منطقه تغییری حاصل آید.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز چنین گزارش داده است: «در گزارشهای رسیده از دو کشور درباره تمرکز صدها هزار نیروی ایرانی در مرز صحبت می‌شود. روزنامه‌های عراقی امروز به نقل از فرماندهان عراق نوشتند که آنها برای مقابله با حمله ایران کاملاً آماده‌اند. ژنرال ثابت سلطان فرمانده سپاه چهارم عراق گفت ما برای از میان بردن کامل آنها با یک ضربه منهدم‌کننده به تعقیب وسیع دست خواهیم زد. سپاه ششم، سپاه چهارم و بخشی از سپاه سوم ارتش عراق در مقابل نواحی باتلاقی هویزه مستقر شدهاند. ژنرال عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق گفته است که نیروهای آن کشور در امتداد همه مرز به‌حال آماده‌باش قرار دارند.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت گزارش داد: «مطبوعات امروز کویت خبر بسیج شدن کاروان‌های راهیان کربلا در جبهه‌های جنگ تحمیلی را در رأس اخبار خارجی و در صفحات اول خود به چاپ رساندند. روزنامه‌های کویت ضمن درج اظهارات آقای شمخانی قائم‌مقام فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در صفحات اول خود با تیتر درشت
نوشتند:"بزرگ‌ترین نیروی ایران در تاریخ جنگ خلیج [فارس] بسیج شده است."
مطبوعات کویت با اشاره به اینکه نیم الی دو میلیون سرباز ایرانی در جبهه‌های میانی و جنوبی جنگ بسیج شدهاند، تهدید رژیم بعث عراق را مبنی‌بر نابود کردن نیروهای مهاجم ایران درصورت آغاز حمله، درج کردهاند. این مطبوعات خودشان نیز اظهار عقیده کردهاند که عراق قادر خواهد بود در مقابل نیروهای مهاجم ایرانی ایستادگی کند و آنان را نابود سازد. در این مقالات آمده که باوجود اعلام تعویق حمله گسترده ایران علیه عراق، خطر حمله همچنان وجود دارد.»(1)
1
تصویر
صبح امروز، جمهوری اسلامی ایران 97 تن دیگر از اسیران معلول و بیمار عراقی را به‌طور یک‌جانبه آزاد کرد و برای بازگشت به کشورشان تحویل مسئولان هلالاحمر ترکیه داد. این اسیران در گفت‌وگوهایی با ابراز خشنودی از اینکه توانسته‌اند در مدت اقامت خود در ایران با تعالیم مذهبی و اسلامی بیشتر آشنا شوند، تبلیغات رسانه‌های بیگانه را درباره بدرفتاری با اسیران عراقی و آزار و اذیت آنان در ایران تکذیب و وضعیت اردوگاه‌های محل نگهداری اسیران را مطلوب توصیف کردند.
آخوندی مشاور وزیر کشور و قائم‌مقام کمیسیون اداره اسرای عراقی گفت: «امروز برای نهمین‌بار، به مناسبت سالگرد فتح ظفرمندانه بستان، 97 تن از میهمانان خود را - که جزو معلولین جنگ محسوب می‌شوند - آزاد می‌کنیم. وی از هلالاحمر ترکیه که تاکنون در انتقال اسیران همکاری بسیاری داشته است، تشکر کرد و افزود: تا این تاریخ، حدود 491 اسیر عراقی که همگی نظامی بوده‌اند به‌طور یک‌جانبه آزاد شدهاند و این در حالی است که رژیم عراق کمتر از 500 نفر از اسرای ما را آزاد کرده که تنها حدود بیست درصد آنها نظامی و بقیه افراد مسن و غیرنظامی بوده‌اند.
آخوندی با اشاره به اقدامات رژیم عراق درمورد جلوگیری از انعکاس حقایق جمهوری اسلامی توسط اسیران آزاده‌شده و احتمال سربه‌نیست‌کردن برخی از آنان، نمونه‌ای ذکر کرد مبنی‌بر اینکه پدر یکی از اسیران آزادشده با مقامات ایرانی تماس گرفته و درخواست اطلاع از فرزندش می‌کرد. وی از مقامات هلالاحمر ترکیه خواست که تا آخرین مراحل تحویل اسیر به خانواده‌اش را پیگیری کنند. وی افزود که آزادسازی اسیران عراقی در آینده ادامه خواهد یافت.(2)
1
یوسف بن علوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان که در آخرین نشست سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در مسقط به‌عنوان نماینده این شورا برای مذاکره با ایران و عراق درباره جنگ انتخاب شده است، پس از سفر به کویت، امروز نیز سفری کوتاه به امارات کرد.
بخش عربی رادیو کویت دراینباره گفت: «یوسف بن علوی بن‌عبدالله در سفری کوتاه‌مدت به امارات متحده عربی و دیدار و مذاکره با شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، نامهای ازطرف سلطان قابوس بن سعید تسلیم وی کرد. نامه مذکور مربوط به تلاش‌هایی است که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] برای متوقف ساختن جنگ عراق و ایران به عمل می‌آورند.»(1)
2
برخی رسانه‌های منطقه در بررسی سفر وزیر امور خارجه ایران به عربستان، از طرحی سوری - خلیجی و نیز برگزاری اجلاسی در آینده نزدیک در دمشق برای خاتمه دادن به جنگ سخن گفته‌اند. روزنامه الخلیج چاپ امارات در گزارشی از مبدأ لندن به نقل از منابع مطلع دیپلماتیک نوشته است: «دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران، در خلال دیدارش از عربستان سعودی پیرامون یک طرح سوری - خلیجی به‌منظور محدود کردن دامنه جنگ براساس تفاهم بین ایران و کشورهای خلیج فارس مذاکره کرده است. به گفته این منابع، نخست‌وزیر سوریه در خلال مسافرت اخیر خود به تهران، این طرح را که با مشارکت سوریه و کشورهای حوزه خلیج فارس تهیه شده است به ایران پیشنهاد کرد و ایران علاقه خود را به این طرح با قبول دعوت سعودالفیصل از ولایتی نشان داد. به گفته این منابع، طرح مذکور مشتمل بر این است که ایران تضمین کند که جنگ را در مرزهای فعلی محدود کند و در مقابل، عمل قطع ارتباط کشورهای خلیج فارس با عراق، ازطریق کاهش کمک مالی به آن کشور شروع شود. منابع مطلع گفتند که ایران این طرح را فرصت مناسبی برای رسیدن به اهداف خود در جنگ از راه دیپلماتیک می‌داند.»(2)
ازسوی دیگر، دفتر سیاسی سپاه پاسداران در نشریه رویدادها و تحلیل این گزارش الخلیج را به نقد کشیده و نوشته است: مطرح شدن سوریه به‌عنوان "میانجیگر" حرکت جدیدی است. اگرچه کشورهای شورای همکاری همواره سعی در جلب نظر عراق را داشته و صدام را از حرکات خویش آگاه می‌سازند، ولی حرکت اخیر شورای همکاری سبب نگرانی عراق شده است، زیرا نزدیکی شورای همکاری به ایران در کنار نزدیکی اردن و سوریه و همزمان با تبلیغات غرب مبنی‌بر عدم امکان پیروزی عراق در جنگ، برای عراق نه‌تنها ناخوشایند بلکه وحشت‌آور می‌باشد.»(3)
1) 31. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، ص22، رادیو مسقط (بخش عربی به نقل از رادیو کویت)، 25/9/1364.
2) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1364، ص9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1364.
3) 33. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 15، 23/10/1364، صص 17 - 16.
1
روزنامه واشنگتن تایمز در مقاله‌ای با اشاره به سفر دکتر ولایتی به عربستان نوشته است: «ناظران امور سیاسی این گفت‌وگوها را بخشی از تلاش جمهوری اسلامی ایران برای شکاف افکندن بین عراق و پشتیبانان ثروتمندش همچون عربستان سعودی و کویت می‌دانند که بار هزینه‌های جنگ آن کشور با ایران را تحمل کردهاند.»
واشنگتن تایمز افزوده است: «درپی بازگشت وزیر امور خارجه به تهران، جمهوری اسلامی ایران با انتشار بیانیه‌ای رسمی تأکید کرد که خواهان گسترش جنگ نیست. در همین حال، طی هفته گذشته آتش نبرد ایران و عراق بار دیگر شعله کشید. ... پیش از این حملات (هوایی عراق)، حدس زده می‌شد که استقرار گسترده نیروهای ایرانی در نقاط مختلف، بخشی از آمادگی‌های ایران برای تهاجمی دیگر باشد، اما اکنون دیپلمات‌ها و دیگر صاحب‌نظران جنگ خلیج فارس به‌تدریج معتقد می‌شوند که ایران خسته و ناتوان از رکود عملیات جنگی که اقتصادش را از هم پاشیده، عاقبت به جست‌وجوی راه‌حلی ازطریق گفت‌وگوها برای پایان دادن به نبرد برآمده است و احتمال می‌رود در گفت‌وگوهایی که بدین منظور انجام گیرد، عربستان سعودی نقشی بسیار پراهمیت ایفا کند. ... درحال‌حاضر، ایران بهایی را که باید برای صلح پرداخت شود و مدت‌هاست از آن سخن می‌گوید همچنان تکرار می‌کند؛"استعفای مرد نیرومند عراق صدام حسین" اما ناظرانِ خوشبین‌ترِ مسائل ایران معتقدند که مطرح کردن این شرط صرفاً آغازی برای بازی بود و اکنون دلایلی وجود دارد که نشان دهد رژیم جمهوری اسلامی خواست‌های خود را تعدیل خواهد کرد. منابع اطلاعاتی می‌گویند عامل مهم در اتخاذ سیاست جدید رژیم ایران، بدتر شدن وضع جسمانی و سلامت آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر 84 ساله ایران است.»
نویسنده روزنامه واشنگتن تایمز در ادامه مقاله خود می‌افزاید: «برخلاف عراق که برای ادامه جنگ از کشورهای نفت‌خیز منطقه خلیج فارس کمک می‌گیرد، جمهوری اسلامی ایران هیچ دوست ثروتمندی ندارد که بتواند به همین میزان از حمایتش برخوردار شود. قدرت جمهوری اسلامی ایران بر تعصبات مذهبی، کمک‌هایی چند از لیبی و سوریه و همچنین تلاشهایش به‌منظور جلوگیری از قطع صادرات نفت خام، علی‌رغم حملات هوایی عراق، بر آبهای خلیج فارس تکیه دارد. ... اگر ستاره عمر آیت‌الله خمینی به‌راستی رو به خاموشی باشد و اگر جانشین او منتظری به آن حد که می‌گویند با واقع‌بینی بیندیشد، دراین‌صورت احتمال آن هست که امکانات تازه‌ای دربرابر بازیگران عمده صحنه گشوده شود.»(1)
1) 34. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1364، صص 15 - 12، رادیو امریکا، 24/9/1364.
1
نخست‌وزیر ترکیه، ضمن تکذیب آمادگی برای سفر به عراق و واکنش به سخنان تهدیدآمیز معاون صدام، مشاور خود را عازم تهران کرد.
یک نشریه داخلی دیپلماتیک در شماره امروز خود به نقل از روزنامه دیلی نیوز نوشته است: طه یاسین رمضان نخست‌وزیر و معاون صدام در مصاحبه با خبرنگاران ترکیه، ضمن اشاره به اینکه عراق درحال تهیه مقدمات سفر اوزال به عراق بعد از شروع سال جدید است، هشدار داد که چنانچه جنگ ایران و عراق گسترش پیدا کند مرزهای ترکیه را هم تهدید خواهد کرد. وی گفت ایران به همه درخواست‌های بین‌المللی صلح پاسخ منفی داده است، اما ما برای پایان دادن به جنگ آماده‌ایم، ولی ایران نمی‌خواهد به این برخورد خاتمه دهد. رمضان افزود: برای ترکیه تنها اعلام آرزوی صلح کافی نیست، ایرانی‌ها سعی دارند تا انقلاب خود را صادر کنند، لذا آنها برای همسایگان خود دردسر درست خواهند کرد. به نوشته دیلی نیوز، رمضان در این مصاحبه گفت: عراق بمباران خارک را رها نخواهد کرد، چون خارک یعنی اقتصاد ایران و ما می‌خواهیم برای توقف جنگ به اقتصاد ایران صدمه وارد کنیم.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از آنکارا به نقل از محافل خبری ترکیه گزارش داد: رمضان معاون صدام، از ترکیه خواست که از ایران نفت نخرد و تهدید کرد که عراق نفتکش‌های ترکیه را مورد حمله قرار خواهد داد. رمضان همچنین ضمن درخواست موضع‌گیری ترکیه به نفع عراق، تلویحاً هشدار داد که در غیر این صورت دامنه جنگ به مرزهای ترکیه نیز کشانده خواهد شد.»(2)
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه، درپی این مصاحبه رمضان با خبرنگاران ترکیه، پس از یک هفته کشمکش با مخالفان پارلمانی خود، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی به سخنان رمضان پاسخ داد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا گزارش داد: «نخست‌وزیر ترکیه، که در آغاز سومین سال نخست‌وزیری خود با خبرنگاران داخلی و خارجی صحبت می‌کرد، با تکذیب سفر خود به عراق، تلویحاً به تقاضاهای عراق که در مطبوعات ترکیه به چاپ رسیده است، پاسخ منفی داد. تورگوت اوزال گفت: من به عراق نخواهم رفت. وی افزود: اخبار مربوط به اظهارات طه یاسین رمضان را شنیدم اما همه آنها را مطالعه نکرده‌ام. ما در قبال دو کشور ایران و عراق حقیقتاً سیاست بی‌طرفی را دنبال می‌کنیم؛ هر دو کشور همسایه ما هستند و با هر دو روابط تاریخی داریم و همدیگر را نیز خوب می‌شناسیم و به این جهت به سیاست بی‌طرفی خود ادامه خواهیم داد.»(3)
اوزال همچنین اظهار تأسف خود را از ادامه جنگ اعلام کرد و گفت ترکیه دور از هرگونه هیجان‌زدگی به روابط صمیمی و صادق خود با هر دو کشور ادامه خواهد داد و موقعی که زمانش فرارسید، نقش خوبی را به‌عهده خواهد گرفت. ازسوی دیگر، آقای قهوه‌چی مشاور اوزال، امشب با پیامی از تورگوت اوزال برای نخست‌وزیر ایران، وارد تهران شد.(4)
1) 35. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نشریه شماره 167/3، 25/9/1364، صص 6 و 7.
2) 36. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، ص28، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/9/1364.
3) 37. روزنامه کیهان،24/9/1364، ص20.
4) 38. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نشریه شماره 167/3، 25/9/1364، صص 6 و 7.
1
عراق اخیراً 4 ناو جنگی از فرانسه و موشک‌های دوربرد از شوروی دریافت کرده است. عراق از یک شناور مستقر در منطقه، اطلاعات تردد نفتکش‌ها را به ایران دریافت می‌کند.
نشریه رویدادها نوشته است: «4 فروند ناو جنگی ساخت فرانسه تحویل نیروی دریایی عراق گردیده که به پایگاه ام‌القصر منتقل شدهاند.»(1)
واحد اطلاعات ستاد نیروی دریایی سپاه نیز اعلام کرد: «ارتش عراق مجهز به موشک‌های اس. اس22 ساخت شوروی گردیده است، لیکن دولت شوروی تاکنون از تحویل کلاهک‌های جنگی آنها به عراق خودداری نموده است. عراق همچنین اقدام به خرید موشک‌های فراگ ساخت شوروی نموده است که برد آنها 150 کیلومتر می‌باشد.»(2)
ستاد نیروی دریایی سپاه همچنین اعلام کرد: «یک پناهنده عراقی از یک پرسنل دریایی عراق شنیده است که کلیه اطلاعات مربوط به تردد نفتکش‌ها به ایران، به‌وسیله یک شناور مجهز به رادار و بی‌سیم مخابرات قوی، استراق سمع می‌شود. این شناور که ساخت ایتالیا است، تحت پوشش در یکی از بنادر کشورهای عربی استقرار دارد و پرچم شیخ‌نشین عمان را برافراشته است. پرسنل این شناور همگی عراقی می‌باشند.»(3)
2
در چهلمین نشست شورای عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده که ظهر امروز به ریاست مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، تشکیل شد، مقرر گردید که شورایی مرکب از نمایندگان وزارتخانه‌های ارشاد و علوم و رؤسای دانشکده‌های معماری تهران، شهید بهشتی و صنعتی، شورای وقایع‌نگاری جنگ، ستاد مشترک و مسئول ستاد مرکزی تشکیل شود، تا درجهت حفظ آثار و بقایای جنایات جنگی رژیم عراق، شناسایی و حفظ آثار فرهنگی، احداث بناهای یادبود، ارائه تاریخ وقایع جنگ و تصویب تشکیلات کمیته تدارکات ستاد مرکزی به‌صورتی‌که مستقل و زیر نظر وزیر بازرگانی عمل کند، اقدامات لازم را انجام دهد.(4)
3
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران پس از جلسه امروز هیئت دولت، در گفت‌وگویی با خبرنگاران، قطعنامه اخیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره نقض حقوق بشر در ایران(5)را این‌چنین مورد نقد قرار داد: «باید مشخص شود که آیا اعتراض قطعنامه مزبور به اجرای قوانین حیات‌بخش اسلام است یا به چیزی دیگر. اگر اعتراض به اجرای قوانین الهی باشد - که چنین به نظر می‌رسد - سازمان ملل خود را دربرابر یک میلیارد مسلمان جهان قرار داده است.»
1) 39. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 81، 15/11/1364، صص 7 - 6.
2) 40. سند شماره 170713 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی دریایی (واحد اطلاعات) به ستاد مرکزی سپاه (واحد اطلاعات)، 24/9/1364.
3) 41. سند شماره 011156مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی دریایی (اطلاعات) به ستاد قرارگاه نوح (اطلاعات)، 24/9/1364.
4) 42. روزنامه اطلاعات، 25/9/1364، ص4.
5) این قطعنامه روز 22 دی 1364 در مجمع عمومی سازمان ملل با 53 رأی موافق و 43 رأی ممتنع تصویب شد. 33 کشور نیز در این رأی‌گیری شرکت نکردند که ظاهراً مخالف این قطعنامه بودند.
نخست‌وزیر افزود: «ممکن است توطئه‌ای وجود داشته باشد تا باتوجه‌به اعلام قبلی مسئولین جمهوری اسلامی درمورد لزوم محکومیت تجاوز رژیم عراق در مجامع بین‌المللی، با حرکاتی ازقبیل صدور قطعنامه علیه جمهوری اسلامی ایران، نخست ارزش محکوم شدن دولتی توسط سازمان ملل از بین برود و سپس رژیم عراق در شورای امنیت به‌عنوان متجاوز شناخته شده و محکوم گردد؛ ولی ما اعلام می‌کنیم که قطعنامه اخیر ارزش آرای سازمان ملل را برای همیشه در نزد ملت‌ها از بین برده است.»
نخست‌وزیر گفت: «جالب است که در میان موافقان قطعنامه اخیر رژیم‌های جنایتکار اسرائیل، شیلی، آرژانتین، السالوادور و کشورهای صنعتی و در رأس آنان امریکای جهان‌خوار قرار دارد. برای ما همین افتخار بس که ازجانب چنین کشورهایی به نقض حقوق بشر متهم شویم و برای سازمان ملل همین سرشکستگی کافی است که براساس آرای کشورهایی ازاین‌قبیل - که برخی خود پیش از این ازسوی آن سازمان به نقض حقوق بشر متهم شدهاند - به صدور قطعنامه علیه جمهوری اسلامی ایران بپردازد.»
نخست‌وزیر اضافه کرد: «جالب‌تر اینکه مدعیانِ تروریستِ نقضِ حقوق بشر ایران، اخیراً رسماً در نشریات خود به قتل 1500 نفر در سال گذشته و 10هزار نفر در چهار سال اخیر اعتراف کردهاند. البته آنها چون دربرابر تعداد افراد بی‌گناهی که می‌کشند از اربابان غربی خود جیره می‌گیرند در ذکر این اعداد اغراق می‌کنند، ولی همین سربلندی برای ما بس که ازسوی چنین جنایتکارانی [منافقین] متهم به نقض حقوق بشر شویم.»(1)
گفتنی است که سخنرانان قبل از دستور جلسه امروز مجلس شورای اسلامی، صدور قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل درباره نقض حقوق بشر در ایران را محکوم کردند.(2)
1
وزیر ارشاد اسلامی که به سوریه سفر کرده است، امروز در دیداری رسمی با رئیس‌جمهور سوریه، پیام رئیس‌جمهور ایران را تسلیم وی کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «در این دیدار که وزیر اطلاعات و جهانگردی سوریه، حجت‌الاسلام امام جمارانی نماینده حضرت امام در سازمان حج و اوقاف و امور خیریه، حسینی سرپرست سفارت جمهوری اسلامی ایران در دمشق حضور داشتند، رئیس‌جمهور سوریه ضمن تشکر از پیام آقای خامنه‌ای و تأیید مواضع بحق جمهوری اسلامی ایران گفت: سوریه از بدو پیروزی انقلاب اسلامی ایران همواره موضع مثبت خود را نسبت به جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده و این موضع را ادامه خواهد داد. وی همچنین با اشاره به لزوم توسعه همکاری‌های دو کشور در زمینه‌های مختلف، اظهار امیدواری کرد مناسبات دو کشور خصوصاً در زمینه همکاری‌های فرهنگی گسترش بیشتری یابد.»(3)
سپس حجت‌الاسلام سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد در این ملاقات گفت: «کشور سوریه در خط مقدم مبارزه با صهیونیزم قرار دارد و از اینکه از این کشور دیدن می‌کنیم خوشحال و خرسند هستیم، زیرا احساس می‌کنیم مواضع مشترک زیادی بین دو کشور وجود دارد.»(4)
1
در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی به ریاست حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی لایحه واگذاری پرداخت حقوق و مزایای ورّاث کارکنان نیروهای مسلح به بنیاد شهید انقلاب اسلامی تصویب شد. بنا بر نوشته روزنامه رسمی مجلس شورای اسلامی: «ورّاث پرسنل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کمیته انقلاب اسلامی و ارتش، ژاندارمری و شهربانی (مشمولین لایحه قانونی مربوط به حقوق مستمری ورّاث شهدای مسلح جمهوری اسلامی ایران، مصوب 24/3/1359 شورای انقلاب) و کارمندان کشوری (مشمولین قانون برقراری حقوق وظیفه ازکارافتادگی و وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهدای انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و پرداخت حقوق و مزایای مجروحین جنگ تحمیلی و انقلاب اسلامی مصوب 25/11/1361 و اصلاحات بعدی آن) که بعد از به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی شهید یا مفقود شده یا می‌شوند به بنیاد شهید انقلاب اسلامی محول می‌گردد.»(1)
2
سوریه سلاح‌ها و مهمات نظامی "حرکت جنبش اسلامی" لبنان را مصادره کرد. درحالی‌که مذاکرات شیخ سعید شعبان با مسئولان و مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران و قدردانی ایشان از نقش ایران در پایان دادن به درگیری‌های طرابلس ادامه دارد، یک منبع مطلع از دمشق گزارش داد: «به قرار معلوم، پس از خروج شیخ سعید شعبان از طرابلس، سوری‌ها برای یافتن اسلحه و مهمات از فرصت استفاده نموده و برای اجرای این منظور به مراکز حرکت توحید وارد شده و مقداری اسلحه و مهمات را مصادره کردهاند. در همین زمینه حتی وارد منزل شیخ سعید شدهاند. این منبع افزوده است که وضعیت طرابلس در حال آماده‌باش است و ارتش سوریه منزل شیخ سعید شعبان را محاصره کرده و چند نفر از مسئولین حرکت توحید دستگیر شدهاند و در طرابلس شایع شده که شیخ سعید شعبان به‌صورت اجباری در دمشق تحت‌نظر است.»(2)
3
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان که به ایران سفر کرده است، با آیت‌الله منتظری، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی و آقای رفیق‌دوست دیدار و گفتوگو کرد.
رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان در دیدار با آیت‌الله منتظری در قم ضمن اشاره به موفقیت جهانی انقلاب اسلامی و مرکزیت جمهوری اسلامی ایران برای تمام نهضت‌های اسلامی جهانی، تأکید کرد: «ایران امروز به‌صورت تنها نقطه امید برای مستضعفین جهان و ملت‌های مبارز و حرکت‌های اسلامی درآمده است.»
آیت‌الله‌العظمی منتظری نیز در این دیدار اظهار کرد: «ما همیشه از حرکت‌های اسلامی پشتیبانی
کرده و می‌کنیم و درمورد لبنان از آنجا که این کشور اکثریت قاطع ملتش مسلمان هستند باید با تقویت حرکت اسلامی در آن کشور به‌زودی حکومت اسلامی منطبق با ضوابط دین و قرآن که حقوق تمام اقلیت‌ها نیز در آن کاملاً مراعات شود، بر لبنان حکومت کند. روی همین اصل در شرایطی که اسرائیل و امریکا و سایر قدرت‌های همفکر آنان درصدد ضربه زدن به رشد و پیشرفت حرکت اسلامی در لبنان هستند، این وظیفه تمام اقشار و گروه‌های مسلمان اعم از شیعه و سنی است که اختلافات حزبی، مذهبی و فرقه‌ای را کنار بگذارند و اجازه ندهند اسرائیل و عمال مزدور آن از این اختلافات درجهت تضعیف اسلام و مسلمانان سوءاستفاده کنند.»(1)
شیخ سعید شعبان در دیدار با آقای هاشمی پس بیان گزارشی از اوضاع لبنان، اظهار امیدواری کرد که ایران اسلامی بتواند با پیروزی بر مشکلات و جنگ تحمیلی بیش‌ازپیش به یاری مسلمانان و محرومان جهان بشتابد. رئیس مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به مسائل لبنان و توطئه‌های مستکبران جهان و صهیونیسم در منطقه، گفت: «مسلمانان و علمای لبنان باید با اتحاد و وحدت کلمه صفوف متحد خود را حفظ کنند و با هوشیاری تمام، هر نوع جریان نفاق‌افکنانه ازجمله بدبین کردن برادران شیعه و سنی نسبت به یکدیگر را خنثی نمایند و بدانند که با تلاش آنها و تکیه بر اتحاد اسلامی نصرت خداوند نزدیک است.»(2)
شیخ سعید شعبان امروز همچنین همراه با اعضای هیئت مشترک حزبالله و جنبش امل لبنان با آقای محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دیدار کرد.(3)
1
تصویر
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان امروز در گفت‌وگویی با روزنامه اطلاعات درباره حوادث خونین طرابلس، ربوده شدن گروگان‌های روسی، قرارداد دمشق، وضعیت کنونی طرابلسِ لبنان، راه‌های حل بحران لبنان و جنگ عراق و ایران سخن گفت.
وی هماهنگی و ارتباط سفرش با سفر هیئت مشترک حزبالله و امل به ایران را رد کرد و علل وقوع نبرد در طرابلس لبنان را وجود احزاب به‌عنوان ستون پنجم یا ارتش ذخیره دشمن اعلام کرد و افزود که پس از خروج امریکایی‌ها از بیروت و ویران شدن مقر تفنگداران دریایی امریکا و خروج نیروهای چندملیتی و عقب‌نشینی اسرائیل از بسیاری از زمینهای لبنان، نیروهای استعماری به تسلیح احزاب پرداختند، که این احزاب الحادی ماهیتِ خود را در تهاجم به شهر طرابلس آشکار کردند.
شیخ سعید شعبان که از قرارداد دمشق ناراضی است، افزود: «ما برای قطع خونریزی آن را با همه شرایط سختش امضا کردیم، اما برای زنده نگهداشتن جنبش اسلامی شیوه‌های دیگری به کار گرفته‌ایم و از این شیوه‌ها بیداری عمومی و مقاومت با پافشاری بر موضع اسلامی است. این شیوه جدید آثار مثبت‌تری از شیوه مقاومت مسلحانه دارد چراکه ما درواقع نمی‌خواهیم به جنگی وارد شویم، مگر آنکه بدان کشانده و ناچار شویم از خود دفاع کنیم.»
شیخ شعبان دخالت جنبش توحید در ربودن دیپلمات‌های روسی را رد کرد و گفت هواداران جنبش توحید آنها را ربوده و گفته بودند گروگانها را آزاد نخواهند کرد مگر کشتار قطع شود.
وی درباره مذاکرات سه گروه امل، فالانژ و دروز در دمشق گفت: به نظر ما توافقنامه دمشق پیش از آنکه به دنیا بیاید مرده است، زیرا طرف‌هایی که می‌خواهند توافق کنند هیچ‌گونه امکان توافقی میانشان نیست، چون هیچ‌گونه صفت مشترکی ندارند و برعکس، تضادهایشان نشانه عدم دستیابی به توافق است. وی افزود اگر برقرارکننده امنیت کسی باشد که خود در امنیت اخلال می‌کند، امنیت در لبنان افسانه خواهد بود. چنانچه مسلمانان موضع واحدی انتخاب نکنند و ابتکار عمل را در دست نداشته باشند بیست سال دیگر نیز لبنان آرامش نخواهد داشت.(1)
شیخ سعید شعبان تأکید کرد: مشکل لبنان جز با زوال اسرائیل یا زانو زدن همه مسلمانان دربرابر اسرائیل حل‌شدنی نیست. باید یکی از دو طایفه پیروز شود، طایفه کفر یا ایمان. وی درباره کسانی که می‌کوشند جبهه لبنان علیه اسرائیل را خاموش کنند، گفت: نیروهایی که مخالف موجودیت مقاومت اسلامی هستند فراوان‌اند: اعرابی که تعهد کردهاند از اسرائیل حمایت کنند، فالانژها و "نیروهای لبنانی" که پیمان مستقیمی با اسرائیل دارند. لذا برخی می‌کوشند سلاح مقاومت اسلامی را از آنها بگیرند و مناطقی را که مقاومت اسلامی جنگجو و سلاح در آن دارد بکوبند و بر همین مبنا است که شهر طرابلس را می‌کوبند و همین خلع سلاح نمونه‌ای از کوشش برای قطع مقاومت بر ضد اسرائیل است. مقاومت اسلامی در جنوب، سلاح خود را بر پشت چهارپایان از دره‌ها می‌گذارند، زیرا نمی‌تواند آن را با اتومبیل منتقل کند، چون پست‌های بازرسی برخی احزاب، که در طول جاده مستقر است، سلاح‌ها را ضبط می‌کنند.
شیخ سعید شعبان درباره سیاست جدید کشورهای عضو "شورای همکاری" درمورد جنگ عراق و ایران گفت: «من خواهش دارم که شورای همکاری و هرکس که می‌خواهد جنگ خلیج ادامه پیدا کند، خوب بیندیشد و بداند که پیروزی عراق یعنی پیروزی استعمار. اینها اگر واقعاً مسلمان هستند باید کمک‌های انسانی و تسلیحاتی خود به جبهه عراق را قطع کنند. صدام نه برای سنی و نه برای شیعه می‌جنگد. این جنگ را نباید - آن‌طور که می‌گویند - ضد سنی حساب آورد.. این جنگ، جنگ امریکا و اسرائیل علیه مسلمانان و انقلاب اسلامی است. چرا این جنگ در زمان شاه برپا نشد؟ و چرا این جنگ متهورانه برای آزادی فلسطین به کار نرفت؛ فلسطینی که از سال 1948 در اشغال اسرائیل است. اگر اعراب در نبرد خود به آزادسازی میهن و ماندگاری اسلام
1) 52. روزنامه اطلاعات، 24/9/1364، ص12.
صادق باشند باید آتش خود را بر اسرائیل بگشانید نه بر ایران؛ ایرانی که انقلاب خود را اسلامی اعلام کرد و می‌بایست ازسوی همه تأیید و یاری می‌شد. وی در پایان بر ضرورت پشتیبانی علمای ایران از انقلاب اسلامی و لزوم رفتار برادرانه علمای سنی و شیعه با یکدیگر تأکید کرد.(1)
1
هیئت پارلمانی فرانسه که در ایران به سر می‌برد،(2)امروز در گفتوگو با معاون سیاسی نخست وزیر ایران، تأیید کرد که عراق به ایران تجاوز کرده است. اعضای این هیئت با شرکت در مصاحبه خبرنگاران روزنامه جمهوری اسلامی، به بخشی از سؤالات آنان پاسخ دادند.(3)
روابط عمومی نخست‌وزیری اعلام کرد که علیرضا معیری معاون سیاسی نخست‌وزیر، در دیدار با هیئت پارلمانی فرانسه، روابط نظامی فرانسه با عراق، پناه دادن به تروریست‌های فراری و مسائل مالی میان ایران و فرانسه را مشکلات عمده در بهبود روابط دو کشور برشمرد. وی تأکید کرد تا زمانی‌که چنین مشکلاتی وجود دارد، مردم ما اجازه گسترش روابط با فرانسه را نخواهد داد.
تصویر
در این دیدار، سخنگوی هیئت پارلمانی فرانسه ضمن تأیید این واقعیت که جمهوری اسلامی ایران مورد تجاوز واقع شده است، گفت: «نمایندگان مجلس فرانسه آرزو دارند
کشورشان به‌سمت بی‌طرفی مثبت نسبت به مسئله جنگ تحمیلی حرکت کند.»(4)وی ابراز امیدواری کرد که باتوجه‌به اظهارنظر اخیر رئیس‌جمهور فرانسه دراینباره که از این پس کسانی‌که در کشور خود مرتکب جنایت شدهاند اجازه استفاده از امتیازات پناهندگی در فرانسه را نخواهند داشت، یکی دیگر از مشکلات موجود در روابط دو کشور ایران و فرانسه برطرف شود.(5)
هیئت پارلمانی فرانسه عصر امروز با حجت‌الاسلام فاضل هرندی رئیس کمیسیون اقتصادی و دارایی مجلس شورای اسلامی دیدار و گفتوگو کرد.»(6)
1) 53. همان.
2) هیئت پارلمانی فرانسه روز 22 دی وارد تهران شد. این هیئت متشکل از سه نماینده پارلمان فرانسه شامل دو نماینده از حزب حاکم و دو نماینده دیگر است که روز گذشته (23 دی) با احمد عزیزی رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی دیدار کردند.
3) مشروح مصاحبه هیئت فرانسوی با روزنامه جمهوری اسلامی در ضمیمه روزشمار امروز درج شده است.
4) 54. روزنامه اطلاعات، 25/9/1364، ص3.
5) 55. روزنامه ابرار، 25/9/1364، ص1.
6) 56. روزنامه کیهان، 25/9/1364، ص18.
ضمیمه گزارش25: مصاحبه روزنامه جمهوری اسلامی با هیئت پارلمانی فرانسه اعزامی به ایران
اعضای هیئت پارلمانی فرانسه که به ایران سفر کردهاند، در گفت‌وگوی اختصاصی با روزنامه جمهوری اسلامی درباره موضوع‌های گوناگون اظهارنظر کردند ازجمله: انگیزه سفر به ایران، رفتار مسئولان ایران با هیئت، شرط‌های بهبود روابط دو کشور، حمایت فرانسه از گروه‌های تروریستی، کمک‌های نظامی و اقتصادی فرانسه به عراق. آنان ضمن توجیه رفتار خصمانه فرانسه با ایران، کوشیدند از ورود به مباحث اساسی به‌ویژه آنها که موضوع اختلاف میان دو کشور است، خودداری کرده یا پاسخ کلی بدهند.
ژان ماری دایه سرپرست هیئت پارلمانی فرانسه درمورد انگیزه سفر این گروه به ایران گفت: «ایده سفر به ایران ابتدا ازسوی صاحبان صنایع فرانسوی که خواستار فروش فرآورده‌های خود به ایران می‌باشند، ارائه شد. سپس در دیدار با وزیر امور خارجه فرانسه و علاقه‌مندی او به بهبود روابط با ایران، پیشنهاد کرد تا اعضای هیئت متشکل از اعضای اکثریت و اقلیت پارلمان باشند. همچنین ایشان آقای ژاک مارتن معاون مدیر کل وزارت امور خارجه را مأمور رسیدگی به روابط ایران و فرانسه نمود.»
خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی در ادامه با بیان اینکه ایران سه نکته را پیش‌شرطِ هرگونه تلاش برای بهبود روابط ایران و فرانسه اعلام کرده: قطع کمک‌های نظامی و اقتصادی فرانسه به رژیم عراق، قطع حمایت از تروریست‌های فراری، بازپرداخت دیون فرانسه به ایران، پرسید: «به نظر شما دولت فرانسه در موقعیت کنونی تا چه اندازه برای اجرای این سه شرط منطقی، مستعد است؟» آقای دایه پاسخ داد: «هیچ‌کدام از افرادی که ما با آنها مذاکره کردیم این سه نکته را به‌عنوان"پیش‌شرط" ذکر نکردند ... البته گفتند که این سه نکته از مسائلی است که نسبت به آن توجه کافی دارند و برای ما هم مهم بود که بدانیم چه مسائلی واقعاً فکر مقامات ایرانی را به خود مشغول کرده است و ما هم به‌طور بسیار صادقانه و واقع‌بینانه نظرات خودمان را بیان کردیم.»
آقای تاورنیه نماینده سوسیالیست‌ها در پارلمان فرانسه نیز گفت: «در فرانسه "حق پناهندگی سیاسی" محترم است و این یک آداب و رسوم بسیار قدیمی است. در فرانسه و به‌ویژه در پاریس، انقلابیون و ضدانقلابیونی از سراسر جهان حضور دارند و دولت سوسیالیست فرانسه به خود اجازه نمی‌دهد که در مسائل داخلی کشورها مداخله کند، مگر اینکه این کشورها به‌وسیله یک قدرت خارجی اشغال شده باشند مثل افغانستان.
فرانسه چند سال پیش این افتخار را داشت که میزبان امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران باشد و در این چارچوب است که شما باید درک کنید حق پناهندگی برای فرانسه چه مفهومی دارد. باوجوداین، اخیراً فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، گفت که فرانسه دیگر کسانی را که مرتکب "جنایت خونین" شده باشند به کشور خود راه نخواهد داد و مسئله‌ای که مورد نظر شماست در این قالب با مقاماتی که در ایران با آنها دیدار کردیم در میان گذاشته شد. یعنی فرانسه از این پس افرادی را که دستشان آغشته به خون باشد پناهندگی سیاسی نخواهد داد و اصلاً نخواهد پذیرفت.»
خبرنگار جمهوری اسلامی: شما حتماً می‌دانید افرادی که اکنون در حمایت پلیس فرانسه می‌باشند کسانی هستند که دستور قتل و کشتار مردم بی‌گناه را صادر کرده و می‌کنند و این تروریست‌ها در ایران نیز پروندههای قطور جنایی دارند.
آقای تاورینه: ما نکات مهم مذاکراتمان را به شما گفتیم و لزومی ندارد که آن مطالب را بازگو کنیم.
آقای ماری‌دایه: فراموش نکنید که ما عضو مجلس هستیم و مذاکره‌کننده نیستیم و نمی‌توانیم جزئیات مذاکراتمان را بازگو کنیم. ما بیش از این نمی‌توانیم وارد جزئیات شویم.
آقای گی وادوپیه: نکته‌ای که من صریحاً می‌خواهم که شما روی آن تأکید کنید این است که فرانسه خصومت خاصی نسبت به ایران ندارد و آرزو می‌کنیم که روابط ایران و فرانسه به‌حالت عادی بازگردد و امیدواریم که شما در چارچوب طرح‌های ارائه‌شده ازسوی کنفرانس اسلامی به صلحی همه‌جانبه در منطقه دست یابید. مثلاً درباره کمک‌های نظامی فرانسه به عراق باید بگویم که این قراردادهای تسلیحاتی ده سال پیش با عراق امضا شد. فرانسه در همان موقع با ایران هم قراردادهایی داشت. این قراردادها را می‌توان حاشیه‌ای نگریست و این قراردادهای نظامی اهمیتشان کمتر از قراردادهایی است که فرانسه با کشور دیگری منعقد کرده است. این قراردادها حتی در
مقابل قراردادهایی که کشور بزرگ دیگری با عراق منعقد کردهاند، بسیار ناچیز و دارای اهمیت کمتری تلقی می‌شود. و من به‌عنوان نماینده پارلمان فرانسه (سوسیالیست) هیچ میل ندارم که این مسائل تکرار شود. آرزویی که من دارم و آرزوی دولت فرانسه نیز هست، این است که این جنگ وحشتناک به پایان برسد و یک راه‌حل صلح‌آمیز پیدا شود که دراین‌مورد به‌عبارت‌دیگر در وجود ما "بی‌طرفی مثبت" هست.
خبرنگار جمهوری اسلامی: من تصور می‌کنم که این‌قبیل اظهارات مسئله‌ای را برای خوانندگان ما حل نخواهد کرد. لطفاً صریح سخن بگویید. آقای میتران می‌گوید:"من نمی‌گذارم عراق سقوط کند." آیا این هم جزو قرارداد ده سال پیش است؟
آقای دایه: سؤال شما خیلی جالب است. سال 1974 را به خاطر بیاورید. اوضاع از چه قرار بود؟ از یک‌طرف ایران وجود داشت که فرانسه با ایران مبادلات و روابط زیادی داشت و به‌ویژه قراردادهای مهم تسلیحاتی با ایران داشت و قبل از سال 1974 فرانسه به عراق سلاح نمی‌فروخت. برای اینکه فرانسه و ایران (اشاره به رژیم وابسته شاهنشاهی) روابط دو کشور مستقل را با یکدیگر داشتند، درصورتیکه عراق تحت‌الحمایه بریتانیا بود. در سال 1974، جنگی بین ایران و عراق وجود نداشت، بنابراین ایران اگر می‌دید که فرانسه به بازارهای عراق علاقه نشان می‌دهد به‌هیچ‌وجه نگران نمی‌شد. لذا قراردادهایی که فرانسه با عراق در سال 1974 امضا کرد به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند زیانی به ایران برساند و ما باید اقرار کنیم که برای تجارت خارجی فرانسه، این یک بازار مهمی است. ولی این بازار، بسیار پایین‌تر از بازار ایران بوده است. آن موقع دو کشور ایران و عراق در صلح بودند؛ بنابراین برای فرانسه مسئله‌ای نبود، ولی متأسفانه در سال 1979 عراق به ایران حمله کرد و این تقصیر ما نیست.
خبرنگار جمهوری اسلامی: درباره صحبت‌های آقای میتران سخنی نگفتید.
سرپرست هیئت: من یادم نیست که آقای میتران چه گفته است، اما آقای تاورینه بلافاصله افزود آقای میتران حرف دیگری را هم دارد که می‌گوید: ما دوستان هستیم نه دشمنان.
سرپرست هیئت افزود: به‌هرحال می‌دانم که این مسئله مشکل است، ولی خواهش می‌کنم آنچه را که ما احساس و بیان می‌کنیم شما هم آن را منعکس کنید. برای اینکه اگر ما خصومتی داشتیم و یا در دل مخالفتی داشتیم الآن اینجا نبودیم.
خبرنگار جمهوری اسلامی: آیا فرانسه از ده سال پیش هم قرارداد اجاره دادن سلاح‌های پیشرفته به عراق برای بمباران مناطق مسکونی ایران را داشته است؟
آقای تاورینه: آیا اشاره شما به مقاله روزنامه لوموند است که نوشته بود:"فرانسه سیستم‌های لیزر به عراق اجاره داده است؟"
خبرنگار جمهوری اسلامی: شاید این مقاله هم بتواند یکی از مستندات باشد، ولی ما اخبار کاملاً موثق از این همکاری داریم.
ژان‌ماری دایه: این مقاله‌ای که روزنامه لوموند نوشت کاملاً کذب است و من که عضو کمیسیون دفاع هستم می‌گویم که ما سلاح‌های بسیار پیشرفته را برای خودمان نگه می‌داریم.
خبرنگار جمهوری اسلامی: مثلاً سوپراتاندارها؟
آقای گی وادوپیه: قضیه سوپراتاندارها چیز دیگری است و آنها اکنون به فرانسه بازگردانده شدهاند.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، در اینجا هیئت فرانسوی عدم تمایل خود را به پیگیری این سؤال ابراز کرد و خواست که سؤال بعد پرسیده شود.»(1)
خبرنگار جمهوری اسلامی: فرانسه با استقبال از امام خمینی سابقه درخشانی در ذهن مردم ایران پیدا کرده بود؛ به‌طوری‌که فرانسه می‌توانست منطقاً یکی از کشورهایی باشد که مناسبات آن با انقلاب اسلامی در سطح بسیار خوبی قرار بگیرد، اما سوسیالیست‌های فرانسه در ضدیت با انقلاب اسلامی ایران در بعضی موارد حتی گوی سبقت را از امریکا هم ربوده‌اند و اکنون این احساس در داخل و خارج فرانسه به وجود آمده و آنها به بن‌بست زجردهنده‌ای رسیده‌اند. به نظر شما چه عواملی باعث شد که سوسیالیست‌های فرانسه راه ستیزه‌جویی با انقلاب
1) 57. روزنامه جمهوری اسلامی، 26/9/1364، ص11.
اسلامی را درپیش بگیرند و این اشتباهات بزرگ و نابخشودنی را مرتکب شوند؟
آقای تاورینه نماینده سوسیالیست‌ها در پارلمان فرانسه (با ناراحتی): جواب خیلی خیلی کوتاه خواهد بود. سوسیالیست‌ها دشمنان انقلاب اسلامی نیستند. دو نماینده مجلس از سوسیالیست‌ها اینجا هستند برای شروع مذاکره و اظهارنظر شما، فقط نظر خودتان است.
خبرنگار جمهوری اسلامی: ولی در ایران مردم زیادی هستند که این‌گونه فکر می‌کنند و به این مسئله معتقدند.
آقای تاورینه: ما به انقلاب اسلامی احترام می‌گذاریم و اینجا هستیم تا آن را بهتر درک کنیم. آنچه که ما آرزو داریم این است که شما اقدام ما را درک کنید.
آقای دایه (سرپرست هیئت): این صحبت‌ها کمی خصمانه به نظر می‌آید، ولی باید توضیح بدهم که ما در طول مذاکراتمان با مقامات ایرانی خواستار گسترش روابط شدیم و نظرات متفق بود. و ما درباره ملت فلسطین و افغانستان نظرات مشترکی داشتیم. به‌طور خلاصه آرزوی من این است که رابطه فرانسه با ایران سرد نباشد و چیز خصومت‌آمیزی در بین نباشد و سؤالاتی هم که ممکن است به حیثیت ما هم برخورد کند مطرح نشود. افکار عمومی در فرانسه کاملاً وسیع و مختلف است. شما درباره تبلیغات صحبت کردید می‌دانید در فرانسه تبلیغات هیچ‌وقت موفق و کارساز نیست. آزادی خبرنگاران در فرانسه کامل است و آنها می‌توانند هر نظریه‌ای را بنویسند و خیلی اوقات پیش می‌آید که من از آنچه که در مطبوعات نوشته شده ناراحت و عصبانی شدم. مثلاً با خواندن مقاله‌ای که نه اساسی دارد و نه پایه‌ای و نه‌تنها با طرز فکر من مخالف است بلکه کاملاً احمقانه، ممکن است ناراحت شوم.
خبرنگار جمهوری اسلامی: چنین به نظر می‌رسد که در موقعیت کنونی افراد زیادی در فرانسه هستند که معتقدند عملکرد سوسیالیست‌ها در قبال انقلاب اسلامی بسیار اشتباه‌آمیز بوده است. نظر شما در این مورد چیست؟ و آیا اساساً دولت کنونی فرانسه می‌تواند گذشته‌های تاریک روابطش را با انقلاب اسلامی ایران تصحیح کند؟ برای مثال این برای مردم فرانسه افتخارآمیز نیست که دولت این کشور به تروریست‌هایی که عزیزترین عزیزان این مردم را به شهادت رسانده‌اند، پناه داده و از دزدان دریایی استقبال کرده و از هواپیماربایان در فرودگاه نظامی استقبال به عمل آورده است.
سرپرست هیئت: ما نمایندگان دولت فرانسه نیستیم، بلکه نمایندگان ملت فرانسه هستیم. دولت فرانسه راغب است که مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران را برقرار کند و سعی شود مشکلات بین دو کشور حل گردد و برای کوشش جهت حل مشکلات دو کشور، یک سفیر که مقام خیلی بالایی دارد، به‌زودی به تهران خواهد آمد. درمورد هیئت ما، باید بگویم که امروز پیش شما هستیم تا اینکه بدون درنظرگرفتن نکات خاصی با شما صحبت کنیم. ما آمدیم تا مواضع مقامات ایرانی را برای اطلاع همکاران پارلمانی خودمان به فرانسه ببریم تا آنها یک نظر وسیع‌تری درباره حقایق انقلاب شما داشته باشند. این یک مأموریت حسن‌نیت و تفاهم است و ما آرزو داریم که شما روزنامه‌نگاران و ملت ایران مأموریتی را که به‌عهده ما گذاشته شده قبول کنند. باید اضافه کنم که ما سر تعظیم و احترام دربرابر کلیه قربانیان تروریسم و جنگ فرود می‌آوریم و همان‌طور که به نقل از آقای میتران به شما گفتیم دولت فرانسه از این پس به‌هیچ‌وجه کسانی را که مرتکب قتل شدهاند نخواهد پذیرفت. ما برای شما بیان کردیم که جنایتکارانی را که خون ریخته باشند قبول نخواهیم کرد و با آنهایی که تروریست هستند طبق همان حرفی که زدیم عمل خواهد شد و این را هم خواهش می‌کنم که شما ذکر کنید. البته اگر دلایلی وجود داشته باشد با تروریست‌ها طبق همان گفته آقای میتران رفتار خواهد شد.
خبرنگار جمهوری اسلامی: به نظر می‌رسد این تصمیم آقای میتران مربوط به آینده است، ولی تروریست‌هایی که از قبل در پناه پلیس فرانسه قرار گرفته‌اند تکلیفشان چیست؟
آقای وادوپیه: اگر به اسم و رسم، نام تروریست‌هایی که در فرانسه حضور دارند به ما بدهند و دلایلی هم ارائه داده شود، ما با این افراد طبق همین گفته عمل خواهیم کرد. البته شکایت‌هایی که به کاردار فرانسه درباره عملیات تروریستی شده به دولت فرانسه اطلاع داده شده است و ما هم ازجانب خودمان اطلاعاتی که به ما داده شده اینها را گزارش خواهیم کرد. اگر دولت ایران شکایات دقیق با مدارک کافی ارائه دهد، من
حتی یک لحظه هم تردید ندارم که افراد ذکرشده به‌دست مقامات قضایی سپرده خواهند شد، ولی دلایلی که برای اثبات کارهایی که این عده در ایران انجام داده‌اند نزد مقامات ایرانی است و این دلایل دست مقامات فرانسوی نیست و این را ایران باید دراختیار فرانسه قرار دهد.
خبرنگار جمهوری اسلامی: آیا شما نمی‌دانید که رجوی و بنی‌صدر چه جنایات خونینی مرتکب شدهاند؟
سرپرست هیئت: ما دو روز در اینجا با مقامات ایرانی صحبت کردیم و در اینجا نمی‌توانیم دوباره صحبت‌ها را از سر بگیریم و همه چیزهایی که در عرض این دو روز درباره‌اش مذاکره کردیم تکرار کنیم. فقط می‌خواهم مصاحبه را با این کلام به پایان برسانم که ما برای دو روز به تهران آمدیم و در این سفر می‌خواستیم که توجیهات کاملاً صادقانه‌ای داشته باشیم و همچنین با حضور خودمان نشان دهیم که علاقه به بهبود روابط و ازبین‌بردن سوءتفاهمات داریم. من آرزو می‌کنم که این اولین مرحله برای ایجاد روابط جدید باشد. ما با این اراده به ایران آمدیم که جو [بدبینی] میان دو کشور را کاهش دهیم و پس از بازگشت به فرانسه مسائل را بازگو خواهیم کرد.(1)
در این مصاحبه ایو تاورینه نماینده منطقه اسون واقع در جنوب، پاریس نماینده حزب حاکم سوسیالیست فرانسه و عضو کمیسیون اقتصادی و دارایی پارلمان فرانسه؛ گی وادوپیه نماینده منطقه اواز واقع در شمال پاریس، نماینده حزب حاکم سوسیالیست و دبیر کمیسیون امور خارجه پارلمان فرانسه؛ ژان ماری دایه نماینده منطقه مانش واقع در ترماندی، عضو اتحادیه دمکراسی فرانسه (U.D.F) و عضو کمیسیون دفاع و نیروهای مسلح در پارلمان فرانسه؛ لوئیک بوارر نماینده منطقه موربیان واقع در بریتانی، عضو اتحادیه دمکراسی فرانسه (U.D.F) و عضو کمیسیون دفاع و نیروهای مسلح در پارلمان فرانسه شرکت داشتند.(2)
1
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه امروز خطوط پدافندی و عملیاتی قرارگاه‌های کربلای1، کربلای2 و قرارگاه نوح(ع) را اعلام کرد.(1)متن دستورالعمل که به امضای سیدرحیم صفوی جانشین فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) رسیده چنین است: «... برابر دستورات شفاهی موارد زیر ابلاغ می‌گردد:
قرارگاه کربلای1: خط حد پدافندی (منطقه مسئولیت) قرارگاه کربلای1 از چنگوله تا اشنویه و خط حد عملیاتی قرارگاه کربلای1 از چزابه تا طلائیه جدید می‌باشد.
قرارگاه کربلای2: خط حد پدافندی (منطقه مسئولیت) قرارگاه کربلای2 از چنگوله تا دهانه فاو و خط حد عملیاتی قرارگاه کربلای2 از طلائیه جدید تا نهر ابودگل می‌باشد.
قرارگاه نوح(ع): خط حد عملیاتی قرارگاه نوح(ع) از نهر ابودگل تا دهانه رأس‌البیشه می‌باشد.
توضیح:
قرارگاه‌ها موظف‌اند گزارش وضعیت خودی و دشمن در خط پدافندی را در شرایط عادی به‌صورت هفتگی ارسال و اتفاقات و حرکات غیرعادی را بلافاصله به این فرماندهی اطلاع دهند.
قرارگاه‌ها موظف‌اند در خط حد عملیاتی خودی گزارش روزانه از وضعیت خودی و دشمن را به این فرماندهی ارسال نمایند.»(2)
1) سپاه پاسداران در زمان آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات والفجر8 در منطقه فاو، علاوه‌بر قرارگاه مرکزی (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه)، در جبهه جنوب سه قرارگاه عملیاتی داشت: قرارگاه کربلای 2 (به فرماندهی عباس محتاج) و قرارگاه نوح (به فرماندهی حسین علایی) که این دو قرارگاه مأموریت آماده‌سازی و اجرای عملیات در منطقه فاو را به‌عهده داشتند و قرارگاه کربلای 1 (به فرماندهی عزیز جعفری) که مأموریت آماده‌سازی و اجرای عملیات یدک و پشتیبانی و فریب را در محور جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی و بوارین و منطقه هور به‌عهده داشت. گفتنی است که با مشخص‌ترشدن وضعیت تشکیلات جدید نیروی زمینی سپاه پاسداران و تشکیل سپاه شمال و سپاه جنوب زیر امر این نیرو، تغییراتی در نام قرارگاه‌های عملیاتی ایجاد شد. قرارگاه عملیاتیِ سپاه شمال، "قرارگاه نجف" نام‌گذاری شد و قرارگاه عملیاتی سپاه جنوب "قرارگاه کربلا" نامیده شد. لذا به‌تدریج (که در این کتاب شاهد آن خواهیم بود) نام قرارگاه کربلا جایگزین قرارگاه کربلای 2 و قرارگاه نجف یا نجف 1 جایگزین قرارگاه کربلای 1 می‌شود.
2) 1. سند شماره 011162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستورالعمل فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 25/9/1364.
1
قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، کربلا و نوح(ع) سپاه پاسداران فعالیت‌های چند روز اخیر ارتش عراق در جبهه جنوب و غرب اروند را اعلام کردند.
خلاصه گزارش واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه از فعالیت‌های ارتش عراق به‌ویژه اقدامات مهندسی در جبهه جنوب در دوره 15 تا 25 آذر 1364، چنین است: «فعالیت‌های مهندسی دشمن در اغلب مناطق عملیاتی همچنان ادامه داشته است؛ این اقدامات شامل بازدیدهای مکرر از سیستم‌های موانع احداثی در سرتاسر خطوط پدافندی، احداث جاده‌ها و خاکریزهای جدید در بعضی از مناطق عملیاتی، ترمیم و تکمیل خطوط مواصلاتی و دفاعی در مناطق پدافندی و احداث و ترمیم سنگرهای اجتماعی می‌باشد. در طول این دوره فعالیت مهندسی (احداث خاکریز و خاک‌برداری)، ترمیم و احداث خطوط ارتباطی و مواصلاتی در منطقه شمال هور شدت داشته که فعالیت کمپرسی‌ها به استعداد 150 دستگاه در شمال سه‌راهی پاسگاه معلق و جنوب پاسگاه معلق گزارش گردیده است. در طی دوره، فعالیت شدید 300 کمپرسی و 20 دستگاه لودر و بلدوزر در منطقه عمومی هور چشمگیر بوده است. این فعالیت‌ها به‌منظور احداث پَد از پاسگاه زردان تا کانال سویب بوده است. همچنین روی جاده طلائیه به جزیره جنوبی اقدام به احداث پدهای شمالی کرده که بعضی از آنها درحدود 2 کیلومتر احداث شده است.
فعالیت جاده‌سازی و تحکیم سنگرها و ایجاد موانع در غرب اروند و جزیره ام‌الرصاص و ایجاد موانع در اطراف مقرهای خود در سراسر منطقه جنوب ادامه داشته است. دشمن همچنین با ایجاد موانع در اطراف کشتی غرق‌شده در اروندرود در آن پست استراق‌سمع ایجاد کرده است. فعالیت با شن‌ریزی 50 تا 100 کمپرسی نیز در اطراف فاو تا دهانه اروند و رأس‌البیشه به‌طور روزانه ادامه دارد و دشمن سعی در استحکام بخشیدن به جاده‌ها و خاکریزهای احداثی در این منطقه دارد.»(1)
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا اقدامات ارتش عراق را در دوره 17 تا 25 آذر 1364، در منطقه خسروآباد تا فاو، چنین گزارش داده است: «ایجاد و ترمیم و تکمیل موانع و مواضع، احداث و ترمیم و تکمیل شبکه راه‌های مواصلاتی و استحکامات و...، جابه‌جایی و فعالیت زرهی، فعالیت شدید توپخانه روی نیروها و شبکه راه‌های مواصلاتی خودی، حرکات و جابه‌جایی خودرویی در جهت تدارک، بازدید از خط پدافندی و...، فعالیت هوایی توسط هواپیما و هلیکوپتر برای شناسایی و احتمالاً عکس‌برداری، فعالیت شدید دریایی به‌ویژه در خور عبدالله با شناورهای رزمی، کشتی‌ها و لنج‌های باربری و تجاری و لایروبی ازجمله اقدامات دشمن در منطقه خسروآباد تا فاو بوده است.»(2)
واحد اطلاعات قرارگاه نوح(ع) در گزارش نوبه‌ای خود فعالیت‌های ارتش عراق را در آن‌سوی اروندرود از خرمشهر تا دهانه خلیج فارس در دوره زمانی 20 تا 25 آذر 1364 چنین جمع‌بندی کرده است:
«1. حضور نیروهای پیاده دشمن در نقاط مختلف جبهه دشمن. 2. کم بودن فعالیت زرهی دشمن در طول دوره. 3. عادی بودن (گاهی شدید) فعالیت‌های توپخانه دشمن بر روی مواضع خودی. 4. افزایش و تلاش بی‌وقفه مهندسی دشمن در تمام نقاط جبهه خود. 5. زیاد بودن دفعات تجاوزات هوایی دشمن. 6. حضور گسترده لایروب‌ها و گشتی‌های دشمن در خور عبدالله. 7. عادی بودن ترددات زمینی دشمن که بیشتر آن شامل وسائط مهندسی می‌شود.»(1)
1
منطقه کردستان امروز شاهد اجرای کمین بر ضد کومه‌له، افزایش تحرکات حزب دمکرات و درگیری دو گروه دمکرات و کومه‌له بود.
یگان حزبالله بانه امروز برای اجرای کمین بر ضد گروه کومه‌له وارد روستای قلعه از توابع بانه شد و با افراد این گروه درگیر شد. در این درگیری از افراد کومه‌له یکی کشته، یکی زخمی و یک نفر اسیر شد. نیروهای خودی در این درگیری تلفاتی نداشتند.(2)
حزب دمکرات کردستان روز 26 آذر را روز پیش‌مرگ اعلام کرده و سران این حزب از افراد و هواداران خود خواسته‌اند که اقدامات و عملیات بیشتری بر ضد واحدهای جمهوری اسلامی اجرا کنند، لذا تحرکات عناصر حزب دمکرات در روزهای اخیر افزایش یافته است. ازجمله امروز افراد مسلح حزب دمکرات به پایگاه کاسوره ده (در حومه نقده) حمله کردند که این حمله بدون تلفات نیروهای خودی دفع شد.(3)
در ادامه درگیری‌های عناصر دو گروه کومه‌له و دمکرات، روز گذشته دو نفر از عوامل دمکرات وارد روستای قاضی‌شله از توابع سقز شدند که افراد کومه‌له روستا را محاصره کردند و امروز این افراد را به‌هنگام خروج از روستا کشتند.(4)
2
در ادامه اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها، امروز گروه کثیری از رزمندگان بسیج شهرستان ممسنی و گروهی از بسیجیان بخش جویم استان فارس و نیز 2000 نیروی داوطلب از استان سیستان و بلوچستان و 150 میلیون ریال کمک‌های غیرنقدی مردم این استان با 70 کامیون عازم جبهه‌ها شدند.(5)
همچنین کاروان ثامن‌الائمه(ع) شامل رزمندگان بسیجی لوشان و گروه مقاومت معدن سنگ‌رود(6)و نیز 900 نفر از نیروهای مردمی بسیجی و فرهنگیان و دانش‌آموزان شهرستان اردبیل عازم جبهه‌های نبرد شدند.(7)
1) 4. سند شماره 11212 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای واحد اطلاعات قرارگاه نوح، شماره 23، 27/9/1364.
2) 5. سند شماره 075010 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی کل به فرماندهان مناطق پنجگانه و قرارگاه‌های حمزه و خاتم، 2/10/1364، بانه - 25/9/1364.
3) 6. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 75، 4/10/1364، ص23.
4) 7. سند شماره 226795 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روز، روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 89، 27/9/1364.
5) 8. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364، ص22.
6) 9. روزنامه کیهان، 25/9/1364، ص3.
7) 10. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364، ص22.
1
معاونت بسیج مستضعفین ستاد مرکزی سپاه پاسداران امروز، با صدور دستورالعملی برای مناطق پنجگانه واحد بسیج بر تداوم ثبت‌نام و آموزش نیروهای بسیجی و زمان‌بندی و هماهنگی آموزش و اعزام نیروهای داوطلب تأکید کرد:
«1. مناطق ضمن هماهنگی با یگانهای رزمی تابعه درصورتیکه آماده پذیرش نیرو هستند نیروها را پس از ثبت‌نام متناسب با تاریخ ترخیص نیروهای قبلی و برآورد احتیاط، با سازمان رزم مربوطه تعیین نوبت نمایید و طی دستورالعملی به نواحی و پایگاه‌ها ابلاغ کنید تا از نیروهای اعزامی به‌نحو شایسته استفاده شود.
از آنجایی که ظرفیت پادگان‌های آموزشی تکمیل است و هر منطقه برای نیروهای خود دچار کمبود جا می‌باشد، لذا مناطق نیروهای اعزامی به پادگان‌های آموزشی را متناسب با ظرفیت‌های خود برنامه‌ریزی نمایند و برای نیروهای داوطلب آموزش تعیین نوبت نمایند. دراین‌زمینه با قسمت آموزش نظامی بسیج مرکز هماهنگی لازم به عمل آورید.
لازم به تذکر است نیروهای آموزشی متناسب با ظرفیت پادگان‌ها اعزام شوند تا در کیفیت آموزش تأثیر نگذارد.»(1)
2
سفر غیرمنتظره بامداد امروز صدام حسین و مقام‌های عراقی به مسکو موجب حیرت سیاستمداران و رسانه‌های جهانی شده است. غالباً دلیل آن را بروز موضوع مهمی درباره عراق و حکومت آن دانسته‌اند و بیشترین احتمالاتی که دراین‌مورد داده می‌شود جلب حمایت سران شوروی برای تشدید فشار به ایران و نیز دریافت تجهیزات نظامی بیشتر و پیشرفته‌تر از شوروی است. اما از محتوای مذاکرات دو طرف در اولین روز بجز گزارش رادیو مسکو درباره نگرانی دو طرف از وضع خاورمیانه و تجاوزهای اسرائیل و تبادل‌نظر درباره جنگ ایران و عراق، چیز دیگری منتشر نشد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه: «خبرگزاری عراق گزارش داد که صدام بامداد امروز (دوشنبه) بغداد را برای دیدار از شوروی به‌سوی مسکو ترک کرد. خبرگزاری عراق این دیدار غیرمنتظره را "دوستانه" توصیف کرد و افزود که طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر و طارق عزیز وزیر خارجه عراق و ژنرال عبدالجبار شنشل وزیر مشاور در امور نظامی، صدام را همراهی می‌کنند.»(2)
خبرگزاری تاس نیز گزارش داد: «صدام حسین رئیس‌جمهور رژیم عراق، امروز (دوشنبه) ضمن ملاقات با میخائیل گورباچف دبیرکل حزب کمونیست شوروی و آندره گرومیکو رئیس‌جمهور شوروی، مدتی با آنها مذاکره کرده است.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در گزارشی دراینباره آورده است: «سفر غیرمنتظره صدام حسین به مسکو موجب حیرت ناظران سیاسی گردید و شایعات زیادی را بر سر زبان‌ها
انداخت. تصور ناظران بر آن است که هدف این سفر درخواست سلاح‌های تازه از شوروی در آستانه هجوم جدید ایران به خاک عراق می‌باشد. در چند سالی که از جنگ ایران و عراق می‌گذرد این نخستین‌بار است که صدام حسین به یک کشور غیرعرب مسافرت می‌کند. عراق هیجده سال پیش یک قرارداد دوستی و همکاری‌های نظامی با شوروی امضا کرد و در طول جنگ نیز دولت مسکو یکی از مهم‌ترین منابع تأمین اسلحه برای عراق بوده است.»(1)
رادیو مسکو این سفر را به دعوت رهبری شوروی برای یک دیدار دوستانه و تقویت مناسبات دو کشور اعلام کرد.(2)
رادیو امریکا هدف سفر صدام به شوروی را نامعلوم اعلام کرد و افزود: «به نقل از دیپلمات‌های خارجی در مسکو گزارش می‌شود که فروش تسلیحات شوروی به عراق و جنگ ایران و عراق از مهم‌ترین مسائل مورد بحث رهبران دو کشور خواهد بود. شوروی بزرگ‌ترین کشور تأمین‌کننده تسلیحات مورد نیاز عراق به شمار می‌رود و اخیراً نیز پیمانی برای همکاری‌های نزدیک‌تر با عراق امضا کرده است اگرچه ادعای موضع بی‌طرفانه دارد.» رادیو امریکا به نقل از دیپلمات‌های خارجی افزود: «صدام حسین از شوروی خواهد خواست که سوریه و لیبی را برای کاهش کمک‌هایشان به ایران تحت فشار قرار دهند.»(3)
رادیو بغداد نیز اعلام کرد که عصر امروز مذاکرات رسمی میان عراق به ریاست صدام حسین و اتحاد شوروی به ریاست آقای آندره گرومیکو آغاز شد. این جلسه با حضور هیئت عراقی و هیئت شوروی شامل ایوان ایخکوف معاون اول نخست‌وزیر، ادوارد شوارد نادزه وزیر خارجه، مارشال سرگئی سرکولوف وزیر دفاع و ولادیمیر بولیاکوف رئیس اداره خاورمیانه در وزارت خارجه شوروی تشکیل شد.(4)
رادیو مسکو درپی اولین جلسه مذاکرات دو طرف چنین گزارش داد: «در اطلاعیه رسمی که درارتباط‌با گفت‌وگوهای آندره گرومیکو صدر هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد شوروی با صدام حسین پرزیدنت عراق که برای دیدار به مسکو آمده انتشار یافت، آمده است: اتحاد شوروی و عراق نگرانی خود را از موقعیت قابل‌انفجار در خاورمیانه ابراز داشتند. طرفین اسرائیل را که با پشتیبانی دولت ایالات متحده امریکا درمورد اعراب، سیاستی تجاوزگرانه اجرا می‌کند مقصر وضع قابل‌انفجار در خاور نزدیک می‌دانند. تأیید شد که حل‌وفصل عادلانه فقط به‌شرط خروج سپاهیان اسرائیل از همه سرزمین‌هایی که از سال 1967 اشغال کرده و درصورت تأمین حقوق ملی فلسطینی‌ها میسر است. ازسوی شوروی به اهمیت مقاومت با معاملات جداگانه تسلیم‌طلبانه که مخالف منافع اعراب است اشاره شد. همچنین ضرورت احیای وحدت سازمان آزادی‌بخش فلسطین تأیید گردید. در جریان مذاکرات، جنگ ایران و عراق و رفع علل ادامه آن مورد بررسی و تبادل‌نظر قرار گرفت. طرفین همچنین خواستار گسترش بیشتر همکاری‌های شوروی و عراق شدند.»(5)
آقای هاشمی رفسنجانی در خاطرات امروز خود دراینباره نوشته است: «اعلام شد که صدام به مسکو رفته است. دو تفسیر وجود دارد: 1. دلیل وخامت وضع عراق است. 2. احتمال دارد امکانات بیشتری از شوروی بگیرد.»(1)
1
سفر ناگهانی صدام به مسکو بازتاب گسترده‌ای در بسیاری از رسانه‌های خارجی، به‌ویژه رسانه‌های غربی داشت که در این گزارش به مهم‌ترین تحلیل‌ها و تفسیرها دراینباره اکتفا می‌شود.
رادیو مونت کارلو دراینباره گفت: «بدون شک در خلال چند ساعت گذشته، یک وضع اضطراری پیش آمده و باعث شده تا رئیس‌جمهور عراق بدون اطلاع قبلی رهسپار مسکو شود. گزارشهای جبهه عراق و ایران نشان‌دهنده گسترش دامنه آن است ولی این اولین‌بار نیست که در آن بسیج حداقل نیم‌میلیون رزمنده برای دست زدن به حمله گسترده اعلام می‌شود. بنابراین چه چیزی تغییر کرده است؟ آیا کنفرانس سران امریکا و شوروی در ژنو بیش از هر چیز جنگ ایران و عراق را از فراز بحران دیگر یعنی بحران اعراب و اسرائیل که در اصل پیش‌بینی شده بود درمان کرده است؟ بالطبع احتمال به حرکت درآوردن همکاری نظامی که معاهده دوستی و همکاری میان دو کشور آن را تنظیم می‌کند وجود ندارد، ولی پرزیدنت صدام حسین تنها به این خاطر رنج مسافرت را به خود نمی‌دهد مگر اینکه عراق بخواهد در عمق خاک ایران رخنه کند تا تأسیسات حیاتی را که شوروی تا به امروز نسبت به آنها احتیاط می‌کرده، مورد حمله قرار دهد. تمامی این علل به‌اضافه فضای عمومی حاکم بر منطقه بدون شک رئیس‌جمهور عراق را به‌سوی این دیدار سوق داده است.
درضمن عاملی میان دو بحران خلیجی و خاورمیانه‌ای ارتباط به وجود می‌آورد که یکی گسترش بسیج نظامی در مرزهای عراق و ایران و دیگری گسترش دامنه فعالیت سیاسی و تبلیغاتی و گاهی نظامی میان سوریه و اسرائیل می‌باشند. در سطح سیاسی - اگر نتایج احتمالی دیدار پرزیدنت صدام حسین از مسکو را مستثنا کنیم - می‌گوییم وساطت‌ها و مساعی تا به امروز نه در اینجا و نه در آنجا سودی نداشته است. نه وساطت‌ها و مساعی کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] به نتیجه رسیده و نه فعالیت‌های کمیسیون حسن‌نیت اسلامی به تعیین تاریخی برای جلسات خود رسیده است. آنچه که بر بحران خلیجی منطبق است بر بحران خاورمیانه نیز منطبق می‌باشد و چیزی شبیه مخالفت مطلق با راه‌حل‌های پیشنهادی سازمانهای بین‌المللی وجود دارد. آنچه که اکنون ملموس به نظر می‌رسد آن است که هیچ‌گونه نزدیک‌تر ساختن دیدگاه‌ها به چشم نمی‌خورد بلکه برعکس آن است، یعنی تمرکز نظامی و بسیج مردان و تجهیزات و گفتار و تمامی اینها در ایجاد فضای جنگی سهیم هستند.»(2)
آسوشیتدپرس نیز در گزارشی از بغداد این سفر را غیرمنتظره خواند و افزود: «منابع دیپلماتیک عرب اظهار داشتند این دیدار با هدف جلب حمایت شوروی جهت تشدید عملیات نظامی عراق
علیه ایران صورت می‌گیرد. ... شوروی تأمین‌کننده عمده جنگنده‌ها و تجهیزات نظامی عراق تلقی می‌شود و این در حالی است که یک پیمان دوستی و همکاری این دو قدرت را به یکدیگر پیوند می‌دهد. به گفته منابع دیپلماتیک عرب در خلیج (فارس) رئیس‌جمهوری عراق قصد آزمودن و از میان برداشتن مخالفت مسکو با برنامه‌های اعلام‌شده این کشور جهت حمله به تأسیسات مهم اقتصادی در سرتاسر ایران را دارد. عراق متعهد شده است اقتصاد ایران را ازطریق قطع صادرات نفت و حمله به تأسیسات همگانی و مورد نیاز مردم این کشور فلج سازد تا اینکه رژیم آیت‌الله خمینی در تهران یک پایان مسالمت‌آمیز برای این جنگ پنج‌ساله را بپذیرد. همین منابع ادعا کردند که شوروی و قدرت‌های عرب در خلیج (فارس) مخالفت شدید خود را با حملات هوایی عراق علیه هدف‌های غیرنظامی در ایران به‌طور بی‌سروصدا به اطلاع عراق رسانده‌اند.
منابع مذکور گفتند صدام در نظر دارد در گفتوگو با گورباچف مخالفت‌های وی را با قصد عراق جهت تشدید حملات نظامی علیه ایران از میان بردارد و بدین‌ترتیب عراق احتمالاً ایران را تحت فشار قرار خواهد داد تا این به‌اصطلاح سرسختی خود را کنار گذاشته و به این جنگ پایان دهد. به گفته این منابع، صدام حسین در این سفر همچنین دریافت تسلیحات بیشتری از شوروی را نیز مطرح خواهد کرد. منابع عرب ادعا کردند انتظار می‌رود صدام حسین در دیدار با گورباچف آنچه را که تیرگی روابط بین شوروی و سوریه و احتمالاً عراق خوانده می‌شود، با هدف جلب رضایت شوروی به واداشتن سوریه به متوقف ساختن حمایت این کشور از ایران در مقابل عراق مورد بحث و گفتوگو قرار دهد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز دراینباره گفت: «شوروی در قبال عراق در جریان جنگ ایران و عراق نقش بسیار مهمی داشته است. در ابتدای جنگ ایران و عراق علی‌رغم معاهده دوستی و همکاری میان عراق و شوروی، این کشور که مایل نبود به نظر برسد نسبت به رژیم انقلابی ایران خصومت شدید دارد، سعی داشت که در جنگ بی‌طرف باشد و از هیچ‌یک از طرفین مخاصمه جانبداری نکند. اما پس از مدتی، روابط ایران و شوروی نیز به تیرگی گرایید. به‌دنبال تعقیب و دستگیری و حبس اعضای حزب توده در ایران و اظهارات آیت‌الله خمینی - که شوروی را هم‌ردیف امریکا، شیطان بزرگ خواند - شوروی نیز به‌اندازه گذشته نگران حساسیت‌های ایران و ناخشنود ساختن مقامات ایران نبود. شوروی آمادگی بیشتری نسبت به رفع نیازهای جنگی عراق و ارسال اسلحه به این کشور نشان داد. ارسال سلاح به عراق ازطریق هوا به‌طور منظم آغاز شد و همچنان ادامه دارد. اکنون که عراق با امکان تهاجم عمده دیگری ازسوی ایران مواجه است مسئله مهم آن است که شوروی تا چه حد خود را نسبت به عراق متعهد احساس می‌کند. براساس این تصور که جنگ میان ایران و عراق در آینده دوباره تشدید خواهد شد، ناظران سفر صدام حسین رئیس‌جمهور عراق به مسکو را با نیاز عراق به مقادیر
1) 21.مان، صص 13 - 11، بغداد - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 25/9/1364.
بیشتری سلاح مربوط می‌دانند. دیپلمات‌های خارجی به این نکته اشاره می‌کنند که هیئتی عالی‌رتبه از مقامات عراق ازجمله طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر و طارق عزیز وزیر خارجه عراق، صدام حسین را در این سفر همراهی می‌کنند. باتوجه‌به ترکیب این هیئت عالی‌رتبه شاید بتوان نتیجه‌گیری کرد که مذاکرات مقامات عراق در مسکو نه‌تنها ازنظر نظامی بلکه ازنظر سیاسی نیز می تواند حائز اهمیت باشد.
چند ماه پیش از بغداد گزارش شد که عراق در انتظار دریافت مقادیر قابل‌توجهی سلاح از شوروی است و دریافت این سلاح‌ها می‌تواند در تلاش عراق برای انهدام ترمینال نفت جزیره خارک در شمال خلیج فارس مؤثر باشد. ولی یکی از مشکلات عمده عراق تأمین وجوه مورد نیاز برای خریداری این سلاح‌ها است. بااینکه عراق مقادیری کمک مالی از کویت و عربستان سعودی دریافت کرده است، ادامه جنگ و وضع نامساعد بازارهای نفتی، بر میزان فروش نفت عراق - که اقتصاد این کشور به آن متکی است - تأثیر نامطلوبی داشته است. در ماه آوریل گذشته، آقای رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق به مسکو سفر کرد. ظاهراً مقصود اصلی از این سفر تعویق سررسید بدهی سنگین عراق به شوروی بابت خرید اسلحه از این کشور بوده است. درواقع شوروی و امریکا هیچ‌کدام خواهان آن نیستند که جنگ با پیروزی قاطعی به نفع ایران به پایان برسد. بدین‌ترتیب درحالی‌که به نظر می‌رسد ایران نیروهای خود را برای تهاجم عمده دیگری بسیج کرده است بعید به نظر می‌رسد که شوروی علی‌رغم مشکلاتی که ممکن است وجود داشته باشد از حمایت از عراق دست بکشد. درواقع به نظر می‌رسد که شوروی برای کمک نظامی به کشورهای عرب حوزه خلیج فارس تمایل و آمادگی بیشتری دارد. هفته پیش اعلام شد که ژنرال ولادیمیر کوروف معاون وزیر دفاع شوروی برای مذاکراتی درمورد امکان همکاری نظامی بین کویت و شوروی به‌زودی عازم کویت خواهد شد.
از سوی دیگر، چین نیز درحال‌حاضر ازنظر دیپلماتیک در منطقه فعال است. وزیر خارجه چین هم‌اکنون مشغول دیدار از اردن، مصر، سوریه و عراق است. به‌هرترتیب، این امر که پرزیدنت گرومیکو و ادوارد شوارد نادزه وزیر خارجه شوروی، برای استقبال از صدام حسین رئیس‌جمهور عراق به فرودگاه مسکو رفته بودند نمایانگر آن است که سفر رئیس‌جمهور عراق به شوروی ازنظر هر دو کشور حائز اهمیت بسیار است.»(1)
خبرگزاری رویتر هم دراینباره گزارش داد: «سفر صدام حسین در زمانی انجام گرفته است که فعالیت دیپلماتیک شوروی در خاورمیانه که هدف آن به دست آوردن نقشی برای شوروی در کوشش‌های مربوط به راه‌حل صلح‌آمیز همه‌جانبه است، افزایش یافته است.» رویتر در گزارش دیگری از بغداد چنین آورده است: «مسکو رسماً در قبال دو کشور متخاصم در جنگ خلیج فارس موضع بی‌طرفی اتخاذ می‌کند، اما بمب‌افکن‌های توپولف و جنگنده‌های میگ
1) 22. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1364، ص2، رادیو بی‌بی‌سی، 25/9/1364.
ساخت آن کشور به افزایش برتری هوایی عراق بر ایران کمک کرده است. در نیروی هوایی عراق که متشکل از قریب 580 فروند هواپیمای جنگی است میراژهای فرانسوی برای حمله هوابه‌زمین نیز وجود دارد و هر دو کشور موشک دراختیار عراق گذاشته‌اند. دپیلمات‌های غربی موفقیت تاکتیک‌های دفاعی عراق دربرابر حملات انبوه نیروهای پیاده ایران در نخستین مراحل جنگ را تاحدی ناشی‌از حضور مستشاران نظامی شوروی در صحنه جنگ می‌دانند.»(1)
1
منابع دیپلماتیک منطقه خلیج فارس و امیر بحرین درمورد موفقیت تلاش‌های میانجیگرانه شورای همکاری خلیج فارس درباره جنگ عراق و ایران ابراز امیدواری کردند. دراین‌حال، نشریات کویتی با حمایت سخت از عراق، کشورهای عربی را که از عراق حمایت نمی‌کنند، خائن خواندند.
به نوشته روزنامه الخلیج، منابع دیپلماتیک در خلیج فارس درمورد امکان پیروزی اقدامات میانجیگرانه کنونی کشورهای خلیج فارس، ابراز خوش‌بینی کردهاند. الخلیج نوشته است که منابع دیپلماتیک این خوش‌بینی را از پیام سعود الفیصل برای وزیر خارجه کویت و مذاکراتش با وزیر خارجه ایران دریافت کردهاند. به گفته این منابع، کشورهای شورای همکاری نوعی از پاسخ‌گویی ایران را در قبال ابتکارات شورا لمس کردهاند و سفر اخیر آقای ولایتی به ریاض نشانه‌ای از آن است.(2)
همچنین امیر بحرین شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه در سخنانی به مناسبت روز ملی بحرین گفت: «ما خواسته خود را مبنی‌بر پایان این جنگ خونین تکرار می‌کنیم و امیدواریم تلاش‌های کشورهای خلیج [فارس] در بهره جستن از آرزوی عراق برای صلح موفقیت حاصل کند.» طبق گزارش رویتر، اظهارات امیر بحرین همزمان با یک مرحله جدید جنگ و به‌دنبال تصمیم شش کشور شورای همکاری خلیج فارس برای نشاندن دو کشور متخاصم بر سر میز مذاکره عنوان می‌شود.(3)
از سوی دیگر، رادیو صوت‌الجماهیر عراق به نقل از روزنامه کویتی القبس گفت: «هرکسی که با عراق می‌جنگد گویا با همه اعراب درحال جنگ است و اعراب شناسنامه‌ای و خائن که با عراق می‌جنگند به‌هیچ‌وجه متوجه نمی‌شوند چون سرنوشت آنها با سرنوشت رژیم سفاک ایران پیوند دارد. القبس افزود: هیچ‌گونه راه‌حلی برای جلوگیری ایران از ادامه تجاوز علیه عراق جز ازطریق اتحاد اعراب دربرابر این طوفان شیطانی متصور نیست.»(4)
2
طارق عزیز وزیر خارجه عراق در سفر اخیرش به لندن در مصاحبه با نشریه الدستور چاپ لندن، خواستار تشدید فشار سیاسی بر ایران شد و این را تنها راه پایان جنگ خواند. وی ادعا کرد ایران امنیت منطقه را تهدید می‌کند و گفت که برقراری رابطه ایران با کشورهای منطقه به‌طور مجزا غیرممکن است.
1) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، صص 16 - 14، مسکو - خبرگزاری رویتر، 25/9/1364.
2) 24. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1364.
3) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، بحرین- خبرگزاری رویتر، 25/9/1364.
4) 26. همان، ص23، رادیو صوت‌الجماهیر، 25/9/1394.
تصویر
طارق عزیز در این مصاحبه ضمن اینکه تنها راه پایان جنگ را اعمال فشار بر ایران اعلام کرد، گفت: «گفت‌وگوی آرام با ایرانی‌ها نتایج مطلوبی نداشته و نخواهد داشت. ... بهتر است این تاکتیک را تغییر داد و از تاکتیک اعمال فشارهای سیاسی و انواع فشارها استفاده نمود تا ایران متوجه اشتباه خود بشود.» وی افزود: «تمامی کشورها جهت حل‌وفصل بحران‌ها به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد یا سازمانهای بین‌المللی متوسل می‌شوند، ولی ایران تنها کشوری است که با این روش‌ها مخالف است.»
طارق عزیز در این مصاحبه ایران را آغازگر و ادامه‌دهنده جنگ معرفی کرد: «ایرانی‌ها که تصور می‌رفت عامل سازنده‌ای در درگیری اعراب و صهیونیسم باشند و مبارزان و حق‌طلبان را در راه احقاق حقوقشان و برقراری صلح و امنیت مورد حمایت قرار دهند، ... جنگی را در منطقه آغاز کردند و درصدد ادامه آن برآمدند و اینک حال و آینده منطقه و امنیت و استقلال و پیشرفت و تلاش این کشورها برای تأمین زندگی بهتر را مورد تهدید قرار می‌دهند.»
وی درباره سفر وزیر خارجه ایران به عربستان و تأثیر آن گفت: «روابط بین ایران و عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس غیرممکن خواهد بود و ایران بدون داشتن یک روابط گسترده و همه‌جانبه با کشورهای منطقه قادر نیست با تک‌تک کشورها که جزئی از منطقه هستند رابطه‌ای مثبت برقرار نماید.» به گفته طارق عزیز، «ازنظر منطق، ایرانی‌ها نمی‌توانند با ادامه جنگ علیه عراق روابط مثبتی با دیگر کشورهای حوزه خلیج [فارس] برقرار سازند و سران کشورهای خلیج [فارس] بر این مسئله وافق‌اند که عراق نه‌فقط از استقلال، موجودیت و امنیت خویش، بلکه از امنیت، موجودیت و استقلال کشورهای خلیج [فارس] دفاع می‌کند.»
وزیر خارجه عراق پیمان سه‌جانبه سوریه، لیبی و ایران را در شروع جنگ بسیار مؤثر خواند و افزود: «ایران بدون انعقاد این پیمان نمی‌توانست در جنگ شرکت نموده یا آن را ادامه دهد. ... عراق هر زمان که فرصت گفت‌وگویی برایش فراهم گردید، این مطلب را مستقیم و یا غیرمستقیم به سوری‌ها و لیبیایی‌ها توضیح داد.»
وی با اشاره به تلاش‌های کمیته رفع اختلاف برای بهبود روابط لیبی و سوریه با عراق، پاسخ‌های غیرمنطقی لیبی و سوریه را مورد سرزنش قرار داد. وی همچنین با اشاره به تلاش‌های صلح به رهبری امیر عبدالله ولیعهد سعودی و موافقت عراق با این تلاش‌ها در جده، نیرنگ سوریه در شکست این نشست و درنهایت مخالفت او با این نشست را تقبیح کرد.(1)
1) 27. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1009، 17/10/1364، صص 14 - 8.
1
فرمانده نیروی هوایی عراق ادعا کرد که در دو حمله عراق، مجتمع آهن و فولاد اهواز منهدم شده است. وی ضمن تهدید به انهدام سایر تأسیسات اقتصادی و اهداف حیاتی ایران با ادعای اینکه عراق بارها برتری هوایی خود را ثابت کرده است، نیروی هوایی ایران را ضعیف خواند و گفت نیروی هوایی کشورهای عرب منطقه قادر به پاسخ‌گویی به تجاوز خارجی است.
سرلشکر حمید شعبان فرمانده نیروی هوایی عراق در مصاحبه با مجله الدستور چاپ انگلیس گفت: «مجتمع (نورد اهواز) طی دو مرحله بمباران هوایی منهدم گردید و هدف از وارد آوردن این ضربه از بین بردن امید بهره‌برداری از آن در آینده و تلاش برای مرمت آن بود و نظر به اینکه این مجتمع از وسعت عظیمی برخوردار بود، مجبور شدیم برای انهدام آن از تعداد زیادی هواپیما استفاده نماییم و عملاً در تاریخ 6 نوامبر گذشته (15 آبان 1364)، ضربه‌ای کاری وارد ساختیم که درنتیجه قسمت عظیمی از این تأسیسات منهدم گردید. بعد از شناسایی سایر قسمت‌ها، نیروگاه‌ها و شریان‌های حیاتی دیگر، دومین ضربه کوبنده را در روز چهاردهم همان ماه (23 آبان 1364) وارد ساختیم . ... ما با این بمباران و انهدام کامل این مجتمع - که امکان داشت دشمن ایرانی با استفاده از آن، عراق و دیگر کشورها را در آینده مورد تعرض قرار دهد - قدرت خود در انهدام تأسیسات جنگی و اقتصادی ایران را به اثبات رساندیم. نیروی عظیمی که این مجتمع را منهدم ساخته نشان داد که برای نیروی هوایی برتر عراق امکان شناسایی و مورد هدف قرار دادن هدف‌های مهم در ایران وجود دارد. قصد فرماندهان و رهبران این است که تمامی مؤسسات اقتصادی، کارخانجات نظامی و اهداف حیاتی ایران را مورد حمله قرار دهند.»
فرمانده نیروی هوایی عراق درباره عملیات آتی ایران گفت: «این‌بار قدرتمندتر از پیش پاسخ حملات ایران را خواهیم داد. ما بدون شک تمامی فعالیت‌های دشمن و آمادگی‌های آنها را برای اجرای تهدیداتشان زیر نظر داریم و می‌گوییم که به‌دنبال تهدید فاجعه‌ای برای ملت ایران به بار خواهد آمد، حکام ایران باید از تجارب تلخ گذشته درس عبرت بگیرند. نبرد آینده برای آنها آثار منفی شدیدی خواهد داشت. آنها از امکانات رزمی عراق و سرنوشت فلاکت‌بارشان به‌خوبی اطلاع دارند بااین‌همه سعی می‌کنند سرزمین عراق را مورد تعرض قرار دهند.»
وی درمورد نیروی هوایی ایران گفت: «نیروی هوایی ایران ازنظر سلاح، هواپیما، روحیه و فرماندهی، وجود ندارد و دلیل آن این است که تا به امروز نتوانسته است دربرابر هواپیماهای ما ابراز وجود نماید.»
شعبان درباره نیروی هوایی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس گفت: «به اعتقاد ما کشورهای دوست خلیج عربی با داشتن سلاح‌ها و هواپیماهای مدرن می‌توانند هرگونه تجاوز خارجی خصوصاً حملات نیروی هوایی درحال اضمحلال ایران را پاسخ‌گو باشند. پیشرفت سریع و توجهات آنها درمورد هواپیماها و وسایل دفاع هوایی آینده شکوفایی را نوید می‌دهد،
خصوصاً بعد از اینکه بر همه ثابت شده است نیروی هوایی می‌تواند امنیت کشور را دربرابر حملات دشمن تضمین نماید. به‌هرحال نیروی هوایی عراق جزئی از نیروی هوایی کشورهای عربی است و می‌تواند هر نقشی را در هر زمان که از آن بخواهند، ایفا نماید.»(1)
1
جمهوری اسلامی ایران برای تهیه هر نوع سلاح و تجهیزات نظامی و همچنین هر کالایی که احتمال استفاده نظامی از آن داده شود در مضیقه شدید قرار دارد و به‌طور مکرر افرادی با عنوان فروشنده چنین تجهیزاتی به ایران در دادگاه‌های اروپا و امریکا محاکمه می‌شوند. در همین حال، عراق بدون هیچ محدودیتی از کشورهای بلوک غرب و بلوک شرق تجهیزات و تسلیحات نظامی وارد می‌کند، ازجمله اخیراً با ورود میگ27 روسی توان هوایی عراق افزایش بسیاری یافته است.
آسوشیتدپرس از هلند گزارش داد: «یک دادستان هلندی برای مدیر یک شرکت تجاری هلند که متهم به صدور غیرقانونی تجهیزات نظامی به ایران می‌باشد، خواستار محکومیت به چهار ماه زندان و پرداخت 200 هزار گیلدر (734,70 دلار) جریمه شده است. دفتر دادستانی الملو در شرق هلند نام شرکت مزبور را هلندز سیگنا لاپ پارتن معرفی کرده است. این شرکت و یکی از مدیران آن در اوایل ماه جاری به خودداری از کسب جواز صادرات برای فروش "کالاهای استراتژیک" و همچنین دستکاری و تقلب در مدارک مربوط به صدور سیستم‌های کنترل آتش به نیروی دریایی ایران متهم شدند. مدیر این شرکت اتهامات وارده را رد نکرده است. دادستان الملو امروز ادعا کرد که شرکت مورد بحث در سالهای 1982 تا 1984، حداقل 70 محموله از قطعات یدکی به ارزش 8/3 میلیون گیلدر (34/1 میلیون دلار) به ایران ارسال کرده است. وی در دادگاه اعلام کرد که در تمامی موارد مربوط به صدور محموله‌ها، کشور نیجریه به‌عنوان کشور مقصد ذکر شده بود.»(2)
هیئت‌منصفه یک دادگاه فدرال در امریکا نیز امروز دو متهم به توطئه برای ارسال 1148 موشک ضدتانک به ایران را محکوم کرد و چهار متهم دیگر در این قضیه را تبرئه کرد.(3)براساس گزارش آسوشیتدپرس سه تن از تبرئه‌شدگان ایرانی هستند که یکی از آنها به نام حسین منشی‌زاده طبق ادعانامه دادستان به‌عنوان رابط با دولت ایران معرفی شده است.(4)
همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا گزارش کرد: «بنا به اظهار مسئولین مدیریت تجارت خارجی و خزانه ترکیه، دولت آن کشور اجازه خرید تجهیزات رادار از کانادا و فروش آن به ایران را جهت تجار ترک صادر کرده اما از خرید وسائل مذکور از امریکا اطلاعی نداشته است. به نوشته روزنامه حریت، سه تن از تجار ترک که به‌جرم خرید تجهیزات رادار و فروش آن به ایران در امریکا بازداشت شدهاند، جهت خرید تجهیزات مذکور از یک شرکت کانادایی از مدیریت تجارت خارجی و خزانه ترکیه اجازه رسمی کسب کرده بودند. اما شرکت کانادایی
1) 28. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1008، 16/10/1364، صص 14 - 10.
2) 29. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364، ص34، الملو (هلند)، خبرگزاری آسوشیتدپرس، 26/9/1364.
3) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، ص40، اورلاندو (فلوریدا)- خبرگزاری آسوشیتدپرس، 25/9/1364.
4) 31. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 75، 4/10/1364، ص18.
که فروش تجهیزات رادار را به تجار ترک پذیرفته بود این مسئله را به امریکا اطلاع داده و باعث دستگیری تجار ترک شده است. به نوشته حریت، مسئولان امور تجارت خارجی و خزانه وزارت امور خارجه ترکیه دراین‌رابطه ضمن تأیید صدور این اجازه گفتند ... دستگیری تجار ترک به حق نبوده اما از اینکه این تجهیزات در امریکا تولید می‌شوند اطلاع نداریم و جهت خرید از شرکت کانادایی اجازه صادر کرده بودیم.»(1)
از سوی دیگر، نشریه الدستور چاپ لندن نوشته است: «عراق میگ27 دریافت کرده که با آن می‌تواند اهداف ایران را در عمق 800 کیلومتری مورد هدف قرار دهد.»(2)
1
حکومت عراق برای رفع کمبود نیروی نظامی و نیروی کار مورد نیاز، برای وارد کردن نیروی بیشتر از کشورهای عربی، به اقدامات گسترده‌ای دست زده و وعده تسهیلات بیشتری به آنها داده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از نشریه راه کربلا گزارش داد: «به‌منظور استخدام مزدوران تونسی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران یک هیئت از تونس وارد بغداد شد.» این نشریه افزوده است: «به‌دنبال فرار گسترده سربازان عراقی از جبهه‌های جنگ تحمیلی، رژیم بعثی با اعزام دلالانی به کشورهای مصر، تونس، مراکش و یمن شمالی تلاش‌های وسیعی را جهت استخدام مزدور در جنگ تحمیلی آغاز کرده است.»(3)
مجله عراقی الفبا نیز نوشته است: «طبق قوانین عراق، اتباع کشورهای عربی که در عراق زندگی می‌کنند از تمام حقوقی که یک شهروند عراقی دارد بهره‌مند می‌شوند و حق استخدام در دولت و دریافت حقوق بازنشستگی را نیز دارند. فعلاً در عراق افراد مصری، سودانی، مراکشی، سومالی و تونسی زندگی می‌کنند و مشغول کارهایی ازقبیل کارگری، کارمندی، کشاورزی، صنعتگری و کاسبی می‌باشند.»(4)
2
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه‌ای اختصاصی با روزنامه اطلاعات درباره اهداف تحرکات سیاسی اخیر ایران، ناامیدی دشمنان از فروپاشی نظام جمهوری اسلامی، مواضع اخیر شورای همکاری درمورد ایران، تأکید و ایستادگی روی اصول انقلاب اسلامی، قطعنامه کمیسیون حقوق بشر علیه ایران و تأثیر آن در روابط خارجی و همچنین آزادی مطبوعات و آزادی بیان در کشور و انتقاد‌پذیری دولت سخن گفت.
نخست‌وزیر در پاسخ به اولین سؤال خبرنگار اطلاعات درباره اهداف گسترش تحرکات سیاسی ایران در سطح منطقه و نتایج آن، به چند نکته اشاره کرد: 1. ابهامی که درمورد مواضع جمهوری اسلامی در قبال جنگ وجود داشت تاحدود زیادی از بین رفته است. 2. موضوع
1) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، ص39، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/9/1364.
2) 33. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 78، 25/10/1364، ص5.
3) 34. روزنامه جمهوری اسلامی، 25/9/1364، ص2.
4) 35. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 167/3، 25/9/1364، صص 5 و 6.
متجاوز بودن عراق در جهان روشن شده است. 3. مواضع و اهداف اصولی که ما درپی آن هستیم محسوس شده است. 4. امیدها درمورد فروپاشی یا تضعیف انقلاب اسلامی، مبدل به یأس شده است. 5. شرق و غرب درپی ناامیدی از موفقیت کودتا یا فروپاشی در نظام جمهوری اسلامی، تلاش درازمدت خود را برای ایجاد استحاله‌ای تدریجی به سود خودشان و ایجاد یا تقویت گرایش‌هایی در داخل کشور درجهت منافعشان شروع کردهاند. 6. درمورد جنگ، مواضع ما روشن‌تر از سابق است؛ ابعاد جنگ برای کشورهای دیگر شناخته‌تر شده است و این عوامل باعث تغییر و تحولاتی در منطقه شده است.
مهندس موسوی درمورد حمله عراق به جزیره خارک که برای منطقه‌ای کردن جنگ اجرا می‌شود، گفت: «عراق در منطقه‌ای کردن جنگ شکست خورد و موفق نشد و این مسئله در اعلام مواضع کشورهای حوزه خلیج فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران آشکار است.» وی افزود: «عراق در فشار دادن گلوگاه اقتصادی ایران هم ناکام مانده و شکست خورد. ضمن اینکه این حملات عراق باعث شد تا ما هرچه سریع‌تر نقاط صدور نفت کشورمان را متنوع و گسترده نماییم و ظرفیت صدور و تولید آن را افزایش دهیم، همچنین به راه‌حل‌هایی بپردازیم که تأسیسات اقتصادی کشور را در مقابل این نوع هجوم‌ها کمتر آسیب‌پذیر کند. این جنگی است که هرکسی بیشتر بایستد برنده است و ما معتقدیم باتوجه‌به ملتی که در صحنه داریم و مقاومت و پایمردی و ایستادگی آنها، بیشتر می‌توانیم بایستیم.»
نخست‌وزیر سپس درمورد اینکه اعضای شورای همکاری در نشست اخیر خود خواستار بهبود روابط با ایران شده و در قطعنامه سازمان ملل متحد هم به نفع ایران موضع‌گیری کردهاند، ضمن استقبال از این مواضع، گفت: «شاید آنها به این نتیجه رسیده‌اند که با نزدیکی به جمهوری اسلامی اختلافات را به حداقل کاهش دهند؛ چراکه آنها به استوار شدن پایه‌های انقلاب اسلامی پی برده‌اند. طبیعتاً امروز این تصور دستخوش دگرگونی شده است که در مقابل سلاح‌های پیچیده عراقی‌ها، جناح راست کشور، یا مسئله خارک و نظایر اینها چقدر خواهیم توانست بایستیم. در این موارد شک و تردید‌هایی وجود داشت، اما حالا از بین رفته است. تمام اینها می‌تواند در موضع‌گیری‌ها مؤثر باشد. بجز اینها، موضع‌گیری‌های روشن، مثبت و صریح دولت در قبال این کشورها هم به‌نوبه‌خود مؤثر بوده است. ما صریحاً اعلام کرده‌ایم که خواهان آشوب و آشفتگی در منطقه نیستیم و علاقه‌مندیم که در منطقه با این کشورها در صلح و آرامش زندگی کنیم. ما خلیج فارس را منطقه‌ای می‌دانیم که باید در آنجا امنیت کامل به دست خود نیروهای منطقه و نه بیگانگان و نیروهای خارجی تأمین بشود و حالا احساس می‌شود که کمکم این حرف‌ها شنیده می‌شود و مؤثر واقع شده است.»
خبرنگار روزنامه اطلاعات سپس درمورد نزدیکی روابط شورای همکاری خلیج فارس و ایران پرسید آیا جمهوری اسلامی سیاست بی‌طرف کردن کشورهای منطقه در قبال جنگ را
تعقیب می‌کند؟ نخست‌وزیر گفت: «خیر، بلکه تلاش خواهیم کرد آنها را طرف‌دار خودمان کنیم. ... در این راه ما هرگز از اصول خود دست برنمی‌داریم و سیاست خارجی ما در ادامه سیاست داخلی ما است نه اینکه سیاست داخلی تابع و متغیری از سیاست خارجی باشد و بر همان اصولی که انقلاب کرده‌ایم، حیات و آینده انقلاب و استقلال این نظام در گرو همان اصول است، لذا بهبود رابطه به معنای کوتاه آمدن از ایده‌ها و خواسته‌های خود نیست.»
خبرنگار با اشاره به این گفته وزیر خارجه ایران که اعلام کرده است در رابطه خود با کشورهایی که به قطعنامه کمیسیون حقوق بشر علیه جمهوری اسلامی ایران رأی مثبت داده‌اند تجدیدنظر خواهیم کرد، پرسید این تجدیدنظر چگونه است و آیا زمینه‌های اقتصادی را نیز در بر می‌گیرد؟
مهندس موسوی در جواب با اظهار این مطلب که شاید خود این حرکت سازمان ملل باعث شود در ذهنیت کسانی که مایل بودند یا علاقه داشتند که روابط ما با غرب گسترش یابد، دگرگونی و تغییری حاصل شود، گفت: «البته من وابسته‌های به غرب را در نظر نمی‌آورم بلکه نقطه‌نظرهای گوناگونی که درمورد نزدیکی به غرب و یا شرق و نیز سیاست نه شرقی و نه غربی مطرح است را می‌گویم. این حرکت جهان صنعتی به سرکردگی امریکا، نشان‌دهنده روش‌های خصمانه و ادامه‌دار این نظام‌ها علیه انقلاب اسلامی است و این قطعنامه بیش از هر چیز زمینه هر نوع خوش‌بینی را از بین می‌برد. و این پیشنهاد خوبی برای سیاست خارجی کشورها می‌باشد. ... بدیهی است که ما منتظر باشیم این مسئله در روابط ما با این کشورها تأثیر بگذارد. به‌عنوان‌مثال آقای بهزاد نبوی قرار بود از آلمان‌غربی دیداری داشته باشند که رأی آلمان موجب شد سفرشان را به تأخیر بیندازند. البته "تجدیدنظر" به این معنا نیست که ما می‌خواهیم روابط تجاری و اقتصادی خود را با این کشورها قطع کنیم؛ نه چنین کاری نمی‌خواهیم بکنیم. منتها سعی خواهیم کرد اولاً این روابط اقتصادی در همان چارچوب و معنای اقتصادی خودش مهار شود. ثانیاً این روابط اقتصادی را در حد ضرورت متوقف کنیم و بیشتر از این در رابطه با آنها پیش نرویم.»
نخست‌وزیر افزود: «اخیراً یک خوش‌بینی نسبت به سازمانهای بین‌المللی در کشور ما درحال پدید آمدن بود و من نظر دولت را همیشه بیان می‌کردم که ما نباید خودمان را تحت‌تأثیر داوری‌های سازمانهای بین‌المللی قرار دهیم. چراکه این سازمان‌ها قبل از آنکه بین‌المللی باشند، پشت سرشان سیاست‌های جهانی دو سه کشور بزرگ معمولاً نهفته و پنهان است.»
ادامه این گفتوگو درباره مطبوعات، آزادی و سانسور آنها بود. میرحسین موسوی با اشاره به سطح بسیار بالای روزنامه‌های کشور و آزادی کلام در کشور افزود: «الآن مسئله "خودسانسوری" به‌نوعی در روزنامه‌ها وجود دارد. البته منظور این نیست که مطالبی را بیان کنیم که به کل نظام لطمه بزند یا کمبودهای قهری که به‌خاطر جنگ و انقلاب توسط قدرت‌ها به ما تحمیل می‌شود را به رخ بکشانیم و موجب شویم اطلاعاتی در دست دشمن قرار گیرد.
اما در ماورای اینها هنوز حرفهای گفتنی و شنیدنی زیادی است که من فکر می‌کنم در مطبوعات گفته نمی‌شود. البته مرور و بررسی روزنامه‌ها در عرض این دو سه سال نشان می‌دهد که آنها دارند پیشرفت می‌کنند.» وی گفت: «این خودسانسوری ناشی‌از این است که برخی از روزنامه‌نگاران احساس می‌کنند که مبادا حرفی بزنند که علیه انقلاب تمام شود.»
وی با اشاره به اینکه خود روزنامه‌ها نیز باید برای یافتن جایگاه خود حرکت کنند و به‌طور یقین ازطرف دولت مانعی دراین‌زمینه نخواهد بود، افزود: «کشور ما باتوجه‌به مسائل سیاسی و مجلس، دارای یک جامعه باز است و نمی‌شود گفت که یک جامعه بسته و محدود است. در آن اطلاعات خیلی پراکنده و گسترده است. منتها رسانه‌ها قدرت اینکه این اطلاعات را جمع‌آوری کنند و از آن چیزی بسازند، ندارند. ... ما هیچ موقع مطبوعات مستقل و دلسوزی به حال ملت و محرومان و مستضعفان جهان نداشتیم. ... شما یقین بدانید نظام، نظامی است که جلوی این حرکت را نخواهد گرفت. گاهی اوقات مطالب و نکاتی که بسیار هم گزنده است، دررابطهبا دولت از تلویزیون پخش می‌شود و برخلاف اینکه ما از طرح آنها ناراحت شویم، از آنها استقبال هم می‌کنیم. حرکت ما در این جهت نیست که سدی ایجاد کنیم که این برنامه‌ها نباشد بلکه هدف ما این است که حداکثر کار علمی و خوب انجام بگیرد.»
نخست‌وزیر درباره حقوق مطبوعات گفت: «حقوق مطبوعات را مصلحت انقلاب اسلامی معین می‌کند. این مصلحت هم دلیل ندارد که آن را فقط دولت تعریف کند. یکی از تعریف‌کننده‌های این مصلحت نیز باید خود روزنامه‌ها باشند. این همان آزادی واقعی است که من احساس می‌کنم که باید وجود داشته باشد. ما همه‌مان در قبال انقلاب اسلامی متعهد هستیم و دلیل ندارد دولت بیاید ادعا کند که من از همه متعهدتر هستم و روزنامه‌ها و مجلس کمتر متعهد هستند؛ اصلاً این‌طور نیست، همه متعهد هستند و یک بخش و جزء مهمی از آن تعهد در خود رسانه‌های ما است.»
نخست‌وزیر در پایان این گفتوگو تأکید کرد که قوانین و آیین‌نامه‌ها باید طوری تنظیم شوند که شکوفایی کشور را محدود نکند و قدرت تجزیه‌وتحلیل را از روزنامه‌ها نگیرد و شجاعت را از روزنامه‌ها سلب نکند. وی افزود در جامعه‌ای که حرف حق با ترس زده شود آن جامعه ذلیلی است و نمی‌تواند رشد کند. درعین‌حال، قانون باید جلوی حرکت‌های مخالف نظام که قصد براندازی را دارند به‌شدت بگیرد.(1)
1
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در مصاحبه‌ای با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در واشنگتن، قطعنامه سازمان ملل درمورد وضعیت حقوق بشر در ایران - که در 22 آذر تصویب شد - را به‌دلیل برخوردار نبودن از حمایت جامعه بین‌المللی یک پیروزی برای جمهوری اسلامی و جهان اسلام ارزیابی کرد.
1) 36. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364، صص 3 و 23.
وی گفت: اغلب کشورهای جهان در این جریان از ما حمایت کردند و این قطعنامه فقط با یک‌سوم کل آرا به تصویب رسید و به‌وضوح از حمایت جامعه بین‌المللی برخوردار نیست و برای دشمنان ما یک شکست بزرگ محسوب می‌شود. دکتر رجایی گفت: اکثر کشورهای اسلامی به ما لطف کردند؛ چراکه می‌دانستند که این یک قطعنامه پوشالی سیاسی است و این اتهامات که به ما نسبت داده می‌شود به‌خاطر این است که ما واقعاً اسلامی هستیم و می‌خواهیم اسلامی زندگی کنیم و درنتیجه آنهایی که تعهدی نسبت به اسلام داشتند، انصافاً ما را تنها نگذاشتند و من باید در اینجا حتماً از سفرای قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و پاکستان به‌خاطر همکاری‌هایی که در کمیته با ما کردند، نام ببرم و جداگانه از این آقایان تشکر خواهیم کرد.
وی افزود: بقیه کشورها مانند لیبی، سوریه و الجزایر نیز خیلی کمک کردند و برخی دیگر از کشورهای مسلمان بااینکه تحت فشار زیادی بودند و عده‌ای از آنها حتی به ما پیغام دادند که ازطرف امریکا تحت فشار قرار دارند، ولی با کمک و همکاری‌های بسیار صمیمانه برادران مسلمان ما در جامعه بین‌المللی، بی‌طرف ماندند یا در رأی‌گیری شرکت نکردند.
تصویر
رجایی در ادامه گفت: امریکا با امکانات وسیع خود خیلی تبلیغ کرد. آنها رسماً به کشورهای فقیر دنیا نامه نوشتند و آنها را تهدید کردند که باید حتماً از مواضع امریکا حمایت کنید. ... البته امریکا تنها نبود و فرانسه نیز همراه این کشور علیه جمهوری اسلامی خیلی فعالیت می‌کرد. رجایی تأکید کرد: تصویب این قطعنامه با تنها 53 رأی را اصلاً نباید جدی گرفت بلکه باید تحلیل درستی از مسئله به مردم ارائه داد. وی درباره اقدام بعدی جمهوری اسلامی دراین‌مورد گفت: ما باید این حرکت را از مسیر فعلی خود خارج سازیم و در صحبتی که در پایان رأی‌گیری در مجمع عمومی داشتیم اعلام کردیم که شما اعضای مجمع تمام کوشش خود را به عمل آوردید و از تروریسم حمایت کردید، ولی الحمدلله موفقیتتان بسیار ضعیف بود، ولی ما که اکنون با حمایت جامعه بین‌الملل پیروز شده‌ایم، مع‌الوصف حاضریم حسن‌نیت خود را نشان داده و آن دعوتی که قبلاً از نماینده ویژه دبیرکل کرده بودیم تجدید کنیم که طبق آن، یک شخصی بی‌طرف که هیچ‌گونه آمیختگی و آلودگی سیاسی و وابستگی به هیچ کشوری نداشته باشد، بیاید و از نزدیک در کشور ما راجع به مسئله حقوق بشر تحقیق کند و گزارش خود را طی یک سند ارائه بدهد که دراین‌صورت ما آن گزارش را قبول خواهیم داشت.
در پاسخ به این سؤال که آیا شما فکر می‌کنید یک چنین هیئتی که به ایران اعزام شود می‌تواند گزارش مقبولی ارائه دهد، رجایی ضمن اشاره به برخورداری گزارشهای فرستاده ویژه دبیرکل درمورد استفاده عراق از سلاح شیمیایی و حمله به مناطق مسکونی از یک بی‌طرفی و انصاف قابل‌ملاحظه، گفت: چنین امکانی وجود دارد و در ادامه تأکید کرد: ما ممکن است پیشنهاد کنیم که درصورتی از این همکاری (پذیرفتن هیئت ویژه دبیرکل جهت بررسی حقوق بشر در ایران) استقبال می‌کنیم که اینها کسی را در هیئت تحقیق بگذارند که مسلمان و به حقوق اسلامی آشنا باشد.
نماینده جمهوری اسلامی در پایان مجدداً به تلاش‌های شدید قدرت‌های غربی جهت جا انداختن قطعنامه مذکور و راه‌های مقابله با اقدامات بعدی آنها به‌منظور پیگیری و زنده نگاه داشتن آن اشاره کرد و گفت: اینها خیلی دلسرد شدهاند زیرا از هر نظر سنگ تمام گذاشتند. حتی سفیر امریکا در سازمان ملل شخصاً به کمیته حقوق بشر آمد و از همه درخواست کرد که مخالف ایران رأی بدهند و اکنون اینها قصد دارند گزارش مربوط به ایران را در کمیسیون حقوق بشر پیگیری کنند تا این مسئله زنده بماند. بنابراین ما باید حتماً راه‌حل دعوت از نماینده دبیرکل را دنبال کرده و به این ترتیب کمیسیون حقوق بشر را اصلاً از رده خارج کنیم و این خط را طرد کنیم چون اگر ما به آن احترام بگذاریم و گزارشش بیاید این گزارش هم مانند گزارش مخالف ایران سند می‌شود و آن را خنثی می‌سازد.
دکتر رجایی همچنین به مفاد قطعنامه مذکور و لحن بسیار نرم آن اشاره و تأکید کرد: برخلاف قطعنامه‌های دیگری که صریحاً تخلف از حقوق بشر را در کشورهای دیگر مورد اشاره قرار می‌دهد، در قطعنامه ایران تنها به شایعات و اتهاماتی که درمورد حقوق بشر علیه ایران است و ابراز نگرانی از آنها اشاره شده که این اتهامات را افراد مغرض مانند منافقین و بهاییان داده‌اند که هیچ‌گونه اساس و پایه‌ای ندارند و بنابراین، این قطعنامه که علی‌رغم لحن بسیار نرم آن تنها 53 رأی آورد، درواقع شکست خورد.
نماینده ایران همچنین در گفتوگو با واحد مرکزی خبر گفت: این قطعنامه توسط کشورهای غربی به‌خصوص امریکا و انگلیس و حامیان آنها و در حمایت از منافقین و بهایی‌ها تهیه شده بود. وی خاطرنشان کرد: تغییراتی که در آرای کمیته سوم و آرای مجمع عمومی به چشم می‌خورد حائز اهمیت سیاسی خاصی است، زیرا بین رأی‌گیری کمیته و رأی‌گیری مجمع عمومی، درست یک هفته فرصت بود که در این مدت امریکا و همدستان این کشور کلیه امکانات خود را برای بالا بردن آرای موافق قطعنامه به کار گرفتند، ولی فقط توانستند جای همان تعدادی را که از موافقت با قطعنامه به ممتنع و یا مخالف تغییر رأی داده بودند، پر کنند و درنتیجه در رأی‌گیری مجمع عمومی آرای موافقین قطعنامه از 53 رأی تجاوز نکرد. درحالی‌که آرای مخالفین از 22 به 30 افزایش یافت.(1)
1) 37. روزنامه اطلاعات، 25/9/1364، صص 3 و 19.
1
اهداف سفر هیئت پارلمانی فرانسه به ایران و موضوع‌ها و نتایج مذاکرات این هیئت با مقامات جمهوری اسلامی ایران را نشریه وزارت امور خارجه ایران در شماره امروز خود درج کرده و دراینباره نوشته است: «هیئت فرانسوی در دو روز اقامت خود در تهران به‌ترتیب با رئیس کمیسیون خارجی مجلس شورای اسلامی، مدیرکل سیاسی اروپا و امریکا و معاونت امور بین‌المللی و اقتصادی وزارت امور خارجه و رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی ملاقات و درمورد مسائل زیر بحث و تبادل‌نظر نمودند:
مسائل و مشکلات اساسی که باعث کدورت و سردی روابط دو کشور شده شامل:
الف. وام و بهره آن و عدم بازپرداخت آن و آمدن آقای ژاک مارتن به‌عنوان نماینده انتخابی برای حل این مسئله. درمورد وام هیئت اعلام کرد که انتخاب آقای مارتن صرفاً برای یافتن راه‌حلی که مورد نظر خبرگان امر از هر دو کشور و مقامات سیاسی قرار گیرد گام مثبتی درجهت برقراری روابط مجدد است و اظهار امیدواری کردند که سفر آقای مارتن و نمایندگانی از وزارت خارجه فرانسه هرچه زودتر به ایران انجام گردد.
ب. مسئله حضور تروریست‌های فراری در فرانسه و دادن امکانات به آنان ازطرف دولت فرانسه و تشریح آن دررابطهبا قانون پناهندگی در فرانسه و موارد عدم تناسب در تلقی این جنایتکاران به‌عنوان پناهنده. دراینباره مقامات کشورمان با اشاره به کلام آقای میتران که فرانسه مِن بعد، جانیان را در خاک خود نخواهد پذیرفت و با جمع‌آوری ادله‌ای که ضدانقلابیون ایران جنایتکارند این مسئله باید پیگیری شود و درباره این گفته میتران باید این تروریست‌ها که از قبل وارد فرانسه شدهاند را نیز در برگیرد تذکر داده شد.
ج. مسئله جنگ و حمایت بی‌دریغ فرانسه از عراق در جنگ تحمیلی، علت عقد قراردادها و اینکه چنانچه قرار باشد روابط بهبود یابد این مسائل مورد تجدیدنظر قرار گیرد. دراینباره هیئت اظهار کرد که قرارداد جدیدی با عراق بسته نخواهد شد و فرانسه باید چنانچه اکثر نمایندگان به این نتیجه رسیده‌اند من بعد، سیاستی مثبت و بی‌طرف در قبال منطقه خاورمیانه داشته باشند و تاکنون فرانسه ناشیانه عمل کرده است. در تمام جلسات هیئت قول داد نقطه‌نظرات را چنانچه باید به پاریس انتقال داده و جو متفاوت از آنچه را که با تبلیغات به آن رسیده است در فرانسه تشریح نماید.
د. مسئله زندانی بودن آلبر متینی مسئول پروازهای هواپیمایی ایرفرانس در تهران به‌جرم عامل فساد و تقاضای هیئت در بخشودگی ایشان ازطرف امام و مقامات قضایی. در این ملاقات هیئت اعلام کرد این سفر را باید به‌عنوان گام اول درجهت افتتاح مجدد روابط و تبادل‌نظر تلقی کرد و درضمن از تأخیر و امتناع از دادن ویزا به هیئتی که قرار بود جهت شرکت در کنفرانس بین‌المللی صحرای باختری به فرانسه برود جداً عذرخواهی و اظهار تأسف نمود و اظهار امیدواری کرد که این به‌منزله وجود خصومت و یا سوءنیت تلقی نشود.
لازم به تذکر است که هدف از سفر هیئت تبادل‌نظر و بحث و انتقال دیدگاه‌های مقامات جمهوری اسلامی ایران به مقامات فرانسوی بود که با تشریح مسائل در هر زمینه قول‌های مساعدی داده شد.»
در ادامه این گزارش آمده است: «سفر هیئت پارلمانی فرانسه به تهران به‌طور رسمی طی یادداشتی ازطرف سفارت فرانسه در تهران و به درخواست وزارت خارجه فرانسه انجام گردید. ... بعد از اطلاعیه مجلس شورای اسلامی درمورد سفر هیئت فرانسوی به تهران، دایه مواضع مثبتی درمورد جمهوری اسلامی ایران اتخاذ نموده و اعلام کرد سفر هیئت ربطی به جریان گروگان‌گیری ندارد و فقط هدف بحث و تبادل‌نظر درمورد روابط فیمابین می‌باشد. لذا هیئت کوچک‌ترین اشاره‌ای به مسئله گروگان‌های فرانسوی در لبنان ننمود.
دایه در پارلمان این کشور قبل از عزیمت به تهران، قضیه وام را علی‌رغم خواست وزیر اقتصاد و وزیر خارجه فرانسه، در پارلمان به نفع جمهوری اسلامی ایران مطرح نمود و از دولت توضیح خواست. از سوی دیگر، طبق شواهد موجود منافقین این سفر را خطری برای خود تلقی نموده‌اند.»(1)
1
سفر هیئت پارلمانی فرانسه به ایران در حالی به پایان می‌رسد که در رسانه‌های خارجی برخلاف روزهای گذشته که به‌طور گسترده به انعکاس این سفر می‌پرداختند، امروز توجه کمتری به این سفر و نتایج آن کردهاند و رسانه‌های داخلی فرانسه بیشتر به این موضوع پرداخته‌اند. درعین‌حال، مواضع رسمی دولت فرانسه و گزارشهای رسانه‌های این کشور حاکی‌از دستاوردهای اندک این سفر برای فرانسه می‌باشد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارش داد: «روزنامه‌های فرانسه سفر هیئت پارلمانی این کشور به ایران را اقدامی درجهت بهبود روابط دو کشور توصیف کردند. این روزنامه‌ها بدون طرح ابعاد مختلف اختلاف دو کشور، امکان آزادی گروگان‌های فرانسوی در بیروت را به‌دنبال دیدار این هیئت از ایران با برجستگی خاصی مطرح نمودند. وزیر خارجه فرانسه یکشنبه شب [دیشب] در مصاحبه‌ای با رادیو فرانس انترناسیونال انتصاب اخیر ژاک مارتن به‌عنوان مأمور حسن‌نیت برای ایران را نشانه‌ای از تغییر سیاست کشورش درمورد ایران ندانست.»
روزنامه لوموند ضمن درج خلاصه‌ای از این مصاحبه نوشته است: «رولان دوما دراین‌خصوص عبارت "ایجاد تعادل جدید" در موضع فرانسه نسبت به عراق و ایران را رد کرد. وی تأکید نمود هیئت پارلمانی فرانسه به سرپرستی ژان ماری دایه که عازم تهران شد درباره هیچ چیز مذاکره نخواهند کرد، زیرا فقط دولت می‌تواند مذاکره نماید. وزیر خارجه فرانسه در این مصاحبه گفت: بیش از هر چیز به سرنوشت گروگان‌های فرانسه که در لبنان اسیرند می‌اندیشد ولی زندانی بودن آنها در چگونگی روابط پاریس و بیروت تأثیری ندارد.»
1) 38. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 167/3، 25/9/1364، صص 3 - 1.
روزنامه‌های چاپ پاریس، امروز مسئله گروگان‌گیری فرانسوی‌ها را در بیروت با سفر هیئت پارلمانی فرانسه به تهران مربوط دانسته‌اند.
روزنامه لیبراسیون نوشته است: «وزیر خارجه فرانسه بار دیگر با رهبر جنبش امل که به آزادی گروگانها، پیش از عید نوئل امید دارد، تماس گرفته است.» این روزنامه در مقاله‌ای با عنوان "اقدامات همه‌جانبه برای آزادی گروگانها" می‌افزاید: «یک هیئت پارلمانی فرانسه در تهران سعی دارد پیوند گسسته میان دو کشور را دوباره برقرار کند.»
روزنامه فیگارو نیز سفر نمایندگان فرانسوی به تهران را به‌رغم رفتار سرد ایران با آنان و عدم تمایل این کشور به طرح مسئله گروگان‌های فرانسوی، اقدامی درجهت بهبود مناسبات دو کشور توصیف کرد.(1)
خبرگزاری فرانسه نیز از تهران گزارش داد که ژان ماری دایه و بووار دو تن از چهار نماینده فرانسوی بامداد امروز (دوشنبه) پایتخت ایران را ترک کردند و ایو تاورینه، وگی وادیپه نمایندگان اکثریت سوسیالیست به اقامت خود تا بامداد فردا (سه‌شنبه) ادامه می‌دهند.»(2)
1
مهم‌ترین فعالیت‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران امروز شامل دیدار وزیر ارشاد اسلامی ایران با نخست‌وزیر سوریه؛ لغو سفر وزیر صنایع سنگین به آلمان‌غربی؛ دیدار وزیر بازرگانی با نخست‌وزیر جمهوری دمکراتیک خلق یمن و دیدار قائم‌مقام وزیر خارجه با رئیس‌جمهور سیرالئون است. وزیر مشاور در امور خارجی امارات نیز به‌زودی به ایران می‌آید.
سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی، که به سوریه سفر کرده است، بعدازظهر امروز با عبدالرئوف الکسم نخست‌وزیر این کشور دیدار و پیام نخست‌وزیر ایران را به وی تسلیم کرد. در این دیدار حجت‌الاسلام خاتمی، ضمن قدردانی از سفر اخیر نخست‌وزیر سوریه به ایران و نتایج ثمربخش آن، بر ضرورت تحکیم روابط میان دو کشور تأکید کرد. نخست‌وزیر سوریه نیز با اظهار خرسندی از سفر هیئت ایرانی و تشکر از پیام نخست‌وزیر و اظهار رضایت از دیدار اخیر خود از ایران، آمادگی سوریه را برای گسترش و تحکیم روابط با ایران اعلام کرد.(3)در این دیدار حجت‌الاسلام امام جمارانی نماینده امام در سازمان حج و اوقاف، حجت‌الاسلام حسینی نماینده مجلس شورای اسلامی و مدیرکل فرهنگ وزارت امور خارجه حضور داشتند.(4)
آقای خاتمی همچنین امروز از آثار خرابه‌های شهر قنیطره و ارتفاعات جولان دیدن کرد. وزیر ارشاد دراینباره به خبرگزاری سانا (سوریه) گفت: «وقتی ویرانی شهر قنیطره را دیدیم و آن را با ویرانی‌های شهر هویزه که توسط رژیم صهیونیستی عراق با خاک یکسان شده مقایسه کردم به همسویی و هم‌خویی رژیم‌های اشغالگر قدس و صدام بیشتر واقف گردیدم.»
وی افزود که امروز وظیفه همه ماست که در مقابل چنین رژیم‌هایی تا آخر مقاومت کنیم.
1) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364، ص39، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/9/1364.
2) 40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1364، ص32، تهران- خبرگزاری فرانسه، 25/9/1364.
3) 41. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364، ص1.
4) 42. روزنامه کیهان، 26/9/1364، ص2.
وی همچنین اظهار امیدواری کرد که با پیروزی رزمندگان اسلام و نابودی رژیم بعثی عراق، مسلمانان ایران، عراق و به‌ویژه سوریه - که اینک در خط مقدم نبرد با رژیم اشغالگر قدس هستند در راه آزادسازی فلسطین مبارزه کنند.(1)
از سوی دیگر، طبق برنامه قبلی قرار بود صبح امروز، هیئت اقتصادی - صنعتی جمهوری اسلامی ایران به سرپرستی مهندس بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین برای دیدار رسمی و مذاکرات اقتصادی عازم کشور آلمان‌غربی شود، اما درپی انتشار فهرست کشورهایی که در سازمان ملل متحد به قطعنامه نقض حقوق بشر در ایران رأی مثبت داده‌اند، سفر این هیئت به آلمان لغو گردید.(2)این دیدار به دعوت دکتر مارتین بانگمن وزیر اقتصاد و همکاری‌های فنی آلمان فدرال برای مدت شش روز در نظر گرفته شده بود.(3)
آقای حسن عابدی جعفری وزیر بازرگانی ایران امروز در عدن در دیدار با حیدر ابوبکر الاطاس نخست‌وزیر جمهوری دمکراتیک خلق یمن، پیام شفاهی نخست‌وزیر ایران را به وی رساند. وزیر بازرگانی با تأکید بر علاقه‌مندی ایران به گسترش روابط با کشورهای اسلامی جهان سوم، خواستار تحکیم روابط میان دو کشور شد. نخست‌وزیر یمن نیز با اشاره به توسعه روابط سیاسی و اقتصادی دو کشور از زمان پیروزی انقلاب ایران، خواستار تحکیم این روابط شد. در پایان آقای جعفری دعوت مهندس موسوی از نخست‌وزیر یمن جنوبی برای سفر به ایران را اعلام کرد که این دعوت پذیرفته شد.(4)
امروز همچنین هیئت دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران به سرپرستی علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزارت امور خارجه در آخرین مرحله سفر به کشورهای افریقایی، وارد فری‌تاون پایتخت سیرالئون شد و با رئیس‌جمهور این کشور دیدار کرد. در این دیدار آقای بشارتی ضمن بیان مواضع ایران درمورد کشورهای جهان سوم، به‌ویژه کشورهای افریقایی، گفت: اگر این جنگ ناخواسته به ما تحمیل نشده بود، می‌توانستیم کمک‌های بیشتری به کشورهای افریقایی بکنیم. در این ملاقات دوستانه که معاونان رئیس‌جمهور و وزیر خارجه سیرالئون و جمعی از مقام‌های این کشور حضور داشتند، رئیس‌جمهور سیرالئون ضمن قدردانی از کمک‌های ایران به کشورش، اظهار امیدواری کرد که این کمک‌ها در آینده نیز ادامه یابد.
همچنین در دیدار آقای بشارتی با وزیر خارجه سیرالئون، آقای کروما با اشاره به جنایات امپریالیسم، صهیونیسم و آپارتاید در خاورمیانه و جنوب افریقا گفت که خیلی از کشورها درباره حقوق بشر سخن می‌گویند ولی بعضی اوقات مفهوم واقعی حقوق بشر را درک نمی‌کنند. وی افزود که بعد از پیروزی انقلاب در ایران گروه‌هایی کوشیدند آن را از مسیر خود منحرف کنند. مثلاً با بمب‌گذاری رئیس‌جمهور و 72 تن دیگر را کشتند و اگر مجرمان مجازات شوند، ما لازم نمی‌بینیم دراین‌زمینه راجع به حقوق بشر صحبت شود. وقتی این نوع کارها در
کشورهای دیگر اتفاق بیفتد چیزی نمی‌گویند. ما در سیرالئون وضعیت ایران را می‌فهمیم و لزومی ندارد کسی راجع به حقوق بشر در ایران چیزی به ما بگوید، ما خودمان می‌فهمیم. ایران یکی از معدود کشورهایی است که به معنای واقعی غیرمتعهد است. وی افزود که روابط ما جدید است، اما قوی پایه‌گذاری شده است. ما از دولت جمهوری اسلامی ایران برای ارسال دارو بسیار تشکر می‌کنیم. داروها وقتی به دست ما رسید که سخت به آن نیاز داشتیم.(1)
از سوی دیگر، بنا به اعلام سفارتخانه ایران در ابوظبی، راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی به دعوت وزیر امور خارجه ایران، روز 7 دی 1364 به تهران سفر می‌کند.(2)
1
وزیران نفت ایران و عراق در دو مصاحبه جداگانه در اجلاس اخیر اوپک در ژنو با خبرنگاران مجله میدل‌ایست اکونومیک ساروی (بررسی اقتصادی خاورمیانه) چاپ نیکوزیا، به بیان دیدگاه‌های خود درباره تولید و قیمت نفت پرداختند.
تصویر
این نشریه که در شماره امروز خود این مصاحبه‌ها را منتشر کرده، با اشاره به سیاست‌های متضاد دو کشور نوشته است: «وزیر نفت عراق (قاسم احمد تقی) تأکید کرده که علی‌رغم خطر جنگ قیمت‌ها، سهمیه تولید کشورهای اوپک باید افزایش یابد ولی وزیر نفت ایران (غلامرضا آقازاده) گفته است که حفظ قیمت‌ها باید به‌عنوان اولویت اصلی اوپک باقی بماند. وی تأکید کرد که اگر سهمیه تولید عراق افزایش یابد، ایران مجبور خواهد شود تا دو برابر آن، تولید خود را افزایش دهد. وزیر نفت عراق گفت: کشورش در اجلاس فوق‌العاده اوپک در اکتبر گذشته و نیز در اجلاس اخیر به اوپک هشدار داده است ما آنقدر که تصور می‌کنیم سهمیه‌مان عادلانه باشد، نفت تولید خواهیم کرد.(3)وی افزود: سهمیه عادلانه عراق از سقف 16 میلیون بشکه تولید اوپک، حداقل 35/2 میلیون بشکه می‌باشد، ولی عراق درحال‌حاضر در نظر ندارد تولید خود را تا این رقم افزایش دهد زیرا امکانات صادرات ما محدود است.
وزیر نفت عراق گفت: با افزایش ظرفیت خط لوله‌ای که از ترکیه عبور می‌کند به‌زودی ظرفیت از یک میلیون بشکه
1) 47. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 168/3، 26/9/1364، صص 1 و 2.
2) 48. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 167/3، 25/9/1364، ص4.
3) گفتنی است که اوپک برای عراق سهمیه 2/1 میلیون بشکه در روز تعیین کرده بود، ولی این کشور 7/1 تا 8/1 میلیون بشکه تولید می‌کرد و در نظر داشت مقدار تولید خود را به 2 میلیون بشکه در سال 1986 برساند.
درحال‌حاضر به 5/1 میلیون بشکه در روز خواهد رسید. همچنین مرحله دوم بهره‌برداری از خط لوله عربستان ظرفیت آن را از نیم میلیون بشکه به 6/1 میلیون خواهد رساند. وی تأکید کرد که عراق تولید خود را تا 3 یا 4 میلیون بشکه در روز نخواهد رساند. وزیر نفت عراق افزود: ما نمی‌خواهیم که بازار را بشکنیم، ما می‌خواهیم که سهم خودمان را به دست آوریم، زیراکه دیگران از دادن آن طفره می‌روند.
غلامرضا آقازاده وزیر نفت ایران، روشن ساخت که کشورش مخالف استفاده از تاکتیک جنگ قیمت‌ها جهت حفظ بازار خود می‌باشد و معتقد است که حفظ قیمت‌ها باید اولویت اصلی اوپک قرار گیرد. وی افزود: آنچه که برای ما مهم است حفظ قیمت‌هاست حتی اگر این به مفهوم قطع تولید باشد، اما ما این را به‌عنوان یک شرط قرار نمی‌دهیم. کشورهای غیر اوپک درحال‌حاضر به حداکثر ظرفیت خود رسیده‌اند ولی در عرض یک یا دو سال آینده آنها مجبور خواهند شد، بخشی از بازار را به ما (اوپک) واگذار نمایند. آنها هم‌اکنون حاضرند ازطریق کاهش قیمت‌ها بخشی از بازار نفت را به ما بدهند و به همین دلیل همه این تحولات به وقوع می‌پیوندند. وزیر نفت ایران در پاسخ به این سؤال که اگر عراق به افزایش تولید خود ادامه دهد آیا ایران سهمیه خود را در اوپک رعایت خواهد کرد؟ گفت: ایران تاکنون سهمیه تعیین‌شده را رعایت کرده و مقدار زیادی نیز قربانی داده و از خود خویشتن‌داری نشان داده است. من این مطلب را قبلاً نیز گفته‌ام و در این اجلاس نیز تذکر دادم که اگر هر نوع افزایشی در سهمیه عراق به وجود آید ما نیز بدون مراجعه به اوپک دو برابر آن را به سهمیه خود اضافه می‌کنیم.»(1)
1
درپی حمله هوایی عراق به نفتکش قبرسی ولکان (در روز جمعه 22/9/1364)، رسانه‌های خارجی به بررسی و تأثیر این حمله در صدور نفت ایران پرداختند.
به نوشته روزنامه لویدز لیست ارگان شرکت بیمه لویدز لندن، مشتریان نفت ایران برای بارگیری نفت از جزیره سیری با تأخیر چندروزه مواجه‌اند که گاهی بارگیری تا یک هفته نیز به درازا می‌کشد. این روزنامه در شماره امروز خود نوشته است: «این شرایط در حالی است که انتظار می‌رود به‌دنبال حمله موفقیت‌آمیز عراق علیه نفتکش 316 هزار تنی ولکان که محموله نفت را از جزیره سیری حمل می‌کرده است، صف نفتکش‌ها در سیری طولانی‌تر شود. با آسیب دیدن نفتکش مذکور ضربه مهمی به تلاش ایران برای ادامه سرویس انتقال نفت از خارک به سیری و حفظ صادرات عادی آن وارد شده است. براساس همین گزارش، با حمله اخیر تعداد نفتکش‌هایی که در مسیر خارک و سیری فعالیت می‌کردند و در حملات هوایی عراق آسیب دیده‌اند در یک هفته گذشته به چهار فروند رسید.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز از بحرین گزارش داد: «منابع کشتیرانی در منطقه گفتند نفتکش عظیم ولکان روز دوشنبه (امروز) لنگان‌لنگان به ترمینال صادرات نفت ایران در جزیره سیری واقع در
جنوب خلیج [فارس] رسید. منابع کشتیرانی در اسلو - یعنی جایی که مدیران ولکان مستقر هستند - امروز گفتند که با خارج شدن چهار فروند از شش یا هفت فروند نفتکش از این ناوگان، انتقال نفت خام از خارک با تأخیرهای جدی روبهرو می‌باشد.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه از منامه به نقل از یک منبع دریایی مستقل گزارش داد: «این کشتی بدون ارسال پیام اضطراری با امکانات خودش و 15 خدمه سالم به‌سوی دوبی می‌رود تا تعمیر شود.»(2)
1
وضعیت صادرات نفت ایران، تدابیر ایران برای انتقال نفت از مبادی دیگری به غیر از خارک، هزینه‌های سنگین احداث خط لوله جدید، مدت و مجریان آن، در مقاله‌ای در نشریه مید چاپ لندن بررسی شده است.
نشریه مید نوشته است: «ایران به‌سرعت برای اجرای طرح‌های احداث یک خط لوله دوقلو 380 کیلومتری با هزینه 500 میلیون دلار دست‌به‌کار شده است. این اقدام به ایران اجازه خواهد داد نفت خود را به مطابق سهمیه کاملی که اوپک برای این کشور تعیین کرده است بدون استفاده از ترمینال صادراتی جزیره خارک صادر کند.»
به نوشته مید: «یک مقاطعه‌کار می‌گوید، طرح یک طرح دولتی است نه طرحی مربوط به شرکت ملی نفت ایران، به همین دلیل است که چنین سریع پیش می‌رود. طرحی است که هم جنبه استراتژیکی دارد و هم سرمایه‌ای و در جریان جنگ پشتیبان جزیره خارک خواهد بود و وقتی جنگ تمام شود، باز هم نقش مفید خود را بازی خواهد کرد.
فوریت طرح ایران بازتاب موفقیت حمله‌های عراق به جزیره خارک در ماه‌های اگوست و سپتامبر (مرداد و شهریور) است که در سطح پایین انجام گرفت. گزارش می‌رسد اسکله‌های خارک - که 85 درصد صادرات نفتی از آنها صورت می‌گیرد - از کار افتاده است. از آن هنگام کار سریع‌تر، میزان صادرات را به سطح عادی 5/1 میلیون بشکه در روز بازگردانده است، اما ایران گفته است که نمی‌خواهد هیچ فرصت دیگری را از دست بدهد. ظرفیت خط لوله مورد نظر 5/1 میلیون بشکه در روز خواهد بود که از گوره، تلمبه‌خانه خارک در طول ساحل تا عسلویه در نزدیکی حوزه گاز پارس و نیمه‌راه بین خارک و بندرعباس کشیده خواهد شد. لوله مذکور به ترمینال‌های شناور یا نفتکش‌های فوق‌العاده بزرگ که در بوشهر و عسلویه پهلو می‌گیرند وصل خواهد شد. تعمیر خود لوله درصورتیکه بمباران شود تنها حدود 24 ساعت وقت خواهد گرفت. حمله هوایی به اسکله‌ها دشوار و تعویض آنها اگر خسارت ببینند آسان خواهد بود. ...
به مقاطعه‌کاران هفت ماه وقت داده شده است تا نخستین 350 کیلومتر خط لوله یا 172 کیلومتر خط دوقلو را تکمیل کنند. این مسافت برای رسیدن به بوشهر کافی خواهد بود، در آنجا تعدادی از ترمینال‌های شناور قرار خواهد گرفت. مفهومش این است که ایران می‌تواند برای بخش بزرگی از
صادرات نفت خود تا نیمه سال 1986 (تابستان 1365) جانشینی برای خارک داشته باشد. قرار است بقیه خط لوله در مدت 12 ماه به کار بپردازد و ایستگاه‌های تقویتی و زیرساخت طی 15 ماه تشکیل شود. ... سه گروهی که در مناقصه تأمین لوله - که حدود 30 میلیون دلار ارزش دارد - شرکت دارند عبارت‌اند از: شرکت منیسمن آلمان‌غربی، ایتال سایدر ایتالیا و یک کنسرسیوم ژاپنی مرکب از شرکت فولاد نیپون کوکان، صنایع فلزی سومی ترمو و شرکت فولاد کواساکی. مناقصه بر تأمین 980 کیلومتر لوله 42 اینچی و حدود 12 کیلومتر لوله 42 اینچی زیر دریایی استوار است. مناقصه درمجموع، حدود 470 هزار تن لوله فولادی را در بر می‌گیرد.»(1)
1
برای بررسی اشتغال جانبازان جنگ تحمیلی امروز با شرکت نمایندگان و مسئولان بیش از 20 وزارتخانه، سازمان دولتی و نهادهای انقلاب اسلامی در محل وزارت کار و امور اجتماعی یک گردهمایی تشکیل شد. در این گردهمایی معاون امور اجتماعی و خدمات اشتغال وزارت کار و امور اجتماعی ضمن تجلیل از جانبازان و ایثارگران، بر ضرورت تسریع برای شناسایی مشاغل و ایجاد شغل‌های مناسب با توانایی جانبازان تأکید کرد و افزود که در این گردهمایی باید طرح‌های سایر سازمان‌ها بررسی شود تا طرح‌های جامع‌تر به اجرا درآید.
در این گردهمایی مقرر شد کمیته‌ای متشکل از نمایندگان وزارت کار و امور اجتماعی، سازمان بهزیستی و سازمان امور اداری و استخدامی کشور برای نظارت و هماهنگی این موضوع تشکیل شود تا درمورد شناسایی مشاغل مناسب و همچنین اشتغال معلولان و جانبازان انقلاب اسلامی با سایر سازمان‌ها همکاری کند.(2)
2
در گردهمایی چهارروزه مسئولان مراکز بنیاد شهید سراسر کشور - که از امروز در محل هتل هویزه تهران آغاز به کار کرد - حجت‌الاسلام کروبی نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید انقلاب اسلامی در سخنانی به دوراندیشی امام خمینی در تأسیس بنیادها، نظر امام خمینی درمورد شعارهای مراسم حج و... اشاره کرد. وی درباره بنیاد شهید - که به دستور امام خمینی تأسیس شد - گفت هیچ‌کس جز امام به این نمی‌اندیشید و ضرورت و وجوب آن را درک نمی‌کرد، ولی این مسئله به دوراندیشی امام برمی‌گردد. به گفته آقای کروبی، از همان بدو پیروزی انقلاب، امام دستور تشکیل نهادها و هسته‌هایی که برای یک انقلاب لازم بود را یکی پس از دیگری صادر می‌کرد و این نهادها تأسیس می‌شد.
وی افزود: در شرایطی که می‌گفتند هواپیماهای اف14 را برگردانید و در شرایطی که یکباره اعلام می‌کردند دوره سربازی از دو سال به یک سال تقلیل یافته و آن ضربه شدید را به ارتش وارد کردند، امام می‌گوید باید ارتش 20 میلیونی را تشکیل بدهید.
آقای کروبی با اشاره به اینکه امام حرکتی را آغاز نکرده که من طلبه نایب‌رئیس مجلس بشوم یا یک دسته‌ای وزیر بشوند، افزود: امام این حرکت را برای حاکمیت الله و حاکمیت اسلام در جهان شروع کرده ... ما حالا شاهد هستیم که این انقلاب در سطح وسیعی در جهان اثر گذاشته، حوادث لبنان، حوادث مصر، ... اینها همه از انقلاب ما سرچشمه می‌گیرد.
وی درباره مسائل حج و مصاحبهاش با خبرنگاران درمورد اینکه حرکتمان علیه شیطان بزرگ امریکا و اسرائیل غاصب است، افزود: «در مدینه بودم و هنوز راهپیمایی انجام نشده بود که حاج احمدآقا از تهران با من تماس گرفت و گفت امام فرمودند هرجا که نام امریکا را می‌برید، نام شوروی را هم بیاورید، چراکه شوروی هم در کنار اوست. آن روز که من مصاحبه کردم و در روزنامه‌ها درج شد، هیچ‌کس از مسئولین به حرفهای من توجه نکرده بودند، اما امام آن مصاحبه را خوانده بود و از آنجا که مسائل را دقیقاً زیر نظر دارد، تلفن را هم به همین خاطر کرده بود.»(1)
1
تلاش‌های شیخ فضل‌الله و تری ویت برای آزادی گروگان‌های امریکایی و فرانسوی در بند در لبنان تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.
روزنامه اینترنشنال هرالد تریبون در گزارشی دراینباره نوشته است: «شیخ فضل‌الله از رهبران شیعیان لبنان اعلام کرد تلاش‌های وی در آزاد کردن چهار گروگان امریکایی که در لبنان اسیر هستند بی‌نتیجه بوده است. وی گفت: با گروگان‌گیرها در ارتباط مستقیم نبوده لیکن ازطریق شخص ثالثی مطلع شده این افراد از اعضای جهاد اسلامی هستند. شیخ فضل‌الله رهبر حزبالله لبنان گفت به نظر او امریکایی‌ها را تنها به‌دلیل انجام [دادن] عملیات ضدامریکایی نگرفته‌اند بلکه آنها برای معامله با زندانیان عربی که در کویت هستند، گروگان گرفته شدهاند. شیخ گفت: مسئله چهار گروگان فرانسوی از این نیز پیچیده‌تر است و این ظاهراً اشاره‌ای به اشکالات سیاسی موجود میان روابط ایران و فرانسه می‌باشد.
روز جمعه تری ویت(2)
(محسن هاشمی و حبیب‌الله حمیدی، ماجرای مک‌فارلین، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1388، ص 59)
فرستاده ویژه اسقف اعظم کلیسای کانتربری - که او نیز درصدد آزادسازی گروگان‌هاست - بازگشت خود از لبنان را به تعویق انداخت. وی در طول چند هفته گذشته دو بار از1) 55. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364، ص2.
2) تری ویت (Terry Waite) دستیار اسقف اعظم کانتربری در کلیسای انگلیکن بود. وی از طرف کلیسای انگلیس برای تلاش جهت آزادی چند تن از گروگانها، با تبلیغات گسترده رسانه‌های غربی عازم بیروت شد. ویت از سال 1985 (1364 ه-. ش) درگیر مذاکرات برای آزادی گروگانها در لبنان شد. او یک عنصر اطلاعاتی بود که وقتی ربایندگان از هویتش آگاه شدند او را نیز به گروگان گرفتند. مدرک جرمش انجیلی بود که به ربایندگان اهدا کرد و درون آن فرستنده ریزی کار گذاشته شده بود تا مکان گروگانها شناسایی شود و از این طریق بتوانند با قتل ربایندگان، گروگانها را آزاد کنند. وی در دی 1365 در بیروت به گروگان گرفته شد و در آبان 1370 آزاد شد.
لبنان دیدن کرده است. جهاد اسلامی طی تماس تلفنی مدعی شد یکی از گروگانها به نام ویلیام باکلی(1)
(همان، صص 54-53)
را اعدام کرده است. روز پنجشنبه گذشته، جک اندرسون و دیل وان آتا دو روزنامه‌نگار برجسته امریکایی به نقل از منابع ضدجاسوسی امریکا گفتند باکلی و کیلبورن - که یکی از گروگان‌هاست و قبلاً در دانشگاه امریکایی بیروت کتابدار بود - هر دو کشته شدهاند.شیخ فضل‌الله باوجود بنیادگرا بودن میانه‌رو است و در آزاد کردن دو تن از استادان برجسته دانشگاه امریکایی بیروت که روز 16 آذر ربوده شده بودند، نقش فعالی داشت.»(2)
از سوی دیگر، به گفته خبرگزاری فرانسه از بیروت "سازمان مستضعفین در جهان" امروز تهدید کرد اگر اسرائیل بازداشت‌شدگان لبنانی در زندان جنوب لبنان را هرچه زودتر آزاد نکند، چهار گروگان یهودی لبنان را اعدام خواهد کرد. سازمان بنیادگرای لبنانی در اعلامیه‌ای که امروز در روزنامه النهار انتشار یافته چهار عضو جامعه یهودی لبنان را به جاسوسی به نفع اسرائیل متهم کرد و توضیح داده است که انگیزه ربودن این چهار نفر "یهودی" بودنشان نیست.(3)
1
امریکا به شورای امنیت سازمان ملل پیشنهاد کرد که به مسئله گروگان‌گیری رسیدگی شود. رادیو فرانسه گزارش داد: «امریکا امروز پیشنهاد کرد شورای امنیت سازمان ملل برای نخستین‌بار مسئله گروگان‌گیری را مورد رسیدگی قرار دهد. به گفته دیپلمات‌ها انتظار می‌رود شوروی نیز از این پیشنهاد امریکا حمایت کند. بنا بر این گزارش، انتظار می‌رود روز چهارشنبه اجلاس ویژه شورای امنیت برای رسیدگی به مسئله تروریسم تشکیل شود. بخش عربی رادیو ریاض نیز با پخش خبر مشابهی گفت: ایالات متحده قصد دارد یک طرح پیشنهادی درمورد محکوم کردن گروگان‌گیری به شورای امنیت تقدیم کند که هنوز متن آن فاش نشده است.»(4)
2
نماینده ویژه سازمان ملل متحد و وزیران خارجه افغانستان و پاکستان - که دیروز وارد ژنو شدند، عصر امروز دور جدید مذاکرات سه‌ساله درباره مسئله افغانستان را شروع می‌کنند. به گزارش یونایتدپرس از ژنو، مقامات رسمی سازمان ملل اعلام کردهاند آغاز مجدد مذاکرات نشانه تمایل مسکو برای خروج 140 هزار سرباز ارتش سرخ از افغانستان می‌باشد. در کنفرانس ژنو (ریگان، گورباچف) در ماه گذشته مسیحی، مقامات شوروی به خبرنگاران گفتند مسکو
1) ویلیام باکلی (William Buckley) در سال 1362 ه-. ش به ریاست پایگاه سازمان جاسوسی آمریکا در بیروت منصوب گردید و در اسفند همین سال ربوده شد. وی در زمان اسارت در خرداد 1364 براثر حمله قلبی درگذشت. نظر امریکایی‌ها این بود که وی را گروه جهاد اسلامی ربوده است. جسد او سال 1370 به آمریکا منتقل شد.
2) 56. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 274، 28/9/1364، صص 37 و 38، لندن- خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 57. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364، ص24.
4) 58. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364، ص42، تهران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1364.
خواستار یافتن راه‌حل سیاسی برای مسئله افغانستان می‌باشد.
یونایتدپرس افزود: «گفته می‌شود مذاکرات جدید حول چهار محور دور می‌زند: 1. عقب‌نشینی نیروهای شوروی. 2. بازگشت حدود 4 میلیون پناهنده افغان از ایران و پاکستان بدون ترس و واهمه از مجازات‌های احتمالی. 3. برگزاری انتخابات آزاد در افغانستان. 4. تضمین بین‌المللی برای استقلال افغانستان و عدم دخالت در امور داخلی آن کشور.»(1)
1) 59. روزنامه کیهان، 25/9/1364، ص20، ژنو (سوئیس) - یونایتدپرس.
1
در قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران بعدازظهر امروز دو جلسه برگزار شد. در اولین جلسه چگونگی به کارگیری یگانهای زرهی و استفاده از تانک برای نیل به نتایج مطلوب در عملیات منطقه فاو بررسی شد.
در این جلسه رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه، فتح‌الله جعفری مسئول واحد زرهی سپاه و مسئولان قرارگاه کربلا حضور داشتند. در ابتدا رحیم صفوی از مسئول زرهی درباره چگونگی زدن قوای دشمن روی جاده البحار (اولین جاده اصلی که در غرب اروند از بصره به فاو کشیده شده است) سؤال کرد.
فتح‌الله جعفری پاسخ داد به‌دلیل وضعیت زمین و وجود نهرهای متعددی که برای آبیاری نخلستان‌ها از اروند منشعب شده است و نیز وجود نخلستان‌ها در منطقه، بردن تانک به حاشیه اروند میسر نیست و برای بردن تانک حتماً باید جاده‌سازی شود. مشکل دوم اینکه سکوهایی که برای تانک‌ها ساخته می‌شود باید بلند باشد تا تانک‌ها بتوانند جاده را بزنند. مشکل سوم چگونگی استتار کردن چنین سکوهای بلندی از دید دشمن است. علاوه‌براین، در به‌کارگیری تانک‌ها علیه دشمن فقط تیر مستقیم تانک مؤثر است و بُرد مؤثر تیر مستقیم هم بیش از 3 کیلومتر نیست.
وی افزود سنگرهای دشمن در ساحل اروندرود را تانک‌ها به‌راحتی می‌توانند بزنند چون مسافت کم است. همچنین اگر جاده فاو - البحار از شرق اروندرود دیده شود، تانک‌ها این جاده را هم می‌توانند بزنند. مسئول زرهی سپاه گفت عراقی‌ها در پاتک‌هایشان تانک‌هایشان را جلو می‌آورند و آرایش می‌دهند تا به بُرد مؤثر برسند و ما کمتر دیده‌ایم که تانک‌های عراقی از فاصله بیشتر از 2000 متر به ما شلیک کنند.
درمورد آسیب‌پذیری تانک‌هایی که قرار است روی سکوهای داخل نخلستان در نزدیکی ساحل خودی مستقر شوند، جانشین فرمانده قرارگاه کربلا گفت اینها در معرض حمله هلیکوپترهای عراقی قرار می‌گیرند که از بالای نخل‌ها آنها را با موشک می‌زنند.
در پایان این جلسه کوتاه، رحیم صفوی درمورد مأموریت زرهی برای آماده‌سازی زمینه عملیات در منطقه فاو گفت: «شما از دهانه اروند (مقابل رأس‌البیشه) تا ام‌الرصاص را بررسی کنید، ببینید کجا می‌توانیم سکوهای بلند برای تانک‌ها بزنیم که این تانک‌ها سمت غرب اروندرود را ناامن کنند». وی تأکید کرد که هدف ناامن کردن تردد قوای دشمن در جاده‌های غرب اروند است؛ در درجه اول جاده فاو - البحار و در درجه دوم جاده فاو - بصره. رحیم صفوی افزود شما امکان استقرار یک تیپ زرهی، یعنی 60 دستگاه تانک را در ساحل خودی فراهم کنید.(1)
1
ترتیب آرایش یگانهای خطشکن قرارگاه کربلای2 و یگانهای دنبال پشتیبان آنها برای اجرای عملیات در منطقه فاو در دومین جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران اعلام شد و چگونگی عبور تجهیزات سنگین از اروندرود نیز بررسی شد.(2)
در این جلسه فرمانده قرارگاه کربلای2(3)ترتیب استقرار یگانهای خطشکن و یگانهای دنبال پشتیبان (یگان‌هایی که بعد از شکسته‌شدن خط وارد عمل خواهند شد) را از شمال به جنوب چنین برشمرد:
یگانهای خطشکن یگانهای دنبال پشتیبان
لشکر5 نصر لشکر17 علیبنابیطالب(ع) و تیپ21 امام رضا(ع)
لشکر31 عاشورا لشکر8 نجف و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)
لشکر 25 کربلا لشکر14 امام حسین(ع)
لشکر 7 ولیعصر لشکر27 حضرت رسول(ص)
درباره جابه‌جایی در یگانهای دنبال پشتیبان بحث کوتاهی شد، اما در این جلسه ترتیب مذکور تغییری نکرد.(4)
در ادامه جلسه، موضوع عبور تجهیزات سنگین از اروندرود مطرح شد. رحیم صفوی تأکید کرد: «در شب اول عملیات باید 50 دستگاه تانک و 50 دستگاه لودر و بلدوزر از اروند عبور داده شود.» چگونگی عبور این تجهیزات، محورهای عبور و اینکه عبور وسایل سنگین باید متمرکز باشد
1) 1. سند شماره 5307/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه نیروی زمینی (26/9/1364، نوار شماره 16911) راوی: جواد زمان‌زاده.
2) در این جلسه که از ساعت 16:30 تا 17:25 ادامه داشت، سیدرحیم صفوی، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلای2)، احمد غلامپور (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای2)، غلامرضا محرابی (مسئول واحد اطلاعات قرارگاه کربلای2)، سیدعلی حسینی‌تاش (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه)، تقوی (جانشین مسئول حفاظت) و سه تن از مسئولان پشتیبانی و لجستیک سپاه: شوشتری، اکبر غمخوار و محمود احمدپور حضور داشتند.
3) مأموریت آماده‌سازی و اجرای عملیات در منطقه فاو را دو قرارگاه کربلای2 و نوح از سپاه پاسداران به‌عهده داشتند.
4) قرارگاه کربلای2 مأموریت یگانهای خط شکن و یگانهای دنبال پشتیبان تحت امر خود را به طور مکتوب در روز 1/10/1364 ابلاغ کرد. این ابلاغیه در روزشمار 1/10/1364 درج شده است.
یا هر یگان خودش تجهیزات مورد نیازش را عبور دهد، مورد بحث قرار گرفت. فرمانده نیروی زمینی گفت که عبور وسایل سنگین متمرکز خواهد بود و برای هر لشکر هم به‌طور محدود سطحه شناور منظور می‌کنیم. محمود احمدپور از مسئولان پشتیبانی سپاه با ذکر اینکه در عملیات خیبر و بدر از مشکلاتی که درمورد عبور داشتیم ضربه خوردیم، تأکید کرد که علاوه‌بر ضرورت برنامه‌ریزی برای عبور متمرکز تجهیزات سنگین و نیز واگذاری امکانات به لشکرها برای عبور تجهیزات خودشان، باید برای محورهای عبور و آبراه‌هایی که وسایل بایستی از آنها عبور کند، برنامه‌ریزی انجام شود تا تداخل پیش نیاید. این جلسه با بحث درباره عقبه‌ها، تقسیم نهرها برای استفاده یگانها و نیز احتمالات مختلفی که ممکن است هنگام عملیات بروز کند، به پایان رسید.(1)
1
تصویر
شامگاه امروز جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه) برای بررسی اقداماتی که قرارگاه نوح(ع) و یگانهای زیر امر این قرارگاه در منطقه اروندرود به‌منظور آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو انجام داده‌اند، تشکیل شد.(2)این جلسه از ساعت 20:25 در محل سایت اهواز برگزار شد و تا 21:50 ادامه یافت.
ابتدا فرمانده قرارگاه نوح(ع) توضیحاتی درباره منطقه مأموریت و مانور این قرارگاه بیان کرد. وی خط حد و منطقه مأموریت قرارگاه نوح(ع) را از نهر ابودگل تا دهانه اروندرود اعلام کرد و گفت که این منطقه میان یگانهای تحت امر قرارگاه (لشکر19، لشکر41 و تیپ33) تقسیم شده تا اقدامات مهندسی و شناسایی منطقه را انجام دهند.
در ادامه، فرمانده لشکر19 فجر منطقه مأموریت این لشکر در شرق اروند را از نهر مچری تا نهر ابودگل اعلام کرد که در این محدوده 7 نهر جاری است. نبی رودکی افزود که این منطقه به‌دلیل نداشتن جاده اسفالت، نیازمند کار مهندسی بسیاری است که تاکنون جاده‌هایی احداث
1) 2. سند شماره 1105/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده)، 14 تا 27/9/1364، صص 106 - 97، 26/9/1364.
2) در این جلسه محسن رضایی، رحیم صفوی، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح(ع))، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلای2) احمد غلامپور (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای2) محمد باقری (اطلاعات قرارگاه خاتم)، علی فدوی (اطلاعات قرارگاه نوح)، غلامرضا محرابی (اطلاعات قرارگاه کربلای2)، قاسم سلیمانی (فرمانده لشکر41 ثارالله)، نبی رودکی (فرمانده لشکر19 فجر)، علی عبداللهی، احمد سیاف زاده، احمدی، محمود احمدپور، اکبر غمخوار، زمانی، ابراهیمی، سنجقی، و... حضور داشتند.
شده است. وی گفت این منطقه نیاز به 3 اسکله دارد که به‌دلیل نرسیدن بیل مکانیکی هنوز احداث نشده است. وی توضیح داد که نهرها در حالت جزر حدود 120 سانتی‌متر آب دارند. که البته در اول، وسط و آخر هر ماه به حدود 30 سانتی‌متر کاهش می‌یابد. فرمانده لشکر19 فجر همچنین گزارشی از اقدامات شناسایی انجام‌شده در منطقه این لشکر و انواع موانع موجود در این منطقه را بیان کرد. وی افزود 7 گردان نیروی درحال آموزش در منطقه سد گتوند داریم که 3 گردان آنها خطشکن هستند. 150 نفر نیز درحال آموزش غواصی‌اند. واحدهای پشتیبانی لشکر4 هم در وضعیت آمادگی مناسبی هستند. رودکی توضیح داد که غیر از وسایل مهندسی چیز دیگری به منطقه عملیاتی منتقل نشده است و از لشکر19 فقط 3 نفر به طرح کلی عملیات توجیه شدهاند.
تصویر
در ادامه جلسه، فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) خط حد این لشکر در شرق اروندرود را از نهر بلامه تا نهر حاج‌محمد اعلام کرد و افزود جاده‌سازی را در این منطقه شروع کرده‌ایم که پیشرفت آن بستگی به تعداد کمپرسی‌هایی دارد که خاک و سنگ و... می‌آورند. وی گفت باتوجه‌به نزدیک بودن نیروهای عراقی، نمی‌توان گفت که دشمن از فعالیت‌های ما بی‌خبر است، ولی تاکنون عکس‌العملی نشان نداده است. قاسم سلیمانی گفت در منطقه مأموریتمان با اقدامی ابتکاری، تعدادی اسکله آنتنی‌شکل ساخته‌ایم که با جزرومد آب پایین و بالا می‌روند. وی ازجمله اقدامات آماده‌سازی را دوسقفه کردن ساختمان‌های موجود در منطقه و ساختن پناهگاه برای گردان‌ها و آماده‌سازی اورژانس ذکر کرد. فرمانده لشکر41 گفت 8 گردان رزمی سازماندهی کرده‌ایم که 4 گردان آن خطشکن هستند. همچنین 2 گردان پدافندی و 2 گردان احتیاط داریم و 3 گردان درحال آموزش هستند. 180 نفر نیز برای غواصی و تخریب آموزش می‌بینند. وی گفت که شناسایی مواضع دشمن را طی 20 روز انجام داده‌ایم و شناسایی فعلاً قطع شده است. وی افزود ما به این نتیجه رسیده‌ایم که باید برای انهدام هر سنگر دشمن یک آتش مستقل در نظر گرفته شود.
درباره اقدامات دشمن در منطقه علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه نوح(ع) گفت آتش توپخانه ارتش عراق اخیراً در چندجا افزایش یافته است.
همچنین عراقی‌ها درحال ترمیم جاده نزدیک رودخانه هستند. از دو ماه قبل نیز احداث مواضع توپ و تانک را شروع کردهاند. وی افزود که در منطقه خسروآباد موانع دشمن منظم‌تر و عمق آن کمتر از 100 متر است. در منطقه قرارگاه نوح فاصله سنگرهای دشمن تا رودخانه
کم است. ارتش عراق همچنین دشمن در سرتاسر خط موانع ضد قایق گذاشته است.
فرمانده کل سپاه از فرماندهان لشکر ثارالله و لشکر فجر خواست که برای 48 ساعت آینده نیروهای شناسایی‌شان را به عمق بفرستند. برادران سلیمانی و رودکی گفتند به‌دلیل اینکه احتمال اسیر شدن نیروهای شناسایی زیاد است تاکنون صلاح ندیده‌ایم که از 15 متری خط اول دشمن جلوتر بروند.(1)محسن رضایی همچنین به آنان گفت: «فرمانده گردان‌هایتان را توجیه کنید؛ با مسئول طرح و عملیات خودتان بحث کنید؛ با آنان دو سه جلسه داشته باشید و درباره شکستن خط، پاک‌سازی، نحوه عبور، پیاده شدن در محل درست و... بحث کنید. بروند یک دید در منطقه بزنند که بتوانند نظر بدهند. ما می‌آییم با اینها بحث می‌کنیم.»
"زمان مناسب برای عبور نیروهای خطشکن و چگونگی هماهنگی یگانها برای عبور و زمان آن، ضرورت توجه دقیق به وضعیت جزرومد آب و زمانی‌که طول می‌کشد تا نهرهای مختلف براثر مد آب پر شود و نیز فاصله زمانی تأثیر مدوجزر از پایین‌ترین نقطه تا بالاترین نقطه عملیات و چگونگی بهره‌گیری مناسب از وضعیت جزرومد آب برای عبور نیروهای خطشکن" موضوع‌هایی بود که فرمانده قرارگاه کربلای2 در ادامه جلسه به آن پرداخت و حاضران درباره آن به بحث پرداختند و مقرر شد پس از بررسی بیشتر در جلسه‌ای به‌طور مستقل به این موضوع پرداخته شود.
در بخش دیگری از این جلسه محسن رضایی درباره بمباران‌ها و فعالیت‌های اخیر دشمن سؤال کرد که جمع‌بندی پاسخ‌ها چنین بود: 1. منطقه هویزه، جاده جفیر، غرب پاسگاه برزگر، طبر، شط‌علی از هدف‌های اخیر بمباران‌های دشمن بوده است. 2. هرکجا رادیو رله ارتش باشد، عراق بمباران می‌کند. 3. اخیراً گشت هلیکوپترها در منطقه هور زیاد شده است.(2)
1
تلاش واحدهای اطلاعات قرارگاه و یگانهای مأمور به اجرای عملیات در منطقه فاو برای شناسایی خطوط، موانع، استحکامات، گسترش نیرو و دیگر امکانات دشمن در این منطقه ادامه دارد. ازجملة این تلاش‌ها، اقدامات دو گروه شناسایی از لشکر25 کربلا و یگان اطلاعاتی احد است که در شامگاه امروز انجام شده است.
گزارش یکی از گروه‌های شناسایی لشکر25 کربلا از محوری که شناسایی آن را به عهده داشته، چنین است: «حرکت: ساعت 18:05 تاریخ 26/9/64؛ برگشت ساعت 19:30؛ وضعیت آب هنگام حرکت: مد راکد.
الف) وضعیت ساحل و موانع: 1. گل‌ولای 4 تا 5 متر بین دو میله خورشیدی 2. پوشش گیاهی: از میله خورشیدی دوم تا خاکریز دشمن چولان انبوه وجود دارد. 3. موانع خط دشمن: دو ردیف میله خورشیدی به فاصله 1 تا 5/1 متر و ارتفاع میله‌ها از سطح زمین 2 متر؛ سیم‌خاردار حلقوی.
ب) گزارش جزءبهجزء: در ساعت 18:05 دقیقه از لبه اروند حرکت کرده و در ساعت 18:30 دقیقه به هدف رسیدیم و در کنار میله خورشیدی ایستاده‌ایم بعد از عبور از میله اولی نزدیک چولان صدای نگهبان به گوش می‌رسید. چند متری مسیر خود را عوض کرده پس از عبور از میله خورشیدی اول (بین میله خورشیدی اول و دوم به فاصله 4 متر یک منطقه باز همراه گل‌ولای وجود دارد) و نزدیک میله خورشیدی دوم سیم‌خاردارهایی نزدیک میله خورشیدی (بالا و پایین) میله دوم قرار داشت که مانع عبور ما گردید و دوباره چند متری مسیر خود را عوض کرده، پس از عبور از میله خورشیدی اول به میله خورشیدی دوم رسیدیم (اول چولان‌ها). در داخل چولان‌ها سیم‌خاردار حلقوی به‌صورت پراکنده وجود دارد که مانع از عبور ما گردید و بعد از آن تا خاکریز دشمن موانعی بجز سیم‌خاردار حلقوی همراه با نبشی به چشم نمی‌خورد. در ساعت 19:05 دقیقه از آنجا حرکت نموده و ساعت 19:35 دقیقه به مقر خود رسیدیم.»(1)
گزارش شناسایی گروه احد5 نیز چنین است: «حرکت: 26/9/64 ساعت 18:30؛ برگشت: 26/9/64 ساعت 19:15؛ وضعیت آب: ابتدای حرکت، جزر؛ وسط آن، مد راکد؛ شروع برگشت، جزر.
گزارش جزءبهجزء: ساعت 18:30 به‌طرف خط دشمن حرکت نموده که حالت آب، جزر؛ ولی وسط آن، مد راکد بوده است و ساعت 18:50 به ابتدای میله‌های خورشیدی که ارتفاع آن 120 سانتی‌متر می‌باشد در جلوی سکویی قرار داشته، برخوردیم. بعد از طی 5 متر از میله‌های خورشیدی به سکویی رسیده که بعد از آن میله‌های خورشیدی همراه با چولان و سیم‌خاردار حلقوی می‌باشد. بعد از طی موانع، حدود 10 متر چولان است. بعد از چولان سه ردیف سیم‌خاردار ساده همراه با نبشی می‌باشد که تا خاکریز دشمن حدود 5 متر فاصله دارد و این فاصله تا خاکریز چولان می‌باشد. پس از اتمام شناسایی ساعت 19:15 دقیقه که آب در حالت جزر بود به‌طرف مقر خود حرکت کردیم.»(2)
1
معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا امروز در گزارشی به معاونت اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) اعلام کرد که پس از اینکه دو تن از نیروهای شناسایی تیپ10 سیدالشهدا(ع) از مأموریت شناسایی در محور ام‌الرصاص بازنگشتند، دشمن به این منطقه بسیار حساس شده است طوری‌که :«1. در 23/9/64 نیرویی به استعداد 6 گردان در غرب پل جزیره ام‌البابی مستقر نموده و افرادی را جهت توجیه به جزیره می‌فرستد. 2. در 24/9/64 اقدام به ریختن فیلر (گلوله‌های منور) در منطقه نموده است. 3. نیروهای پیاده دشمن در داخل جزیره به‌شدت حساس شده طوری‌که شب‌ها منطقه را با کالیبر (تیربار) آتش می‌ریزد و اقدام به تجسس در جلو مواضع خود می‌نمایند و با شنیدن حرکتی یا صدایی جزئی، نارنجک پرتاب می‌کند. دشمن در 24 و 25 آذر 1364 این منطقه را با حدود 5 گردان نیروی پیاده تقویت کرده است. این نیروها با اتوبوس، کمپرسی و ایفا به منطقه آمده‌اند.»(3)
1) 5. سند شماره 11193 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شناسایی واحد اطلاعات لشکر25 کربلا، 26/9/1364.
2) 6. سند شماره 11197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شناسایی واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، 26/9/1364.
3) 7. سند شماره 11186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اطلاعات قرارگاه کربلا به اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 26/9/1364.
1
رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران امروز در نامهای به رئیس ستاد مرکزی سپاه، زمان تأمین نیروی مورد نیاز برای عملیات را اعلام کرد: «باتوجه‌به زمان‌بندی فعالیت‌های مربوط به نیرو، لازم است کلیه نیازهای نیرویی اعم از بسیج و پاسدار قبل از پایان آذرماه مطابق برآورد، تأمین شده باشد، لذا خواهشمند است دراین‌زمینه برنامه لازم را به مناطق و نواحی ابلاغ فرمایید.»(1)
2
ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران امروز با ارسال نامه‌هایی با قید "اقدام سریع" برای واحد بهداری و واحد طرح و عملیات، زمان‌بندی آمادگی واحدهای بهداری، زرهی، توپخانه، ادوات و مخابرات را برای اجرای عملیات در دو منطقه هور و فاو اعلام کرد.
در نامه به واحد بهداری آمده است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی کلیه اقدامات مربوط به بهداری و ش.م.ر. و آماده‌سازی آنها را طوری تنظیم و اعلام نمایید که حداکثر تا تاریخ 30/10/64 آمادة اجرای مأموریت باشند.»(2)
در نامه ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد طرح و عملیات نیروی زمینی سپاه درباره آمادگی مخابرات آمده است:«لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی کلیه اقدامات مخابراتی و آماده‌سازی ارتباط مخابراتی را طوری تنظیم و اعلام دارید که حداکثر تا تاریخ 15/10/64 این اقدامات در منطقه فدک [فاو] و تبوک [هور] به اتمام رسیده باشد.»(3)
همچنین در نامه این ستاد به واحد طرح و عملیات درباره آمادگی زرهی آمده است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی مربوط به اقدامات زرهی و به‌کارگیری ادوات زرهی را به‌نحوی تنظیم و اعلام نمایید که حداکثر تا تاریخ 30/10/64 ادوات زرهی آماده اجرای مأموریت در دو منطقه فدک و تبوک باشند.»(4)
در نامه ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد طرح و عملیات درباره آمادگی توپخانه آمده است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 کلیه فعالیت‌های مربوط به آماده‌سازی توپخانه را با در نظر گرفتن تحویل 20 گردان توپخانه از ارتش به‌نحوی تنظیم و اعلام نمایید که از تاریخ 5/11/1364 یگانهای توپخانه آماده اجرای مأموریت در منطقه تبوک و فدک باشند.»(5)
در نامه ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد طرح و عملیات درباره آمادگی ادوات آمده است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی کلیه اقدامات مربوط به آماده‌سازی گردان‌های ادوات و نیز ادوات مربوط به یگانهای زرهی را طوری تنظیم و اعلام دارید که حداکثر تا تاریخ 30/10/64 سازمانهای ادوات آمادگی اجرای مأموریت در دو منطقه فدک و تبوک را داشته باشند.»(6)
نامة ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد طرح و عملیات درباره آمادگی مخابرات چنین است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی کلیه اقدامات مخابراتی و آماده‌سازی ارتباط مخابراتی را طوری تنظیم و اعلام دارید که حداکثر تا تاریخ 15/10/64 این اقدامات در منطقه فدک و تبوک به اتمام رسیده باشد.»(7)
1) 8. سند شماره 11179 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی به ریاست ستاد مرکزی:26/9/1364.
2) 9. سند شماره 11178 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد بهداری، 26/9/1364.
3) 10. سند شماره 11183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد طرح و عملیات، 26/9/1364.
4) 11. سند شماره 11180 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد طرح و عملیات، 26/9/1364.
5) 12. سند شماره 11181 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی به واحد طرح و عملیات، 26/9/1364.
6) 13. سند شماره 11182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی به واحد طرح و عملیات، 26/9/1364.
7) 14. سند شماره 11183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی به واحد طرح و عملیات، 26/9/1364.
1
واحد مخابرات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) امروز در نامهای به فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران گزارشی را از اقدامات آماده‌سازی مخابرات مناطق عملیاتی که به‌همت این واحد انجام شده یا درحال اجراست، اعلام کرد که خلاصه آن چنین است:
الف) برقراری ارتباط تلفنی منطقه‌ای با کابل در مسیرهای
خسروآباد به‌طرف شهر اروندکنار (انتهای جاده شهدا) به مسافت 8 کیلومتر.
ارتباط تلفنی اف ایکس از ابتدا به انتهای جاده شهدا به مسافت 23 کیلومتر.
مسیر فرعی جاده منشعب شهدا به‌طرف جاده اروندکنار به قاسمیه به طول 6 کیلومتر.
ب) ارتباط تلفنی سیستم باسیم (کاریر)
این واحد مسیر 197 کیلومتری اهواز - قفاص را به سه فاز اجرایی تقسیم کرده که عملیات نصب تیرک و کشیدن خطوط بیش از 70 کیلومتر آن (فاز1) پایان یافته است. این 70 کیلومتر تیرکوبی امکانات واگذاری 24 کانال تلفنی اف ایکس را ازطریق سیم از سه‌راه وحدت (تقاطع جاده وحدت و جاده ماهشهر) به‌طرف ابتدای جاده شهدا و قفاص در اختیار می‌گذارد. این اقدامات حدود 50 روز است پایان یافته، ولی هنوز به‌دلیل تحویل ندادن ساختمان‌های سایت این واحد در ابتدا و انتهای جاده، این خطوط بارگذاری نشده است و تا زمانی‌که ساختمان‌های سایت واگذار نشود دادن ارتباط تلفنی ازطریق این خطوط مقدور نمی‌باشد.
پ) ارتباط تلفنی بی‌سیم (ماکس)
این ارتباط به‌صورت ارتباط رزرو منطقه مد نظر می‌باشد که به‌دلیل ساخته‌نشدن سایت‌های مذکور در بند (ب)، اقدامی دراین‌مورد انجام نشده است و این در حالی است که واحد مخابرات حدود شش ماه است که این سیستم ارتباطی را تا دارخوین آورده است.
ت) کنترل ارتباط بی‌سیمی
تاکنون هیچ‌گونه امکان کنترل در استفاده بی‌سیم در مناطق عملیاتی نبوده است، ولی این واحد امکان کنترل شبکه‌های بی‌سیم را تا زمان عملیات دارد و این بسته به این است که آمار لشکرها و تیپ‌ها و مکاتبات آنها با قرارگاه‌ها برای این واحد هرچه سریع‌تر روشن گردد. این موضوع درمورد واحدهای قرارگاه‌های تابعه و قرارگاه خاتم نیز صدق می‌کند.
ث) ارتباط واحدها
برای برقراری ارتباط واحدهای رزمی مانند مهندسی، توپخانه، ادوات، زرهی، ش.م.ر.، بهداری، پدافند و...، واحد مخابرات باید اطلاعات دقیقی از مکان‌های استقرار و مأموریت آنها داشته باشند.
گفتنی است که رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه پس از دریافت و مطالعه این نامه در زیر آن برای واحد مخابرات چنین نوشته است: 1. نامهای برای واحد مهندسی تهیه نمایید که پیگیری ایستگاه‌ها (ساختمان سایت) را بکند، تا امضا شود. 2. کتباً نیازمندی‌های واحدهای خودمان را بخواهید تا اینجانب امضا نمایم.(1)
1
ارتش عراق به جزیره مینو حمله شیمیایی کرد. در اجلاس "امنیت و چشم‌انداز خلع سلاح در اروپا" استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی تحولی رعب‌آور خوانده شد.
یگان ش. م. ر. قرارگاه نوح(ع) اعلام کرد که ارتش عراق در ساعت 11:30 روز 26 آذر 1364 به جزیره مینو حمله شیمیایی کرده است. این حمله با گلوله‌های توپ که حامل مواد شیمیایی از نوع عامل خون بوده، اجرا شده است.(2)براثر این حمله چند تن مصدوم شدهاند.(3)
از سوی دیگر، در اجلاس بین‌المللی "امنیت و چشم‌انداز خلع سلاح در اروپا" - که روزهای 16 و 17 دسامبر (25 و 26 آذر 1364 در ژنو تشکیل گردید - آقای آرنولد امسس از کشور هلند با اشاره به مدارک قطعی تیم بازرسی سازمان ملل دال‌بر استفاده از گاز خردل و احتمالاً گاز اعصاب "تابون" در جنگ خلیج فارس، این اقدام را رعب‌آور خواند و گفت این واقعیت که کشوری چون عراق - که ازلحاظ صنعتی چندان توسعه‌یافته هم نیست - می‌تواند سلاح‌های شیمیایی تولید و استفاده کند و تنها با واکنش ملایم افکار عمومی جهان و هشدار رئیس شورای امنیت روبهرو شود، ممکن است کشورهای دیگر را به این فکر بیندازد که خود را به جنگ‌افزار شیمیایی مسلح نمایند.(4)
2
هواپیماهای نیروی هوایی ایران محل استقرار نیروهای عراقی را در اطراف پاسگاه فکه عراق بمباران کردند. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی در اطلاعیه نظامی شماره 2322 اعلام کرد که خلبانان نیروی هوایی در ساعت 7:30 صبح امروز به‌تلافی حمله هوایی عراق به دو واحد صنعتی ایران، در یک مأموریت برون‌مرزی، مواضع نیروهای عراقی مستقر در حوالی شمالغرب پاسگاه فکه عراق را بمباران کردند و سالم به پایگاه خود بازگشتند.(5)
طبق این اطلاعیه: «در این بمباران تلفات و ضایعات سنگینی به نیروها و ادوات جنگی دشمن وارد شد و دود ناشی‌از بمباران، فضای منطقه عملیاتی را پوشاند.»(6)
1) 15. سند شماره 011185 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه واحد مخابرات و قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران، 26/9/1364.
2) 16. سند شماره 11230 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بهداری یگان ش. م. ر. قرارگاه نوح به ستاد فرماندهی قرارگاه نوح، 27/9/1364.
3) 17. سند شماره 11334مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، گزارش نوبه‌ای شماره 152، 8/10/1364.
4) 18. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 170/3، 28/9/1364، صص 3 و4.
5) 19. روزنامه اطلاعات، 26/9/1364.
6) 20. روزنامه کیهان، 26/9/1364، ص2.
ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2055 خود ضمن تأیید حمله هوایی ایران، اعلام کرد: «دو فروند هواپیمای ایرانی قصد تجاوز به حریم هوایی مرزهای بین‌المللی عراق در منطقه عملیاتی شرق میسان (سپاه چهارم) را داشتند که براثر آتش پدافند هوایی قبل از رسیدن به اهداف خود مجبور به فرار شدند.»(1)
1
هواپیماهای عراقی امروز به اطراف هویزه و مناطق عملیاتی جزایر مجنون و هورالهویزه حمله کردند. ارتش عراق ادعا کرد که به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده است. سواحل کویت براثر حمله به نفتکش‌ها آلوده شده است.
هواپیماهای عراقی در ساعت 23:50، اطراف شهر هویزه را بمباران کردند که براثر آن 2 غیرنظامی مجروح و تعدادی از احشام منطقه تلف شدند.(2)به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این حمله یکی از اهالی روستای قیصریه مجروح شد و تعداد بسیاری از گوسفندان مردم محروم این روستا تلف شدند.(3)
حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی نیز امروز ادامه یافت. ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2055 خود اعلام کرد که هواپیماهای این کشور با اجرای 99 حمله در مناطق عملیاتی، جنگ‌افزارها، تجهیزات و نیروهای ایران را در مناطق مأموریت سپاه سوم و سپاه ششم ارتش عراق هدف قرار دادند و به پایگاه‌های خود بازگشتند.(4)
قرارگاه کربلا نیز در گزارشی به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) حملات امروز هواپیماهای عراقی را چنین اعلام کرد: در ساعت 13:30، چهار نقطه در 600 متری جنوب شهرک، 4 کیلومتری شرق شط‌علی، معدن خاک، یک کیلومتری تقاطع بزرگراه بدر؛ ساعت 14:00، اطراف دژبانی جاده شهید همت؛ ساعت 15:00، شش کیلومتری جنوب چهارراه صاحب‌الزمان(عج)، ضلع شرقی جزیره شمالی، خط نهروان (لشکر ثارالله(ع)) و مقر گردان شهید بهشتی بمباران شد.(5)
ارتش عراق همچنین در اطلاعیه نظامی شماره 2055 اعلام کرد که ساعت 12:10 امروز یک هدف بزرگ دریایی را در نزدیکی سواحل ایران مورد اصابت قرار داده است.(6)اما منابع دریایی مستقل این خبر را تأیید نکردند.(7)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز به نقل از مطبوعات کویت گزارش داده است که درپی حملات هوایی عراق علیه نفتکش‌ها، در آبهای خلیج فارس لکه نفتی بزرگی از دو روز اخیر در آبهای کویت پدیدار و موجب آلودگی سواحل کویت شده است. این مطبوعات پیش‌بینی می‌کنند که این لکه نفتی در روزهای آینده براثر جزرومد دریا، مناطق گسترده‌ای از سواحل کویت را آلوده کند.(8)
1) 21. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/9/1364، ص2، رادیو بغداد، 26/9/1364.
2) 22. روزنامه کیهان، 28/9/1364، ص18.
3) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364،ص2، اهواز- خبرگزاری جمهوری اسلامی 26/9/1364.
4) 24. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/9/1364، ص1، رادیو بغداد، 26/9/1364.
5) 25. سند شماره 11260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه کربلا (طرح و عملیات) به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (طرح و عملیات)، 1/10/1364.
6) 26. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/9/1364 ص1، رادیو بغداد، 26/9/1364.
7) 27. روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص18.
8) 28. روزنامه کیهان، 26/9/1364، ص20، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
1
تلاش‌های علنی ایران برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده ازجمله اعزام مستمر کاروان‌های راهیان کربلا به‌سوی جبهه‌ها، عراقی‌ها را به واکنش و تهدید واداشته است. آنها این اعزام‌ها را نیز بهانه‌ای برای بمباران مناطق غیرنظامی کردهاند. سرپرست ستاد تبلیغات جنگ اقدامات اخیر نیروی هوایی عراق را تلاشی برای جبران کاهش روحیه نیروهای عراقی خواند.
به گفته رادیو صوت‌الجماهیر، نعیم حداد عضو فرماندهی حزب بعث عراق و دبیرکل جبهه ملی و قومی، تأکید کرد که ارتش عراق برای سرکوب هرگونه اقدامی ازسوی ایران در آمادگی کامل به سر می‌برد.(1)
رادیو بغداد نیز در برنامه فارسی خود گفت ارتش عراق مشغول جابه‌جایی نیروهایش دربرابر ایران است. اگر ایران به سرنوشت اهالی غیرنظامی شهرها و روستاهایش علاقه‌مند است نباید اجازه دهد که این نیروها در مراکز شهرها و روستاهای مرزی به آرایش جنگی علیه عراق دست بزنند. رادیو بغداد افزود که عراق منتظر نمی‌ماند تا ایران مواضع خود را مستحکم کند و بعد دست به تجاوز علیه عراق بزند. ما به همین دلیل مجبوریم شهرها و روستاها را بمباران کنیم.(2)
نشریه جمهوریت چاپ ترکیه نیز امروز در گزارشی با عنوان "تشدید نبرد خلیج" نوشته است: «درحالی‌که در روزهای اخیر در روند جنگ تغییرات عمده‌ای به چشم می‌خورد و نبرد تشدید می‌گردد، اخباری دایر بر تدارک یک حمله وسیع ازسوی ایران به مواضع عراق از همه‌جا به گوش می‌رسد. خبرگزاری‌های غرب از تجمع و استقرار نیرویی متشکل از 500 هزار ایرانی در جبهه‌های مرکزی و جنوبی جنگ خبر می‌دهند. این اخبار ازجانب عراق نیز مورد تأیید قرار گرفت. به گفته رادیو بغداد، هفته گذشته نیروهای عراقی در سطح بسیار وسیعی به‌حالت آماده‌باش درآمدهاند. دراین‌میان، هواپیماهای جنگنده عراقی برای جلوگیری از حمله ایران از ده روز پیش به‌طور مداوم درحال بمباران مواضع ایران هستند.»(3)
از سوی دیگر، کمال خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ در گفت‌وگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «رژیم عراق قصد دارد فشارهای روانی ناشی‌از بسیج و اعزام نیروهای رزمنده به جبهه‌های جنگ که موجب گسستگی خطوط جبهه عراق شده است را با مانورهای نظامی - تبلیغاتی کاهش دهد.»
به گفته خرازی، اولین تأثیر اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، تضعیف روحیه سربازان عراقی و ایجاد اضطراب در آنها است. وی افزود: «این اضطراب به‌همراه آماده‌باش‌های صددرصد متوالی برای نیروهای نظامی فرساینده‌ترین شرایط را به وجود می‌آورد. لذا رژیم عراق برای دادن آرامش به سربازانش و تقویت روحیه آنان و مقابله با تأثیرات روانی این حرکت مردمی، دست به مانورهای هوایی می‌زند و مناطق نظامی را بمباران کرده و به مناطق غیرنظامی تجاوز نموده و خبر آن را خیلی با آب‌وتاب پخش می‌کند.»(4)
1) 29. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364،ص5، رادیو صوت الجماهیر، 26/9/1364.
2) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 274، 28/9/1364، ص2، تهران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/9/1364.
3) 31. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1018، 28/10/1364، ص19.
4) 32. روزنامه کیهان، 26/9/1364، ص3.
1
حملات هوایی عراق به شهرها و مراکز غیرنظامی ساخت پناهگاه‌های عمومی را ضروری کرده است و از چندی پیش فعالیت‌هایی دراین‌زمینه آغاز شده است.
مهندس نیک‌خواه مدیرکل فنی شهرداری تهران دراینباره با بیان اینکه پناهگاه‌ها سه نوع عمومی، خصوصی و دامی هستند، گفت: «پناهگاه‌های عمومی که اکنون مورد استفاده قرار می‌گیرد ساختمان‌های مقاوم و محکمی است که بعضی از آنها با تغییرات جزئی تبدیل به پناهگاه می‌شود و سایر پناهگاه‌های عمومی را در اماکن عمومی نظیر پارک‌ها، مدارس و مساجد و مکان‌های دیگری که امکان احداث پناهگاه داشته باشد می‌توان بنا کرد.
وی افزود که اخیراً کار احداث پناهگاه عمومی زیرزمینی در پارک شهید بهشتی جنوب میدان شوش با مسافت 300 متر مربع مطابق با استانداردهای بین‌المللی آغاز شده که گنجایش 300 تن از برادران و خواهران را به‌طور مجزا دارد.
وی همچنین گفت: «پناهگاه‌های عمومی طوری طراحی شده است که در مقابل سلاح‌هایی نظیر سلاح‌های میکروبی، شیمیایی و بمب‌های اتمی با تعبیه نمودن فیلترهایی قابل‌مقاومت می‌باشد.»(1)
از سوی دیگر، امروز پناهگاه رجایی‌شهر با حضور مشاور وزیر کشور، استاندار تهران، سرپرست پناهگاه‌های استان تهران، فرماندار کرج، معاونان شهرداری تهران و مسئولان محلی افتتاح شد. علی‌اکبر ذکایی‌پور سرپرست پناهگاه‌های شهرستان کرج در گفت‌وگویی با خبرنگار کیهان گفت: «باتوجه‌به وجود پناهگاه‌های عمومی در مدارس، مساجد و میادین در این شهرستان، پناهگاه‌های خصوصی به ظرفیت 6 نفر به بالا ساخته شده است که به متقاضیان واگذار می‌شود.»
وی به ظرفیت پناهگاه‌های عمومی در مدارس و پیش‌بینی سرویس درمانی و بهداشتی و نیز برق اضطراری در داخل این پناهگاه‌ها اشاره کرد و افزود: «از این پناهگاه‌ها در زمان صلح برای کتابخانه، سالن مطالعه، فروشگاه، سالن ورزشی، مغازه و کلاس‌های نهضت سوادآموزی استفاده می‌شود.»(2)
2
اقدامات ایذایی و درگیری گروه‌ها با نیروهای خودی در مناطق مرزی شمالغرب کشور ادامه دارد.
امروز در درگیری میان نیروهای مستقر در پایگاه حاج بامیان واقع در محور مهاباد - سردشت با افراد مسلح حزب دمکرات، 6 تن از برادران سرباز شهید شدند.(3)یکی از نیروهای تأمین محور سردشت - مهاباد نیز هدف حمله افراد ضدانقلاب قرار گرفت و شهید شد.(4)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، نیروهای گروهان جندالله که در تعقیب اشرار به روستای نمینجه از توابع پیرانشهر اعزام شده بودند در نزدیکی این روستا با افراد ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری یکی از مسئولان گروهان شهید شد.(5)
1) 33. همان، ص1.
2) 34. همان، ص3.
3) 35. سند شماره 59458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به وزارت کشور، 28/9/1364.
4) 36. سند شماره 407708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه، 26/9/1364.
5) 37. سند شماره 11210 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 27/9/1364.
1
از اقدامات حکومت عراق در سرکوب مردم سلیمانیه و اربیل عراق و تیرباران سه دانش‌آموز عراقی امروز گزارش‌هایی منتشر شد.
نشریه الجهاد در آخرین شماره خود با اشاره به تظاهرات مردم مسلمان شهر سلیمانیه نوشته است که نیروهای امنیتی عراق تظاهرات مردم این شهر را به خاک و خون کشیدند. به نوشته این نشریه در شهر سلیمانیه حکومت نظامی برقرار و فعالیت‌های روزمره مختل شده است.
در گزارش الجهاد آمده است: «روز 24 اکتبر (2 آبان) صدام، 45 هزار نفر نیروی مسلح ارتش بعث را - که تیپ گارد ریاست‌جمهوری آنها را پشتیبانی می‌کردند - به دو شهر سلیمانیه و اربیل گسیل کرد که آنها دستور داشتند تمام دو شهر را خانه به خانه به دنبال اسلحه و چریک‌های مسلح و فراریان جست‌وجو کنند. پیش از شروع مأموریت - که برای نخستین‌بار انجام می‌شد - در این دو شهر از ساعت 4 صبح تا 4 بعدازظهر حکومت نظامی اعلام گردید.»
این اقدام برای پیدا کردن کسانی بود که گفته می‌شود در عملیات ترور صدام در شهر بعقوبه شرکت داشتند و توانسته بودند به این دو شهر بگریزند. بنا بر این گزارش: «در این روز فقط در شهر سلیمانیه، 25 تن به جوخه آتش سپرده شدند.»(1)
بولتن خبری مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق نیز در گزارشی نوشته است: «در روز 26 آذر مقامات بعثی استان سلیمانیه همه معلمان این شهر را در دبیرستان روشنفکری واقع در خیابان ابراهیم پاشا فراخوانده و سه دانش‌آموز قهرمان را که متهم به قتل یک مزدور بعثی بودند در حضور معلمان تیرباران کردند. به‌دنبال انتشار این خبر در میان اهالی شهر، تظاهرات گسترده‌ای حاکی‌از خشم و نفرت مردم از جلادان بعثی، تمام خیابان‌های شهر را فراگرفت.»
به نوشته این بولتن، رژیم عراق چندی پیش با صدور اطلاعیه‌ای تهدید کرد که درصورت ترور هر مزدور بعثی تمام اهالی آن محله مسئولیت حادثه را تحمل خواهند کرد و تحت تعقیب قرار می‌گیرند.(2)
2
"ستاد هماهنگی دانشگاهها در خدمت جنگ" با شرکت دفتر تحکیم وحدت، وزارت فرهنگ و آموزش عالی، جهاد دانشگاهی و سپاه پاسداران تشکیل شد.
این ستاد که برای پشتیبانی و تحقق شعار "دانشگاه در خدمت جنگ" و استفاده از تخصص‌ها و نیروهای دانشگاهی در حل مسائل و مشکلات جنگ تشکیل شده است، روز پنجشنبه 28 آذر جلسه‌ای در آمفی‌تئاتر دانشکده فنی دانشگاه تهران برپا می‌کند تا مسائل مقدماتی اعزام کاروان کربلا و گروه‌های تخصصی دانشگاهیان در خدمت جنگ را بررسی کند. از عموم دانشگاهیان دعوت شده تا در این گردهمایی شرکت کنند.
گفتنی است که در قطعنامه دومین کنگره دانشجویان مسلمان دانشگاهها در آبان‌ماه گذشته، درخواست مشارکت بیشتر دانشگاهیان در جنگ شده است. چندی پیش نیز وزارت فرهنگ و آموزش عالی در دستورالعملی از دانشگاهها خواست تا تسهیلات لازم را برای شرکت دانشجویان، استادان و کارمندان داوطلب حضور در جبهه فراهم کنند که به‌دنبال آن درخواست‌ها، این ستاد هماهنگی برای بررسی راه‌ها و مشکلات و نحوه استفاده از نیروهای انسانی و تخصص‌های دانشگاهی در خدمت جنگ تشکیل شد.(1)
1
در ادامه عزیمت کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌های جنگ، امروز کاروانی از نیروهای رزمنده بسیجی ابهر و جمع کثیری از جوانان امدادگر شهرستان گچساران رهسپار مناطق جنگی شدند.(2)
امروز همچنین یک کامیون و یک وانت‌بار هدایای روستاییان تنکابن و جویبار به جبهه‌های جنگ ارسال شد.(3)
از سوی دیگر، دفتر مرکزی بسیج عراق سپاه پاسداران و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با انتشار اطلاعیه مشترکی اعلام کردند که دومین کاروان راهیان کربلای مجاهدین مسلمان عراقی روز یکشنبه اول دی‌ماه سال جاری از اهواز عازم جبهه‌های نبرد خواهند شد. در این اطلاعیه از همه عراقی‌های مقیم ایران دعوت شده است روز شنبه 30 آذر خود را به مراکز بسیج عراق سپاه پاسداران یا مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق معرفی کنند. تا ترتیب اعزام آنها داده شود.(4)
2
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، صبح امروز در جمع عده‌ای از امت ایثارگر که برای تقدیم هدایای خود به جبهه‌های جنگ با ایشان ملاقات کردند با اشاره به حرکت عظیم راهیان کربلا و تزلزل رژیم عراق، گفت که این رفت‌وآمدها و اظهاراتی که این روزها صورت می‌گیرد برای جلوگیری از تزلزل روحیه رژیم بعثی است.
رئیس شورای عالی دفاع هدایایی را که مردم مستضعف و متوسط تقدیم جبهه‌های جنگ تحمیلی می‌کنند، پیام خستگی‌ناپذیری مقاومت و جدایی‌ناپذیری ملت از انقلاب و مسئولان انقلاب دانست و آن را بزرگ‌ترین ضربه به مغزها و سازمان‌ها و تشکیلاتی که در انتظار خستگی ملت دلیر ایران هستند، اعلام کرد.(5)
3
ازجمله فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک منطقه‌ای امروز جمهوری اسلامی ایران، دیدار مشاور نخست‌وزیر ترکیه با نخست‌وزیر ایران، دعوت وزیر امور خارجه ایران از وزیر مشاور در امور خارجی امارات برای سفر به ایران، ادامه دیدار وزیر ارشاد اسلامی ایران از سوریه و پایان سفر وزیر بازرگانی ایران به یمن است.
مشاور نخست‌وزیر ترکیه که یکشنبه‌شب (24/9/1364) وارد تهران شده است صبح امروز با
نخست‌وزیر ایران دیدار کرد. در این دیدار نخست‌وزیر اظهار امیدواری کرد که سفر آتی آقای تورگوت اوزال (نخست‌وزیر ترکیه) به تهران موجب تعمیق هرچه بیشتر روابط دو کشور شود.(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری کویت گزارش داد: «منطقه خلیج [فارس] طی چند روزه آینده شاهد اقدامات خوش‌بینانه‌ای به‌منظور یافتن یک راه‌حل صلح‌آمیز برای جنگ ایران و عراق خواهد بود. گفت‌وگوهای فشرده‌ای بین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] و جناح‌های درگیر جنگ صورت خواهد گرفت و در این چهارچوب دیدارهایی از تهران و بغداد انجام خواهد شد. راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات عربی متحده، روز گذشته (دوشنبه) دعوت‌نامه‌ای از علی‌اکبر ولایتی همتای ایرانی خود برای سفر به تهران دریافت داشت.» خبرگزاری کویت افزود: «دیدار ولایتی از امارات طی هفته گذشته و سفر یوسف العلوی وزیر مشاور در امور خارجی عمان به کشورهای منطقه نیز در همین چهارچوب بوده است.»(2)
حجت‌الاسلام خاتمی وزیر ارشاد اسلامی که در رأس هیئتی در سوریه به سر می‌برد امروز در مراسم افتتاح رایزنی فرهنگی ایران در دمشق گفت: «گرچه روابط فرهنگی ما همچون روابط اقتصادی و سیاسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سطح بسیار خوبی گسترش یافته است، ولی امروز مسلمانان دنیا بیش از هر زمان احتیاج به همبستگی دارند و هیچ وجهی برای اتحاد مانند وجه فرهنگی آن پایدار نیست.»
وزیر ارشاد اسلامی با ذکر تجاوز ارتش عراق و راه‌اندازی جنگ تحمیلی به‌دست حکومت عراق، آن را دلیل بر حقانیت انقلاب اسلامی دانست و گفت: «ما همان‌گونه‌که با امریکا و اسرائیل سر آشتی نداشته‌ایم با مزدوران نیز آشتی نمی‌کنیم و به پیروزی خود اطمینان داریم. ما خوشوقتیم که در جهان عرب و اسلام نیروهای پیشرو مخصوصاً سوریه را در کنار خود می‌بینیم و این نشانگر وحدت هدف ماست.»(3)
تصویر
وزیر ارشاد اسلامی همچنین امروز در دمشق با شیخ محمدمهدی شمس‌الدین نایب‌رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان و نیز گروهی از روحانیون تجمع علمای مسلمین لبنان به‌طور جداگانه دیدار کرد. در این دیدارها اوضاع جاری لبنان و تلاش روحانیان شیعه و سنی برای وحدت تشریح شد. آقای خاتمی نیز وحدت را از اساسی‌ترین پایه‌های موفقیت مسلمانان بر مستکبران و استعمارگران برشمرد و خواستار تحکیم وحدت مسلمانان شد.(4)
همچنین وزیر بازرگانی جمهوری اسلامی ایران که در رأس هیئتی از 23 آذر تا امروز در جمهوری دمکراتیک خلق یمن به سر می‌برد با مقامات این کشور ازجمله نخست‌وزیر، وزیر نیرو، معاون وزیر بازرگانی و معاون نخست‌وزیر و وزیر شیلات یمن دیدار و گفتوگو کرد. در پایان این سفر، یادداشت تفاهمی به امضا رسید.(5)
1) 45. روزنامه اطلاعات،27/9/1364، ص2.
2) 46. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364، ص2، تهران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1364.
3) 47. روزنامه اطلاعات، 27/9/1364، ص3.
4) 48. همان.
5) 49. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 173/3، 2/10/1364، ص6.
1
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق که روز گذشته با هیئتی بلندپایه به شوروی سفر کرده است، امروز با میخائیل گورباچف دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی و آندره گرومیکو رئیس‌جمهور این کشور، دیدار کرد. گرومیکو این جنگ را بی‌معنا و ادامه آن را غیرمسئولانه خواند و صدام خود را صلح‌طلب و ایران را جنگ‌طلب نامید.
به گزارش خبرگزاری تاس از مسکو، رئیس‌جمهوری شوروی در ضیافتی که در کاخ کرملین برپا شد با اشاره به مراکز تشنج در نقاط مختلف جهان ازجمله خاورمیانه و جنگ ایران و عراق گفت: «تا جایی‌که به جنگ ایران و عراق مربوط می‌شود موضع شوروی در قبال آن بیش از یک بار تشریح شده است. از لحظه شروع این جنگ ما عقیده داشته‌ایم و همچنان عقیده داریم که این جنگی غیرلازم و بی‌معنا است این جنگ تنها به نفع آنهایی است که به تضعیف عراق و ایران علاقه دارند.»
گرومیکو افزود: «به نظر ما آنهایی که برخلاف هر منطقی به ادامه این جنگ تا "پایان پیروزمندانه" فرامی‌خوانند و آن را وسیله تسویه حساب با دشمن و تحمیل اراده سیاسی خود بر او می‌دانند، غیرمسئول عمل می‌کنند. اتحادیه جماهیر شوروی طرف‌دار این است که مسائل مورد نزاع بین عراق و ایران بر سر میز مذاکره حل‌وفصل شود و نه در میدان جنگ که مردم، یونیفورم نظامی پوشیده کشته می‌شوند.»(1)
تصویر
رادیو صوت‌الجماهیر عراق در گزارشی از این مذاکرات آورده است که صدام حسین در این مهمانی گفت: «ویژگی روابط میان عراق و شوروی این است که روابطی مفید و مثمر ثمر و پایدار و طولانی است و براساس واقعیت استوار است و پایه روشن آن در موافقتنامه دوستی و همکاری آوریل 1972 استوار شد.»
صدام حسین افزود: «مشکل دیگری که منطقه با آن مواجه است اصرار رژیم ایران بر ادامه جنگ تجاوزکارانه و توسعه‌طلبانه‌اش علیه عراق می‌باشد. عراق کراراً قبل از بروز جنگ مسلحانه و پس از آن و در طول سالهای گذشته تمایل مخلصانه خود را جهت ایجاد روابط براساس حسن همجواری و همکاری و احترام متقابل و حل مسائل ازطریق مسالمت‌آمیز اعلام نمود و علی‌رغم اصرار ایران بر ادامه جنگ و تجاوز به خاک و ملت عراق و پیامدهایی که در بر داشت ازجمله خسارات سنگین، موضع عراق تغییر نکرد.»
1) 50. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1364، ص7، مسکو - خبرگزاری تاس 26/9/1364.
صدام حسین همچنین گفت: «اصرار حکام ایران بر ادامه جنگ و مخالفت با تصمیمات و ابتکارهای بین‌المللی که دعوت به صلح براساس اصول مسالمت‌آمیز و قوانین بین‌المللی بوده است، منطقه را با خطرات بزرگ مواجه می‌سازد و به‌طور مؤکد به هدف‌های صهیونیسم و امپریالیسم خدمت می‌کند و درزمانی که ملت و نیروهای مسلح ما با قهرمانی و قدرت در دفاع از حاکمیت و علائق خود در انتخاب روش خود در زندگی می‌جنگند تمایل صادقانه خود را جهت ایجاد راه‌حل از راه مسالمت‌آمیز و براساس اصولی که حاکمیت و حیثیت و حقوق قانونی دو طرف را حفظ کند ابراز می‌نماییم. ما از کشورهای دوست من‌جمله شوروی می‌خواهیم تا تلاش‌های فزاینده و پیگیری را چه در سطح شورای امنیت و چه محافل دیگر جهت برقراری صلح عادلانه و همه‌جانبه مبذول نمایند.»(1)
1
سفر غیرمنتظره صدام به شوروی، در صدر خبرها و گزارشهای رسانه‌های جهان قرار گرفته است که در این گزارش‌ها بیشتر به خریدهای تسلیحاتی عراق از شوروی، حمایت این کشور از عراق، درخواست عراق از شوروی برای پایان دادن به جنگ و تأکید بر پیمان دوستی دو کشور پرداخته شده است.
به گزارش یونایتدپرس، صدام در نخستین سفر خود به شوروی در مقام رئیس‌جمهوری عراق، خواهان افزایش صدور اسلحه شوروی به عراق بوده، لکن همان‌گونه‌که انتظار می‌رفت ذکری از این موضوع به عمل نیامده است. یونایتدپرس افزوده است که به اعتقاد دیپلمات‌های غربی این سفر گرایش صریح مسکو را به‌سوی عراق، متحد سنتی خود، نشان می‌دهد. شوروی درپی بیش از پنج سال بی‌طرفی در جنگ خلیج فارس، نزدیک‌تر شدن خود را به عراق برای ایران پوشیده نگه نمی‌دارد. یک کارشناس غرب در امور مربوط به منطقه امروز گفت: این سفر تمایل شوروی را برای رنجاندن ایران در ذهن زنده می‌کند.(2)
خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی در این باره چنین آورده است: «به گفته کارشناسان سیاسی در مسکو، صدام حسین قصد دارد از ارسال سلاح‌های روسی به تهران ازطریق کشورهای کمونیستی و لیبی، اطلاعاتی از رهبران کرملین به دست آورد.»(3)
رایو اسرائیل نیز دراینباره می‌گوید: «رئیس‌جمهوری عراق در این دیدارها درخواست کرده سلاح‌های بیشتری از شوروی دریافت کند و برخی از منابع آگاه می‌افزایند که صدام حسین همزمان خواستار شده دولت مسکو ارسال اسلحه را برای حکومت اسلامی ایران متوقف سازد. گزارشهای قبلی حاکی‌از آن بود که شوروی ازطریق لیبی و سوریه موشک‌های زمین‌به‌زمین از نوع اسکاد دراختیار دولت تهران قرار داده و همچنین ازطریق کره شمالی مقادیر زیادی جنگ‌افزار به ایران فروخته است. گرچه شوروی ظاهراً در جنگ ایران و عراق بی‌طرف است،
ولی به‌علت قرارداد دوستی و همکاری 15 سالهای که با دولت بغداد دارد کمک‌های گسترده‌ای دراختیار آن قرار می‌دهد و از سوی دیگر، برای حفظ جای پای خود در ایران و به دست آوردن برخی امتیازات سیاسی از قبیل جلوگیری از اعدام سران زندانی حزب توده به ایران نیز کمک‌های نظامی و فنی می‌رساند.»
رادیو اسرائیل افزود: «خبرنگاران خارجی گزارش می‌دهند که شوروی در یک سال اخیر صدور اسلحه به عراق را افزایش داده است بااین‌همه، عراق نمی‌تواند انتظار داشته باشد که شوروی برای پیروزی آن کشور در جنگ کمک‌های گسترده‌ای دراختیار دولت بغداد قرار دهد زیرا ازنظر دولت مسکو، ایران دارای ارزش سوق‌الجیشی و سیاسی بیشتری است و منافع شوروی ایجاب می‌کند که این جنگ بدون پیروزی یا شکست یکی از طرفین پایان پذیرد.»(1)
خبرگزاری کویت نیز به نقل از ناظران سیاسی در پایتخت شوروی گزارش داد که عراق تمام سلاح‌هایی را که از شوروی درخواست کرده است، دریافت خواهد نمود.(2)
مطبوعات کویت هم سفر صدام به مسکو را سرنوشت‌ساز و تعیین‌کننده خواندند. الوطن نوشته است: «جهان عرب امروز چشم به دوست خود شوروی دوخته است تا این کشور دربرابر تجاوزات امریکا و اسرائیل در خاورمیانه و همچنین اصرار ایران بر ادامه جنگ علی‌رغم صلح‌خواهی عراق بایستد.»(3)
1
روزنامه‌های داخلی نیز به تجزیه‌وتحلیل سفر صدام حسین به مسکو پرداخته‌اند. روزنامه اطلاعات دراینباره نوشته است: «درحقیقت رژیم عراق مشکل خاصی درزمینه تسلیحاتی ندارد. تأمین‌کنندگان سلاح این کشور تاکنون در واگذاری پیشرفته‌ترین تانک‌ها و هواپیماهای جنگی و پیچیده‌ترین رادارها و سیستم‌های ضدهوایی هیچ‌گونه کوتاهی نکرده‌اند، ولی هیچ‌کدام از این سلاح‌های مدرن نه‌تنها بر توان تهاجمی عراق نیفزوده بلکه حتی علی‌رغم وجود این‌همه امکانات نظامی، سربازان عراق در هراس از تهاجم رزمندگان اسلام همواره در آماده‌باش به سر برده ... شور و شوقی که امروز ملت ایران برای بسیج در سرتاسر جبهه 1200 کیلومتری ازجانب خود نشان می‌دهد، نوید آینده‌ای روشن برای جنگ را ترسیم کرده و به اعتقاد ما چنان‌که گفتیم دنیا را به باور جدیدی درباره آینده جنگ سوق می‌دهد و به نظر می‌رسد سفر صدام حسین به شوروی به‌همراه هیئت بلندپایه سیاسی - نظامی تلاشی برای کسب حمایت سیاسی - نظامی بیشتری از شوروی به‌منظور برهم‌زدن معادلات جدیدی است که در جنگ به وجود آمده است.
صدام حسین از آغاز جنگ تحمیلی و یورش تجاوزکارانه به خاک جمهوری اسلامی ایران همواره سعی در حفظ رژیم خود داشته است، حتی پس از شکست ایده‌آل‌های خود در اشغال
مناطق جنوبی خاک ایران کوشید برای حفظ رژیم خود از خطر سقوط، به جنگ شکل منطقه‌ای بدهد که این کار با حمله به خاک و ناامن‌کردن کشتیرانی در منطقه خلیج فارس دنبال شد. اگرچه ایران انقلابی با اتخاذ مواضع حساب‌شده همه تاکتیک‌های رژیم جنگ‌افروز عراق را مهار کرده است و به افکار عمومی جهان قبولانده که تنها با رژیم صدام حسین درحال جنگ بوده و هیچ نظر سویی به کشورهای منطقه خلیج فارس ندارد. رفت‌وآمد مقام‌های سیاسی ایران و عربستان سعودی به کشورهای یکدیگر و اتخاذ مواضع دوستانه اخیر کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس دررابطهبا ایران، همگی حکایت از شکست سیاست‌های رژیم عراق دارد.
درحال‌حاضر نیز به اعتقاد ما اتحاد جماهیر شوروی نباید خود را به بازی‌ای بکشاند که رژیم جنگ‌افروز عراق آن را تاکتیک گسترش دامنه جنگ می‌خواند ... به اعتقاد ما شرایط منطقه و جنگ برای یک بازنگری و تجدیدنظر اصولی در موضع شوروی برای رهبران کرملین کاملاً مساعد می‌باشد. خوشبختانه در ماه‌های اخیر، افق‌های روشن‌تری در برقراری روابط سالم و حفظ منافع دو طرف در روابط ایران و شوروی نمودار گشته و ادامه این روند می‌تواند شرایط مساعدتری را بر حل معضلات هر دو طرف در منطقه به وجود آورد.»(1)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی در دیدار با کارکنان کارخانجات تولیدی بهمن (فیلکوی سابق) با اشاره به صدور قطعنامه سازمان ملل و اتهام به جمهوری اسلامی درمورد نقض حقوق بشر، گفت: «آنچه نقض حقوق بشر در ایران نامیده شده است عکس‌العملی ازسوی قدرت‌های بزرگ است که منافع خود را در ایران از دست داده‌اند.» وی افزود: «دفاع رئیس‌جمهوری امریکا از یک فرقه جاسوسی یعنی بهائیت، همانطورکه نشان‌دهندة ماهیت این فرقه است که در پایتخت بزرگ‌ترین جنایتکاران جهان مورد حمایت قرار می‌گیرد، درعین‌حال خشم و کینه امریکا نسبت به انقلاب اسلامی را نمایان می‌سازد.»
مهندس موسوی با اشاره به اینکه چهل درصد از منابع جهانی دراختیار امریکا است درحالی‌که جمعیت آن کمتر از شش درصد مردم دنیا را تشکیل می‌دهد، گفت که انقلاب اسلامی به بخشی از منافع امپریالیسم ضربه زده است.(2)
وی خطاب به کارکنان این کارخانه گفت: «آنچه کار شما را پر ارج می‌کند شرایط خاص فعلی است که کارخانه در آن باقدرت به کار ادامه می‌دهد و به این ترتیب حرکت کارگران در راستای جهاد در راه خدا قرار می‌گیرد.» نخست‌وزیر گفت: «ارزش کمک شما برای حفظ نظام، از دریافت سلاح‌های پیچیده بیشتر است. زیرا در مقابل تسلیح و تجهیز رژیم صدام، اسلحه ما مراقبت نیروهای مردمی از انقلاب و حرکت منسجم ملت برای حضور در صحنه‌های مختلف است.»(3)
1
درپی اعلام پشتیبانی‌ها از انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی امام خمینی و اعلام برگزاری راهپیمایی در پشتیبانی از این انتخاب، آیت‌الله منتظری با صدور اطلاعیه‌ای ضمن تشکر از عموم روحانیان و دانشجویان، درخواست کرد که این راهپیمایی برگزار نشود. در بخش دیگری از اطلاعیه ایشان آمده است: «من صریحاً نظرم را طی نامهای مشروح مبنی‌بر تقاضای انصراف مجلس خبرگان از تصمیم اخیر خود به مجلس خبرگان نوشتم و یادآور شدم آرزوی قلبی همه ما طول عمر رهبر بزرگ انقلاب تا ظهور حضرت ولیعصر - روحی له‌الفداء - می‌باشد و تأکید نمودم باوجود مراجع معظم - دامت برکاتهم - به‌هیچ‌نحو مایل نیستم اسم من مطرح شود. ... خداوند امام بزرگوارمان را در سایه لطف ابدی خود همچنان همیشه مشمول عنایت خاصه حضرت ولیعصر - ارواحنا فداء - قرار دهد و به قدرت مطلقه خود عمر شریف معظم‌له را تا ظهور آن حضرت و تشکیل حکومت جهانی اسلام طولانی گرداند.»(1)
2
شرکت "سرمایه‌گذاری‌های نفتی عرب" قرار است در هفته جاری یک وام 165 میلیون دلاری برای احداث خط لوله نفتی جدید عراق - ترکیه دراختیار بغداد قرار دهد. این شرکت اخیراً پرداخت یک وام 92 میلیون دلاری را برای آغاز کار احداث خط لوله مذکور تصویب کرده بود. به‌گزارش خبرگزاری اوپکنا، اعطای وام جدید در اجلاس هفته گذشته هیئت‌مدیره شرکت مذکور در جده تصویب شده است.(2)
روزنامه صباح چاپ ترکیه هم با اعلام خبر مذکور، نوشته است: «قرارداد اعطای این وام طی چند روز آینده بین مسئولین شرکت "ای.پی.کرپ" و دولت ترکیه امضا خواهد شد. گمان می‌رود با امضای این قرارداد احتیاج ارزی 257 میلیون دلاری آنکارا برای احداث دومین خط انتقال نفت عراق به مدیترانه تأمین شود.»(3)
3
وام‌های دریافتی عراق از حامیانش تا 80 میلیارد دلار برآورد شده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «نشریه اکونومیست انتلیجنس یونیت اعلام کرد وام‌های خارجی رژیم عراق در پایان سال 1984، به رقم 55 میلیارد دلار بالغ شده است. بر پایه این گزارش، وام‌های خارجی رژیم صدام در سال 1980 مبلغ 5/2 میلیارد دلار و در سال 1983 مبلغ 4/26 میلیارد دلار و در سال 1984 تا رقم 55 میلیارد دلار افزایش یافت و اخیراً نیز بانک رافدین عراق، بانک بین‌المللی خلیج را مأمور کرده تا مبلغ 500 میلیون دلار از بانک‌های بین‌المللی برای این رژیم وام بگیرد.»
نشریه رویدادها ضمن درج گزارش مذکور افزوده است:
«1. براساس آخرین برآوردهای انجام‌شده توسط نشریه عربیا صاحب‌نظر در جوامع عربی، حکومت بعثی عراق بیش از 80 میلیارد دلار به دولت‌های منطقه و کشورهای دیگر مقروض است و مجبور خواهد بود سالانه میلیاردها دلار دیگر از کشورهای منطقه کمک دریافت کند (حداقل 5 میلیارد دلار در سال).
بیش از نیمی از بدهی‌های خارجی رژیم بغداد متعلق به کشورهای حامی‌اش در منطقه خلیج فارس بوده و بقیه عمدتاً مربوط به شوروی، فرانسه و ژاپن است.
حکومت عراق از بازپرداخت وام‌های کشورهای عربی کاملاً خودداری می‌کند و از طرف دیگر، سیاست به تعویق انداختن یا به گردش درآوردن بازپرداخت وام‌های دول غربی را نیز دنبال کرده است به‌طوری‌که ژاپن و آلمان‌غربی اخیراً به‌ترتیب برای سومین و چهارمین‌بار با اکراه تقاضای به تعویق انداختن طلب‌های خود را پذیرفته‌اند.»
رویدادها در ادامه نوشته است: «باتوجه‌به نیاز شدید رژیم بغداد به اعتبارات خارجی و کمبود شدید منابع ارزی، اعطای وام‌های جدید ازطرف کشورهای غربی فراتر از چارچوب منافع اقتصادی می‌باشد و حیات سیاسی و حفظ رژیم صدام درحال‌حاضر از اولویت خاصی برای شرق و غرب برخوردار است.»(1)
1) 63. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 74، 26/9/1364، صص 49 - 48.
1
قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه) امروز سه جلسه برگزار کرد. در جلسات صبح و بعدازظهر وضعیت آماده‌سازی شرق اروندرود برای اجرای عملیات در غرب اروند و منطقه فاو، تحرکات دشمن در این منطقه و اقدامات یگانهای زیر امر قرارگاه کربلای2 برای آماده‌سازی زمینه اجرای این عملیات بررسی شد. در جلسه شامگاه نیز به بررسی کلی اوضاع نبرد و مناطق مختلف عملیاتی و چگونگی هماهنگی عملیات در مناطق مختلف و هماهنگی عملیات در منطقه فاو و منطقه ام‌الرصاص پرداخته شد.
در اولین بخش از جلسه صبح(1)
عاشورا)، عبدالمحمد رئوفی (فرمانده لشکر7
ولیعصر(عج))، عسگری (از مسئولان حفاظت قرارگاه کربلا)، مسعود حجاریان (از مسئولان پشتیبانی) و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ).
فرمانده قرارگاه کربلای2 و مسئول واحد اطلاعات این قرارگاه به طرح مانور یگانهای این قرارگاه و فعالیت‌های دشمن در منطقه عملیاتی پرداختند. فرمانده قرارگاه کربلای2 ترتیب یگانهای این قرارگاه و خط حد هریک را از شمال به‌سمت جنوب چنین اعلام کرد: لشکر5 نصر از نهر محسنین تا نهر ناصر، لشکر31 عاشورا از نهر ناصر تا نهر منطقه، لشکر25 کربلا از نهر منطقه تا نهر سعدونی و لشکر7 ولیعصر(عج) از نهر سعدونی تا نهر ابودگل. عباس محتاج گفت هریک از این یگانها در منطقه مأموریت خود چند پاسگاه دایر کرده و به شناسایی و حفاظت منطقه مشغول‌اند. وی افزود یکی از کارهای اصلی یگانها ترمیم جاده‌ها، امتداد دادن آنها تا نزدیکی خط و اتصال آنها به یکدیگر است. فرمانده قرارگاه کربلای2 مهم‌ترین عوامل مؤثر در طراحی مانور و چیدن یگانها در کنار یکدیگر و1) در جلسه صبح این برادران حضور داشتند: محسن رضایی، رحیم صفوی، عباس محتاج، احمد غلامپور، سیدعلی حسینی‌تاش، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، محمد باقری، علی عبداللهی، غلامرضا محرابی، احمد سیاف‌زاده، محمد ستاری وفایی (از مسئولان مهندسی)، محسن تقوی (از مسئولان حفاظت)، اکبر غمخوار (از مسئولان پشتیبانی)، احمدی (از مسئولان پدافند هوایی)، حسن دانایی، سیدمهدی مبلغ، ابراهیم سنجقی، باقر قالیباف (فرمانده لشکر5 نصر)، امین شریعتی (فرمانده لشکر31
آرایش یگانهای دنبال پشتیبان را اول، عامل روحی، آشنایی و هماهنگی و سابقه همکاری یگانها؛ دوم، وضعیت و توان زرهی؛ سوم، استعداد یگانها اعلام کرد.(1)
در ادامه جلسه، مسئول واحد اطلاعات قرارگاه کربلای2 از فعالیت‌ها و تحرکات دشمن در منطقه عملیاتی فاو گزارش داد که خلاصه آن چنین است: نیروهای پیاده دشمن فعالیت عمده‌ای نداشته‌اند. در جلو شهر فاو موادی روی چولان‌ها پاشیده شده و چولان‌ها را سوزانده‌اند. از 23 تا 26 آذر در مقابل شهر فاو سیم‌خاردار کشیده شده و موانع مشبک بین اسکله‌ها گذاشته شده است و بقیه حرکات دشمن عادی بوده است. در منطقه مأموریت قرارگاه کربلای2 و قرارگاه نوح درمجموع حدود 35 تانک دشمن استقرار داشته یا درحال جابه جایی بوده‌اند. آتش توپخانه تا قبل از فعالیت کاتیوشای ارتش عادی بوده و تنها وقتی کاتیوشای ارتش شلیک کند، توپخانه‌های عراق در این منطقه از روی ناچاری جواب می‌دهند.
غلامرضا محرابی درباره اقدامات مهندسی گفت جاده‌ای که دشمن ساختِ آن را شروع کرده بود، تا منطقه قرارگاه نوح ادامه یافته است. تعداد زیادی کمپرسی در منطقه فعال هستند؛ ازجمله حدود 40 کمپرسی به‌طرف کارخانه نمک می‌روند که آنجا در دید نیست. همچنین حدود 30 کمپرسی پشت نخلستان می‌روند که دیدبان‌ها نمی‌توانند آنها را تعقیب کنند. در مقابل خط حد لشکر7 ولیعصر(عج) نیز جاده‌های انشعابی احداث می‌کند. دیگر اقدام دشمن تکمیل خط اول است.
مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا فعالیت هوایی دشمن را در این منطقه ناچیز اعلام کرد و گفت پروازهایی که به‌ندرت انجام می‌شود ممکن است برای عکس‌برداری از منطقه باشد. وی فعالیت دریایی عراق را نیز تردد چند قایق در این منطقه و اقدامی عادی ذکر کرد و افزود فقط در 21 آذر، 40 قایق در منطقه تردد داشتند که ممکن است مانور بوده باشد. غلامرضا محرابی گفت در خط حد قرارگاه کربلا، ساحل پوشیده از چولان است. وی با اشاره به وضعیت جزرومد، بر ضرورت هماهنگی میان قرارگاه‌ها و یگانها برای زمان‌بندی عبور از رودخانه تأکید کرد.(2)
1
در بخش دوم از جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، فرماندهان لشکرهای 5 نصر و 31 عاشورا و 7 ولیعصر(عج) به اقدامات انجام‌شده، وضعیت و آموزش نیروها و مشکلات یگان خود پرداختند.
در آغاز فرمانده لشکر5 نصر گفت که لشکرش پس از یک ماه استقرار در منطقه فاو به منطقه سومار اعزام شد و چند روزی است که دوباره به منطقه عملیاتی فاو بازگشته و باتوجه‌به افزایش خط حد قرارگاه کربلای2 در منطقه شرق اروند، خط حد جدیدی به لشکر5 نصر واگذار شده است. واحدهای لشکر نصر از روز گذشته، استقرار و کار مجدد در این منطقه را شروع کردهاند. باقر قالیباف منطقه مأموریت لشکر نصر را منطقه‌ای پیچیده و نامناسب برای
عملیات خواند و گفت سخت‌ترین وضعیت جنگیدن و پاک‌سازی در منطقه نخلستان است و در منطقه عملیاتی فاو، منطقه مأموریت ما عمیق‌ترین نخلستان را دارد لذا باید هم در پاک‌سازی و هم پدافند اینجا به ما کمک بشود. وی پیشنهاد کرد که جناح راست عملیات به یگان دیگری مثل تیپ21 امام رضا(ع) - که هماهنگی بهتری با لشکر نصر دارد - واگذار شود تا این لشکر بتواند به‌خوبی مأموریت خود را به انجام رساند.(1)
تصویر
فرمانده لشکر نصر تعداد گردان‌های این لشکر را 6 گردان اعلام و اضافه کرد که این گردان‌ها فرمانده دسته و معاون گردان ندارند و لازم است به این لشکر نیروی کادر(2)داده شود. وی افزود چون لشکر نصر به‌تازگی در این منطقه مأموریت یافته، ازلحاظ آماده‌سازی عقب است و امکانات کافی ندارد و باید به آن امکانات به‌ویژه تجهیزات مهندسی داده شود تا عقب نماند. محسن رضایی به وی تأکید کرد که کار را از همین الآن شروع کنند، یک ماه فرصت دارند. قالیباف با اعلام اینکه تعداد نیروی درحال آموزش غواصی لشکر نصر فقط 100 نفر است، دلیل آن را کمبود لباس غواصی؛ یعنی فقط 20 دست بیان کرد که این 100 نفر به‌نوبت با آن آموزش می‌بینند. محسن رضایی از او خواست که پانصد ششصد نیروی غواص تربیت کند.
در اینجا فرمانده قرارگاه کربلا باقی بودن مردم در اطراف رودخانه بهمنشیر را از مشکلات آموزش غواصی ذکر کرد. قالیباف هم اضافه کرد نیروهایی که می‌خواهند خط بشکنند همه باید یک ماه قبل از عملیات به منطقه بهمنشیر بیایند، همین‌جا آموزش ببینند و در خانه‌های همین منطقه قرنطینه شوند و تا زمان عملیات از منطقه خارج نشوند. رحیم صفوی نیز تأکید کرد که لازم است نخلستان‌های این منطقه از مردم خالی شود و آموزش پاک‌سازی نخلستان هم هرچه زودتر شروع شود. دراینباره محسن تقوی (از مسئولان حفاظت قرارگاه مرکزی) جمعیت مردم نقاطی را که باید تخلیه شود 8 هزار نفر اعلام کرد که هم دادن محل اسکان به آنان مشکل است و هم فشار برای تخلیه سریع، ایجاد حساسیت می‌کند.
فرمانده کل سپاه در پایان بررسی وضعیت لشکر نصر به فرمانده این لشکر دستور داد علاوه‌بر 8 نفر مسئولان لشکر که تاکنون به عملیات توجیه شدهاند، فرماندهان گردان‌های خطشکن و مسئول تخریب و مسئول ادوات لشکر هم توجیه شوند. وی افزود: در لشکرتان
به‌اندازه کافی درمورد شکستن خط و پاک‌سازی خط اول بحث کنید که وقتی ما به لشکر شما می‌آییم برادران آماده باشند توضیح دهند که چه می‌خواهند بکنند.(1)
جلسه با گزارش فرمانده لشکر31 عاشورا از اقدامات این لشکر برای آماده‌سازی منطقه ادامه یافت. امین شریعتی گفت الآن روی دو جاده موازی اروند کار می‌کنیم و تمام جاده‌های منتهی به جاده اصلی را قطع کرده‌ایم و یک جاده سرتاسری داخل نخل‌ها زده‌ایم که نیروها فقط داخل نخلستان تردد می‌کنند. تمام نهرها را پر کرده‌ایم و زمینهای منطقه لشکر عاشورا در شرق اروند خشک شده است. جاده عمود بر اروند نیز تا 5/1 کیلومتری خط رسیده است و پر کردن نهرها ادامه دارد تا بتوانیم جاده را ادامه دهیم. وی پیشنهاد کرد که در سرتاسر منطقه کانالی زده شود که اگر غواصان نتوانستند خط را بشکنند، نیروهای قایق‌سوار با استفاده از این کانال به خط دشمن هجوم ببرند.
در ادامه، موضوع کمبود امکانات مهندسی و به همین دلیل عقب‌ماندگی کارها مطرح شد که فرمانده کل سپاه به‌دلیل از دست رفتن فرصت و کم‌کاری برای تهیه تجهیزات لازم، از مسئولان مهندسی و پشتیبانی انتقاد کرد.
امین شریعتی بر ضرورت واگذاری نیسان کمپرسی و نیز گریدر برای ادامه کارهای مهندسی تأکید کرد و گفت در این منطقه نمی‌توانیم سنگر و سوله بسازیم (به‌دلیل رعایت حفاظت) و به‌جای آن باید ساختمان‌های موجود را محکم‌سازی کنیم که نیاز به آهن دارد.(2)
تصویر
فرمانده لشکر عاشورا نیروهای رزمی را که این لشکر برای عملیات آماده کرده، 9 گردان اعلام کرد که آموزش‌های مقدماتی 6 گردان آن به پایان رسیده است و همه آنان را به مرخصی فرستاده‌اند. دو گردان از نیروها نیز برای خط‌شکنی آماده شدهاند. وی گفت بااینکه نیروهای اعزامی دراختیار داشته که بتواند چند گردان احتیاط تشکیل بدهد، ولی به‌دلیل نداشتن نیروی کادر و ناهماهنگی مسئولان نیرو در آذربایجان‌شرقی و زنجان با مسئولان لشکر عاشورا، نیروی کادر برای گردان‌ها تأمین نشده و به همین دلیل گردان احتیاط در لشکر عاشورا تشکیل نشده است.
از سوی دیگر، وقتی مسئولان قرارگاه از شروع نشدن آموزش غواصان لشکر عاشورا انتقاد کردند، فرمانده این لشکر پاسخ داد که کارها زمان‌بندی شده است و به‌موقع آموزش داده می‌شوند، ولی آماده‌سازی منطقه عملیاتی مهم‌تر است که امکانات لازم ازجمله تجهیزات مهندسی برای این کار کم است.
فرمانده کل سپاه پس از گزارش به فرمانده لشکر عاشورا به او توصیه‌هایی کرد و دستورهایی داد: «سریع آموزش
غواص‌هایتان را شروع کنید. اینها باید عادت کنند. شاید ده پانزده‌روزه بتوانند آموزش ببینند، ولی باید فرم بگیرند؛ یعنی [غواص باید] با گوش و چشم و احساسش بداند که در این آب با این جزرومد طوری برود که در نقطه مشخص‌شده به ساحل برسد. این فرم گرفتن و عادت کردن، زمان می‌خواهد. اگر از یک ماه گذشته استفاده می‌کردیم، بچه‌هایی که می‌خواهند بروند خط بشکنند، فرم می‌گرفتند. از مشکلات اساسی عملیات بدر ترس از صدام نبود، ترس از آب و نی [نیزار] بود... نیرویی که برای خط‌شکنی می‌رود اگر هم از آب بترسد هم از آتشی که به طرفش شلیک می‌شود بترسد، دیگر تمام شده است. اگر اینها برای غواص حل بشود، ما دیگر مسئله‌ای نداریم. این خط باید شکسته شود و بچه‌ها بتوانند با قدرت وارد منطقه دشمن شوند ولو مقدار زیادی هم پاک‌سازی نشود. وقتی پیش رفتیم و در نخل‌ها الحاق کردیم در روز مسئله را حل می‌کنیم.»
محسن رضایی به امین شریعتی تأکید کرد: علاوه‌بر مسئولان اطلاعات و ادوات (که به عملیات توجیه شدهاند) فرماندهان دو گردان خطشکن را نیز توجیه کنید و درباره چگونگی شکستن خط، زمان عبور، حالات جزرومد، نحو پاک‌سازی خط و زمان حرکت نیروهای موج دوم و همچنین پدافند در وضعیت‌های مختلف بحث و بررسی کنید و آمادگی داشته باشید که وقتی به لشکر شما می‌آییم در جلسه‌ای به این موارد پاسخ بدهید.(1)
در ادامه جلسه، عبدالمحمد رئوفی فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) به گزارش اقدامات و وضعیت این لشکر پرداخت. وی گفت ما دو کار اصلی در منطقه داشتیم: شناسایی و آماده‌سازی عقبه. شناسایی نسبتاً تکمیل شده، سه مسیر شناسایی شده که نیروهای اطلاعات چند بار از آن عبور و مسیرها را بررسی کردهاند. نیروهای شناسایی غواص بر کارشان مسلط‌اند و دقیقاً در همان نقطه‌ای که می‌خواهند به ساحل می‌رسند. اما در آماده‌سازی عقبه با مشکل مواجهیم؛ به‌دلیل محدودیت امکانات کار پیش نمی‌رود. دو جاده در عقبه داریم، یک جاده هم در عرض منطقه (موازی اروند) هست که با امکانات محدودی روی آنها کار می‌کنیم. اگر کار این‌گونه پیش برود بعید است عقبه‌ها آماده شود. بعضی از تصمیم‌ها هم عملی نمی‌شود. قرار بوده برای کاهش ترددها منبع سوخت در منطقه ایجاد شود، ولی نشده و همه خودروها برای سوخت‌گیری باید بروند آبادان.
فرمانده لشکر ولیعصر(عج) وی درباره وضعیت نیرو و آموزش گفت 11 گردان رزمی داریم که برای 10 گردان آن کادر آماده شده است. آموزش همه گردان‌های پیاده و آبخاکی نیز شروع شده و تا 25 روز دیگر انشاءالله تمام می‌شود. وی افزود برای آموزش غواصی 300 نفر مشخص شدهاند و آموزش آنان به سه مرحله تقسیم شده که یک هفته از آغاز مرحله اول می‌گذرد. به‌دلیل کمبود امکانات، آموزش را با 80 نفر شروع کرده‌ایم. حداقل 150 دست لباس غواصی برای تسریع در آموزش 300 نفر غواص لازم است . برادر رئوفی گفت که برای مراحل بعدی آموزش غواصان، کلاشینکف تاشو، تفنگ 40 میلی‌متری و سلاح یوزی نیاز است تا آموزش غواصی با سلاح توأم باشد.(2)
1
در بخش‌های دیگری از جلسه صبح امروز - که از ساعت 9:30 آغاز شد و تا 12:40 ادامه یافت - فرمانده کل سپاه پاسداران موضوع‌ها و نکته‌هایی درباره آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو مطرح کرد و در پایان جلسه نیز به مسئولان مربوطه دستورهایی دراینباره داد که به خلاصه‌ای از آن اشاره می‌شود.
فرمانده کل سپاه خطاب به مسئولان ستاد نیروی زمینی سپاه گفت باید از حدود شش ساعت وضعیت مد جریان آب در آغاز عملیات که نهرها پر آب است، برای نقل‌وانتقال‌ها به‌خوبی استفاده شود، اما پس از آن نمی‌توانیم تابع جزرومد باشیم و منتظر مد آب بمانیم بلکه باید به هر طریق ممکن و با رعایت حفاظت، زمینه و مقدمات احداث هشت اسکله در ساحل خودی فراهم شود طوری‌که صبح عملیات اسکله‌های ساحل خودمان آماده باشد و لشکرها برای تردد از این اسکله‌ها استفاده کنند و نهرها نیز برای انتقال وسایل سنگین استفاده شود. وی با اشاره اجرای آتش و بمباران شدید دشمن از صبح اولین روز عملیات، مجدداً بر ضرورت آماده‌سازی زمینه احداث اسکله در نقاط مناسب در اسرع وقت تأکید کرد.(1)
فرمانده کل سپاه همچنین توجه فرماندهان لشکرها را به نکات زیر جلب کرد:
ضرورت آموزش عمومی و تخصصی نیروها و گردان‌های رزمی و پشتیبانی و تمرین و آماده‌شدن آنان برای اقدام مناسب در وضعیت‌های مختلف و کسب توانایی برای چاره‌اندیشی و اقدام در شرایط دشوار و اضطراری.
طرح‌ریزی مناسب برای استفاده از انواع آتش ادوات و آرایش دقیق سلاح‌ها برای حمله و دفاع.
توجه به اهمیت نخلستان‌ها در پدافند و امکان استفاده دفاعی از نخل‌ها.(2)
فرمانده کل سپاه همچنین با اشاره به اینکه هنوز استفاده مناسب و بجا را از زمان نیاموخته‌ایم، به مسئولان ستاد، تدارکات و مهندسی بر ضرورت تسریع در اقدامات پشتیبانی و تأمین نیاز لشکرهای مأمور اجرای عملیات در منطقه فاو تأکید کرد. وی باتوجه‌به کمبود فرصت، دستور داد تجهیزاتی که در مناطق دیگر ازجمله هور به اقدامات مهندسی مشغول‌اند(3)و در شرق اروند مورد نیاز است، به این منطقه منتقل شود. وی از مسئولان حاضر در جلسه پرسید که مشکلات موجود ناشی‌از کمبودهاست یا از نحوه توزیع امکانات؛ سیدمهدی مبلغ پاسخ داد هم کمبود هست و هم مشکل توزیع وجود دارد؛ برخی می‌گویند امکانات میان
1) 8. سند شماره 20766/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، 29 - 25.
2) 9. سند شماره 21356/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 20 - 19.
3) همزمان با آماده‌سازی منطقه اروند - که برای مخفی ماندن این کار از چشم‌پوشی دشمن تلاش بسیاری می‌شد - در مناطق دیگری ازجمله منطقه جزایر مجنون و هور اقدامات آماده‌سازی فراوانی انجام می‌گرفت که هم جنبه فریبِ دشمن را داشت و هم به‌عنوان منطقه یدک آماده می‌شد تا اگر اجرای عملیات در منطقه اصلی (فاو) با مشکل اساسی مواجه شد، منطقه دیگری برای اجرای عملیات آماده باشد.
یگانها توزیع شود و برخی بر این نظرند که تجهیزات مهندسی به لشکر مهندسی واگذار شود تا این لشکر براساس اولویت تقسیم کند. عباس محتاج نیز گفت یکی از اشکالات این است که ستاد قرارگاه در اختیار فرمانده نیست، مسئولان مهندسی درباره تجهیزات و مسائل مهندسی تصمیم می‌گیرند و مسئولان تدارکات نیز درباره امکانات و مسائل تدارکات.
در ادامه، محسن رضایی خطاب به مسعود حجاریان (از معاونان وزیر سپاه پاسداران) گفت که الآن دو کار باید انجام شود: اول، هرچه دارید توزیع شود. دوم، تعداد 30 بیل مکانیکی، 150 نیسان کمپرسی و 15 گریدر سریع خریداری و وارد کار شود. مسعود حجاریان دراینباره توضیح داد که برآورد قرارگاه 50 نیسان کمپرسی بود که تهیه شده و آماده توزیع است، ولی نیست که بخواهیم جدید بخریم. محسن رضایی هم گفت که از استانداری‌ها بگیرید. وی افزود به جهاد بگوییم که اقداماتشان را در جبهه شمالی متوقف کنند و امکاناتشان را به این منطقه بیاورند.
فرمانده کل سپاه در اواخر جلسه صبح به سیدعلی حسینی‌تاش مسئول ستاد قرارگاه مرکزی سپاه، دستورهای مشخصی داد که خلاصه آن چنین است:
با برگزاری جلسه و مشورت با مسئولان و فرماندهان قرارگاه‌ها و یگانها نیازها را به‌طور کامل برآورد کنید.
منطقه فدک در اولویت قرار گیرد و امکاناتی که در جبهه‌های دیگر هست به این منطقه منتقل شود، ازجمله فعالیت نیسان کمپرسی‌ها در جزیره مجنون متوقف و به این منطقه منتقل شود.
تصویر
امکانات ضروری با کمک دولت و جهاد سازندگی تهیه یا خریداری شود. تهیه و خرید امکانات از پشت جبهه به‌عهده آقای حجاریان است.
با همکاری مسئولان پشتیبانی، مهندسی و حفاظت طرح زمان‌بندی مرحله به مرحله پشتیبانی و انتقال امکانات را به منطقه تهیه کنید و امکانات قابل انتقال به منطقه منتقل و امکانات موجود توزیع شود.
مراکز پشتیبانی لشکرها، قرارگاه‌ها و قرارگاه خاتم احداث شود.
طرح نظارت دقیق و زمان‌بندی‌شده برای انتقال لشکرها از جاده آسفالت به‌طرف اروند مشخص شود.
فرماندهان یگانها باید در جلسات خود فرماندهان گردان‌های خطشکن و مسئولان واحدهای شناسایی، ادوات و مهندسی را شرکت دهند.
نیروهای خطشکن و نیروهای پاک‌سازی‌کننده تا رده دسته باید بی‌سیم تاکی واکی داشته باشند.
در مشورت با برادران دیگر، یک طرح نظارت بر پیشرفت کار را تنظیم کنید.
طرح مانور را به‌طور کتبی به همه لشکرهای مأمور ابلاغ کنید.
طرحی تهیه شود که ترددها به‌تدریج از جاده خسروآباد کم شود و بیشتر از جاده عقبه انجام گیرد.(1)
1
در جلسه بعدازظهر امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص))(2)دو موضوع بررسی شد: 1. چگونگی انتقال تجهیزات سنگین از اروندرود (پس از شکستن خط دشمن) و اقداماتی که برای آماده‌سازی امکان عبور وسایل سنگین از اروندرود لازم است. 2. وضعیت لشکر25 کربلا و اقداماتی که برای آمادگی انجام داده است.
در آغاز محسن رضایی ضرورت آمادگی برای انتقال سریع دستگاههای مهندسی و تانک همزمان با شکستن شدن خط را به‌ویژه در منطقه مأموریت لشکر25 کربلا و لشکر31 عاشورا و احداث خاکریز در غرب اروند بیان می‌کند. فرمانده لشکر25 کربلا نیز با توجه به شناسایی‌هایی که از ساحل دشمن شده می‌گوید در محدوده ما ساحل غربی اروند آماده است و انتقال وسایل سنگین تا ساحل دشمن از این محور امکان‌پذیر است.
در ادامه جلسه درباره وضعیت نامناسب ساحل خودی برای پهلوگیری شناورهای سنگین و چگونگی آماده‌سازی این ساحل و اسکله‌سازی در آن و نیز امکان استفاده از برخی نهرها که وضعیت مناسب‌تری ازلحاظ عرض و عمق دارند و با لایروبی و تعمیق، بهره‌برداری از آنها میسر می‌شود و چگونگی اجرای آن به‌گونه‌ای‌که موجب هشیاری دشمن نشود و اینکه مجری این طرح لشکرهای رزمی باشند یا یگانهای مهندسی، بحث‌های طولانی شد. سرانجام برای تصمیم‌گیری دراینباره، فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه کربلای2 دستور داد که فردا صبح با حضور مسئولان مهندسی لشکر عاشورا، لشکر25 کربلا، فرمانده لشکر مهندسی جنوب (محمدرضا عطار) و آقای وفایی جلسه‌ای تشکیل شود، نهرهای مناسب انتخاب و طرح‌ریزی شود که آیا دو نهر یا سه نهر باید به هم وصل شود و وظایف لشکر25 کربلا و لشکر31 عاشورا دراین‌مورد به‌طور کتبی مشخص شود و امکاناتی که لازم است با کمک قرارگاه
1) 10. سند شماره 21357/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 28 - 19.
2) این جلسه از ساعت 16:50 آغاز شد و تا 18:20 ادامه داشت که در آن برادران محسن رضایی، رحیم صفوی، عباس محتاج، عزیز جعفری، محمدباقری، احمد غلامپور، سیدعلی حسینی‌تاش، ابراهیم سنجقی، سیدمهدی مبلغ، محمد ستاری وفایی، مسعود حجاریان، مرتضی قربانی (فرمانده لشکر25 کربلا)، محسن تقوی، علی‌عبداللهی، مهرداد عسکری و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
مهندسی دراختیار این لشکرها گذاشته شود و با کمک پشتیبانی و هدایت مهندسی قرارگاه خاتم(ص) و مهندسی قرارگاه کربلای2 این کار انجام شود. این کار باید برای انتقال 150 تانک و نفربر و بلدوزر و 70 وسیله نقلیه سبک طرح‌ریزی و در 48 ساعت آینده کار شروع شود.(1)
موضوع دیگر جلسه بعدازظهر امروز، گزارش وضعیت آمادگی و اقدامات لشکر25 کربلا بود. فرمانده این لشکر گفت ما فعلاً 12 گردان سبک که هریک 220 نیروی رزمنده اسلحه به دست دارند، آماده کرده‌ایم. برای 6 گردان دیگر هم معاونان گردان‌ها را به مازندران فرستاده‌ایم که نیروی کادر تأمین کنند. آموزش این گردان‌ها در پادگان هفت‌تپه شروع شده و هر گردان در هفته سه عملیات تمرینی دارد. مرتضی قربانی افزود آموزش غواصی دو گردان 250 نفره هم شروع شده و قرار است هزار نفر آموزش غواصی ببینند. وی دلیل کندی آموزش غواصی را کمبود لباس غواصی اعلام کرد. وی گفت که توانایی فرماندهان همه رده‌های رزمی لشکر را تا فرماندهان دسته‌ها بررسی کرده است و همه را می‌شناسد.
فرمانده لشکر25 کربلا درباره اقداماتی که این لشکر برای آماده کردن زمین منطقه انجام داده گفت در محدوده مأموریت ما 5 جاده عمودی به‌سمت رودخانه هست که روی هرکدام حدود 700 متر کار ترمیم انجام شده و حدود 300 متر تا ساحل اروند باقی مانده است. وی افزود که جاده‌ها هنگام بارندگی لغزنده می‌شود و به‌دلیل باریکی جاده‌ها احتمال چپ کردن خودروها زیاد است، طوری‌که تاکنون دو کمپرسی لشکر کربلا چپ شده است.
مرتضی قربانی ازجمله مشکلات مهندسی را کمبود شن برای ترمیم جاده‌ها ذکر کرد و افزود منطقه نخلستان به‌دلیل وجود نهرها خیس است و برای خشک‌شدن زمین، نهرها باید بسته شود. وی گفت ترمیم جاده‌ها با 3 کمپرسی لشکر و 4 کمپرسی از جهاد فارس - که برای کمک آمده‌اند - انجام می‌شود.
فرمانده قرارگاه کربلای2 دلیل پیشرفت کار مهندسی لشکر25 کربلا را وجود دو جاده مرزی مناسب که از قبل بوده بیان کرد. محسن رضایی هم بر تقویت و استحکام حداقل دو جاده که امکان تردد همزمان دو خودرو سنگین روی آن باشد، تأکید کرد. مرتضی قربانی از دلایل پیشرفت کارهای آماده‌سازی زمین منطقه عملیات را تقسیم کارها به دو بخشِ جلو و عقبه و گماردن مسئول مستقل برای هریک ذکر کرد.
فرمانده لشکر25 کربلا گفت با شناسایی‌های انجام‌شده در خط حد این لشکر، شش راهکار مناسب شناسایی شده که نیروهای شناسایی تا زیر پای عراقی‌ها جلو رفته‌اند. وی وضعیت ساحل دشمن در محدوده این لشکر را مناسب و آماده پهلوگیری شناورها و پیاده کردن تجهیزات سنگین خواند و افزود که ساحل خودی باید برای پهلوگیری شناورهای سنگین آماده شود. وی ازجمله راهکارها را استفاده از فرش باتلاق ذکر کرد تا شناورهای خودی هنگام جزر آب به گل ننشینند.(2)
فرمانده کل سپاه به فرمانده لشکر25 کربلا تأکید کرد که فرماندهان دو گردان خطشکن را به طرح عملیات توجیه کند و با آنان درباره نحوه عبور، چگونگی شکستن خط اول و خط دوم، پاک‌سازی، پدافند و دیگر جزئیات طرح بحث کند تا به‌خوبی مسلط شوند و برای آنان ابهامی باقی نماند.
مرتضی قربانی افزود در این چند روزی که بمباران‌های دشمن شروع شده حدود 23 تن از لشکر کربلا شهید و در هجده روز اخیر، حدود 180 تن شهید و زخمی شدهاند. محمد ستاری وفایی (فرمانده قرارگاه مهندسی صراط) نیز گفت که این قرارگاه مهندسی در این روزها 9 شهید داده و 13 کامیون آن منهدم شده است. فرمانده لشکر25 کربلا در پایان گفت که مسئله سلاح و بی‌سیم غواص‌ها هم باید حل شود؛ سلاحی که در آب کار کند و بی‌سیمی که غواص و نیروی خطشکن بتواند با فرمانده‌اش در تماس باشد.(1)
1
جلسه شامگاهی قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)) از ساعت 20:13 در محل سایت اهواز شروع شد و در ساعت 24 پایان یافت.(2)موضوع این جلسه طولانی که فرماندهان و مسئولان رده یک عملیاتی سپاه در آن شرکت داشتند، بحث درباره چگونگی زمان‌بندی، هماهنگی و اجرا کردن عملیات‌هایی بود که به‌عنوان عملیات‌های یدک، پشتیبانی یا فریب برای عملیات اصلی در فاو در نظر گرفته شده بود.
گفتنی است که یکی از مهم‌ترین اصول عملیات نظامی و تجربه حاصل از عملیات گذشته این بود که ازجمله راه‌های موفقیت هر عملیاتی غافلگیر کردن دشمن است. بنابراین همزمان با طراحی عملیات گسترده برای اجرا در منطقه فاو، چند عملیات دیگر طرح‌ریزی و فعالیت‌های آماده‌سازی آنها آغاز شد تا پیش‌بینی‌ها و فکر و تدبیر دشمن از تمرکز روی عملیات اصلی ایران منحرف شود و به‌سوی مناطق دیگر گرایش یابد. البته اقدامات آماده‌سازی در مناطق دیگر غیر از منطقه عملیات اصلی صرفاً برای فریب دشمن نبود، بلکه هدف‌های دیگر نیز مد نظر فرماندهان نظامی ایران بود، ازجمله:
1) 13. سند شماره 1107/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده)، 27/9/1364 تا 3/10/1364، صص 8 - 6.
2) شرکت‌کنندگان در این جلسه عبارت بودند از: محسن رضایی، رحیم صفوی، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، نورعلی شوشتری (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای1)، عباس محتاج (فرمانده قرارگاه کربلای2)، احمد غلامپور (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای2)، سیدعلی حسینی‌تاش، سیدمهدی مبلغ، محمد باقری (مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه خاتم(ص))، علی عبداللهی (طرح و عملیات قرارگاه نیروی زمینی سپاه)، ابراهیم سنجقی (مشاور فرمانده کل سپاه) و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه).
آماده‌سازی منطقه‌ای مناسب تا درصورت پی بردن دشمن به منطقه عملیات اصلی و متمرکز شدن قوای ارتش عراق در آن منطقه و جلوگیری از پیشروی نیروهای عمل‌کننده، امکان اجرای عملیات در منطقه‌ای دیگر فراهم باشد.
باتوجه‌به تأکید فرمانده کل سپاه و برخی دیگر از فرماندهان عملیاتی سپاه بر اینکه یکی از بهترین راه‌های دفاع از منطقه تصرفشده در عملیات اصلی، حمله به دشمن در منطقه بااهمیت دیگر است؛ با این هدف، آماده‌سازی مناطق دیگری نیز در دستور کار قرار داشت.
به‌هرصورت، در این جلسه درباره عملیات در مناطق فدک (فاو)، صف (جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی)، حنین (پاسگاه معلق و شمال دریاچه ام‌النعاج در هورالهویزه)، تبوک (منطقه الحسان در هورالهویزه)، انصار (چزابه)، حلبچه و میزان اهمیت و ضرورت عملیات در این مناطق و زمان اجرای آن بحث شد.
در آغاز جلسه، رحیم صفوی هدف از تشکیل این جلسه را نحوه به‌کارگیری قرارگاه کربلای1 و یگانهای مأمور به این قرارگاه را در عملیات فاو اعلام کرد.(1)سپس سیدعلی حسینی‌تاش درباره مفهوم عملیات یدک توضیح داد و در ادامه محسن رضایی گفت: «این فکر که الآن در ذهن ما هست از اول این‌طور تنظیم شده نبود، ولی مثل اینکه خدا خودش دارد کمک می‌کند و مسیر دارد طبق یک جریان - انشاءالله - الهی پیش می‌رود. اول مهر یک موج نیرو آمد، آذرماه یک موج نیروی دیگر آمد و داریم تلاش می‌کنیم در 22 بهمن هم یک موج نیروی دیگر بیاید که باید سعی کنیم اینها را تا آخر اردیبهشت نگه داریم.»
فرمانده کل سپاه در ادامه با اشاره به وضعیت‌های مختلفی که ممکن است با شروع عملیات بروز کند، تأکید کرد که باید از این منبع نیروی انسانی به بهترین شیوه استفاده کنیم که هم حداقل تلفات را داشته باشیم و هم به اهداف بیشتری برسیم. وی افزود اگر تلاش کنیم همان‌طور که تاکنون غافلگیری حفظ شده و دشمن به هدف اصلی ما پی نبرده، غافلگیری حفظ شود، دراین‌صورت، بعد از پیشروی در منطقه فاو و به‌محض‌اینکه دشمن بخواهد قوایش را در این منطقه متمرکز کند، بلافاصله در جای دیگر (مثل ام‌الرصاص یا هور) به او حمله کنیم، انشاءالله تلفات نخواهیم داد و سریع به اهداف می‌رسیم. عزیز جعفری نیز دراینباره گفت: به شرطی که هدف حمله دوم مهم، تهدیدکننده، قابل گسترش و نگهداری باشد، ارزش این کار را خواهد داشت.
سپس محسن رضایی افزود درصورتیکه عملیات منطقه فاو را در اوایل بهمن آغاز کنیم و چند روز بعد در منطقه حنین و 15 روز بعد نیز در منطقه‌ای دیگر، می‌توانیم در این مدت سه عملیات
1) گفتنی است که مأموریت اولیه قرارگاه کربلای1 اجرای عملیات در منطقه جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی بود که به‌عنوان عملیات یدک برای عملیات اصلی طراحی شده بود. همچنین این قرارگاه و یگانهای مأمور به آن به‌عنوان قوای احتیاط برای عملیاتِ منطقه فاو در نظر گرفته شده بود.
اجرا کنیم. نظر وی این است که نیروها پس از اجرای عملیات در یک منطقه، در منطقه‌ای دیگر وارد عمل شوند. وی تأکید کرد که پدافند ما نباید متکی به نیروی انسانی فراوان باشد، بلکه دفاع با آتش‌های مؤثر و آفند در جای دیگری اثرگذار خواهد بود. وی گفت اگر جزایر ام‌الرصاص گرفته شود، پدافند دشمن در بوارین و... ضعیف خواهد شد و همین موجب خواهد شد بتوانیم جایی دیگر به دشمن حمله کنیم و بدین‌ترتیب چند عملیات را با قوت انجام دهیم.
از سوی دیگر، عزیز جعفری که منطقه حنین را مناسب چنین عملیاتی می‌داند، با اشاره به اقدامات لشکر بدر در این محور می‌گوید باتوجه‌به اینکه نیروهای شناسایی تا 20 متری جاده دشمن رفته‌اند و در برخی موارد خبری از کمین‌های دشمن نبوده است، پس بهتر است که در این محور به‌سمت غزیله حمله کنیم و دشمن را با تهدید جدی روبهرو سازیم. وی معتقد است باتوجه‌به اینکه حمله در این محور دو سپاه دشمن را درگیر خواهد کرد، عملیات در این منطقه نسبت به منطقه ام‌الرصاص مزیت دارد. رحیم صفوی نیز ضمن تأیید این نظر، گفت در منطقه فاو دشمن با یگانهای زرهی با ما می‌جنگد، اما در منطقه هور با یگانهای پیاده. اما دیدگاه محسن رضایی این است که در نخلستان‌های منطقه فاو لشکر گارد و لشکر5 مکانیزه عراق - که از یگانهای قوی دشمن محسوب می‌شوند - با ما درگیر خواهند شد و دشمن برای بیرون کردن ما از نخلستان‌ها حتماً نیروی پیاده می‌آورد.(1)
در ادامه جلسه، فرماندهان به آثار و امکان اجرای دو یا چند عملیات همزمان و تقدم و تأخر هریک پرداختند و با تأکید بر اهمیت درگیر کردن دشمن در منطقه هور قبل از شروع عملیات فاو، گفتند باید جنگ در هور را به دشمن القا کنیم، چراکه این موضوع با پیش‌بینی او درباره احتمال حمله نیروهای جمهوری اسلامی در هور همخوانی دارد. در همین حال، محسن رضایی تأکید می‌کند که هر طرح و عملیاتی باید درجهت موفقیت کامل عملیات در منطقه فاو باشد.
در ادامه این بحث، به حساسیت دشمن به منطقه هور و بمباران‌های اخیر این منطقه - که ناشی‌از همین حساسیت است - اشاره شد و از دلایل آن حضور و فعالیت نیروهای خودی در این منطقه بیش از مناطق دیگر ذکر گردید. همچنین تأکید شد که عراق به منطقه هور چنان حساس شده که اعلام کرده است ایران در شرق میسان حمله خواهد کرد و بر همین اساس ارتش عراق سپاه‌های چهارم و ششم خود را برای مقابله با هر تهاجم ایران در این منطقه آماده کرده است.
با هدف غافلگیر کردن دشمن، در ادامه جلسه اجرای همزمان عملیات در دو منطقه فاو و ام‌الرصاص پیشنهاد می‌شود. همچنین در مقایسه میان عملیات در دو منطقه از هورالهویزه (حنین و تبوک) و پس از بیان محاسن و معایب هریک، چند تن از فرماندهان نتیجه‌گیری می‌کنند که بهتر است عملیات در دو منطقه تبوک (هور) و فدک (فاو) همزمان باشد. اما عزیز جعفری با این استدلال که ما قادر به اجرای دو عملیات بزرگ به‌طور همزمان در دو منطقه نیستیم، با این پیشنهاد مخالفت می‌کند.
1) 14. همان، صص 21 - 9.
پس از بحث‌هایی طولانی درباره هم‌زمانی اجرای دو عملیات در هور و فاو و مخالفت برخی فرماندهان با آن، فرمانده کل سپاه با تأکید بر اهمیت اجرای عملیات در این منطقه، می‌گوید: «ما می‌خواهیم روی دور موفقیت بیفتیم. یک وقت تدبیر این است که ما یک کاری بکنیم که یک جا پدافند آهنین بکنیم؛ ما این را نمی‌خواهیم، ما می‌خواهیم به‌جای پدافند آهنین، آفند مداوم بکنیم، یعنی به‌جای اینکه برویم یک جا بمانیم، [پی‌درپی عملیات کنیم].» رحیم صفوی نیز می‌گوید که برای اجرای چنین طرحی 50 گردان نیروی دیگر و سازمان و تشکیلات لازم است.
احمد غلامپور نیز به‌جای اجرای همزمان عملیات در هور و فاو، پیشنهاد می‌کند که همزمان با اجرای عملیات در منطقه فاو، در منطقه ام‌الرصاص نیز به دشمن حمله شود. وی می‌گوید اگر این اقدام ما جدی باشد طوری‌که دشمن احساس خطر کند، چند یگان زرهی و پیاده را مأمور مقابله با آن می‌کند و همین از توان دشمن در منطقه فاو می‌کاهد. محمد باقری هم می‌افزاید که اگر ارتش هم در شلمچه واقعاً وارد عمل شود، بخشی از توان زرهی و پیاده دشمن نیز در آنجا درگیر می‌شود.(1)
گفت‌وگوها با دو دیدگاه متفاوت ادامه می‌یابد؛ فرمانده کل سپاه بر اجرای عملیات‌های متعدد تأکید دارد و دیگر فرماندهان مشکل کمبود توان را برای اتخاذ چنین استراتژی عملیاتی مطرح می‌کنند. رحیم صفوی می‌گوید دشمن با داشتن یگانهای احتیاط فراوان می‌تواند در دو جبهه بجنگند، ولی ما به‌دلیل کمبود نیروی احتیاط و... نمی‌توانیم در بیش از یک جبهه درگیر شویم.
در این میان محسن رضایی سؤالی را طرح می‌کند: درصورتیکه در منطقه فاو به مشکل برخوردیم و در 24 ساعت اول شروع عملیات مشخص شد که امکان پیشروی وجود ندارد، باتوجه‌به این همه نیروی آماده‌ای که در اختیار داریم چه کار می‌توانیم انجام بدهیم؟
پس از بحثی طولانی دراینباره و بیان نظرهای مختلف، فرمانده کل سپاه تأکید کرد که دلایل متعدد برای موفقیتِ عملیات در فاو وجود دارد، لیکن زمان ملاک است؛ اگر 20 تانک ما به پشت خط اول دشمن برسد، طلسم می‌شکند، منتها خدا باید لطف کند که دشمن [قبل از شروع عملیات] متوجه نشود و فعال نشود، جاده‌کشی نکند و...
رضایی می‌افزاید که در بحث‌ها به این نتیجه رسیدیم که قبل از عملیات فاو نمی‌توانیم عملیات دیگری اجرا کنیم، حالا موضوع این است که درصورت عدم موفقیت در فاو چه بکنیم.
دراینباره بحثی طولانی شد و پیشنهادهای متعددی بیان گردید و سرانجام فرمانده کل سپاه طرح‌های عملیاتی موجود را برای اجرا به سه دوره زمانی تقسیم کرد:
دور اول: عملیات فاو، ام‌الرصاص، چزابه و عملیات ارتش در شلمچه.
دور دوم: عملیات در دو منطقه از هور (تبوک و حنین)، 15 روز تا یک ماه بعد از دور اول.
دور سوم: عملیات در حلبچه، یک تا دو ماه بعد از دور دوم.
1) 15. سند شماره 17516/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مناطق عملیاتی جنوب برای عملیات پشتیبانی (27/9/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار 16921)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 30 - 1.
وی تأکید کرد که برای اجرای این طرح‌ها باید با تمرکز فکر و نیرو و امکانات، یک برنامه‌ریزی پرقدرت انجام بدهیم.(1)
فرمانده سپاه سپس مأموریت قرارگاه‌ها را برای اجرای دور اول عملیات‌ها چنین اعلام کرد: قرارگاه کربلای1 اجرای عملیات در دو منطقه ام‌الرصاص و چزابه. قرارگاه کربلای2 و قرارگاه نوح اجرای عملیات در منطقه فاو.
در ادامه جلسه، عزیز جعفری با این استدلال که همه یگانها در دور اول به کار گرفته می‌شوند و 15 تا 20 روز در فاو درگیرند، اجرای عملیات‌های دور دوم را ناممکن خواند. دراینباره نیز بحث‌هایی طولانی درگرفت و ازجمله عزیز جعفری بیان کرد که انتقال نیرو و تجهیزات از منطقه‌ای به منطقه دیگر باتوجه‌به امکانات موجود و نیز وجود دو منطقه متفاوت آبی و خشکی، به‌سرعت امکان‌پذیر نیست.
پس از طرح چنین اشکالاتی بود که محسن رضایی گفت: پس نتیجه می‌گیریم که در بهترین شرایط انشاءالله یک ماه بعد از عملیات فاو، دور دوم را شروع کنیم و در بدترین شرایط، دو ماه بعد. وی با اشاره به اینکه با شروع عملیات فاو، دشمن توان اصلی‌اش را برای مقابله به این منطقه می‌آورد، تأکید کرد که اگر از این فرصت استفاده کنیم و بتوانیم یک هفته بعد عمل کنیم، این بهترین حالت است، چون هرچه فاصله زمانی عملیات در فاو و در هور بیشتر شود، تأثیر آن کمتر می‌شود.
در پایان این بحث، فرمانده کل سپاه تقسیم‌بندی جدیدی از دوره‌بندی عملیات‌ها به این شرح بیان کرد: دور اول: عملیات در فاو و چزابه؛ دور دوم: عملیات در منطقه تبوک (از هورالهویزه)؛ دور سوم: عملیات در حنین (از هورالهویزه). وی ضمن بیان اینکه باتوجه‌به فعالیت‌های گسترده دشمن در هور و احداث جاده‌های متعدد، منطقه تبوک الآن بهترین وضعیت را دارد، افزود که اگر فعالیت‌هایمان را در منطقه هور افزایش دهیم، دشمن باز هم از فاو غافل‌تر می‌شود. همچنین برای مقابله با حملات هوایی دشمن در منطقه هور، محسن رضایی تأکید کرد که هرچه زودتر سایت پدافند هوایی در این منطقه احداث شود.
در پایان جلسه نیز مقرر شد یگان‌هایی که در منطقه هور خط حد عملیاتی دارند و در آماده‌سازی منطقه عملیاتی فاو نیز فعال‌اند، وضعیت یگان خود را متناسب با دو منطقه بررسی کرده، اقدامات شناسایی، مهندسی و... را در هور ادامه دهند و در بحث‌های توجیهی منطقه فاو نیز شرکت کنند.(2)
1
رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه پاسداران امروز در نامه‌هایی با قید "اقدام سریع" به واحدهای اطلاعات، تدارکات و آموزش نظامی، زمان نهایی اقدامات لازم برای آماده شدن جهت اجرای عملیات را اعلام کرد:
در نامه رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد اطلاعات آمده است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی اقدامات شناسایی (اعم از اینکه توسط سپاه یا ارتش اجرا شود) را به‌نحوی تنظیم و اعلام نمایید که کلیه فعالیت‌های شناسایی مورد نیاز حداکثر تا تاریخ 25/10/64 متناسب با پیشرفت طرح‌ریزی به اتمام رسیده باشد.»(1)
رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد تدارکات این نیرو چنین نوشته است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی کلیه فعالیت‌های تأمین و توزیع را به‌نحوی تنظیم و اعلام نمایید که کلیه امکانات تدارکاتی مورد نیاز کلیه یگانها حداکثر تا تاریخ 20/10/64 تحویل آنها شده باشد.»(2)
نامه وی به واحد آموزش نظامی چنین است: «لازم است حداکثر تا تاریخ 28/9/64 زمان‌بندی فعالیت‌های آموزشی را به‌نحوی تنظیم و اعلام نمایید که تا تاریخ 25/10/64 کلیه برنامه‌های آموزشی و مانور و سازماندهی بعد از مانور در تمامی یگانها به پایان رسیده باشد.»(3)
1
حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی امروز نیز ادامه یافت. واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه در گزارشی به فرمانده این قرارگاه نوشته است: «مقر تیپ57 ابوالفضل(ع) در موسیان به‌وسیله 2 فروند هواپیمای دشمن بمباران شد که طی آن 7 نفر شهید و 10 نفر مجروح گردیدند.»(4)
2
فرمانده تیپ111 پیاده ارتش عراق امروز (18 دسامبر 1985/ 27 آذر 1364) درپی نامه 23 آذر فرمانده لشکر26 ارتش عراق، در ابلاغیه‌ای به فرماندهان تحت امر خود دستورها و سفارش‌هایی برای مقابله با نیروهای گشتی و نفوذی ایران و چگونگی تأمین امنیت مواضع دفاعی و نحوه تصمیم‌گیری در شرایط اضطراری صادر کرد. ترجمه این ابلاغیه به‌کلی سری - که در زمان اجرای عملیات در منطقه فاو به‌دست نیروهای خودی افتاده - چنین است:
«موضوع: سفارشات درمورد حالت‌های اضطراری
هدف: تهیه دستورالعمل ثابت برای مقابله با حالت‌های اضطراری که در مواضع پدافندی هنگام نفوذ دشمن رخ می‌دهد (نفوذ به‌وسیله مردان قورباغه‌ای یا گشتی‌های دشمن).
مأموریت: محاصره نفوذی‌های دشمن و دستگیر نمودن افراد نفوذی و کشتن افرادی که سعی در فرار داشته یا شدیداً مقاومت می‌کنند.
اجرا:
الف) کلیات: جهت تضمین موضع پدافندی، مقتضی است که تمامی فرماندهان رده‌های مختلف ضمن هوشیاری و بیداری، اعمال فرماندهان زیردست تا رده فرمانده گروه را تحت‌نظر داشته و پیگیری نمایند.
1) 18. سند شماره 11204 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروهای زمینی سپاه به واحد اطلاعات، 27/9/1364.
2) 19. سند شماره 11205 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد تدارکات نیروی زمینی، 27/9/1364.
3) 20. سند شماره 11203 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد نیروی زمینی سپاه به واحد آموزش نظامی، 27/9/1364.
4) 21. سند شماره 011300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/10/1364.
ب) تمامی یگانها باید ضمن توجه به نکات زیر، برای منطقه خود، سفارشات لازم را صادر نمایند:
لازم است همراه افرادی که اقدام به ایجاد موانع مصنوعی در منطقه لجمن می‌کنند گروهی اعزام شده و حفاظت و پشتیبانی از آنها را به عهده بگیرد.
لازم است که تمامی افراد در موقع انجام وظیفه در لجمن اسلحه شخصی همراه داشته باشند.
نارنجک‌های دستی برای نابودی مردان قورباغه‌ای نفوذی یا افراد گشتی دشمن، همراه داشته باشند.
بایستی از افرادی که عهده‌دار رساندن ارزاق، به‌ویژه برای گروه‌های رزمی و سکوهای تیراندازی و گشتی‌ها هستند، پشتیبانی و حفاظت لازم به عمل آید.
لازم است دررابطهبا کارهای مهندسی محور، پشتیبانی و حفاظت لازم انجام شود.
درصورت نفوذ به منطقه لجمن یا نفوذ به موضع، فوراً اطلاع داده شود و فرماندهان براساس رده‌ها در محل حادثه حاضر شوند.
منطقه نفوذ از تمامی اطراف محاصره شده و گروه حمله برای دستگیری یا کشتن افراد نفوذی تعیین شود.
منطقه مورد نفوذ دشمن جهت شناسایی و نابودی گروه پشتیبان افراد نفوذی، سریعاً مورد شناسایی قرار گیرد.
مواضع پدافندی و نیزارهای جلو و عقب مواضع پدافندی، جهت اطمینان از عدم وقوع نفوذ در طول روز و شب، در خلال مدت بین صبحگاه و شامگاه، مورد بازرسی قرار گیرد.
لازم است حفاظت لازم از اسکله‌ها به عمل آید و در محور گروهانی که عهده‌دار حفاظت از اسکله است، برای هر اسکله، فرماندهی تعیین شود.
لازم است که در منطقه هر دسته، 3 گروه گشتی به‌طور پیاده مأمور به گشت و شناسایی مواضع پدافندی شوند.
بایستی رمز شب هرچه زودتر بین یگانها پخش شود.
تمامی افسران ازجمله فرماندهان یگانها در مراسم صبحگاهی و شامگاهی حاضر شوند.
در ساعات آخر شب و بدون اطلاع قبلی و به‌طور مستمر از مواضع پدافندی بازدید به عمل آید.
نسبت به مناطق دیده‌بانی دشمن توجه خاص اعمال شده و به‌دقت تحت کنترل قرار گرفته و تیربارهایی در یک خط ثابت بر روی این دیدگاه‌ها مستقر شوند.
ج) سفارشاتی جهت هماهنگی
برای حفاظت از مدخل راه‌های ورودی مشترک بین یگانها، طرح هماهنگی آماده شود.
فعالیت‌های پست‌های دژبانی در طی شبانه‌روز توسط افسران نگهبان مورد پیگیری قرار گیرد.
از توانایی و کارآیی پرسنل مستقر در پست‌های دژبانی جهت عکس‌العمل دربرابر وضعیت‌های اضطراری اطمینان کامل حاصل شده و ازطرف این افراد، شناسایی کامل
نسبت به تمامی مواضع منطقه گردان و تیپ به عمل آید.
برای اطمینان از فعالیت دقیق اماکن نگهبانی، بایستی یک خودروی گشتی در منطقه گردان اقدام به گشت‌زنی نماید.
نقاط حدفاصل بین یگانها هماهنگ شده و نسبت به استمرار فعالیت‌های نقل‌وانتقال در آنها اطمینان حاصل شود.
سرهنگ ستاد عبدالکاظم حسینی کعبود - فرمانده تیپ111 پیاده (تقویت‌شده)»(1)
1
در درگیری‌های امروز مدافعان مناطق شمالغرب کشور با افراد گروه‌های مسلح چندین نفر شهید و مجروح شدند. یک بمب پنج کیلویی نیز در باختران کشف شد.
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) افراد مسلح هیز پیشوا از حزب دمکرات با اجرای کمین بین روستاهای سیاقول پایین و مزرعه، 5 سرباز را به شهادت رساندند و سلاح‌های آنان را غارت کردند. در این درگیری 5 تن از افراد دمکرات نیز مجروح شدند.(2)
همچنین در یک درگیری سه‌ساعته میان نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب در روستای جباران واقع در محور سردشت - مهاباد، 3 پیش‌مرگ کرد و 3 پاسدار وظیفه شهید و 3 نفر نیز مجروح شدند.(3)
در روستای قوزلو پایین نیز تعدادی از نیروهای جندالله با افراد حزب دمکرات درگیر شدند که درنتیجه 2 نفر از دمکرات‌ها با تجهیزات کامل به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند.(4)
در منطقه بانه افراد ضدانقلاب با نارنجک و خمپاره 60 میلی‌متری به پایگاه سورکوه گرماب حمله کردند که با آتش متقابل نیروهای خودی متواری شدند.(5)
از سوی دیگر، در ساعت 19:30 امروز تلفنی به شهربانی باختران خبر داده شد که یک بمب در محل پاساژ ملت - که همجوار با استانداری و محل سازمان منطقه‌ای بهداری است - کار گذاشته شده است که در اقدامی بی‌درنگ کشف و خنثی شد. کارشناس خنثی‌کننده بمب به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت که این بمب پنج کیلوگرمی شش تله انفجاری داشته است.(6)
2
امروز گزارش‌هایی از جنایت‌های حکومت عراق در مناطق کردنشین این کشور به نقل از گروه‌های مبارز عراقی منتشر شده است.
روزنامه کیهان در شماره امروز خود به نقل از نشریه راه کربلا نوشته است: «به تلافی همکاری مردم مسلمان عراق با انقلابیون مسلمان عراقی، رژیم بعثی صدام چهار روستا از توابع شهرستان کوی‌سنجق واقع در استان اربیل را در اواسط ماه گذشته به آتش کشید.»(7)
1) 22. سند شماره 156244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستورالعمل تیپ111 پیاده ارتش عراق به واحدهای تحت امر، 27/9/1364.
2) 23. سند شماره 011263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا (فرماندهی) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 1/10/1364.
3) 24. همان.
4) 25. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 16، 6/10/1364، ص59.
5) 26. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 125، 1/10/1364، ص1.
6) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1364، ص21، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/9/1364.
7) 28. روزنامه کیهان، 27/9/1364، ص3.
رادیو بی‌بی‌سی امروز در گزارشی از وقایع کردستان عراق گفت: «از عراق خبر می‌رسد که دولت عملیات نظامی وسیعی را در مناطق کردنشین عراق شروع کرده است که در آن چریک‌های فلسطینی و سربازان اردنی هم شرکت دارند و هدف از آن درهم‌کوبیدن نیروهای کرد است.» به گفته رادیو بی‌بی‌سی، این اخبار را اتحاد میهن‌پرستان کردستان به رهبری جلال طالبانی، حزب دمکراتیک کردستان به ریاست ادریس و مسعود بارزانی، حزب دمکراتیک خلق به رهبری سامی عبدالرحمن و حزب کمونیست عراق تأیید کردهاند. بی‌بی‌سی افزود که براساس گزارشهای دریافتی از عراق گروه کثیری از افراد جیش‌الشعبی عراق شهرهای سلیمانیه و اربیل را تحت محاصره گرفته و خانه‌های مردم را جهت یافتن فراریان ارتش، ناراضیان و نیز اسلحه مورد تجسس قرار داده‌اند. احزاب کرد می‌گویند که در اقدامات عراق در منطقه کردنشین گروه کثیری از مردم بازداشت و خانه‌هایشان با بولدوزر تخریب شده است. چندین منبع خبری نیز متفق‌القول‌اند که در روز 5 نوامبر [14 آبان] مرکز قدیمی شهر اربیل زیر بمباران قرار گرفته که براثر آن بیش از 200 نفر جان باخته‌اند. همچنین در همین زمان بیش از 900 دانش‌آموز تا 14 ساله از مدارسشان در شهر سلیمانیه به ساختمان آموزشگاه دیگری در حومه شهر منتقل شدهاند که اکنون به‌عنوان زندان از آن استفاده می‌شود. در گذشته نیز دولت عراق کودکان را بازداشت می‌کرده است تا برادران و پدران آنها را که به سازمانهای چریکی کرد پیوسته بودند تحت فشار بگذارند که پایگاه‌هایشان را در ارتفاعات ترک و خود را تسلیم کنند. به گفته حزب کمونیست کردستان درحال‌حاضر چند صد کودک در شهر العماره در جنوب عراق در اسارت‌اند. منابع کرد می‌گویند علاوه‌بر کودکان، چندین هزار زن، نوزاد و مردان مسن خانواده نیز در میان زندانیان هستند و در اواسط ماه نوامبر 160 تن از زندانیان بدون محاکمه به دار آویخته شدهاند.
همچنین گزارش شده است که ملک حسین پادشاه اردن، واحدی از ارتش این کشور را دراختیار دولت عراق گذاشته است تا به ارتش عراق برای کنترل مناطق کردنشین یاری دهند، زیرا ارتش عراق سخت درگیر دفاع از مرز شرقی‌اش در مقابل ایران است. منابع کرد از میزان شرکت واحدهای ارتش اردن در عملیات دولت عراق در شمال این کشور اطمینان ندارند، اما مطمئن‌اند که برخی از افرادی که در میان سربازان عراقی دیده شدهاند، آرم سازمان آزادی‌بخش فلسطین با تصویر یاسر عرفات را بر سینه داشتند. یک تیم فیلم‌برداری تلویزیون بی‌بی‌سی که به‌تازگی بازگشته است، می‌گوید که به چریک‌های تحت فرماندهی آقای عرفات پایگاهی در کویری در غرب بغداد داده شده است و آقای عرفات درصدد است که مقرش را از تونس به بغداد منتقل کند. احتمالاً یاسر عرفات احساس می‌کند که شرکت در حفظ امنیت داخلی عراق بهایی است که باید برای روابطش با پرزیدنت صدام حسین بپردازد.»(1)
1) 29. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/9/1364، صص 11 و 12، رادیو بی‌بی‌سی، 27/9/1364.
1
تلاش برای آمادگی نیروهای داوطلب و حضور گسترده آنان در جبهه‌ها ادامه دارد.
به گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات، در یک ماه اخیر، از شهرها و روستاهای استان همدان درمجموع یک لشکر از نیروهای مردمی بسیج درقالب دومین کاروان راهیان کربلا و نیز 186 کامیون، تریلر، وانت از کمک‌های مردم این استان به ارزش 130 میلیون ریال عازم جبهه‌های نبرد شده است.(1)
امروز دو گردان رزمنده بسیجی از منطقه کنگاور باختران کمک‌های مردمی این منطقه و نیز گروه 20 نفره‌ای از اعضای بسیج عراق در یزد با بدرقه مردم راهی جبهه‌ها شدند.(2)
2
آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ در پنجمین روز از سمینار ویژه فرماندهان یگانهای عمده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران خطاب به فرماندهان حاضر در جلسه گفت: «مردم از شماها خیلی انتظار دارند و شماها باید کاری بکنید که جنگ انشاءالله با پیروزی تمام شود و این نیروهایی که درحال‌حاضر در خدمت جنگ هستند به خدمت سازندگی کشور درآیند.» وی با یادآوری اصل مهم دفاع از اسلام و قرآن، و اینکه هرجا از اسلام و قرآن دفاع شود، همان‌جا وطن است، دلیل اعزام گروهی از جوانان کشور را به لبنان همین اصل اعلام کرد.(3)
آقای هاشمی پیروزی‌های ایران را در عملیات‌های گذشته نشانه قدرت جمهوری اسلامی برشمرد و با بیان اینکه از زمانی‌که تهاجم متقابل ما آغاز شده در هیچ عملیاتی نبوده که چیزی به دست نیاوریم، افزود: «راهی که با عقیده و انجام عمل پیش برود شکست ندارد. ... ما مشکلات و خیرات جنگ را برای کشورمان باهم می‌بینیم. جنگ ازنظر ساختن انسان‌ها برای ملت ما خیلی مفید بوده که آثار آن بعدها مشخص می‌شود.»
نماینده امام در شورای عالی دفاع در پایان سخنان خود خطاب به فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران گفت: «ما منتظر فتح نزدیک هستیم. انشاءالله یک حرکت نیرومندی انجام دهیم. با این حرکت اخیر رزمندگان به‌سوی جبهه‌ها ملت از شما خیلی انتظار دارند. شما باید با یک همت والا و روحیه‌ای قوی از این نیروی عاشق برای پیروزی جنگ استفاده کنید و کاری کنید که این جنگ پیروزمندانه تمام شود تا بتوانیم از نیروهای آزادشده از جنگ برای بازسازی کشورمان و کمک به مسلمین دیگر کشورهای جهان استفاده کنیم.»(4)
3
حکومت عراق طی فرمانی خدمت سربازی را به 5 سال افزایش داد.
به نوشته بولتن خبری مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، پس از اینکه دولت سودان نیروهای سودانی را که در ارتش عراق علیه ایران می‌جنگیدند فراخواند، شورای انقلاب عراق
خدمت سربازی را - که قبلاً از 19 ماه به 3 سال افزایش داده بود - در طی فرمانی جدید، به 5 سال افزایش داد. در این فرمان همچنین تأکید شده که سربازان فراری به شدیدترین مجازات‌ها محکوم خواهند شد.(1)گفتنی است که از آغاز جنگ عراق علیه ایران تاکنون هیچ سربازی از خدمت ارتش عراق ترخیص نشده است.
1
وزیر خارجه انگلیس اعلام کرد که این کشور مخالف فروش تجهیزاتی است که موجب تشدید یا طولانی شدن جنگ ایران و عراق شود. رادیو بی‌بی‌سی دراین باره گفت: «وزیر خارجه بریتانیا در پارلمان این کشور طی سخنانی تأکید کرد که موضع رسمی دولت بریتانیا این است که با فروش آن نوع از تجهیزات نظامی به ایران یا عراق که موجب افزایش توانایی هریک از طرفین برای طولانی‌تر کردن یا تشدید جنگ شود مخالف است.» وی افزود: «در سال گذشته دولت بریتانیا اجازه تحویل یک کشتی تدارکاتی و دو کشتی نفربر را به ایران صادر کرد که سفارش آنها قبل از سقوط شاه در سال 1979 به بریتانیا داده شده بود.»
بی‌بی‌سی در ادامه گزارش خود گفت: «در ماه گذشته، 3 دلال اسلحه در لندن مجرم شناخته شدهاند و جرمشان مبادرت به فروش مسلسل به کشور عراق بود. همچنین در سال گذشته، این اتهام مطرح شد که کارکنان یکی از کارخانه‌های "رولزرویس" که سازنده موتورهای کشتی است، به‌طور غیرقانونی به نیروهای دریایی ایران لوازم یدکی فروخته‌اند. همچنین 6 نفر از کارکنان نیروی دریایی امریکا اخیراً محکوم به این جرم شدند که به انبارهای نیروی دریایی دستبرد می‌زدند و اقلام دزدیده‌شده را به ایران می‌فروخته‌اند. این جریان فروش غیرقانونی تجهیزات طبق گزارش‌ها از سال 1981 به بعد ادامه داشته است و تا اندازه‌ای به یک ناو هواپیمابر امریکا به نام "گیتی‌هاوک" ارتباط داده شده که حامل هواپیماهای اف14 نظیر هواپیماهایی است که در دهه 1970 به ایران فروخته شده است.»(2)
2
برخی منابع از توافق شوروی برای واگذاری تجهیزات نظامی بیشتر و پیشرفته به عراق و نیز قرارداد خرید هواپیمای آموزشی میان عراق و آرژانتین خبر دادند.
به گزارش آسوشیتدپرس از منامه: «منابع دیپلماتیک عرب ادعا کردند رهبران شوروی به تقاضای صدام حسین برای دریافت تسلیحات پیچیده که میزان آن فاش نشده است، به‌طور مطلوبی پاسخ داده‌اند. ... منابع دیپلماتیک عرب اضافه کردند که صدام حسین همچنین سعی می‌کند رضایت شوروی را برای گفتوگو با دوستان سوری‌اش و متقاعد ساختن این کشور جهت پایان دادن به حمایتش از ایران در مقابل عراق جلب نماید.»(3)
روزنامه کویتی الانبا به نقل از خبرنگار خود در مسکو نوشته است: «صدام در مذاکرات خود با رهبران شوروی موشک‌های "اس.اس21"، هواپیماهای "میگ27" و تانک‌های "تی72" درخواست کرده است.» به نوشته الانبا، صدام حسین از رهبران شوروی خواسته است که با استفاده از نفوذ خود بر سران سوریه و لیبی، کمک‌های این دو کشور به ایران را متوقف کنند.(1)
اما رادیو بی‌بی‌سی دراینباره گزارش داد که درمورد توافق احتمالی میان رئیس‌جمهور عراق و رهبران شوروی هیچ‌گونه جزئیاتی منتشر نشده است و روشن است که شوروی قصد دارد سیاست رسمی بی‌طرفی در جنگ ایران و عراق را همچنان حفظ کند.(2)
از سوی دیگر، نشریه وزارت خارجه ایران به نقل از مجله ژاپنی میت نوشته است: «عراق یک قرارداد یکصد میلیون دلاری با یک شرکت آرژانتینی جهت خرید 40 فروند هواپیما، قطعات یدکی مورد نیاز، کمک فنی و آموزشی و آموزش خلبان منعقد کرده است.»(3)
1
درحالی‌که ایران از میانجیگری کشورهای منطقه برای پایان جنگ استقبال می‌کند، اما به‌دلیل رفتارهای ناعادلانه، این موضوع همچنان در بن‌بست خواهد ماند. محمدحسین طارمی کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در عربستان، در گفتوگو با نشریه سعودی المجله گفت که ایران از میانجیگری کشورهای حوزه خلیج فارس به‌دلیل همسایگی، اسلامی بودن و عضویت در کشورهای غیرمتعهد استقبال می‌کند. وی دیدار اخیر وزیر خارجه ایران را از عربستان موفقیت‌آمیز خواند و درباره دلیل ناموفق بودن اقدامات میانجیگرانه گفت: «چون آنها از نقطه مطمئن و عادلانه شروع نمی‌کنند؛ اگر آنها قبل از هر چیز اعتراف کنند که متجاوز در جنگ رژیم عراق است، راه برای گفت‌وگوی بعدی هموار خواهد شد و درغیر این‌صورت هیچ امیدی برای اینکه این میانجیگری‌ها به جایی برسد، نیست.»(4)
2
وضعیت بارگیری نفتکش‌ها از جزیره خارک و انتظار طولانی نفتکش‌ها برای بارگیری از جزیره سیری در گزارش روزنامه لویدز لیست چاپ لندن به نقل از منابع کشتیرانی در خلیج فارس چنین آمده است: «کاهش تعداد نفتکش‌هایی که نفت خام از جزیره خارک به جزیره سیری جهت صادرات حمل می‌کردند باعث طولانی‌شدن صف مشتریان نفت ایران در سیری شده است. ... پس از حملات هوایی اخیر عراق و آسیب‌دیدگی 4 فروند از 6 فروند نفتکش که نفت جزیره خارک را به جزیره سیری منتقل می‌کردند، هم‌اکنون بین 14 تا 20 فروند نفتکش جهت بارگیری در جزیره سیری معطل مانده‌اند و بارگیری گاهی تا ده روز به تأخیر می‌افتد.»
1) 37. همان، صص 13 و 14، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/9/1364.
2) 38. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/9/1364، صص 2 و 3، به نقل از رادیو بی‌بی‌سی، 27/9/1364.
3) 39. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 169/3، 27/9/1364، ص3.
4) 40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 274، 28/9/1364، خبرگزاری قطر، 27/9/1364؛ و - دفتر نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 77، 17/10/1364، صص 12 و 13.
لویدز لیست افزوده است که روز سه‌شنبه به‌رغم پنجاه‌وششمین حمله ادعایی عراق به جزیره خارک در چهار ماه گذشته، عملیات بارگیری نفت از این جزیره کماکان ادامه دارد. براساس گزارش این روزنامه، مجموع ظرفیت حمل نفت 4 نفتکش آسیب‌دیده ایران به حدود یک میلیون و صد هزار تن می‌رسد. این روزنامه روز دوشنبه گزارش داده بود که مدت تأخیر در بارگیری نفت در جزیره سیری حداکثر به یک هفته می‌رسد، اما از کارافتادن نفتکش 316 هزار تنی ولکان در حمله روز یکشنبه نیروی هوایی عراق، به این مدت افزوده است.(1)
1
نشریه ژون آفریک چاپ فرانسه در گزارشی تلاش عراق را برای جلوگیری از صدور نفت ایران، به‌رغم استفاده ارتش عراق از پیشرفته‌ترین سلاح‌های فرانسوی برای انهدام پایانه نفتی جزیره خارک، ناموفق خواند.
ژون آفریک نوشته است: «حمله به خارک که از روز 15 ماه اوت (24 مرداد 1364) آغاز شد و ظرف دو ماه هواپیماهای عراقی - که تا آن موقع حتی نمی‌توانستند به جزیره نزدیک شوند - به ادعای مقام‌های عراقی 30 بار به تأسیسات نفتی خارک حمله کردند. مع‌ذالک زیان‌های وارده به‌مراتب کم‌اهمیت‌تر از آن بود که بغداد و سپس محافل نفتی لندن وانمود کرده بودند. بغداد در همان نخستین روز حمله (15 اوت)، نابودی کامل ترمینال نفتی ایران را اعلام کرد و پس از نهمین حمله در 16 سپتامبر (25 شهریور)، محافل نفتی لندن نیز تصور کردند که تأسیسات خارک غیرقابل‌استفاده شده است، اما اندکی بعد همین محافل در قضاوت قبلی خود تجدیدنظر کردند و در اوایل ماه اکتبر (اواسط مهر)، اعلام داشتند که صادرات نفت خام ایران 40 درصد کاهش یافته و از 4/1 یا 5/1 میلیون بشکه به 800 هزار بشکه در روز کاهش یافته است. اما حقیقت این است که عراق هرگز نتوانست جلوِ صادرات نفت ایران را بگیرد، چراکه خارک هدف مهمی است و دسترسی به آن بسیار دشوار است.
عراقی‌ها پس از گذشت 56 ماه و باوجود استفاده از سوپراتانداردها که پاریس به بغداد وام داده بود و موشک‌های معروف اگزوسه، هرگز نتوانسته بودند به ترمینال خارک نزدیک شوند، اما ناگهان در جریان چند حمله زیان‌هایی به آن وارد کردند. حقیقت این است که عراقی‌ها برای حمله به این جزیره از سلاح‌های پیشرفته جدیدی که از فرانسه دریافت کردهاند استفاده می‌کنند؛ به این ترتیب تکامل‌یافته‌ترین سلاح‌های فرانسه در نبرد خارک آزمایش می‌شود.
موشک آ.اس3 - که به‌وسیله لیزر هدایت می‌شود - ازجمله این سلاح‌هاست. این موشک را می‌توان از فاصله ده کیلومتری به‌سوی هدف پرتاب کرد. به این ترتیب هواپیماهایی که موشک
1) 41. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1364، ص22، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی 28/9/1364.
را پرتاب می‌کند می‌تواند خیلی زود از منطقه خطر دور شود. عراقی‌ها همچنین تعدادی موشک آرما برای خنثی کردن دفاعِ ضدهوایی خارک از فرانسه تحویل گرفته‌اند؛ این موشک‌های فوق مدرن و بسیار گران‌بها پس از آنکه ایستگاه‌های رادار دشمن را از کار انداختند به هدف اصابت می‌کنند. ...
تصویر
علاوه‌براین، فرانسوی‌ها دستگاههای هدایت لیزری این موشک‌ها را نیز دراختیار عراقی‌ها گذاشته‌اند. میراژهای "اف1" عراقی در حمله به خارک از این سلاح‌ها استفاده کردهاند. شرط لازم برای موفقیت این سیستم سلاح‌های پیچیده، وجود خلبانان آزموده است که عراق فاقد آن است. خلبانان عراقی ظرف این پنج سال نشان داده‌اند که از عهده انجام دادن چنین مأموریت‌های پیچیده‌ای برنمی‌آیند. به باور کارشناسان، هم‌اکنون در عراق دو نیروی هوایی وجود دارد که یکی از آنها از هواپیماهای شوروی و دیگری از میراژهای فرانسوی استفاده می‌کند. ظاهراً عراقی‌ها ناچار شدهاند از خلبانان کشورهایی که از میراژهای فرانسوی استفاده می‌کنند ازجمله خلبانان مصری استمداد کنند. مقام‌های ایرانی با اعلام دستگیری چند خلبان مصری این مطلب را تأیید کردهاند.
اکنون به نظر می‌رسد که عراق با وجود برخورداری از تکامل‌یافته‌ترین سلاح‌ها از نفس افتاده و به همین جهت از شدت حملات به جزیره خارک کاسته شده است. اعلامیه‌های نظامی بغداد در هفته‌های اخیر بیشتر درباره حمله به هدف‌های بزرگ دریایی یعنی نفتکش‌هاست و این به آن معنی است که عراق بار دیگر برای نزدیک شدن به خارک با مشکلاتی روبهرو شده است. دراین‌میان وسایل دفاعی خارک نیز تقویت شده است.
آقای رفسنجانی رئیس پارلمان ایران که در اوایل ماه اکتبر از تأسیسات خارک دیدن کرد، در بازگشت به تهران گفت وسایلی که برای بارگیری نفت و دفاع از ترمینال به کار گرفته شده طوری است که بمب‌افکن‌های عراقی هرگز نخواهند توانست جلوِ صادرات نفت ایران را بگیرند.
درهرحال، به اعتقاد ناظران غافلگیری ناشی‌از سلاح‌های جدید نمی‌تواند برای مدت زیادی ادامه داشته باشد و در یک جنگ طولانی هیچ سلاحی هرقدر هم تکامل‌یافته باشد نمی‌تواند
برای مدت زیادی همچنان سلاح مطلق باقی بماند. به‌عبارت‌دیگر، ایرانیان که وسیله مقابله با موشک معروف اگزوسه را یافته‌اند خواهند توانست وسیله دیگری برای مقابله با سلاح‌های جدید عراق پیدا کنند و شاید هم‌اکنون به این وسیله دست یافته باشند.»
نشریه ژون آفریک ضمن اشاره به راه‌های صدور نفت ایران ازجمله ایجاد مرکز جدیدی برای بارگیری و تدابیری برای ساختن خط لوله‌های جدید نفتی افزود: «همه چیز حاکی‌از آن است که طرح بغداد برای خفقان اقتصادی جمهوری اسلامی از راه فلج کردن صادرات نفتی آن، شکست خورده است. حتی اگر بر فرض، عراقی‌ها می‌توانستند جلوِ صادرات نفت از جزیره خارک را بگیرند ایران می‌توانست مراکز جدیدی برای صدور نفت به قیمت کاهش هزینه‌ها و محدود کردن عملیات نظامی به وجود بیاورد.»(1)
1
درحالی‌که امریکا در تلاش برای شکستن هم‌پیمانی ایران و سوریه و لیبی است، وزیر ارشاد اسلامی ایران در پایان سفر به سوریه از گسترش همکاری‌ها با این کشور خبر داد.
نشریه لبنانی الکفاح العربی نوشته است: «یک طرح امریکایی برای از هم پاشیدن هم‌پیمانی جمهوری اسلامی ایران، سوریه و لیبی که امریکا را از تک‌روی در منطقه خاورمیانه بازمی‌دارد در جریان است تا ازاین‌طریق توازن نیروهای مخالف امریکا بر هم بخورد و مقدمات تحقق صلح امریکایی فراهم آید.» به نوشته الکفاح، امریکا می‌خواهد با راه‌اندازی جنگ میان مصر و لیبی و تحلیل بردن توان دو طرف، وابستگی اقتصادی و نظامی رژیم مصر به امریکا را افزایش دهد. علاوه‌براین، در اجرای طرح امریکا علیه اتحاد ایران و سوریه و لیبی، مبارک در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه گفت: «ما به قذافی در قاهره خوشامد می‌گوییم و آنچه از او می‌خواهیم روابط حسنه است.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «آقای خاتمی صبح امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی در دمشق، امضای پروتکل فرهنگی بین ایران و سوریه را که روز گذشته صورت گرفت، توافقنامه‌ای وسیع و گسترده توصیف کرد. وزیر ارشاد اسلامی بارزترین وجه مشترک جمهوری اسلامی ایران و سوریه را مبارزه با صهیونیسم و امپریالیسم ذکر کرد و افزود: ما کشور سوریه را زنده و مصمم برای مبارزه با اسرائیل دانسته و باتوجه‌به تلاش این کشور درجهت پیشرفت و نیل به این اهداف، توسعه همکاری‌های بیشتر میان ایران و سوریه را پیش‌بینی می‌کنیم.»
آقای خاتمی درباره جنگ تحمیلی با بیان اینکه تا سقوط متجاوز به دفاع خود ادامه می‌دهیم، افزود: «ما اولین نتایج مفید این جنگ را کنار رفتن پرده از چهره صهیونیستی صدام می‌دانیم و حضور نیروهای پیشرو عرب در کنار جمهوری اسلامی و پیوستن رژیم عراق به مزدوران
امریکا مانند مصر را نیز دلیلی دیگر بر این حقیقت روشن دانسته و بر پیروزی خود در این جنگ تحمیلی ایمان داشته و آن را طولانی نمی‌دانیم.»
وی درباره رابطه با کشورهای عرب حوزه خلیج فارس گفت: «ما همواره خواستار مناسبات خوب با این کشورها بوده و اخیراً نیز ما شاهد واقع‌بینی بیشتر این کشورها بوده‌ایم که این امر باعث تأثیر مثبت در مناسبات با همسایگان ما خواهد بود.»
وزیر ارشاد اسلامی افزود: «انقلاب اسلامی ایران با زنده کردن مجد و عظمت اسلام، یک اثر طبیعی در میان مردم مسلمان جهان داشت و مسلمانان احساس کردهاند که می‌توانند انقلاب عظیم و آزادی‌بخش علیه استعمار و استکبار به وجود آورند و لذا توده‌های میلیونی مردم مسلمان، عزت و عظمت خود را در چهره جمهوری اسلامی دیده و طبیعی است که بدون هیچ مسئله‌ای، مسلمانان خود را به جمهوری اسلامی ایران نزدیک دانسته و ما همبستگی و وحدت مسلمین را یک امر بدیهی و اجتناب‌ناپذیر می‌دانیم.»(1)
1
هیئت پارلمانی فرانسه در بازگشت از سفر ایران، از مذاکره درباره سرنوشت گروگان‌های فرانسوی در لبنان اظهار نارضایتی کرد و مذاکره درمورد شکستن بن‌بستِ روابط دو کشور را بسیار مثبت خواند.
رادیو فرانسه امروز در گزارشی دراینباره گفت: مأموریت هیئت پارلمانی فرانسه که هفته پیش وارد تهران شده بود به پایان رسید. چهار نماینده مجلس اعلام کردند تهران هرگونه مسئولیت در مسئله گروگان‌های فرانسوی در لبنان را رد کرد. این نمایندگان گفتند امیدوار بودیم که سرنوشت گروگان‌های فرانسوی مشخص گردد، ولی بدبختانه تهران اعلام کرد این یک مشکل فرانسه - لبنان است. از سوی دیگر، دو نماینده حزب اتحاد برای دمکراسی و حزب سوسیالیست‌ها از اطلاعاتی که مقامات ایرانی دراختیارشان گذاشتند راضی نیستند. ژان ماری دایه در گفتوگو با خبرنگار ما گفت با دو تن از اعضای پارلمانی ایران ازجمله رئیس کمیسیون اقتصادی که یک روحانی است و همچنین با معاون نخست‌وزیر که هنوز کاردار ایران در پاریس است، دیدار داشتیم و خلاصه باید عرض کنم دیدارها در سطح مقامات عالی‌رتبه صورت گرفت و من فکر می‌کنم طرفین خیلی صریح مقاصد خود را بیان می‌کردند و تز همتاهای ایرانی من این بود که اگر دیپلماسی فرانسه در مسیر انسان‌دوستانه باشد روابط دو کشور بهبود خواهد یافت.
آقای ژاک مارتن (یکی از مدیران کل سابق در وزارت خارجه فرانسه) در رأس یک هیئت عالی‌رتبه برای بررسی شروط ایران در آینده نزدیک راهی تهران می‌شود. شروط ایران
1) 44. روزنامه اطلاعات، 28/9/1364، ص3.
عبارت‌اند از: قطع کمک‌های نظامی به عراق؛ اخراج مخالفین ایرانی در فرانسه؛ مسئله یک میلیارد دلار. اگر این مسائل حل شود تهران می‌تواند برای آزادی گروگان‌های فرانسوی در بیروت نقش میانجیگری را ایفا نماید.»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم در گزارشی از سفر هیئت فرانسوی به نقل از ژان ماری دایه گفت که توضیحات مقامات ایرانی درمورد گروگانها ما را متقاعد نکرد، ولی ما برای حفظ جان گروگانها از طلب توضیحات بیشتر خودداری کردیم. دایه افزود که اگر مذاکرات به‌خوبی پیش برود ایرانی‌ها ممکن است برای اثبات حسن‌نیت خود راه آزادی گروگان‌های فرانسوی در بیروت را هموار کنند. وی تأکید کرد که در گفت‌وگوهای ده‌ساعته با مقامات ایران پیشرفت‌هایی برای آزادی رئیس دفتر ایرفرانس در تهران - که از آوریل گذشته به‌جرم اعمالی مغایر با اخلاق اسلامی در ایران زندانی است - حاصل شد. وی هدف اصلی سفر هیئت پارلمانی فرانسه به ایران را شکستن بن‌بست روابط ایران و فرانسه و فراهم‌آوردن فضایی مناسب برای ازسرگیری گفت‌وگوها بین مقامات دو کشور بوده و دراین‌رابطه نتیجه سفر بسیار مثبت بود.(2)
1
لهستان خواستار توسعه روابط اقتصادی با ایران شد. درپی تغییر مواضع لهستان درمورد ایران و دادن رأی مخالف نماینده این کشور به قطعنامه‌ای که علیه ایران (درباره نقض حقوق بشر) در سازمان ملل به رأی گذاشته شد، سفیر لهستان در ایران امروز در دیداری با سرپرست اداره دوم سیاسی وزارت امور خارجه ایران از پایین بودن مبادلات 160 میلیون دلاری دو کشور اظهار تأسف کرد. وی خواستار توسعه روابط اقتصادی دو کشور شد و باتوجه‌به کاهش قیمت نفت پیشنهاد خرید 5/1 میلیون تن نفت دربرابر کالاهایی را که تولیدش در جهان شاخص است، کرد. وی همچنین فروش 17 کشتی ماهی‌گیری و 2 نفتکش با ظرفیت یک صد هزار تن را به ایران پیشنهاد کرد.(3)
2
توابین ندامتگاه عادل‌آباد شیراز در نامهای به آقای هاشمی رفسنجانی، جنایت‌ها و خیانت‌های منافقین و گروهک‌های ضدانقلاب را محکوم کردند و ضمن حمایت از ادامه جنگ تا پیروزی نهایی خواستار مشارکت در جبهه‌های جنگ علیه صدام، منافقین و ابرقدرت‌ها شدند.
دفتر ریاست مجلس شورای اسلامی با صدور نامهای در پاسخ به نامه توابین ندامتگاه عادل‌آباد شیراز، اندوه خود را از فریب خوردن برخی از جوانان کشورمان اعلام و از خداوند متعال مسئلت کرده تا روزی شاهد بازگشت آنها به آغوش گرم خانواده، جامعه و صحنه‌های نبرد باشند.(4)
1) 45. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 274، 28/9/1364، ص36، بخش فرانسه رادیو فرانسه، 27/9/1364.
2) 46. همان، ص34، پاریس - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 27/9/1364.
3) 47. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 169/3، 27/9/1364، ص1.
4) 48. روزنامه اطلاعات، 27/9/1364، ص3.
1
شامگاهِ امروز در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران سه جلسه برای بررسی وضعیت مناطق ام‌الرصاص و هورالهویزه و بررسی اقداماتی که برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در این مناطق انجام شده است، تشکیل شد. گزارش این جلسات با استفاده از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در این جلسات و نوارهایی که ضبط کرده است، درج می‌شود.
در اولین جلسه که حدود ساعت 19 آغاز شد و در ساعت 20:30 پایان یافت،(1)اقدامات قرارگاه کربلای1 و یگانهای تحت امر این قرارگاه در منطقه ام‌الرصاص بررسی شد.
در آغاز عزیز جعفری فرمانده قرارگاه کربلای1 در گزارشی از وضعیت آماده‌سازی منطقه ام‌الرصاص، با اشاره به تصمیم‌گیری برای اجرای عملیات در این منطقه همزمان با عملیات اصلی یا عملیات پشتیبانی، گفت اقدامات آماده‌سازی منطقه ام‌الرصاص نسبتاً جلو است.
در ادامه جلسه، سیدکاظم
میرحسینی فرمانده تیپ18 الغدیر، گزارش اقدامات شناسایی منطقه مأموریت این تیپ در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی را بیان کرد. وی درباره شناسایی‌های چند روز اخیر گفت نیروهای اطلاعات از دو محور (سمت چپ نهر عرایض و اسکله) به‌سوی جزیره ام‌الرصاص رفتند. در این محور سنگرهای دشمن بلوکی و سیمانی است و تعداد کمی از افراد دشمن در جزیره دیده شدهاند. از محور سمت کارون نیز دو سه شب رفتند ولی چون
1) این جلسه در محل سایت اهواز برگزار شد و برادران محسن رضایی، رحیم صفوی، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، نورعلی شوشتری (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای1)، رضا آزادی (مسئول طرح عملیات قرارگاه کربلای1)، کمیلی (جانشین مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلای1)، ابراهیم سنجقی، حسن دانایی‌فر، حسن شفیع‌زاده (مسئول توپخانه قرارگاه خاتم)، سیدمهدی مبلّغ، علی عبداللهی، علی فضلی (فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع))، اسماعیل قاآنی (فرمانده تیپ 21 امام رضا(ع))، سیدکاظم میرحسینی (فرمانده تیپ18 الغدیر) نصرت‌الله کاشانی (از مسئولان مهندسی)، و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
سیم‌خاردارها بسیار و نیروی دشمن زیاد است نتوانستند به کانال برسند. در محور دیگر برای شناسایی از پشت ام‌الرصاص، باوجود نگهبان‌ها و تیربارها، بچه‌ها راه نفوذ پیدا کردند و تاحدود 30 متری نیزارها پیش رفتند. نیروهای شناسایی در ادامه نفوذ خود به جاده‌ای شنی و سپس به خاکریزی با ارتفاع یک متر رسیدند. در شناسایی شب بعد از آن نیز به پشت ام‌الرصاص رسیدند و تا پشت جزیره ام‌البابی رفته‌اند. در نوک این جزیره چند سنگر نگهبانی و سیم خاردار بسیاری بوده است. از آنجا به جزیره ام‌البابی رفته و به دژی با ارتفاع 70/1 متر رسیده‌اند. میرحسینی توضیح داد که کنار جزیره سیل‌بندی به ارتفاع 2 متر و عرض 3 تا 4 متر است و خودروهای عراقی روی آن تردد می‌کنند.
تصویر
فرمانده تیپ18 الغدیر پس از گزارش شناسایی، تعداد نیروهای آماده عملیات این تیپ را سه گردان 250 نفره و حدود 120 نفر را درحال آموزش غواصی اعلام کرد و در ادامه، طرح مانور گردان‌های این تیپ را برای شکستن خط دشمن، خاموش کردن تیربارها، گرفتن سرپل و پاک‌سازی سرپلی 2 کیلومتری و آماده‌کردن ساحل برای پهلوگیری قایق‌هایی که رزمندگان مرحله دوم را به جزیره ام‌الرصاص می‌رسانند، تشریح کرد. سپس درباره مشکلاتی که ممکن است نیروهای تیپ الغدیر در پیشروی با آن مواجه شوند بحث شد و اصلی‌ترین پیشنهاد برای حل آن، افزایش تعداد غواصان این تیپ بود.(1)
در ادامه جلسه علی فضلی فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع) درباره اقدامات آماده‌سازی، تعداد گردان‌ها و آموزش نیروهای این تیپ گزارش داد. وی ابتدا با اشاره به اسارت دو تن از نیروهای شناسایی این تیپ - که حدود 9 شب قبل اسیر شدهاند - گفت آنها از بچه‌های قدیمی جنگ بودند و برای انجام دادن مأموریت خود مجبور بودند که روز آنجا بمانند. وی در پاسخ به سؤال محسن رضایی که این دو تن چه اطلاعاتی داشتند، گفت که آنها از تصمیم ما برای تخریب پل (ارتباط ساحل عراق در اروند و جزیره ام‌الرصاص) و نیز مأموریت تیپ الغدیر در این منطقه اطلاع داشتند. وی افزود بعد از این حادثه، نیروهای دشمن تعویض شدهاند.
جانشین مسئول اطلاعات قرارگاه کربلای1 نیز درباره اقدامات ارتش عراق بعد از حادثه مذکور گفت بعد از این اتفاقات دشمن تغییراتی داده است. بعد از دفعه اول که بچه‌ها برای
1) 1. سند شماره 17518/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی اقدامات آماده‌سازی عملیات در منطقه ام‌الرصاص (قرارگاه خاتم سپاه، 28/9/1364، نوار شماره 16924)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 11 - 1.
شناسایی رفتند و دشمن آنها را دیده بود، گوشه جزیره ماهی و شرق جزیره ام‌الطویله را شدید تقویت کرد، موانع را اضافه کرد و شروع به بتنی کردن سنگرهایش کرد. حدود 1500 متر نخل‌ها را از بین برد و هلیکوپترهایش بارها به گشت پرداختند. در 19 آذر، دو قایق 10 نفره از نیروهای عراقی درحال گشت دیده شدند. در 24 آذر، حدود هزار نفر نیرو به این منطقه آورد و با تقسیم در دسته‌های 10 نفری و توجیه آنها، در روزهای 24، 25 و 26 آذر هر روز سه ساعت مانور کردند. همچنین شب‌ها گلوله های منور بسیاری شلیک می‌کنند و با خمپاره 60 میلی‌متری آتش اجرا می‌کنند، سطح آب را با تیربار می‌زنند و با کوچک‌ترین صدا، نارنجک پرتاب می‌کنند. خط اول دشمن تا لب آب 250 متر فاصله دارد.
فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع) گفت ما برای اجرای مأموریت در این منطقه سه راهکار در سمت چپ نهر عرایض شناسایی کرده‌ایم که یکی از راهکارها با تیپ الغدیر مشترک است. وی درباره طرح مانور گردان‌ها و گروهان‌هایش، چگونگی رسیدن به ساحل دشمن، اقدامات پیش‌بینی‌شده برای تخریب پل ارتباطی دشمن به جزیره ام‌الرصاص، چگونگی خط‌شکنی گروهان‌های غواص و عبور آنها از اروند، گرفتن سرپل و گسترش نیروها و آماده کردن زمینه عبور نیروهای قایق‌سوار توضیح داد.
علی فضلی توان رزمی تیپ سیدالشهدا(ع) را 7 گردان اعلام کرد که 5 گردان آن دارای کادر کامل هستند و بقیه کمبود کادر دارند. از اینها 3 گردان آموزش‌های مقدماتی و آموزش شنا را گذرانده‌اند و بقیه اخیراً در طرح کاروان راهیان کربلا اعزام شدهاند. حدود 160 تن از نیروها برای غواصی انتخاب شدهاند که 60 تن از آنان آموزش دیده‌اند و بقیه هم آموزش‌های مقدماتی را طی می‌کنند.
باتوجه‌به توان مناسب تیپ سیدالشهدا(ع)، محسن رضایی از فرمانده قرارگاه کربلای1 خواست افزایش خط حد این تیپ و کاهش خط حد تیپ18 الغدیر بررسی شود و تیپ الغدیر توان بیشتری را صرف پیشروی در عمق بکند. وی همچنین تأکید می‌کند که نیروها هرچه سریع‌تر آموزش‌های خود را تکمیل کنند و تا 15 دی‌ماه آماده عملیات شوند.
در ادامه جلسه، اسماعیل قاآنی فرمانده تیپ21 امام رضا(ع) گفت فقط چند روز است در منطقه ام‌الرصاص به ما مأموریت داده شده و قرار است نیروهای ژاندارمری که از قبل در این منطقه مستقر بوده‌اند تا فردا خط را تحویل بدهند، سپس کار را شروع کنیم.(1)وی اضافه کرد باتوجه‌به اینکه مأموریت تیپ 21 در منطقه ام‌الرصاص تازه ابلاغ شده، فرصت برای آموزش و آمادگی کم است.
در بخش پایانی جلسه، رحیم صفوی به مسئولان قرارگاه کربلای1 و فرماندهان یگان‌هایی که در منطقه عملیاتی صف (ام‌الرصاص و ام‌البابی) مأموریت دارند چند نکته مهم را یادآوری کرد:
1) 2. همان، صص 25 - 11.
استفاده از کارون در عبور اولیه که برای معبر اصلی پیش‌بینی کرده‌اید، اشکالی ندارد ولی در ادامه عملیات متکی به این معبر نباشید چون دشمن آتش پرحجم و شدیدی روی آن اجرا می‌کند و از حالا نهر عرایض و اسکله‌های ثابت و متحرک دیگری را برای تردد در نظر بگیرید.
در شکستن خط و در نگهداری خط تصرفشده، از نیروهای کیفی استفاده کنید. دشمن آتش بسیار پرحجمی روی جزایر اجرا می‌کند؛ نیروی کم و ورزیده و با کیفیت برای دفاع در نظر بگیرید و سلاح مناسب به آنان بدهید.
تعداد آر.پی.جیزنها، تعداد تیربارچی‌ها و تعداد خمپارهاندازهای 60 میلی‌متری را اضافه کنید. باتوجه‌به هجوم هلیکوپترها برای زدن نیروها، باید با سلاح‌های پدافند هوایی و توپ‌های زمانی این جزایر را حفظ کنید.
بی دقتی در شناسایی یک عملیات را با شکست مواجه می‌کند و دقت در آن می‌تواند یک عملیات را پیروز کند.
فرمانده کل سپاه نیز ضمن یادآوری اهمیت شناسایی گوشه شرقی جزیره بوارین و استفاده از نهر خین و ضرورت تمرین نیروها درمورد ایجاد دیواره ای در مقابل آتش دشمن با استفاده از گونی و شن و خاک، بر تسریع در تکمیل آموزش نیروها و آمادگی برای عملیات تا 15 دی‌ماه تأکید کرد.(1)
1
دومین جلسه شامگاه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با حضور فرمانده کل و مسئولان نیروی زمینی سپاه پاسداران و فرمانده و مسئولان قرارگاه کربلای1 و فرماندهان یگانهای مأمور آماده‌سازی دو منطقه در هورالهویزه تشکیل شد.(2)
در این جلسه فعالیت‌های آماده‌سازی و شناسایی انجام‌شده در منطقه عملیاتی حنین (ابوخصاف، پاسگاه معلق...) و منطقه عملیاتی تبوک (منطقه الحسان) در هورالهویزه و مشکلات آنها بررسی شد. در آغاز عزیز جعفری فرمانده قرارگاه کربلای1 بیان کرد که شناسایی
1) 3. سند شماره 17519/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آماده‌سازی منطقه ام‌الرصاص (28/9/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 16925)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 10 - 1.
2) این جلسه در محل سایت اهواز از ساعت 20:30 تا 21:45 تشکیل شد و در آن رضا آزادی، محمد باقری، غلامرضا جعفری (فرمانده لشکر17)، عزیز جعفری، حسن دانایی‌فر، حمید رمضانی (مسئول اطلاعات قرارگاه نصرت)، محسن رضایی، حبیب‌الله شمایلی (فرمانده تیپ15)، نورعلی شوشتری، سیدرحیم صفوی، علی عبداللهی، نصرت‌الله کاشانی (از مسئولان مهندسی)، کمیلی (اطلاعات قرارگاه کربلای1)، محمد کوثری (فرمانده لشکر27)، مهدی کیانی (فرمانده تیپ32)، سیدمهدی مبلغ، علی هاشمی (فرمانده قرارگاه نصرت) و جواد زمان‌زاده شرکت داشتند.
منطقه عملیاتی تبوک از حدود یک ماه پیش به‌طور فعال به‌همت نیروهای تیپ بدر شروع شده است و یگانهای دیگر با کمک و در کنار تیپ بدر توجیه شده و به شناسایی پرداخته‌اند. وی افزود پس از بررسی‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم که در منطقه تبوک لشکر حضرت رسول(ص) در جناح راست، لشکر علیبنابیطالب(ع)در جناح چپ و تیپ بدر و تیپ شهدا نیز در وسط عملیات کنند.
تصویر
اسماعیل دقایقی فرمانده تیپ9 بدر در ادامه جلسه گزارشی از اقدامات شناسایی و وضعیت منطقه بیان کرد: الآن دشمن بر منطقه مسلط است. فاصله سنگرهای دشمن قبلاً 50 متر بود که اخیراً بین سنگرها، سنگر بِتنی گذاشته که فاصله سنگرها 20 متر شده است. در تمام جاها - بجز برخی نقاط - و آبراه‌ها نی‌ها را خوابانده و سیم‌خاردار گذاشته است. روی دژ دکل‌های شش متری گذاشته و روی آنها تیربار دولول مستقر کرده است. دقایقی افزود که شناسایی‌های بسیاری در این منطقه انجام‌شده و ادامه دارد؛ نیروهای شناسایی تا 50 متری عراقی‌ها می‌روند و با چشم وضعیت دشمن را می‌بینند و صدایشان را می‌شنوند. عراقی‌ها چهار تلمبه گذاشته‌اند و آب‌ها را خالی می‌کنند. می‌خواهند سریع اینجاها را خشک کنند. وی تأکید کرد که الآن وضعیت مناسب است و هرچه زودتر باید عملیات کرد. وی گفت اگر نیرو بیاید، تعداد گردان‌های تیپ بدر را می‌توانیم به 4 گردان 180 نفری برسانیم. وی گفت که 40 کیلومتر خط پدافندی داریم.
لشکر27 حضرت رسول(ص) یگان دیگری است که در منطقه تبوک مأموریت دارد. محمد کوثری فرمانده این لشکر درباره اقدامات این یگان در هور گفت یک تیم 6 نفرة شناسایی با کمک تیپ بدر به منطقه و آبراه‌های آن آشنا شدند و تا جایی‌که ممکن بود از آبراه‌ها فیلم‌برداری کردند تا بتوانند فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدها را توجیه کنند. کوثری افزود برای عملیات در این منطقه ما 4 گردان سازمان‌یافته با کادر خوب و یک گروهان آر.پی.جی‌زن داریم. یک گردان هم بدون کادر داریم که قرار است از تهران بفرستند. وی گفت آموزش غواصی تازه شروع شده است. فرمانده لشکر27 مشکل اصلی برای عملیات این منطقه را نبودن آبراه مناسب یا بسته بودن آبراه‌ها ذکر کرد.
لشکر17 علیبنابیطالب(ع) نیز از یگانهای مأمور در منطقه تبوک است. غلامرضا جعفری
فرمانده این لشکر توضیح داد که خودش و چند تن از مسئولان لشکر به منطقه توجیه کلی شدهاند، و به‌دلیل مشکلات منطقه، کار شناسایی انجام نشده و اطلاعات زیادی از منطقه ندارند. وی افزود که حدود 5 گردان نیرو داریم که کسری‌هایی دارند و عده زیادی از نیروها مأموریتشان تمام شده، اما آنان را برای عملیات نگه داشته‌ایم. غلامرضا جعفری اضافه کرد که بخشی از نیروها آموزش عمومی گذرانده‌اند. دو گردان از نیروها در تهران و مشهد و باختران آموزش شنا دیده‌اند و دو گردان دیگر نیز مشغول آموزش‌اند. فرمانده لشکر17 در پاسخ به سؤال فرمانده کل سپاه درباره تربیت غواص گفت که تعدادی از نیروهای واحدهای تخریب، اطلاعات و یگان دریایی آموزش غواصی گذرانده‌اند، اما به‌دلیل اینکه مأموریت خط‌شکنی لشکر17 در منطقه فاو و منتفی شده است، نیرو برای آموزش غواصی نفرستادیم که محسن رضایی تأکید کرد به شما گفتیم که همیشه نیروی خطشکن غواص تربیت کنید.
بخش دوم جلسه به‌بررسی اقدامات یگانهای مأمور به منطقه دیگری از هور الهویزه، شامل ابوخصاف، پاسگاه معلق و برکه عظیم - که منطقه حنین نام‌گذاری شده - اختصاص یافت. مهدی کیانی فرمانده تیپ32 انصارالحسین(ع) دراینباره گفت: کارهای شناسایی ما تقریباً کامل شده است. نیروهای شناسایی تاحدود 50 متری جاده ابوخصاف رفته‌اند. سنگرهای دشمن نسبت به گذشته افزایش یافته است. ... آماده‌ایم که برای عملیات با استفاده از نی‌بُر و وسایل دیگر آبراه مناسبی را برای عملیات بازسازی کنیم. ... دشمن در اطراف برکه عظیم سه کمین دارد. وی افزود در خط حد تیپ انصارالحسین(ع) یک راهکار روی جاده ابوخصاف وجود دارد. کیانی پیشنهاد کرد بخشی از خط حد تیپ امام‌حسن(ع) نیز به تیپ انصارالحسین(ع) واگذار شود تا از راهکار دیگری که در این محدوده است نیز استفاده شود. وی افزود که تا روز گذشته مهندسی تیپ انصارالحسین روی جاده کار می‌کرد و از دیروز جهاد اعلام کرده که می‌تواند در سه شیفت روی این جاده کار کند؛ جهاد 50 کمپرسی در این منطقه دارد. فرمانده تیپ انصار گفت که فرماندهان گردان‌هایی که قرار است در این منطقه عملیات کنند به منطقه توجیه شدهاند. وی افزود: 5 گردان کامل داریم؛ 4 گردان آموزش‌های عمومی را دیده‌اند؛ 2 گروهان هم قرار است آموزش ویژه ببینند. تعداد 25 نفر آموزش غواصی را در مرکز گذرانده‌اند و 30 نفر را هم تیپ آموزش داده است. وی درخواست کرد که برای آماده شدن سریع‌تر، سلاح‌های لازم و پل و بَلَم دراختیار این تیپ گذاشته شود.
تصویر
تیپ امام حسن(ع) یگان دیگری است که در منطقه عملیاتی حنین در هور مأموریت دارد. حبیب‌الله شمایلی فرمانده این تیپ، خط حد یگانش را پاسگاه شرکت نفت و پاسگاه معلق اعلام کرد و بااشاره به وضعیت نامناسب منطقه و نبودن آبراه مناسب، گفت نیروهای شناسایی که با بلم می‌روند، 4 ساعت در راه‌اند تا به اطراف هدف برسند. همه منطقه را نی‌هایی به ارتفاع 4 متر پوشانده، برای رفتن با بلم باید نی‌ها را با دست بگیرند که بتوانند عبور کنند. عرض آبراهی که می‌خواهند به‌طرف هدف بروند 5/1 متر است. نیروهای شناسایی در روز تا 150 متری دشمن رفته‌اند و از آنجا منطقه را بررسی کردهاند. دشمن روی جاده خاکریز زده و در هر 50 متر خاکریز را شکافته و با احداث سکو تیربارهای دولول، تفنگ 106 میلی‌متری و دیگر سلاح‌های لازم را مستقر کرده است. در چپ و راست پاسگاه تیربار دولول مستقر کرده است. اطراف پاسگاه سنگرها نزدیک به هم و با فاصله 20 تا 30 متر احداث شده است. با استقرار دکل نیز شبانه‌روز منطقه را دیدبانی می‌کند. نیروهای شناسایی پاسگاه شرکت نفت را 25 آذر و پاسگاه معلق را 27 آذر بررسی و شناسایی کردند. مشکل اصلی برای عملیات در این منطقه نبودن آبراه مناسب است. برای باز کردن و عریض کردن آبراه، مهندسی تلاش بسیاری کرده، لجن زیادی با بیل مکانیکی بیرون ریخته‌اند ولی چون زیر آن رمل است، سست است و مرتب ریزش می‌کند.
فرمانده تیپ امام حسن(ع) نیروهای رزمی این تیپ را 3 گردان اعلام کرد که بخشی آموزش دیده و بقیه باید آموزش ببینند. وی افزود که واحدهای تخصصی این تیپ ازجمله ادوات، توپخانه و تخریب نیرو ندارند و ناقص‌اند و نیروهای پاسداری که با اجرای طرح نوبه‌ای به این تیپ اعزام شده بودند مأموریتشان تمام شده و رفته‌اند.
در بخش پایانی جلسه، فرمانده کل سپاه به فرماندهان تیپ‌های امام حسن(ع) و انصارالحسین(ع) تأکید کرد که فرمانده گردان‌ها هرچه زودتر طرح‌هایشان را برای عملیات آماده کنند تا بیاییم آن را بررسی کنیم و مانورشان را ببینیم. وی افزود شما باید حداکثر تا 15 دی‌ماه آماده باشید. بیشتر از این فرصت ندارید. امکانات لازم برای عملیات را زودتر بگیرید.(1)
علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت - که مسئولیت فرماندهی پدافند منطقه هورالهویزه را به عهده دارد - در پایان به بیان گزارش کلی اقدامات مهندسی و شناسایی این قرارگاه در منطقه هور و همکاری‌هایی که با یگانهای مأمور عملیات در این منطقه شده است، پرداخت.(2)
1) 4. سند شماره 17631 /پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آماده‌سازی عملیات در منطقه هور (28/9/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، نوار شماره 16926)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 24 - 1.
2) 5. سند شماره 17520 /پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آماده‌سازی عملیات در منطقه هور (28/9/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، نوار شماره 16927)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 6 - 1.
تصویر
1
در آخرین جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران به لشکرهای27 حضرت رسول(ص) و 17 علیبنابیطالب(ع) مأموریت‌های جدیدی در منطقه فاو واگذار شد. این جلسه از ساعت 22 تا 22:35 با حضور رحیم صفوی، عزیز جعفری، نورعلی شوشتری، محمد کوثری، غلامرضا جعفری و حسن دانایی‌فر در سایت اهواز تشکیل شد.
در آغاز، رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران با اشاره به اینکه ما اقدامات عملیاتی را در دو منطقه، منطقه اصلی یعنی فدک (فاو) و منطقه پشتیبانی (حنین) آماده می‌کنیم به بیان اهمیت منطقه فاو و ضرورت به‌کارگیری یگان‌هایی برای پاک‌سازی سریع منطقه پس از شکسته‌شدن خط دشمن پرداخت و مأموریت لشکر27 را در منطقه فاو، ورود از محور لشکر25 کربلا و پاک‌سازی منطقه و مأموریت لشکر17 را ورود به منطقه فاو از محور لشکر7 ولیعصر(عج) اعلام کرد. وی تأکید کرد که پیشروی و پاک‌سازی از همان آغاز عملیات و پس از شکسته‌شدن خط به‌همت یگانهای خطشکن باید شروع شود و تا پاک‌سازی کامل منطقه از نیروهای دشمن ادامه یابد.
رحیم صفوی به محمد کوثری فرمانده لشکر27، گفت که شما تیپ20 رمضان و واحد موشکی لشکر27 را نیز آماده کنید که تانک‌های این تیپ همزمان با عبور نیروهای پیاده، در محور لشکرهای 5 نصر و لشکر عاشورا در منطقه فاو، آماده عبور از اروند و پیشروی در منطقه فاو باشند. وی به فرماندهان لشکرهای17 و 27 تأکید کرد: نیروهای لازم برای این مأموریت آماده شوند؛ آموزش‌های ضروری به آنها داده شود و نقاط و مکان‌های لازم برای استقرار و استتار نیروها، امکانات، مهمات، قایق‌ها و دیگر وسایل ضروری جهت اجرای عملیات آماده گردد. وی گفت مشروح مأموریت دو لشکر را قرارگاه کربلای2 ابلاغ خواهد کرد.
فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) که علاوه‌بر عهده‌دار بودن مأموریت پدافندی و مأموریت عملیاتی در هورالهویزه، با مأموریت جدید در منطقه فاو مواجه می‌شود، اجرای هر سه مأموریت را امری دشوار اعلام می‌کند. فرمانده قرارگاه کربلای1 نیز نظرش این است که مأموریت‌های متعدد ممکن است تردید ایجاد کند و در آماده‌سازی منطقه هور برای عملیات سستی ایجاد شود. رحیم صفوی در پاسخ به محمد کوثری تأکید کرد مأموریت اصلی لشکر27 منطقه فدک (فاو) است که باید در آن به‌طور حتمی و قطعی عملیات اجرا کند و گروه شناسایی لشکر27 نیز باید در منطقه هور کار کند و بخشی از نیروهای شما که باید در هور کار آماده‌سازی انجام دهد، و بخشی هم در منطقه فاو عقبه‌هایتان را آماده کند.
فرمانده لشکر17 علیبنابیطالب(ع) نیز آماده‌شدن برای اجرای مأموریت جدید در فاو همزمان با اجرای مأموریت قبلی در منطقه هور را مشکل اعلام کرد. به وی نیز تأکید شد که در هر دو جا کار کنید و مأموریت جدید در مأموریت قبلی سستی ایجاد نکند.
رحیم صفوی به فرماندهان لشکرهای17 و 27 گفت فعلاً فقط مسئولان طرح و عملیات، اطلاعات و ستاد لشکرتان را به عملیات منطقه فاو توجیه کنید و تا پایان دی‌ماه همه واحدها و نیروهایتان آماده عملیات باشند. هرچه زودتر هم بروید تجهیزات لازم، قایق، مهمات، خودرو، موشک تاو (اگر قبضه‌اش را دارید)، ادوات و... را تحویل بگیرید.(1)
1
فعالیت‌ها و تحرکات مختلف ارتش عراق در منطقه مأموریت قرارگاه کربلای2 (منطقه فاو) از تاریخ 26 تا 28 آذر 1364 را واحد اطلاعات عملیات این قرارگاه در گزارش نوبه‌ای شماره 14 خود اعلام کرد. در این گزارش پس از شرح جزءبهجزء فعالیت‌های متعدد دشمن شامل اقدامات نیروهای پیاده، زرهی، توپخانه، مهندسی و نیز جابه‌جایی‌های متعدد و اعلام اینکه در این دوره فعالیت هوایی و دریایی از دشمن مشاهده نشده، مهم‌ترین اقدامات ارتش عراق در این منطقه را آتش زدن چولان‌های جلوِ شهر فاو و اسکله چهارچراغ و تیراندازی به‌طرف نیروهای خودی و فعالیت شدید مهندسی در حوالی اسکله چهارچراغ و ترمیم شبکه راه‌های مواصلاتی و استحکامات اعلام کرده است.(2)
2
فرماندهی کل سپاه پاسداران امروز با صدور ابلاغیه‌ای، از مناطق سپاه پاسداران خواست که در اعزام کاروان‌های راهیان کربلا موارد زیر رعایت شود:
«1. فقط نیروهای بسیجی رزمی اعزام شوند و از اعزام هرگونه نیروی پشتیبانی و نیز نیروهای آموزش‌ندیده جداً جلوگیری شود.
مطابق دستورالعمل گردان‌های احتیاط کربلا، نیروهای اعزامی در ناحیه سازماندهی و به‌همراه کادر پاسدار منظورشده اعزام شوند.
درمورد زمان اعزام لزوماً باید قبلاً با یگان رزمی به‌کارگیرنده، هماهنگی شده باشد.
باتوجه‌به اینکه در اعزام‌های قبلی تعدادی نیروهای آموزش‌ندیده اعزام شدهاند، نواحی می‌باید با هماهنگی یگان رزم مربوطه نسبت به اعزام مربیان آموزش بسیج جهت آموزش نیروها در جبهه اقدام نمایند.»(3)
3
ادامه اعزام کاروان‌های راهیان کربلا و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها؛ سخنرانی رئیس‌جمهور برای قاریان عازم جبهه درباره تحول در درک قرآن و دگرگونی ارزش‌ها بعد از انقلاب اسلامی.
امروز تعداد بسیاری از نیروهای داوطلب استان باختران در قالب کاروان راهیان کربلا و نیز
1) 6. سند شماره 17531/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه واگذاری مأموریت به لشکرهای17 و 27 در منطقه فاو (28/9/1364، قرارگاه نیروی زمینی سپاه، نوار شماره 16928)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 13 - 1.
2) 7. سند شماره 011235 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، گزارش نوبه‌ای شماره 14، 29/9/1364.
3) 8. سند شماره 011225 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ابلاغیه فرماندهی کل سپاه به مناطق سپاه، 28/9/1364.
10 دستگاه آمبولانس و 25 کامیون و وانت‌بار حامل کمک‌های مردمی از باختران عازم جبهه‌های نبرد شدند.(1)همچنین کارکنان فرمانداری قاین یک روز حقوق هر ماهه خود را تا پایان جنگ برای تقویت رزمندگان اسلام اختصاص دادند. مردم بخش دهاقان (از توابع استان اصفهان) نیز مبلغ 906,669,1 ریال برای کمک به جبهه‌های نبرد پرداخت کردند.(2)
ازسوی دیگر، رئیس‌جمهور ایران در دیدار گروهی از قاریان قرآن که عازم جبهه‌های جنگ بودند، گفت: «عیب ملت ما در دوران اختناق این بود که قرآن را در جایگاه خود نمی‌شناختند و قرآنی را که در زمان جنگ نازل شده بود در دوران صلح با دشمنان خدا می‌خواستند بفهمند و مسلمانان دوران اختناق هم مانند مسلمانان بسیاری از کشورهایی که اکنون درحال رخوت و خواب‌آلودگی به سر می‌برند از درک واقعی قرآن عاجز بودند.» آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «ارزش‌ها در جامعه به‌کلی دگرگون شده است و معیارهای قرآنی برای ما یک ارزش است و شهادت به‌عنوان یک ارزش والا در جامعه شناخته شده است.» رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر اهمیت تلاوت قرآن گفت: «تبلور واقعی قرآن جهاد و نماز، زکات و صدق و صفا در جبهه‌های جنگ تحمیلی است.»(3)
1
گردهمایی یک‌روزه نمایندگان انجمن‌های اسلامی دانشجویان دانشگاه‌های کشور صبح امروز برای بررسی دستاوردهای "ستاد هماهنگی دانشگاهها در خدمت جنگ" در آمفی‌تئاتر دانشکده فنی دانشگاه تهران تشکیل شد.
یکی از مسئولان این گردهمایی درمورد نحوه تشکیل "ستاد هماهنگی دانشگاهها در خدمت جنگ" گفت که انجمن‌های اسلامی دانشگاهها برای ایجاد هماهنگی، ستادی با شرکت نمایندگان جهاد سازندگی، سپاه پاسداران، جهاد دانشگاهی، دفتر تحکیم وحدت، معاونت دفاعی نخست‌وزیر و وزارت فرهنگ و آموزش عالی تشکیل داد که در طول بیش از 5/1 سال فعالیت خود به محورهای اصلی دراین‌زمینه دست یافته است. این ستاد در برنامه‌های خود آموزش نظامی دانشگاهیان به‌طور مستمر، آموزش تخصصی به نیروهای بسیجی در جبهه‌ها، بسیج نیروهای متخصص دانشگاهی، تشکیل اردوهای بازدید و زیارتی از جبهه برای دانشجویان و همچنین تحقیقات درباره نیازهای جنگ و توان دانشگاه را از محورهای اصلی دستور کار خود قرار داده است.
سپس نماینده دفتر تحکیم وحدت با اشاره به اینکه اولین قدم باید طرح شعارهای ایده‌آل برای آماده ساختن ذهن‌ها باشد، گفت: «تجربه و سابقه‌ای درزمینه همکاری دانشگاه و جنگ نیست. باید افق‌ها را در این راه بیابیم اگرچه انتظار ایده‌آل این است که همه ارگان‌ها با یکدیگر همکاری کنند، ولی ممکن است بعضی‌ها دراین‌زمینه ضعف داشته باشند که باید مرتفع شود.» وی بر لزوم تبلیغات گسترده دراین‌زمینه تأکید کرد و گفت که هدف از بسیج نیروهای دانشگاهی تنها کار نظامی نیست
بلکه این بسیج بیشتر برای اجرای کارهای تخصصی جنگ انجام می‌شود و به همین دلیل از متخصصان دانشگاهی جهت مشارکت در این طرح دعوت می‌شود. وی افزود اوایل ترم آینده درصدد یک اعزام سراسری از نیروهای تخصصی دانشگاهها به‌سوی جبهه هستیم.(1)
1
فرمانده نیروی دریایی ارتش در مصاحبه‌ای وضعیت حضور نیروهای دریایی ایران و عراق را در منطقه خلیج فارس اعلام کرد. امروز دانشکده فرماندهی و ستاد نیروی دریایی ارتش نیز افتتاح شد.
ناخدا ملک‌زادگان در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران همانند گذشته سیادت کامل خود را بر خلیج فارس و دریای عمان برقرار نموده و درحال‌حاضر رژیم عراق به‌هیچ‌وجه در این منطقه حضور ندارد.»
وی با اشاره به تلاش کارکنان این نیرو و ابتکارات و خلاقیت‌های آنان که توانسته‌اند تهدیدات عراق در منطقه را خنثی کنند، گفت که ارتش عراق باوجود بهره‌گیری از سیستم‌های پیچیده نظامی و تسلیحاتی ابرقدرت‌ها نتوانسته است اقدام مهمی علیه مراکز اقتصادی ما انجام دهد. فرمانده نیروی دریایی ارتش افزود که با اقدامات نیروی دریایی در چند ماه اخیر، تردد کشتی‌های حامل کالا به عراق کاهش یافته است و عراق سعی می‌کند نیازهای خود را با استفاده از بنادر دورتر، ازطریق کشورهای تحت سلطه استکبار تهیه کند. وی خاطرنشان کرد که وضعیت عراق به‌گونه‌ای است که درصورت قطع کمک‌های تسلیحاتی قدرت‌های بزرگ، این کشور حتی یک روز قادر به ادامه جنگ نیست.(2)
امروز همچنین با حضور فرمانده نیروی دریایی ارتش، سرپرست سازمان عقیدتی سیاسی و جمعی از فرماندهان نظامی، دانشکده فرماندهی و ستاد نیروی دریایی ارتش افتتاح شد. در این مراسم ملک‌زادگان شروع کار این مرکز آموزشی را راه رسیدن به خودکفایی نیروی دریایی اعلام کرد.(3)
2
نماینده عراق در سازمان ملل امروز نامه وزیر امور خارجه این کشور را برای دبیرکل این سازمان ارسال کرد. نماینده عراق موضوع نامه را «نیات رژیم ایران در شروع کردن تهاجم وسیع و همه‌جانبه با هدف تهدید حاکمیت و امنیت ملی و جان مردم عراق» اعلام کرده است.
متن نامه طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق به دبیرکل سازمان ملل چنین است:
«تمایل دارم مستقیماً جناب‌عالی را از مقاصد رژیم ایران در شروع کردن تهاجم وسیع گسترده به‌منظور اشغال خاک عراق و تهدید حاکمیت و امنیت ملی و حیاتی مردم و نیروهای نظامی عراق آگاه سازم. طی چند هفته، رهبران ایران به‌طور پیوسته نیات خود را از انجام چنین اقدامی اعلام کرده و
به‌طور اغراق‌آمیز از پرسنل و تجهیزاتی که بسیج کردهاند سخن گفتند. مطمئنم که جناب‌عالی از این اطلاعات آگاهی دارید و نخستین‌بار نیست که رژیم ایران این‌قبیل تجاوزات را آغاز کرده است.
همچنین نخستین‌بار نیست که عراق به سازمان ملل درباره مقاصد ایران و آمادگی‌اش جهت آغاز تجاوزات هشدار داده است. باوجوداین، ما می‌دانیم که حفظ صلح و امنیت بین‌المللی به شورای امنیت واگذار شده است و[این شورا] جهت اتخاذ اقدامات مناسب و جلوگیری از این‌قبیل عملیات‌های تجاوزگرانه مکرر و آشکار ازسوی ایران، ناتوان است. [این شورا] همچنین جهت تحریم‌های تحمیلی به متجاوز - که در تعقیب سیاست تجاوزگرانه خود پافشاری می‌کند - کوتاهی می‌کند. تجاوز جدیدی که رژیم ایران آماده آن شده تهدید علیه کشور و حیات مردم به شمار می‌رود به‌صورتی‌که این تهدید بزرگ امنیت و ثبات منطقه خلیج عربی [فارس] و صلح جهانی را نیز شامل می‌گردد. شما بدون شک می‌دانید که عراق دائماً خواستار توقف مناقشه نظامی با ایران و حل‌وفصل آن ازطریق صلح‌جویانه براساس منشور سازمان ملل و اصول حقوق بشردوستانه بوده است و با کلیه قطعنامه‌های مربوط به منازعه مصوبه شورای امنیت سازمان ملل و مجمع عمومی موافقت کرده است. ازسوی دیگر، به ابتکارات رئیس شورای امنیت و دبیرکل پاسخ مثبت داده و این‌قبیل ابتکارات را تشویق نموده است.
به‌هرحال، رژیم ایران بر ادامه جنگ پافشاری کرده و حل‌وفصل صلح‌جویانه مناقشه را رد نموده است. همچنین در اجتناب از گفتوگو درباره مناقشه در شورای امنیت براساس منشور و تعهدات کشورهای عضو تحت منشور و مطابق اصول حقوق بین‌المللی پافشاری کرده است. این کشور جهت شروع حملات مکرر علیه عراق که به خونریزی، انهدام و به خطر افتادن امنیت و ثبات منطقه منجر شده و آن را تشدید نموده، اصرار داشته است. تمایل دارم برای جناب‌عالی حوادث بهار و استدلال‌های رژیم ایران را در متوسل شدن به آماده‌سازی جهت شروع تجاوزات وسیع علیه عراق در آن زمان با جعل بهانه‌های واهی یادآور شوم: در 5 مارس 1985 [14 اسفند 1363] در زمانی‌که در شورای امنیت تشکیل جلسه دادیم تا راه‌حلی جامع به‌خاطر مشکلات اسرای جنگ بیاییم، آن جلسه ازسوی ایران بایکوت شده بود و رژیم ایران درگیر پخش اکاذیب درمورد بمباران اهداف غیرنظامی مورد ادعا ازسوی عراق بود. علی‌رغم این حقیقت که رژیم ایران به مفاد تعهدات ژوئن 1982 که با وساطت دبیرکل جهت تحقیق درمورد این‌قبیل ادعاها موافقت کرده‌ایم، پایبند نیست، این کشور تهدید به بمباران شهر بصره نموده و واقعاً این تهدید را با بمباران این شهر در 6 مارس عملی ساخت و باعث تشدید خطرناک وضعیت گردیده است. پس از بمباران شهر بصره به‌مدت 6 روز رژیم ایران تجاوز وسیعش را علیه کشور ما آغاز کرد. جناب‌عالی از نتایج و گسترش آن مطلعید رژیم ایران یک بار این‌چنین فضایی را درحال‌حاضر جهت آماده‌سازی شروع تجاوزات جدیدش به‌ویژه با
جعل ادعاهای کذب دررابطهبا بمباران اهداف غیرنظامی ایجاد کرده است.
ما قویاً بر تکمیل مسئولیت‌های جناب‌عالی تحت منشور با بازداشتن رژیم ایران در پافشاری جهت شروع نمودن تجاوز علیه عراق و با وادار کردن ایران به مذاکره بدون ابهام و پیش‌شرط در مذاکرات تحت نظارت شورای امنیت یا دبیرکل به‌منظور دستیابی به حل‌وفصل صلح‌جویانه، عادلانه و همه‌جانبه جهت مناقشه، اصرار داریم.
همچنین مایلم به‌اطلاع برسانم که عراق در انجام حق قانونی دفاع از خویش تحت منشور ملزم می‌باشد که این‌قبیل اقدامات را برحسب ضرورت جهت توقف بسیج نظامی توسعه‌طلبانه، خصمانه و رو به رشد خطرناک در مرزهایش با ایران اتخاذ کند تا تهاجم دشمن را سرکوب نماید و در هرکجا که ممکن باشد از کلیه ابزارهای در دسترس خود استفاده نماید.
طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق»(1)
1
کاهش تعداد نفتکش‌هایی که نفت خام ایران را برای صادرات از جزیره خارک به جزیره سیری حمل می‌کردند، به طولانی شدن صف مشتریان نفت ایران در جزیره سیری انجامیده است. هم‌اکنون حدود 20 نفتکش جهت بارگیری در جزیره سیری معطل مانده‌اند و بارگیری گاهی تا ده روز به تأخیر می‌افتد.
به نوشته نشریه رویدادها، آقازاده وزیر نفت در جلسه غیررسمی مجلس شورای اسلامی گفت است: «از مجموع 8 فروند نفتکش که نفت را از جزیره خارک به جزیره سیری منتقل می‌کردند درحال‌حاضر تنها یک فروند آن قابل‌استفاده است و مابقی صدمه دیده‌اند (از خسارات جزئی تا کلی).»
بنا بر این گزارش، ذخایر نفتی نسبتاً خوب در جزیره سیری و تردد تعدادی از نفتکش ها برای بارگیری مستقیم از خارک سبب ادامه روال عادی صادرات نفت ایران گردیده است. به نوشته رویدادها: «وزارت نفت درصدد خرید یا اجاره 14 فروند نفتکش برای رفع این مشکل در (کوتاه‌مدت) برآمده است.»(2)
2
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارشی از وضعیت دشوار زندگی مهاجران جنگی مهران، دهلران و موسیان تهیه کرده است.
در این گزارش آمده است: «با گذشت بیش از پنج سال از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و مهاجرت بیش از 40 هزار نفر از اهالی شهر جنگ‌زده مهران به دیگر شهرهای استان و خارج از استان، حدود 12 هزار نفر از این مهاجرین که خانه و کاشانه خود را از دست داده‌اند با بدترین
1) 15. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، جلد چهارم، ترجمه محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 299 - 297، سند شماره 17687/s شورای امنیت، 19 دسامبر 1985 (28 آذر 1364).
2) 16. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 75، 4/10/1364، صص 67 - 66.
شرایط زیست و ابتدایی‌ترین امکانات مسکونی در اطراف شهر ایلام و در زیر چادرها و پلاستیک‌های ایجادشده توسط خود، گذران زندگی می‌کنند.»
بنا بر این گزارش: «مهاجرین مهرانی که در اردوگاه کانون‌کارآموزی ایلام و نیز در کناره شهر زندگی می‌کنند کلبه‌هایی را از چادر، پلاستیک و چوب و شاخه درختان برای خود ایجاد کردهاند و با خانواده‌های پرجمعیت با تحمل تمامی مشکلات، مدت پنج سال را در آنجا گذرانده‌اند. چند تن از مهاجرین در گفت‌وگویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی اظهار داشتند آیا مسئولین اطلاع دارند که ما با چه شرایطی زندگی می‌کنیم و آیا این سرمای زمستان و باران و برف آسیبی به بچه‌های ما وارد نخواهد آورد. یکی از مهاجرین گفت خانواده من که 7 نفر می‌باشند در زیر یک کپر زندگی می‌کند که برای هریک کمی بیش از یک متر مربع جا برای زندگی وجود دارد و آن را هم خودمان ساخته‌ایم و اگر به فکر خود نبودیم شاید این 10 متر محل زندگی را هم نداشتیم. این گزارش حاکی است از 40 هزار مهاجری که از مهران آواره شدهاند حدود 20 هزار نفر در شهرک‌ها و اردوگاه‌ها با حداقل امکانات زیست و تعدادی نیز در شهر به‌صورت مستأجر و یا در ویرانه‌های قدیمی شهر با اسفناک‌ترین وضعیت زندگی می‌کنند. بیماری‌های فصلی، سرما و بارندگی و سیل، کمبود امکانات آموزشی و درمانی از دیگر مسائلی است که این مهاجرین را تهدید می‌کند. بر پایه این گزارش در اطراف شهر آبدانان از توابع ایلام نیز حدود 6 هزار نفر از مهاجرین شهرها و روستاهای دهلران و موسیان در اماکن ساخته شده از چوب، حلب، برزنت و پلاستیک با تحمل سرما و گرما و شرایط دیگر طبیعی مدت پنج سال است که زندگی می‌کنند.»(1)
1
ادعای یک نشریه فرانسوی درباره طراحی و ساخت موشک زمین‌به‌هوا در ایران و توقیف محموله باروت در سوئد از خبرهای تسلیحاتی امروز درباره ایران است. نشریه تلکسی کنفیدانسیل چاپ فرانسه نوشته است که ایرانی‌ها موشک‌های زمین‌به‌هوا را که ساخت آنها به‌زودی آغاز خواهد شد، طرح‌ریزی کردهاند. این موشک‌ها واحدهای پاسداران انقلاب را مجهز خواهند کرد. این نشریه افزوده است که ایران قبلاً موشک‌های زمین‌به‌زمین ساخته است.(2)
ازسوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، مأموران گمرک راه‌آهن سوئد امروز دو واگن حامل 26 تن باروت را که از کمپانی نوبل‌شیمی در سوئد به آلمان‌شرقی صادر می‌شد، توقیف کردند و دلیل آن را احتمال ارسال این محموله از آلمان شرقی به کشوری در خاورمیانه اعلام کردند. تلویزیون سوئد در اخبار شبانه خود ادعا کرد که مقصد نهایی این محموله ایران بوده است. مدیرعامل کمپانی صنایع نظامی و غیرنظامی سوئد با رد اتهام ارسال این محموله به کشوری در خاورمیانه گفت: خریدار محصول ما در آلمان‌شرقی است.(3)
1) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1364، ص20، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/9/1364.
2) 18. اداره‌کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره1013، 22/10/1364، ص35.
3) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1364، ص4، استکهلم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/9/1364.
1
رئیس شورای ایکائو (سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشور) مأمور پیگیری مصوبات این شورا درباره استرداد هواپیماهای ربوده‌شده ایران و اطلاعیه رسمی عراق درباره تهدید امنیت خطوط هوایی شد.
درپی اجلاس اخیر ایکائو مهندس حسن شفتی قائم‌مقام وزارت راه‌وترابری در امور هواپیمایی و سرپرست سازمان هواپیمایی کشوری، در مصاحبه‌ای گفت درپی تهدید رژیم عراق مبنی‌بر به مخاطره انداختن خطوط هوایی ایران، به تقاضای دولت ایران، شورای ایکائو با تشکیل اجلاس فوق‌العاده و صدور قطعنامه‌ای از عراق خواستار حفظ امنیت هوایی طبق مقررات و ضوابط بین‌المللی شد. در این قطعنامه از رئیس شورا خواسته شد شخصاً موضوع را پیگیری نماید، اما رژیم عراق اجرای تعهدات خود را به خاتمه جنگ موکول و اعلام کرد در زمان جنگ اطلاعیه خود دربارة تهدید امنیت هوایی ایران را پس نخواهد گرفت و دو هواپیمای ربوده‌شده ایران را که طبق مقررات بین‌المللی باید مسترد نماید، به ایران پس نخواهد داد. به‌دنبال درخواست دوباره ایران، از 20 تا 22 آذر سال جاری جلساتی در مقر اصلی ایکائو تشکیل شد و در آنها به نقض عهد و پیمان و جرائم ضدانسانی عراق و نقض کنوانسیون‌های بین‌المللی درمورد هواپیمایی و ادامه تهدید ایران و حمله‌های هوایی و عدم استرداد هواپیماهای ایرانی و تشویق رسمی هواپیماربایان به اطلاع شورا رسید.
مهندس شفتی افزود به پیشنهاد رئیس شورا، گروهی متشکل از 6 کشور به سرپرستی رئیس شورا نظریات اعضای شورا را جمع‌آوری کرد و بر مبنای آن پیشنهادهای لازم تهیه و در جلسه مطرح شد. سپس شورا دو قطعنامه یکی درمورد یادداشت هوایی عراق و دیگری درباره استرداد هواپیماهای ربوده‌شده ایران تهیه کرد که در جلسه مطرح شد و قطعنامه‌ای به‌اتفاق آرا و بدون رأی مخالف به تصویب رسید که در این قطعنامه مقرر شد رئیس شورای ایکائو شخصاً موضوع را پیگیری کرده و نتایج آن را در اجلاس آینده به اطلاع اعضای شورا برساند. بدین‌ترتیب شورا ضمن محکوم نمودن عراق، اجرای آن را پیگیری خواهد کرد و رژیم عراق موظف به اجرای مقررات گردید. وی افزود که باتوجه‌به اقدام عراق در نقض آشکار مقررات بین‌المللی، جمهوری اسلامی مصراً از شورای ایکائو درخواست کرد که عراق رسماً از عضویت در این شورا اخراج گردد.(1)
به گزارش نشریه وزارت امور خارجه، در این اجلاس حمایت نماینده سنگال از ایران، بااینکه دو کشور روابط سیاسی ندارند، موضوعی مهم بود. نمایندگان انگلیس، آلمان‌غربی و استرالیا نیز به‌طور جدی درمورد لزوم اجرای قطعنامه‌ها و تصمیم‌های شورا توسط عراق موضع‌گیری کردند و الجزایر، بلژیک، نیجریه، کانادا، مکزیک، ونزوئلا و کنیا از موضع ایران غیرمستقیم حمایت کردند، اما نمایندگان چین، ژاپن، هند، شوروی، چکسلواکی، اسپانیا، ایتالیا و تانزانیا، به‌رغم صحبت قبلی در تهران، در این اجلاس از موضع‌گیری خودداری کردند. نماینده مصر نیز به‌طور ملایم بر موضوع جنگ تأکید کرد و نماینده پاکستان نیز به‌منظور تأکید بر بی‌طرفی کشورش، سخنان ضعیفی بیان کرد.(2)
1
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی طرابلس لبنان که در ایران به سر می‌برد امروز در دیدار با دکتر ولایتی گفت که موفقیت ما موفقیت جمهوری اسلامی ایران است. ایران اکنون در کنار مظلومان، محرومان و مسلمانان با قاطعیت ایستاده و از حق آنها دفاع می‌کند. همانطورکه در طرابلس این مسئله را به اثبات رساند. وی افزود موقعی‌که مسلمانان در طرابلس ذبح می شدند هیچ ندای اعتراضی بلند نشد و فقط ایران اسلامی بود که صدای بلند دفاع را سرداد.
سپس دکتر ولایتی در سخنانی به شیخ سعید شعبان و همراهان او گفت که جمهوری اسلامی ایران دفاع از مسلمانان در تمام نقاط جهان را وظیفه مسلم و شرعی خود می‌داند و درحالی‌که ما درگیر جنگ تحمیلی هستیم از پشتیبانی مسلمانان لبنان غافل نیستیم. وی افزود: «بی‌تردید هدف اصلی همه مسلمین در لبنان پیکار با اسرائیل است.» دکتر ولایتی ضمن تأکید بر اینکه ایران مخالف طایفه‌گری است، گفت: «ما در مقابل امریکا و اسرائیل همان‌طور ایستاده‌ایم که در مقابل شوروی در قبال افغانستان.» وی همچنین گفت: «ما تأکید داریم بر اینکه علمای اسلامی اعم از شیعه و سنی تکلیف مبارزه بر علیه اسرائیل را روشن نمایند.»(1)
2
سفیر جمهوری دمکراتیک الجزایر صبح امروز با وزیر خارجه ایران دیدار کرد. در این دیدار درباره روابط دو کشور و تحولات اخیر منطقه گفتوگو شد و آقای ولایتی با اشاره به سفر اخیر خود به الجزایر، اظهار امیدواری کرد که روابط دو کشور دوست و مسلمان، بیش‌ازپیش گسترش یابد.(2)
قائم‌مقام وزیر امور خارجه ایران نیز امروز پس از سفری سه هفته‌ای به پاکستان، تانزانیا، موزامبیک، زیمبابوه، آنگولا، غنا و سیرالئون و گفتوگو با سران و مقامات این کشورها و آشنا کردن آنان با مواضع جمهوری اسلامی ازجمله ادامه دفاع تا ریشه‌کن کردن متجاوز، به کشور بازگشت.(3)
3
میانجیگری برای توقف جنگ ایران و عراق و پیامدهای سفر وزیر خارجه ایران به عربستان، موضوع گزارشی است در نشریه رویدادها، در این گزارش آمده است که سفیر جمهوری اسلامی ایران در ابوظبی در دیدار با شیخ زاید حاکم امارات به وی گفته است اگر به جای وزیر خارجه عمان، وزیر خارجه امارات به‌عنوان نماینده شورای همکاری به ایران می‌آمد مسلماً جمهوری اسلامی ایران وی را می‌پذیرفت. شیخ زاید پاسخ داده که چون اجلاس شورای همکاری در عمان تشکیل شده طبعاً وزیر خارجه این کشور باید این مأموریت را انجام می‌داد و بهتر است ایران وی را بپذیرد. لیکن جواب پیام را به بعد موکول کند و برای ارسال پاسخ، دیگران را دعوت کند.
این نشریه افزوده است: «پس از بازگشت آقای ولایتی از ریاض و دیدار کوتاه وی در بین
راه از امارات، اکنون دیدار وزیر خارجه آن کشور از ایران مسجّل گردیده است. علاوه‌برآن، خبرهایی نیز مبنی‌بر سفر وزیر خارجه قطر به تهران وجود دارد. به‌طورکلی تحرکاتی که در منطقه خلیج فارس پس از دیدار آقای ولایتی در شرف انجام است حاکی‌از احساس رضایتی است که طرفین (ایران و سعودی) از مذاکرات خود دارند.»
به نوشته رویدادها، همچنین منابع خبری کشورهای منطقه ازجمله روزنامه الخلیج نوشته‌اند که منابع دیپلماتیک منطقه به پیروزی میانجیگری فعلی کشورهای خلیج فارس، عربستان سعودی و کویت مشترکاً خوش‌بین هستند.
رادیو امریکا نیز امروز با اشاره به سفر آینده وزیر مشاور دولت امارات به ایران گفت: اعلامیه‌ای که در ریاض انتشار یافته حاکی است که امکان تحولات مثبت و تازه در کوشش‌هایی که برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق به عمل می‌آید، ضمن سفر عبدالله (وزیر مشاور امارات) به تهران در تاریخ هفتم دی‌ماه احیا خواهد شد.(1)
1
درپی سفر صدام به مسکو، گزارش‌هایی درباره ارسال سلاح‌های پیشرفته‌تری از شوروی به عراق و نیز مهلت بیشتر شوروی به عراق برای بازپرداخت بدهی‌هایش، منتشر شد.
رادیو هلند دراینباره امروز گفت: «خبرهای رسیده حاکی است که اتحاد جماهیر شوروی با فروش سلاح‌هایی پیشرفته به عراق موافقت کرده است. شوروی این‌گونه سلاح‌ها را تاکنون دراختیار هیچ کشوری خارج از پیمان ورشو نگذاشته است. روزنامه کویتی القبس نوشته است که یک هیئت نظامی عراق روز گذشته (چهارشنبه) رهسپار مسکو شده تا پیرامون نحوه اجرای مفاد موافقتنامه جدید نظامی با مسئولان شوروی گفتوگو کند. به نوشته القبس، این سلاح‌های پیشرفته که شوروی دراختیار عراق خواهد گذاشت تنها یک سلاح دفاعی می‌باشد. روزنامه کویتی الانبا نیز نوشته است که شوروی موشک‌های اس.اس21، تانک تی72 و هواپیمای میگ دراختیار عراق خواهد گذاشت. خبر موافقتنامه جدید به‌دنبال سفر ناگهانی صدام حسین به شوروی فاش گردید. دو کشور تاکنون هیچ‌گونه تفسیری دراین‌مورد منتشر نکرده‌اند.»(2)
بخش عربی رادیو قاهره نیز امروز گفت: «منابع دیپلماتیک آگاه در منطقه خلیج[فارس] اعلام کردند که عراق در آینده نزدیک به سلاح‌های پیشرفته ساخت شوروی - که قبلاً نظیر آن را دراختیار نداشته است - مجهز خواهد شد. این منابع افزودند که این‌قبیل سلاح‌ها صرفاً دراختیار کشورهای عضو پیمان ورشو قرار می‌گیرد.»(3)
ازسوی دیگر، به گفته رادیو اسرائیل، سران شوروی به صدام گفته‌اند که ادامه جنگ را به سود عراق نمی‌دانند، ولی به حکومت اسلامی ایران نیز اجازه نخواهند داد بر عراق مسلط شود.(4)همچنین واشنگتن پست گزارش داد که شوروی مهلت بازپرداخت بدهی‌های تسلیحاتی عراق را به تعویق انداخته است.(5)
1) 25. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 75،4/10/1364، صص 7 - 5.
2) 26. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/9/1364، ص13، رادیو هلند 28/9/1364.
3) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، نشریه شماره 275، 29/9/1364، صص 4 و 5، بخش عربی رادیو قاهره، 28/9/1364.
4) 28. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/9/1364، رادیو اسرائیل، 30/9/1364.
5) 29. روزنامه جمهوری اسلامی، 28/9/1364، ص7.
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی دیدگاه‌های محافل سیاسی داخلی و خارجی را درباره سفر دوروزه صدام به مسکو در گزارشی جمع‌بندی کرده است.
این خبرگزاری مهم‌ترین تحلیل‌های رسانه‌های خارجی و محافل داخلی ایران را درباره اهداف این سفر چنین برشمرده است:
«1. درخواست عراق برای دریافت سلاح‌های پیشرفته از شوروی و افزایش حجم دیگر سلاح‌های ارسالی.
جلب موافقت شوروی جهت به‌کارگیری سلاح‌هایی که عراق قبلاً دریافت کرده است، ولی هنوز به کار نبرده است.
درخواست مجوز از شوروی درمورد حملات سنگین به مراکز اقتصادی و حیاتی و نیز مناطق مسکونی ایران (در گذشته شوروی با این‌گونه حملات مخالفت نموده بود).
کسب حمایت روانی و سیاسی شوروی نسبت به رژیم عراق برای تخفیف فشار روانی که بسیج نیرو ازسوی ایران در داخل عراق به‌خصوص جبهه‌ها و در منطقه ایجاد کرده است و تبلیغ‌ها روی اهمیت سفر در داخل عراق و در میان کشورهای طرف‌دار عراق.
عکس‌العمل دربرابر بی‌مهری اخیر عربستان و بعضی از کشورهای خلیج فارس به عراق که به‌صورت اصلاح رابطه با ایران آشکار شده است. صدام با سفر به مسکو و پناه بردن به شوروی درواقع موضع خود دربرابر ارتجاع عرب را اصلاح می‌نماید.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در بخش دیگری از گزارش خود درباره نحوه استقبال از صدام در مسکو و نحوه انعکاس اخبار آن چنین نتیجه‌گیری کرده است:
«1. از صدام چندان استقبال گرمی به عمل نیامد. ملاقات با گورباچف تشریفاتی و کوتاه بوده و خبری از محتوای مذاکرات آن پخش نشده است. آندره گرومیگو هم بیشتر یک مقام تشریفاتی است تا مذاکره‌کننده جدی و تعیین‌کننده.
هیچ‌گونه بیانیه رسمی در پایان سفر منتشر نشده است.
اختلاف‌نظر بین صدام و رهبران شوروی وجود داشته است نکته‌ای که اغلب خبرگزاری‌ها و رادیوها بدان اشاره کردهاند.
شوروی از زمان گرومیگو نارضایتی همیشگی خود از ادامه جنگ را این‌بار با لحنی شدیدتر تکرار کرده است. قبلاً شوروی بارها اعلام کرده بود که این جنگ بیهوده است، ولی براساس متن خبر خبرگزاری رسمی شوروی (تاس)، گرومیکو ادامه جنگ تا پایان پیروزمندانه آن را عملی غیرمستدل و برخلاف هر منطقی خوانده است. هرچند درمورد آغاز جنگ نیز گفته است ما از اول این جنگ را بیهوده می‌دانستیم.
بر روی نقش شوروی به‌عنوان میانجی و قدرتی که می‌تواند جنگ را به پایان برد تأکید شده است.»
در ادامه گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی آمده است: «در کنار تحلیل‌ها و محورهای فوق‌الذکر یک احتمال را نیز نادیده نباید گرفت که شوروی قصد دارد درجهت گسترش نفوذ
خود امکاناتی جهت بهبود روابط عراق و سوریه و لیبی به وجود آورد. به این نکته در خبرها نیز اشاره شده که این سفر می‌تواند باعث تحولاتی در منطقه گردد. احتمالی که دراین‌مورد قابل‌تصور است این است که شوروی با پذیرفتن صدام قصد داشته است او را تحت فشار قرار دهد تا در اختلافاتی که با سوریه و لیبی به‌خصوص با شخص اسد و قذافی دارد دست پایین را گرفته با آنها آشتی کند. یعنی عراق اگر طالب حمایت شوروی و دریافت تسلیحات روسی هست باید اختلافات خود را با آنها کنار گذاشته به جناح روسی خاورمیانه بپیوندد، دراین‌صورت وجود اختلاف‌نظر بین صدام و رهبر شوروی نیز قابل‌تصور است. چنانچه این نظریه جایی برای تحقق داشته باشد می‌توان برای طرف‌های درگیر منافع زیر را پیش‌بینی کرد:
روابط سوریه و لیبی و عراق با واسطه‌گری شوروی بهبود خواهد یافت که درنتیجه حمایت سوریه و لیبی از جمهوری اسلامی ایران در جنگ کم خواهد گشت و به این ترتیب به‌اصطلاح ایشان، ایران ایزوله خواهد شد.
سوریه با حل مسئله عراق از قدرت بیشتری در منطقه برخوردار خواهد شد و این مساوی است با کاهش قدرت جمهوری اسلامی در لبنان و رفع مشکلاتی که جمهوری اسلامی در راه تحقق اهداف سوریه و لبنان به وجود آورده است.
نفوذ شوروی‌ها در منطقه و به‌خصوص لبنان با قدرت گرفتن سوریه افزایش خواهد یافت.
شوروی عملاً با این طرح از قدرت خود به نفع عراق و بنا بر مناسبات ایشان درجهت پایان گرفتن جنگ استفاده کرده است و به این ترتیب عراق راضی شده است.
نفوذ شوروی بر آینده عراق افزایش یافته است. شوروی دربرابر امریکا و ارتجاع عرب جای پای محکمتری پیدا کرده است.
به‌هرصورت، تا کسب اطلاع دقیق‌تر نمی‌توان نظریات فوق را به‌راحتی رد یا ثابت کرد.»(1)
1
درباره پروژه‌های خطوط نفتی عراق نشریه وزارت خارجه ایران به نقل از یک دیپلمات آگاه در توکیو نوشته است: «در سپتامبر 1984 (شهریور 1363) قراردادی به ارزش 508 میلیون دلار برای احداث مرحله اول پروژه خطوط لوله نفت ازطریق عربستان بین دولت عراق و کنسرسیوم شرکتهای فرانسوی و ایتالیایی منعقد گردید. این مرحله شامل خط لوله‌ای به طول 630 کیلومتر و ظرفیت 500 هزار بشکه است که فاز اول آن توسط یک شرکت امریکایی - که مسئولیت مهندسی طرح فاز دوم را نیز به عهده دارد - انجام گردید. فاز دوم شامل احداث خط لوله‌ای به طول 970 کیلومتر و هزینه‌ای در حدود دو میلیارد دلار است. اما قراردادی جهت احداث 180 کیلومتر خط لوله برای فاز دوم با کنسرسیومی متشکل از 8 شرکت ژاپنی منعقد گردیده است. این خط لوله در منطقه کوهستانی عربستان احداث خواهد شد. عراق برای گسترش صدور نفت ازطریق ترکیه نیز با شرکتهای ترکیه‌ای و ایتالیایی قراردادی به مبلغ 485 میلیون دلار بسته و قرار است این طرح نیز تا اوایل سال 1987 به پایان برسد.»(2)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی صبح امروز در عملیات بتن‌ریزی سد جیرفت - که آب کشاورزی 14 هزار هکتار از اراضی کشاورزی منطقه را تأمین خواهد کرد - شرکت کرد و در سخنانی به نتایج اقتصادی و فرهنگی و اعتمادبه‌نفس مردم در انقلاب اسلامی اشاره کرد و نیز به توطئه‌ها علیه انقلاب، حمایت قدرت‌ها از تروریسم، صدور انقلاب، حمایت‌های تسلیحاتی از عراق و نیز تکیه انقلاب بر نیروهای مردمی و حزب‌الهی پرداخت.
نخست‌وزیر به اجرای عملیات اجرایی سد جیرفت به‌دست کارشناسان و متخصصان ایرانی اشاره کرد و گفت که احداث این سد ازجنبه فرهنگی آثار بسیار گسترده‌ای خواهد داشت. وی در اجتماع مردم جیرفت در استادیوم این شهر گفت: ما نمایندگان مستضعفان و محرومانی هستیم که ثروت‌هایشان به یغما می‌رود و اربابان روسی و امریکایی بر آنها حکم‌فرمایی می‌کنند. وی اعتمادبه‌نفس مردم را نتیجه برکت رهبری و ایثار و خون رزمندگان اسلام دانست و با اظهار اینکه توطئه‌ها علیه نظام بسیار سنگین است، یادآوری کرد: «جهت توطئه‌های استکبار علیه انقلاب اسلامی متوجه خود ملت است زیرا دولت خدمتگزار قدرت خود را نشئت‌گرفته از نیروی مردم می‌داند.»
نخست‌وزیر گفت که در هیچ کشوری نیروهای مخالف نظام این‌گونه مورد حمایت قدرت‌های استکبار قرار نمی‌گیرند و آنها در تلاش‌اند تا از هر طریق ممکن نظامی، اقتصادی و سیاسی انقلاب را از پای درآورند. وی با اشاره به حمایت امریکا، فرانسه و ... از همه کسانی که ضد انقلاب و ضد اسلام هستند افزود که این نشان‌دهنده عمق کینه ابرقدرت‌ها از انقلاب ما است.
آقای موسوی با بیان اینکه قدرت‌های بزرگ برخلاف قوانین بین‌المللی که خود وضع کردهاند از تروریست‌ها حمایت می‌کنند، پشتیبانی چپاولگران از دشمنان نظام اسلامی را نشانه حقانیت این نظام اعلام کرد. وی با ذکر این نکته که ملت ما پرچم‌دار حرکتی بزرگ در میان محرومان و مستضعفان جهان است، افزود: «امید می‌رود پرچم‌داری ملت ما به بیداری همه ملت‌ها به‌ویژه ملت‌های اسلامی منجر شود.»
وی با اشاره به اینکه حرکت‌های آزادی‌بخش در نقاط دورافتاده جهان با نام اسلام و امام آغاز شده است، حرکت عظیم و گسترده مردم در مصر و مراکش را نمونه‌ای از این‌قبیل ذکر کرد و دلیل چنین حرکت‌هایی را آوای پیام توحیدی ملت و خون شهیدان دانست که پیام انقلاب را به سپاهیان محروم و تحت ستم افریقای جنوبی که زیر چکمه‌های دیکتاتوری آپارتاید به سر برند، منتقل کرده است.
نخست‌وزیر گفت: «در چنین شرایطی دولت افتخار می‌کند که خدمتگزار شما مردم باشد و سیاست‌گذاری‌های آن به‌نحوی باشد که در وهله اول نقاط توسعه‌نیافته را شامل شود و افق دید و نظر خود را متوجه عموم مردم بکند نه عده‌ای خاص و رفاه‌طلب و سازش‌کار که به گفته حضرت علی(ع) پرتوقع‌ترین مردم و در موقع سختی‌ها کم‌تحمل‌ترین انسان‌ها هستند.»
وی بااشاره به ارسال سلاح‌های پیچیده برای رژیم صدام و حمایت‌های بی‌دریغ مالی که از
رژیم حاکم بر بغداد می‌شود، گفت: «در مقابل کمک‌هایی که به صدام می‌شود تکیه ما به نیروهای حزب‌اللهی در سراسر کشور و مادران بیداردلی است که بذر آگاهی را در جامعه می‌پراکنند و به فرزندان خود درس جانبازی می‌دهند.»
نخست‌وزیر تأکید کرد: «آنچه انقلاب را حفظ می‌کند، نیروی مردم است که نمونه‌ای از خلاقیت و استفاده از نیروی مردمی را می‌توان در ساختمان سد جیرفت دید.»(1)
1
سفیر عراق در امریکا تلاش کشورهای عربی را برای نزدیکی عراق و سوریه ناموفق خواند و نزدیکی سوریه و اردن را خطرناک اعلام کرد و گفت ایران به‌زودی حمله‌ای عمده به عراق خواهد کرد. ازسوی دیگر، لیبی، عراق را به قتل سفیرش و آتش زدن یک مرکز فرهنگی لیبی متهم کرد. رئیس امارات نیز در ادامه تلاش‌های کمیته آشتی اعراب به مراکش سفر کرد.
تصویر
به‌نوشته روزنامه واشنگتن تایمز، حمدون سفیر عراق در امریکا، کوشش‌های کشورهای عربی را برای کاهش کشمکش‌های عراق و سوریه ناموفق خواند. وی گفت سوریه همچنان بر وحدت احزاب اصرار می‌کند درحالی‌که عراق بر عادی‌سازی روابط دو کشور تأکید دارد. واشنگتن تایمز نوشته است: «سفیر عراق معتقد است که سوری‌ها آماده صلح نیستند و نزدیکی مجدد سوریه و اردن برای کل جریانات صلح خاورمیانه خطرناک می‌باشد. وی گفت حمایت سوریه از ایران به‌دلیل تمایل سوریه به دور نگه داشتن عراق از داشتن هرگونه نقشی در اختلافات اعراب و اسرائیل است که تاحدودی نیز موفق شده است.
حمدون پیش‌بینی کرد که ایران به‌زودی به تهاجمی عمده علیه عراق در منطقه مرکزی جبهه دست خواهد زد. وی گفت هدف از این حمله تصرف مقدار بیشتری از خاک عراق می‌باشد تا حکومت ایران بتواند جنگ را برای مردم خودش توجیه کند. حمدون افزود عراق در حال قدرتمندتر شدن ازلحاظ سیاسی و اقتصادی می‌باشد. وی با انتقاد از مجامع بین‌المللی گفت: عراق احساس می‌کند که هیچ‌کس به خاتمه دادن به جنگ توجهی ندارد. سفیر عراق اعتراف کرد که جنگ یکی از عوامل بهبود روابط امریکا و عراق بوده است.»(2)
ازسوی دیگر، قذافی رهبر لیبی، امروز عراق را به قتل سفیر لیبی در رم در سال 1984 متهم کرد و افزود که رژیم صدام اخیراً مرکز فرهنگی لیبی را در مالت با مواد منفجره به آتش کشیده است.(3)
1
پس از پنج روز توقف حملات هوایی عراق به جزیره خارک، حمله به این پایانه نفتی از سرگرفته شد که خسارتی نداشت. رادیو بغداد تهدید کرد که ارتش عراق علاوه‌بر مناطق نظامی، مراکز اقتصادی و حیاتی ایران را به آتش خواهد کشید.
به گفته یکی از مسئولان استانداری بوشهر، ساعت 14 امروز، دو هواپیمای میگ25 ارتش عراق با تجاوز به حریم هوایی جزیره خارک، 4 بمب به‌سوی این جزیره پرتاب کردند که همه بمب‌ها داخل آبهای ساحلی خارک فروافتاد و خسارتی نداشت.(1)
ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2058 خود دراینباره اعلام کرد: «عقاب‌های شجاع ما بعدازظهر امروز دست به حمله هوایی موفقیت‌آمیز جدیدی علیه تأسیسات جزیره خارک زدند.»(2)
حکومت عراق باتوجه‌به هراس از حمله آتی ایران، تهدیدهای خود را تشدید کرده است؛ رادیو بغداد امروز گفت: «روزانه صدها حمله هوایی روی پادگان‌ها و مراکز تجمع نیروهای متجاوز در داخل خاک ایران انجام می‌گیرد. این حمله‌های هوایی در آینده افزایش خواهد یافت و خواهید شنید که حمله‌های هوایی عراق فقط مراکز تجمع نیروهای متجاوز را به آتش نمی‌کشد، بلکه تمام مؤسسات اقتصادی و حیاتی که به رژیم تجاوزکار تهران دررابطهبا ادامه جنگ کمک می‌کنند به آتش کشیده خواهد شد. ... شاید برای تمام ایرانیان روزهای بسیار سخت‌تری در پیش باشد، چون عراق هرگز به کسی اجازه نخواهد داد علیه آب و خاک کشورش تجاوز کند.»(3)
امروز همچنین هواپیماهای عراقی در محور میاندوآب - مهاباد و منطقه دشت آزادگان به فضای ایران تجاوز کردند که با مقابله آتش سلاح‌های پدافند هوایی گریختند.(4)
از سوی دیگر، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز در اطلاعیه شماره 2325 اعلام کرد که نیروی دریایی ارتش در هفته گذشته یک کشتی تجاری را در ورودی تنگه هرمز بازرسی کرده که چون محموله‌ای مشکوک برای کشور عراق نداشته به مسیر خود ادامه داده است.(5)
1) 1. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 277، 1/10/1364، ص2، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/9/1364.
2) 2. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 29/9/1364.
3) 3. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/9/1364، صص 15 و 16، رادیو بغداد، 29/9/1364.
4) 4. روزنامه کیهان، 30/9/1364، ص2.
5) 5. روزنامه اطلاعات، 30/9/1364، ص18.
1
تصویر
در ادامه عزیمت رزمندگان و ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها، امروز دومین کاروان راهیان کربلای شهر قم شامل نیروهای آموزش‌دیده،(1)کاروان راهیان کربلای استان باختران و کمک‌های اصناف، فرهنگیان، کارکنان دولت این استان و دومین کاروان راهیان کربلای استان همدان و 180 کامیون کمک های مردمی این استان عازم جبهه‌های نبرد شدند.(2)
2
امام‌جمعه تهران و رئیس شورای عالی دفاع در خطبه‌های نمازجمعه تهران به موضوع‌های مهمی پرداخت، ازجمله: سفر صدام به مسکو و سخنان رئیس‌جمهوری شوروی درباره غیرمنطقی بودن ادامه جنگ؛ تأکید بر ادامه جنگ تا پیروزی نهایی؛ پیام‌های کاروان‌های راهیان کربلا؛ وحدت و همدلی سپاه و ارتش در مقابل دشمن؛ بی‌اعتبار شدن سازمان ملل به‌دلیل صدور قطعنامه نقض حقوق بشر در ایران؛ تسلیم نشدن ایران در مقابل باج‌خواهی امریکا.
آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه اول ضمن پرداختن به اهمیت صداوسیما، هدف‌ها و آفت‌های این مجموعه گسترده را برشمرد. رئیس‌جمهوری در خطبه دوم درباره سفر صدام به مسکو و سخنان
رئیس‌جمهوری شوروی که ادامه جنگ را غیرمعقول و غیرمنطقی خوانده است، اعلام کرد ما به رهبران شوروی می‌گوییم که تصمیم درباره این قضایا با مردم ماست و این مردم هستند که باید تشخیص دهند کاری که می‌کنند منطقی است یا نه. این امر به‌عهده دیگران نیست و آنها نباید در امور هیچ کشوری به‌ویژه ملتی مانند ملت ما که این‌طور در صحنه‌های جنگ حضور دارد، دخالت کنند. وی افزود: غیرمنطقی و غیرعادلانه این است که از یک جنایتکار جنگی دعوت و پذیرایی کنند و او را به کشورشان راه دهند و احیاناً بخواهند او را کمک کنند. رئیس‌جمهوری با اشاره به اینکه ما مایلیم رهبران شوروی اشتباه دو سه سال قبل خود را که ازنظر تسلیحاتی به عراق کمک کردند تکرار نکنند، گفت: آنها دیدند که مردم ما به‌هنگام احساس مداخله دیگران در امور کشورشان و تجهیز دشمن مصمم‌تر و استوارتر می‌شوند.
تصویر
رئیس شورای عالی دفاع گفت که اکنون اعلام می‌کنم مردم ما تا رسیدن به پیروزی نهایی لحظه‌ای توقف نخواهند کرد. وی تنبیه متجاوز را کاری منطقی و در خدمت انسان‌ها خواند و آن را کمک برای خاموش‌کردن آتش فتنه و بازگرداندن آرامش به منطقه توصیف کرد و افزود: ما مایلیم شوروی دراین‌مورد سنجیده کار کند و دشمن ما را تقویت نکند و روابط ما را با خود تهدید نکند. ملت ما از حق خود دفاع می‌کند با دشمنان خود دشمنی و با دوستان خود دوستی خواهد داشت.
رئیس‌جمهور خطاب به رهبران شوروی افزود شما وقتی‌که خود بدون دلیل در افغانستان حضور دارید و سرنوشت ملتی را می‌خواهید تعیین کنید چگونه می‌خواهید درباره مسئله جنگ ملتی که از انقلاب خود دفاع می‌کند اظهارنظر کنید. ما به همه دنیا می‌گوییم تا مادامی‌که رژیم عراق بر سر کار است مسئله صلح مطرح نیست ... و جنگ ما تا حذف هیئت حاکمه کنونی عراق ادامه خواهد یافت.
رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به حضور کاروان‌های کربلای چند استان در میان نمازگزاران گفت: پیام شما به مردم دنیا این است که در تمامی طول جبهه‌ها اعم از هوایی، زمینی و دریایی آمادگی این را دارید که هرگاه مسئولین جنگ گفتند ضربات بزرگ و یا کوچک خود را بر رژیم فرسوده عراق وارد کنید. پیام دیگر حرکت عظیمی که همه احاد مردم در آن شرکت دارند این است که مردم ما در مقابل فشارهای استکبار جهانی و توطئه‌ها به خداوند متعال و به قدرت خود متکی هستند. پیام دیگر راهیان کربلا به دنیا، اعتقاد به لزوم پیروزی است. یعنی برخلاف حرف‌هایی که بعضی از افراد در گوشه‌وکنار دنیا می‌زنند که جنگ باید هرچه زودتر تمام شود و یا این مسئله پشت میز مذاکره حل شود، مردم ما می‌گویند ما همان حرف اول را با قدرت و قاطعیت تمام‌تر دنبال می‌کنیم و جنگ تا پیروزی نهایی و پیروزی اسلام بر کفر ادامه می‌یابد.»
رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به انبوه ارتشیانی که در جمع کاروان‌های راهیان کربلا در محل نمازجمعه تهران حاضر بودند، خاطرنشان کرد که امروز ارتش ما نیز جزو راهیان کربلاست و در تمامی دنیا بی‌سابقه است که ارتش، نیروهای مسلح و رزمندگان این‌طور آمیخته با مردم باشند و مردم با این چشم به ارتش نگاه کنند و در جبهه‌های جنگ تحمیلی ارتش، سپاه و نیروی عظیم بسیج مردمی با همدلی و هم‌سنگری و آمیخته شدن خونشان با یکدیگر، وحدتی در میان مردم ایجاد کردهاند و این طبیعی نظامی است که رهبرش امام امت، مرجع تقلید و مقدس‌ترین عنصر در چشم مردم باشد و یکی از افتخارات ارتش و نیروهای مسلح این است که اختیار آن به دست یک عارف روحانی بزرگوار و فقیه عالی‌قدر است.
آیت‌الله خامنه‌ای درباره قطعنامه نقض حقوق بشر در ایران گفت این نمایشنامه پوچ و مضحک که به کارگردانی امریکا در سازمان ملل اجرا شد توسط بازیگرانی که سر تا پای خودشان آلوده به نقض حقوق بشر بود، صورت گرفت و سازمان ملل با این عمل اعتبار خود را از دست داده است. اعتراض ما به سازمان ملل متحد این است که چرا محل این سازمان باید محل بازیگران بدسابقه باشد و چرا باید تسلیم باج‌خواهی امریکا و دست‌نشاندگانش شود.
وی افزود اولین پیشنهاددهنده این قطعنامه دولت کاناداست که از رژیم منحط و محکوم افریقای جنوبی پشتیبانی تسلیحاتی کرده است. پیشنهاددهندگان دیگر این قطعنامه استعمارگران حرفهای اروپا یعنی هلند و بلژیک هستند؛ دولت‌هایی که سنگ کج استعمار را در دنیا بنیاد نهادند و آغازگر تجاوز به حقوق انسان‌ها با غارت و استعمار آنها بودند و از همه بامزه‌تر دیگر پیشنهاددهندگان این قطعنامه دولت‌های انگلستان و فرانسه هستند؛ دولی که بدبختی‌های مردم دنیا در جهان سوم مربوط به آنهاست. انگلستان که استعمار کثیف را در دنیای پرخفقان به وجود آورد و فرانسه هم که مأمن
زشت‌ترین و پلیدترین انسان‌های دنیا نظیر منافقین و سلطنت‌طلبان است.
آیت‌الله خامنه‌ای افزود که کشورهای اسلامی به‌استثنای عراق و اردن، هیچ‌کدام به این قطعنامه رأی مثبت ندادند. کشورهای آسیایی نیز دربرابر متجاوزین ایستادند. آنها نیز یک تهاجم فرهنگی را علیه اصالت آسیایی دیدند و از کشورهای آسیایی فقط 3 کشور به این قطعنامه رأی مثبت دادند، اردن، عراق و اسرائیل. رئیس شورای عالی دفاع تأکید کرد ما تسلیم شانتاژ مجمع عمومی سازمان ملل متحد نمی‌شویم. مواضع ملت ایران بحق، مظلومانه و انسانی است و این را ملت‌ها و شخصیت‌های جهانی اگر منصف باشند می‌توانند درک کنند. برای ما سهل بود که از سازمان بی‌طرفی برای تحقیق درباره نقض حقوق بشر در ایران دعوت کنیم، همانطورکه سال گذشته در مقابل جوسازی‌های صلیب‌سرخ جهانی پیرامون وضعیت اسرای عراقی این عمل صورت گرفت و آبروی عراق با تبلیغات دروغینش رفت. اگر شانتاژ در کار نباشد این کار را می‌کنیم، اما ملت ایران تسلیم باج‌خواهی امریکا و نمایش مضحک و پوچ او نمی‌شود.
امام‌جمعه تهران با اشاره به اظهارات دبیرکل سازمان ملل متحد که گفته بود امریکا درصدد باج‌خواهی از سازمان ملل متحد است، افزود: «حرف دبیرکل سازمان ملل متحد حرف تازه‌ای نیست. امریکا و گردن‌کلفت‌های دنیا درصدد باج‌خواهی از همه رژیم‌ها، دولت‌ها و سازمانهای جهانی و ازجمله سازمان ملل متحد هستند، اما حرف ما این است چرا شما تسلیم می‌شوید و به امریکا باج می‌دهید. مگر سازمان یونسکو و رئیس آن آقای آمبو - که شخص مسلمان مستقل و مبارز بود - تسلیم باج‌خواهی امریکا شد و آیا با خروج امریکا از سازمان یونسکو این سازمان از بین رفت و اکنون انگلستان هم برای باج‌خواهی ازطریق ندادن سهمیه خود، یونسکو را تحت فشار گذاشته است اما می‌بینم که می‌توان مانند ملت ایران در مقابل باج‌خواهی امریکا، انگلستان، فرانسه و دیگر کشورها ایستادگی و مبارزه کرد و مبارزه ملت ما در قبال باج‌خواهی امریکا در آینده نیز ادامه خواهد داشت.»(1)
گفتنی است که رسانه‌های غربی به انعکاس گسترده سخنان رئیس‌جمهوری ایران پرداختند.
1
وزیر امور خارجه ایران امروز برای شرکت در سومین اجلاس وزیران خارجه سوریه، لیبی و ایران عازم لیبی شد. این سفر در موقعیتی انجام می‌شود که گفته شده است یکی از هدف‌های سفر صدام به مسکو درخواست از شوروی برای فشار به سوریه و لیبی جهت خودداری از حمایت ایران بوده است. دکتر ولایتی - که رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران او را همراهی می‌کند دستور کار این اجلاس چهارروزه را چنین بیان کرد: بررسی مسائل فلسطین؛ جنگ عراق علیه ایران؛ همکاری سه کشور درمورد اجلاس سران کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد که در پاییز آینده در زیمبابوه برگزار می‌شود؛ مشکلات منطقه؛ تجاوزات صهیونیست علیه امت اسلامی؛ مشکلات جهان اسلام و توطئه‌هایی که علیه لیبی انجام می‌شود.
1) 8. روزنامه ابرار، 30/9/1364، صص 1 و 2.
عبدالسلام تریکی دبیر کمیته مردمی دفتر روابط خارجی لیبی نیز گفت: «دیدار دکتر ولایتی از لیبی فرصتی است برای بحث و بررسی روابط میان ایران و لیبی براساس توافقی که در جریان دیدار حجت‌الاسلام رفسنجانی از لیبی درخصوص تشکیل کمیته‌های مشترک جهت بررسی تمام زمینه‌های همکاری مشترک میان دو کشور صورت گرفت.» وی افزود: «این اجلاس باعث خرسندی دوستان و هراس دشمنانمان خواهد شد و این واقعیت مورد تأکید قرار می‌گیرد که سه کشور در یک سنگر و جبهه واحد قرار دارند.»(1)
1
اولین دور مذاکرات سومین اجلاس سه‌جانبه وزیران خارجه ایران، سوریه و لیبی شب‌هنگام در طرابلس برگزار و در آن درباره مسائل فلسطین، مداخله امپریالیسم و صهیونیسم در جهان، مسائل جنوب افریقا، حمایت ایران و سوریه از لیبی در چالش با مصر و جنگ ایران و عراق گفتوگو شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از این جلسه گزارش داد در ابتدا دکتر تریکی گفت صهیونیسم و اسرائیل دشمن اصلی ما است و شکی نیست که این اجلاس پایه‌های مستحکمی را برای آزادی فلسطین و مبارزه با دشمن بنا می‌گذارد.
فاروق الشرع وزیر خارجه سوریه نیز با بیان اینکه این اجلاس خشنودی دوستان و کشورهای پیشرو را در پی دارد و دشمنی و توطئه‌های دشمن را افزون می‌کند، بر ضرورت همبستگی سه کشور تأکید کرد.
دکتر ولایتی نیز در سخنانی گفت که این اجلاس تأثیر بسیاری بر جریان‌های منطقه و حتی مسائل کلی جهان دارد.
در این جلسه سپس دخالت‌های امپریالیسم و صهیونیسم در اقصی نقاط جهان بررسی شد و پیشنهاد هیئت ایران مبنی‌بر حمایت مشترک از کشورهایی که مورد تهاجم امپریالیسم و صهیونیسم قرار می‌گیرند، مورد تأکید قرار گرفت. همچنین مسائل جنوب افریقا و لزوم تشکیل جبهه مشترک علیه رژیم افریقای جنوبی و نیز تحرکات و تهدیدات حکومت مصر علیه کشور انقلابی لیبی مطرح گردید و تأکید شد که این اقدامات به‌دلیل ترس این حکومت از تحرکات اسلامی در داخل مصر و برای جلوگیری از حمایت لیبی از انقلاب اسلامی ایران می‌باشد.
دکتر تریکی در این نشست پایداری ملت لیبی و پشتیبانی ایران و سوریه از لیبی را ازجمله دلایل شکست توطئه رژیم مصر برشمرد و گفت: تحرک سریع ما و ایران و سوریه، به امپریالیسم، صهیونیسم و ارتجاع فهماند که با سه کشور به‌طور دسته‌جمعی روبهرو خواهند شد.
در این جلسه با اشاره به توطئه‌های فرانسه علیه لیبی، تأکید شد که مسئله چاد مسئله‌ای افریقایی است که باید بدون دخالت کشورهای بیگانه چون فرانسه حل شود.
در ادامه این نشست جنگ تحمیلی به تفصیل بررسی شد و آقای ولایتی دراینباره گفت: «صدام
1) 9. روزنامه کیهان، 30/9/1364، ص21.
که کشور ما را مورد تهاجم قرار داده، تصور می‌کرد می‌تواند ما را به شکست بکشاند؛ ولی مقاومت دلیرانه مردم ما تجاوز او را در هم شکست. لذا اکنون ندای صلح سرداده و مانند مار زخم‌خورده‌ای است که باید سرش کوبیده شود و ما تا سقوط رژیم صدام جنگ را ادامه خواهیم داد.»
دکتر ولایتی تأکید کرد: «اکنون ازنظر نظامی و سیاسی وضع ما به‌مراتب بهتر است و کشورهای عرب منطقه نیز این حقیقت را دریافته و فهمیده‌اند که نباید سرنوشت خویش را به سرنوشت صدام گره بزنند و بیانیه اخیر شورای همکاری کشورهای خلیج فارس مؤید این حقیقت است.»
در ادامه جلسه، سه کشور بر آزادسازی سرزمین فلسطین و احقاق حقوق ملت فلسطین تأکید کردند. وزیر خارجه سوریه نیز گفت: «اکنون خوشبختانه پیمان و محورهای خیانت‌بار در شرف سقوط است و رژیم عراق درحال ترس و نگرانی است و رژیم مصر نیز با یک مخالفت مردمی در داخل مواجه است.»
در این جلسه همچنین سوریه و لیبی توافق کردند که از اتحادیه عرب درخواست کنند با تشکیل جلسه‌ای فوق‌العاده، موضوع برقراری روابط برخی از کشورهای افریقایی را با اسرائیل بررسی کند و این موضوع در دستور کار کنفرانس اسلامی نیز گنجانده شود.(1)
1
درپی سفر صدام به مسکو، مقامات شوروی درصدد توجیه رفتار خود و ابراز مجدد بی‌طرفی در جنگ عراق با ایران برآمدند. نشریه وزارت امور خارجه ایران در گزارشی دیدگاه‌ها و اظهارات برخی دیپلمات‌های شوروی و کشورهای نزدیک به این کشور را درباره سفر صدام جمع‌آوری کرده که این اظهارات بیشتر نشان‌دهنده توجیه همکاری‌های شوروی با عراق و توجیه رفتار نامناسب شوروی با ایران و ترغیب ایران به نزدیکی با شوروی است.
در این گزارش آمده است که یکی از دیپلمات‌های شوروی در هند در دیدار با یک مقام رسمی ایران درباره سفر صدام حسین به مسکو گفته است: ما دوست داریم با کشور شما در زمینه‌های فرهنگی و بازرگانی همکاری داشته باشیم و آن را گسترش دهیم و رابطه دو کشور را تاحد دوستانه بالا ببریم. ما خواهان صلح بین عراق و ایران هستیم و چنانچه از ما بخواهید حاضریم دراین‌زمینه میانجیگری کنیم. البته کمک‌هایی که ما به عراق کرده‌ایم براساس قرارداد دوستی بین دو کشور بوده است و قبل از جنگ نیز به امضا رسیده است. شما می‌توانید همان رابطه‌ای را که عراق با ما دارد، داشته باشید و حتی رهبران سطح بالای شما نیز از کشور ما دیدن کنند و مشکلات کوچک فیمابین را حل نمایند، زیرا زمینه‌ها برای یک رابطه خوب بیشتر است تا برای یک رابطه بد.»
وی در پاسخ این سؤالِ طرف ایرانی که در سفر صدام به مسکو چه موضوعاتی بحث شده و آیا شما در نظر دارید ارسال سلاح به عراق را افزایش دهید، گفته است: «براساس اطلاعات اولیه که به دست ما رسیده، مذاکرات بیشتر درزمینه همکاری‌های اقتصادی بوده است. به‌طور تئوری نیز درمورد همکاری‌های اتمی صحبت کردند ولی از آنجایی که ما احساس کردیم
1) 10. روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص3.
تمامیت ارضی عراق در خطر نیست ارسال سلاح به آن کشور افزایش نخواهد یافت، ولی همانطورکه می‌دانید اگر ما ندهیم فرانسه و انگلیس خواهند داد.»
طبق این گزارش، یک دیپلمات مجارستانی هم گفته است: «از آنجایی که گورباچف رهبر جدید شوروی است از کشورهای مختلف اعم از سوسیالیست‌ها و کاپیتالیست‌ها به نزد وی رفته‌اند و صدام نیز به‌همین خاطر به مسکو رفته است. اگر ایران و شوروی روابط خوبی برقرار کنند مسلماً بر جنگ اثر خواهد گذاشت و مسئله جنگ به‌زودی حل خواهد شد. اما مسائل و مشکلات جلو این نزدیکی را می‌گیرد، از یک مقام رسمی شوروی شنیدم که گفت ما مایل هستیم با جمهوری اسلامی ایران براساس اشتراکات موجود و عدم دخالت در امور یکدیگر، رابطه برقرار کنیم. اگر ایران و شوروی به یکدیگر نزدیک شوند نه‌تنها بر جنگ اثر می‌گذارد بلکه می‌توان کل منطقه را از نفوذ امپریالیسم بیرون آورد.»
در این گزارش، یک دیپلمات سوریه اهداف سفر صدام به مسکو را چنین برشمرده است:
خرید تسلیحات؛ اطلاع از دیدگاه‌ها و مواضع مسکو در مذاکرات ژنو (دیدار سران دو ابرقدرت) حول مسئله جنگ؛ میانجیگری بین عرفات و مسکو و نزدیک کردن عرفات به مسکو؛ متقاعد کردن مقامات مسکو که عراق بیشتر تمایل به شوروی دارد تا به امریکا.
به نوشته نشریه وزارت خارجه، یک مقام کره‌شمالی هم درمورد این سفر گفته است: به نظر می‌رسد این حرکت را عراق به‌منظور کسب پشتیبانی اخلاقی و تسلیحاتی بیشتر از شوروی برای ادامه جنگ با ایران انجام داده و با اصرار عراق، مسکو پذیرفته است و معمولاً دیدار رسمی رئیس‌جمهور یک کشور درحال جنگ به‌ویژه شرایطی را که عراق دارا می‌باشد از کشوری چون شوروی، نمی‌تواند یک سفر عادی تلقی گردد و به‌طور یقین در مذاکرات خصوصی، شوروی ضمن تأیید مواضع عراق، همه نوع قول مساعدت به آنان خواهد داد. ولی به‌احتمال زیاد به‌خاطر موقعیت بین‌المللی شوروی در میان کشورهای سوسیالیستی و به‌ویژه در میان کشورهای جهان سوم از آشکار نمودن تمایلات مسکو به پشتیبانی بیشتر از بغداد خودداری خواهد کرد و البته به نظر می‌رسد که به همین دلایل شوروی حاضر شود به تحویل سلاح‌های فوق‌العاده پیشرفته نیز - که مورد تقاضای عراق است - اقدام نماید.»
یک دیپلمات ژاپنی در هاوانا نیز گفته است چون صدام نتوانسته است سلاح مورد نظر خود را از غرب به‌منظور نجات از معرکه تهیه کند، اکنون مجدداً حرکات بازگشت به‌سمت شوروی را شروع کرده است. البته امریکا به‌دلیل بیم از اینکه این سلاح‌های پیشرفته روزی علیه اسرائیل به کار گرفته شود به عراق تحویل نداده است و به نظر نمی‌رسد که شوروی نیز سلاح پیشرفته دراختیار عراق بگذارد و دلیل آن به‌خاطر عدم علاقه شوروی به تغییر موضع خود در جنگ و احتمالاً عدم جدا کردن خود از ایران است و علت دیگری نیز وجود دارد که شوروی علاقه ندارد که با ایران که همسایه او است رابطه بدی داشته باشد.
از سوی دیگر، یک دیپلمات سوری نیز در هاوانا گفت: «در شرایط کنونی صدام تنهای تنها است و ارتباط او با کشورهای عربی خلیج فارس، همانند گذشته نیست و به نظر می‌رسد که عربستان همانند گذشته نمی‌خواهد به این کشور کمک کند. علاوه‌براین، وحدت سه‌جانبه اردن - مصر - عراق اکنون شکسته شده و اردن خود را کنار کشیده است، مواضع اردن درحال تغییر است و بنا به اخبار واصله کمک‌های اقتصادی آنها قطع شده است. عراق فکر می‌کرد با این وحدت و ارتباط با امریکا می‌تواند فشار لازم را به ایران تحمیل نماید ولیکن به‌علت درگیری‌های عمده، امریکا در لبنان نتیجه لازم را نتوانست به دست آورد. وی افزود عراق قصد دارد حمایت صریح شوروی و شرق را به دست آورد و البته اگر شوروی موشک‌های پیشرفته به عراق بدهد می‌تواند احتمال فوق را قوی‌تر ذکر کرد ولیکن ما این احتمال را نمی‌دهیم. تاکنون علی‌رغم ارتباط خوب و عادی ما با شوروی و حساسیت منطقه، شوروی از این نوع سلاح‌ها تحویل سوریه نداده است و اگر این سلاح موشکی را به عراق تحویل دهد در آن زمان این دیگر مشکل شما نخواهد بود، زیرا بالاخره ما هم با عراق درگیری‌هایی داریم و بودن این سلاح‌ها در دست عراق برای ما هم خطرناک است.»(1)
از سوی دیگر، نشریه رویدادها به نقل از یک مقام دیپلماتیک در توکیو درباره سفر صدام به مسکو نوشته است: روس‌ها می‌گویند دلیل به تعویق افتادن سفر معاون وزارت خارجه مسکو به ایران صرفاً تکنیکی بوده و نامبرده در بهار آینده از ایران بازدید خواهد کرد. این دیپلمات افزود: می‌گویند صدام در بین نظامیان و حزب حاکم کنترل خوبی دارد و رژیمش متزلزل نیست. وی افزود: به نظر آنان عراق مشکل تأمین نیروی انسانی خود را می‌داند و لذا با نیروی هوایی قوی آن را جبران می‌کند. به گفته این دیپلمات، روس‌ها در اینکه آیا صدام در سفر اخیر قول تسلیحاتی هم گرفته مطلقاً سکوت کردهاند.
این دیپلمات گفت: «روس‌ها معتقدند که کشورهای شورای همکاری سعی دارند نسبت به جنگ روابط بی‌طرفانه‌تری اتخاذ کنند، اما این بی‌طرفی را باعث تقلیل کمک‌های مالی آنها به عراق نمی‌دانند و فکر می‌کنند آنها و به‌خصوص سعودی و کویت به این کمک‌ها ادامه خواهند داد.»(2)
1
مولانا سید عارف‌حسین الحسینی رهبر شیعیان پاکستان، شوروی و امریکا را محرک اصلی حمله عراق به ایران خوانده و در بیانیه‌ای مطبوعاتی از اظهارات گرومیکو رئیس‌جمهور شوروی، انتقاد شدیدی کرده است.(3)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1364، ص5)
1) 11. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نشریه شماره 173/3، 2/10/1364، صص 5 - 1.
2) 12. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 75، 4/10/1364.
3) به گفته رادیو مسکو، رئیس‌جمهور شوروی در جریان دیدار صدام از مسکو گفته است: «به عقیده ما کسانی که علی‌رغم هرگونه منطقی به ادامه جنگ تا پیروزی فرامی‌خوانند و آن را حربه‌ای برای تسویه حساب با دشمن و تحمیل تحکم سیاسی خود بدان می‌دانند، نابخردانه عمل می‌کنند.»
تصویر
در این بیانیه آمده است: «ما از آغاز می‌دانیم که صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، پنج سال پیش با تحریک مشترک شوروی و امریکا به خاطر وارد آوردن صدمه به انقلاب ایران به این کشور حمله نموده ولی اکنون با شکست‌های پی‌درپی آن کشور، هر دو ابرقدرت نگران شدهاند و در پایان مذاکرات ژنو باهم علیه انقلاب اسلامی بر توطئه‌های خویش افزوده‌اند.» در ادامه بیانیه رهبر شیعیان پاکستان که در روزنامه مشرق چاپ پیشاور چاپ شده - آمده است: «مردم عراق نباید فراموش کنند شوروی که با زیر پا گذاشتن قوانین بین‌المللی به افغانستان تجاوز نموده هیچ‌گاه نمی‌تواند همدرد مسلمین باشد.» وی افزوده است: «واقعیت این است که شوروی و امریکا از گسترش انقلاب اسلامی ترس دارند و نمی‌خواهند مسلمین متحد گردند و انقلاب پیروز شود.»(1)
1
به گزارش رادیو بغداد، در ملاقات داود اجاوارا رئیس‌جمهوری گامبیا و رئیس کمیته حسن‌نیت اسلامی با رئیس دایره امور قانونی در وزارت امور خارجه عراق، آخرین تحولات جنگ عراق و ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.(2)
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد که این مقام عراقی از تلاش داود اجاوارا برای پایان دادن به مناقشه پنج‌ساله ایران - عراق تشکر کرده و اعلام کرده که عراق آماده دفع هر حمله‌ای ازجانب ایران است.(3)
2
در اجرای سیاست گسترش روابط با کشورهای منطقه، وزیر بازرگانی جمهوری اسلامی ایران که در رأس هیئتی اقتصادی و بازرگانی به امارات عربی متحده سفر کرده است، صبح امروز با جانشین ولیعهد دوبی و وزیر دارایی و صنعت و وزیر اقتصاد و بازرگانی امارات ملاقات کرد. در این دیدارها درزمینه روابط دوجانبه و مسائل مورد علاقه دو کشور و افزایش صادرات ایران به امارات تبادل‌نظر به عمل آمد و جعفری وزیر بازرگانی ایران با تشریح آثار انقلاب اسلامی در ایران، آمادگی ایران را برای صدور کالاهای غیرنفتی به امارات اعلام و خاطرنشان کرد جمهوری اسلامی ایران درزمینه واردات کالا، کشورهای مسلمان را در اولویت قرار می‌دهد.(4)
1) 13. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1013، 22/10/1364، ص38.
2) 14. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/10/1364، ص4، رادیو بغداد، 30/9/1364.
3) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 277، 1/10/1364، ص4، رویتر، 30/9/1364.
4) 16. روزنامه اطلاعات، 30/9/1364، ص20.
1
وزیر نیرو تنگناهای موجود در تولید، توزیع و مصرف برق در کشور و تأثیر حملات هوایی عراق و خروج کارشناسان شوروی و نیز افزایش جمعیت را در تشدید کمبود برق تشریح و ابراز امیدواری کرد که مشکل خاموشی در دو سال آینده حل شود.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دکتر بانکی وزیر نیرو که به دعوت "واحد آموزش عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه" با معاونان خود به قم سفر کرده بود، در سخنانی با بیان اینکه مشکلات گوناگونی درجهت رشد کیفی و کمی تولید برق در کشور وجود دارد، گفت از یک‌سو در هفته‌های گذشته نیروگاه زرگان و سد شهید عباسپور در خوزستان هدف حمله جنگنده‌های عراقی قرار گرفتند که به هر دو نیروگاه آسیب بسیاری وارد شد که واحدهای آسیب‌دیده سد شهید عباسپور با صرف 15 میلیون تومان تاحدودی ترمیم شده است ولی مشکل اصلی نیروگاه زرگان هنوز باقی است. از سوی دیگر، بی‌تعهدی کارشناسان شوروی که دو پروژه مهم را در ورامین و اصفهان نیمه‌تمام رها کردهاند، موجب شده است که در اهداف مورد نظر برای افزایش تولید برق طبق زمان‌بندی، ناکام بمانیم و سعی خواهد شد که نیروگاه بندرعباس تا اوایل سال بعد وارد مدار اصلی بشود. وی گفت که باتوجه‌به افزایش جمعیت و گسترش صنایع گوناگون و ارائه خدمات جنبی بعید است که تا دو سال آینده مسئله خاموشی برق حل شود و تنها راه اصولی در این مرحله آن است که بکوشیم با ایجاد خاموشی‌های زمان‌بندی‌شده و اطلاع به مردم، ضایعات کمتری را به بار آوریم.
وزیر نیرو افزود که یکی از سیاست‌های اصولی ما این است که در قبال صدور نفت خام بتوانیم از امکانات پیمانکاران خارجی درجهت استفاده مطلوب از آب در همه زمینه‌ها استفاده نماییم که در سفر آقای هاشمی رفسنجانی به چین و ژاپن به این موضوع توجه شده است و ما در آینده اساس کارمان این است که به‌جای پرداخت ارز به شرکتهای خارجی، با تحویل نفت، هزینه‌های مربوط به ایجاد امکانات آبرسانی را جبران نماییم.(1)
2
هزاران تن از کشاورزان، اعضای شوراهای اسلامی روستایی، هیئت‌های واگذاری زمین و دیگر اقشار مردم شهرهای مختلف استان مازندران در حمایت از اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، پشتیبانی از رزمندگان و پشتیبانی از اقدامات حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها دادستان کل کشور، راهپیمایی کردند و خواستار تعیین تکلیف اراضی مزروعی و مبارزه با مالکان غاصب شدند.
به گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات از ساری، راه‌پیمایان در مسیر حرکت با شعارهای "فریاد کوخ‌نشینان: مستضعفین پیروزند؛ نص صریح قرآن: مستضعفین پیروزند؛ خوئینی‌ها منتخب امام است؛ جنگ جنگ تا پیروزی" از خیابان‌های شهر گذشتند و سپس به سخنان حجت‌الاسلام فاضل هرندی نماینده آیت‌الله منتظری در هیئت هفت‌نفره واگذاری زمین و نماینده مردم اصفهان در مجلس، گوش
1) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1364، صص 8 - 7، قم، 29/9/1364.
دادند. وی با اشاره به مشکلات مالکیت زمینهای کشاورزی، بر لزوم توجه مجلس و قوه قضائیه به تعیین تکلیف این زمین‌ها تأکید کرد و از محاکم قضایی خواست به احقاق حقوق کشاورزان و سلب مالکیت غیرشرعی اراضی کشاورزی از خان‌ها و فئودال‌ها اقدام کنند. در قطعنامه پایان این راهپیمایی، کشاورزان و اعضای شوراهای اسلامی مازندران ضمن تجدید میثاق با امام امت، حمایت از کاروان‌های راهیان کربلا و ادامه جنگ تا پیروزی نهایی و نیز پشتیبانی از رئیس‌جمهور، دولت و مجلس، خواستار تصویب سریع قوانین اسلامی به نفع محرومان و تعیین تکلیف اراضی کشاورزی و قطع ید خان‌ها و فئودال‌ها از این اراضی شدند. در این قطعنامه همچنین ضمن هشدار درمورد تبدیل اراضی کشاورزی به باغ و ویلا، از شورای عالی قضایی و اقدامات قاطع دادستان کل کشور پشتیبانی شده است.
طبق گزارش خبرنگاران در دیگر شهرهای استان مازندران نیز کشاورزان و روستاییان اقدام به چنین راه‌پیمایی‌هایی کردند و خواستار رسیدگی سریع‌تر به وضعیت نامشخص اراضی کشاورزی و مبارزه با مالکان بزرگ و طاغوتچه‌ها شدند و از اقدامات دادستان کل کشور پشتیبانی کردند.(1)
1
تری ویت فرستاده اسقف کانتربری در ادامه تلاش برای آزادی گروگان‌های امریکایی و اروپایی در لبنان، امروز وارد بیروت شد. به نوشته روزنامه الخلیج چاپ امارات عربی متحده: «فرستاده اسقف کانتربری قبل از بازگشت به بیروت در ژنو با یک مسئول کویتی درباره گروگان‌های امریکایی و اروپایی مذاکره کرده است. یادآوری می‌شود که یکی از شرایط آدم‌ربایان برای آزاد کردن گروگانها، آزادی 17 تن از بازداشت‌شدگان در زندان‌های کویت است که درپی یک رشته سوءقصد با بمب در سال 1983 بازداشت شدهاند.»(2)
1
درپی بررسی‌ها، شناسایی‌ها و اقدامات آماده‌سازی که تاکنون برای اجرای عملیات در منطقه فاو انجام شده است و نیز تلاش قرارگاه‌ها و یگان‌هایی که در این منطقه مأموریت دارند و برگزاری جلسات متعدد طراحی عملیات و توجیهی در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران و قرارگاه‌های کربلای2 و نوح، فرمانده کل سپاه پاسداران امروز با صدور ابلاغیه‌ای خطاب به فرماندهان سپاه پاسداران، بر سرعت و دقت در آماده‌سازی و طرح‌ریزی عملیات عبور از اروندرود و پیشروی در منطقه فاو تأکید کرد. به نظر می‌رسد ازجمله اهداف این ابلاغیه رفع هرگونه تردید در اصل اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو و نیز تأکید بر آماده‌سازی هرچه سریع‌تر منطقه به‌رغم مشکلات و کمبودهاست.
در این ابلاغیه آمده است: «اینک درپی ابلاغیه شماره 1 و باتوجه‌به موضوعات مطرح‌شده در جلسه حضوری، بدین‌وسیله ضمن تشریح برخی از نکات مهم، خطوط اساسی در تنظیم برنامه‌های آماده‌سازی و طرح‌ریزی عملیات را ابلاغ می‌نماید تا فرماندهان عزیز با بصیرت و تأمل کافی ضمن رعایت کامل موازین حفاظتی و استتار فعالیت‌ها، نسبت به اجرای هریک با دقت و سرعت هرچه بیشتر اقدامات لازم را به عمل آورده و شخصاً تا آخرین رده بر حسن انجام برنامه‌ها تا حصول نتیجه قطعی و مطلوب نظارت و پیگیری نمایند.»
مقدمه این ابلاغیه 7 صفحه‌ای نیز چنین است:(1)
«در عملیات فدک شناسایی زمین و مواضع پدافندی دشمن به‌علت ویژگی‌های خاص ازقبیل وجود نخلستان و نهرهای گوناگون، جزرومد، شدت آب در مواقع مختلف و وضعیت ساحل دشمن مبنای اصلی و تعیین‌کننده طرح‌ریزی عملیات به شمار می‌رود. بدیهی است شناسایی‌های اولیه، طرح‌ریزی‌های مقدماتی را به‌همراه داشته و با بالا رفتن میزان شناسایی‌ها
1) ابلاغیه فرمانده کل سپاه پاسداران خطاب به فرماندهان سپاه به‌طور کامل در ضمیمه روزشمار امروز آمده است.
طرح‌ریزی‌ها نیز تکمیل می‌گردد. تنظیم برنامه آموزش‌های تکمیلی یگانها و تمرینات مانوری آنها بر مبنای طرح‌ریزی کلی عملیات صورت خواهد پذیرفت که این عوامل درمجموع کیفیت و نحوه سازماندهی نیروها را مشخص خواهد کرد.
دشمن در این منطقه تلاش می‌کند تا خطوط پدافندی خود را از هر نظر تقویت نموده و از نیروهای اصلی خود دراین‌رابطه استفاده نماید. تحمل شکسته شدن خطوط دفاعی برای دشمن فوق‌العاده گران خواهد بود. ازاین‌رو احتمال دارد که خط دفاعی دشمن با دو ردیف نیرو و سنگر و نیز کمین‌هایی برای ردیف اول پوشانیده شده باشد.»
در ادامه، محورهای اصلی طرح‌ریزی عملیات چنین ذکر شده: «عبور، شکستن و پاک‌سازی خط اول، پاک‌سازی عمق رخنه و پدافند.» سپس به هریک از این محورها به تفصیل پرداخته شده است.(1)
1
قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه) عصر امروز با حضور فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌های اصلی سپاه پاسداران در محل سایت اهواز تشکیل جلسه داد.(2)این جلسه در ادامه مباحث کلی عملیات آینده و هماهنگی عملیات‌های پشتیبانی و یدک با عملیات اصلی و تقدم و تأخر آنها بود که در آخرین جلسه روز 27 آذر 1364 مورد بحث قرار گرفت. در این جلسه همچنین بر ضرروت تشکیل فرماندهی مهندسی، فرماندهی عبور و فرماندهی پدافند برای اجرای عملیات اصلی در فاو تأکید شد.
طبق یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، در آغاز جلسه فرمانده کل سپاه پاسداران با اعلام اینکه موضوع بحث جلسه امروز مانور قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) است، گفت: «دررابطهبا استمرار عملیات ما به یک جمع‌بندی رسیدیم که بسیج مردم استمرار داشته باشد تا اردیبهشت‌ماه [سال 1365]. ما در جنوب باید به نحوی عملیات‌هایمان را انجام بدهیم که متناسب با حضور مردم و بسیج مردم، عملیات‌ها هم ادامه داشته باشد و یکی پس از دیگری آماده شود که چه درصورت شکست و چه درصورت پیروزی، عملیات‌های ما استمرار داشته باشد. مطلب دوم این بود که اگر شکستی در جایی پیش آمد باید طوری برنامه‌ریزی کنیم که حداقل یک نتیجه ظاهری پیروزی بر دشمن را هم به دنبال داشته باشد.»
محسن رضایی با اشاره به پیشنهاد جلسه قبل درمورد اجرای دو عملیات محدود در مناطق ام‌الرصاص و چزابه همزمان با اجرای عملیات در فاو، گفت که چه‌بسا بهتر باشد همزمان با
1) 1. سند شماره 122264 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ابلاغیه شماره 2 فرمانده کل سپاه، 30/9/1364.
2) این جلسه ساعت 16 آغاز شد و ساعت 17:40 پایان یافت و در آن محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، عزیز جعفری، محمد باقری، سیدمهدی مبلغ، محمدباقر ذوالقدر، علی عبداللهی، ابراهیم سنجقی، اکبر غمخوار، نجات، وحیدی و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز) حضور داشتند.
عملیات در فاو، عملیات در جزیره ام‌الرصاص و منطقه حنین (پاسگاه معلق و شمال دریاچه ام‌النعاج در هورالهویزه) را باهم اجرا کنیم که درصورت بروز وضعیت نامطلوب در عملیات فاو، منطقه حنین را به‌عنوان جای پایی برای ادامه عملیات داشته باشیم.
وی سپس برای عملیات منطقه فاو سه حالت را قابل‌پیش‌بینی دانست: پیروزی کامل، شکست کامل، وضعیتی میان پیروزی و شکست. رحیم صفوی نیز وضعیت دیگری را برای این عملیات قابل‌تصور اعلام کرد: بروز وضعیتی که شروع عملیات امکان‌پذیر نشود (مثلاً هشیاری کامل دشمن). محسن رضایی با تأیید احتمال بروز چنین حالتی، گفت پس باید عملیات پشتیبانی در منطقه‌ای اجرا شود که گسترش عملیات در آن میسر باشد و منطقه حنین چنین قابلیتی را دارد.
بحث دراینباره ادامه یافت؛ ازجمله رحیم صفوی برای اجرای همزمان عملیات در سه منطقه فاو، ام‌الرصاص و هور، مشکل کمبود یگان را مطرح کرد. همچنین رحیم صفوی، عزیز جعفری و عباس محتاج اجرای عملیات در هور (حنین) را 48 ساعت بعد از عملیات فاو دارای تأثیر بیشتری اعلام کردند. در ادامه درباره موضوع فاصله زمانی بین عملیات اصلی و عملیات پشتیبانی و نیز یگانهای مناسب برای عملیات پشتیبانی و چگونگی آماده‌سازی منطقه حنین برای عملیات پشتیبانی و نیز یگان‌هایی که توانایی دارند ضمن آماده‌سازی این منطقه، در عملیات منطقه فاو نیز شرکت کنند، بحث شد. محسن رضایی نظرش این است که یگان‌هایی که قرار است در هر دو منطقه عمل کنند، همه تدارکات، امکانات و وسایل ترابری آبی‌شان را در منطقه حنین متمرکز کنند و برای اجرای عملیات در منطقه فاو، قرارگاه خاتم پشتیبانی آنها را ازنظر غذا، مهمات و ترابری به عهده بگیرد. وی تأکید کرد که اگر چگونگی عبور و وسایل عبور این یگانها از اروند حل شود، خیلی از مسائل حل می‌شود. وی با اشاره به اینکه هرچه آمادگی برای عملیات در منطقه فاو طولانی‌تر شود، احتمال هشیاری دشمن و عدم موفقیت بیشتر می‌شود، بر سرعت آماده‌سازی این منطقه تأکید کرد.(1)
فرمانده کل سپاه پس از بیان اهمیت عبور از اروند و نیز اهمیت دفاع از منطقه‌ای که در غرب اروند تصرف می‌شود، به فرمانده قرارگاه کربلای2 ابلاغ کرد که یک نفر را برای فرماندهی عبور و یک نفر را برای فرماندهی پدافند برگزیند و این فرماندهان طرحشان را برای اجرای مأموریت محوله تهیه کنند و مأموریت هر یگان در این طرح مشخص شود و به یگانها ابلاغ گردد. پس از آن یگانها نیز طرح اجرای مأموریتشان را تهیه کنند و در منطقه‌ای مشابه منطقه مأموریت خود در حضور فرماندهان و افراد کارشناس اجرا کنند تا ضمن تمرین، مشکلات و نواقص آن مشخص گردد.(2)
1
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در سه نامه جداگانه به آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، بخشی از نیازهای تسلیحاتی و تجهیزاتی سپاه پاسداران را برای اجرای عملیات در منطقه فاو که تأمین آنها به‌وسیله ارتش جمهوری اسلامی ایران امکان‌پذیر است، اعلام کرد.
در نامه اول درباره نیاز به یگانهای توپخانه و چگونگی تأمین آن آمده است:
«در طرح‌ریزی عملیات فدک، به‌منظور تأمین آتش مورد نیاز عملیات، درمجموع 45 گردان توپخانه پیش‌بینی گردید که از این میزان 9 گردان در سپاه موجود بوده و مابقی بایستی از ارتش تأمین گردد. علی‌ای‌حال، باتوجه‌به مأموریت واگذارشده به ارتش و پیش‌بینی حداقل برآورد آتش جهت شروع عملیات فدک، میزان نیازمندی توپخانه حداقل 34 گردان می‌باشد که باتوجه‌به موجودی سپاه، لازم است 25 گردان توپخانه مطابق جدول زیر، قبل از 5/10/64 به سپاه مأمور شود تا انشاءالله برطبق زمان‌بندی عملیات، توسط سپاه سازماندهی شود.
تصویر
لذا خواهشمند است دستور فرمایید نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران ضمن رعایت موارد زیر و هماهنگی‌های لازم با مسئول توپخانه سپاه برادر حسن شفیع‌زاده، اقلام فوق‌الذکر را حداکثر تا 5/10/64 به سپاه مأمور نماید.
افسر رابط نزاجا جهت هماهنگی معرفی شود.
یگانهای فوق‌الذکر به‌لحاظ پرسنل، قبضه توپ، امکانات مخابراتی، مهندسی، ترابری، خدماتی و مهمات بار مبنا آمادگی کامل عملیاتی داشته باشند.
نیروی زمینی جهت پشتیبانی یگانهای مذکور به‌لحاظ تعمیرات، تأمین قطعات از رده خارج شده در حین عملیات و تأمین مهمات مورد نیاز در عملیات مطابق روزآماد برآورد شده آمادگی کامل داشته باشد.
یگانهای واگذاری حتی‌المقدور از منطقه جنوب به سپاه مأمور گردند.
خداوند بر طول عمر و سلامتی امام عزیز و یاران صدیقش بیفزاید.
و من الله التوفیق
فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی - محسن رضایی»(1)
1) 4. سند شماره 11241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده عالی جنگ، 30/9/1364.
در نامه دوم نیز سلاح‌های ضدزره و مهمات به شرح زیر درخواست شده است:
«با اهداء سلام و تحییات، بدین‌وسیله برآورد حداقل نیازمندی سپاه به امکانات ضدزره واگذاری از ارتش را که باتوجه‌به موجودی نزاجا برای اجرای عملیات فدک تنظیم گردیده است، مطابق جدول زیر به استحضار می‌رساند.
تصویر
خواهشمند است دستور فرمایید نزاجا اقلام فوق‌الذکر را همراه با خدمه آن با رعایت موارد زیر جهت بهره‌برداری مؤثر حداکثر تا تاریخ 10/10/64 با هماهنگی برادر علی عساکره مسئول ادوات سپاه، به سپاه مأمور نماید.
کلیه قبضه‌ها و خودروهای مخصوص آنها سالم و آماده کاربرد عملیاتی باشند.
به‌همراه هرکدام از سلاح‌های فوق‌الذکر یک اکیپ تعمیراتی کامل با کلیه تجهیزات تعمیراتی و پشتیبانی شامل انواع تستر، شارژر و... مأمور گردد.
جهت هرکدام از سلاح‌های فوق یک اکیپ مربی تخصصی به‌همراه تجهیزات مورد لزوم نظیر سمیلاتور و ... جهت استمرار آموزش و آمادگی هرچه بیشتر درزمینه رزم ضدزره اعزام گردد.
کلیه نیروهای مأمورشده از افراد باتجربه در عملیات ضدزره بوده و دارای سابقه شرکت در عملیات‌های گذشته و حتی‌الامکان داوطلب شرکت در این مأموریت باشند.
هیچ‌کدام از پرسنل مأمورشده تا پایان مأموریت ترخیص نشوند.
هر قبضه به‌همراه بار مبنا به سپاه مأمور گردد.
کلیه پرسنل، سلاح و خودروهای مأمورشده جهت اجرای مأموریت آمادگی کامل داشته و درصورت بروز هرگونه حادثه‌ای (قبل و حین عملیات) سریعاً ترمیم و جایگزین گردند.
در سومین نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بخشی از شناورهای مورد نیاز برای عملیات اعلام شده است:
«با اهداء سلام و تحییات، خواهشمند است به نیروی زمینی دستور فرمایید تا اقلام شناور زیر را درجهت اجرای مأموریت‌های واگذارشده حداکثر تا تاریخ 10/10/64 ازطریق برادر احمدپور مسئول واحد تدارکات و لجستیک سپاه به‌صورت امانی دراختیار سپاه قرار دهند.
جی اس. پی با قایق مربوطه 20 دستگاه
صفحه پل پی. ام. پی 200 دستگاه»(2)
1
رئیس ستاد سپاه پاسداران منطقه 2 نجف امروز در نامهای به واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه، خبر از آمادگی عراق برای مقابله با حمله ایران داد: «به گزارش رسیده از قرارگاه عملیاتی غرب - رکن2، شواهد موجود حاکی است که دستگاههای اطلاعاتی عراق تک نیروهای خودی را محتمل و قریب‌الوقع دانسته فعالیت‌ها و جابه‌جایی‌های دشمن در سرتاسر منطقه مؤید آمادگی دشمن جهت مقابله با عملیات احتمالی نیروهای خودی است. از طرفی ممکن است دشمن به‌عنوان یک اقدام پیشگیرانه و یا گرفتن اسیر و دستیابی به اطلاعات جدید، مبادرت به تک محدود و یا اعزام گشتی رزمی نماید. علی‌هذا مراتب جهت صدور دستورات مراقبتی و آمادگی کامل یگانها جهت پاسخ‌گویی فعالیت‌های احتمالی دشمن اعلام می‌گردد.»(3)
2
سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد که هواپیماهای این کشور ساعت 22 دست به یک حمله هوایی علیه یک هدف دریایی بزرگ در نزدیکی سواحل ایران زده و پس از مورد اصابت قرار دادن آن سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(4)
رادیو امریکا با نقل خبر مذکور، افزود: «درمورد این گزارش اطلاعات بیشتری در دست نیست و ضمناً خبر حمله عراق ازسوی خبرگزاری‌های مستقل تأیید نشده است.»(5)(6)
1) 5. سند شماره 441462 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه خاتم، 30/9/1364.
2) 6. سند شماره 441461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه خاتم، 30/9/1364.
3) 7. سند 59467 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه ستاد سپاه پاسداران منطقه2 نجف به واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه، 30/9/1364.
4) 8. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/10/1364، صص 1 و 2، رادیو بغداد، 30/9/1364.
5) گفتنی است که تا روز بعد از این ادعا نیز این خبر تأیید نشد. خبرگزاری فرانسه روز 1/10/1364 اعلام کرد: «منابع مستقل که معمولاً گوش به زنگ دائمی پیام‌های کمک کشتی‌ها در خلیج فارس هستند، تا ساعت 7:30 به وقت گرینویچ امروز اعلام کردند که هیچ‌گونه پیام کمکی دریافت نکرده‌اند.» (روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص10)
6) 9. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/10/1364، ص2، رادیو امریکا، 1/10/1364.
1
کردهای مخالف حکومت عراق اوایل ماه جاری مراکز نظامی زاخو و قرارگاه‌های مرکزی دهوک و باطوقه ارتش عراق را به توپ بستند و خسارات سنگینی به آنها وارد کردند. واحد مرکزی خبر به نقل از یک منبع موثق ضمن اعلام این خبر افزوده است که نیروهای مستقر در این مراکز همواره دهکده‌های بی‌دفاع مناطق آزادشده عراق را تهدید می‌کنند و از هیچ‌گونه آزار و اذیت و شکنجه درمورد مردم کرد که علیه ستمگری‌های صدام قد علم می‌کنند، ابایی ندارند. براساس این گزارش، کردهای مبارز عراقی اواخر ماه گذشته نیز پادگان لشکر زاخو و قرارگاه دهوک را با سلاح‌های سنگین مورد حمله قرار دادند که در حمله به پادگان لشکر زاخو 8 پرسنل این لشکر کشته و 4 نفر دیگر مجروح شدند و به تأسیسات و خودروهای پادگان خسارات قابل‌توجهی وارد شد که موجب شادمانی مردم منطقه گردید.(1)
2
کسب اجازه از امام برای دریافت وام جهت تأمین هزینه‌های جنگ؛ فعال نبودن ارتش عراق در چند روز اخیر؛ ضرورت آرام کردن موضع‌گیری‌ها علیه شوروی ازجمله نکاتی است که آقای هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های امروز خود درج کرده است.
آقای هاشمی نوشته است: «به زیارت امام رفتم. وضع جبهه‌ها و مقدمات کار عملیات آینده را گزارش دادم. ... از ایشان خواستم که با گرفتن مبلغی به‌عنوان وام از بانک‌ها برای جنگ موافقت کنند که نیازی به تصویب مجلس نباشد. مطرح شدن در مجلس و مذاکره مخالف و موافق، باتوجه‌به علنی بودن مذاکرات مصلحت نیست. امام فرمودند به نمایندگان موافق دولت بگویم از حربه‌ای که به دستشان آمده درمورد مخالفت با نظر امام، علیه مخالفان دولت استفاده نکنند. ... جبهه‌ها آرام است. عراقی‌ها هم چند روزی است فعال نیستند. معلوم نیست که چرا؟ یا خیلی ترسیده‌اند و یا منتظر گرفتن امکانات از شوروی هستند. ... مطالب دیروز در نمازجمعه نسبت به شوروی تند بوده و روزنامه‌ها و رادیوها هم تندتر کردهاند. ممکن است تحریک‌کننده باشد. قرار شد که به رسانه‌ها گفته شود ادامه ندهند. نظر امام هم این بود که صدام به‌احتمال‌قوی در مسکو چیزی به دست نیاورده است.»(2)
3
فرمانده عالی جنگ در سخنانی در جمع رزمندگان کاروان راهیان کربلای استان باختران در مقابل مجلس شورای اسلامی با اعلام تصمیم ملت ایران برای سرکوبی متجاوز، از راه‌های توقف جنگ را اعلام متجاوز بودن عراق ازطرف سازمان ملل اعلام کرد و از شوروی و کشورهای منطقه خواست که بیش از این به حمایت عراق ادامه ندهند.
تصویر
آقای هاشمی رفسنجانی گفت: «حرکت کاروان کربلا از استان باختران که در طول جنگ بیشترین صدمات و تهاجمات را در مقابل متجاوزین عراقی تحمل کرده است و اکنون علی‌رغم اینکه در تیررس حملات موشکی دشمن قرار دارد، دست به چنین حرکت باشکوهی می‌زند و مردم روستاها و شهرهای آن اعم از شیعه و سنی این حماسه و شور را به نمایش می‌گذارند، برای دوستان و دشمنان ما و ناظران بی‌طرف درس بزرگی است که نشان‌دهنده تصمیم و اراده ملت ما در سرکوب متجاوز می‌باشد.»
وی با اشاره به استمدادهای رژیم عراق از سازمان ملل و سایر کشورها برای جلوگیری از حمله گسترده ایران گفت: «آن روزی که شهرهای ما با موشک‌های بزرگ تخریب می‌شد و رژیم عراق خطوط هوایی ما را تهدید می‌کرد و کشتی‌های تجارتی را مورد تهاجم قرار می‌داد، چرا نظر سازمان ملل و حامیانش را جویا نمی‌شد؟ ... آیا این مسئله برای سازمان ملل شرم‌آور نیست که برای نجات این مفلوک و ظالمی که این گور را به دست خود و برای خودش کنده است، جلب حمایت کند.»
آقای هاشمی افزود: «من از همین‌جا از کنار رزمندگان و به‌عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی به سازمان ملل اعلام می‌کنم که سازمان ملل باید این حقیقت را که حزب بعث عراق متجاوز و مسئول همه خسارات جنگ است، بپذیرد و به جهان اعلام کند که رژیم عراق ملزم به پرداخت غرامت جنگی به ایران است. ... اگر شما به‌عنوان سازمان ملل و شورای امنیت این حرف را بزنید، دیگر ما این نیاز را احساس نخواهیم کرد که مردم را از نقاط مختلف کشور بسیج کنیم و راهی جبهه‌ها بسازیم.»
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در بخشی دیگر از سخنانش گفت: «بگذارید این مردم - که برای احیای عدالت جان برکف گرفته‌اند - درسی را که شما نتوانستید به تاریخ بدهید، با محاکمه متجاوز به تاریخ بدهند و به جهانیان نشان دهند که اگر ملتی بخواهد، می‌تواند متجاوز را تنبیه کند.»
نماینده امام در شورای عالی دفاع درباره سفر صدام به شوروی گفت: «صدام برای دریوزگی نجات خودش مجبور شد به کرملین برود. اما ما امیدواریم سران اتحاد جماهیر شوروی که در مسئله قطعنامه مربوط به ایران ثابت کردند حاضرند واقع‌بین باشند، این را ادامه دهند و بیش از این به حمایت از مفلوکی که رفتنی است ادامه ندهند و مواظب باشند که روابطشان را با مردمی که از کوه هم مستحکم‌ترند، تیره نسازند زیرا ما خواهان ادامه روابط دو کشور در چهارچوب همزیستی مسالمت‌آمیز هستیم. ما همین انتظار را از همسایگان جنوبی که در
ماه‌های پیش اعتماد ما را جلب کردند و واقع‌بینی خود را به اثبات رساندند، داریم.»
آقای هاشمی رفسنجانی در پایان برقراری امنیت کامل در منطقه و باز کردن راه وحدت مسلمانان و مقابله با اسرائیل را در ریشه‌کن کردن حزب بعث عراق و سرکوب متجاوز اعلام کرد و افزود امنیت واقعی با کمک کشورهای منطقه حاکم خواهد شد.(1)
1
تصویر
هیئت ایرانی که روز گذشته برای شرکت در اجلاس سه‌جانبه ایران، لیبی و سوریه به لیبی سفر کرده است، امروز با دکتر تریکی دبیر کمیته مردمی دفتر روابط خارجی لیبی، دیدار کرد. در این جلسه دکتر ولایتی سرپرست هیئت ایرانی، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران، دکتر هادی عضو کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی، چند تن از مسئولان وزارت خارجه ایران و سفیر ایران در لیبی شرکت داشتند. در این نشست دکتر ولایتی با اشاره به نتایج مؤثر و عملی سفرهای مقامات بلندپایه دو کشور، گفت که هر حمله‌ای به یکی از سه کشور ایران، لیبی و سوریه، شامل دو کشور دیگر نیز می‌شود و دفاع هر یکی از سه کشور همکاری دو کشور دیگر را درپی خواهد داشت.
تریکی نیز با اشاره به ارتقا و گسترش روابط دو کشور و نیز طرح مسائل لبنان و فلسطین، اقدامی جدی برای آزادی سرزمین‌های اشغالی فلسطین را ضروری خواند. در این دیدار همچنین درباره آزادی اسیران سودانی در ایران و همکاری اقتصادی، فنی و فرهنگی میان دو کشور گفتوگو شد.
به گزارش خبرگزاری لیبی، وزیران خارجه ایران و لیبی بر اجرای اقدامات مشترک علیه تهدیدها و تحریک‌های امپریالیسم جهانی عهد بستند.(2)
2
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی طرابلس لبنان که در تهران به‌سر می‌برد امروز با قائم‌مقام وزیر خارجه و نمایندگان اهل تسنن مجلس شورای اسلامی دیدار کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در این دیدار آقای بشارتی از کوشش‌های شیخ سعید شعبان درجهت وحدت اسلامی تقدیر و بر حمایت ایران از حرکت‌های اسلامی به‌خصوص در لبنان تأکید کرد.
شیخ سعید شعبان نیز به بشارتی گفت: «ما خدا را شکر می‌کنیم به اینکه بر مسلمانان منت گذاشت و انقلاب اسلامی را عطا کرد که راه حق را بشناساند. ما در آن لحظات بسیار سخت کسی جز انقلاب اسلامی را در کنار خود احساس نکردیم و صریحاًٌ اعلام می‌کنیم که تا آخر در کنار انقلاب اسلامی ایستاده‌ایم و بر مسلمین چه شیعه و چه سنی واجب است که با تمام امکانات خود درجهت یاری به این انقلاب الهی بشتابند. من آماده‌ام روح و جان خود را به‌عنوان پلی برای جلو رفتن انقلاب اسلامی قرار دهم. الآن اسلام احتیاج به ایثارگری دارد. جوانانی که الآن در جنگ تحمیلی به نبرد عادلانه ایستاده‌اند می‌خواهند اسلام راستین را مستقر نمایند و علمای اهل تسنن آماده‌اند امکانات خود را فدای انقلاب اسلامی نمایند.»
وی افزود: «ما حضور نمایندگان حزبالله و امل را در تهران گام مبارکی جهت ایجاد وحدت صفوف جبهه اسلامی در لبنان می‌دانیم که شیعه و سنی متحداً در کنار یکدیگر علیه اسرائیل و استکبار جهانی مبارزه کنند.»(1)
از سوی دیگر، شیخ سعید شعبان در ملاقات با گروهی از نمایندگان اهل تسنن مجلس شورای اسلامی خطاب به برادران اهل سنت در ایران تأکید کرد: «امروز تنها دولتی که از اسلام و احکام قرآن دفاع می‌کند، ایران است.»
نمایندگان اهل سنت مجلس شورای اسلامی نیز ضمن ابراز خشنودی از این دیدار، گفتند که مسلمانان اهل سنت امروز با برادران اهل تشیع در سنگرهای مبارزه با دشمن مشترک کفر جهانی جان‌فشانی می‌کنند.(2)
در پایان این نشست رهبر جنبش توحید اسلامی در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «تأثیر انقلاب در لبنان و منطقه بسیار مثبت بوده و مسلمانان مصر، تونس، مغرب، سودان، اردن و به‌ویژه لبنان خود را وابسته به انقلاب اسلامی می‌دانند و از ملت ایران می‌خواهند که این انقلاب را حفظ کنند.»(3)
1
طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلاب و معاون اول نخست‌وزیر عراق، امروز در امان با ملک حسین شاه اردن، دیدار و پیام صدام حسین را تسلیم وی کرد. رمضان تهدید کرد که عراق برای دفع حمله ایران مجاز به استفاده از هر سلاحی خواهد بود.
به گفته رادیو بغداد، در این ملاقات آمادگی کامل عراق جهت رویارویی با حمله ایران، تحکیم همبستگی، کار مشترک عربی، یکپارچگی و موضع‌گیری عربی، تهدیدات کشورهای عرب و شیوه‌های پیشرفت همکاری‌های دوگانه بحث و بررسی شد. رمضان با زیدالرفاعی نخست‌وزیر اردن نیز ملاقات و گفتوگو کرد.(4)
همچنین رادیو قطر در گزارشی گفت: «رمضان دیدار صدام حسین از مسکو را موفقیت‌آمیز
توصیف کرد و گفت درخواست‌های عراق برای صلح با ایران، روابط بغداد و مسکو را در آینده تحکیم خواهد بخشید. آقای رمضان افزود: عراق پس از درخواست از شورای امنیت سازمان ملل برای جلوگیری از حمله پیش‌بینی‌شده ایران، جهت دفع این حمله از هرگونه اسلحه‌ای که استفاده نماید، آزاد خواهد بود.»(1)
رادیو بغداد نیز صبح امروز با اشاره به اعلام بسیج عمومی در ایران برای حمله سرنوشت‌ساز، حمله آتی را همچون هجوم‌های گذشته بدون پیروزی اعلام کرد و گفت که برای نجات فرزندانتان و برای نجات نیروهایی که به جبهه‌ها اعزام می‌شوند آنها را از این کار بازدارید، چون نیروهای توانمند عراق در مرزها با تمام توان در انتظار نشسته‌اند و با سلاح‌های پیشرفته و مهلکی که در اختیار دارند هیچ متجاوزی را زنده نخواهند گذاشت و اجازه نخواهند داد کسی سالم بازگردد.(2)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران امروز با حضور در هفتمین روز همایش یگانهای عمده نیروی زمینی ارتش در سخنانی به این موضوعات پرداخت: توطئه‌های امریکا علیه ایران و دلایل آن؛ مطامع شوروی در منطقه؛ ایستادگی مردم و پشتیبانی از نظام؛ رسوایی تکیه بر ابرقدرت‌ها؛ تنگناهای دولت و فشارهای اقتصادی و سیاسی بر دولت؛ پشتیبانی ابرقدرت‌ها از عراق؛ تأمین نیازهای جنگ در اولویت؛ پیروزی در جنگ ضامن استقلال و کلید آزادی ملت‌های منطقه.
میرحسین موسوی با اشاره به اینکه امریکا صحنه‌گردان هر تحریکی علیه کشورهاست، گفت که به‌دلیل اهمیت جغرافیایی ایران و وجود منابع ثروت در آن، عبور نفت مورد نیاز غرب از خلیج فارس، منابع نفتی منطقه و همسایگی ایران با شوروی، امریکا نقش عمده‌ای در توطئه علیه انقلاب ما دارد. وی افزود که اهمیت ایران برای شوروی نیز برای دستیابی به آبهای جنوب است و اشغال افغانستان مقدمه این کار است و احتمالاً قدم بعدی شوروی، بلوچستان است و تثبیت شوروی در افغانستان، برای ما خطرآفرین است. علاوه‌بر اینها، دفاع ما از مجاهدان افغانی، جنبه اعتقادی نیز دارد.(3)
نخست‌وزیر در ادامه با اشاره به تحولات بعد از انقلاب اسلامی گفت: درصورتیکه اسلام و مردم پشتیبان ما باشند، اگر همه دنیا علیه ما توطئه کنند، ما قدرت ایستادگی در مقابل آن را داریم. وی افزود که ایستادگی یک ملت با تکیه بر اعتقادات خود دستاورد مهمی است. مهندس موسوی تأکید کرد که اگر کشور ما بخواهد مستقل بماند به نیروی دفاعی قوی نیاز دارد. وی سیاست "نه شرقی نه غربی" را اهرمی مؤثر خواند و اندیشه روی آوردن به یک ابرقدرت برای مصونیت از ابرقدرت دیگر را "روشی رسوا" اعلام کرد.
1) 18. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/10/1364، ص5، رادیو قطر، 30/9/1364.
2) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 277، 1/10/1364، ص7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/9/1364.
3) 20. روزنامه اطلاعات، 1/10/1364، ص3؛ و - روزنامه کیهان، 30/9/1364، ص22.
وی با اشاره به تجربه‌هایی که امریکا از حمله به کره، ویتنام و لبنان داشته و درسی که شوروی از تجاوز به افغانستان گرفته است، حمله مستقیم آنها به ایران را بعید دانست و افزود: «اما خطر وابستگان این قدرت‌ها مانند عراق همواره وجود دارد.»(1)
نخست‌وزیر در ادامه به مشکلات و تنگناهایی که دولت از آغاز کار خود با آنها روبهرو بوده اشاره کرد: «شاید شما برادران نظامی به‌علت مشغله‌ای که تاکنون داشته‌اید فرصت اطلاع از دامنه توطئه‌هایی را که کشور با آن روبهرو بوده نداشته‌اید، ما در سطح جهان ازنظر سیاسی و اقتصادی با فشارهای زیادی روبهرو بوده و هستیم. حصر اقتصادی به‌ویژه درزمینه مسائل نظامی یکی از توطئه‌هایی بوده است که همچنان به قوت خود باقی است. درحالی‌که کشورهای وابسته به قدرت‌های بزرگ دارای بدهی‌های کلان می‌باشند، امریکا یا قدرت‌های دیگر سیل کمک‌های نظامی و تسلیحاتی را به‌طرف آنها سرازیر می‌کنند، اما درمورد ما هرگز چنین چیزی نبوده است. در همین سفر طارق عزیز به انگلیس 500 میلیون دلار برای خریدهای نظامی عراق وام داده می‌شود و یا اینکه طبق برآورد به‌عمل‌آمده، رژیم عراق مبلغ 7 میلیارد بدهی به فرانسه دارد و این بجز 40 میلیارد دلاری است که به‌صورت رایگان ازسوی کویت و عربستان سعودی دراختیار وی قرار داده شده است.» وی گفت:«در زمانی‌که ما فکر می‌کردیم رابطه امریکا با عراق خوب نیست بانک‌های امریکایی برای تأمین گندم عراق 600 یا 700 میلیون دلار اعتبار به این کشور می‌دهند.»(2)
مهندسی موسوی افزود: «این در حالی است که ما سعی کردیم طوری حرکت کنیم تا خون شهدا پایمال نشود و ارز کشور را برای خود کشور خرج کنیم.» وی ادامه داد درحالی‌که هر روز و هر لحظه، حضور جنگ را در همه صحنه‌ها احساس می‌کردیم، کوشیدیم تاحدی‌که اصل نظام به خطر نیفتد، اولویت را به‌سوی نیازهای جنگی هدایت کنیم. نخست‌وزیر افزود: «اگر ما آزاد نباشیم و به افتخارات خود نبالیم و رشد نکنیم، چرا باید زنده باشیم؟ اگر قرار باشد ما برده ابرقدرت‌ها باشیم، ایستادگی چه لزومی دارد؟ این مبارزه به این جهت برای ما سرنوشت‌ساز است. پیروزی در جنگ، تضمین‌کننده استقلال کشور است. از آن بالاتر کلید آزادی همه ملت‌های منطقه در دست ما و در گرو پیروزی در جنگ است و این واقعیت از برخورد کشورها با این جنگ قابل‌لمس است.»(3)
ضمیمه گزارش132: ابلاغیه فرمانده کل سپاه پاسداران به فرماندهان سپاه
«و اذا سئلک عبادی عنی فانی قریب.
یاوران جان‌برکف و عاشقان حضرت سیدالشهدا(ع)، فرماندهان سپاه اسلام می‌روند تا با تضرع و خشوعی وصف‌ناپذیر به درگاه ایزد منان و طلب نصرت از ذات مقدسش، کربلای معلا را از لوث وجود کفار بعثی - صهیونیستی عراق پاک نموده و در پیشاپیش کاروان‌های کربلا، حرم حسینی را بر روی عاشقان و شیفتگان حضرتش بگشایند. در این مقطع حساس از جنگ، جملگی نیازمندیم تا با نیاتی خالص و قلوبی خاشع و
اراده‌ای استوار با فکر و تدبیر و قدرت هرچه بیشتر خود را برای یاری دادن به دین خدا و انجام عملیات آتی آماده کرده و کلیه موانع و نارسایی‌ها را به حول و قوه الهی از پیش برداریم.
اینک درپی ابلاغیه شماره 118 - 1 - ف ط مورخ 27/8/64 (ابلاغیه شماره 1) و باتوجه‌به موضوعات مطرح‌شده در جلسه حضوری بدین‌وسیله ضمن تشریح برخی از نکات مهم، خطوط اساسی در تنظیم برنامه‌های آماده‌سازی و طرح‌ریزی عملیات را ابلاغ می‌نماید تا فرماندهان عزیز با بصیرت و تأمل کافی ضمن رعایت کامل موازین حفاظتی و استتار فعالیت‌ها نسبت به اجرای هریک با دقت و سرعت هرچه بیشتر اقدامات لازم را به عمل آورده و شخصاً تا آخرین رده بر حسن انجام برنامه‌ها تا حصول نتیجه قطعی و مطلوب نظارت و پیگیری نمایند.
مقدمه
در عملیات فدک شناسایی زمین و مواضع پدافندی دشمن به‌علت ویژگی‌های خاص ازقبیل وجود نخلستان، نهرهای گوناگون، جزرومد، شدت آب در مواقع مختلف و وضعیت ساحل دشمن مبنای اصلی و تعیین‌کننده طرح‌ریزی عملیات به شمار می‌رود. بدیهی است شناسایی‌های اولیه، طرح‌ریزی‌های مقدماتی را به‌همراه داشته و با بالا رفتن میزان شناسایی‌ها، طرح‌ریزی‌ها نیز تکمیل می‌گردد. تنظیم برنامه آموزش‌های تکمیلی یگانها و تمرینات مانوری آنها بر مبنای طرح‌ریزی کلی عملیات صورت خواهد پذیرفت که این عوامل درمجموع کیفیت و نحوه سازماندهی نیروها را مشخص خواهد کرد.
دشمن در این منطقه تلاش می‌کند تا خطوط پدافندی خود را از هر نظر تقویت نموده و از نیروهای اصلی خود دراین‌رابطه استفاده نماید. تحمل شکسته شدن خطوط دفاعی برای دشمن فوق‌العاده گران خواهد بود. ازاین‌رو احتمال دارد که خط دفاعی دشمن با دو ردیف نیرو و سنگر و نیز با کمین‌هایی برای ردیف اول پوشانیده شده باشد.
محورهای طرح‌ریزی عملیات آفند
عمده موارد طرح‌ریزی آفند عبارت است از: عبور، شکستن و پاک‌سازی خط اول، پاک‌سازی عمق رخنه و پدافند.
الف) در عبور موج اول نیروها (عبور اولیه) بایستی از آب نهرها استفاده نموده لیکن برای عبورهای بعدی به‌دلیل محدودیت وجود آب در نهرها برای طول 24 ساعت شبانه‌روز، لازم است که از اسکله‌های آماده در ساحل خودی استفاده شود.
ب) برای عبور اولیه ضروری است که:
اولاً کانالی به موازات ساحل خودی احداث شود به قسمی که نهرها به یکدیگر مرتبط گردند تا چنانچه به‌هنگام عملیات استفاده از یکی از آنها با مشکل مواجه شود، بتوان نهرهای دیگر را به‌آسانی مورد بهره‌برداری قرار داد.
ثانیاً با استفاده از دریچه‌های بتونی می‌توان آب نهرها را به‌هنگام مد سد کرده و ذخیره نمود و در موقع عملیات با باز کردن دریچه‌ها آب را برای عبور نیروهای موج اول روان ساخت.
ج) ساحل دشمن را بایستی با اسکله‌های موقت برای روز اول عملیات آماده نمود.
د) نیروهای شناسایی و خطشکن با تمرین‌های مداوم و مانور در منطقه مشابه از هر نظر ورزیدگی لازم را به دست می‌آورند.
س) معابر ورودی به دشمن دقیقاً مشخص شده و لازم است هر لشکر به معابر لشکرهای مجاور کاملاً آشنا باشد تا بتواند به‌هنگام ضرورت از دیگر معابر استفاده نماید.
ط) به‌علت محدودیت وجود آب کافی در نهرها و مشکلات ناشی‌از جزرومد در ساحل خودی و در ساحل
دشمن لازم است که عبور در حداقل زمان ممکن صورت پذیرد. لذا ضروری است که نیروهای خطشکن از هر نظر آمادگی‌های لازم را برای شکستن و پاک‌سازی سریع خط اول به دست آورند تا قادر باشند که در مدت محدود مد، عمده نقل‌وانتقالات را به انجام رسانند.
موارد زیر بایستی در شکستن خط دقیقاً بررسی و مشخص شود:
الف) نحوه سازماندهی غواص‌ها در ساحل دشمن و الحاق غواص‌ها به همدیگر و انجام حرکت هماهنگ هر محور.
ب) نحوه عبور از موانع، اتخاذ تدابیر لازم ازنظر شیوه عبور، همراه بردن وسایل و ابزار لازم و نیز ارائه آموزش‌های متناسب به نیروها.
ج) نحوه پاک‌سازی سنگرها و الحاق نیروها با همدیگر در خط اول، چه در ردیف اول و چه در ردیف دوم.
د) نحوه ارتباط صحیح نیروهای موج اول ازطریق بی‌سیم و یا علامت‌های مخصوص با نیروهای تک‌ور موج دوم جهت پیوستن به آنها.
س) باز کردن معبر و عریض نمودن آن برای نیروهای تک‌ور موج دوم به قسمی که این نیروها بتوانند به‌سهولت و با سرعت از موانع دشمن عبور نمایند.
ص) توجه به احتمال دو ردیفی بودن خط اول پدافندی دشمن.
در پاک‌سازی خطوط پدافندی دشمن توجه به نکات زیر کاملاً ضروری است.
الف) پاک‌سازی نیروهای احتیاط اول دشمن که معمولاً در فاصله یک الی دو کیلومتری خط اول در سنگرهای تجمعی قرار دارند.
ب) پاک‌سازی کامل منطقه که احتمالاً ممکن است به‌دلیل موانع طبیعی تا صبح به طول انجامد.
ج) ارائه آموزش‌های لازم به نیروهای پاک‌سازی‌کننده برای جنگ در نخلستان و عبور در داخل نخل‌ها.
د) به‌دلیل وجود موانع متعدد الحاق (نخل، نهر، آب‌گرفتگی) لازم است که ارتباطات قوی بین نیروهای پاک‌سازی‌کننده برقرار گردد تا از پراکندگی و احیاناً مفقود شدن نیروها جلوگیری گردیده و سازمان آنها از هم پاچیده [پاشیده] نشود. برای این منظور گردان‌های پاک‌سازی‌کننده می‌بایستی به بی‌سیم‌های تاکی واکی بیشتری مجهز باشند.
توجه به دو نکته مهم پدافندی
· چنانچه لشکری نتواند تمامی خط اول پدافندی دشمن را پاک‌سازی نماید، دراین‌صورت لازم است تا به‌منظور فرونشاندن آتش باقیمانده دشمن که حتی ممکن است تا چندین روز از درون سنگرهای پاک‌سازی‌نشده نیروهای خودی را هدف قرار دهد، یگان تک‌ور در روبه‌روی قسمت پاک‌سازی‌نشده پدافند نموده و با اجرای آتش پرحجم تیربار و خمپاره بر روی مواضع پاک‌سازی‌نشده، دشمن را از اجرای آتش بر معابر ورودی و رفت‌وآمد قایق‌های خودی بازدارد.
· همچنین بایستی در جبهه شمالی قرارگاه کربلا، یکی از یگانهای احتیاط با پدافند مؤثر در مقابل خط دشمن، هر نوع حرکت و عکس‌العملی را از دشمن سلب نماید.
نیروهای موج دوم (ردیف دوم) مسئولیت تصرف هدف و پدافند منطقه تصرفشده را بر عهده دارند. دراین‌خصوص رعایت موارد زیر ضروری است:
الف) پاک‌سازی حداقل یک الی دو کیلومتر مقابل خطی که بایستی روی آن پدافند شود. چنانچه سنگرهایی که مجهز به آتش می‌باشند به‌درستی پاک‌سازی نگردند، در فردای عملیات مزاحمت‌ها و دردسرهایی را برای نیروهای پدافندکننده به وجود خواهند آورد.
ب) حصول اطمینان از مطابقت داشتن خط پدافندی با خط پدافندی طرح‌ریزی‌شده. برای نیل بدین منظور بایستی هم ازطریق تطبیق اطلاعات به‌دست‌آمده از نیروهای پدافندکننده با اطلاعات سابق و هم ازطریق اعزام عناصری مسئول ازطرف یگان عمل‌کننده اطمینان لازم را به دست آورد.
ج) الحاق نیروها به‌صورت کامل روی خط پدافندی طرح‌ریزی‌شده.
د) احداث خط پدافند و یا تقویت آن درصورتیکه از قبل وجود داشته باشد. این امر بایستی ازطریق کیسه شنی، کانال‌کنی، آرایش سنگرهای پراکنده و احداث میادین مین تعجیلی و با فرصت صورت پذیرد. دراین‌صورت لازم است که نیروهای پدافندکننده وسایل و ابزار سنگرکنی لازم را (ازقبیل پلیت، الوار، ...) با خود همراه داشته باشند.
س) هماهنگی کامل بین ادوات و توپخانه از یک‌سو و نیروهای پدافندکننده از سوی دیگر ازطریق وحدت در دیدبانی، وحدت در فرکانس‌های ارتباطی و وحدت بین عناصر ادوات و توپخانه با نیروهای پدافندی.
ص) رسانیدن سریع وسائل سنگین ازقبیل لودر، بلدوزر، سلاح‌های سنگین و نیمه‌سنگین به خط پدافندی خودی.
ط) آرایش سلاح‌های ضدتانک (106، تاو، مالیوتکا) و رسانیدن تانک‌ها در اولین فرصت به خط پدافندی برای حصول اطمینان بیشتر در حفظ هدف و کم نمودن تلفات.
ع) حداکثر استفاده از موانع موجود در منطقه دشمن برای پدافند (نخل، سنگر، خاکریز و کانال‌های موجود).
ق) سازماندهی نیروهای خطشکن، پاک‌سازی‌کننده و پدافندکننده براساس مأموریت محوله و تجهیز آنها به ابزار و سلاح‌های مناسب.
دشمن در روزهای اول عملیات - که وضعیت پدافند هوایی در خطوط مقدم خودی چندان قوی و مناسب نیست - نهایت استفاده را از هواپیماها و هلیکوپترهای خود برای انهدام نیروهای خودی به عمل خواهد آورد. هلیکوپترهای دشمن علاوه‌بر انهدام نیروها، دشمن را در دیدبانی و کسب اطلاعات لازم از عقبه خودی یاری می‌دهند. همچنین به‌هنگام شروع پاتک‌ها، فرماندهان یگانهای زرهی سوار بر هلیکوپتر و از روی آسمان یگانهای زرهی و مکانیزه را فرماندهی می‌کنند. ازاین‌رو لازم است تا برای مقابله با حرکت هلیکوپترها و هواپیماهای دشمن در اولین روز و اولین روزهای عملیات حساب جدی گشوده شود و وسایل پدافند هوایی در اولین روز عملیات به خطوط مقدم انتقال یافته و در پشت مواضع پدافندی استقرار یابند.
زمین و ساحل خودی بایستی به‌گونه‌ای آماده شود تا بتوان وسایل و ابزار مورد نیاز عملیات را به‌آسانی تا لبه ساحل حمل نمود. همچنین لازم است که مواضع مناسبی برای استقرار توپخانه و ادوات احداث گردیده و تدابیر لازم برای مصون نگه داشتن عقبه خودی از آتش توپخانه و بمباران هواپیماهای دشمن اتخاذ گردد.
باتوجه‌به ویژگی‌های خاص منطقه عملیات، بایستی موارد زیر دقیقاً آموزش داده شود:
الف) آماده نمودن وضعیت روحی و جسمی رزمندگان با محیط جدید (نخل، رودخانه، ...). لذا اکثریت نیروها بایستی یک دوره آموزش عمومی خاص را گذرانیده و با مانور و تمرین کافی از هر نظر با منطقه عملیات و شرایط حاکم بر آن آشنا گردند.
ب) آموزش مداوم و سنگین غواصی به‌قسمی که هریک از غواص‌ها بتوانند به‌راحتی در نقطه مورد نظر خود پیاده شوند. برای هر گردان تعداد 50 نفر غواص مورد نیاز است. بنابراین یک لشکر 10 گردانی احتیاج به 500 نفر غواص دارد.
ج) علاوه‌بر غواصی، نحوه شکستن خط، عبور از موانع دشمن، نحوه پاک‌سازی ردیف اول و ردیف دوم خط اول و نحوه الحاق در خط با یکدیگر از عمده موضوعات آموزشی است.
د) آموزش نحوه سازماندهی اولیه نیروهای خطشکن در آن‌سوی ساحل و آرایش مجدد برای هجوم به دشمن.
س) آموزش نحوه استفاده از نخل برای آفند و پدافند؛ نحوه عبور از میان نخل‌ها؛ نحوه عبور از نهرها؛ نحوه الحاق در بین نخل‌ها باتوجه‌به وجود دشمن در نخلستان، کنار جاده‌ها و یا سد نهرها.
ص) آموزش دقیق سنگرسازی با کیسه شنی و یا حفر کانال و استفاده از موانع برای پدافند.
ط) آموزش ایجاد هماهنگی و وحدت عمل بین ادوات، گردان‌های پاک‌سازی‌کننده و گردان‌های پدافندکننده.
ق) تمرین و مانور به‌قسمی که هر گردان مانور مشابه عملیات خود را انجام دهد و کلیه نارسایی‌ها و مشکلات را در عمل و قبل از هجوم انشاءالله برطرف کند.
در پایان از خداوند متعال سلامتی و طول عمر حضرت امام روحی له الفدا و پیروزی عاجل رزمندگان اسلام را مسئلت می‌نماید.
و من الله التوفیق
فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی - محسن رضایی»(1)
1) 24. سند شماره 122264 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
قرارگاه کربلای2 پس از بررسی‌ها، مشورت‌ها و بحث‌های کارشناسی درمورد طرح مانور و سازمان رزم این قرارگاه برای اجرای عملیات در منطقه فاو، امروز با صدور ابلاغیة "تغییرات در دستور عملیات" مأموریت یگانهای تحت امر را به شرح زیر ابلاغ کرد:
الف) مأموریت
قرارگاه عملیاتی کربلای2 با یگانهای زیر امر در منطقه عمومی فاو از نهر ابودگل تا نهر محسنین عملیات کرده و ضمن انهدام دشمن و پاک‌سازی و تصرف این منطقه پشت خط سبز پدافند می‌نماید.
· حد عملیاتی: از نهر ناصر تا نهر محسنین
· ضمن انجام شناسایی لازم از این منطقه، پس از ابلاغ زمان عملیات، با حمله به نیروهای بعثی و انهدام آنها منطقه واگذاری را پاک‌سازی و تصرف کرده و پشت جاده اول فاو - بصره پدافند کنید.
· آماده باشید ضمن هماهنگی کامل با تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)، به‌محض شکستن خط، این یگان را جهت پدافند از جناح راست عملیات، از خط خود عبور دهید.
· حد واگذاری: جناح راست لشکر5 نصر پس از شکسته شدن خط دشمن
· ضمن هماهنگی با لشکر5 نصر، آماده باشید در زمان تعیین‌شده از منطقه لشکر5 عبور کرده در جناح راست لشکر مذکور پدافند نموده و آماده باشید بنا به دستور تا پشت یکی از نهرهای دشمن را پاک‌سازی و پدافند نمایید.
· هرگونه شناسایی از دشمن در منطقه واگذاری و استقرار در محدوده لشکر5 نصر را با این یگان هماهنگ کنید.
· حد واگذاری: از نهر منطقه تا نهر ناصر
· ضمن انجام شناسایی لازم از منطقه واگذاری، به‌محض شروع زمان عملیات با حمله به نیروهای بعثی آنها را منهدم و منطقه واگذاری را پاک‌سازی نموده و پشت جاده دوم فاو - بصره پدافند نمایید.
· آماده باشید پس از رسیدن به جاده دوم بنا به دستور تک را ادامه دهید و تا پشت جاده سوم ادامه عملیات داده و پدافند نمایید. ضمناً برای استقرار و عبور لشکر8 نجف هماهنگی لازم را به عمل آورید.
· در مرحله اول عملیات، احتیاط منطقه لشکر31 عاشورا قرار بگیرید و درصورت نیاز در رسیدن این لشکر به هدف خود، به کار گرفته شوید.
· ضمن هماهنگی کامل با لشکر31 عاشورا، آماده باشید در مرحله دوم از منطقه آن لشکر عبور کرده و درحد واگذاری، دشمن بعثی را پاک‌سازی و پدافند نمایید.
· حد واگذاری: از نهر ارزق تا نهر منطقه
· ضمن انجام شناسایی از محدوده واگذاری‌شده، در زمان تعیین‌شده با حمله به نیروهای دشمن در منطقه مخازن نفتی و شهرک فاو آنها را منهدم نموده و ضمن تصرف منطقه مذکور در محل تلاقی جاده دوم و سوم فاو - بصره پدافند نمایید.
· آماده باشید درصورت رسیدن به هدف واگذاری، بنا به دستور تک خود را تا انتهای جاده پایگاه موشکی ادامه دهید.
· هماهنگی لازم برای عبور لشکر17 علیبنابیطالب(ع) و استقرار آن یگان در منطقه واگذاری به عمل آورید.
· در مرحله اول عملیات احتیاط منطقه لشکر25 کربلا قرار گرفته و درصورت نیاز در رسیدن این لشکر به هدف خود به کار گرفته شوید.
· ضمن هماهنگی با لشکر25 کربلا، آماده باشید در مرحله دوم از منطقه این لشکر عبور کرده و دشمن بعثی را پاک‌سازی و پشت جاده پایگاه موشکی پدافند نمایید.
· حد واگذاری: از نهر ابودگل تا نهر ارزق
· پس از انجام شناسایی از منطقه واگذاری، در زمان تعیین شده، از انتهای شرق شهرک فاو تا کوت حاج‌رشید با حمله به دشمن، آنها را منهدم نموده و ضمن تصرف منطقه مذکور، پشت جاده سوم فاو - بصره درحد واگذاری پدافند کنید.
· آماده باشید بنا به دستور عملیات خود را تا کنار خور عبدالله ادامه دهید.
· هماهنگی لازم را برای عبور لشکر27 حضرت رسول(ص) و استقرار آن یگان را در منطقه واگذاری به عمل آورید.
·
تصویر
· در مرحله اول عملیات، احتیاط منطقه لشکر7 ولیعصر(عج) قرار گرفته و درصورت لزوم در رسیدن این لشکر به هدف خود به کار گرفته شوید.
· ضمن هماهنگی با لشکر7 ولیعصر(عج) آماده باشید در مرحله دوم از منطقه آن لشکر عبور کرده و دشمن بعثی را پاک‌سازی و در امتداد جاده پایگاه موشکی و کنار خور عبدالله درحد واگذاری پدافند نمایید.
یگانهای احتیاط لشکرهای خطشکن: لشکر14 امام حسین(ع) احتیاط لشکر5 نصر؛ لشکر8 نجف اشرف احتیاط لشکر31 عاشورا؛ لشکر17 علیبنابیطالب(ع) احتیاط لشکر25 کربلا؛ لشکر27 حضرت رسول(ص) احتیاط لشکر7 ولیعصر(عج).
ب) دستورات هماهنگی
حفاظت اطلاعات را برای استقرار در منطقه، شناسایی مواضع دشمن و تردد در منطقه رعایت نمایید.
به‌منظور جلوگیری از برخورد با یکدیگر، برای استقرار در منطقه و شناسایی از مواضع دشمن، با یگانهای همجوار هماهنگ کنید.
آموزش لازم و سازماندهی مناسب با عملیات از موارد مهم محسوب می‌شود. لذا درجهت بالا بردن کیفیت نیروها نهایت تلاش را به کار گیرید.
در این عملیات واحد ادوات می‌تواند نقش مؤثری ایفا کند. برای به‌کارگیری این واحد هرچه بیشتر تلاش کنید.
برای تخلیه مجروحان و شهیدان تدابیر لازم اتخاذ گردد تا تلفات و مفقودان به حداقل برسد.
درجهت تأمین مهمات و غذای نیروهای در خط، قبل از عملیات اقدامات اساسی به عمل آورید.
درجهت تأمین آتش پشتیبانی مورد نیاز و پدافند هوایی لازم از منطقه اقدامات لازم را به عمل آورید.
درجهت حفظ و تثبیت مواضع تصرفشده تدابیر لازم را همراه با برآورد دقیق از امکانات و نیازهای مهندسی به عمل آورده و پای کار ببرید.
ارتباط مخابراتی خود را قبل از عملیات با استفاده از سیم ایجاد کرده و در موقع عملیات حداکثر تلاش خود را برای ارتباط یگانهای عمل‌کننده و قرارگاه مربوط حفظ نمایید.
درجهت الحاق با یگانهای همجوار در عملیات هماهنگی‌های لازم را به عمل آورید.
قرارگاه‌های رده جلویی خود را تعیین و مختصات آن را به اطلاع این قرارگاه برسانید.
جهت عبور وسایل سنگین و انتقال امکانات سبک شناور خود، تدابیر لازم را اتخاذ نمایید.
درجهت احداث پل با مهندسی همکاری لازم را به عمل آورید.(1)
1) 1. سند شماره 11262 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ابلاغیه فرماندهی قرارگاه کربلای2 به یگانهای تحت امر، 1/10/1364.
1
تصویر
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در ابلاغیه‌ای رحیم صفوی را با حفظ سمت به‌عنوان جانشین خود در امور جنگ معرفی کرد و در نامهای به فرماندهان نیروی دریایی و نیروی هوایی سپاه پاسداران دستور داد که دستورهای رحیم صفوی را در امور عملیات، اجرا کنند. ابلاغیه محسن رضایی به رحیم صفوی چنین است:
«از آنجایی که جنگ ما عمدتاً زمینی است، لذا شما با حفظ سمت و مسئولیت سابق که اداره نیروی زمینی سپاه است، به‌عنوان جانشین اینجانب در جنگ هم هستید. لذا یا بخشی از ستاد نیروی زمینی را مجهز به اداره جنگ کنید یا ستاد تاکتیکی جداگانه درست کنید و یا معاونت عملیات نیروی زمینی را مجهز به عناصر لازم برای اداره جنگ کنید.»(1)
نامه فرمانده کل سپاه به برادران علایی و رفان فرماندهان نیروی دریایی و نیروی هوایی سپاه پاسداران چنین است:
«از آنجایی که برادر رحیم جانشین اینجانب در امر جنگ (عملیات) هم هست، لذا کلیه دستورات ایشان را بایستی عمل کنید. بدیهی است این دستورات درمورد انجام عملیات در جنگ است، ولی امور جاری دفاع از کشور و پدافند مستمر (گشت، بازرسی، مراقبت و مقابله‌به‌مثل) به‌عهده خودتان می‌باشد.»(2)
2
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در نامهای به آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، هلیکوپترهای مورد نیاز برای عملیات در منطقه فاو را اعلام کرد:
«با اهداء سلام و تحییات، بدین‌وسیله برآورد نیازمندی‌های هلیکوپتری عملیات فدک را به شرح زیر به استحضار می‌رساند:
هلیکوپتر شنوک 10 فروند
هلیکوپتر 214 60 فروند
هلیکوپتر 205 8 فروند
هلیکوپتر کبرا 20 فروند
خواهشمند است به نزاجا دستور فرمایید تا کلیه هلیکوپترهای فوق‌الذکر را تحت فرماندهی واحد و با ستاد پشتیبانی مربوطه از تاریخ 10/10/1364 تحت کنترل عملیاتی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه قرار دهند. همچنین لازم است که فرماندهی هوانیروز به منظور پیشگیری از مشکلات گذشته پیش‌بینی‌های لازم را در تأمین تجهیزات و امکانات پشتیبانی به عمل آورده و حداکثر تا 5/10/1364 ضمن معرفی به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) هماهنگی‌های لازم را با برادر صادق حیدرخانی مسئول سپاه در این امور به عمل آورند. خداوند بر طول عمر و سلامتی امام عزیز و یاران صدیقش بیفزاید.»(1)
1
درپی جلسات روزهای گذشته درباره طراحی و آماده‌سازی عملیات‌های پشتیبانی، به‌ویژه دو طرح عملیاتی حنین و تبوک برای اجرا در شمال هورالهویزه، فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه امروز در نامهای به فرماندهی قرارگاه کربلای1، سازمان رزم این دو طرح را به شرح زیر را ابلاغ کرد:
«پیرو دستورالعمل 23/9/64 و دستور شفاهی 30/9/64، سازمان رزم ذیل جهت شناسایی و آماده‌سازی عقبه خود ابلاغ می‌گردد. توضیح اینکه این یگانها باید طوری توجیه شوند که آمادگی اجرای مأموریت در منطقه فدک را نیز داشته باشند.
منطقه حنین: لشکر27 حضرت رسول(ص)، لشکر17 علیبنابیطالب(ع)، تیپ9 بدر، تیپ32 انصارالحسین(ع).
منطقه تبوک: لشکر8 نجف، لشکر25 کربلا، لشکر14 امام حسین(ع).»(2)
2
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه امروز در نامهای به فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) نوشت: «نظر به نیاز منطقه فدک به فرش باتلاقی از نوع آلومینیمی، ترتیبی اتخاذ فرمایید از فرش باتلاقی که به‌وسیله پشتیبانی جنگ مورد آزمایش قرار گرفته، به مقدار شش کیلومتر و عرض چهار متر حداکثر تا تاریخ 25/10/64 تهیه و دراختیار یگانهای عمل‌کننده قرار داده شود.»(3)
3
آماده‌سازی هر منطقه برای عملیات نیاز به تلاش فراوان، به‌ویژه ازجنبه اقدامات مهندسی دارد. جزیره آبادان و به‌خصوص بخش جنوبی آن، منطقه گسترده‌ای است که باید برای اجرای عملیات بزرگ سال 1364 آماده‌سازی می‌شد. هرچند قرار است عملیات با حمله به نیروهای ارتش عراق در غرب اروندرود و تصرف منطقه فاو اجرا شود، لازمه اجرای چنین عملیات بزرگی، آماده‌سازی منطقه شرق اروند از جنبه‌های مختلفی است. منطقه‌ای که دارای عوارض و موانع
1) 4. سند شماره 441463 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1/10/1364.
2) 5. سند شماره 11157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ابلاغیه فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه به فرماندهی قرارگاه کربلا، 1/10/1364.
3) 6. سند شماره 11295 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه به فرماندهی قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص)، 1/10/1364.
طبیعی و مصنوعی بسیاری است؛ ازجمله: رودخانه اروند؛ ساحل‌های باتلاقی آن؛ نهرهای متعددی که از اروندرود منشعب می‌شود؛ نخلستان‌های حاشیه اروند؛ زمینهای باتلاقی، گلی یا بسیار مرطوب؛ و نیز حضور ساکنان محلی و حضور نیروهایی از ژاندارمری و... . منطقه‌ای با این وضعیت باید برای استقرار نیروهای عمل‌کننده و پشتیبانی؛ استقرار انواع سلاح‌های سنگین ازجمله توپ‌های دوربرد به تعداد بسیار؛ عبور یا استقرار انواع تجهیزات سنگین نظامی و مهندسی؛ عبور انواع خودروهای سبک و سنگین؛ استقرار سایت‌های دفاع هوایی و... آماده شود. آماده کردن چنین منطقه‌ای با تجهیزات و امکانات ناکافی در مدتی محدود و درعین‌حال رعایت‌کردن اصول حفاظتی برای جلوگیری از هشیاری دشمن، کاری است بسیار دشوار و در شرایط عادی نشدنی، اما برای اجرای عملیات باید این مقدمات فراهم می‌شد.
درپی بررسی‌هایی که در جلسات قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در روزهای گذشته درباره وضعیت آماده‌سازی این منطقه عملیاتی انجام شد و یگانهای مأمور اجرای عملیات، اقدامات انجام‌شده و کارهای باقیمانده را گزارش دادند و مشکلات موجود در مسیر آماده شدن این منطقه را بیان کردند، شامگاه امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران و مسئولان رده اول مهندسی سپاه و جهاد به این موضوع پرداخته شد.(1)البته آنچه در این جلسه بررسی شد موضوع‌های کلی و مأموریت‌های قرارگاه و یگانهای مهندسی سپاه پاسداران و جهاد سازندگی برای آماده‌سازی منطقه بود که بیشتر اقدامات لازم در محدوده شرق جاده آبادان - خسروآباد - اروندکنار را در بر می‌گرفت و غیر از مأموریت یگانهای رزمی در آماده‌سازی منطقه و محدوده مأموریتشان بود که در جلسه‌های روزهای قبل بررسی گردید.
به‌طورکلی در این جلسه به آماده‌سازی، تعریض و ترمیم جاده‌هایی که از قبل وجود داشته، وضعیت پیشرفت احداث جاده‌های جدید، میزان پیشرفت کار احداث مواضع توپ‌ها و سلاح‌های سنگین، احداث پلهای ضروری، آماده‌سازی و تجهیز بیمارستان‌ها، برپا کردن دکل‌های دیدبانی، احداث قرارگاه‌های فرماندهی، آماده‌سازی ساحل اروند برای پهلوگیری شناورها، چگونگی عبور دادن تجهیزات سنگین از اروندرود، تأثیر جزرومد بر انتقال تجهیزات از اروندرود، و نیز مشکلات و کمبودهای کندکننده کارها، فراهم‌سازی زمینه دفاع از منطقه
1) این جلسه در پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) از ساعت 19:45 تا 22 تشکیل شد و در آن محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، سیدمهدی مبلغ، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، محمد ستاری وفایی (مهندسی قرارگاه خاتم(ص))، محمود اشجع (قرارگاه مهندسی صراط)، حمید سلیمی (قرارگاه مهندسی صراط)، مهدی ورشابی (از مسئولان مهندسی جهاد سازندگی)، عطار (فرمانده لشکر مهندسی 42 قدر) و علی عبداللهی (مسئول طرح و عملیات قرارگاه خاتم(ص) سپاه) و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
تصرفشده و همچنین اقدامات مهندسی در منطقه هور و تلاش‌هایی که برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در این منطقه می‌شود، پرداخته شد.
در ابتدای جلسه، سیدرحیم صفوی با بیان اینکه مهندسی سه کار عمده دارد: آماده‌سازی منطقه، عبور از اروند و پدافند؛ از محمد ستاری وفایی (از مسئولان مهندسی قرارگاه خاتم) خواست تا به شرح اقدامات انجام‌شده در شرق جاده آبادان - اروندکنار بپردازد. آقای وفایی و دیگر مسئولان مهندسی اقدامات انجام‌شده ازجمله آماده‌سازی جاده‌ها، واگذاری کمپرسی به قرارگاه نوح و تیپ‌های مهندسی، وضعیت جاده‌های احداث‌شده و در دست آمادگی و ایجاد مواضع توپ‌های دوربرد را توضیح دادند. مهدی ورشابی از مسئولان مهندسی جهاد سازندگی نیز وضعیت پیشرفت مأموریت‌های مهندسی واگذارشده به جهاد را شرح داد. مسئولان مهندسی با بیان اینکه برای آماده‌سازی جاده‌های منطقه درمجموع نیاز به 400 هزار متر مکعب شن است که باید از نقاط دوردست ازجمله رامهرمز و نقاطی که برخی حدود 300 کیلومتر با این منطقه عملیاتی فاصله دارند، به منطقه منتقل شود، خواستند تا فرماندهان از کارهای بسیاری که تاکنون شده است، بازدید کنند. حمید سلیمی از مسئولان قرارگاه مهندسی صراط نیز گفت که چهار جاده‌ای که در این منطقه به‌عهده ما بوده تا 20 روز دیگر تمام می‌شود.
فرماندهان سپاه ضمن تأیید اینکه کار بسیاری انجام‌گرفته، بر ضرورت تسریع کارها و کامل کردن مأموریت‌های واگذار شده تأکید کردند.
محسن رضایی از مهدی ورشابی خواست تا نیروها و ماشین‌آلات زیر امرش را برای آماده‌سازی جاده نهر قاسمیه - که یک جاده اساسی است - متمرکز کند و رحیم صفوی نیز بر ضرورت ایجاد دو پل دوبه‌ای در امتداد همین جاده و احداث پد (جایگاه فرود) هلیکوپتر در جاده ماهشهر تأکید کرد.
مسئولان مهندسی دلایل کندی کارها را چنین برشمردند: کمبود کمپرسی؛ ممانعت واحد حفاظت از کار کمپرسی‌ها در شب‌ها با چراغ روشن به دلیل رعایت اصول حفاظتی؛(1)کمبود نیرو؛ بارندگی؛(2)خیسی و رطوبت زیاد زمین منطقه؛(3)انتقال شن و خاک از مسافت‌های طولانی به منطقه، سیل بردن بخشی از خط آهن و توقف قطاری که در انتقال
1) وسایل مهندسی (کمپرسی و...) که دراختیار سپاه یا جهاد بود، رانندگان آنها شب‌ها نیز با چراغ خاموش و در تاریکی فعالیت می‌کردند، ولی کمپرسی‌های مردمی به‌دلیل آشنا نبودن کافی با منطقه، از تردد در شب‌ها بدون چراغ روشن خودداری می‌کردند.
2) به‌گفته مسئولان مهندسی با هر بارندگی شدید در منطقه، فعالیت‌های جاده‌سازی یک تا دو هفته متوقف می‌شد؛ به‌دلیل وضعیت زمین منطقه، فرو نرفتن آب و باتلاقی شدن زمین.
3) باتوجه‌به ارتفاع ناچیز زمینهای منطقه نسبت به سطح دریا، این زمین‌ها برای جاده‌سازی استحکام لازم را نداشت و به زیرسازی و شن‌ریزی بسیار نیاز داشت و درحالی‌که در زمینهای عادی و خشک نیم متر زیرسازی و شن‌ریزی کفایت می‌کند، در این منطقه برای جاده‌سازی باید یک‌ونیم متر زیرسازی و شن‌ریزی می‌شد که میزان کار لازم را چند برابر می‌کرد.
شن همکاری می‌کرده است؛ کمبود فرصت؛ اقدام دشمن به بمباران نقاطی که در آن فعالیت‌های مهندسی انجام می‌شود.(1)
انتقال تجهیزات سنگین ازجمله لودر و بلدوزر به ساحل دشمن در اولین ساعت‌های شروع عملیات و زدن خاکریز و جان‌پناه برای رزمندگانی که در آغاز عملیات خط دشمن را می‌شکنند و ایجاد خطی در مقابل قوای دشمن برای دفاع از مناطق تصرفشده، از دغدغه‌های مهم فرماندهی عملیات است. محسن رضایی دراینباره از وضعیت نهرها و نهرهای مناسب برای عبور تجهیزات سنگین و میزان ارتفاع آب آنها در وضعیت مدوجزر آب سؤال کرد و ضمن تأکید بر ضرورت رساندن وسایل مهندسی در اولین ساعت‌های عملیات و بیان اینکه در منطقه فاو، جنگ ما جنگ مهندسی است،(2)از مسئولان مهندسی خواست که برای این عبور دشوار، تلاش و ابتکارهای لازم را از قبل به عمل آورند شب عملیات تا قبل از اینکه مدِّ آب به پایان برسد، از این وضعیت مناسب آب، حداکثر استفاده را برای انتقال وسایل مهندسی ببرند. وی تأکید کرد که پیش‌بینی‌های لازم از قبل بشود و طوری نباشد که پس از عبور از اروند، در ساحل دشمن دنبال محل مناسب برای پیاده‌کردن تجهیزات بگردید؛ مثلاً اگر لازم است از فرش باتلاق استفاده کنید و...
رحیم صفوی نیز بر ضرورت شناخت دقیق نقطه‌به‌نقطه ساحل خودی و ساحل دشمن و پیدا کردن جای مناسب و آمادگی برای سوار کردن تجهیزات سنگین روی شناورها در ساحل خودی و نیز جای مناسب برای پیاده کردن این تجهیزات در ساحل دشمن، تأکید کرد.
از دیگر دغدغه‌های مهمِ فرمانده کل سپاه، احداث سایت سیستم موشکی دفاع هوایی هاگ (هاوک) و هماهنگی با نیروی هوایی ارتش برای مشخص‌کردن محل مناسب برای احداث این سایت است که دستور پیگیری و تسریع در این کار را داد. وی از مسئولان مهندسی نیز خواست که برای ایجاد دو پل دوبه‌ای روی رودخانه بهمنشیر، ساحل‌سازی و اقدامات لازم انجام شود. وی همچنین برای احداث یک قرارگاه بتنی در کنار اروندرود روبه‌روی شهر فاو برای استقرار فرماندهی عملیات و نیز احداث قرارگاهی برای استقرار جانشین فرمانده کل قوا (آقای هاشمی) و برگزاری جلسات اصلی در آن، دستورهای لازم را می‌دهد.
1) به‌گفته مهدی ورشابی، در یک محدوده صد در دویست متری فعالیت نیروهای جهاد سازندگی، هواپیماهای عراقی 7 بمب و راکت انداخته‌اند.
2) منظور تلاش نیروهای مهندسی برای زدن خاکریز و ایجاد جان‌پناه برای رزمندگان و اقداماتی همچون بریدن و تخریب جاده‌هایی است که تانک‌ها و خودروهای دشمن با عبور از آنها به نیروهای خودی حمله می‌کنند. این اقدامات مهندسی معمولاً درحالی انجام می‌شود که دشمن شدیدترین آتش‌های دوربرد و تیربارها را به‌سمت آنها اجرا می‌کند و سنگر‌سازان درحالی برای رزمندگان جان‌پناه درست می‌کنند که خود سنگری ندارند.
درپی این دستورها، مسئولان مهندسی به مشکلات هماهنگی با نیروی هوایی ارتش برای مشخص‌کردن محل سایت هاگ و نیز مشکلات تهیه پل دوبه‌ای و راه‌اندازی این نوع پل - که دو تا سه هفته زمان نیاز دارد - اشاره کردند. از سوی دیگر، حمید سلیمی از مسئولان مهندسی سپاه پاسداران، درباره اتمام 95 درصد کار احداث بیمارستان در منطقه چوئبده در نزدیکی بهمنشیر که دارای 18 اتاق عمل است؛ تجهیز بیمارستان آبادان در کیلومتر 15 جاده آبادان - ماهشهر و نیز احداث 6 دکل دیدبانی به ارتفاع 32، 48 و 60 متر در اطراف آبادان، جاده خسروآباد و شمال رودخانه بهمنشیر گزارش داد و افزود که اگر وسایل لازم را تأمین کنند آمادگی برای احداث دکل‌های ضروری دیگر نیز وجود دارد.
در این جلسه همچنین گزارشی از فعالیت‌های مهندسی، ازجمله جاده‌سازی و ترمیم جاده‌ها در مناطق مختلف عملیاتی، ازجمله منطقه هورالهویزه و مناطق عملیاتی یدکی و پشتیبانی داده شد.(1)
1
در جلسه دیگری در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه که از ساعت 22:10 آغاز شد و در ساعت 00:25 دقیقه بامداد پایان یافت، فرماندهان و مسئولان یگانهای زرهی سپاه پاسداران در حضور فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران ضمن بیان اوضاع گذشته واحدهای زرهی سپاه، به وضعیت نامناسب و مشکلات کنونی آنها و راه‌های برون‌رفت از این وضعیت پرداختند.(2)
در ابتدا، فتح‌الله جعفری مسئول زرهی سپاه به تشکیل سه تیپ زرهی در سپاه از سال 1362 و چگونگی آموزش و پشتیبانی و استعداد و توان رزمی آنها اشاره کرد، سپس به وضعیت یگانهای زرهی بعد از ادغام با لشکرهای پیاده، یعنی ادغام تیپ زرهی 28 صفر در لشکر25 کربلا، ادغام تیپ زرهی 72 محرم با لشکر8 نجف و ادغام تیپ زرهی 20 رمضان با لشکر27 حضرت رسول(ص) و وضعیت نامطلوبی که بعد از این ادغام‌ها بروز کرده است، پرداخت. سپس عباس سرخیلی و برادر بیات و نیز فتح‌الله جعفری و برادر قادری به بیان دلایل به‌هم‌ریختگی و آخرین وضعیت تیپ‌های زرهی و مشکلات بسیاری که دراین‌زمینه بروز کرده است پرداختند و در ادامه پیشنهادها و طرح‌های رفع مشکلات کنونی و نحوه به‌کارگیری یگانهای زرهی در عملیات‌های آینده و نیز نحوه عملیاتی کردن توان زرهی موجود برای اجرای عملیات بررسی شد.
1) 7. سند شماره 20768/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی مسائل مهندسی عملیات (1/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، نوار شماره 16931)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 50 - 1؛ و - سند شماره 21976/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی مسائل مهندسی عملیات (1/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، نوار شماره 16932)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 51 - 1؛ و - سند شماره 21977/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی مسائل مهندسی عملیات (1/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، نوار شماره 16933)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 3 - 1.
2) در این جلسه، محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، سیدمهدی مبلغ، جمال آبرومند (مسئول لجستیک جنوب)، فتح‌الله جعفری (فرمانده زرهی سپاه)، محمد پاکپور (جانشین فرمانده زرهی)، رضا امانی (مسئول طرح و عملیات زرهی)، قادری (پشتیبانی زرهی)، عباس سرخیلی (فرمانده سابق تیپ72 محرم)، بیات (معاون فرمانده تیپ زرهی 28 صفر) و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
در پایان، محسن رضایی تأکید کرد: «آقایان فتح‌الله جعفری، سرخیلی و بیات بروند نیروهایشان را جمع‌آوری کنند. به فرماندهان نواحی هم ابلاغ شود که نیروهایی که تجربه و تخصص زرهی دارند، اعزام کنند. اینها همه جمع شوند تا خودم برایشان صحبت کنم تا به یگانهای زرهی بروند که انشاءالله در این عملیات بتوانیم کاری بکنیم.»(1)
1
عزیز جعفری فرمانده قرارگاه کربلای1، دستورالعملی حفاظتی - امنیتی را برای اجرا در مناطق عملیاتی تحت امر (مناطق صف، تبوک و حنین) خطاب به فرماندهان یگانهای تابع صادر کرد که امروز به یگانها ابلاغ شد. گفتنی است مشابه همین دستورالعمل را قرارگاه کربلای2 به یگانهای تحت امر در منطقه فدک صادر کرده است. به این ترتیب، این دستورالعمل شامل همه یگانهای مأمور مستقر در سراسر جبهه جنوبی جنگ می‌شود. دستورالعمل چنین است:
«باتوجه‌به نزول رحمت الهی و هجوم راهیان کربلا به جبهه و وحشت دشمن از این حرکت مقدس، ضروری است فرماندهان نکات زیر را با دقت پیگیری نموده و از عواقب کوتاهی در اجرا، همگی از خداوند بهراسیم:
رعایت استتار کامل و اصل پراکندگی در مراکز تجمع نیروها.
احداث خاکریز در اطراف چادرها.
احداث کانال در اطراف چادرها جهت استفاده در مواقع خطر.
محل تجمع از خط اول حداقل 100 کیلومتر دور باشد.
واحد حفاظت را دررابطهبا انفجارات ساختگی در زاغه‌ها و یا نقل‌وانتقال مهمات فعال نمایید.
نیروهای واحد اطلاعات و مهندسی و واحدهای پیشرو را شدیداً کنترل و به تأیید واحد حفاظت برسانید.
به تدارکات دررابطهبا حفاظت از تخریب و انهدام اموال بیت‌المال آمادگی کامل بدهید.
با صحبت و سخنرانی از ایجاد جو و شایعات در یگان خود جلوگیری نمایید.
مکالمات تلفنی و نامه‌نگاری کلیه نیروها را کنترل نمایید.
جهت جلوگیری از تک‌های محدود دشمن نیروهای در خط را آمادگی کامل داده و شخصاً سرکشی نمایید.
هرگونه حادثه و اتفاقی را چه ازطرف دشمن و خودی گزارش نمایید.»(2)
2
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) دستورالعمل پدافند غیرعامل را جهت اجرا در مقرها و ابلاغ به کلیه یگانها، برای قرارگاه‌های کربلای1، کربلای2، نوح و قرارگاه مهندسی ارسال کرد. در این نامه آمده که جهت نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل، پنج روز بعد از ابلاغ، یک تیم از
1) 8. سند شماره 21360/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت یگانهای زرهی (1/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 16934)، راوی: جواد زمان‌زاده؛ و - سند شماره 17434/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت یگانهای زرهی (1/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 16935)، راوی: جواد زمان‌زاده؛ و - سند شماره 17494/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت یگانهای زرهی (1/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 16936)، راوی: جواد زمان‌زاده.
2) 9. سند شماره 11261 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه کربلای1 به فرماندهان یگانهای تابعه، 1/10/1364.
قرارگاه خاتم به کلیه قرارگاه‌ها و یگانها سرکشی خواهد کرد. دستورالعمل به این شرح است:
«به منظور دقت عمل و هوشیاری مواضع پدافند هوایی لازم است موارد ذیل رعایت شود:
گسترش جنگ‌افزار در مواضع پدافند، باتوجه‌به وسعت نقطه آسیب‌پذیر باشد.
تعیین سمت اصلی و سمت انتظار برای جنگ‌افزار.
تعیین نقطه نشانی در فاصله‌های مختلف و متناسب با برد جنگ‌افزار.
استفاده از دیدبانی بصری دقیق و مداوم.
برقراری ارتباط مخابراتی با منابع اعلام خبر (رادارهای منطقه‌ای و محلی و پست‌های اعلام خبر).
کم کردن ساعات پست خدمه برای جلوگیری از خستگی و بی‌تفاوتی.
توجیه پرسنل جنگ‌افزار نسبت به ضرورت و حساسیت موضوع.
تهیه عینک دودی مناسب برای خدمه جنگ‌افزار جهت دید بهتر در آفتاب.
ممنوع کردن مطالعه و گوش دادن به رادیو و هرگونه سرگرمی دیگر.
آمادگی و مجهز بودن خدمه ازنظر وضع ظاهری.
محوریابی جنگ‌افزار پس از هر درگیری.
تمیز و آماده نگه داشتن جنگ‌افزار برای درگیری و پیش‌بینی‌های لازم.
حتماً اطراف سنگر قبضه به‌وسیله گونی و خاک به ارتفاع حداکثر70 سانتی‌متر چیده شود و محل استقرار خدمه از استحکامات کافی برخوردار باشد.»(1)
1
فرمانده سپاه هفتم ارتش عراق(2)امروز با ابلاغ دستورالعملی به فرماندهان یگانهای تحت امر این سپاه، برای مقابله با حملات نیروهای ایران و استفادة مناسب از آتش توپخانه دستورهایی به آنان داده است.(3)در این دستورالعمل آمده است:
«1. فرماندهان با حضور در زمان و مکان مناسب و هدایت نیروهای احتیاط و بهره‌برداری صحیح از آتش و ایفای نقش، نبرد را به نفع یگانهای تحت فرماندهی خود خاتمه دهند.
1) 10. سند شماره 258357 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه کربلا به یگانهای تابع قرارگاه کربلا، 1/10/1364، به پیوست دستورالعمل قرارگاه‌های کربلای1، کربلای2، نوح و قرارگاه مهندسی.
2) سپاه هفتم ارتش عراق که بعد از عملیات خیبر (سال 1362) تأسیس شد، مأموریتش در این زمان (سال 1364) دفاع از منطقه ابوالخصیب تا فاو و ام‌القصر بود. این سپاه دارای 3 لشکر پیاده، 20 گردان تانک و 4 گردان توپخانه بود.
3) این سند در بهمن 1364 در جریان عملیات والفجر8 از یکی از سنگرهای ارتش عراق به دست آمد.
اجرای دقیق آتش روی تجمعات دشمن مستلزم برخورداری از افسران دیدبان دارای صلاحیت و وسایل ارتباط مستقیم؛ مشخص کردن تعداد و نوع واحدهای آتش و تعداد گلوله‌های اختصاص‌یافته به هر توپ؛ استعداد نیروهای دشمن و محل‌های تمرکز آنها است.
برای تضمین صرفه‌جویی در مهمات هر یگان موظف است استعداد دقیق، محل استقرار و خطرناک‌ترین راهکارهای دشمن نسبت به موضع پدافندی خودی را تعیین کند.»(1)
1
در درگیری‌های امروز کردستان، دو نیروی خودی شهید و دو تن از افراد کومه‌له کشته و سه نفر نیز تسلیم شدند.
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، نیروهای بسیج پایگاه‌های حاج عبدول در منطقه بانه، امروز پس از تعویض، به‌دلیل بسته شدن جاده براثر بارش برف، برای استراحت به‌طرف روستا حرکت کردند که در پیشاپیش آنان برادر پاسدار حسینعلی محمدی مسئول گروهان، وارد روستا شد و در محاصره افراد گروه کومه‌له قرار گرفت و با آنها درگیر شد. درپی آن، نیروهای دیگر با حمله‌ای سریع ارتفاعات را گرفتند. در این درگیری برادر محمدی به شهادت رسید و دو نفر از افراد کومه‌له کشته شدند.
قرارگاه حمزه سیدالشهدا در گزارشی دیگر اعلام کرد که پایگاه‌های کوخان و سیوچ از توابع بانه با افراد دمکرات درگیر شدند که خسارتی نداشته است. در منطقه اشنویه نیز نیروهای گردان میرآباد، ساعت 9 شب با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که تلفاتی نداشته است. از سوی دیگر، در منطقه مریوان، سه نفر حدود 15 ساله، بدون سلاح، تسلیم نیروهای خودی شدند و خود را از گروه کومه‌له معرفی کردند.(2)
به نوشته نشریه رویدادها، احمد حسینی پاسدار وظیفه و ساکن یکی از روستاهای میاندوآب که برای مرخصی به روستای خود رفته بود، امروز به‌دست افراد حزب دمکرات به شهادت رسید.(3)
2
امروز کاروان‌هایی از نیروهای رزمی و تخصصی داوطلب از شهرهای مختلف کشور عازم جبهه‌ها شدند.
به گزارش واحد مرکزی خبر، امروز یک گردان از رزمندگان بسیجی و پاسدار سپاه پاسداران جهرم؛ گروهی از اعضای شوراهای اسلامی روستاهای تربت حیدریه؛ گروهی از رزمندگان سپاه نیریز تحت عنوان کاروان انصارالحسین(ع) و نیز گروهی از اعضای بسیج سپاه پاسداران تبریز رهسپار جبهه‌های نبرد شدند.(4)
امروز همچنین 105 نفر از پزشکان متخصص و ایثارگر تهران عازم جبهه‌های نبرد شدند.
1) 11. سند شماره 403701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرماندهی سپاه هفتم ارتش عراق به فرماندهی تحت امر، 1/10/1364.
2) 12. سند شماره 11326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش خبری فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 7/10/1364، صص 1 و 2.
3) 13. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 76، 10/10/1364، ص12.
4) 14. روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص18.
دکتر خیراندیش مسئول ستاد رسیدگی به وضع مصدومان و مجروحان جنگ تحمیلی دراینباره گفت: در یک ماه گذشته، درمجموع، 547 نفر پزشک متخصص به مناطق جنگی محروم کشور اعزام شدهاند. وی افزود: «همراه با کاروان راهیان کربلا از تمام استانهای کشور به اندازه مورد نیاز این لشکرها و تیپ‌ها، پزشک و دندانپزشک نیز اعزام می‌شوند.»(1)
واحد مرکزی خبر نیز از شیراز گزارش داد که یک تیم کامل پزشکی شامل 24 تن از برادران پزشک، دندانپزشک، انترن، بهیار و کمک بهیار(2)و همچنین یک گروه 17 نفره شامل راننده، مکانیک، سرویس‌کار وسایل و ادوات راه‌سازی از اداره راه و ترابری دهبید با 10 دستگاه انواع ماشین‌های سبک و سنگین راه‌سازی از محل اداره کل راه و ترابری استان فارس و نیز گروهی از کمپرسی‌داران نیشابور راهی جبهه‌ها شدند.(3)
گروهی از فرهنگیان ابرقو برای تدریس در مراکز آموزشی و مجتمع آموزش تیپ الغدیر راهی مناطق جنگی شدند.(4)همچنین 150 نفر از قاریان برگزیده برای برپایی کلاس‌های آموزش قرآن مجید برای رزمندگان اسلام، راهی جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند.(5)
از سوی دیگر، نمازگزاران نماز جمعه تهران از شهریور تا آذرماه امسال، کمک‌های نقدی و جنسی خود را به میزان 13 میلیون ریال به مراکز جمع‌آوری کمک‌های مردمی در اطراف نمازجمعه تهران اهدا کردند.(6)
1
امروز گروهی دیگر از مجاهدان عراقی برای نبرد با رژیم بعثی عازم جبهه‌های نبرد شدند. عده‌ای از دانش‌آموزان کشور غنا نیز خواستار حضور در جبهه‌های جنگ شدند.
به‌نوشته روزنامه اطلاعات، بعدازظهر امروز پنجمین گروه از رزمندگان مجاهد عراقی از شهرهای تهران، اصفهان و قم برای پیوستن به دیگر رزمندگان اسلام راهی جبهه‌های جنگ شدند.(7)
از سوی دیگر، 120 تن از دانش‌آموزان کشور افریقایی غنا با ارسال نامهای به ستاد تبلیغات جنگ، خواستار فراهم شدن زمینه اعزام خود به جبهه‌های جنگ تحمیلی شدند. این دانش‌آموزان مسلمان در نامه خود تأکید کردهاند که خواستار جنگ در راه دفاع از آرمان‌های مقدس اسلام می‌باشند.(8)
2
فرماندهان یگانها و لشکرها و مسئولان مراکز آموزشی ارتش و فرماندهی ژاندارمری و نمایندگان امام در شورای عالی دفاع و ارتش و ژاندارمری و مسئولان سیاسی عقیدتی این نیروها با آیت‌الله منتظری دیدار کردند. در این دیدار، آیت‌الله منتظری با اشاره به موقعیت معنوی و اجتماعی نیروهای مسلح و توجه خاص حضرت علی علیه‌السلام به ضرورت افزایش
تصویر
سطح آموزش‌های معنوی و رزمی در نیروهای مسلح، توجه بیشتر به امور اخلاقی به‌خصوص در رفتار فرماندهان نسبت به زیردستان و سربازان و درجه‌داران و دادن شخصیت به آنان و مشورت با آنان در امور نظامی و رزمی تذکراتی دادند و چنین تأکید کردند: نیروهای مسلح باید به‌شکلی باشند که به‌فرموده حضرت امیر(ع) زینت حکومت و موجب عزت دین و آرامش و امنیت کشور و مردم باشند. این معنی عملی نمی‌شود مگر با تصویب و بالا بردن کیفیت آموزش‌های فکری و اخلاقی، مذهبی و رزمی در نیروهای مسلح.
ایشان با اشاره به اینکه قرآن ملاک فضیلت و برتری را بالا بردن کیفیت اعمال می‌داند و نه کثرت عمل و زیادی آن، یادآور شدند: «باید برادران فرمانده و روحانیون مسئول سیاسی - عقیدتی به این‌گونه امور زیاد توجه نمایند. برخوردها در عین مراعات نظم و دقت نظامی باید کاملاً با تواضع و فروتنی باشد. سیره رسول اکرم(ص) و خط مشی ایشان با اصحاب خود را الگو قرار دهیم. آن حضرت هیچ‌گاه با زور و جبروت با زیردستان برخورد نمی‌کردند.»
آیت‌الله منتظری افزود: «به‌هرحال، انقلاب ایران آنچه را ابرقدرت‌ها غیرممکن تلقین نموده بودند و حتی بعضی دوستان ما در ایران ما را محکوم می‌کردند، ممکن و عملی ساخت و لذا شرق و غرب امروز دربرابر عمل انجام‌شده در ایران اسلامی قرار گرفته‌اند و تمام توطئه‌ها ازقبیل تحریک صدام مزدور برای شروع جنگ با اسلام و انقلاب و یا سایر توطئه‌ها و تحریکات و یا توافق سران شوروی و امریکا در ژنو - با آن‌همه اختلاف و تضادی که دارند - برای جلوگیری از آثار و پیشرفت این حرکت الهی که از ایران شروع شده است، از ترس بیداری ملت‌های زیر ستم مستقیم و غیرمستقیم خودشان [است و] به اعتراف نیکسون، [آنها] برای بقای خود و نابودی حرکت‌ها و ملت‌های مظلوم باهم تفاهم می‌کنند نه برای چیزهای دیگری که می‌گویند. بنابراین ما باید به عظمت و اهمیت کاری که در ایران شده است، توجه نماییم و برای حفظ این انقلاب و دفاع از کشور در هر حالی، چه در جبهه‌ها و یا پشت جبهه‌ها که هستیم مشکلات و کمبودها و سختی‌ها را برای رضای خدای متعال تحمل نماییم تا انشاءالله همچون مسلمانان صدر اسلام به پیروزی نهایی برسیم.»(1)
1) 23. روزنامه اطلاعات، 3/10/1364، ص3.
1
ششمین دوره مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، عصر امروز با حضور رئیس‌جمهور اسلامی ایران افتتاح شد.
در این مراسم آقای سید محمود هاشمی رئیس این مجلس گزارشی از عملکرد مجلس دوره قبل را بیان کرد، سپس آیت‌الله خامنه‌ای با ابراز امیدواری درباره گسترش این تشکیلات با شرکت عناصر جدید، خواستار حضور بیشتر این مجلس در صحنه‌های عراق و ایجاد تحرک در مردم عراق شد. رئیس‌جمهور در ادامه به وضعیت جبهه‌ها و تغییراتی که در دیدگاه‌های بین‌المللی درمورد جنگ بروز کرده پرداخت و گفت: «به همت و فداکاری رزمندگان غیور اسلام امروز وضعیت جبهه‌های جنگ به نفع نیروهای مؤمن و به زیان نیروهای غاصب عراق تغییر کرده و این خود موجب شده است که دنیا به حقانیت جمهوری اسلامی ایران بیشتر واقف شود. امروز دید جهانی رژیم‌هایی که در مسئله جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به‌نحوی از انحا دخالت دارند و همچنین دیدگاه کشورهای منطقه و ابرقدرت‌ها نسبت به موضع و آینده عراق در مقایسه با گذشته تفاوت زیادی کرده است، زیرا در گذشته کشورهای غربی با خشنودی، روزبه‌روز ارتباطات خود را با عراق تقویت می‌کردند و کشورهای منطقه بدون هیچ تردیدی در راه موضع مثبت خود نسبت به عراق، ابایی نداشتند که جمهوری اسلامی ایران را نسبت به ادامه جنگ حق طلبانه‌اش مورد ملامت قرار دهند، ولی امروز دیگر این‌چنین نیست و به‌طورکلی موضع‌گیری‌های جهانی درمورد ایران و عراق تغییر کرده و حتی زمزمه جایگزینی افرادی دیگر به‌جای مسئولین کنونی دستگاه حاکمه عراق در میان کسانی که نسبت به مسئله عراق در سطح جهان حرف می‌زنند یک حرف رایج و شایعی شده و مقامات عراقی را نیز به وحشت انداخته است.»
رئیس‌جمهور در ادامه ضمن تأکید بر نقش خطیر و مهم مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در این مقطع تاریخی، گفت: «مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق شمعی برای مبارزه مبارزین عراقی و امیدی برای هرچه بهتر سازمان دادن این مبارزه با رژیم عراق است. با تشکیل مجلس اعلا امیدها در دل مردم عراق به وجود آمد و در دنیا به‌عنوان مرکزی که افراد بتوانند با او جهت آینده عراق مذاکره و تصمیم‌گیری کنند شناخته شد و در این برهه از زمان هم تنها مجموعه‌ای می‌تواند ازسوی مردم حرف بزند که صادقانه بتواند ادعا کند که مورد توجه مردم عراق است و این چنین مرکزی امروز مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق است و همه تحرک‌های مبارزاتی علیه رژیم عراق نیز باید در چهارچوب نظریات مجلس اعلا صورت بپذیرد.»
رئیس‌جمهور در پایان بر ضرورت حضور هرچه بیشتر مجلس اعلا در صحنه‌های سیاسی - بین‌المللی و اتخاذ موضع‌گیری‌های قاطع درمورد اقدامات توطئه‌گرانه استکبار جهانی تأکید کرد.(1)
1) 24. روزنامه ابرار، 2/10/1364، ص2.
1
اظهار نارضایتی امام خمینی از برخی نطق‌های نمایندگان در مجلس شورای اسلامی و نیز از ادامه اختلافات نمایندگان درمورد انتخاب دولت را رئیس مجلس شورای اسلامی قبل از شروع جلسه علنی امروز مجلس به گوش نمایندگان رساند.
نشریه رویدادها دراینباره نوشته است: «آقای هاشمی از قول امام مدظله اظهار می‌دارند که امام از مجلس ناراحت هستند و گله دارند. امام از ادامه اختلاف نمایندگان دررابطهبا انتخاب دولت و کشیده شدن آن به شهرها اظهار نارضایتی شدید نموده و امر فرموده‌اند که درباره این مسئله دیگر صحبتی نشود. آقای هاشمی همچنین گفته‌اند که ایشان (حضرت امام) درمورد نطق‌های پیش از دستور نیز اظهار نارضایتی شدید کردهاند که علی‌رغم تذکرات مکرر به این مسئله توجه نشده است و بعضی نمایندگان آمار دروغ می‌دهند.
آقای هاشمی با اشاره به چگونی حضور نمایندگان در مجلس و اظهار این مطلب که تنفس‌های 15 دقیقه‌ای مجلس گاه تا 45 دقیقه هم طول می‌کشد یادآوری کردهاند ما که راجع به تمام مسائل دولت حساس و دقیق هستیم، بهتر است این نوع کارهای خود را هم اصلاح کنیم. آقای هاشمی همچنین گفتند: امام تصمیم داشتند نمایندگان را احضار کنند ولی من به ایشان گفتم من مسائل را ازطرف شما به نمایندگان می‌گویم. رئیس مجلس شورای اسلامی این نکته را نیز تذکر داده‌اند که این همه اصرار به نطق کردن معنی ندارد؛ بعضی‌ها مسائلی را گفته‌اند که تعقیب قانونی داشته ولی ما به‌خاطر حفظ آبرو و حیثیت مجلس مانع شده‌ایم.»(1)
2
اجلاس سه‌جانبه وزیران خارجه ایران، سوریه و لیبی امروز در طرابلس پایتخت لیبی ادامه یافت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از طرابلس، در دومین اجلاس سه‌جانبه، ضرورت گسترش همکاری‌های اقتصادی، علمی و فنی میان سه کشور مورد تأکید قرار گرفت و وزیران خارجه سه کشور توافق کردند که نشست‌های مستمر در سطح وزیران اقتصاد و بازرگانی سه کشور برگزار شود. همچنین موضوع اجلاس آتی سران جنبش عدم تعهد در زیمبابوه و کنفرانس سازمان اسلامی در مراکش بررسی شد و مقرر گردید که در نشست سه‌جانبه بعدی درباره موضوع‌هایی که در این دو اجلاس مطرح می‌شود هماهنگی‌های ضروری انجام شود و کارشناسان سه کشور بررسی‌های لازم را انجام دهند.
در این اجلاس، بیانیه مشترکی به تصویب رسید و در پایان اعلام شد که اجلاس بعدی وزیران خارجه سه کشور در اردیبهشت 1365 در تهران برگزار خواهد شد.(2)
در سومین دور مذاکرات سه‌جانبه که امروز برگزار شد وزیر خارجه لیبی با تأکید بر اینکه لیبی خود را با ملت‌های سوریه و جمهوری اسلامی ایران در یک سنگر می‌بیند گفت: «ما هر بار که
مواجه با تعدی و تجاوز دشمن شدیم، پس از لحظات اندکی شما را در کنار خود دیدیم.» تریکی خرسندی رهبر لیبی از روابط استراتژیک سه کشور و امید بسیار به این اجلاس را اعلام کرد.
فاروق الشرع وزیر خارجه سوریه نیز این اجلاس را موفق خواند و افزود که هر سه کشور در یک سنگر قرار دارند و نتایج این اجلاس نمایانگر عمق همبستگی ملت‌هایمان است. وی با بیان اینکه همه با دشمن واحد و مشترکی مواجه هستیم، افزود که باید همبستگی خود را علیه دشمنان ادامه دهیم تا حقوق خود را از آنان بگیریم.
پس از آن، دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران گفت برگزاری این اجلاس نشان می‌دهد که سه کشور به‌صورت جدی می‌خواهند روابط خود را بیش‌ازپیش توسعه دهند تا به اهداف مشترک ملت‌های سه کشور دست یابند.(1)
1
رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان در دیدار با رئیس‌جمهور، ایران را پشتیبان درجه یک مسلمانان جهان اعلام کرد. رئیس‌جمهور نیز مسائل مسلمانان لبنان را از مسائل اصلی ایران خواند.
به نوشته روزنامه اطلاعات، در این دیدار، شیخ سعید شعبان گفت: «طرابلس [یکی از مناطق لبنان]، جمهوری اسلامی ایران را پشتیبان درجه یک مسلمانان جهان، به‌ویژه مسلمانان لبنان می‌داند. طرابلس هنوز در معرض تهاجم و تجاوز قراردارد، ولی ما به همه شرایط قطع درگیری، پایبند بوده‌ایم، زیرا این جنگ را به سود اسرائیل می‌دانیم. ... امیدواریم با وحدت و یکپارچگی همه مسلمانان در لبنان، فرصت از دست کسانی‌که علیه انقلاب توطئه می‌کنند، گرفته شود.»
سپس آیت‌الله خامنه‌ای با ابراز نگرانی از اوضاع اخیر طرابلس گفت: «ما مسائل طرابلس و مسائل برادران شما در جنبش توحید را مثل مسائل داخلی و مشکلات خودمان می‌دانیم. مسائل مسلمانان در لبنان، از مسائل اصلی ما است و معتقدیم که اگر این احساس همبستگی با مسلمانان لبنان در میان دیگر کشورهای اسلامی نیز - که نسبت به حل مشکلات مسلمانان لبنان اظهار علاقه می‌کنند - بروز کند، این مشکلات حل خواهد شد. مسئله امروز مسلمانان طرابلس به قضیه مسلمین لبنان و قضیه کل مسلمین جهان اتصال دارد و به‌هیچ‌وجه نباید جدای از مسائل اسلام تلقی شود.»
رئیس‌جمهور تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند درمورد مسائل مسلمانان جهان بی‌تفاوت باشد، مخصوصاً آنجایی که مسلمانان در خانه خود و در کشور خود؛ یعنی لبنان، مورد تهاجم صهیونیست‌ها و کسانی هستند که می‌خواهند از زندگی اسلامی آنان، جلوگیری کنند.» رئیس‌جمهور افزود: «ما بارها به برادران سوری تأکید کرده‌ایم که حداکثر تلاش خود را برای حمایت و تقویت از آن نیروی مطمئن و قابل‌اعتمادی که تا امروز ثابت و استوار در مقابل توسعه‌طلبی‌های اسرائیل ایستاده است؛ یعنی مسلمانان لبنان به کار بندند.»
1) 27. همان.
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت وحدت کل مسلمین لبنان افزود: «قوی‌ترین [و] برجسته‌ترین عناصری که امروز از آسیب‌پذیری لبنان در مقابل صهیونیست‌ها جلوگیری می‌کنند، مسلمانان هستند و واقعاً اگر مسلمانان در لبنان نبودند، امروز لبنان وجود خارجی نداشت.»(1)
1
اعضای هیئت مشترک حزبالله و جنبش امل لبنان امروز در قم با آیت‌الله منتظری و آیت‌الله مشکینی دیدار کردند.
آیت‌الله منتظری در این دیدار ضمن تقدیر از مبارزات مسلمانان و شیعیان لبنان گفت: «برادران و خواهران مبارز لبنانی از هر گروه و جمعیتی که هستند، توجه داشته باشند که لبنان دروازه خاورمیانه است و مواظب و آگاه باشند که قدرت‌های استعمارگر روی لبنان معامله سیاسی نکنند.» وی تأکید کرد: «مهم‌ترین چیزی که به نفع اسرائیل و قدرت‌های شرق و غرب متأسفانه جریان دارد و خدای‌ناکرده ممکن است منجر به معامله سیاسی روی انقلاب و ملت مسلمان لبنان بشود، همین اختلاف جزئی و مذهبی و فرقه‌ای است که مثلاً از شیعه و سنی لبنانی و امل با فلسطینی و یا سنی با سنی و امثال آن گاه‌گاهی به تحریک دشمنان اسلام در لبنان دیده می‌شود، بنابراین، برادران همگی سعی کنند یکپارچه و متحد، نیروهای خود را در برابر امریکا و اسرائیل و همدستان آنها به کار گیرند و هرگز فریب تحریکات مرموز و القائات تفرقه‌آمیز را نخورند.»(2)
آقای مشکینی نیز در این ملاقات با اشاره به آیاتی از قرآن کریم درمورد تقوا و رعایت کامل اخلاق اسلامی و به‌ویژه درباره وحدت مسلمین، از خداوند پیروزی مسلمانان را در لبنان بر امریکا، اسرائیل و مزدورانشان مسئلت کرد.(3)
2
تلاش شوروی برای بهبود روابط سوریه و عراق درحالی قرار است ادامه یابد که اقدامات کمیته آشتی اعراب دراینباره تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.
به نوشته روزنامه کویتی الوطن، مقامات شوروی درپی دیدار اخیر صدام حسین از مسکو، تصمیم گرفته‌اند تلاش‌های میانجیگرانه خود میان عراق و سوریه را ادامه دهند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت، الوطن که این خبر را از منابع آگاه عرب نقل کرده، افزوده است که مسئله میانجیگری میان سوریه و عراق یکی از موضوعاتی بود که رئیس رژیم عراق و مسئولان شوروی مورد بحث قرار دادند. بر پایه این گزارش، کارین برونتس نایب‌رئیس کمیسیون روابط بین‌المللی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی دوشنبه آینده به‌منظور برقراری آشتی میان سوریه و عراق وارد دمشق خواهد شد. الوطن نوشته است: «شوروی از پیمان امضاشده میان ایران و سوریه بیم دارد.»(4)
1
در آستانه سفر تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه به ایران، رسانه‌های ترکیه درجهت منافع کشورشان به‌طور غیرمستقیم خواسته‌های دولت اوزال را منعکس کردند. نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه ایران، اهم این خواسته‌ها را چنین اعلام کرد:
«1. تخفیف قیمت نفت به میزان 6 درصد یا بنا بر گفته روزنامه گون آیدین 7 دلار در هر بشکه؛ به همین سبب، در روزنامه‌ها اعلام شده که ترکیه برای مدت 90 روز ذخیره نفتی دارد و نفتکش‌های ترکیه فعلاً در بندر فجیره منتظر هستند تا درصورت عدم توافق با ایران از عربستان بارگیری نمایند.
گشایش اعتبار درمورد آهن و فولاد به میزان 400 میلیون دلار، تحقق پروژه خط لوله نفت و گاز، گفتوگو درمورد حملونقل و همکاری درمورد خدمات مهندسی مشاور که خطوط اصلی گفت‌وگوهای هیئت ترکیه‌ای به سرپرستی تیناز تی‌تیز در چهارمین دور کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور بود.
آمادگی اوزال برای میانجیگری در جنگ تحمیلی. این شایعه با انتشار خبر مسافرت وی به عراق در مطبوعات ترکیه، قوت بیشتری یافته است. روزنامه‌های ترکیه نوشته‌اند که قرار است اوزال پس از مصر، از بغداد دیدن کند.»(1)
2
محاکمه دو رباینده هواپیمای مسافربری عربستان که در 5 نوامبر 1984 (14 آبان 1364) این هواپیما را بودند و به تهران آوردند، صبح امروز در تهران آغاز شد. این دو نفر متهم به ربودن هواپیمای مسافربری عربستان سعودی در مسیر اروپا - ریاض هستند. آنان با اسلحه، خلبان و کارکنان هواپیما را تهدید کردند تا با تغییر مسیر هواپیما، آن را در فرودگاه مهرآباد به زمین بنشانند.
متهم ردیف اول در دادگاه اعتراف کرد که با همدستش ازطرف جبهه مقاومت ملی یمن شمالی مأمور ربودن هواپیمای سعودی شده بودند. وی گفت در فضای عربستان از خلبان خواستیم به‌طرف شوروی برود که او گفت برای رسیدن به شوروی سوخت ندارد. سپس به او پیشنهاد کردیم به جمهوری اسلامی برود و سوخت‌گیری کند. بعد از فرود در فرودگاه مهرآباد، شروع کردیم به بازرسی مسافرین که عده‌ای از آنها از اتباع امریکا بودند. یکی از آنها یک خلبان امریکایی و وابسته به امیر سعودی بود.(2)
3
تلاش تری ویت فرستاده کلیسای کانتربری انگلیس برای مذاکره با ربایندگان گروگان‌های امریکایی در لبنان در شرایطی ادامه می‌یابد که دولت انگلیس حاضر نشده است در قبال آزادی یک شهروند خود در لبنان، سه فلسطینی زندانی در انگلیس را آزاد کند. تری ویت - که ظاهراً
ازطرف دولت امریکا با ربایندگان شش امریکایی در بیروت مذاکره می‌کند - گفت دارای پیشنهادهایی بسیار معقول برای آدم‌ربایان است.
سازمان جهاد اسلامی اعلام کرده گروگان‌های امریکایی خود را تنها درصورتی آزاد خواهد کرد که دولت کویت با آزادی 17 کویتی، لبنانی و عراقی که به اتهام خرابکاری در تأسیسات امریکا و فرانسه در کویت زندانی هستند، موافقت کند. دولت امریکا و کویت قبلاً این شرط را رد کردهاند.
از سوی دیگر، دولت انگلیس از ربایندگان آلک کولت انگلیسی 64 ساله که در بیروت ربوده شده است، خواست وی را آزاد کنند و درعین‌حال، تقاضای ربایندگان وی را برای آزادی سه فلسطینی اسیر در انگلیس رد کرد. کولت روز شنبه (30/9/1364) در پیامی که در یک نوار ویدئو ضبط شده، از مقامات دولت انگلیس خواسته است با تقاضای ربایندگانش موافقت کنند تا زمینه آزادی‌اش فراهم شود.(1)
1
اقدام عوامل حکومت عراق برای ترور دیپلمات‌های ایران در سریلانکا شکست خورد.
به گزارش یونایتدپرس، دو مأمور سفارت عراق در پایتخت سریلانکا بعدازظهر امروز (اول دی‌ماه) به‌سوی خودرو حامل دو دیپلمات ایرانی در یکی از خیابان‌های کلمبو تیراندازی کردند که به دیپلمات‌های ایرانی آسیبی نرسید.(2)
یونایتدپرس در گزارشی دیگر آورده است: «سخنگوی سفارت ایران در سریلانکا گفت: دو مرد ملبس به جامة عربی به‌سوی اتومبیل متوقف شده‌ای در نزدیکی سفارت عراق که حامل دو دیپلمات ایران بود، آتش گشودند، لکن باوجود وارد آمدن خساراتی به اتومبیل، دیپلمات‌های ایرانی جان سالم به در بردند. سفارت ایران اعلام کرد شکایتی دراین‌مورد به وزارت خارجه سریلانکا تسلیم کرده است.»(3)
1
تصویر
امام خمینی امروز در سخنانی در جمع فرماندهان و مسئولان ارتش که به دیدار ایشان رفته بودند،(1)قدردانی از عنایات الهی را لازم دانستند؛ پشتیبانی از ارتش را وظیفه‌ای الهی برشمردند؛ بر ضرورت وحدت همه اقشار، به‌ویژه اتحاد نیروهای نظامی برای مقابله با دشمنان تأکید کردند؛ حفظ اسلام در کشور اسلامی را وظیفه‌ای مقدس خواندند و بر اهمیت دفاع و موافقت عقل و اسلام با آن تأکید کردند.
امام خمینی ابتدا با تشکر از حاضران، تغییر اوضاع به‌خصوص وضع جوانان نسبت به قبل را عنایت الهی اعلام کردند که همه باید قدر آن را بدانند. ایشان انجام شدن بسیاری از کارها را بدون اینکه کسی طرح و نقشهای برای آن کشیده باشد، هدایت خدایی خواندند و افزودند شما که قوه این ملت و خدمتگزار و نگهدار جمهوری اسلامی و نگهبان در جبهه‌ها هستید، بیشتر مورد عنایت خدا هستید. یک کار در جبهه مثل عبادت طولانی در اینجاست. وقتی یک قدم برای خدا بردارید، خدا به حسب رحمتش بیشتر جلو می‌آید.
امام خمینی با بیان اینکه: «ما وظیفه داریم که از ارتش پشتیبانی کنیم، وظیفه خدایی داریم و شما مطمئن
1) این جمع شامل نماینده دوم امام در شورای عالی دفاع، رئیس ستاد مشترک ارتش، فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش و مسئولان دوایر عقیدتی سیاسی ارتش بودند.
باشید که ما از شما پشتیبانی می‌کنیم.» به نقشه منافقین در ابتدای پیروزی انقلاب برای کنار زدن ارتش اشاره کردند و فرمودند: «من آن روز هم اعتقادم بود که ارتش را ما باید حفظش کنیم، حالا بیشتر شده این اعتقاد... . شما با کمال اطمینان مشغول خدمت باشید.» ایشان در ادامه بر ضرورت اتحاد اقشار مختلف و ارتش و سپاه که عامل شکست‌ناپذیری می‌شود تأکید کردند: «وقتی یک ملت قیام کرد همه‌شان باهم بودند... هیچ‌کس نمی‌تواند باهاشان معارضه کند. ... کوشش بکنید به اینکه دست واحد باشید، حتی دو دست نه، دست واحد باشید؛ هر دو [سپاه و ارتش] یک وضع دارید، هر دو یک تکلیف دارید و آن حفظ اسلام است.»
امام خمینی با اشاره به رنج‌هایی که در صدر اسلام برای حفظ اسلام کشیده شد، بر وظیفه ملی و اسلامی برای حفظ کشور و اسلام تأکید کردند و با اشاره به اینکه همه دنیا متوجه ایران‌اند که این جمعیت کم چه می‌خواهند بکنند؛ چین و شوروی و امریکا و همه متحیرند که این چه صدایی است که در همه‌جا موج افکنده؛ دلیل این تحیر را عدم درک آنها از اسلام و معنویت اعلام کردند و افزودند: «آنها همه حساب‌هاشان روی این است که ما چند تانک داریم، آنها هم چند تانک دارند، ما چه، البته ما وقتی این حساب را بکنیم مقابل امریکا و شوروی، ما چیزی نداریم اگر حساب این باشد؛ اما حساب این نیست، حساب این است که شما یک صدا بلند کردید دنیا را به حرکت درآوردید.»
امام خمینی در ادامه درباره اهمیت دفاع و موافقت عقل و اسلام با آن فرمودند: «ما دفاع مقدس می‌خواهیم بکنیم؛ یعنی ما می‌خواهیم از آبروی اسلام، از آبروی کشور اسلامی دفاع بکنیم؛ این یک دفاعی است که عقل و اسلام هر دو با آن موافق‌اند، همه می‌گویند که باید دفاع کرد. شما کشورتان الآن مورد طمع یک جنایتکار واقع شده است، و او را بازی‌اش داده‌اند برای اینکه بیاید یک همچو شلوغ‌کاری بکند. اگر چنانچه دستِ اینها پشت سرش نبود با یک سیلی از بین رفته بود.»
امام خمینی با اشاره به حضور مستشاران خارجی در امور مختلف کشور، به‌ویژه در ارتش، قبل از پیروزی انقلاب، شرط ایستادگی در مقابل امریکا و شوروی و سایر جاها و شرط حفظ حیثیت ملی و اسلامی را وحدت و باهم بودن برشمردند و فرمودند: «فکر اینکه من ارتشی هستم چه باید باشم، سپاهی هستم چه باید باشم، من بسیجی هستم؛ این فکر از سرتان دور بشود. همه یکی هستید و آن قدرت است و آن قدرت ملی خودتان. وقتی همه یکی هستید... می‌بینید که چطور از شما می‌ترسند؛ این ور و آن‌ور افتادند دنبال اینکه بیایید صلح کنید. دروغ هم می‌گویند.»
امام خمینی در ادامه خطاب به فرماندهان و مسئولان ارتش فرمودند: «من از شما می‌خواهم که هم یک خواستی که یک نفر مسئول نسبت به شما دارد و هم یک خواستی که خدا دارد، ...، بدون خلجان به کار خودتان مشغول باشید، قوی باشید، ملت با شماست، ما همه با شما هستیم.» ایشان باز هم تأکید کردند: «شما و سپاه و سایرین دست واحد باشید برای حفظ
آبروی خودتان، برای حفظ اسلام، برای حفظ کشور خودتان، کشوری که الآن الگو شده برای همه‌جا و بعدها به شما ملحق خواهند شد.» و در پایان فرمودند: «من بی‌اشکال هر شب به شماها دعا می‌کنم، بدون استثنا، یک شب نیست که من به شما قوای مسلحه دعا نکنم همه‌تان را، و کسانی که بر ضد شما هستند نفرینشان نکنم.»(1)
1
تصویر
امام خمینی در دیدار امروز فرماندهان ارتش به آنان ابلاغ کردند که اختیارات فرماندهی کل در جنگ به آقای هاشمی رفسنجانی واگذار شده است.
آقای هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطرات خود در یادداشت‌های روز 2 دی 1364 نوشته است: «آقای صیاد [شیرازی] آمد. بعد از ملاقات امام با فرماندهان ارتش، از صحبت‌های امام راضی بود. امام در جمع فرماندهان به آنان ابلاغ کرده بودند که اختیارات فرماندهی کل در جنگ به من واگذار شده است و خواسته بودند اطاعت کنند. راجع به اقلامی که سپاه از ارتش برای عملیات می‌خواهد: توپخانه، مهمات، هلیکوپتر، پل ارّاده. و... نیز درباره ستاد مشاور فرماندهی مذاکره کردیم.»(2)
گفتنی است که در حکمی که امام خمینی یک ماه قبل به دادستان کل کشور درباره تشکیل هیئتی ویژه برای برخورد با افراد فاسد و ضدانقلاب در خوزستان داده‌اند، بر مسئولیت آقای هاشمی در سِمَتِ جانشینی فرمانده کل قوا تصریح شده است.(3)
2
در پایان گردهمایی فرماندهان نواحی سپاه پاسداران در اهواز، فرمانده کل سپاه پاسداران در سخنانی به روند شکل‌گیری جنگ، آغاز جنگ و تلاش دشمنان برای شکستن مقاومت جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و در ادامه به تأثیر عملیات خیبر در خارج از مرزها، حکم امام خمینی در شکل‌گیری ستاد فرماندهی کل قوا و سازوکارهای آن و نیز مأموریت ارتش و سپاه پرداخت. خلاصه‌ای از این سخنان به نقل از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) چنین است:
1) 1. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد19، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، صص 460 - 455.
2) 2. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، ص 362.
3) 3. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، همان، ص425.
«دنیا از این وحشت داشت که ما خودمان را به دنیا معرفی کنیم و به همین دلیل منافقین و گروهک‌ها دست به کار شدند، لیکن دنیا به حرکت درآمده و حرکت‌ها در کشورهای افریقایی و... نشان‌دهنده این است که مرحله اول حرکت ما که اعلان موجودیت جمهوری اسلامی بود انجام پذیرفته است. انقلاب ما یک انقلاب مردمی است و تا بیاید شکل بگیرد مدتی طول می‌کشد. به‌مرور زمان کارها بزرگ شده و سازمان‌ها هم بزرگ شده است که دو عامل دارد: یکی رشد ماست دیگری مشکلاتی که برای ما ایجاد کردهاند. ما داریم از این [وضعیت محدود و سازمان نیافته] عبور می‌کنیم و باید به سازماندهی بزرگ و کلان برسیم. دشمنان ما در مرحله اول قصدشان این بود که با جنگ مسئله ما را حل کنند و از سه سال گذشته به این طرف می‌خواهند ما را وادار به تسلیم بکنند و مقاومت ما را بشکنند، اما الحمدلله تابهحال نتوانسته‌اند. اگر امسال مثل سال گذشته بود تابهحال حتماً تهران را بمباران کرده بود، اما از زدن شهرها نتیجه‌ای نگرفته‌اند. بعد از راهپیمایی روز قدس، حتی یک روز هم بمباران‌ها را ادامه ندادند و با این راهپیمایی یک دفعه سست شدند و... این به برکت امام بوده است. امام اول سال پیام دادند که امسال، سال مقاومت است؛ در پیام 15 خرداد گفتند که مسئولین مقاومت کنند و... برادران عزیز باید از این مدت باقیمانده خوب استفاده کنند و این عنصر مقاومت را در شهرها به کار بگیرند. بایست کار بکنید و مسئله مقاومت را طرح کنید و زنده نگه دارید. الآن مردم و همه فکر می‌کنند حرکت راهیان کربلا، عملیات است، لیکن باید مقاومت را هم در ذهن مردم طرح بکنیم.
امروز اگر خدا بخواهد ما داریم هدف دوم دشمنان را از جنگ به یأس می‌کشانیم. امریکایی‌ها بجز عملیات خیبر که وحشت کردند هیچ از ما نمی‌ترسیدند و ... آنها در [عملیات] خیبر وحشت کردند که امام فرمودند کاخ‌های واشنگتن و کرملین لرزید.
نخست‌وزیر ترکیه هم گفت اگر مسئله شما صدام است ما با یک تیر خلاصش کنیم.»
محسن رضایی در ادامه به حکم امام خمینی درمورد تشکیل ستاد فرماندهی کل قوا اشاره کرد و گفت: «الآن دو تا سه هفته است که امام دستور داده‌اند ستاد فرماندهی کل قوا تشکیل بشود که درحقیقت دیگر ما یک ارتش داریم که یک ستاد دارد که رأس آن امام است. دو نیرو دارد که یکی ارتش است و یکی سپاه است. ... درمورد حکم حضرت امام - که گویا خود امام عجله‌شان در اجرای این حکم بیشتر است که دو تا پیام به دولت و مجلس داده‌اند - اولاً از این حکم استفاده درست بشود و ثانیاً مسائلی را که ممکن است باعث زمینه اختلاف بشود [باید مرتفع نماییم] ... . می‌گویند همه دنیا یک ارتش دارند و فقط ایران دو ارتش دارد ... اولاً هیچ کشوری مثل کشور ما دو تا تهدید ندارد؛ یعنی شما شوروی را که نگاه بکنید همه آرایشش در مقابل امریکاست و امریکا هم بالعکس. چرا ارتش امریکا در مقابل لبنان این‌قدر ضعیف است، برای اینکه دررابطهبا لبنانی‌ها کار نکرده‌اند و... هنر ارتش شوروی این است که در مقابل امریکا باشد و هنر امریکا این است که
در مقابل شوروی باشد و می‌بینید که همه دنیا هم همین‌طور هستند. تنها جمهوری اسلامی است که دو نوع تهدید را پذیرفته و تنها کشوری هستیم که می‌خواهیم روی این فلسفه سیاسی باقی بمانیم.
از طرف دیگر کشور ما یک کشور وسیعی است ... ما ازنظر وضع ارضی و زمینی هم در وضع خاصی هستیم نسبت به دنیا ... ما با دو مشکل مواجه هستیم:
[اول اینکه] خیلی دیر رسیده‌ایم. موقعی است که دنیا 200 تا 300 سال ازنظر تکنولوژی جلو هست و... ما می‌گوییم خدا به ما کمک بکند و ما در عرض چند سال به همه تکنولوژی دنیا برسیم و فکر کنیم که می‌توانیم. فرض بکنیم ازنظر استعداد بتوانیم علوم را کشف کنیم خرج آزمایشات و هزینه‌ها را چه باید بکنیم. ... نمی‌گوییم نباید موشک ساخت، بسازیم ولیکن برای چه، برای برتری در ارتش‌های دنیا؟ و جنگ جنگ تسلیحات جدید و... . اینها شیره دنیا را کشیده‌اند تا به این وضع رسیده‌اند. هر چیز را از هرجا که شده برده‌اند و ... ما باید 20 میلیون رزمنده داشته باشیم در مقابل این مسائل و... ارتش جمهوری اسلامی سازماندهی‌اش برای مأموریت خاصی است و سازماندهی و وضعیت سپاه [به مثابه یک] ارتش 20 میلیونی است و سازمانش برای مقابله با چیز دیگری است و نوع آن با نوع ارتش جمهوری اسلامی فرق می‌کند و سازمان آن متناسب با شرایط جدیدی است که برای ما به وجود می‌آورند با سازوبرگ و تجهیزات کامل و... سپاه باید مبنای اصلی‌اش را بگذارد روی ارتش 20 میلیونی.
ازنظر جغرافیایی می‌توان گفت ارتش روی مرزهای شوروی جهت مقابله با آن باتوجه‌به انگیزه‌ها و سپاه برای مقابله با امریکا ... و یا اینکه دررابطهبا پدافند سرتاسر مرز.
امر دفاع دو موضوع پدافند و آفند دارد. مثلاً می‌شود که برادران ارتش با همین تعداد لشکر و با همین مقدار دیگر سرتاسر مرزهای کشور را استحکامات و... ایجاد کنند مخصوصاً در مقابل مرزهای شمالی که شوروی ... پس یک نوع آرایش این باشد که یک ارتش در مقابل تهدید شمالی و یکی تهدید جنوب.
نوع دیگر اینکه گشت دریا، هوا، زمین پدافندش با ارتش و آفندش با نیروهای ارتش 20 میلیونی اعم از هوا، دریا و زمین.
مسئله ارتش و سپاه ازنظر فرماندهی بسیار ساده و بسیار راحت است. امروزه خود امریکا دارد به فکر می‌افتد که ارتش دوم را تشکیل بدهد. ارتش دومی با سیستمی دیگر علیه حرکت‌های اسلامی و ... امریکا در تلاش است که نپذیرد دشمن دیگری هم به غیر از شوروی دارد ... و امریکا نمی‌خواهد این را قبول کند ... می‌بینید بعضی وقت‌ها امام می‌گوید چرا شما نمی‌خواهید قبول کنید ... این حرکت شده ... در کنفرانس لندن آمده‌اند گفته‌اند که ما در خاورمیانه مشکل داریم ... من می‌خواهم اعلام خطر کنم به برادرها، برادران عزیز ما پشت دیوارهای صدام متوقف نشده‌ایم ما پشت دیوارهای خودمان متوقف شده‌ایم ...»(1)
1) 4. سند شماره 1107/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم (جواد زمان‌زاده)، از 27/9/1364تا 3/10/1364، صص 177 - 166، 2/10/1364.
1
بعدازظهر امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه و فرمانده و مسئولان لشکر27 حضرت رسول(ص) و فرماندهان گردان‌های این لشکر، مشکلات و اختلاف‌نظر فرماندهان و مسئولان لشکر27 مطرح و بررسی شد. در این جلسه فرماندهان گردان‌ها مشکلاتی که در لشکر ازجنبه فرماندهی و اختلاف‌نظرهایی که میان برخی فرماندهان گردان‌ها و فرمانده و جانشین فرمانده لشکر وجود داشته و دارد و مسائلی که موجب تضعیف این لشکر شده و به کاهش اعزام نیرو و جذب نیرو به این لشکر انجامیده، مطرح کردند. در مواردی این موضوع به‌حدی حاد شده است که به کناره‌گیری یا کنارگذاشتن برخی فرماندهان گردان‌ها انجامیده و حتی برخی فرماندهان گردان‌های کنونی این لشکر نیز درخواست کناره‌گیری از این مسئولیت را می‌کنند.
پس از طرح مشکلات به‌طور مشروح، فرمانده کل سپاه برای رفع این مشکلات، ضمن بیان تذکرهایی، بر اجرای مواردی نیز تأکید کرد. اولین تذکر محسن رضایی، خودداری از متهم کردن یکدیگر درمورد وابستگی به خط‌های (سیاسی) موجود در جامعه بود. وی گفت که الحمدلله سپاه و پاسدارها چنان مورد محبت حضرت امام هستند که هیچ احتیاجی ندارند که خودشان را به جایی وصل کنند؛ امام پاسدارها را فرزندان خود و صاحبان انقلاب می‌داند.
تذکر دوم فرمانده کل سپاه درمورد مطالبی بود که درمورد سازماندهی نیروها و تشکیلات مجموع نیروها و رزمندگان تهرانی مطرح می‌شد که برخی در جبهه غرب و برخی جبهه جنوب و ضرورت تغییر در سازماندهی متناسب با اوضاع جنگی و اوضاع کشور بود. وی گفت که تهدیدات ما دو سه نوع است و متناسب با هر تهدیدی باید آمادگی داشته باشیم و در هر شرایطی که کشور مورد تهدید قرار گرفت، نیروهای بسیجی‌مان سازماندهی‌شان چنان باشد که بتوانیم پدافند نقطه‌ای درست کنیم، یعنی در هر نقطه‌ای یک حزب‌اللهی، یک رزمنده یا یک تیمی باشد آر.پی.جی یا کلاش به‌دست، آماده دفاع باشد. پس سازماندهی یک اصل نیست که مثلاً فلانی در غرب جنگیده یا فلانی در جنوب جنگیده است. تقسیم‌بندی‌ها نباید جغرافیایی یا سازماندهی باشد، باید چنین تقسیم‌بندی‌ها را کنار بگذاریم.
تذکر سوم محسن رضایی به مسئولان لشکر27 درباره عزل و نصب‌ها بود. وی گفت: «شیوه ما مثل شیوه امام است. شما به یادتان هست در جریان نخست‌وزیری چقدر تلاش شد که تغییر و تحولات در قبال نخست‌وزیری انجام شود، اما شیوه امام یک شیوه‌ای است که ما همان شیوه را باید توی لشکر عمل کنیم. برادرمان آقای کوثری فرمانده این لشکر است، همه مسئولین دیگر هم سرجای خودشان هستند، فرمانده گردان‌ها، مسئولین واحدها، جانشین آقای کوثری – (آقای دستواره) - همه اینها سرجای خودشان باید باشند؛ منتها از این به بعد ما یک قرار می‌گذاریم: آقای کوثری محور است و ازنظر ما ایشان مسئول این لشکر است و ما از ایشان هم مسئولیت می‌خواهیم.» وی افزود که عمل کردنِ به حق این نیست که کسی را حذف کنیم. این شیوه ورود به مناقشات سیاسی است و از اخلاق و تقوا به دور است و البته در اسلام تنبیه و تذکر و انذار داریم.
فرمانده کل سپاه به مسئولان لشکر27 تأکید کرد: «شما مسئولین لشکر هستید اگر مسئله شما ده دوازده نفر باهم حل باشد، دیگر تمام است. تمام [مسائل] لشکر حل می‌شود.» وی افزود: «برای مراقبت و کنترل لازم نیست که بنا را برکنترل 5 هزار نفر بگذاریم، همین 12 نفر کنترل بشوید، تمام است.»
آخرین نکته محسن رضایی چنین بود: «الآن این بسیجی‌ها آمده‌اند اینجا می‌خواهند بروند کربلا. ... ته قلب اینها این است. اگر اینها یک مرتبه متوجه بشوند الآن که چیزی به عملیات نمانده، توی لشکر مسئله‌ای درست شده - حالا هر کی مقصر می‌خواهد باشد - جواب اینها را چطور می‌دهید؟ ... اینها می‌گویند ما آمده‌ایم جبهه، سه چهار ماه زندگی و خانه و کاشانه‌مان را ول کردیم، حالا شما دارید اینجا بحث می‌کنید، دارید اختلاف می‌کنید، ما جوابی برای اینها نداریم... لذا همتی بکنید به خدا توکل کنید. ما به همه برادرها اعتماد داریم. شما باقیمانده شهدای ما هستید و واقع مطلب این است که این مسئله را ما از شما می‌خواهیم که حل کنید و می‌توانید هم خیلی راحت حل بکنید. انشاءالله کوچک‌ترین مسئله‌ای که احساس کردید پیش می‌آید بلافاصله به آقای کوثری بگویید. ... ایشان هم خودش این مسئله را پیگیری می‌کند و خود ما هم به‌صورت هفتگی از ایشان گزارش می‌خواهیم.»(1)
1
فعالیت‌های تبلیغاتی و چریکی نیروهای انقلابی عراق در نجف، بغداد و کردستان عراق ضرباتی به نیروهای دولتی عراق وارد کرد.
به نوشته نشریه راه کربلا، انقلابیون مسلمان عراقی با پخش اعلامیه‌های ضددولتی در نجف اشرف، خواستار برپایی حکومت اسلامی در کشورشان شدند. درپی این اقدام نیروهای امنیتی صدام بلافاصله در سطح شهر گسترش یافتند.
نشریه راه کربلا همچنین نوشته است که گروهی از مجاهدان مسلمان عراقی با حمله به یک خودرو سازمان امنیت عراق، آن را منهدم کردند. سرنشینان خودرو در این حمله به‌شدت مجروح شدند.(2)
همچنین انقلابیون مسلمان کرد عراق سحرگاه امروز در محور کرکوک - چمچال سه خودرو ارتش عراق را منهدم کردند. در این حمله 8 نظامی عراقی کشته شدند. گزارش‌ها حاکی است که ظرف ده روز اخیر این سومین ضربه‌ای است که انقلابیون مسلمان کرد عراق در این منطقه به نظامیان این کشور وارد می‌کنند.(3)
2
در درگیری‌های امروز با عناصر گروه‌ها در سقز، چند تن کشته یا مجروح شدند. حزب دمکرات نیز مردم یکی از مناطق کردستان را تهدید کرد که درصورت همکاری با جمهوری اسلامی اعدام خواهند شد.
1) 5. سند شماره 21361 /پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مشکلات داخلی لشکر27 (2/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 16937)، صص 21 - 1؛ و - سند شماره 17435/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مشکلات داخلی لشکر27 (2/10/1364، قرارگاه خاتم الانبیا(ص)، نوار شماره 16938)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 20 - 1.
2) 6. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/10/1364، ص2.
3) 7. روزنامه جمهوری اسلامی، 3/10/1364، ص2.
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، امروز افراد حزب دمکرات با ورود به شهرستان سقز با نیروهای خودی درگیر شدند. در این درگیری یکی از افراد دمکرات کشته شد و یک تن مجروح گردید. از نیروهای خودی نیز یک تن مجروح شد.(1)
همچنین در منطقه کریم‌آباد و در حوالی خیابان شهدای شهرستان سقز نیروهای خودی با افراد گروه کومه‌له درگیر شدند. در این درگیری یکی از افراد کومه‌له کشته شد و چند زخمی از آنها به جا ماند.(2)
از سوی دیگر، گروه‌های آشوبگر که از حمایت‌های مردم کردستان مأیوس شدهاند، آشکارا آنان را تهدید می‌کنند. به نوشته نشریه رویدادها و تحلیل، افراد حزب دمکرات با ورود به روستای قندرلو در منطقه تکاب، اهالی محل را در مسجد جمع کردند و در سخنانی به آنان هشدار دادند که هرکس با جمهوری اسلامی همکاری کند، اعدام خواهد شد.(3)
1
در ادامه عزیمت نیروهای داوطلب به جبهه‌ها، گروه‌های دیگری از نیروهای رزمی و تخصصی عازم جبهه‌ها شدند.
به گزارش واحد مرکزی خبر، امروز گروهی از روحانیان حوزه علمیه قم عازم جبهه‌ها شدند.(4)همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هفته گذشته گروهی از بسیجیان و نیروهای اعزام مجدد از سپاه پاسداران آشتیان و در دو روز گذشته چند گروه از سپاه پاسداران یاسوج و نیروهای امدادگر هلالاحمر گچساران راهی جبهه‌ها شدند.(5)
تصویر
امروز نیز کاروان انصارالحسین(ع) از نقاط مختلف استان فارس و کاروانی متشکل از نیروهای سپاه شهرهای یاسوج، دوگنبدان و دهدشت و کاروان راهیان کربلای بخش آبدانان (استان ایلام) شامل 120 نیروی داوطلب آموزش‌دیده(6)و 44 دانشجوی مرکز تربیت معلم شهید بهشتی آق‌قلا (از توابع گرگان) و 40 طلبه مدرسه امام جعفرصادق(ع) نکا عازم جبهه‌ها شدند.(7)
اولین کاروان راهیان کربلا از گنبد کاووس متشکل از بسیجیان شیعه و سنی شهرهای
1) 8. سند شماره 11327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 7/10/1364، ص1، گزارش 2/10/1364.
2) 9. سند شماره 11326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 7/10/1364، ص1، خبر 2/10/1364.
3) 10. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 16، 25/11/1364، ص45.
4) 11. روزنامه اطلاعات، 3/10/1364، ص18.
5) 12. روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص18.
6) 13. روزنامه اطلاعات،3/10/1364، ص18.
7) 14. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص18.
گنبد، کلاله، گالیکش، مینودشت، آزادشهر، رامیان و خان‌ببین همراه با ده‌ها کامیون کمک‌های غیرنقدی مردم این منطقه و نیز چند کامیون مواد غذایی، پوشاک و... و یک میلیون و دویست هزار ریال وجه نقد کمک‌های مردم لرستان که با همکاری امام‌جمعه بخش اوز و مفتی اهل تسنن لرستان جمع‌آوری شده به جبهه‌ها اعزام شدند.(1)
همچنین 70 نیروی تخصصی شامل مکانیک، راننده پایه1، جوشکار، آشپز، آرایشگر و سه کمپرسی و کامیون خاور در هفته گذشته از ستاد پشتیبانی جنگ دامغان عازم جبهه‌ها شدند.(2)امروز نیز 40 نیروی داوطلب از ستاد بازسازی و نوسازی استان یزد برای بازسازی مدارس اندیمشک عازم این منطقه شدند.(3)کارگران و کارمندان ادارات و کارگاه های شهرداری مشهد نیز یک روز حقوق خود را (درمجموع 7 میلیون ریال) برای کمک به جبهه‌ها اختصاص دادند.(4)
1
یک فوریت طرح "دستگیری مشمولان غایب" در مجلس شورای اسلامی تصویب شد. سرهنگ رزمجو معاون فرمانده ژاندارمری، اعلام کرد با طرحی که در مجلس تحت بررسی است، کلیه نیروهای انتظامی موظف به شناسایی و دستگیری مشمولان غایب خواهند شد و مشمولان غایبی که دستگیر شوند، شش ماه بیشتر از بقیه خدمت خواهند کرد. به گفته سرهنگ رزمجو یک فوریت این طرح تصویب شده و درصورت تصویب خود طرح، کارفرمایانی که مشمولان غایب را به خدمت بگیرند از یک تا شش ماه به تعطیلی مؤسسه یا کارخانه محکوم خواهند شد.(5)
2
درباره عملیات آتی ایران، رسانه‌های خارجی امروز نیز به تفسیر و تحلیل پرداختند. تلویزیون آلمان‌غربی هم حمله عراق به قصرشیرین را نقطه شروع جنگ اعلام کرد.
روزنامه گاردین چاپ انگلستان امروز در مقاله "جنگ خلیج فارس" نوشته است: «مقامات امریکایی تأیید کردند که ایران احتمالاً به‌منظور انجام یک حمله جدید هزاران سرباز تازه‌نفس را که اغلب از تعلیمات نظامی اندکی برخوردارند به جبهه‌های جنگ اعزام کرده است. لیکن مقامات دولتی و متخصصین امریکایی متفقاً عقیده دارند که هیچ‌یک از دو کشور ایران و عراق توانایی نظامی لازم برای پیروزی در جنگ را ندارد. ازنظر آنها این جنگ ازنظر تعداد زیاد تلفات به جنگ جهانی اول شبیه است لیکن برنده و بازنده مشخص ندارد. ...
یک مقام دیگر دولت امریکا گفت: جنگ هنوز در حالت بن‌بست قرار دارد. در میان سربازان ایرانی حرکت و جنب‌وجوش مشاهده می‌شود و احتمال دارد حملات محدودی نیز صورت گیرد لیکن در این مقطع به نظر نمی‌رسد حمله نهایی که مدت‌ها منتظر آن بوده‌ایم درحال شکل گرفتن باشد. وی افزود: من فکر نمی‌کنم هیچ‌یک از طرفین قصد انجام این حمله نهایی را
داشته باشد، لیکن درعین‌حال هیچ‌یک نیز قصد تسلیم دربرابر دیگری را ندارد.»
به نوشته گاردین، باوجودی که مقامات دولتی گفتند نمی‌توانند اندازه دقیق ساختار ارتش ایران را حدس بزنند، مع‌هذا اشاره کردند که پانصد هزار نفر رقمی بسیار اغراق‌آمیز و بالاست.(1)
رادیو اسرائیل نیز به نقل از دیپلمات‌های خارجی در تهران گفت که حکومت اسلامی ایران در سه ماه اخیر ده‌ها هزار بسیجی را به جبهه فرستاده و احتمالاً قصد دارد با استقرار دو میلیون تن در طول مرز، به عراق حمله کند.(2)
همچنین هفته‌نامه ژون آفریک چاپ فرانسه درباره احتمال هم‌زمانی حمله آتی ایران و حمله کردهای عراقی علیه حکومت عراق نوشته است: «ادریس بارزانی و مسعود بارزانی فرزندان ملامصطفی بارزانی این روزها درصددند تا با جلال طالبانی رهبر اتحاد میهنی کردها علیه دولت عراق ائتلاف کنند.» رادیو نجات با اعلام این خبر به نقل از ژون آفریک گفت: «هدف از این ائتلاف این است که همزمان با حمله آینده جمهوری اسلامی به عراق، این دو نیروی کرد نیز دو جبهه دیگر علیه ارتش عراق باز کنند.»(3)
از سوی دیگر، نشریه راه کربلا در آخرین شماره خود نوشته است که درپی اظهارات مسئولان جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر حمله نهایی و سرنوشت‌ساز برای نابودی حکومت صدام، خانواده‌های سربازان عراقی تلاش‌های وسیعی را برای نجات فرزندانشان از جبهه‌های جنگ شروع کردهاند.(4)
روزنامه جمهوری اسلامی امروز به نقل از واحد مرکزی خبر از بن نوشته است که شبکه اول تلویزیون آلمان‌غربی در بخشی از تفسیر جنگی خود به اوضاع منطقه قصرشیرین پرداخت و خاطرنشان کرد این نقطه تا بغداد تنها صد کیلومتر فاصله دارد. از اینجا بود که جنگ در بیش از پنج سال پیش آغاز شد و از کوهستان‌های همین منطقه، عراق به ایران حمله کرد لکن ایرانی‌ها به شکل بسیار حیرت‌آوری مقاومت به خرج داده و سه سال پیش ارتش عراق را از خاکشان بیرون ریختند.(5)
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس شورای عالی دفاع، امروز با حضور در پادگان آموزشی امام علی(ع) و بازدید از بخش‌های مختلف این پادگان، در سخنانی با اشاره به تعیین‌کننده بودن مقطع فعلی انقلاب اسلامی گفت: «اگر امروز انقلاب دچار اختلال شود فقط ملت ایران نیست که شکست خورده است همه ملت‌ها و به‌خصوص ملت‌های اسلامی شکست خورده‌اند و در این درگیری هرکدام از طرفین که ضربه بخورند، این ضربه برای آنها تعیین‌کننده است. ... ما درزمینه اقتصادی، ضربات خود را بر دشمن وارد کرده‌ایم. دشمن خیال می‌کند که ما را محاصره کرده است، اما درواقع خود او محاصره شده است، چراکه اقتصاد استکبار جهانی با پویایی انقلاب اسلامی،
1) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 280، 4/10/1364، ص5، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/10/1364.
2) 21. روزنامه جمهوری اسلامی، 3/10/1364، ص2.
3) 22. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/10/1364، صص 2 و 3، رادیو نجات، 2/10/1364.
4) 23. روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص18.
5) 24. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/10/1364، ص3.
متزلزل شده است و ابتکارعمل در دست ما است. ما وقتی مسئله خلیج فارس و تنگه هرمز را مطرح می‌کنیم، می‌بینید دنیای سرمایه‌داری و استکبار که با نفت کار دارد، چه ماتمی می‌گیرد و این معنایش این است که انقلاب اسلامی همچنان تعیین‌کننده و تهاجمی است و آنها دارند از خود دفاع می‌کنند و در موضع تدافع هستند. البته امروز برای ما جنگ با متجاوزان بعثی مطرح است و عمده‌ترین مسئله ما جنگی است که با عراق داریم و از ابتدای جنگ تابهحال خیلی جلو رفته و ازلحاظ کیفیت، پیشرفت کرده‌ایم، اما باید باز هم پیشرفت کنیم، چراکه استکبار سعی می‌کند دشمن را تجهیز کند، اما ما تجهیزمان به‌صورت خودجوش و از درون خودمان است. آنها خود را با سلاح و آموزش‌های گوناگون، آماده می‌کنند، پس خیال نکنید اگر خود را آماده نکنیم می‌توانیم پیروز شویم و سنت الهی ما، چنین چیزی را ایجاب نمی‌کند، لذا ما باید هرچه می‌توانیم خود را آماده‌تر کنیم و امروز می‌بینیم که برادران با برنامه‌ریزی حرکت می‌کنند و این از نظم و آموزش شما پیدا است و نظم شما تأثیر زیادی در جنگ می‌گذارد.»
رئیس‌جمهور، در پایان بر ضرورت توجه به خدا و دوری از گناه تأکید کرد و گفت: «رهبر این انقلاب اگر یک مرد معنوی و الهی و یک عارف و زاهد مثل امام عزیزمان نبود، بدون شک این انقلاب به پیروزی نمی‌رسید.»
قبل از سخنرانی رئیس‌جمهور، حجت‌الاسلام رحمانی مسئول بسیج سپاه پاسداران در گزارشی درباره فعالیت‌های پادگان امام علی(ع) گفت: این پادگان، مسئول آموزش تخصصی تربیت مربی و تغذیه‌کننده تمام پادگان‌های اعزام به جبهه بسیج است و تابهحال حدود هزار نفر از مربیان در زمینه‌های مختلف اسلحه‌شناسی، تاکتیک، تخریب، امداد و بهداشت و... در این مرکز آموزش‌های لازم را دیده‌اند و به پادگان‌های مختلف اعزام شدهاند. وی افزود: یکی دیگر از وظایف بسیج، امداد و کمک‌رسانی به مردم در هنگام بروز بلاها و حوادث است.
وی همچنین گفت که با راه‌اندازی دفتر بسیج عراق، تابهحال از این طریق حدود دو هزار نفر از سراسر کشور به جبهه اعزام شدهاند.(1)
1
نخست‌وزیر ایران امروز در اولین گردهمایی مسئولان ستادهای بازسازی استانهای جنگ‌زده خواستار مشارکت مستقیم مردم در بازسازی مناطق جنگ‌زده شد و بر ضرورت ادامه جنگ تا پیروزی نهایی تأکید کرد.
به نوشته روزنامه اطلاعات، نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد: «مسئولین ستادهای بازسازی با بهره‌گیری از کلیه امکانات وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی باید زمینه شرکت فعال نیروهای مردمی در امر بازسازی ویرانه‌های ناشی‌از جنگ را فراهم سازند و برنامه‌های جامع و منظمی برای بازسازی مناطق جنگ‌زده پس از پیروزی در جنگ داشته باشند.»
1) 25. روزنامه اطلاعات، 2/10/1364، ص18.
مهندس موسوی با اشاره به جنبه‌های حیاتی بازسازی برای نظام جمهوری اسلامی، کار بازسازی را حرکتی در راستای تلاش ایثارگرانه رزمندگان اسلام توصیف کرد و گفت: حرکت بازسازی جز با مشارکت مستقیم مردم میسر نخواهد بود. نخست‌وزیر به دست‌اندرکاران امور بازسازی مناطق جنگ‌زده توصیه کرد که تمرکز سرمایه‌گذاری‌های عمرانی در مناطق جنگ‌زده، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و ستاد بازسازی باید با مطالعات گسترده زمینه آن را فراهم کند.
نخست‌وزیر با تأکید بر ضرورت افزایش قدرت دفاعی کشور در حفاظت از تأسیسات جمهوری اسلامی گفت: «اگر تأسیسات حیاتی ده‌ها بار هم مورد حمله قرار گیرد، ما بلافاصله عملیات بازسازی آنها را دنبال خواهیم کرد و اجازه نمی‌دهیم با تأخیر در بازسازی، جمهوری اسلامی خسارت بیشتری متحمل شود.» آقای موسوی افزود: «علی‌رغم همه مشکلات ناشی‌از جنگ، مجریان و مسئولان در سطوح مختلف کشور به تبعیت از امام عزیزمان بیش از هر زمان دیگر احساس می‌کنند توانایی امور دفاعی جنگ را دارند و می‌توانند در قبال توطئه‌های دشمنان اسلام مقاومت کنند.»
حسن آخوندی سرپرست ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده نیز در گزارشی از پیشرفتهای این ستاد در امور بازسازی گفت: در طول 42 ماه فعالیت این ستاد 217 هزار نفر نیروی داوطلب مردمی، بیش از 80 هزار واحد مسکونی و تجاری را بازسازی و نوسازی کردهاند و طی این مدت حجم کمک‌های مردمی به این ستاد بالغ‌بر 80 میلیارد ریال بوده است.(1)
1
به دعوت جمهوری اسلامی، نماینده ویژه واتیکان امروز در رأس هیئتی سه‌نفره برای انجام دادن مراسم مذهبی سال جدید مسیحی اسیران عراقی، وارد تهران شد. در مراسم استقبال از این هیئت، حجت‌الاسلام شریعتی مسئول کمیته فرهنگی اسیران عراقی، ضمن تشریح رفتار اسلامی و انسانی جمهوری اسلامی ایران با اسیران عراقی، گفت: «برخلاف تبلیغات وسیع استکبار جهانی، اسرای عراقی مقیم جمهوری اسلامی ایران مخصوصاً اسرای مسیحی در یک محیط کاملاً اسلامی و مذهبی به زندگی روزمره خویش ادامه می‌دهند.»
وی افزود: «ما از اعضای این هیئت می‌خواهیم که واقعیت‌های موجود در جمهوری اسلامی ایران و از سویی برخوردهای الحادی رژیم عراق با اقلیت‌های مذهبی را در آن کشور به جهانیان اعلام کنند. زیرا ما اعتقاد داریم که اسرای مسیحی مانند سایر مردم عراق، قربانی مطامع تجاوزکارانه رژیم صدام می‌باشند.»
به گفته سرپرست اداره سازمانهای بین‌المللی وزارت خارجه ایران، این هیئت در مدت اقامت خود در ایران از اردوگاه اسیران عراقی در چند شهر بازدید خواهد کرد و مراسم سال جدید مسیحی این اسیران را به‌جای خواهد آورد.(2)
خبرگزاری یونایتدپرس دراینباره گزارش داد: «پاپ ژان پل دوم رهبر کاتولیک‌های جهان،
یک فرستاده بلندپایه با یک پیام دعا و همبستگی انسانی کریسمس برای اسرای جنگی عراق به ایران اسلامی اعزام داشته است. سخنگوی واتیکان امروز (دوشنبه) با اعلام این خبر گفت: مذاکرات برای مأموریت انسان‌دوستانه مشابهی درمورد سربازان ایرانی زندانی در عراق در جریان است. وی افزود این دولت آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر بنیادگرای ایران بود که چنین مأموریتی را پیشنهاد کرد. منابع واتیکان گفتند بسیار محتمل است که کاردینال روژه اچگاری فرستاده پاپ در جریان این دیدار با آیت‌الله ملاقات کند. این منابع گفتند به نظر می‌رسد این مأموریت غیرمترقبه گام مهمی درجهت روابط گرم‌تر میان کلیسای کاتولیک رم و بنیادگرایان مسلمان باشد. ... اچگاری اسقف اعظم فرانسوی که ریاست شورای اسقفی و کمیته اسقفی صلح و عدالت را عهده‌دار است امروز (دوشنبه) وارد تهران شد.
سخنگوی واتیکان گفت: این مأموریت که به‌طور انحصاری مبتنی‌بر خصوصیت انسانی است به‌منظور ابراز علاقه صریح پاپ مقدس در شرایط مصیبت‌بار که مردم دو کشور درگیر یک جنگ کهنه و فرساینده می‌باشند، صورت می‌گیرد.»(1)
1
تلاش برای هواپیماربایی در مسیر جزیره سیری به شیراز با اقدام افراد گارد پرواز خنثی شد. نشریه گزارش دراینباره نوشته است: «یکی از مسافرین هواپیمای بوئینگ737 که ساعت 14:25 روز دوشنبه 2 دی از جزیره سیری به مقصد شیراز و تهران به پرواز درآمده بود، پس از گذشت 20 دقیقه از پرواز، ... با یک عدد نارنجک دستی مسافرین را تهدید به منفجر کردن هواپیما می‌کند. در همین هنگام افراد تیم گارد [امنیت پرواز] با شلیک پنج گلوله هواپیماربا را از پای درمی‌آورند. پس از این واقعه، هواپیما مستقیماً به تهران برده شده و چند تن از مسافرین مشکوک و جسد هواپیماربا تحویل مأمورین وزارت اطلاعات مستقر در فرودگاه می‌شود.»(2)به گزارش رادیو تهران در این واقعه هیچ‌کدام از مسافرین و خدمه آسیبی ندیدند.(3)
2
وزیر خارجه چین در پایان سفر به خاورمیانه گفت برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق، کشورهای خلیج فارس باید نقش مهم‌تری ایفا کنند. وی ارسال سلاح از چین به ایران یا عراق را تکذیب کرد. نخست‌وزیر چین نیز برای رفع نگرانی ایران از سفر وزیر خارجه چین به عراق و کشورهای منطقه، با دعوت از سفیر ایران در چین با وی مذاکره کرد.
به گزارش یونایتدپرس: «ووشوکیان وزیر خارجه چین امروز در یک کنفرانس مطبوعاتی در ابوظبی گفت که جنگ ایران و عراق در میان مسائل عمده مورد گفت‌وگوی وی با مقامات پنج کشور عراق، سوریه، اردن، مصر و امارات در سفر خاورمیانه‌ای او بوده است. وزیر خارجه چین اضافه کرد باوجودی که رهبران عراق از چین خواستند برای ایفای نقش مهم‌تر توسط سازمان ملل
1) 28. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 279، 3/10/1364، صص 14 و 15، واتیکان - خبرگزاری یونایتدپرس، 2/10/1364.
2) 29. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 17، 20/10/1364، ص64.
3) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 279، 3/10/1364، ص31، لندن - خبرگزاری رویتر، 2/10/1364.
جهت حل این درگیری تلاش کند، ولی من شخصاً معتقدم نقش مهم‌تر باید توسط کشورهای خلیج (فارس) ایفا شود. وی همچنین گزارش‌هایی مبنی‌بر اینکه چین به دو کشور متخاصم سلاح می‌دهد را به‌عنوان "بی‌اساس" رد کرد. وی گفت: پکن مایل است این جنگ خونین هرچه زودتر پایان پذیرد. ووشوکیان همچنین گفت: چین درصدد برقراری روابط دیپلماتیک با عربستان است... . چین با امارات عربی متحده، عمان و کویت رابطه دارد. وزیر خارجه چین افزود: پکن از مقامات سه کشور دیگر عضو شورا دعوت کرده است تا با خط مشی کنونی چین بیشتر آشنا شوند.»(1)
از سوی دیگر، به نوشته نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه: «همزمان با سفر وزیر خارجه چین به عراق، نخست‌وزیر چین از سفیر جمهوری اسلامی در این کشور جهت برطرف نمودن نگرانی احتمالی ایران نسبت به سفر فوق دعوت به عمل آورده و طی ملاقات خود گفت: ما (چین) برای روابط خودمان با کشور شما اهمیت زیادی قائل هستیم. وی همچنین به سفر آقای هاشمی رفسنجانی به چین اشاره کرد و افزود: هر دو کشور باید دستور دهیم قدم‌های سریع‌تری در انجام برنامه‌های سند امضاشده در دیدار آقای رفسنجانی از چین برداشته شود. تا آنجا که من اطلاع دارم کارها درحال انجام است و به‌خوبی پیش می‌رود و اصولاً ما چینی‌ها به قول خود پایبند بوده و وعده‌های خود را عمل می‌کنیم.»
نشریه رویدادها پس از نقل خبر مذکور، در ادامه درباره سفر وزیر خارجه چین به کشورهای منطقه و نیز سفر صدام به مسکو نوشته است: «به‌دنبال سفر صدام به مسکو و انعکاس اخبار گوناگون پیرامون نقش بیشتر شوروی درارتباط‌با جنگ تحمیلی، چین به‌علت تضاد دیرینه خود با شوروی فعالیت‌های خود را شدت بخشیده و با اظهار اینکه نقش مهم‌تر باید توسط کشورهای خلیج فارس ایفا شود، از یک‌سو سعی بر زدودن نقش شوروی داشته و از سوی دیگر نیز به‌خاطر منافع اقتصادی و دستیابی به بازارهای کشورهای حوزه خلیج فارس، مترصد برقراری روابط دیپلماتیک وسیع با این کشورها می‌باشد.»(2)
1
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی که برای شرکت در نشست سه‌جانبه ایران، لیبی و سوریه به لیبی سفر کرده بود، امروز بعد از دیدار با وزیر خارجه لیبی به تهران بازگشت.
دکتر ولایتی قبل از ترک طرابلس در مصاحبه‌ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی دستاوردهای این اجلاس را بسیار امیدبخش توصیف کرد و گفت در این اجلاس تصمیم‌گیری‌های جدیدی شد و ازجمله موضوع اقتصاد و تجارت نیز در روابط سه کشور وارد شد. وی گفت بیانیه پایانی این اجلاس نسبت به قبل دارای استحکام و محتوای بیشتری است و سه کشور با شوق بیشتری بر سر بیانیه مشترک تفاهم کردند و این نشانه نزدیک‌تر شدن سه کشور است. عبدالسلام تریکی نیز نتایج سومین اجلاس سه کشور را بسیار مثبت توصیف کرد.
همچنین محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران با سرتیپ ابوبکر یونس جابر فرمانده کل
نیروهای مسلح لیبی دیدار و درباره همکاری دو کشور درمورد صنایع نظامی گفتوگو کرد.
رفیق‌دوست در پایان دیدار از لیبی در رأس هیئتی عازم سوریه شد.
دکتر ولایتی پس از بازگشت به ایران در فرودگاه تهران ضمن بیان نتایج کلی اجلاس سه‌جانبه، افزود که در این اجلاس همچنین مقرر شد در اعتراض به توطئه‌هایی که برای شناسایی رژیم صهیونیستی و برقراری روابط با این رژیم در منطقه صورت می‌گیرد، سه کشور نامه مشترکی برای سازمان کنفرانس اسلامی و نیز دو کشور لیبی و سوریه نامهای برای اتحادیه عرب ارسال کنند.(1)
1
در پایان اجلاس سه‌جانبه ایران، سوریه و لیبی بیانیه مشترکی منتشر شد که در آن حکومت عراق به‌دلیل آغازگری جنگ، حمله به کشتی‌ها و به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی محکوم شده است. همچنین تهاجم امپریالیسم و صهیونیسم علیه کشورهای منطقه به‌خصوص سوریه و نیز تمرکز ارتش مصر، حضور ناوهای امریکایی در مرزهای لیبی و دخالت امپریالیسم در چاد و سیاست نژادپرستانه حکومت افریقای جنوبی محکوم و بر ادامه همکاری سه کشور تأکید شده است.
در این بیانیه آمده است: «هیئت‌های سه کشور تحولات جنگ ایران و عراق را مطرح نموده و بار دیگر رژیم عراق را به‌دلیل آغاز این جنگ ظالمانه برعلیه انقلاب اسلامی ایران - که پشتیبان امت عرب در مبارزاتشان علیه امپریالیسم و صهیونیست است - محکوم کردند. هیئت‌ها شدیداً جنگ شهرها و حمله به کشتی‌های نفتی و به‌کارگیری اسلحه شیمیایی و تلاش برای گسترش جنگ را - که تماماً ازسوی رژیم فاشیستی بغداد صورت می گیرد - محکوم نمودند.
هیئت‌ها اعتقاد راسخ خود را به اینکه جنگ تجاوزکارانه‌ای را که رژیم فاشیست عراق علیه انقلاب اسلامی ایران با هدف از میان بردن نقش رهایی‌بخش این انقلاب در منطقه ایجاد کرده است و منجر به محدود شدن نقش انقلاب اسلامی ایران در پشتیبانی از مسئله اصلی و عمده اعراب و مسلمانان گردیده و همچنین باعث بازداشتن نقش ملت عراق در مبارزه علیه رژیم صهیونیستی شده است اعلام نمودند.
هیئت‌ها پشتیبانی خود را از مبارزات ملت عراق علیه رژیم فاشیست و خون‌خوار صدام حسین مورد تأکید قرار دادند. هیئت‌های سوریه و لیبی تأکیدات هیئت ایرانی را درمورد اینکه ایران هیچ‌گونه چشمداشتی به سرزمین عراق ندارد و خواهان روابط حسن همجواری و اخوت اسلامی با ملت عراق و دیگر کشورهای عرب می‌باشد، ستوده و از تلاش‌های این انقلاب برای ریشه‌کن کردن زمینه‌های تشنج و عامل تجاوز علیه جمهوری اسلامی ایران - که تنها رژیم فاشیست عراق است - استقبال می‌نمایند.
دو طرف سوری و لیبیایی شگفتی خود را نسبت به دستاوردهای مهم اقتصادی و اجتماعی انقلاب اسلامی ایران در پرتو رهبری‌های بالنده و دلیرانه حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی اعلام داشتند.
دو هیئت همچنین قدردانی فراوان خود را نسبت به مواضع شجاعانه ملت و دولت جمهوری اسلامی ایران در مقابله با نیروهای امپریالیستی و صهیونیستی در منطقه ابراز داشتند و بر اهمیت و ضرورت همکاری بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای عربی برمبنای احترام متقابل و
1) 33. روزنامه کیهان، 3/10/1364، ص22؛ و - روزنامه اطلاعات، 3/10/1364، ص3.
محترم شمردن حاکمیت ملی یکدیگر درجهت تقویت مواضع مشترک علیه صهیونیسم و امپریالیزم تأکید کرده و اعلام نمودند که هدف طرح‌های صهیونیستی امریکایی متلاشی ساختن یکپارچگی کشورهای اسلامی و به وجود آوردن تضادهای درونی بین آنهاست تا اینکه خصم بتواند سلطه و نفوذ خود را بر کشورهای منطقه گسترش دهد.
همچنین هیئت‌ها بر ضرورت منع فعالیت‌های نظامی دریایی کشورهای بیگانه در منطقه و جلوگیری از برپایی پایگاه‌های نظامی و خودداری از تهدید به‌کارگیری زور و دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه تأکید نمودند. سه هیئت تلاش‌های امپریالیستی و صهیونیستی برای بدنام کردن انقلاب اسلامی ایران به‌وسیله اتهامات دروغین نقض حقوق بشر در ایران را محکوم کردند.»(1)
در ادامه بیانیه مشترک سه کشور به این موارد پرداخته شده است: حمایت از مقاومت ملت عربی سوریه علیه طرح‌های امپریالیستی و صهیونیستی؛ دفاع از حاکمیت ملی و استقلال لبنان و فلسطین؛ دفاع از حاکمیت سوریه و آزادسازی جولان؛ حمایت از لیبی و محکوم کردن طرح‌ها و تحرکات و فشارهای اقتصادی امپریالیسم و ارتجاع منطقه علیه این کشور؛ حمایت از لیبی برای دفاع از سرزمین و فضا و حریم دریایی خود به‌خصوص در خلیج سیرت و محکوم کردن ناوگان‌های امریکایی در مرزهای لیبی؛ محکوم کردن دخالت‌های امپریالیستی و اوضاع چاد؛ محکوم کردن سیاست‌های نژادپرستانه و فاشیستی و قتل‌عام‌های رژیم نژادپرست اقلیت سفیدپوست علیه ملت‌های افریقای جنوبی و نامیبیا و حمایت از مبارزات مردمی علیه تجاوزات مستمر رژیم نژادپرست پروتوریا.
در ادامه بیانیه آمده است: «سه هیئت تصمیم گرفتند که دیدارهای سه‌جانبه خود برای تحکیم همکاری‌ها در تمامی زمینه‌ها ادامه داده و در این جهت بر انعقاد اجلاس وزرای اقتصاد و صنایع سه کشور در اردیبهشت‌ماه آینده در تهران تأکید نمودند. ... سه هیئت تصمیم گرفتند که در محافل بین‌المللی با هدف به دست آوردن وسیع‌تر پشتیبانی ممکن از سازمانهای عربی اسلامی و آزادی‌خواهان در جهان در بین خود هماهنگی لازم را معمول دارند.»(2)
1
نخست‌وزیر ترکیه در آستانه سفر به ایران(3)
(دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 174/3، 3/10/1364)
در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی، عراق را آغازگر جنگ خواند و مدیریت اقتصادی ایران را در وضعیت جنگی شایسته توصیف و بر بی‌طرفی ترکیه در جنگ تأکید کرد و برای میانجیگری میان ایران و عراق اعلام آمادگی کرد و رابطه ترکیه با اسرائیل را مفید دانست.1) 34. روزنامه جمهوری اسلامی، 3/10/1364، ص11.
2) 35. همان.
3) خبری درباره سفر اوزال به عراق (بعد از سفر او به ایران) منتشر شده که گفته می‌شود این موضوع که ابتدا رمضان معاون وزیر عراق آن را اعلام کرد، بیشتر یک ترفند سیاسی - تبلیغاتی عراق است. دفتر نخست‌وزیر ترکیه در پاسخ به سؤال سفارت ایران دراینباره گفت که هنوز تصمیمی دراینباره گرفته نشده است.
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه در مصاحبه‌ای 5/1 ساعته با نماینده خبرگزاری جمهوری اسلامی در آنکارا، درباره انگیزه مسافرتش به جمهوری اسلامی ضمن اشاره به اینکه ایران یکی از بهترین همسایگان ترکیه است و ما ایران را به‌منزله برادر خود قلمداد می‌کنیم، گفت: «ما روابط مستحکمی با ایران داریم به همین دلیل هرساله ملاقات‌هایی بین نخست‌وزیران دو کشور انجام می‌گیرد. درحقیقت جهت ایجاد مناسبات گسترده‌تر هر دو طرف تمایل به مذاکرات مداوم دارند.» وی افزود که ما موقعیت و مشکلات فعلی ایران را نیز در نظر می‌گیریم و این را نیز می‌دانیم که مهم‌ترین مسئله فعلی شما جنگ است.
وی گفت که ایران انقلاب بزرگی کرده و در آن تغییرات اساسی رخ داده است. وی انقلاب ایران را یک انقلاب تمام‌عیار خواند.
اوزال گفت اگر در بین کشورهای منطقه همکاری برقرار نشود و تفرقه حاصل گردد این اختلافات به نفع کشورهای خارجی، فروشندگان اسلحه و تجار نفت خواهد بود.
تصویر
اوزال ضمن اشاره به اینکه جنگ اقتصاد ایران را فلج کرده و موجب تورم در کشور شده است و اینکه ایران فعلاً قسمت مهمی از منابع اقتصادی خود را صرف هزینه جنگ می‌کند، افزود: بااین‌حال ایران با کمبود زیادی مواجه نیست و اگر این جنگ در کشورهای دیگر صورت می‌گرفت مسائل و مشکلات بزرگ‌تری به دنبال می‌آورد، یعنی ظواهر نشان می‌هد که کشور به‌خوبی اداره می‌شود. وی موضع ترکیه در جنگ ایران و عراق را چنین توضیح داد که اگر عکس قضیه صادق بود و ایران به عراق حمله می‌کرد و عراق موضعی دفاعی به خود می‌گرفت، باز هم ترکیه سیاست فعلی خود را تعقیب می‌کرد. وی افزود که اگر یکی از طرفین یا هر دو طرف خواهان میانجیگری ترکیه باشد، ترکیه میانجیگر عادلی خواهد بود.
اوزال درباره روابط ترکیه با اسرائیل گفت: باید قبول کرد که اسرائیل برای خاورمیانه یک مسئله است ولی مسئله مهم‌تر اینکه در پشت آن قدرتی مثل ایالات متحده امریکا قرار دارد و خود اسرائیل تأثیر بزرگی در امریکا دارد. وی افزود: «به نظر من امروز ترکیه با اسرائیل روابط زیادی ندارد ولی باز بودن دریچه‌ای در مناسبات دو کشور دررابطهبا بروز حوادث احتمالی در آینده، مفید واقع خواهد شد.»(1)
خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی از نخست وزیر ترکیه پرسید: «آقای اوزال این نکته که عراق مکرراً تهدید کرده است برای واردات نفت ترکیه از خارک تضمین
1) 36. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 279، 3/10/1364، صص 7 - 6، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/10/1364.
نمی‌دهد و مدت هاست به‌خاطر تأمین امنیت هوایی خطوط هواپیمایی ترکیه پرواز‌هایش را به عراق تعطیل کرده است درحالی‌که ایران از بمباران لوله‌های نفتی عراق به ترکیه خودداری می‌کند و بر تأمین امنیت هوایی تأکید دارد، آیا برخورد مشابه ترکیه با هر دو کشور دراین‌زمینه مغایر با سیاست بی‌طرفی ترکیه نیست؟»
اوزال به‌هنگام پاسخ ضبط خبرنگار را خاموش کرده و گفت: «خواهش می‌کنم روی این مسئله زیاد تکیه نکنید چون اظهار این مطالب گاهی به ضرر شما نیز تمام می‌شود و برای اطلاع شما می‌گویم که ما درمورد این دو موضوع صریحاً با مقامات عراقی گفتوگو کردیم و به آنها گفتیم که همان‌طوری‌که ایران بنا به درخواست ما از بمباران لوله‌های نفتی عراق - ترکیه خودداری می‌کند شما نیز باید مزاحمت برای واردات نفتی ترکیه از خارک ایجاد نکنید. ما همچنین از عراق خواستیم که از تهدید هواپیماهای مسافری صرف‌نظر کند و در هر دو مورد موفق بودیم و نتایج مثبتی کسب کردیم.»
اوزال اضافه کرد: «به نظر من احداث خط لوله نفتی ایران تا آن‌سوی تنگه هرمز، کار سازنده‌ای نمی‌باشد و آن‌طورکه تصور شده است تلمبه‌خانه‌های جدید نیز از حمله هواپیمای عراقی مصون نخواهد بود. من به شما قول می‌دهم هواپیماهای مدرنی که قادر باشند تا آن‌سوی تنگه هرمز پرواز کرده و عملیات نمایند نیز دراختیار عراق گذاشته خواهد شد.»(1)
1
معاون نخست‌وزیر عراق در سفر به اردن در مصاحبه‌ای درباره روابط با سوریه و لیبی، تأثیر آشتی اردن و سوریه بر روابط عراق و اردن، تلاش برای تشدید حملات به تأسیسات اقتصادی ایران و تأمین تسلیحات عراق از شوروی سخن گفت.
رادیو اسرائیل به نقل از روزنامه‌های اردن گفت: «معاون اول نخست‌وزیر عراق آقای طه یاسین رمضان گفت که در مواضع خصمانه سوریه علیه آن کشور هیچ تغییری داده نشده و کوشش‌های مصالحه بین دو کشور بدون نتیجه مانده است. وی افزود: آشتی سوریه با اردن هیچ لطمه‌ای به مناسبات گسترده سیاسی و اقتصادی اردن با عراق نزده است و حتی بالعکس روابط بغداد و امّان در آینده گسترش بیشتری خواهد یافت و قرار است دادوستد بازرگانی بین دو کشور افزایش یابد.» رمضان گفت: «تلاش آشتی بین عراق و لیبی نیز بدون نتیجه مانده است.»(2)
معاون نخست‌وزیر عراق در این مصاحبه گفت: «عراق همچنان به حملات خود علیه تأسیسات اقتصادی ایران ادامه خواهد داد تا رژیم تهران را به پای میز مذاکره بکشاند.» وی افزود: «ما قصد نداریم به ملت ایران لطمه‌ای بزنیم بلکه می‌خواهیم رژیم تهران را از منابع اقتصادی محروم سازیم تا نتواند جنگ را ادامه دهد.»
رادیو اسرائیل در ادامة گزارش خود گفت: «به عقیده معاون اول نخست‌وزیر عراق، حکومت اسلامی ایران هجوم جدید را به تعویق انداخته زیرا به این نتیجه رسیده که تلفات سنگین و
غیرقابل‌تحملی برای رژیم خواهد داشت و از سوی دیگر، حمایت مردم از رژیم و ادامه جنگ کاهش یافته است. بااین‌همه بعید نیست که رژیم بالاخره به هجوم جدید دست بزند زیرا تنها به این وسیله است که رژیم می‌تواند ادامه موجودیت خود را توجیه کند. رمضان در این مصاحبه افزود که اتحاد شوروی همچنان منبع تأمین اسلحه برای عراق می‌باشد و هیچ مشکلی دراین‌مورد وجود ندارد.»(1)
1
علاوه‌بر تلاش‌های کمیته آشتی عرب برای کاهش اختلافات میان عراق با سوریه و اردن، مسکو نیز درصدد میانجیگری میان سوریه و عراق است. دراین‌حال گفته می‌شود که نزدیکی سوریه و اردن، هم ایران و هم عراق را نگران کرده است.
روزنامه الوطن چاپ کویت به نقل از منابع آگاه نوشته است که در سفر اخیر صدام به شوروی، مسکو پیشنهاد کرده است که برای رفع اختلافات عراق و سوریه میانجیگری کند تا این دو کشور بتوانند همِّ خود را صرف تهدیدات رویاروی خود کنند. به نوشته الوطن، یک مقام عالی‌رتبه شوروی دوشنبه آینده برای گفتوگو دراینباره به دمشق می‌رود. گمان می‌رود که صدام در سفرش به مسکو علاوه‌بر تلاش برای متعهد کردن شوروی برای ادامه ارسال سلاح به عراق از مقامات مسکو درخواست کرده که برای توقف ارسال سلاح از سوریه به ایران اقدام کنند.(2)
دراین‌حال، به گفته رادیو بی‌بی‌سی: «فعالیت‌های دیپلماتیک شدیدی نیز در جهان عرب در جریان است. ازجمله اعلام شده که ملک حسین پادشاه اردن به‌زودی از دمشق دیدار خواهد کرد. به نظر می‌رسد که مقامات عراق نگران آن‌اند که نزدیکی احتمالی مجدد میان اردن و سوریه از میزان حمایت‌های اردن از عراق در جنگ با ایران بکاهد.(3)
(روزنامه جمهوری اسلامی، 20/10/1364، ص3، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از رادیو اسرائیل)
همچنین اخیراً تعدادی از واحدهای نظامی اردن در کردستان عراق مستقر شدهاند که ازجمله مأموریت‌های آنها حفاظت از خط لوله نفتی کرکوک به ترکیه است. (دفتر سیاسی سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره77، 17/10/1364، ص6)
از سوی دیگر، مقامات ایران نیز نگران آن‌اند که این نزدیکی احتمالی، حمایت سوریه از این کشور را در معرض تهدید قرار دهد.» به گفته بی‌بی‌سی، هدف اصلی سفر اخیر وزیر خارجه ایران به لیبی اطلاع از موقعیتش در روابط با دو حامی عرب خود (سوریه و لیبی) است.(4)از سوی دیگر، سرهنگ قذافی رهبر لیبی امروز تلفنی با فهد شاه عربستان و شیخ زاید امیر امارات عربی متحده مذاکره کرد. به گزارش خبرگزاری خلیج، در این تماس شیخ زاید و قذافی درمورد تحولات اخیر جهان عرب و تلاش‌های کمیته آشتی عرب - که برای حل اختلافات لیبی با عراق و ساف تشکیل شده - گفتوگو کردهاند.(5)
1) 39. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/10/1364، ص11، رادیو اسرائیل، 2/10/1364.
2) 40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 279، 3/10/1364، کویت - خبرگزاری رویتر، 2/10/1364.
3) ازجمله حمایت‌های اردن از عراق، واردات کالاهای نظامی و غیرنظامی عراق از بندر عقبه اردن است. اخیراً رژیم اسرائیل نیز با صدور مجوز برقراری یک خط کشتیرانی میان بندر عقبه اردن و بندر الیات در فلسطین اشغالی، دراین‌زمینه به‌طور غیرمستقیم از عراق پشتیبانی می‌کند.
4) 41. همان، ص 18، رادیو بی‌بی‌سی.
5) 42. روزنامه اطلاعات، 3/10/1364، ص20.
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد: «ابوایاد عضو کمیته مرکزی الفتح امروز فاش کرد که برای پایان دادن به اختلافات بین دستگاه مرکزی ساف و دمشق، بین سوریه و سازمان آزادی‌بخش فلسطین، تماس‌های مستقیم برقرار شده است. ابوایاد افزود: آشتی بین فلسطینی‌ها از راه نزدیکی فلسطین - سوریه تحقق خواهد یافت.»(1)
1
با پایان یافتن پروژه احداث جاده مسیر خط لوله نفتی از تأسیسات استخراج نفت به بنادر صادراتی به‌همت جهاد سازندگی، آسیب‌پذیری صادرات نفت ایران کاهش خواهد یافت.
وزیر نفت تلاش ایثارگرانه برادران جهادگر در اجرای این پروژه عظیم احداث خط لوله نفتی به یکی از بنادر صدور نفت را مورد ستایش قرار داد. به گفته آقازاده، بسیاری دیگر از پروژه‌های وزارت نفت می‌تواند به‌دست توانای کارگران و متخصصین جهاد سازندگی انجام گیرد. وزیر نفت با اشاره به اینکه اجرای این پروژه بخشی از سیاست متنوع ساختن مبادی صادرات نفت کشور است، افزود که پروژه‌های مشابه دیگری نیز در دست اقدام است که یکی از آنها حدود یک ماه و نیم دیگر به بهره‌برداری خواهد رسید. وی گفت که در این پروژه عملیات لوله‌گذاری در خشکی و زیر آب در مسافتی طولانی انجام خواهد شد.
به گفته وزیر نفت، برای اجرای پروژه جاده‌سازی خط لوله‌ای که آماده بهره‌برداری شده است، یک پیمانکار خارجی تقاضای بیش از یک سال فرصت و مبلغ بسیار زیادی حق‌العمل کرده بود درحالی‌که اجرای آن با تلاش جهادگران متعهد در 45 روز، از خروج مبلغ هنگفتی ارز از کشور نیز جلوگیری کرده است.
غلامرضا آقازاده همچنین گفت: احداث اسکله‌های شناور دریایی از دیگر پروژه‌های در دست اقدام است که در آن امکان حملات هوایی رژیم جنگ‌افروز عراق به حداقل ممکن می‌رسد. وی تأکید کرد که ایران مصمم است تا با افزایش مبادی بارگیری، صادرات نفت خود را حتی در سخت‌ترین شرایط جنگی در حد سهمیه اوپک ادامه دهد. وی افزود: همزمان با اجرای عملیات لوله‌گذاری، اقدامات لازم جهت پوشش امنیتی و پدافند هوایی خط لوله نیز انجام شده است و اکنون این عملیات مراحل آخر خود را می‌گذراند.(2)
به گزارش رویتر، ایران تسهیلات جدید و محل آن را به‌طور دقیق مشخص نکرده است، اما منابع صنعت نفت احتمال می‌دهند که این تسهیلات یک ترمینال شناور در آبهای ساحلی شهر گناوه در شمال‌شرقی خارک باشد.(3)
2
شرکتهای کشتیرانی آسیایی نرخ اضافه بیمه خطرات کشتیرانی به بنادر ایران و عراق را افزایش می‌دهند.
روزنامه لویدز لیست چاپ لندن در شماره امروز خود نوشته است: «گروه موسوم به "ژاپن، هند، پاکستان و خلیج" که متشکل از چند شرکت کشتیرانی آسیایی است، نرخ اضافه بیمه
خطرات کشتیرانی به بنادر ایران و عراق را از روز چهارشنبه آینده از 5/3 درصد به 4 درصد افزایش خواهد داد.» به نوشته لویدز لیست، این گروه نرخ اضافه بیمه حمل کالا به بنادر دیگر خلیج فارس را نیز نیم درصد بالا خواهد برد و به 5/2 درصد خواهد رساند. براساس گزارش این روزنامه، هنگامی‌که گروه هلنیک وارکلاب (یکی از گروه‌های بزرگ بیمه) در بهمن‌ماه گذشته از بیمه کردن کشتی‌هایی که مقصدشان منطقه اطراف جزیره خارک بوده خودداری کرده، منافع بیشتری به دست آورده است.(1)
1
فرستاده ویژه دولت فرانسه به لبنان پس از ملاقات با گروگان‌گیران و آگاهی از شرط‌های آنان به فرانسه بازگشت. همسر یکی از گروگانها نیز گفت ایران می‌تواند در آزادی گروگانها مؤثر باشد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه: «دکتر رعد (فرستاده دولت فرانسه) پیش از آنکه بیروت را به‌سوی پاریس ترک کند در مصاحبه‌ای مطبوعاتی تصریح کرد که با ربایندگان گروگانها دیدار کرده و شرایطی را که آنها برای آزادسازی چهار فرانسوی تعیین کردهاند با مقام‌های فرانسوی در میان خواهد نهاد. وی حاضر نشد درباره ماهیت درخواست‌های ربایندگان توضیحی بدهد. یکی از شرایط ربایندگان آزادی اعضای یک واحد کماندویی است که در ماه ژوئیه 1980 (تیر1359) قصد ترور شاپور بختیار نخست‌وزیر رژیم سابق ایران را داشته‌اند. دکتر رعد دراینباره همین‌قدر گفت که چهار نفر از کماندوها به حبس ابد و نفر پنجم به 20 سال زندان محکوم شدهاند. ناظران در بیروت اظهار عقیده کردند که آزادی این پنج نفر از اختیارات رئیس‌جمهور فرانسه است و ممکن است فرانسوا میتران به مناسبت سال نو آنها را مورد عفو قرار دهد. یک منبع آگاه در بیروت گفت که ربایندگان گروگانها شرایط دیگری نیز برای آزادی چهار فرانسوی قائل شدهاند، اما از چگونگی این درخواست‌ها اطلاعی در دست نیست.»
خبرگزاری فرانسه افزود که دکتر رعد پس از بازگشت به پاریس بلافاصله به وزارت امور خارجه فرانسه رفت تا درخواست‌های ربایندگان برای آزادی چهار گروگان فرانسوی را به وزیر خارجه فرانسه تسلیم کند.(2)
از سوی دیگر، ژوئل کوفمن همسر یکی از گروگان‌های فرانسوی امروز در پاسخ به این پرسش گوینده اخبار تلویزیون فرانسه که آیا سرنوشت گروگانها بیشتر در تهران تعیین می‌شود یا در لبنان، گفت: «رهبران تهران می‌توانند در آزادی گروگانها یک نفوذ اخلاقی داشته باشند.» وی افزود: «هرگونه فشاری ازجانب تهران با انگیزه احساسات خیرخواهانه به‌احتمال‌قوی ربایندگان را تحت‌تأثیر قرار خواهد داد.»(3)
1
اقدامات بی‌وقفه برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو و نیز آماده‌سازی مناطق عملیات‌های یدک و پشتیبانی، تلاش یگانهای مهندسی سپاه پاسداران و جهاد سازندگی و نیز فعالیت یگانهای اطلاعاتی و همچنین واحدهای مهندسی و اطلاعاتی یگانهای مأمور به این مناطق برای آماده‌سازی زمین، شناسایی مناطق و خطوط دشمن و استعداد و آرایش ارتش عراق در آنها و نیز آموزش رزمندگان ادامه دارد.
همزمان با این فعالیت‌های اجرایی، فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌ها می‌کوشند تا با رفع و هموار کردن مشکلات موجود و کمبودها و نیز بررسی طرح‌های عملیات، با استفاده از آخرین اطلاعات از وضعیت خودی و دشمن، بهترین تدابیر و ابتکارعمل‌ها را برای عملیات اتخاذ کنند. در جلسات امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران که از صبح آغاز شد و تا نیمه‌شب ادامه یافت، موضوعات متعددی ازجمله تشکیلات و سازماندهی جدید سپاه پاسداران به‌ویژه تشکیلات نیروی زمینی و مسائل لشکر27 حضرت رسول(ص) و طرح مانور عملیات در منطقه فاو بررسی شد.
در آخرین جلسه امروز به‌طور مستقیم به عملیات بزرگ آتی پرداخته شد. این جلسه از ساعت 22 به مدت حدود 2 ساعت طول کشید.(1)مباحث این جلسه به‌اختصار از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران نقل می‌شود.
بخش‌هایی از طرح مانور عملیات در این جلسه مطرح گردید. ازجمله فرمانده کل سپاه گفت: «ما به این نتیجه رسیده‌ایم که برای تأخیر در حرکت‌های (پاتک‌های) دشمن در قسمت پیچ اروند به پایین باید نیروی زرهی پیاده کنیم تا بتوانیم به‌راحتی پشتیبانی‌های لازم را انجام بدهیم و (مناطق تصرفشده را) تثبیت بکنیم.» فرمانده قرارگاه کربلای2 (محتاج) اشکال چنین اقدامی را باقی ماندن
1) این جلسه در پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) با حضور محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، عزیز جعفری، احمد غلامپور، ابراهیم سنجقی، محمد باقری، محمد وفایی، حسین نجات، اکبر غمخوار، احمد وحیدی و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) تشکیل شد.
قوای دشمن در دو طرف نیروهای خودی که در این محور پیشروی کردهاند، ذکر کرد. محسن رضایی دراینباره توضیح داد که نیروی زرهی مذکور در آغاز عملیات لازم نیست در عمق پیشروی کند، بلکه برای تثبیت خط اول و مقابله با نیروهایی از دشمن که عقبه رزمندگان را تهدید می‌کنند، باید بکوشد. وی برای آمادگی و اطلاع از وضعیت ساحل و عمق دشمن در منطقه پایین پیچ اروند گفت نیروی اطلاعاتی بفرستیم که عمق این منطقه را شناسایی کند.
وی همچنین تأکید کرد که برای یگان‌هایی که در عقب عمل می‌کنند برای شب‌های بعد (شب‌های بعد از شب اول عملیات) طرح‌ریزی داشته باشید چون عملیات باید استمرار داشته باشد. فرمانده کل سپاه افزود که بعد از پیشروی ما در منطقه فاو، دشمن با دو هدف تلاش می‌کند: حرکت به داخل نهرها برای رسیدن به رودخانه و حرکت به‌سمت جلو برای برخورد با خط عمود بر دجله.
در ادامه جلسه، محمد باقری درباره زمان عبور نیروها از اروند رود گفت: نیروهای غواص باید از آغاز مدِّ آب، عبور را شروع کنند، طوری‌که باهم به ساحل دشمن برسند. پس رسیدن به ساحل دشمن حدود 5/1 ساعت طول می‌کشد تا آرایش بگیرند و به خط عراقی‌ها بزنند. با شروع درگیری نیز بقیه گردان‌های خطشکن باید با قایق عبور کنند که حدود 2 ساعت طول می‌کشد. وی باتوجه‌به بررسی‌هایی که درمورد وضعیت جریان‌های آب رودخانه اروند شده است، گفت که حدود ساعت 10 شب‌های 21 تا 24 هر ماه شروع مدّ آب با تاریکی ماه همزمان و مناسب برای شروع عبور غواصان از اروند است و ساعت 2 بامداد را نیز برای عبور گردان‌هایی که قرار است در عمق سرزمین دشمن پیشروی کنند، پیشنهاد کرد.
محمد ستاری وفایی از مسئولان قرارگاه مهندسی سپاه نیز در این جلسه گفت باتوجه‌به اینکه هیچ بودجه‌ای برای فرش باتلاق تأمین نشده، هنوز چیزی از آن ساخته نشده است. وی افزود که برای عبور و پیاده کردن ماشین‌آلات و وسایل سنگین نیاز به ساحل داریم که قرار است این مشکل را به‌طور عمده با فرش باتلاق حل کنیم که هنوز ساخته نشده است.(1)
1
در جلسات پیش‌ازظهر و بعدازظهر امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران موضوع تشکیلات و سازماندهی کلان و نحوه اداره ناحیه‌ها و تشکیلات نیروی زمینی سپاه به بحث گذاشته شد.
درپی فرمان امام خمینی در شهریورماه 1364 به سپاه پاسداران مبنی‌بر تشکیل سه نیرو در سپاه پاسداران، درباره تشکیلات جدید سپاه بررسی‌ها و بحث‌های بسیاری شده است. در جلسه پیش‌ازظهر امروز به چگونگی تقسیم‌بندی و سازماندهی سپاه پاسداران و روش اداره آن پرداخته شد(2)و سرانجام تصمیم گرفته شد که کل تشکیلات سپاه پاسداران در چهار منطقه و دو سپاه سازماندهی
1) 1. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (جواد زمان‌زاده)، 3/10/1364 تا 8/10/1364، صص 41 - 36.
2) این جلسه در پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) با حضور محسن رضایی، علی شمخانی، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، محمدباقر ذوالقدر (مسئول واحد طرح و برنامه ستاد مرکزی سپاه)، سیدمحمد حجازی، ابراهیم سنجقی (مشاور فرمانده کل)، اکبر غمخوار، حیات مقدم (ستاد قرارگاه کربلا) و جواد زمان‌زاده تشکیل شد.
شود و مقرر شد حاضران درباره نحوه اجرایی شدن آن اندیشه کنند تا در جلسه بعدی مطرح گردد.(1)
جلسه بعدازظهر که حدود 4 ساعت طول کشید، به بررسی تشکیلات نیروی زمینی سپاه پاسداران اختصاص یافت.(2)در این جلسه فرمانده کل سپاه بر ضرورت تشکیل ستادی قوی در نیروی زمینی تأکید کرد و گفت: نیروی زمینی علاوه‌بر اداره عملیات‌ها و مأموریت‌های زمینی، ستاد فرماندهی جنگِ فرماندهی کل هم هست. وی افزود یعنی در بُعد مأموریت، کارهایی که تاکنون قرارگاه خاتم انجام می‌داد، نیروی زمینی انجام می‌دهد و در بعد سازماندهی نیز کارهایی که تاکنون ستاد مرکزی سپاه انجام می‌داد، نیروی زمینی انجام می‌دهد.
در این جلسه به موضوع‌هایی چون تفکیک امور در نیروی زمینی و سپاه‌ها، تشکیلات سپاه‌ها، چگونگی پشتیبانی و انواع آن و... پرداخته شد و بحثی طولانی درباره آموزش و رده‌های آموزشی صورت گرفت.(3)
1
درپی جلسه عصر روز گذشته در قرارگاه مرکزی سپاه که در آن فرماندهان و مسئولان لشکر27 حضرت رسول(ص)، مشکلات فرماندهی و روابط فرماندهان گردان‌ها و مسئولان رده اول این لشکر را مطرح کردند، عصر امروز در جلسه دیگری با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، علی شمخانی، حسینی‌تاش، مبلغ، سنجقی، عزیز جعفری و محمد کوثری به مشورت برای کاهش مشکلات مذکور پرداخته شد. مباحث این جلسه به نقل از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی، به‌اختصار بیان می‌شود.
در ابتدا، محمد کوثری فرمانده لشکر27 درباره مشکلات این یگان توضیحاتی داد ازجمله نبودن انضباط تشکیلاتی و عدم انسجام فرماندهی، دوقطبی یا دوطیفی بودن مجموعه لشکر که هر طیف با محوریت یکی دو نفر می‌چرخد و ناموفق بودن تلاش‌هایی که برای ایجاد هماهنگی و همفکری شده است. وی افزود وجود طیف‌های دیگر از لشکر همچون مجموعه‌هایی که در پاوه و مریوان و نیز سرپل ذهاب شکل گرفته‌اند، بر این ناهماهنگی‌ها می‌افزاید. وی وجود افکار یا طیف‌های ناسیونالیستی گردانی و وابستگی‌های کاذب را تشدیدکننده مشکلات خواند. کوثری گفت که در زمان فرماندهی حاج احمد متوسلیان و نیز فرماندهی شهید حاج همت همه طیف‌ها زیر پوشش فرماندهی لشکر بودند و مشکلی بروز نمی‌کرد، ولی بعد از آنان این هماهنگی میسر نشده است. وی ازجمله اقدامات را برای حل ناهماهنگی‌ها، انحلال یکی از گردان‌های لشکر و پس از مدتی تشکیل یک گردان جدید ذکر کرد که آن هم چندان مؤثر نبوده است.
فرمانده لشکر27 مهم‌ترین عوامل مشکلات موجود را چنین برشمرد: 1. عدم وحدت
1) 2. سند شماره 21362/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی تشکیلات جدید سپاه پاسداران (3/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه، نوار شماره 16939)؛ و - سند شماره 21451/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی تشکیلات جدید سپاه پاسداران (3/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه، نوار شماره 16940)، راوی: جواد زمان‌زاده.
2) در جلسه بعدازظهر برادران: امیری، عزیز جعفری، حسینی‌تاش، محسن رضایی، سنجقی، شمخانی، صفوی، سعید صادقی، غمخوار، مبلغ، وفایی و زمان‌زاده حضور داشتند.
3) 3. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 18 - 1.
فرماندهی (ناهماهنگی ستاد، معاون فرمانده و فرمانده لشکر) 2. اقدامات و فعالیت‌هایی که از بیرون در لشکر تأثیر می‌گذارد.
محمد کوثری با بیان این پیشنهاد که اگر خودش در کنار کس دیگری باشد مثمرثمرتر خواهد بود، ظاهراً نظرش این بود که فرمانده دیگری به جای او منصوب شود.
پس از اظهارات محمد کوثری و خروج او از جلسه، مشورت و بیان پیشنهادهای مختلف برای حل یا کاهش مشکلات لشکر شروع شد و دلیل‌های این ناهماهنگی‌ها مرور شد. نکاتی درباره ویژگی‌های یک فرمانده مطلوب بیان گردید و افرادی برای به دست گرفتن فرماندهی این لشکر پیشنهاد شدند که ضعف‌ها و قوت‌های هریک مرور شد. اما با بیان دیدگاه سیدمهدی مبلغ دراینباره، تغییر فرمانده لشکر منتفی شد. وی گفت: «مشکلات این یگان ریشه‌هایی دارد که حل آن به‌سادگی نیست. الآن موضوع عملیات در پیش است و برای تغییر فرمانده زمان مناسبی نیست. اگر تغییر فرماندهی بدهیم دو سه ماه طول می‌کشد تا یگان برای عملیات آماده شود. الآن بهتر است مرکزیت لشکر را تقویت کنیم. اگر قائم‌مقام را جابه‌جا کنیم آنقدر مسئله ایجاد نمی‌کند. ...»
تصویر
در ادامه محسن رضایی درباره توانایی علی زاهدی برای فرماندهی لشکر27 سؤال کرد که پس از مخالفت یکی از فرماندهان، عزیز جعفری پیشنهاد قائم‌مقامی وی را داد و همچنین نوری به‌عنوان مسئول ستاد پیشنهاد شد که فرمانده سپاه آنان را پیشنهادهای مناسبی اعلام کرد. وی افزود دستواره (قائم‌مقام کنونی لشکر27) با عده‌ای دیگر از این لشکر عهده‌دار مسئولیت یک تیپ بشوند یا به کمک فرمانده لشکر8 نجف بروند. درپی این نتیجه‌گیری، محمد کوثری به حضور در جلسه فراخوانده شد و محسن رضایی به وی ابلاغ کرد که قرار شد شما بمانید با قوت و ما هم ازنظر افراد، شما را تقویت کنیم؛ زاهدی قائم‌مقام و نوری هم ستاد لشکر را به‌عهده گیرند.(1)درپی آن، کوثری گفت با رفتن دستواره و رمضان، طیف مقابل سعی می‌کند حاکمیت خودش را گسترش دهد. وی افزود از دیگر مشکلات لشکر27 این است که نیروها را اصلاً رشد نداده‌اند و از آنان کار نخواسته‌اند.(2)
1) این تصمیم فقط درمورد رئیس ستاد لشکر27 عملی شد و نوری عهده‌دار این مسئولیت گردید و سیدمحمدرضا دستواره در سمت قائم‌مقامی فرمانده لشکر باقی ماند. دستواره در عملیات والفجر8 و ادامه آن و نیز عملیات کربلای1 تلاش فراوانی در اجرای مأموریت لشکر27 کرد و سرانجام در جریان عملیات کربلای1 در 13 تیر 1365 به فیض شهادت نائل شد.
2) 4. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 33 - 19.
1
یگانهای سپاه پاسداران مستقر در خطوط پدافندی، همزمان با تلاش برای تحکیم مواضع و آمادگی برای مقابله با تحرکات احتمالی نیروهای دشمن، راهکارهای عملیاتی را نیز شناسایی می‌کنند تا زمینه را برای عملیات‌های محدود یا نفوذ یا فریب آماده کنند. واحد اطلاعات تیپ 57 حضرت ابوالفضل(ع) سپاه پاسداران گزارشی از شناسایی امروز در منطقه دربندیخان، ارتفاعات بمو و سرتک تهیه کرده است. در این گزارش که به‌طور جزئی مشاهدات نیروهای شناسایی‌کننده از وضعیت زمین، موانع، سنگرها و سلاح‌ها، پایگاه‌ها و نقاط آسیب‌پذیر بیان شده، آمده است: «براساس شناسایی قبلی که از منطقه دشمن داشتیم، بعد از حرکت از تپه سیدکریم به‌عنوان نقطه رهایی به‌سمت دشمن در ساعت 3 بعدازظهر و گذشتن از یک رودخانه و چند شیار در ساعت 6 بعدازظهر به هدف رسیده و درحالی‌که هوا مهتابی و مساعد بود، حدود 5/5 ساعت در منطقه دشمن اقدام به شناسایی استعداد نیروی دشمن، سنگرهای اجتماعی و انفرادی و میدان مین دشمن کردیم. دشمن در این منطقه 4 پایگاه دارد که در هر پایگاه حدود 20 نفر می‌باشند. در پست‌های نگهبانی، زوجی نگهبانی می‌دهند. میدان مین دشمن به‌ترتیب دارای یک ردیف سیم‌خاردار تک‌رشته‌ای، سه ردیف مین منور، یک ردیف مین والمر با محافظ و بعد سنگرهای دشمن می‌باشد. درضمن، در بالای 4 پایگاه دشمن تپه بلندی قرار دارد که سلاح دوشکا روی آن مستقر است.»
در این گزارش همچنین ازجمله موانع طبیعی، یک رودخانه و چند شیار و عمق میدان مین دشمن 60 متر اعلام شده است.(1)
2
شهردار بغداد با ارسال تلگرافی برای صدام، اعلام کرد که احداث همه سدهای لازم برای مواضع دفاعی و همه راه‌های منتهی به آنها در مناطق مأموریت سپاه‌های چهارم، ششم، سوم و هفتم ارتش عراق(2)به‌استثنای یک شکاف محدود در سدهای میدان مجنون، در تاریخ 2 دی 1364 به پایان رسیده است. در این تلگراف اضافه شده که روزهای متوالی از کار طاقت‌فرسا را پشت سر گذاشتیم و به‌رغم دخالت فزاینده دشمن و شرایط بد جوّی و ریزش باران‌ها، اجرای بزرگ‌ترین فعالیت کاری از ابتدای جنگ، در طول جبهه به پایان رسید. این مأموریت در طول جبهه چهار سپاه از منتهاالیه شیب تا منتهاالیه فاو در جنوب که دستاوردی خارق‌العاده و در مقیاس‌های عادی غیرممکن است، محقق شد.
رادیو بغداد که امروز در گزارشی تلگراف مذکور را - که حاوی القاب تملق‌آمیز فراوان برای صدام بود - قرائت کرد، پاسخ صدام به تلگراف شهردار بغداد را نیز منتشر کرد که در آن آمده است: «بارک‌الله به مردان افتخارآفرین عراق که با کار شجاعانه خود در دفاع از میهن و شرافت و ارزش‌های خیر و زندگی باعزت، غیرممکن را نمی‌شناسند.»(3)
1) 5. سند شماره 328791 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات تیپ57 حضرت ابوالفضل(ع)، گزارش شناسایی، 3/10/1364.
2) مناطق مأموریت سپاه‌های ارتش عراق؛ سپاه سوم: از شلمچه تا طلائیه، سپاه چهارم: از چزابه تا چنگوله، سپاه ششم: منطقه هور، سپاه هفتم: ابوالخصیب تا فاو.
3) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 280، 4/10/1364، صص 12 - 11.
خبرگزاری آلمان دراینباره گزارش داد: «رادیو بغداد که ادعا کرد این پروژه به‌طور سری خاتمه یافته است، افزود: این سدهای دفاعی از مناطق کوهستانی الشیف در شمال تا جنوبی‌ترین نقطه مرزی در فاو ادامه دارد.» خبرگزاری آلمان افزود: «این پروژه عراق درست موقعی اعلام می‌شود که رهبران ایران تهدیدهای خود را مبنی‌بر اجرای یک حمله نهایی زمینی به‌منظور پایان دادن به جنگ 63 ماهه خلیج [فارس] از سر گرفته‌اند.»(1)
1
حملات هوایی امروز ارتش عراق به جزیره خارک خسارتی نداشت و ادعای عراق درمورد حمله به یک هدف بزرگ دریایی تأیید نشد. اطلاعیه ستاد مشترک ارتش ایران نیز حاکی‌از بمباران مواضع ارتش عراق در شمال العماره است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر گزارش داد: «جنگنده‌های متجاوز رژیم بعث عراق ساعت 15:15 سه‌شنبه (3/10/1364) جزیره خارک را مورد حمله قرار دادند. یک مقام آگاه دراین‌رابطه گفت به‌علت ابری بودن آسمان منطقه تعداد هواپیماهای متخاصم مشخص نشد، لکن براثر حمله مذکور 4 بمب به‌طرف جزیره پرتاب گردید که همه بمب‌ها داخل آبهای محلی جزیره خارک فروافتاد و هیچ‌گونه تلفات جانی و خسارات مالی به بار نیاورد.»(2)
ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2062، برای نیروی هوایی خود اجرای دو مأموریت را اعلام کرده است: 1. حمله موفقیت‌آمیز علیه جزیره خارک و به آتش کشیدن تأسیسات آن. 2. حمله دقیق و مؤثر به یک هدف بسیار بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران.(3)
خبرگزاری آلمان با انتشار اطلاعیه عراق و توضیح اینکه «منظور عراق از هدف خیلی بزرگ دریایی، سوپر تانکرهایی است در اجاره ایران که در مسیر خارک و ایستگاه‌های دریایی امن فعالیت دارند.» افزوده است که این ادعای عراق (حمله به هدف بزرگ دریایی)، به‌وسیله منابع مستقل به این زودی قابل‌تأیید نیست.(4)
از سوی دیگر، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2329 اعلام کرد که خلبانان نیروی هوایی در ساعت 14:10، با بمباران محل تجمع نیروهای عراقی در منطقه شمال العماره، تلفات و خساراتی سنگین به آنها وارد کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(5)
2
فرمانده نیروی هوایی عراق تهدید کرد که با سلاح‌های پیشرفته، عملیات آتی و منابع اقتصادی ایران نابود خواهد شد. رمضان هم گفت صلح را به ایران تحمیل می‌کنیم.
به گزارش خبرگزاری رویتر، حمید شعبان فرمانده نیروی هوایی عراق گفت که آینده نزدیک شاهد استفاده ما از تسلیحات جدیدی خواهد بود که دشمن و تمام جهان را شگفت‌زده خواهد کرد. رویتر افزود: این اظهارات در زمانی مطرح می‌شود که از دیدار صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق از مسکو یک هفته می‌گذرد.
به گزارش رویتر: «شعبان گفت: هنوز انتظار می‌رود که ایران دست به تهاجم جدیدی بزند که ما برای در هم کوبیدن این تهاجم از نیروی هوایی به‌عنوان یک اسلحه تعیین‌کننده استفاده خواهیم کرد. وی گفت: نیروی هوایی عراق سرگرم اجرای برنامه‌ای برای نابود کردن تمامی اهداف باقیمانده اقتصادی در ایران است تا ایران را از هرگونه منبعی محروم کند. شعبان گفت: ما هم‌اکنون با اطمینان کامل می‌توانیم بگوییم که تأسیسات خارک توسط نیروی هوایی عراق نابود شده است و هرگونه تلاشی برای انجام تعمیرات غیرممکن خواهد بود.»
رویتر در ادامه افزوده است: «ایران می‌گوید که ترمینال مذکور هنوز سرگرم کار است، اما شعبان گفت که ایران فقط محموله‌های کوچکی را از تأسیسات نفتی در نزدیکی خارک و چاه‌های واقع در آبهای ساحلی قاچاق می‌کند. وی افزود: هواپیماهای جنگی عراق برای جلوگیری از انجام تعمیرات همچنان حمله به خارک را ادامه خواهند داد.»(1)
طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق نیز هنگام ترک اردن به مقصد عراق، گفت: ما صلح را به‌زور به ایران تحمیل خواهیم کرد.(2)
از سوی دیگر، آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: «دیپلمات‌های عرب گفتند که رهبران شوروی به صدام قول داده‌اند مقادیر زیادی هواپیما و سایر تجهیزات جنگ دراختیار وی قرار خواهند داد تا بتواند حمله بزرگ پیش‌بینی‌شده ایران به مناطق مرکزی و جنوبی را درهم بشکند. این منابع افزودند صدام همچنین از رهبران شوروی خواسته است که از مخالفت با تاکتیک جنگی عراق مبنی‌بر انهدام اهداف اقتصادی و غیرنظامی دست بردارند.»(3)
1
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): امروز گردان خاتم(ص) جهت گشت وارد منطقه شده که در روستای خارخار و ساری قورخان با چته‌های هیز افشار (از واحدهای حزب دمکرات) درگیر و درنتیجه دو تن از این نیروها کشته شدند و یک تن زخمی به اسارت نیروهای اسلام در آمد.» بنا بر این گزارش، جنازه کشته‌شده‌ها با اسلحه و تجهیزات به دست نیروهای خودی افتاد.(4)
گزارشی دیگری از این قرارگاه حاکی است که یکی از برادران مسئول کرد به نام احمد حسینی در شبی که بنا داشت ازدواج کند، در روستای کورآباد از توابع میاندوآب در منزل مسکونی خودش به‌دست افراد ضدانقلاب به شهادت رسید. گفتنی است که در مراسم تشییع جنازه، مادر شهید در جلو جنازه شعار جنگ جنگ تا پیروزی سر می‌داد.(5)
2
مجاهدان عراقی با انفجار مرکز مخابرات داودیة بغداد خسارات و تلفاتی به حکومت عراق وارد کردند.
یک منبع مطلع مجاهدان عراقی به خبرگزاری جمهوری اسلامی دراینباره گفت: «مجاهدین مسلمان عراقی در تاریخ 3 دی 1364، در عملیاتی با نام "سرباز قهرمان سینا سلیمان خاطر" به رهبری شهید
1) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 280، 4/10/1364، صص 3 و 4، بغداد - خبرگزاری رویتر، 3/10/1364.
2) 13. روزنامه کیهان، 3/10/1364، ص24.
3) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 280، 4/10/1364، ص15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/10/1364.
4) 15. سند شماره 011296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 4/10/1364، ص1.
5) 16. سند شماره 011327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 7/10/1364، ص1، 3/10/1364.
ابوحیدر با تعبیه بمبی محتوی 15 کیلوگرم تی.ان.تی در ساختمان مرکزی مخابرات داودیه بغداد موفق شدند بخشی از این ساختمان را منهدم کنند. با این انفجار تعدادی از کارکنان این مرکز استخبارات و نیروهای امنیتی عراق که هدایت این مرکز مخابرات نظامی را به عهده داشتند، کشته یا زخمی شدند.»
به گفته این منبع، این مرکز مخابراتی در نزدیکی تونل الشرطه و ابتدای خیابان حی‌العدل بغداد قرار داشت و با انهدام آن همه دستگاههای مخابراتی مناطق پادگان ابوغریو، فرودگاه الیرموک و منطقه داودیه - که تعدادی از منازل مسکونی هیئت حاکمه عراق قرار دارند - قطع شد. این منبع افزود: ابوحیدر و ابوعمران دو تن از مجاهدین عراقی پس از اجرای این مأموریت، هنگام بازگشت به پایگاه‌های خود مورد تعقیب قرار گرفتند و پس از درگیری با آنها و کشته شدن تعداد دیگری از مأموران بعثی، ابوحیدر به شهادت نائل شد. وی گفت: ام‌حیدر همسر شهید ابوحیدر نیز یکی از زنان مجاهد عراقی بود که در درگیری با مأموران امنیتی صدام شهید شد و از آنان یک فرزند پنج‌ساله باقی مانده است.(1)
1
امروز گروه‌های دیگری از داوطلبان رزمنده، طلبه و نیروهای تبلیغی و تخصصی و نیز کاروان‌هایی از کمک‌های مردمی عازم جبهه‌ها شدند.
ستاد اعزام مبلغ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، امروز پنجمین گروه از فضلا و طلاب(2)و سازمان تبلیغات اسلامی زنجان نیز گروهی از روحانیان را به جبهه‌ها اعزام کردند.(3)همچنین عده‌ای از دانشجویان مرکز تربیت معلم شهید باهنر بندرعباس، تعدادی راننده، پزشک‌یار و مُبَّلغ از محل ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی استان هرمزگان، گروهی از نیروهای فنی و تخصصی شهرداری قزوین(4)و 32 تن با تخصص‌های مختلف از طالقان و کارخانجات کرج عازم جبهه‌های نبرد شدند.(5)
همچنین کاروان راهیان کربلای گرگان شامل 350 نیروی داوطلب و 44 کامیون هدایای مردم و 75 رزمنده بسیجی از بندر ترکمن و حومه(6)و 60 نیروی داوطلب مردمی از بندر گز به جبهه‌ها اعزام شدند.(7)
2
هیئت اعزامی پاپ ژان پل دوم به سرپرستی کاردینال روژه اچه‌گاری، امروز از اردوگاه طریق‌القدس بازدید و با اسیران مسیحی گفتوگو کرد.
این هیئت صبح امروز با فرمانده اردوگاه دیدار کرد. فرمانده اردوگاه با اشاره به اینکه در این اردوگاه 3000 اسیر عراقی نگهداری می‌شوند که 100 تن از آنان مسیحی هستند، افزود: «اینجا مدرسه بزرگی است که به‌وسیله خود اسرا اداره و دروس مختلفی به آنان تدریس می‌شود. همچنین کارگاه‌های متعدد نجاری، خیاطی، آهنگری و کشاورزی در این کمپ دایر است که اسرا برحسب علاقه در آنجا کار می‌کنند و طبق قرارداد ژنو، حقوق دریافت می‌کنند.» فرمانده اردوگاه تأکید کرد که در اینجا اختلافی بین مسلمان و مسیحی نیست و اسرای مسیحی با
1) 17. روزنامه اطلاعات، 25/10/1364، ص18، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 18. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص18.
3) 19. روزنامه اطلاعات، 5/10/1364، ص 18.
4) 20. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص18.
5) 21. روزنامه اطلاعات، 5/10/1364، ص18.
6) 22. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص18.
7) 23. روزنامه اطلاعات، 5/10/1364، ص18.
آزادی تمام، همه مراسم ویژه مذهبی خود را به جای می‌آورند.
سرپرست هیئت اعزامی پاپ نیز با اظهار خرسندی از موقعیت فراهم‌شده، گفت: «در بازگشت به واتیکان، پاپ را از آنچه دیده‌ام آگاه خواهم کرد.» این هیئت سپس با حضور در جمع همه اسیران در میدان صبحگاه، درباره وحدت پیروان ادیان آسمانی و الهی، به‌ویژه مسلمانان و مسیحیان سخن گفت. در ادامه نیز یکی از اسیران به زبان انگلیسی گفت: «صدام تجاوزگر است و بدون هیچ دلیلی به ایران حمله کرده است و تا وقتی صدام در عراق است، من به کشورم باز نمی‌گردم.»
اعضای این هیئت همچنین از چند خوابگاه و کلاس، کارگاه خیاطی، درمانگاه، فروشگاه و آشپزخانه ارودگاه بازدید کردند و ضمن آشنا شدن با تجهیزات و امکانات موجود با اسیران گفتوگو کردند.
کاردینال اچه‌گاری نیز ضمن تبریک سال نوی مسیحی به اسیران و ابلاغ پیام پاپ به آنان، به رسم یادبود تصاویری از پاپ ژان پل دوم را به اسیران مسیحی هدیه کرد.
تصویر
در پایان این بازدید، کاردینال روژه اچه‌گاری در گفتوگو با خبرنگاران از مسئولان اردوگاه تشکر کرد و درباره نحوه زندگی و وضعیت اسیران گفت: «من در این بازدید مشاهده کردم که شما تلاش می‌کنید اسرای عراقی به‌ویژه اسرای مسیحی برادرانه باهم زندگی کنند. وی با تأکید بر اینکه در اردوگاه مشاهدات بسیار خوبی داشته و صحنه‌های خوبی را دیده است، برای تمامی اسرا آرزوی سلامت کرد.»(1)
1) 24. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص18، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
1
سفر هیئت اعزامی واتیکان به تهران، در رسانه‌های غربی بازتابهای متعددی داشت ازجمله برخی از بُعد دیپلماتیک به آن پرداختند. به‌گزارش خبرگزاری فرانسه از واتیکان، درپی یک دوره طولانی رکود در مناسبات میان واتیکان و جمهوری اسلامی، مأموریت کاردینال فرانسوی روژه اچه‌گاری رئیس کمیسیون مذهبی عدل و صلح به ایران عنصر تازه‌ای را پدید آورد. این کمیسیون مسئول مسائل مربوط به دفاع از حقوق بشر در واتیکان است. خبرگزاری فرانسه افزود که سخنگوی واتیکان هدف از این اقدام را مأموریتی صرفاً انسان‌دوستانه نزد اسیران عراقی در ایران اعلام کرد، اما اینکه گفته شده کاردنیال اچه‌گاری به‌زودی برای مأموریتی مشابه باید به عراق عزیمت کند، به رفت‌وآمد وی یک بُعد دیپلماتیک می‌بخشد. اظهارات منابع ایرانی که براساس آن فرستاده ویژه ژان پل دوم حامل پیام پاپ برای جمهوری اسلامی است و نیز حضور ژوزف شنوت یک مقام مذهبی عضو شورای امور عمومی کلیسا - که مرکز دیپلماسی واتیکان محسوب می‌شود - در این هیئت، بُعد دیپلماتیک این سفر را قوی‌تر می‌کند.(1)
روزنامه ایتالیایی کوریره دلاسرا نیز نوشته است: «به‌رغم اینکه مقامات واتیکان سفر این هیئت را صرفاً به دلایل انسانی توصیف می‌کنند، ولی صاحب‌نظران معتقدند این سفر دارای اهداف سیاسی نیز می‌باشد.»
به نوشته این روزنامه، ایران قصد دارد از این طریق شاهدی بر رفتار محترمانه و انسانی خود در قبال اسیران عراقی داشته باشد به‌خصوص که اخیراً سازمان ملل در قطعنامه‌ای نگرانی عمیق خود را از نقض حقوق بشر در ایران ابراز کرد. این روزنامه افزوده است: باوجود نشانه‌های دیگری از حمله‌ای بزرگ، احتمالاً رهبران ایران در جست‌وجوی راه‌جدیدی مانند کانال واتیکان برای خاتمه جنگ هستند.(2)
1
درپی سوء قصد به دیپلمات‌های ایران در نزدیکی سفارت عراق در سریلانکا، سفارتخانه‌های ایران و عراق به دولت سریلانکا شکایت کردند.
خبرگزاری کویت امروز از کلمبو گزارش داد:«جنگ خلیج (فارس) که نیمه‌شب یکشنبه (1 دی 1364) به‌صورت نبردی کوتاه در خیابان‌های کلمبو پدیدار گردید، موجب شد هر دو هیئت دیپلماتیک ایران و عراق در سریلانکا شکایت خود را تسلیم دولت این کشور نمایند. یک مقام عالی‌رتبه وزارت خارجه سریلانکا امروز گفت شکایت اول توسط سفارت ایران صورت گرفت که ادعا کرده است دیپلمات‌های عراقی به‌طرف 2 دیپلمات ایرانی شلیک کردهاند.»
در همین حال، سفارت عراق نیز شکایت‌نامه‌ای را تسلیم وزارت خارجه سریلانکا کرد که در آن گفته شده نیمه‌شب یکشنبه دو نفر سعی داشتند به‌زور وارد سفارت عراق شوند و هنگامی‌که محافظین ساختمان سفارت متوجه وجود این مهاجمین شدند، با اتومبیل خود اقدام به فرار کرده و محافظین نیز به‌طرف آنها آتش گشودند.
سخنگوی وزارت امور خارجه سریلانکا گفت این کشور سرگرم بررسی جدی این موضوع است و دستور انجام یک بررسی و تحقیق بی‌طرفانه درباره این حادثه صادر شده است.»(1)
1
یک شرکت هلندی به اتهام ارسال تجهیزات نظامی به ایران محاکمه و محکوم شد.
رادیو امریکا امروز درگزارشی دراینباره گفت: «شرکت "هلندی سیگنال آپاراتن" - که 90 درصد از سهام آن به کمپانی فیلیپس مؤسسه بازرگانی چندملیتی هلندی متعلق است - در یک دادگاه هلند به اتهام صدور غیرقانونی قطعات یدکی سیستم‌های کنترل آتش به ایران از آغاز دهه 1980 تاکنون، تحت محاکمه قرار گرفت. در ادعانامه تنظیم‌شده علیه این شرکت آمده است این سیستم‌ها که می‌تواند در توپ‌ها یا انواع موشک‌ها استفاده شود، ازطریق یک شرکت انگلیسی به نام مگنوم به ایران فرستاده شده است.»
براساس ادعانامه دولت هلند، دو شرکت "هلند سیگنال آپاراتن" و مگنوم وانمود کردهاند که این قطعات برای ارتش نیجریه فرستاده می‌شود. به‌گفته رادیو امریکا، این شرکت هلندی به جرائم خود اعتراف کرده است و دیروز دادگاهی در شهر آملو هلند - محل دفتر اصلی شرکت - این شرکت را به‌دلیل نقض قوانین واردات و صادرات هلند به پرداخت 50 هزار دلار جریمه و نیز به‌دلیل جعل اسناد و تقلب به پرداخت 20 هزار دلار دیگر محکوم کرد. همچنین یکی از معاونان شرکت به همین اتهامات به دو ماه زندان و پرداخت 35 هزار دلار جریمه محکوم شد.(2)
2
تصویر
محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، امروز در دمشق با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، دیدار کرد. برخی رسانه‌ها این سفر را تلاشی برای کاهش آثار سفر صدام حسین به شوروی تفسیر کردهاند.
رادیو اسرائیل دراینباره گفت: «ناظران سیاسی می‌گویند این مسافرت احتمالاً با دیدار اخیر صدام حسین از مسکو ارتباط دارد. گزارشهای قبلی حاکی‌از آن بود که شوروی از یک‌سو موافقت کرده سلاح‌های پیشرفته جدیدی دراختیار عراق قرار دهد و از سوی دیگر، تصمیم گرفته بین
سوریه و عراق میانجیگری کند. آقای میخائیل گورباچف رهبر اتحاد شوروی روز گذشته پیام ویژه‌ای برای پرزیدنت حافظ اسد ارسال داشت و با آنکه از متن آن اطلاع موثقی در دست نیست منابع آگاه عقیده دارند که این پیام شامل پیشنهاد میانجیگری شوروی بین سوریه و عراق می‌شود. گزارش مشابهی نیز چند روز پیش در روزنامه الوطن چاپ کویت، انتشار یافت و احتمال می‌رود همین امر باعث شده باشد حکومت اسلامی ایران بدون فوت وقت، آقای محسن رفیق‌دوست را به دمشق بفرستد. گزارشهای قبلی حاکی بود که صدام حسین هنگام دیدار از مسکو از شوروی خواستار گردیده به سوریه و لیبی دستور دهد از اعطای اسلحه روسی به حکومت اسلامی ایران خودداری ورزند.»(1)
1
سربازان ذخیره تایلندی در عراق به جبهه‌های جنگ فرستاده می‌شوند. بنا بر گزارش اتحادیه کارگران تایلند، درحال‌حاضر، شرکت "یونایتد پاسفیک انترناسیونال که شعبه‌ای در عراق دارد، برای سربازان ذخیره سال 1982 تایلند که متعلق به پایگاه هوایی شهر ناخارن راجیسها می‌باشند، جهت اشتغال در عراق دعوت‌نامه ارسال کرده است.
روزنامه کیهان به نقل از گزارش اتحادیه کارگران تایلند از بانکوک افزوده است: «این شرکت نوع کار مورد نیاز را محافظت و پاسداری از پایگاه‌های هوایی، بندرگاه‌ها، انبارهای کالا، انبارهای اسلحه و پالایشگاه و خطوط لوله گاز و نفت سراسر عراق ذکر کرده است. این شرکت کارگران منتخب را پس از آموزش‌های نظامی و تمرینات لازم در شهر کانجا نابوری، روانه عراق می‌نماید.
اداره دوم ارتش تایلند اطلاعاتی را درباره این شرکت به دست آورده و دراختیار سازمان امنیت تایلند گذاشته است. این سازمان نیز به تمام بخش‌ها و اداره‌های مربوطه دستور پیگیری موضوع را صادر کرده و سپس از تحقیقات بسیار روشن شده است که این کارگران به‌جای اینکه در واحدهای ذکرشده به کار گمارده شوند، به‌عنوان مزدور به جبهه‌های جنگ فرستاده می‌شوند.»(2)
2
سفیر جمهوری اسلامی ایران در دیدار با وزیر خارجه هلند، اعتراض ایران را درمورد قطعنامه نقض حقوق بشر اعلام کرد.
نشریه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی دراینباره نوشته است: «در این دیدار، وزیر خارجه هلند در پاسخ به اعتراض سفیر جمهوری اسلامی ایران ضمن اینکه قصد هلند را در دشمنی با ایران منتفی دانست، افزود: «قطعنامه ایران را محکوم نکرده و تنها درخواست توجه بیشتر به مسائل حقوق بشر را نموده است.» وی گفت که با ارائه اطلاعات درست به نماینده سازمان ملل و دادن اجازه به او، این مسئله حل خواهد شد. وی افزود که «سمپوزیوم نفت که قرار است در اواخر ژانویه و با شرکت مقامات هلندی در تهران تشکیل شود به تعویق نیفتد که باعث تأسف
خواهد بود. به‌گفته او، هلند حاضر نیست به‌خاطر مسائل اقتصادی برخی مسائل را نادیده بگیرد.» این نشریه افزوده است: «اغلب دیپلمات‌ها و مقامات غربی سعی دارند رأی‌شان علیه جمهوری اسلامی ایران را کم‌اهمیت جلوه دهند تا صدمه‌ای به روابط اقتصادی و سیاسی‌شان نخورد.»(1)
1
شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی طرابلس لبنان پس از یک اقامت پانزده روزه در ایران و مذاکره با مقامات عالی‌رتبه جمهوری اسلامی ایران، ظهر امروز تهران را به مقصد طرابلس ترک کرد. وی قبل از ترک تهران گفت: «آمدیم تا تأکید کنیم که ما نیز در خط اتحاد اسلام هستیم؛ اتحادی که شامل همه جهان اسلام به دور از تعصبات قومی و ملی و مذهبی و طایفه‌ای است. ... آمده‌ایم بگوییم لبنان به این وحدت نیاز دارد، چراکه نامزد بعدی انقلاب اسلامی است. آمده‌ایم با برادران در انقلاب اسلامی برای وحدت کلمه مسلمانان لبنان همکاری کنیم. راه‌حل‌های ارائه‌شده برای قطع جنگ در لبنان همگی شکست خورده است و تنها راه نجات لبنان از بحران کنونی، مسلمانان هستند. این مسلمانان باید اصول اسلام را به کار گیرند و در راه "الله" متحد شوند. وی افزود: امیدوارم برادران حزبالله و امل لبنان که هم‌اکنون در تهران به سر می‌برند متحد شوند و بدانند که جنبش توحید یار سوم آنها خواهد بود.
شیخ سعید شعبان خواستار حمایت ایران از فلسطین شد و مسلمانان لبنان را پشتیبان و بال‌های سوریه خواند و گفت سوریه بدون بال قادر به پرواز نیست. وی در پایان گفت: «امیدواریم انقلاب اسلامی ایران بر دشمنان خود غلبه یابد و بتواند این آتش جنگی را که به نیابت از امریکا و شوروی و یهودیان علیه انقلاب اسلامی برپا شده با پیروزی خاموش کند و از خدای متعال می‌خواهیم ملت عراق را به راه راست هدایت کرده و آنها را از رهبری اسلامی واحد برخوردار کند.»(2)
2
سازمان مستضعفان جهان به‌تلافی اقدام اسرائیل در گلوله‌باران جنوب لبنان، یکی از چهار گروگان اسرائیلی را اعدام کرد. دراین‌حال، فرستاده کلیسای کانتربری بدون دستیابی به نتیجه‌ای از مذاکره با ربایندگان گروگان‌های امریکایی، بیروت را ترک کرد. یونایتدپرس از بیروت گزارش داد پلیس لبنان جسدی را که احتمالاً متعلق به گروگان یهودی اعدام‌شده است، امروز در بیروت کشف کرد.
"سازمان مستضعفان جهان" امروز اعلام کرد حییم کوهن حلاله را اعدام کرده و تهدید کرد درصورتیکه نیروهای اسرائیل به گلوله‌باران روستاهای جنوب لبنان خاتمه ندهند سه گروگان یهودی دیگر خود را اعدام خواهد کرد. این سازمان قبلاً اعلام کرده بود این افراد را نه به‌دلیل اینکه یهودی هستند، بلکه چون جاسوس اسرائیل هستند گروگان گرفته و آنها را درصورتی
آزاد خواهد کرد که اسرائیل 300 لبنانی را که در جنوب لبنان زندانی کرده است، آزاد کند.(1)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 282، 6/10/1364، به نقل از خبرگزاری فرانسه، 5/10/1364)
در اطلاعیه "سازمان مستضعفان جهان" که در شماره امروز روزنامه النهار (چاپ بیروت) منتشر شده، آمده است که حییم کوهن حلاله در انتقام گلوله‌باران روستاهای جنوب لبنان به‌دست نیروهای اسرائیل، کشته شده است.(2)1
محاکمه دو هواپیماربای یمنی که یک هواپیمای سعودی را سال گذشته به تهران آوردند، پایان یافت.
سومین جلسه دادگاه دو هواپیماربای یمنی در تهران امروز برگزار شد. در این جلسه نماینده دادستان با استناد به اعلامیه‌هایی که هواپیماربایان در زمان اقدام خود صادر کردهاند، اعلام کرد که ربایندگان هدف سیاسی نداشته‌اند، بلکه با دادن رنگ سیاسی به درخواست خود فقط قصد دارند از مجازات و قانون فرار کنند. اما وکیل متهم ردیف1 با بیان اینکه اقدام گروهی بوده و متهم در هواپیما سراغ خانواده امرای سعودی را گرفته و یک نفر امریکایی را در هواپیما پیدا کرده است، و نیز ذکر اینکه موکل من از ممانعت عربستان از مودت بین دو یمن رنج برده و برای رهایی ملت و وطنش اقدام کرده است، تأکید کرد که موکل او هدفی سیاسی داشته است. سعید صالح مسعود متهم ردیف1 نیز با ذکر برخی جنایاتی که سعودی‌ها در یمن مرتکب شدهاند، ازجمله کشتار 26 تن از یمنی‌ها و بیان اینکه ما حق داریم از سیادت خود دفاع کنیم، گفت که من و عده دیگری ازطرف جبهه مقاومت ملی در صنعا در تاریخ 7/3/1984، مأموریت یافتیم که سفارت امریکا در جده را منفجر کنیم و چون موفق نشدیم مأموریت ربودن هواپیمای سعودی به ما داده شد. وی افزود که امیدوارم که دادگاه اسلامی و مقامات جمهوری اسلامی طوری عمل نکنند که پشتیبان ظالم باشند و این موضوع را از تمام جوانب بررسی کنند.(3)
نماینده دادستان تهران درمورد متهم ردیف2 (محمد الماس) گفت که این متهم قبل از انجام عمل ربودن هواپیما نادم شده، پس جرم کاملاً انجام نشده است. وکیل متهم ردیف2 در دفاع از وی گفت که جرم موکل من سیاسی نیست و بی‌تقصیر است. موکل من مرتکب جرم شده اما نادم است. وی در دستگیری متهم ردیف1 عامل مؤثری بوده است. متهم ردیف2 (محمد الماس) نیز در آخرین دفاع خود گفت که من با انداختن پتو بر روی سعید (متهم ردیف1) عمل بسیار مهمی انجام دادم و باعث نجات مسافران و خدمه هواپیما شدم. اگر این کار را نمی‌کردم حوادث بسیار وخیمی رخ می‌داد.
1) به نوشته روزنامه صهیونیستی جروزالم پست، اسحاق شامیر وزیر خارجه اسرائیل روز چهارشنبه (روز بعد از اعدام کوهن) با اشاره به قتل حییم کوهن حلاله گفت: «ما اجازه نخواهیم داد که از یهودیان در هر کجا که باشند به‌عنوان گروگان استفاده شود، چراکه آنان مسئول سیاست‌های اسرائیل نیستند و ما هرگز با کسی که جرئت کند به چنین سلاح خطرناکی متوسل شود، مذاکره نخواهیم کرد. مع‌ذالک اسرائیل همِّ خود را برای حفاظت از یهودیان در خارج از اسرائیل به کار خواهد برد.»
2) 33. . روزنامه کیهان، 4/10/1364، ص20.
3) 34. روزنامه کیهان، 4/10/1364، ص19.
پس از اظهارات دادستان و وکلا و متهمان، رئیس دادگاه با اعلام کفایت تحقیقات و ختم رسیدگی، اعلام کرد که دادگاه پس از کسب نظر مشاور، رأی صادر خواهد کرد.(1)
بخشی از گزارش خبرگزاری فرانسه نیز دراینباره چنین است: «دو هواپیماربا که تبعه یمن جنوبی هستند، یک هواپیمای مسافربری سعودی را که از لندن عازم ریاض بود در 5 نوامبر1984 (14 آبان 1363) با 17 مسافر و 14 خدمه ربودند. این هواپیماربایی به گفته یکی از آنان به دلایل سیاسی و به گفته دیگری به‌خاطر پول صورت گرفته است. طبق اظهارات رسمی تهران، پس از 8 ساعت اضطراب، هواپیماربایان توسط مأموران امنیتی ایران خلع سلاح شدند. ولی براساس شواهد جمع‌آوری‌شده در محل، پس از حل ماجرا، با دخالت مسافران و خدمه هواپیما خلع سلاح شدهاند.» خبرگزاری فرانسه افزوده است: «آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، در آن زمان عمل این دو هواپیماربا را شدیداً محکوم و تأکید کرد که جمهوری اسلامی با هرگونه هواپیماربایی مخالف است.»(2)
1
هادی عزیزمرادی سرهنگ فراری سابق ارتش ایران، در ترکیه به قتل رسید. به گفته رادیو بی‌بی‌سی، وی هنگام خروج از خانه‌اش واقع در یک بلوک آپارتمانی در استانبول مورد اصابت گلوله‌هایی قرار گرفت که گردن و شانه او را هدف قرار داد. در بیانیه‌ای که گروه "نهضت مقاومت ملی ایران" به رهبری شاپور بختیار منتشر کرده است از مرادی به‌عنوان افسر وفادار و برجسته شاخه نظامی نهضت یاد شده و آمده است که وی در داخل ایران چند مأموریت علیه جمهوری اسلامی انجام داده است.(3)
به‌گفته رادیو اسرائیل، روزنامه‌های ترکیه نیز دراینباره نوشته‌اند که سرهنگ هادی عزیزمرادی که مخالفان رژیم آیت‌الله خمینی را در استانبول سازماندهی می‌کرد، به‌نحو اسرارآمیزی توسط افراد ناشناس ترور شد.(4)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 282، 6/10/1364، صص26 - 25)
سه ماه پیش نیز یک سرهنگ دیگر ارتش ایران به نام بهروز شاهوردی در استانبول به‌نحو اسرارآمیز ترور شد و نهضت مقاومت ملی ایران در پاریس اعلام کرد که مقتول از اعضای فعال آن سازمان بوده است.(5)1) 35. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، صص 2 و 19.
2) 36. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 280، 4/10/1364، ص36.
3) 37. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 4/10/1364، ص18، رادیو بی‌بی‌سی، 3/10/1364.
4) دو روز بعد از این قتل، محمدعلی عدالتی - که به نوشته روزنامه ترجمان (چاپ ترکیه) یکی از مخالفان حکومت ایران و دوست صمیمی عزیزمرادی بوده است - به خبرنگار این روزنامه گفته است که سازمان اطلاعاتی ایران در این مسئله دست داشته است. وی افزود ایران مرکز تروریسم جهانی است و خمینی و محافل نزدیک به وی به 2000 تروریست آموزش‌دیده کمک مادی و تسلیحاتی می‌کنند. عدالتی در این مصاحبه گفته است که عزیزمرادی در میان ایرانیان خارج از کشور شخصیت بزرگی محسوب می‌شد، مشاور نظامی شاپور بختیار بود و اردوگاه‌های مخالفان حکومت ایران در دوبی و کویت تحت مسئولیت او قرار داشت. عدالتی افزوده است که به نظر من، این قتل توسط دو سرگرد ایرانی به اسامی سیروس صفدریان و بهروز شهیدی - که از اعضای سازمان اطلاعاتی نظامی ایران بوده و در تابستان گذشته با ادعای اینکه از ایران فرار کرده و به استانبول آمده بودند - طرح‌ریزی شده است.
5) 38. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 280، 4/10/1364، ص34، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/10/1364.
گفتنی است که سرهنگ عزیزمرادی تا قبل از کودتای نوژه فرمانده تیپ1 لشکر92 زرهی اهواز بود و تا 20 تیر 1359 در این سمت باقی بود و از آخرین وضعیت نیروها، امکانات و موقعیت مرز ایران و عراق اطلاعات لازم را جمع‌آوری کرد. درپی کشف کودتا او که از مهره‌های اصلی کودتا و رهبری شاخه کودتا در خوزستان بود، با قایق از اروند عبور کرد و به عراق گریخت.(1)
1) 39. مهدی انصاری و همکاران، خرمشهر در جنگ طولانی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، چاپ چهارم، 1390، ص144.
1
قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه) از ساعت 10:55 تا 23:55 امروز جلسات متعددی در محل پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) برگزار کرد. در این جلسات بحث‌ها و موضوع‌های مختلفی درباره جنگ، عملیات بزرگ آتی در منطقه فاو، عملیات در جبهه شمالغرب، پشتیبانی و تدارکات عملیات و مشکلات آن و کمبود بودجه و مشکلات برخی یگانها مطرح شد. جواد زمان‌زاده راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه، علاوه‌بر ضبط صدای حاضران در این جلسات، مطالب و نکات اصلی آن را نیز در دفترچه مخصوص ثبت وقایع جنگ یادداشت کرده است که گزارش این جلسات با استفاده از این دفترچه درج می‌شود.
مهم‌ترین بحث جلسات امروز، موضوع پشتیبانی عملیات است.(1)ازجمله موضوع‌های پشتیبانی، تهیه و ساخت شناورهای سنگین موسوم به طارق برای انتقال تجهیزات سنگین به غرب اروندرود و منطقه درگیری و نیز ساخت شناورهایی برای سوار کردن توپ‌های سنگین روی آن است. دراینباره فروزنده و خانی توضیح دادند که از 10 فروند شناور طارق حدود 80 درصد آماده شده و تاحدود 20 روز دیگر به‌طورکامل آماده می‌شود و همچنین ساخت 10 فروند دیگر نیز تصویب شده است. خانی افزود که انتقال هریک از این شناورها به اهواز یک هفته طول می‌کشد. وی گفت برای توپ‌های 130 و 155 میلی‌متری نیز شناور ساخته‌ایم. خانی مهم‌ترین مشکل برای ساخت تجهیزات مورد نیاز را نداشتن پول و مشکلات مالی اعلام کرد.(2)
موضوع دیگر تعمیرات موتورهای قایق‌ها بود که فروزنده گفت این کار به دولت واگذار شده و مجری آن بنیاد مستضعفان است که قرار شده روزانه 30 موتور قایق تعمیر کند. وی با
بیان اینکه شش هزار موتور قایق نیاز به تعمیر و تأمین قطعه دارد، افزود که واحد تدارکات و وزارت سپاه پاسداران به واگذاری این کار به بنیاد معترض‌اند.(1)
در جلسه بعدی نیز موضوع تدارکات و پشتیبانی ادامه یافت.(2)اکبر غمخوار از مسئولان پشتیبانی و تدارکات سپاه پاسداران گفت که باتوجه‌به برآوردهای کلی، با آقای رفیق‌دوست (وزیر سپاه پاسداران) ازنظر موتور بنزینی شناورها به نتیجه خوبی رسیده‌ایم و مشکلی نداریم و قرار است که 25 درصد از شناورهای تهیه‌شده را به لشکرها بدهیم. موتورهای گازوئیلی نیز آماده حمل شده و تا سه روز دیگر می‌رسد. درمورد انتقال وسایل سنگین، مشکل ما سطحه‌های پی.ام.پی است که به‌دلیل نداشتن مسئول مشخص، هنوز به ما داده نشده است. در ادامه، محسن رضایی تأکید می‌کند که در این عملیات ما باید 100 تا 200 شناور حمل وسایل و تجهیزات سنگین داشته باشیم و در اولین مرحله حداقل 50 دستگاه سنگین (لودر، بلدوزر، تانک...) را به غرب اروندرود منتقل کنیم.
غمخوار در ادامه بیان وضعیت پشتیبانی، کمبود بودجه را از مشکلات اساسی برشمرد و گفت سه ماه است به یگانها بودجه دفاعی داده نشده است و مجتمع شهید کلاهدوز به‌دلیل نرسیدن پول به حالت نیمه‌تعطیل درآمده و کار شناورسازی آن مختل شده است و گفته‌اند شناورهای 25 فوتی را چهار ماه دیگر می‌دهند. وی افزود که کمبود بودجه، خرید و تهیه امکانات موردنیاز ازجمله بیل مکانیکی، لباس غواصی، تجهیزات پدافند شیمیایی، قطعات زرهی و... را مشکل کرده است و ساخت فرش باتلاق نیز به همین علت شروع نشده است. وی اضافه کرد هر چند گفته شده که بودجه برای ما آزاد شده ولی معلوم نیست تا چند روز دیگر به دست ما برسد.
وی درمورد وضعیت مهمات گفت که 75 درصد مهمات را به منطقه آورده‌ایم و توزیع آن به یگانها شروع شده است و به‌علت حجم زیاد، انتقال مهمات فعلاً متوقف شده است. وی افزود که مهمات مینی‌کاتیوشا، مهمات سلاح 5/14 میلی‌متری و مهمات موشک تاو تأمین شده و قرار است به منطقه منتقل شود.
از سوی دیگر، وقتی غمخوار از دشواری حملونقل حجم بسیار زیاد امکاناتی که باید به منطقه عملیاتی منتقل شود، ابراز نگرانی می‌کند؛ محسن رضایی می‌گوید که باید از قبل انتقال می‌دادید؛ از همین الآن شروع کنید. وی همچنین تأکید کرد که برای انتقال تجهیزات سنگین از اروندرود، چند پل سنگین دوبه‌ای باید راه‌اندازی شود. لباس غواصی باید دو هزار دست خریداری شود. مشکل کمبود کمپرسی باید حل شود. محسن رضایی افزود که مشکلات و کمبودها هرچند وقت باید به دولت و آقای هاشمی گزارش داده شود.(3)
1
قائم‌مقام فرمانده کل سپاه پاسداران (علی شمخانی) قرار است برای طرح مسائل جنگ و نیازهای عملیات به دیدار فرمانده عالی جنگ (آقای هاشمی) برود؛ شامگاه امروز در جلسه‌ای با حضور محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی و ابراهیم سنجقی درباره بخشی از موضوع‌هایی که در این دیدار باید مطرح شود، بحث شد؛ مهم‌ترین آنها چنین است:
چون از زمان مأمور شدن واحدهای توپخانه تا آماده شدن آنها برای عملیات حدود یک ماه طول می‌کشد، در مأموریت واحدهای توپخانه از ارتش به سپاه پاسداران تسریع شود.
در تأمین نیازهای اصلی عملیات، به‌ویژه برای شروع و مرحله اول عملیات ازجمله فرش باتلاق، شناور پی.ام.پی، گلوله‌های دودزا و... تسریع شود.
هیچ‌کدام از امکانات نیروی هوایی ارتش که برای عملیات درخواست شده، هنوز پای کار نیامده است.
کمبود بودجه موجب اختلال در خرید ابزار و وسایل مورد نیاز شده است.
اقدامات آماده‌سازی و تردد در منطقه عملیاتی تشدید شده است و تأخیر در انتقال مردم بومی از منطقه عملیاتی موجب افزایش هشیاری دشمن خواهد شد.
باتوجه‌به وضعیت جریان آب اروندرود و جزرومد آن، اجرای عملیات در منطقه فاو از ساعت 22 به بعد امکان‌پذیر است.(1)
2
مشکلات لشکر8 نجف از جنبه نیرو و پشتیبانی و مدیریت، مسائل لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) و ضرورت تلاش برای حل مشکلات فرماندهی و مدیریت چند یگان دیگر، موضوعات دیگری بود که در جلسات امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران مطرح گردید.
در جلسه بررسی مشکلات لشکر8 نجف،(2)فرماندهان گردان‌های این لشکر با ابراز نگرانی از محدود بودن پشتیبانی لشکر از جنبه نیرو و امکانات به سه شهر نجف‌آباد، لنجان و خمینی‌شهر - که سبب مشکلاتی ازجمله کمبود کادر فرماندهی در رده‌های مختلف گردان، گروهان و دسته شده است - افزایش شهرهای پشتیبانی‌کننده این لشکر را ضروری اعلام کردند. همچنین از واگذاری مأموریت‌های سنگین و متعدد به این لشکر گلایه کرده و بر ضرورت آگاهی فرماندهان گردان‌ها از مأموریت عملیاتی خود در زمانی‌که فرصت کافی برای
توجیه و آشنایی آنان به منطقه و مانور عملیات باشد، تأکید می‌کردند. فرماندهان گردان‌ها همچنین درخواست می‌کردند که درمورد طرح‌های عملیاتی و ضعف‌ها و قوت‌های عملیات‌ها از آنان نظرخواهی و با آنان مشورت شود.(1)
بعد از جلسه مذکور، در ادامه بررسی مشکلات لشکر27 حضرت رسول(ص) در دو روز گذشته و تصمیم‌هایی که برای رفع آن گرفته شد، فرمانده لشکر27 در گفت‌وگویی با فرمانده کل سپاه گفت که تصمیم گرفته است برای کاهش مشکلات (احتمالاً در سطح فرماندهان گردان‌ها)، افراد رده پایین‌تری را که توان مدیریت دارند، به کار گیرد. محسن رضایی نیز به وی تأکید کرد که علاوه از برادر نوری، دو سه نفر دیگر را برای همکاری پیدا کند و برای پیشبرد کارها هم رفتاری قوی و محکم اتخاذ کند، اگر کسی هم رفت، برود.(2)
1
تصویر
آماده‌سازی مناطق عملیاتی شمالغرب و پیشنهاد اجرای عملیات محدود در این جبهه ازجمله موضوع‌های مطرح‌شده در آخرین جلسه امروز بود.(3)در این جلسه مقرر شد که برای آماده‌سازی منطقه عمومی سلیمانیه عراق و زمینه‌سازی اجرای عملیات در حلبچه، سیدصادق و دیگر مناطق مناسب برای عملیات، اقدامات مهندسی آغاز شود.
همچنین اقداماتی که برای شناسایی نقاط مختلف جبهه شمالغرب ازجمله سومار، نوسود، دزلی، تونل درحال انجام است، شرح داده شد. مصطفی ایزدی فرمانده قرارگاه نجف نیز با ارائه یک طرح عملیاتی مبنی‌بر عملیات روی یال‌های ارتفاعات پنج قلّه، قلاده شاطر و پروینه؛ پیشنهاد کرد همزمان با اجرای عملیات بزرگ در جبهه جنوب، عملیات محدودی با به‌کارگیری دو تیپ در این نقاط جبهه شمالی به اجرا درآید.(4)
1
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه پاسداران امروز با ارسال چهار نامة جداگانه برای فرماندهان مناطق سپاه پاسداران با اشاره به گردهمایی مشترک فرماندهان مناطق، نواحی و یگان های سپاه پاسداران، توافق‌ها و تعهدهای مناطق را برای تأمین نیروهای کادر و رزمنده هر یگان جهت اجرا به فرماندهان مناطق ابلاغ کرد.
در ابلاغیه محسن رضایی به فرماندهی منطقه یک ثارالله(ع) آمده است: «1. استعداد سازمانی تیپ سیدالشهدا(ع) 5 گردان و 3 گردان احتیاط است که درزمینه کادر گردان‌ها، 4 معاون گردان، 9 فرمانده گروهان، 20 معاون گروهان، 35 مسئول دسته نیاز دارد که تیپ نماینده‌ای به‌همراه لیست ارائه‌شده به قرارگاه خاتم جهت آزادسازی نیروها به منطقه اعزام خواهد نمود و منطقه ملزم به آزادسازی این نیروهاست. 2. درزمینه تأمین پاسدار متخصص جهت تیپ سیدالشهدا(ع)، تیپ لیست نیروهای شناسایی‌شده را به منطقه ارائه و پس از تأیید منطقه آزاد و اعزام شوند. 3. دراسرع‌وقت 600 نفر نیروی بسیجی جهت تکمیل گردان‌های تیپ سیدالشهدا(ع) اعزام شوند. بدیهی است که نیروها باید کلاً رزمی باشند. 4. جهت تأمین کادر یا احتیاط لشکر27 حضرت رسول، نماینده این لشکر به‌همراه لیست نیروهای پیشنهادی به منطقه معرفی و نیروهای شناسایی‌شده آزاد و به لشکر اعزام گردد؛ تا 250 نفر توافق شده است. 5. به‌منظور تأمین نیروی بسیجی گردان‌های احتیاط لشکر27، منطقه دراسرع‌وقت اقدام نماید. 6. کسری کادر عملیاتی توپخانة خاتم 20 نفر با همکاری معاونت گروه شناسایی و اعزام شوند. 7. لیست مورد نظر یگان مهندسی صاحب‌الزمان(عج) در حد توان منطقه آزادسازی شود (64 نفر). 8. کلیه موارد فوق حداکثر تا 15/10/1364 توسط منطقه انجام پذیرد.»(1)
ابلاغیه فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه به فرماندهی منطقه2 نجف چنین است: «پیرو سمینار فرماندهان مناطق و نواحی و فرماندهان یگانها، توافقات و تعهدات آن منطقه جهت اجرا ابلاغ می‌گردد: 1. حداکثر تا 15/10/1364، ناحیه گیلان 300 نفر پاسدار و 2 گردان بسیج دراختیار لشکر مهندسی امام علی(ع) قرار دهد و این تعداد به‌طور ثابت در لشکر مهندسی تعویض گردند. 2. حداکثر تا 15/10/1364 ناحیه گیلان 60 نفر از پاسداران تیپ مسلم‌بن‌عقیل(ع) را تعویض نماید و 200 پاسدار تیپ نبی‌اکرم(ص) را تأمین نماید. 3. حداکثر تا 20 روز دیگر آذربایجان‌شرقی نیروهای پاسدار گروه توپخانه را به 100 نفر برساند. 4. طبق توافق ناحیه همدان و تیپ انصارالحسین(ع) دو گردان بسیج با کادر پاسدار به تیپ اعزام شود. 5. ناحیه باختران دراسرع‌وقت 300 نفر پاسدار تیپ نبی‌اکرم(ص) را تعویض نماید. 6. ناحیه زنجان 2 گردان احتیاط با کادر اعزام نماید. به‌کارگیری این دو گردان به‌عهده فرماندهی قرارگاه خواهد بود.»(2)
ابلاغیه فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه به فرماندهی منطقه کربلا چنین است: «پیرو سمینار مشترک فرماندهان مناطق، نواحی و یگانها، توافقات و تعهدات آن منطقه جهت اجرا
ابلاغ می‌گردد: 1. حداکثر تا 10/10/1364 نواحی قم و اراک تا 125 نفر پاسدار به لشکر مهندسی قدر اعزام نمایند؛ ناحیه قم 100 نفر و ناحیه اراک 25 نفر را تأمین نمایند. 2. ناحیه اصفهان کسری طرح نوبه‌ای خود را تا سقف تعیین‌شده (700 نفر) حداکثر تا 15/10/1364 تأمین نماید. ... 3. ناحیه خوزستان نیروهای طرح مالک‌اشتر را (تا 300 نفر) جهت تأمین کادر نیروی زمینی پذیرش نماید. ... 4. ناحیه خوزستان نیروهای مأمور از سپاه را لغو مأموریت نماید و نیروهای مأمور از پایگاه‌ها را به ستاد ناحیه جزء طرح نوبه بعدی در نظر گرفته و اعزام نماید. نیروهای داوطلب کادر ستاد ناحیه برای مأموریت حداقل 2 الی 3 ماهه می‌توانند به لشکر ولیعصر(عج) اعزام گردند. 5. ناحیه اراک ضمن تأمین کسری طرح نوبه‌ای لشکر علیبنابیطالب(ع) به‌همراه ناحیه ویژه قم نسبت به تأمین 300 نفر نیروی کادر در حد مسئولیت در گردان‌ها در اولویت اول از نیروهای نوبة دوم و اولویت دوم نیروهای کادر بسیجی مورد وثوق لشکرها را اعزام نمایند.»(1)
ابلاغیه فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه به فرماندهی منطقه نوح چنین است: «پیرو سمینار فرماندهان مناطق، نواحی و یگانها، توافقات و تعهدات آن منطقه جهت اجرا ابلاغ می‌گردد: 1. طرح نوبه‌ای تا سقف توافق‌شده به‌طور کامل تعویض گردد و از نیروهای داوطلب و نیروهای مالک‌اشتر تا سقف 335 نفر نیروی کادر جهت لشکر ثارالله(ع) تأمین گردد (سهمیه نواحی هرمزگان، بندرعباس، سیستان و بلوچستان به تفکیک ابلاغ خواهد شد). ... 2. نیروهای طرح نوبه‌ای دوم و تعویضی ناحیه هرمزگان به‌طور کامل به لشکر ثارالله(ع) اعزام شوند. 3. کل نیروهای طرح مالک‌اشتر مورد نیاز تیپ الغدیر اعزام شوند و جهت تأمین نیروی بسیجی تیپ در اعزام تکمیلی حتماً نیروی بسیجی کادر به تیپ اعزام شود. 4. نیروهای پاسدار اعزامی اخیر از ناحیه یاسوج به لشکر25 کربلا اعزام گردید، لازم است به نسبت آن باتوجه‌به ابلاغ منطقه نوح از نیروهای کادر بسیجی و یا داوطلبین پاسدار به تیپ مهندسی الهادی اعزام گردند. 5. ناحیه فارس درمورد لشکر19 فجر باتوجه‌به تعویض نوبه‌ای اخیر ملزم است به میزان 410 نفر نیروی کادر اعم از نیروهای داوطلب و کادرهای شناسایی‌شده و مورد وثوق لشکر تأمین نماید. 6. درمورد تیپ المهدی(عج) نیز ناحیه فارس ملزم به تعویض نوبه‌ای دوم و تکمیل سقف نوبه‌ای و رفع نیاز نیروی کادر، خاصه یگانهای احتیاط به شیوه بند 5 می‌باشد.(2)
1
درپی فعالیت‌های گسترده واحدهای مهندسی جهاد سازندگی و سپاه پاسداران و دیگر اقدامات آماده‌سازی در منطقه هورالهویزه، این تصور در حکومت عراق ایجاد شده که عملیات بزرگ آتی ایران در این منطقه خواهد بود. با بروز این تصور، ارتش عراق علاوه‌بر بمباران‌های گسترده مناطق عملیاتی و مراکز اقتصادی، فعالیت‌های بسیاری برای افزایش موانع و ایجاد استحکامات در منطقه هورالهویزه انجام داده و همواره پیگیر آمادگی نیروهایش در این منطقه و دیگر نقاط جبهه جنوبی است.
تصویر
ازجمله اقدامات مهم حکومت عراق دراین‌زمینه، مأموریت یافتن عزت ابراهیم نایب رئیس شورای فرماندهی حزب بعث ازطرف صدام برای بررسی مناطق استقرار سپاه‌های چهارم (از چزابه تا چنگوله) و ششم (منطقه هور) ارتش عراق در جبهه جنوبی و ارزیابی میزان آمادگی آنهاست. وی که در نیمه اول آذرماه 1364 از این مناطق بازدید کرده است، در پیامی خطاب به صدام - که امروز از رادیو صوت‌الجماهیر پخش شد و بیشتر جنبه تبلیغاتی و تشجیع نیروهای ارتش و مردم عراق را دارد - از آمادگی ارتش عراق خبر می‌دهد. در این پیام آمده است: «خوشحالم که بهترین درودها و خالص‌ترین محبت‌های بیش از 85 هزار تن از مردم استانهای جنوب و فرات اوسط که در ایجاد موانع خط مقدم جبهه فعالیت دارند را تقدیم شما نمایم. این عده در 23 نوامبر (2 آذر 1364) در جبهه حضور یافتند و در تاریخ 24 نوامبر در استان بصره و میسان حضورشان تکمیل گردید. ... این مردم که به قوت بازوهای خود و فرزندانشان چشم دوخته‌اند به پیروزی حتمی ایمان دارند. ای رهبر ملتی که شما آن را رهبری می‌کنید با روزگار مقابله نموده و تمام توطئه‌هایی که ازسوی فارس‌های شرور علیه این کشور - که طلیعه عروبت است - تدارک دیده شده را خنثی نموده است. ... طبق تکلیفی که به من محول نمودید در جاهای تعیین‌شده حضور یافتم و دیدم که مردم بصره و میسان برای انجام این وظیفه از من سبقت گرفته‌اند. ... شعار آنها این بود که ما اهل هور هستیم چه کسی جرئت دارد که به آنجا برسد. ... به پشت جبهه برگشتم و با مسئولین حزبی و اتحادیه‌های کشاورزی و کارگری جنوب و فرات اوسط و همچنین فرماندهان سپاه‌های چهارم و ششم تشکیل جلسه دادم و طرح‌های لازم را بررسی نمودیم. ...
به‌محض‌اینکه دستور شما رسید من شاهد بودم که چگونه مردم بصره و میسان با اشتیاق به‌سوی جبهه‌ها شتافتند و بر همدیگر برای انجام کارها سبقت می‌گرفتند، زیرا که درخواست رهبر بود. ... زنان و مردان سالمند، بستگان شهدا، کشاورزان، کارگران و دانشجویانی را دیدم که همه آنها مصمم و مشتاق برای انجام هرچه سریع‌تر این وظیفه میهنی محوله بودند. ... در برخی از بخش‌های عملیاتی فاصله آنها با دشمن تنها 375 متر بود و در حین کار تعدادی شهید و صدها تن زخمی شدند که خون آنها با خون های برادرانشان در نیروهای مسلح و آبهای هور آمیخته شد.»(1)
1) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 282، 6/10/1364، صص 8 - 6، رادیو صوت‌الجماهیر، 4/10/1364.
1
ادعای حمله به یک هدف بزرگ دریایی، تجاوز به حریم هوایی مهاباد و استقرار سکوهای پرتاب موشک در فاو ازجمله فعالیت‌های امروز ارتش عراق است.
ارتش عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2063 اعلام کرد هواپیماهای عراقی برای از بین بردن تکیه‌گاه‌های حکومت ایران و از بین بردن منابع درآمدی آن در ساعت 15 امروز ضربه مؤثری به یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل دریایی ایران زده و سالم به کشورشان بازگشته‌اند.(1)
تنها خبری که درباره حملات هوایی امروز در خلیج فارس از منابع خودی در دست است، گزارش نیروی دریایی ارتش به آقای هاشمی درمورد اصابت یک موشک به نفتکش کویتی به نام کاظمه(2)است.(3)
از سوی دیگر، به نوشته نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات، هواپیماهای رژیم عراق امروز به حریم هوایی مهاباد تجاوز کردند که با اجرای آتش پدافند هوایی مستقر در منطقه گریختند.(4)
گزارشهای دیدبانی نیز حاکی است که ارتش عراق دو سکوی پرتاب موشک دوربرد در منطقه فاو مستقر کرده است.(5)
2
امروز یکی از شدیدترین حملات گروه‌ها در منطقه کردستان، در اطراف سقز به وقوع پیوست و در چند نقطه دیگر نیز درگیری‌هایی رخ داد.
شهربانی جمهوری اسلامی ایران گزارش داد که امروز عده‌ای از افراد گروه کومه‌له با استفاده از سلاح‌های نیمه‌سنگین (آر.پی.جی7 و خمپاره‌انداز) به پایگاه ژاندارمری مستقر در روستای جوشن از توابع سقز حمله کردند. در این حمله 11 نفر از نیروهای ژاندارمری ازجمله افسر مسئول پایگاه شهید و 8 تن دیگر مجروح شدند. در این هجوم تعدادی از افراد کومه‌له نیز زخمی یا کشته شدند.(6)
نشریه گزارش نیز دراینباره نوشته است که ظاهراً افراد کومه‌له بدون درگیری وارد پایگاه ژاندارمری جوشن شدهاند و احتمالاً با استفاده از افراد نفوذی خود دست به این کار زده‌اند و البته زمان هجوم یعنی اوایل صبح و مه‌آلود بودن هوا در غافلگیر شدن نیروهای ژاندارمری بی‌تأثیر نبوده است. به نوشته این نشریه علاوه‌بر شهادت 11 نیروی ژاندارمری و جراحت 8 تن از آنان، گروه کومه‌له 10 نفر را هم به اسارت برده است.(7)
1) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 281، 5/10/1364، ص1، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 4/10/1364.
2) مطبوعات کویت حمله به نفتکش کاظمه را به ایران نسبت دادند. برای اطلاع بیشتر به روزشمار 5/10/1364 رجوع کنید.
3) 14. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، ص363.
4) 15. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 130، 7/10/1364، ص1.
5) 16. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 81، 15/11/1364، ص6.
6) 17. روابط عمومی فرماندهی کل، سپاه بولتن گزارش روز، شماره 93، 7/10/1364، ص5، کردستان، 4/10/1364.
7) 18. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره17، 20/10/1364، ص73.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از سمنان: «سرهنگ سهرابی فرمانده کل ژاندارمری جمهوری اسلامی در جمع فرماندهان پاسگاه‌های ژاندارمری استان سمنان گفت در جریان یک عملیات که روز چهارشنبه (4/10/1364) توسط نیروهای ژاندارمری در منطقه کردستان و در مقابله با نیروهای ملحد گروهک‌ها صورت گرفت 14 تن از جان‌برکفان ژاندارمری به درجه رفیع شهادت نایل آمده و 10 نفر دیگر نیز مجروح شدند.(1)وی افزود: این عملیات ادامه دارد و به‌منظور سرکوب کامل مزدوران استکبار جهانی دستور تقویت نیروهای خودی در این منطقه صادر شده است.»(2)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد که 4 سرباز ژاندارمری در نزدیکی شهر بوکان به‌دست افراد حزب دمکرات اسیر شدند.(3)همچنین در درگیری امروز نیروهای ژاندارمری با افراد گروه خبات در منطقه بانه از نیروهای ژاندارمری یک تن مجروح گردید و یک تن اسیر شد.(4)
از سوی دیگر، افرادی از یگان حزبالله که امروز برای گشت به روستای کیور از توابع بانه رفته بودند با افراد حزب دمکرات درگیر شدند که در این درگیری از افراد حزب دمکرات حداقل 3 تن کشته شدند.(5)
1
امروز گزارش‌هایی از جنایت‌های اخیر حکومت عراق در مناطق کردنشین این کشور منتشر شد.
به نوشته شماره امروز روزنامه اطلاعات، دهکده لیناوا در نزدیکی شهر دهوک واقع در شمال عراق به‌وسیله ارتش صدام حسین با خاک یکسان شده و جمعی از اهالی آن شهید شدهاند. واحد مرکزی خبر به نقل از یک منبع نزدیک به انقلابیون مسلمان کرد عراقی گزارش داد که حملات نیروهای عراقی به لیناوا و باخرنیوا با انواع سلاح‌های سنگین و پشتیبانی چندین هلیکوپتر انجام شده است. این حمله که با مقاومت مردمی روبهرو شده است، پس از به آتش کشیده شدن 30 دهکده و وارد آوردن تلفات سنگین به عقب‌نشینی نظامیان عراقی انجامید.(6)
در این گزارش آمده است که 150 نیروی عراقی با 12 زره‌پوش، 4 هلیکوپتر و چندین توپ سنگین و موشک‌انداز کاتیوشا به محل استقرار انقلابیون مسلمان کرد در حوالی دهکده‌های لیناوا، باخرنیوا، شینگی و اله‌کینا یورش بردند که این‌بار در برخورد با مردم مسلمان منطقه و نیروهای مبارز کرد، متحمل تلفات سنگین شدند. گزارش‌ها حاکی است که در این درگیری‌ها تعدادی وسایل و ادوات نظامی به دست انقلابیون مسلمان کرد افتاد و ده‌ها نفر از نیروهای بعثی ازجمله دو افسر و چندین نفر درجه‌دار کشته شدند.(7)
1) سرهنگ سهرابی این سخنان را روز پنجشنبه (5/10/1364) بیان کرد.
2) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 282، 6/10/1364، ص11، سمنان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1364.
3) 20. سند شماره 011326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 7/10/1364، ص1، 4/10/1364.
4) 21. سند شماره 011338 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 8/10/1364، ص1، بانه، 4/10/1364.
5) 22. سند شماره 011326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2، بانه، 4/10/1364.
6) 23. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص18.
7) 24. همان.
1
گروه‌های دیگری از نیروهای رزمی و تخصصی داوطلب و نیز کمک‌های مردمی از نقاط مختلف کشور، امروز عازم مناطق عملیاتی شدند.
امروز گروهی از کارکنان فنی شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه و کاروان کمک‌های اهدایی مردم تهران ازجمله حمام صحرایی، تراکتور، مواد غذایی، انواع وسایل سنگرسازی عازم جبهه‌ها شد. همچنین تعداد 2100 تن از رزمندگان آموزش‌دیده و درحال آموزش سمنان و حدود 300 کامیون حامل هدایای مردم این شهر و 1500 رزمنده و نیروی تخصصی و 105 کامیون و وانت، 3 مینی‌بوس خاور و نیسان اهدایی مردم شهرهای شاهرود، بسطام و روستاهای تابعه و 600 رزمنده در کاروان راهیان کربلای شهرستان دامغان و 18 کامیون کمک‌های مردمی این شهرستان عازم مناطق عملیاتی شدند.(1)
همچنین بیش از 50 دانشجوی مرکز تربیت معلم شهید باهنر اراک، 50 دانش‌آموز هنرستان‌های شهرستان‌های اراک، قم و محلات، 450 تن از دانشجویان و استادان مراکز تربیت معلم استان اصفهان، گروهی از دانشجویان مراکز تربیت معلم لاهیجان و رودسر، گروهی از دانشجویان مراکز تربیت معلم آذربایجان‌غربی و بیش از 100 تن از دانشجویان تربیت معلم شهید مدرس سنندج و یک گردان از نیروهای رزمی و 2 گروهان مستقل نیروی تخصصی از بسیج شهرهای استان اصفهان (درچه، سمیرم، گلپایگان، زرین‌شهر، مبارکه، شاهین‌شهر، خمینی‌شهر، کاشان، زازران، فلاورجان، اردستان و داران عازم جبهه‌ها شدند.(2)
از استان مازندران نیز 8 هزار رزمنده داوطلب و بیش از 700 دستگاه کامیون و کامیونت حامل هدایای مردمی این استان و همچنین 400 تن نیروی داوطلب از استان ایلام و عده‌ای از نیروهای رزمنده و اعزام مجدد شهرستان کردکوی عازم مناطق عملیاتی شدند.(3)
تصویر
علاوه‌براین، کاروانی متشکل از خانواده‌های معظم شهیدان، اسیران، مفقودان و جانبازان انقلاب اسلامی از استان بوشهر برای دیدار با رزمندگان سلحشور و نیز کاروانی 150 نفره از خانواده‌های شهیدان، مفقودان و اسیران استان سیستان و بلوچستان برای بازدید از جبهه‌های نبرد صبح امروز در میان بدرقه امت مسلمان شهرستان زاهدان عازم جبهه‌های نبرد شدند.»(4)
1
تصویر
دکتر فرهادی وزیر فرهنگ و آموزش عالی کشورمان خواستار بهره‌گیری از اندیشه علمی و تخصصی دانشگاهها در جبهه‌های جنگ شد.
وی امروز در اجتماع مسئولان و جمعی از دانشجویان دانشگاه تهران با اشاره به سخنان امام خمینی درباره اهمیت دانشگاه گفت: به لطف الهی حاکمیت نظام جمهوری اسلامی در جهان تثبیت شده و رسالت مهم دانشگاهیان تثبیت حاکمیت علمی مسلمانان در جهان است. وی با اشاره به اینکه دنیا تشنة توسعه دانش بشری با زیربنای توحیدی است و ما باید در این راه تلاش کنیم، افزود که تعهد و تخصص باید در کنار هم رشد کنند.
دکتر فرهادی همچنین با اشاره به رشد علم و تکنولوژی در جهان امروز گفت: «بیایید از فکر و اندیشه دانشگاهیان برای پیروزی در جنگ به‌عنوان پشتوانه علمی و تخصصی استفاده کنیم و آن را دراختیار دست‌اندرکاران جنگ و رزمندگان اسلامی قرار دهیم.» وی در پایان گفت: «در سرلوحه برنامه‌های وزارت فرهنگ و آموزش عالی هماهنگی کامل با شورای عالی انقلاب فرهنگی و توجه به مسائل جنگ و ارتباط با جبهه‌ها ازنظر علمی، فنی و تخصصی قرار دارد.»(1)
2
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران که برای دیدار با آیت‌الله منتظری، آیت‌الله گلپایگانی و آیت‌الله مشکینی و اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه به قم سفر کرده است، با اشاره به اعزام کاروان‌های راهیان کربلا از سراسر کشور به‌سوی جبهه‌ها گفت: در سراسر جبهه‌های نبرد، تلاش و فعالیت برای تداوم عملیات تا کسب پیروزی نهایی ادامه دارد. وی شمار رزمندگان را بسیار مطلوب خواند و افزود که از جنبه کیفی نیز به‌دلیل اینکه رزمندگان همگی مسلح به سلاح ایمان و تعلیمات پیشرفته هستند، ما مطمئن هستیم با عنایت ایزد منان برتری و توفیق چشمگیری نسبت به دشمن کفرپیشه داریم. سرهنگ شیرازی گفت: رزمندگان اسلامی برای اجرای نبرد مقدس خود در آمادگی کامل به سر می‌برند.(2)
1
صدام بار دیگر آمادگی عراق را برای خاتمه جنگ ازطریق مذاکره اعلام کرد. وزیر خارجه مصر نیز اظهار امیدواری کرد که تلاش‌ها دراین‌زمینه موفقیت‌آمیز باشد. عراق برای مقابله با حمله آتی ایران اعلام آمادگی کرد.
به گزارش خبرگزاری یوگسلاوی، صدام حسین امروز در دیدار وزیر کشور یوگسلاوی، بار دیگر آمادگی عراق را برای پایان دادن به جنگ با ایران ازطریق مذاکرات صلح‌آمیز تکرار کرد. وزیر کشور یوگسلاوی نیز اظهار امیدواری کرد که جنبش عدم‌تعهد بتواند به پایان دادن به جنگ ایران و عراق کمک کند.(1)
از سوی دیگر، نوری اسماعیل معاون وزیر خارجه عراق که از قاهره دیدن می‌کند، امروز با وزیر خارجه مصر دیدار و پیام طارق عزیز را تسلیم وی کرد. به گفته رادیو قاهره، دکتر عصمت عبدالمجید پس از این ملاقات گفت: «این پیام مربوط به تحولات اخیر جنگ ایران و عراق و موضع عراق در قبال این تحولات و همچنین روابط میان دو کشور بوده است.» وی اظهار امیدواری کرد که تلاش‌های انجام‌شده برای خاتمه دادن به جنگ با موفقیت توأم باشد. در این ملاقات معاون وزارت خارجه عراق گفت: «عراق حمله تازه ایران را پیش‌بینی کرده و کمافی‌السابق آماده است این حمله را دفع و تارومار کند.»(2)
2
جنبش عدم‌تعهد و سازمان کنفرانس اسلامی تلاش‌های جدیدی را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق شروع می‌کنند. این تلاش‌ها درحالی قرار است آغاز شود که از یک‌سو وزیر خارجه مالزی از شرایط ایران برای خاتمه جنگ ابراز نارضایتی می‌کند و از سوی دیگر شواهد حاکی‌از نزدیک بودن عملیات گسترده ایران است.
رادیو مسقط گزارش داد: «وزیر امور خارجه هند از اواسط ماه آینده میلادی (اواخر دی‌ماه) از کویت، تهران و چند کشور منطقه دیدن خواهد کرد تا کوشش‌های کشورش و جنبش عدم‌تعهد برای پایان یافتن جنگ و آخرین تحولات مربوط به این جنگ را بررسی کند.» خبرگزاری جمهوری اسلامی با نقل این خبر یادآوری کرده است که جنبش عدم‌تعهد ازجمله مجامعی است که تلاش‌هایی را برای خاتمة جنگ سامان داده است، لکن به‌دلیل نداشتن موضعی صریح درمورد تجاوز، هیئت‌های اعزامی این جنبش نتوانسته‌اند به راه‌حل اصولی دست یابند.(3)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری قطر از جده: «وزرای خارجه کشورهای اسلامی 16 دی‌ماه در رباط ملاقات می‌کنند و یک راه‌حل جدید برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق را مورد بحث
1) 31. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 281، 5/10/1364، ص2، بغداد - خبرگزاری یوگسلاوی، 4/10/1364.
2) 32. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/10/1364، صص 5 و 6، رادیو قاهره، 4/10/1364.
3) 33. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 281، 5/10/1364، ص2.
و بررسی قرار خواهند داد. به نوشته روزنامه سعودی عکاظ این راه‌حل که به‌وسیله چند کشور عرب و مسلمان تهیه شده شامل راه‌حل‌های پیشنهادی برای پایان دادن به جنگ و شروع مذاکرات بین بغداد و تهران با کمک‌های کشورهای مسلمان و عربی برای جبران خسارت‌های جنگ می‌باشد. روزنامه مذکور افزود پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی‌بر اینکه ایران قصد دارد یک هیئت عالی‌رتبه از وزارت امور خارجه خود را به این کنفرانس اعزام کند، کوشش‌هایی به‌منظور قانع‌کردن این کشور جهت اعزام وزیر امور خارجه خود به این کنفرانس در جریان است.»(1)
اما وزیر امور خارجه مالزی که به تلاش‌های صلح خوش‌بین نمی‌باشد(2)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 282، 6/10/1364، صص 2 و 3، خبرگزاری فرانسه، 5/10/1364)
امروز گفت: «مالزی احساس می‌کند کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی به آنچه که به‌هنگام تشکیل آن در سال 1981 برای کمک به پایان دادن به جنگ ایران و عراق برای این سازمان مقرر شده بود، دست نیافته است. وی ضمن ابراز ناامیدی مالزی از مواضع ایران که پیش از آنکه کمیته صلح اسلامی مذاکراتش را با این کشور آغاز کند سه شرط بر سر راه آن قرار داده است، گفت: ما نهایت کوشش خود را برای پایان دادن به جنگ به کار برده‌ایم. قرار بود دکتر مهاتیر محمد نخست‌وزیر مالزی، هیئت نمایندگی کمیته صلح اسلامی را جهت گفتوگو در تهران در 15 دسامبر (24 آذر) سرپرستی کند، ولی پس از تعیین شرایطی ازسوی ایران، این دیدار به‌ناچار به تأخیر افتاد. ایران اعلام کرده بود قبل از اینکه این گفت‌وگوها صورت بگیرد، کمیته صلح اسلامی باید اول متجاوز را مشخص کند، خسارات جبران گردد و یک محکمه برای حل مسئله اختلافات مرزی تشکیل شود.»(3)این تلاش‌های مکرر، بار دیگر در موقعیتی مطرح می‌شود که رسانه‌های خارجی تقریباً همه‌روزه خبر از حمله آتی ایران می‌دهند. نشریه رویدادها دراینباره نوشته است: «آنچه که هم‌اکنون به نظر می‌رسد این است که غرب و کشورهای منطقه به‌دنبال عدم شرایط مساعد جهت فشار و نیز انتظار عملیات آتی جمهوری اسلامی، درپی درگیر کردن ایران به مذاکرات پیچیده و طولانی و درنهایت همکاری هرچه بیشتر با شورای همکاری خلیج فارس بوده و ازطرفی نیز با پیگیری روش دیپلماسی ازجمله طرح‌های صلح و تماس‌های مستقیم مقامات کشورهای مختلف، مترصد ممانعت از تحقق یک عملیات پیروز که می‌تواند ایران را از قدرت بیشتری در به دست آوردن امتیازات بنیادی برخوردار سازد، می‌باشند.»(4)
1) 34. همان، ص5، جده - خبرگزاری قطر، 4/10/1364.
2) احمد ریاض‌الدین وزیر خارجه مالزی، روز 5/10/1364 در دیدار عبدالله فاضل عباس وزیر امور مذهبی عراق با وی، ضمن ابراز نگرانی از جنگ ایران و عراق، گفت که مالزی جنگ ایران و عراق را برای تمامی مسلمانان جهان و برای دو کشور درحال جنگ بیهوده و مضر می‌داند.
3) 35. همان، ص3، کوالالامپور - خبرگزاری مالزی، 4/10/1364.
4) 36. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 76، 10/10/1364، صص 3 - 2.
1
نماینده دبیرکل سازمان ملل در میانجیگری میان ایران و عراق، گفت که نابودی خارک هم ایران را به زانو درنمی‌آورد.
تصویر
اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد و نماینده دبیرکل سازمان ملل برای مذاکره با ایران و عراق، اخیراً در سخنانی درباره حملات هوایی عراق به جزیره خارک، ضمن رد نظر برخی از سیاستمداران که معتقدند با از بین رفتن جزیره خارک، ایران به پای میز مذاکره خواهد نشست، گفت که این تصور نادرستی است، زیرا ایران به‌رغم حملات شدید و مکرر نیروی هوایی عراق به این جزیره، توانسته است که کنترل خود را بر این جزیره کماکان حفظ کند. وی افزود که حتی نابودی خارک هم نمی‌تواند ایرانی‌ها را به زانو در آورد.
دراین‌زمینه روزنامه اکسپرس نوشته است که اولاف پالمه پس از دیدار و مذاکره با دبیرکل سازمان ملل و نمایندگان جمهوری اسلامی ایران و رژیم عراق در این سازمان، گفته است که دو کشور همچنان اعتماد خود را به وی در اجرای مأموریت‌هایی که سازمان ملل به او محول می‌کند از دست نداده‌اند. اکسپرس افزوده است که باوجود حملات عراق به خارک، ایران نفت خود را همچون گذشته به فروش می‌رساند. ایران هنوز هم با قدرت قادر به ادامه جنگ بوده و عراق دراین‌زمینه موفقیتی حاصل نکرده است.(1)
2
چگونگی اجرای سریع پروژه ایجاد تنوع در مراکز صادرات نفت تشریح شد.
یکی از مسئولان وزارت جهاد سازندگی در تشریح اظهارات نخست‌وزیر مبنی‌بر اجرای 45 روزه طرح ایجاد تنوع در مراکز صدور نفت ایران گفت: «این طرح، احداث مسیر خط لوله انتقال نفت در یکی از مناطق جنوبی کشور بود که باتوجه‌به تلاش‌های خصمانه عراق و تهدیدات هوایی دشمن درمورد جزیره خارک، ضرورت و اهمیت آن مطرح گردید و به‌واسطه فوری و حساس بودن مسئله، اجرای طرح به مزایده بین‌المللی گذاشته شد که چند مؤسسه
1) 37. روزنامه جمهوری اسلامی، 4/10/1364، ص9.
خارجی با شرکت در مزایده، پیشنهادهای مختلفی را برای اجرای طرح مطرح کردند و خواستار چند میلیارد دلار حق‌العمل و بیش از یک سال وقت شدند، اما جهاد سازندگی تقبل نمود که با هزینه و وقتی به‌مراتب کمتر، این پروژه را اجرا نماید.»
وی اهمیت کار جهاد را در سازماندهی مناسب امکانات و بسیج فوری نیروهای متخصص و امکانات تجهیز کارگاه از 7 استان کشور توأم با تعهد ایمانی و تخصص نیروهای حزبالله اعلام کرد و افزود: «در اجرای این طرح حدود 400 تن از نیروهای مهندس، تکنیسین راه‌ساز از جهاد هفت استان شرکت داشتند که در چند اکیپ مجزا ولی با فرماندهی واحد در هر شبانه‌روز 22 ساعت کار و تلاش کردند.»
قابل‌ذکر است که اجرای این طرح نیاز به تخصص‌های عالی داشت و اجرای آن در زمان کوتاهِ کمتر از 45 روز و در شرایط سخت‌کاری و در مسیر کوهستانی و پر تپه و ماهور با سنگ‌های سخت آهکی، توان اجرایی و قدرت اداره و سازماندهی نیروهای حزبالله را در انجام دادن کارهای بزرگ به‌خوبی نشان می‌دهد.
تصویر
این مسئول وزارت جهاد در خاتمه اعلام کرد که جهاد سازندگی آمادگی دارد به یاری خدا اجرای طرح کامل احداث خطوط نفتی سراسری در جنوب ایران را به انجام برساند.(1)
1) 38. روزنامه اطلاعات، 4/10/1364، ص3.
1
فرستاده ویژه واتیکان که به درخواست ایران در رأس هیئتی برای انجام دادن مراسم سال جدید برای اسیران مسیحی به تهران آمده است، امروز با معاون وزیر امور خارجه دیدار کرد و همچنین به اردوگاه کهریزک رفت. وی هنگام بازگشت در بغداد توقف خواهد کرد.
محمدجواد لاریجانی معاون وزیر خارجه در دیدار با کاردینال اچه‌گاری یکی از مصائب کنونی جهان را وجود نیروهای ملحد و خطر بی‌ایمانی دانست و گفت که سران امریکا باوجود اظهار دینداری، در عمل کارشان ریشه‌کن کردن دین و ایمان است و مارکسیسم و کمونیسم نیز با ریشه تفکرات مذهبی در ستیزند و این وظیفه معتقدان به خدا است که در مقابل تهاجمات و سلطه قدرت‌های شرق و غرب به‌پا خیزند و این حرف اصلی انقلاب ماست و به همین دلیل شرق و غرب از هیچ کوششی جهت از پای درآوردن انقلاب ما کوتاهی نکرده و به حمایت روزافزون خود از عراق می‌افزایند. وی افزود: از آنجا که حضرت مسیح(ع) حامی محرومین و مظلومین جهان بوده، توقع این است که در هرجا که ظلم وجود دارد، مسیحیان نیز طرف‌دار مظلوم باشند.
کاردینال اچه‌گاری ضمن تأیید این مطالب، گفت: از آنجا که همه به خدای واحد اعتقاد داریم، طبیعتاً تأکید ما هم بر همان اهداف شماست و بجاست ارتباطات درجهت حفظ و تقویت دیدگاه‌های مشترک ادامه داشته باشد.(1)
فرستاده واتیکان امروز از اردوگاه اسیران عراقی در بخش کهریزک در نزدیک تهران دیدار کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، نماینده پاپ در نطقی برای 3000 اسیر، پیام صلح‌آمیز نیز قرائت کرد و سپس با زندانیان کاتولیک در مسجدی در اردوگاه گرد هم آمدند. خبرگزاری فرانسه افزود: «این کاردینال فرانسوی‌الاصل حامل پیامی ازجانب پاپ برای [آیت‌الله] خامنه‌ای رئیس‌جمهور بوده است.»
کاردینال اچه‌گاری قرار است فردا در مراسم دعایی که برای زندانیان عراقی در یکی از کلیساهای پایتخت برگزار می‌شود، شرکت کند. این هیئت روز جمعه از تهران به رم بازمی‌گردد و سر راه در بغداد توقف کوتاهی خواهد داشت.(2)
2
مصطفی تیناز تی‌تیز وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه امروز در رأس هیئتی اقتصادی وارد تهران شد. این هیئت شامل 37 تن از کارکنان بخش دولتی و 120 تن از بخش خصوصی است. وزیر صنایع سنگین و جمع دیگری از مقامات ایران از این هیئت استقبال کردند و اولین دور مذاکرات در همان روز اول آغاز گردید. آقای تی‌تیز در تهران روابط گسترده اقتصادی دو کشور را نمونه خوبی از همکاری میان ممالک اسلامی خواند و با اشاره به اشتراک‌های دینی و فرهنگی دو کشور، به نمایندگی از دولت ترکیه برای گسترش روابط دو کشور در زمینه‌های اقتصادی، تجاری، فنی و صنعتی اعلام آمادگی کرد.(3)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر از آنکارا گزارش داد که تیناز تی‌تیز پیش از ترک آنکارا به خبرنگاران گفته است: احتمال هیچ‌گونه تغییر چشمگیری در میزان نفتی که ترکیه از ایران
خریداری می‌کند نمی‌رود. وی افزود که دولت ترکیه امیدوار است معاملاتش را با ایران تا سطح سه میلیارد دلار در سال افزایش دهد. به گزارش رویتر، ترکیه در سه ماه اول سال جاری حدود 6/4 میلیون تن نفت از ایران خریده است.(1)
1
کره شمالی از ایران خواستار دریافت سریع نفت شد و برای تهیه برنج مورد نیاز ایران به‌صورت واسطه از تایلند، پاکستان و اروگوئه با قیمتی زیر قیمت خرید فعلی ایران اعلام آمادگی کرد.
کره شمالی گفته که اگر ایران نفت خود را با تخفیف یک دلار برای هر بشکه عرضه کند، این کشور همه کالاهای ویژه مورد نظر جمهوری اسلامی ایران را به‌صورت واسطه تهیه و تحویل خواهد داد. برخی دیگر از خریداران نفت ایران ازجمله ترکیه نیز خواستار دریافت نفت از ایران با شش درصد تخفیف شدهاند.(2)
2
وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران در نامهای به وزارت خارجه سریلانکا ضمن اعتراض به حمله دو تروریست عراقی به خودرو دیپلمات‌های ایران، خواستار تعقیب مسببان این حمله شد.
یونایتدپرس نیز از کلمبو گزارش داد: «یک پلیس که در محل حادثه حضور داشته است گواهی داده که دو مرد عراقی بدون هیچ سابقه قبلی به‌سوی اتومبیل مقامات ایرانی شلیک کردهاند.» روزنامه کیهان ضمن اعلام این خبر افزوده است: «رسانه‌های خارجی پیش از این گزارش‌هایی درباره فعالیت تروریستی اتباع عراق در کشورهای مختلف انتشار داده‌اند و تاکنون عدة زیادی از دیپلمات‌های عراقی مقیم کشورهای عربی آسیایی به‌لحاظ فعالیت‌های مداخله‌گرانه و نظامی اخراج شدهاند.»(3)
3
فرماندهی نظامی "سازمان آزادی‌بخش فلسطین" مسئولیت انفجار بمبی را در نزدیکی نیروگاه برق مادرا در سرزمین‌های اشغالی فلسطین به عهده گرفت. خبرگزاری فلسطینی "وفا" به نقل از سخنگوی فرماندهی نظامی سازمان آزادی‌بخش فلسطین تأیید کرد که کماندوهای فلسطینی صبح امروز موفق شدند بسته‌های حاوی مواد منفجره را با قدرت انفجار بسیار در نزدیکی این نیروگاه کار بگذارند. این سخنگو افزود که این انفجار چندین کشته و مجروح برجای گذاشته است و کماندوها نیز موفق شدهاند از محل انفجار بدون هیچ‌گونه برخوردی دور شوند.
رادیو اسرائیل تلفات این انفجار را یک کشته و سه مجروح اعلام کرد.
به گزارش یونایتدپرس، امروز انفجار دیگری در یکی از خیابان‌های اصلی آفولا (از سرزمین‌های اشغالی فلسطین) ایجاد شد که به گفته مقامات اسرائیلی، این حادثه که براثر انفجار یک بمب ساعتی روی داده است تلفات یا خسارتی در بر نداشته است. پلیس درپی انفجار مزبور 60 تن از اعراب ساکن کرانه باختری رود اردن را تحت بازجویی قرار داده است.(4)
1
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز طی سه نامه جداگانه به فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درخواست کرد که تسلیحات و مهمات مورد نیاز سپاه پاسداران برای اجرای مأموریت‌های واگذارشده، ازطریق نیروی زمینی ارتش، ژاندارمری و شهربانی تأمین شود. نامه اول چنین است:
تصویر
«با اهداء سلام و تحییات، خواهشمند است باتوجه‌به کمبودهایی که درجهت انجام مأموریت‌های واگذارشده وجود دارد، دستور فرمایید دراسرع‌وقت توسط نزاجا به واحد تدارکات و لجستیک سپاه (برادر احمدپور) واگذار گردد.»
در ادامه نامه فهرست 40 قلم انواع مهمات، شامل مهمات مینی‌کاتیوشا، انواع خمپاره‌انداز، تفنگ 82 و 106 میلی‌متری، فشنگ 5/14 و 23 میلی‌متری، انواع ماسوره‌ها، خرج‌گود، مین ضدنفر و ضدتانک، انواع نارنجک، موشک سهند3 و ساکر آن، فیتله ضدآب، چاشنی الکتریکی، اوراق پخش کن و فشنگ اعلام خبر نام برده شده و در پایان آمده است: «خداوند بر طول عمر و سلامتی امام عزیز و یاران صدیقش بیفزاید.»(1)
دو نامه دیگر نیز به همین سبک نگاشته شده است. در نامه دوم از فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درخواست شده که به ژاندارمری
1) 1. سند شماره 439848 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه پاسداران به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/10/1364.
جمهوری اسلامی ایران دستور دهد که 300 قبضه نارنجک‌انداز 40 میلی‌متری و 3000 گلوله آن و نیز 300 قبضه مسلسل یوزی به واحد تدارکات و لجستیک سپاه پاسداران واگذار کند. در نامه سوم هم درخواست شده که به شهربانی جمهوری اسلامی دستور داده شود که 300 قبضه مسلسل یوزی و 2000 عدد نارنجک به واحد تدارکات و لجستیک سپاه پاسداران واگذار کند.(1)
1
یکی از نیروهای جیش‌الشعبی ارتش عراق که به نیروهای سپاه پاسداران پناهنده شده، اطلاعاتی درباره تجهیزات نیروهای عراقی مستقر در منطقه فاو داده است. واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه در گزارشی از اظهارات شاکر محمد پناهنده عراقی آورده است: به گفته این پناهنده عراقی، ارتش عراق با نصب یک نورافکن قوی - که 3 خدمه دارد - در خط مقدم روی خاکریز جنوب اروند، قادر است تاحدود 3 کیلومتر را با نوری خیره‌کننده روشن کند و مانع دید نیروهای شناسایی یا نیروهای حمله‌کننده شود. به گفته شاکر محمد، ارتش عراق در حدفاصل جاده بصره - فاو و اروندرود (محدوده منطقه سیبه تا فداغیه) نفربرهای زرهی چرخ‌دار به فاصله پانصد متر از یکدیگر و نیز تانک‌ها و نفربرهای زرهی زنجیردار به تعداد حدود 200 دستگاه در این فاصله مستقر کرده است.
این پناهنده عراقی گفته است که یک برج دیدبانی بسیار بزرگ در منطقه فداغیه بین اروندرود و جاده فاو - بصره به‌صورت تپه خاکی به ارتفاع حدود 30 متر به نام برج دیدبانی قائد احداث شده که روی آن سنگری با گونی‌های خاک و بسیار محکم ایجاد شده است و امکان تردد خودرو تا سنگر برج وجود دارد. این برج دارای پله‌هایی (از نوع گونی شن) برای صعود به سنگر دیدبانی می‌باشد.(2)
2
تصویر
امروز یک گردهمایی با حضور محمد سعیدی‌کیا وزیر راه‌وترابری و مسئولان این وزارتخانه با هدف افزایش پشتیبانی‌ها و حضور این وزارتخانه در جنگ، در اهواز تشکیل شد. فرمانده کل سپاه با حضور در این همایش طی سخنانی ضمن تشکر از حاضران و تشکر از افزایش حضور دولت در جنگ به بیان نکاتی درباره جنگ، هدف از تحمیل جنگ به ایران، نقش مقاومت مردم در شکست دشمن، اهمیت اقدامات مهندسی و راه‌سازی در جنگ و ضرورت افزایش این اقدامات پرداخت.
محسن رضایی سخنانش را چنین آغاز کرد: «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. الحمدلله رب العالمین. جای بسیار خوشبختی است که برادران عزیز دولت را می‌بینیم که یکی پس از دیگری به جمع رزمندگان اسلام اضافه می‌شوند و امکانات کشور را با
1) 2. سند شماره 439845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه پاسداران به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/10/1364؛ و- سند شماره 441465 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه پاسداران به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/10/1364.
2) 3. سند شماره 11311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه خاتم به قرارگاه نوح، 5/10/1364.
توانایی بیشتر از گذشته در خدمت جنگ قرار می‌دهند. اگرچه رزمندگان اسلام مدت‌های زیادی چشم‌انتظار چنین حرکاتی در کشور بودند، اما باز هم جای شکر دارد که برادران عزیز مثل وزارت راه و آموزش‌وپرورش علاوه‌بر پشتیبانی‌های غیرمستقیمی که وزارتخانه‌های دیگر هم انجام می‌دهند، پیشتاز مشارکت در امر جنگ به‌صورت مستقیم شدند. به تعبیری یک عضو جنگ و قرارگاه خاتم شدند.»
فرمانده کل سپاه افزود: «هدف اصلی دشمنان ما از ایجاد جنگ تحمیلی این بود که با یک حرکات ضربتی جلو اعلان موجودیت، تثبیت انقلاب و معرفی ما را به دنیا بگیرند. برای جلوگیری کردن از اعلان موجودیت، احتیاج به یک حرکت ضربتی و یک مشت آهنین بود. به همین دلیل رژیم عراق را که سالیان سال درزمینه مسائل نظامی مجهز شده بود، علیه ما به کار گرفتند. ... اما ژنرال‌ها و نظامی‌های عراق می‌دانستند که اگر بخواهند به ما حمله کنند، نمی‌بایستی امریکا به ما قطعه یدکی هواپیما بدهد که در آنِ واحد 400 فروند هواپیما بالای سر بغداد ظاهر بشود. عراقی‌ها بایستی از این مطلب مطمئن می‌شدند و بعد به کشور ما حمله می‌کردند. ... هرکسی که ابتدایی‌ترین مسائل سیاسی را بداند کاملاً مثل روز روشن است که عراقی‌ها تضمین قابل‌اطمینانی گرفتند برای اینکه هیچ امکانات تکنولوژی در طول جنگ به [کشور] ما وارد نخواهد شد. آیا همین یک مورد حکایت از این نمی‌کند این دو [عراق و امریکا] قبلاً مسائل را باهم توافق کردند و بعد این حمله علیه ما شد؟»
تصویر
به گفته محسن رضایی، هدف اولیه حمله عراق این بود که با یک ضربه قوی، در کوتاه‌مدت کار ما را تمام کنند. فرمانده کل سپاه در ادامه افزود: با مقاومت مردم و رزمندگان ایران پیشروی دشمن سد شد و سپس با همت آنان مناطق اشغالی ازجمله خرمشهر آزاد شد و به این ترتیب دشمن از هدف اصلی‌اش بازماند. درپی آن دشمن که نتوانسته بود جلو اعلام موجودیت ما را بگیرد، هدف دومی را انتخاب کرد و آن شکستن مقاومت و اراده مردم و مسئولان ما بود که برای این کار راهی طولانی را در پیش گرفتند. سه سال ما را زیر بمباران و موشک‌باران قرار دادند و در ادامه آخرین تیر ترکش خود، یعنی حمله به خارک را شروع کردند و همزمان با بمباران‌های گسترده و تبلیغات وسیع برای راه‌اندازی تظاهرات مردم علیه جنگ، بسیج عظیمی از خارج با طرح مسئله صلح و اقدام گروه‌های داخلی در ایجاد جوّ صلح‌خواهی، راه افتاد. به این ترتیب دشمن می‌خواست هم ازنظر سیاسی و هم ازنظر نظامی به نتیجه‌ای برسد، اما راهپیمایی بزرگ روز قدس - که حتی مسئولان را هم متعجب کرد - دشمنان را مأیوس کرد، طوری‌که بلافاصله بمباران‌ها متوقف شد و از این‌همه فشار سیاسی و نظامی سه سال گذشته برای شکستن مقاومت ما نتیجه‌ای نگرفتند.
محسن رضایی درباره افزایش حضور دولت در جنگ و آثار آن گفت: «برگزاری این سمینارها علاوه‌بر کمک به بعد نظامی جنگ، کمک مؤثری هم به بعد سیاسی جنگ، مخصوصاً در بُعد مقاومت جنگ دارد. این سمینارها به دنیا نشان می‌دهد که اگر دولت ما تا دیروز به‌دلیل مشغلات زیاد، کمتر به جنگ می‌رسید، امروز که پنج سال گذشته است نه‌تنها فاصله دولت از جنگ زیادتر نشده است، بلکه دولت با تمام امکانات پشت سر جنگ می‌آید. آنها [بیگانگان] خوب می‌فهمند که امر بسیج چه اثری دارد. آنها بسیج هیتلر و موسولینی و بسیج‌های مختلف را دیده‌اند که یکی دو سال آماده کردند و بعد حمله کردند.» وی افزود که وقتی دنیا این انسجام و وحدت مردم و قوی‌ترشدن ما را می‌بیند در شیوه‌هایش تجدیدنظر می‌کند و نتیجه می‌گیرد که باید قدم‌های دیگری در عقب‌نشینی بردارد.
موضوع پایانی سخنان فرمانده کل سپاه در گردهمایی مسئولان وزارت راه‌وترابری که برای پشتیبانی جنگ به جنوب آمده‌اند، اهمیت و نقش اقدامات مهندسی و فعالیت‌های راه‌سازی در جنگ بود. وی با اشاره به اینکه پایه اصلی جنگ ما بر ابتکار، خلاقیت و به هم ریختن پیش‌بینی‌های دشمن استوار شده است به اهمیت مهندسی و راه پرداخت و برای نمونه به ابتکاری که در یکی از محورهای عملیات فتح‌المبین با شکافتن کوه و ایجاد راه جدید و عبور دادن 5 گردان نیرو از این شکاف و پیشروی در منطقه‌ای رملی و رسیدن به قرارگاه دشمن و اسیرکردن فرماندهان عراقی انجام شد، اشاره و تأکید کرد که اگر این جاده کشیده نمی‌شد دستیابی ما به پیروزی در این عملیات ناممکن بود.
محسن رضایی با بیان اینکه مهندسی در جنگ‌های مردمی نقشی تعیین‌کننده دارد، استفاده از جاده‌های موجود و قابل پیش‌بینی برای دشمن را موجب شکست اعلام کرد و برای نمونه به دو عملیاتی که در سال اول جنگ در منطقه آبادان در کنار جاده آسفالت اجرا شد و به توقف نیروهای ارتش و از دست دادن 48 تانک انجامید اشاره کرد. وی ابتکار در عملیات بیت‌المقدس و عبور از کارون را درحالی‌که پل ثابت و قابل‌پیش‌بینی برای دشمن نداشت و ایجاد جاده در همان شب عملیات را مثالی موفق از کار مهندسی برشمرد. وی همچنین بر ضرورت افزایش فعالیت‌های مهندسی در مناطق متعدد تأکید کرد و آن را ابتکاری برای سردرگم و غافلگیر کردن دشمن برشمرد.
فرمانده کل سپاه علاوه‌بر تأکید روی اهمیت راه‌سازی، پل‌سازی و زدن خاکریزها، در پایان افزود: «ساختن بیمارستان، قرارگاه، پناهگاه و نظیر آن می‌تواند در پایین آوردن تلفات رزمندگان، در بهبودی سریع مجروحین و در خیلی از مسائل نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد، همان‌طوری‌که تاکنون داشته است. به یک تعبیری مهندسی یکی از عوامل مؤثر و تعیین‌کننده در سرنوشت جنگ است که انشاءالله بایستی برادرهای عزیز وزارت راه، همانطورکه تاکنون این پیشتازی را داشته‌اند و علاوه‌بر پشتیبانی‌های غیرمستقیم، مثل وزارتخانه‌های دیگر، خودشان عضو جنگ هم بودند، در قرارگاه‌های خاتم، نجف و کربلا شرکت داشتند و در عملیات‌ها بودند و ما نهایت تشکر از همه برادرهای عزیز داریم که خدمت کردند و صادقانه برای کشور اسلامی زحمت کشیدند.»(1)
1) 4. سند شماره 21219/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی محسن رضایی در سمینار مسئولان وزارت راه (جبهه جنوب، 5/10/1364، نوار شماره 16957)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 12 - 1.
1
پس از مدت‌ها بحث و بررسی درباره ساختار و تشکیلات نیروی زمینی سپاه پاسداران - که از شهریور 1364 درپی حکم امام خمینی درمورد تشکیل 3 نیرو در سپاه پاسداران آغاز شده بود - در روزهای اخیر این بررسی به نتیجه رسید و ازجمله مقرر شد که نیروی زمینی سپاه شامل سپاه شمال و سپاه جنوب باشد. در جلسه شامگاه امروز فرماندهان سپاه پاسداران،(1)تشکیلات سپاه شمال و یگانهای تحت امر آن معرفی شدند. یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ دراینباره به نقل از سخنان فرمانده کل سپاه در این جلسه چنین است:
«در اجرای حکم امام، قدم اول تشکیل نیروی زمینی و ستاد نیروی زمینی بود. قبل از پایان قدم اول، قدم دوم را درزمینه پایین‌تر از نیروی زمینی برداشتیم و آن تشکیل سپاه شمال و سپاه جنوب نیروی زمینی است. از بعد از فتح‌المبین و حتی در همان زمان قرارگاه‌ها، تیپ‌ها و لشکرها و نیروی زمینی سپاه وجود داشت. منتها برای برادران ابهاماتی دررابطهبا آینده آن بود. حکم حضرت امام که می‌فرمایند تشکیل بدهید، دررابطهبا نیروی زمینی باید تشکیلاتش را درست کنیم. نیروی هوایی را از صفر و نیروی دریایی را به‌غیر از حدود 30 درصد که هست، بقیه‌اش را تشکیل بدهیم. این نیروها به همان مقداری که قبلاً روی آنها سرمایه‌گذاری کرده بودیم، درحال‌حاضر سازمان و تشکیلات دارد.»
محسن رضایی در ادامه، تشکیلات سپاه شمال را چنین توضیح داد: «سپاه شمال شامل لشکرها و یگانهای مناطق شمال‌شرق، شمالغرب و منطقه مرکزی است که عبارت‌اند از: لشکر25 کربلا، لشکر5 نصر، تیپ21 امام رضا(ع)، تیپ ویژه شهدا، لشکر31 عاشورا، تیپ32 انصارالحسین(ع) تیپ نبی‌اکرم(ص)، لشکر27 حضرت رسول(ص)، لشکر10 سیدالشهدا(ع)، تیپ مسلم‌بن‌عقیل(ع) و تیپ امیرالمؤمنین(ع). به‌اضافه یک لشکر مهندسی (لشکر مهندسی امام علی(ع)) و یک تیپ مهندسی (تیپ مهندسی جوادالائمه(ع))، 3 گروه توپخانه، گردان‌های اطلاعات عملیات و شناسایی.» وی گفت که هر سپاه یک فرماندهی مهندسی دارد و یک معاونت مهندسی.
فرمانده کل سپاه افزود: «ارتباطات لشکرها (یگانها) با نواحی مثل سابق است؛ برای اینکه امر بهتر صورت بگیرد ما به فرماندهی دو سپاه شمال و جنوب اختیارات فرماندهی کل را دررابطهبا اعمال فرماندهی داده‌ایم. ... شما (یگانها) به همان شیوه‌ای که تاکنون با نواحی ارتباط داشته‌اید، الآن هم خواهید داشت. تدارکات هم دراختیار خودِ سپاه‌ها است.»(2)
1) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، عزیز جعفری، مصطفی ایزدی، علی عبداللهی، محمد کوثری، اسماعیل قاآنی، احمد سوداگر، رضا آزادی، فتح‌الله جعفری، یدالله کلهر، امین شریعتی، نورعلی شوشتری، ابراهیم سنجقی، سیدرضا دستواره و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
2) 5. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (جواد زمان‌زاده)، 3/10/1364 تا 8/10/1364، صص 77 - 73.
1
درپی گزارش تبلیغاتی عزت ابراهیم معاون شورای فرماندهی انقلاب عراق(1)به صدام مبنی‌بر ایجاد سد دفاعی دربرابر ایران در جبهه جنوب، رسانه‌های خارجی با انعکاس این گزارش می‌کوشند خطوط دفاعی عراق را نفوذناپذیر و عملیات آتی ایران را ناموفق جلوه دهند.
رادیو بی‌بی‌سی دراینباره گزارش داد که عزت ابراهیم گفته است ده‌ها هزار نفر از مردم 9 ایالت عراق در عملیات بریدن نی‌ها در باتلاق‌های نزدیک جبهه و احداث سد و خاکریز در نزدیکی مواضع نیروهای ایران شرکت کردهاند و طول خاکریزهای دفاعی به بیش از 400 کیلومتر رسیده است که تا بندر فاو در خلیج فارس ادامه دارد. بی‌بی‌سی افزود: «گزارشهای رسیده از بغداد و تهران حاکی‌از آن است که ایران نیروهای خود را در نزدیکی مرز دو کشور متمرکز ساخته است و انتظار می‌رود که دست به حمله بزنند.»(2)
خبرگزاری آلمان‌غربی نیز گزارش داد که عزت ابراهیم اعلام کرده است 85 هزار داوطلب عراقی دیواری به طول 500 کیلومتر برای جلوگیری از حمله ایران در هورالهویزه در جنوب عراق تشکیل داده‌اند.(3)
روزنامه کویتی السیاسه هم نوشته است: «چهار سپاه عراق در کمربند دفاعی به طول 500 کیلومتر دربرابر نیم میلیون سرباز ایرانی در جبهه‌های جنگ بسیج شدهاند.»(4)
روزنامه کویتی القبس نیز با موفق خواندن نتایج دیدار صدام از مسکو، نوشته است: «مجهز ساختن عراق به سلاح‌های پیشرفته این‌بار ایران را مجبور می‌کند قبل از اجرای حمله بارها درمورد نتایج آن فکر کند.» به نوشته القبس، ایران دیگر ناچار است تلاش‌های صلح را به‌زور هم که شده قبول کند.(5)
2
حمله روز گذشته به نفتکش کویتی کاظمه، امروز به هلیکوپتر ایرانی نسبت داده شد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «به نوشته مطبوعات امروز (پنجشنبه) کویت، بزرگ‌ترین نفتکش کویت موسوم به کاظمه، بعدازظهر روز گذشته در مقابل سواحل دوبی مورد حمله موشکی قرار گرفت و آسیب دید. روزنامه‌های کویت این حمله را به جمهوری اسلامی ایران نسبت دادند و نوشتند نفتکش کویتی کاظمه ساعت 5/4 بعدازظهر روز چهارشنبه به وقت کویت توسط یک فروند هلیکوپتر که علائم نیروی هوایی ایران را بر بدنه خود داشت
در منطقه هلول در مقابل سواحل دوبی هدف حمله یک موشک قرار گرفت. براثر انفجار این موشک، به قایق‌های نجاتِ نفتکش زیان‌هایی وارد آمد. براساس گزارشهای منتشره، در این حمله به خدمه نفتکش و محموله نفتی هیچ‌گونه آسیبی وارد نشده است و نفتکش مذکور جهت بررسی خسارات وارده در یکی از بنادر جنوب خلیج فارس پهلو گرفته است. نفتکش کاظمه درحال حرکت به‌سوی تنگه هرمز مورد حمله موشکی قرار گرفت.»(1)
1
سفیر جمهوری اسلامی ایران در قطر، امروز با امیر قطر دیدار کرد. برخی رسانه‌ها دلیل اصلی این دیدار را حمله به نفتکش کویتی در روز گذشته اعلام کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در دیدار امروز سفیر ایران با خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر، وی گفت: روابط ما با ایران نه‌تنها در گذشته، بلکه حتی قبل از اکتشاف نفت نیز صمیمانه و خوب بوده است. وی افزود: کشور جمهوری اسلامی ایران همسایه ما است و ما نمی‌توانیم وضعیت جغرافیایی را تغییر دهیم و ما به ایران به‌عنوان یک دولت برادر مسلمان و همسایه احترام می‌گذاریم. امیر قطر با بیان اینکه ابرقدرت‌ها نمی‌خواهند ما مشکلمان را حل کنیم، گفت: تنها خود ما هستیم که باید مشکلاتمان را حل کنیم.
براساس این گزارش، سفیر جمهوری اسلامی ایران نیز با تأکید بر اینکه سیاست ایران بر حسن همجواری و توسعه روابط با کشورهای همسایه و مسلمان استوار است، گفت: ابرقدرت‌ها با تبلیغات مسموم می‌خواهند که جمهوری اسلامی ایران را یک کشور جنگ‌طلب و توسعه‌طلب معرفی نمایند، درصورتیکه ما نه‌تنها قصد دخالت در امور هیچ کشوری را نداریم، بلکه خواهان استقلال و حاکمیت کلیه کشورها و عدم مداخله قدرت‌های بزرگ در امور داخلی دیگر کشورها می‌باشیم. وی افزود: ما اعتقاد داریم که کشورهای منطقه باید برای منطقه خود تصمیم بگیرند و تنها نزدیکی و وحدت کشورهای منطقه است که مانع نفوذ ابرقدرت‌ها در منطقه می‌شود.(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری آلمان از کویت گزارش داد: «حاکم قطر سفیر ایران در دوحه را جهت ادای توضیح درمورد حادثه حمله به یک نفتکش کویتی در آبهای ساحلی قطر به اقامتگاه خود فراخواند. این حادثه نگرانی‌هایی درمورد ازسرگیری حملات ایران به کشتی‌های تجاری در بخش عربی آبهای خلیج (فارس) به وجود آورده است.»(3)
1
تصویر
کاردینال روژه اچه‌گاری فرستاده واتیکان به ایران امروز در مراسم عید کریسمس که در کلیسای آشوری‌های تهران با حضور 500 نفر اسیر مسیحی عراقی برگزار شد، شرکت کرد.(1)
اچه‌گاری همچنین امروز با مشاور فرهنگی رئیس‌جمهور دیدار و گفتوگو کرد و پیام رهبر کاتولیک‌های جهان خطاب به رئیس‌جمهور ایران را تقدیم مشاور فرهنگی رئیس‌جمهور کرد.(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، رسانه‌های فرانسه سفر اچه‌گاری به ایران و دیدار وی با مقامات ایران را نشانه بهبود روابط واتیکان و جمهوری اسلامی ایران اعلام کردهاند. تلویزیون فرانسه با نشان دادن گزارشی از این دیدار و اعلام اینکه اچه‌گاری حامل پیامی از پاپ برای امام خمینی بوده، گفته است: «این نشان می‌دهد روابط واتیکان و ایران که از سال 1980 -1358- به سردی گراییده بود از این پس از حالت تشنج بیرون خواهد آمد.»(3)
2
میتران رئیس‌جمهور فرانسه در پیامی به رئیس‌جمهور ایران به مناسبت سال جدید مسیحی، خواستار حل مسائل دو کشور و برقراری روابط دوستانه شد: «جناب آقای خامنه‌ای ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران! به مناسبت فرارسیدن سال جدید بهترین تبریکات خود را به آن حضرت و ملت ایران تقدیم می‌داریم. آرزومندم که این سال جدید حل مسائل مابین دو کشورمان و فشرده‌تر شدن روابط دوستانه سنتی که دو ملتمان را متحد می‌نماید در بر داشته باشد.»(4)
1
سازمان جهاد اسلامی آزادی گروگان‌های فرانسوی را به آزادی متهمان سوءقصد به بختیار و دخالت رئیس‌جمهوری فرانسه برای حل این بحران مشروط کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: آن‌گونه که خبرگزاری یوگسلاوی از بیروت گزارش می‌دهد سازمان جهاد اسلامی خواستار دخالت مستقیم فرانسوا میتران رئیس‌جمهوری فرانسه برای آزادی گروگان‌های فرانسوی در لبنان شده است.
همچنین بنا به نوشته روزنامه النهار، جهاد اسلامی هشدار داده است که سرنوشت گروگان‌های فرانسوی به تصمیم میتران بستگی دارد. بنا به این گزارش، جهاد اسلامی خواهان آزادی برخی از اعضای خود یا دیگر بنیادگرایانی است که در ژوئیه 1981 به شکل ناموفق درصدد قتل شاپور بختیار نخست‌وزیر سابق ایران برآمدند.(1)
از سوی دیگر، همسر یکی از گروگان‌های فرانسوی گفت: چرا گروگانها باید بهای سیاست فرانسه در خاورمیانه را بپردازند؟ وی از دولت پاریس خواسته است تا گذشت‌های محسوس و مؤثری از خود نشان دهد. دکتر رضا رعد فرستاده دولت فرانسه نیز که با ربایندگان در بیروت دیدار کرده است در بازگشت به پاریس، مأموریت خود را پایان‌یافته اعلام کرد.(2)
2
درپی ورود هیئت اقتصادی ترکیه به ایران به ریاست مصطفی تیناز تی‌تیز وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه در شب گذشته، امروز اولین دور مذاکرات سالانه کمیسیون اقتصادی ایران و ترکیه برگزار شد.
مهندس بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین دراینباره گفت که کمیسیون اقتصادی دو کشور پنج روز ادامه خواهد داشت و در آن مسائل مربوط به حملونقل، صادرات آهن و فولاد، همکاری‌های اقتصادی و عمرانی، واردات نفت و احداث خط لوله نفت و گاز بررسی خواهد شد. وزیر صنایع سنگین با اشاره به استحکام روابط دو کشور، پیش‌بینی کرد که ارزش مبادلات تجاری دو کشور تا پایان سال 1985 به 5/2 میلیارد دلار برسد.(3)
وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه نیز هدف از این مذاکرات را افزایش روابط اقتصادی و تجاری اعلام کرد و گفت دیدار نخست‌وزیران دو کشور، افزایش روابط اقتصادی و دوستی و برادری دو کشور را نیز درپی خواهد داشت. وی گفت ما خواهان صادرات کالاهای سنتی، گوشت سرد و دستگاههای فنی و نیز صنایع الکترونیک به ایران هستیم و به واردات سیمان و نفت اهمیت می‌دهیم و درزمینه پیمانکاری و مهندسی و تعمیرات می‌توانیم با ایران همکاری داشته باشیم.
براساس پیشنهاد هیئت ایران، فعالیت‌های اقتصادی دو کشور را پنج گروه اقتصادی و هشت کمیته تجاری بررسی و دنبال خواهند کرد. پنج گروه اقتصادی شامل گروه تجارت، گروه صنعتی، گروه نفت و بانک، گروه حملونقل و گروه هماهنگی است. ریاست این گروه‌ها به‌ترتیب با آقایان وهابی معاون وزیر بازرگانی، مهرعلیزاده معاون وزیر صنایع سنگین، کاظم‌پور اردبیلی معاون امور بین‌المللی وزیر نفت، کرباسیان معاون وزیر راه‌وترابری و ارسطو از وزارت امور خارجه خواهد بود.
همچنین درزمینه تجارت و صادرات و واردات غیرنفتی بحث و بررسی شد و هشت گروه برای پیگیری آنها تشکیل گردید.
به این ترتیب پروتکل جدیدی درمورد روابط اقتصادی ایران و ترکیه تهیه خواهد شد که به امضای نخست‌وزیران دو کشور خواهد رسید.(1)
1
اعضای هیئت مشترک جنبش امل و حزبالله لبنان که دو هفته است در تهران به سر می‌برند امروز با رئیس‌جمهور و وزیر خارجه ایران دیدار کردند.
به گزارش روابط عمومی ریاست‌جمهوری در دیدار این هیئت با رئیس‌جمهور دو تن از اعضای هیئت ضمن طرح توطئه‌ها و اهداف رژیم اشغالگر قدس در لبنان، بر ضرورت اتحاد و وحدت مسلمانان شیعه و سنی برای مقابله با استکبار جهانی تأکید کردند. سپس رئیس‌جمهوری اسلامی ایران با اشاره به اینکه مجموعه مواضع سیاسی انسان‌ها تشکیل‌دهنده هویت آنان است، گفت: برادران مسلمان شیعه در لبنان بایستی بسیج نیروهای مردمی از طرابلس تا جنوب و ایجاد یک خط محوری مقاومت قوی در درگیری مستقیم با اسرائیل، منفعل نشدن در مقابل دخالت‌های اجنبی و بیگانه، حفظ هویت اسلامی، عدم گرایش به راه‌حل‌های سازش‌کارانه و قاطعیت و صراحت در اتخاذ مواضع صحیح را اصل قرار دهند.
رئیس‌جمهوری در ادامه با اشاره به اینکه اجرای هر طرحی در لبنان باید باتوجه‌به حقوق اکثریت مردم مسلمان این کشور باشد، افزود: اگر اتحاد مسلمین در لبنان عملی شود مطمئناً هیچ قدرتی با هیچ طرحی نمی‌تواند به مقابله با مسلمین در لبنان برخیزد. امروز آن چیزی که می‌تواند مسلمین را در لبنان و اسلام را در کشورهای عربی سربلند کند و به آن مکانتی خاص بدهد، صادقانه در مقابل اسرائیل مقاومت کردن است. رئیس‌جمهور در پایان گفت: مسلمانان لبنان با حفظ وحدت حقیقی - اسلامی خود باید تمام حمله‌ها را متوجه اسرائیل کنند، زیرا همین حرکات قاطعانه آنان است که پایه‌های یک حکومت اسلامی در لبنان را پایدار خواهد کرد.(2)
در دیدار این هیئت با وزیر امور خارجه، ابتدا دکتر ولایتی گفت ما برای مسلمین لبنان ارزش والایی قائل هستیم و تنها راه مقابله با دشمنان قسم‌خورده مسلمین را در چهارچوب وحدت اسلامی می‌دانیم. سپس یکی از نمایندگان هیئت بر نقش اساسی لبنان برای
اخراج رژیم صهیونیستی و قدرت‌های استکباری از لبنان تأکید کرد. وی با اشاره به اینکه مبارزه مسلمانان لبنان از انقلاب اسلامی ایران الهام‌گرفته است، گفت: امروز دشمنان اسلام سعی زیادی در انزوای خط اصیل اسلامی در لبنان دارند و به طرق گوناگون تلاش می‌کنند تا دستاوردهای مبارزه با اسرائیل را کم‌اهمیت جلوه دهند، ولی این توطئه‌ها با هشیاری نیروهای مخلص و مؤمن در صحنه اسلامی لبنان خنثی و بی‌اثر شده است. وی اظهار امیدواری کرد با کمک روحانیت متعهد و علمای مبارز لبنانی نقش عظیم مسلمانان در صحنه لبنان بیش‌ازپیش گسترش یابد.(1)
1
امام‌جمعه تهران در دیدار با امامان جمعه و اعضای ستادهای نمازجمعه استان تهران به بیان اهمیت و آثار نمازجمعه پرداخت و بر ضرورت برنامه‌ریزی دقیق برای برگزاری نمازجمعه و نیز دقت در انتخاب سخنرانانِ قبل از خطبه‌ها تأکید کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار نمازجمعه را ستون انقلاب اسلامی توصیف کرد و گفت: بزرگ‌ترین افشاگری‌ها و قوی‌ترین درس‌ها و روشنگرترین مباحث سیاسی در همین نمازجمعه‌ها داده می‌شود آن هم نه‌فقط مخصوص یک گوشه مملکت بلکه در همه نقاط کشور و از زبان کسانی که مردم به او اعتماد دارند. هیچ‌جای دنیا درس سیاست، بسیج، جنگ و حرکت عظیم اجتماعی و تلاش گوناگون مادی و معنوی به‌وسیله آن کسانی که مورد اعتماد مردم هستند به مردم داده نمی‌شود و این به فضل اسلام و انقلاب است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، امام جمعه تهران با تأکید بر لزوم برنامه‌ریزی دقیق برای برگزاری نمازجمعه و دقت در انتخاب سخنرانان قبل از خطبه‌ها گفت: آن کسی که برای سخنرانی در نمازجمعه دعوت می‌شود باید پیامی و حرفی برای گفتن داشته باشد تا مردم بهره‌ای برای دنیا و آخرتشان ببرند و برای این منظور باید به اهلش مراجعه کرد؛ نباید معیار را رابطه‌ها، دوستی‌ها و یا غیره قرار داد. سخنران دعوت‌شده باید کسی باشد که اگر حتی از یک جریان فکری خاصی حمایت می‌کند، اجتماع نمازجمعه را به دامن زدن به اختلافات و جریان سازی تبدیل نکند. نمازجمعه باید مردمی نگه داشته شود.
آیت‌الله خامنه‌ای در خاتمه با اشاره به نقش عظیم نمازجمعه در تداوم انقلاب اسلامی گفت: عموماً حساس‌ترین موضع‌گیری‌های انقلاب که مسیر کشور و جریان کار سیاسی نظامی ما را شکل می‌دهد در نمازجمعه مطرح می‌شود. یک چنین مرکز حساسی نقشی اساسی و فعال در سازندگی مردم ایفا می‌کند. اینکه جوانان ما با شوق به جبهه‌ها می‌روند و با این عظمت کاروان‌های کربلا را تشکیل می‌دهند از همین اجتماعات نشئت گرفته است.(2)
2
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی امروز در دیدار با گروهی از خانواده شهیدان کمیته‌های انقلاب
اسلامی به نقش خانواده شهیدان، ساختار مردمی کمیته‌ها و نقش آنها در تثبیت انقلاب اسلامی و جوسازی علیه آنها، اهمیت پیوند دولت با مردم و نیز خروج صهیونیست‌ها و نیروهای امریکایی از لبنان پرداخت و گفت: «شما پاسداران واقعی ارزش‌های اسلامی، کسانی هستید که با ایستادگی، صبر و مقاومت آوازه [انقلاب اسلامی] را به همه جهان رسانده‌اید. ... برخلاف انتظار دشمنان انقلاب، خانواده‌های شهدا، مروجین و پاسداران انقلاب در سطح جامعه هستند و مقاومت و اعتقاد آنها به نظام، با تقدیم فرزندانشان به اسلام بیشتر شده است.»
مهندسی موسوی در تشریح نقش کمیته‌های انقلاب اسلامی در پیشبرد اهداف انقلاب، به اسناد به‌دست‌آمده از لانه جاسوسی که اعضای کمیته‌ها را سازش‌ناپذیر خوانده‌اند و عمق کینه‌ای که امریکا از کمیته‌ها دارد، اشاره کرد. وی کمیته‌های انقلاب اسلامی را مردمی‌ترین نهاد انقلاب توصیف کرد و یادآور شد که در روزهای اول پیروزی انقلاب کمیته‌های انقلاب اسلامی بیشترین شهدا را تقدیم انقلاب کردند.
وی گفت: «با اطلاعات و تحلیلی که در دست داریم معتقدیم فقط وابستگان رژیم شاه نبودند که اعضای کمیته را به شهادت می‌رسانیدند بلکه گروه‌های سیاسی که هنوز چهره شناخته‌شده‌ای نداشتند و شکل‌گیری کمیته‌های انقلاب را به زیان منافع خود می‌دانستند بچه‌های کمیته را به رگبار می‌بستند.»
آقای موسوی شکل‌گیری این نهاد را به‌دلیل اینکه مردم محروم و بی‌نام‌ونشان با درک اسلام و اطاعت از پیام‌های رهبر انقلاب این تشکیلات را به وجود آوردند درحالی‌که کمترین فشار را بردوش دولت داشتند، استثنایی توصیف کرد. نخست‌وزیر با اشاره به جوسازی‌ها علیه کمیته‌ها و چماق‌دار خواندن آنها، تصریح کرد که فقط نیروهای مخلص و ایثارگر بودند که در مقابل تمام جوسازی‌ها این نظام را حفظ کردند. وی تلاش‌های کمیته‌های انقلاب را در سالهای 1357 تا 1360 برای سرکوب ضدانقلاب اقدامی برای حفاظت از انقلاب خواند و افزود: «شاید هیچ نهادی به این سهولت گسترش پیدا نمی‌کرد که کمیته‌ها به‌خاطر پیوستگی با مردم موفق به انجام آن شدند.» نخست‌وزیر افزود: «کمیته‌های انقلاب همیشه طرف‌دار مظلوم و محروم بوده‌اند و هرکجا ظلمی بوده کمیته‌ها به‌طور طبیعی در کنار مظلومان و محرومان قرار گرفته‌اند و بهترین مدافعان شهید مظلوم بهشتی در کمیته‌ها یافت می‌شد.»
نخست‌وزیر نقش ارزشمند خانواده‌های شهدا در پرورش و تربیت فرزندان صالحی که یاور انقلاب بوده‌اند را مورد تأکید قرار داد و یادآوری کرد که فرزندان تربیت‌شده در چنین خانواده‌هایی قبل و بعد از شهادت خود در پیشبرد اهداف انقلاب و استمرار آن کارساز بوده‌اند.
آقای موسوی در ادامه با اشاره به خروج خفت‌بار صهیونیست‌ها و امریکایی‌ها از لبنان و نیز هلاکت 7 صهیونیست به‌دست یک سرباز مسلمان مصری، گفت: به نظر می‌آید این تحول و خیزش از آثار پربرکت خون شهیدانی است که در جبهه‌های مختلف به نام اسلام ریخته شد و پیام این خون‌ها از راه‌هایی که ما نمی‌دانیم به مصر و مراکش رسیده است.
نخست‌وزیر در پایان چنین خاطرنشان کرد: «دولت خدمتگزار افتخار می‌کند در خدمت
مردم مخلص و خانواده‌های شهدا باشد و اگر امروز صدای دولت خدمتگذار در سطح جهان بلند می‌شود به‌خاطر پیوند دولت با مردم است.»(1)
1
جامعه روحانیت مبارز تهران و دفتر تحکیم وحدت انجمن‌های اسلامی دانشجویان دانشگاهها امروز در اطلاعیه‌هایی محاکمه سلیمان خاطر مبارز مصری را محکوم کردند و این اقدام را خواسته امریکا خواندند.
در اطلاعیه جامعه روحانیت مبارز تهران با اشاره به تحول عظیم سیاسی در جهان اسلام و تحول جوانان مسلمان آمده است: «ما ضمن تأیید حرکت اسلامی و انقلابی جوانان مسلمان در سرتاسر عالم به‌ویژه لبنان و مصر، حکم فرمایشی دادگاه غیرقانونی رژیم مصر را محکوم می‌کنیم و از علمای بزرگوار و مبارز بلاد اسلامی و ائمه جمعه و خطبا مخصوصاً علمای مبارز مصر خواستاریم توجه فرموده و دین خود را به اسلام و مسلمین در مقابله با صهیونیزم ادا نمایند.»(2)
در اطلاعیه دفتر تحکیم وحدت نیز آمده است: «سلیمان خاطر، وجدان امتی است که ننگ سکوت کمپ دیوید را با غرش مسلسل خود شکست و ای‌کاش تمام امت مصر به این دیوانگی بزرگ مبتلا می‌شد تا راه به‌سوی آزادی و پس گرفتن حقوق ازدست‌رفته مسلمین هموار شود. ... اقدام سلیمان خاطر در چهارمین سالگرد قتل انور سادات اتفاقی و تصادفی و یا از روی جنون نبوده است بلکه با تصمیم جدی و طرح قبلی انجام شده است. این اقدام نشان می‌دهد که از این به بعد مرزهای جنوبی اسرائیل با مصر نیز مرزهای امنی نخواهند بود. محاکمه سلیمان خاطر اعلام ادامه سرسپردگی حاکمان مصر به جلادان صهیونیستی و امریکایی است. محاکمه سلیمان خاطر محاکمه وجدان ملت مصر است.»(3)
2
سفیر شوروی در آلمان‌شرقی ضمن مثبت خواندن برخی اقدامات ایران در روابط ایران و شوروی، ابراز علاقه کرد که مشکل افغانستان با کمک ایران حل شود.
در دیدار سفیر شوروی با سفیر ایران در برلین شرقی، سفیر شوروی برخی اقدامات تبلیغاتی ایران را گامی مثبت در روابط دو کشور خواند و خواستار تجدیدنظر بیشتر دراین‌زمینه شد. سفیر شوروی درخصوص افغانستان گفته است که شما باید به ما کمک کنید، ما علاقه‌مندیم مسائل را ازطریق سیاسی حل کنیم، اما امریکا سوءاستفاده خواهد کرد. وی تأکید فراوان کرده است که از موانع مهم روابط ایران و شوروی سرسختی مواضع ایران در قبال افغانستان است. سفیر شوروی درباره کنفرانس ژنو گفته است که ما در این کنفرانس از ایران دفاع کرده‌ایم و گفته‌ایم اجازه نمی‌دهیم امریکا در این منطقه دخالت کند.(4)
1
تعداد 160 تن از روحانیون افغانستانی مقیم حوزه علمیه قم که برای بازدید از مناطق مختلف افغانستان و تلاش برای تحکیم وحدت مبارزان افغان به این کشور سفر کرده بودند، پس از یک سفر هفت‌ماهه به ایران بازگشتند. حجت‌الاسلام غلامحسین عارفی یکی از این روحانیون به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت که اتحادِ گروه‌های مجاهد افغانی و اجرای عملیات‌های مشترک علیه نیروهای اشغالگر روسی و مزدوران کارمل، هراس فراوانی در میان آنها ایجاد کرده است. وی افزود: «رهنمودهای حضرت آیت‌الله‌العظمی منتظری که منجر به امضای بیانیه وحدت بین هفت سازمان اسلامی افغانستان گردید، نقش قابل‌تقدیر و بسزایی در وحدت گروه‌های مبارز افغان‌ها داشته است.» وی با اشاره به شکست‌های اخیر نیروهای تجاوزگر در شمال افغانستان و منطقه مزارشریف افزود: «هم‌اکنون بیش از 80 درصد از سرزمین اسلامی افغانستان تحت کنترل مجاهدین است.»(1)
1) 28. روزنامه اطلاعات، 5/10/1364، ص3.
1
در جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران،(1)آخرین اطلاعات به‌دست‌آمده از وضعیت و اقدامات ارتش عراق در غرب اروندرود، تغییرات طرح مانور و خط حد یگانهای مأمور به عملیات در منطقه فاو، عبور از اروند، شکستن خط دشمن و اقدامات مهندسی انجام‌شده در شرق اروندرود و مناسب‌ترین شیوه‌های استفاده از آتش در عملیات آتی و موضوع‌هایی درباره طرح مانور بررسی شد.
تصویر
در آغاز جلسه غلامرضا محرابی مسئول واحد اطلاعات قرارگاه کربلا در گزارشی از وضعیت و اقدامات ارتش عراق در غرب اروندرود گفت باتوجه‌به بارندگی و جوّ نامناسب، فعالیت‌های مهندسی دشمن در منطقه کاهش یافته است. دشمن قبلاً در جلو شهر فاو و تأسیسات آن مانع‌گذاری کرده و چولان‌ها را سوزانده است. از نیروهای زرهی دشمن در این منطقه فعالیتی دیده نشده است. چند شب پیش 3 نفر با یک قایق به ساحل خودی نزدیک شدهاند (در خط حد لشکر5 نصر) و 2 نفرشان که غواص بوده‌اند یک نهر را به نفر سوم که لباس نظامی داشته نشان می‌دهند و برمی‌گردند. نیروهای خودی چون اجازه تیراندازی نداشته‌اند، اقدامی نمی‌کنند. وی افزود: دشمن در منطقه مقابل جاده چوئبده به شهرک قصر به‌احتمال‌قوی رادار مستقر کرده است.
درپی اشاره محرابی به استقرار رادار دشمن در مقابل
1) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، ابراهیم سنجقی، محمد باقری، احمد غلامپور، عباس محتاج، عزیز جعفری، حسین علایی، غلامرضا محرابی، محمد فروزنده، احمد سوداگر، علی فدوی، سیدعلی حسینی‌تاش، اکبر غمخوار، احمد سیاف‌زاده، فتح‌الله جعفری، نورعلی شوشتری، وفایی، کاشانی، نجات، عسکری و جواد زمان‌زاده حضور داشتند. این جلسه از ساعت حدود 8:30 آغاز شد و تا ظهر ادامه یافت.
جاده چوئیبده، مسئول واحد حفاظت قرارگاه با بیان اینکه حدود 80 درصد ترددهای خودی از این جاده انجام می‌شود، درمورد احتمال هشیاری دشمن هشدار داد.(1)
تصویر
در این جلسه علی فدوی مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نوح نیز درباره فعالیت‌های دشمن در منطقه مأموریت قرارگاه نوح در غرب اروند گفت که باتوجه‌به وضعیت نامناسب جوّی فعالیت‌های مهندسی دشمن متوقف شده است، اما فعالیت شناورهای دشمن در خور عبدالله، مخصوصاً فعالیت 4 فروند شناور لایروب ادامه دارد و عراقی‌ها با استفاده از شناورها، سکوهای العمیه و البکر را پشتیبانی و تدارک می‌کنند. وی افزود که ساحل خور عبدالله تا خشکی به‌طور عمده (چند کیلومتر) گل‌ولای است.(2)
1
باتوجه‌به بررسی‌های دقیق‌تر درمورد زمین منطقه عملیاتی، نهرها و جاده‌های موجود در منطقه و نقش آنها در پشتیبانی یگانها و عملیات، تغییراتی در خط حد یگانها ایجاد شده است. عباس محتاج فرمانده قرارگاه کربلا، خط حدهای جدیدی را که برای یگانهای این قرارگاه مشخص شده، در جلسه امروز چنین اعلام کرد:(3)
لشکر5 نصر از نهر محسنین تا نهر ناصر
لشکر31 عاشورا از نهر ناصر تا نهر مسجد
لشکر25 کربلا از نهر مسجد تا نهر ارزق
لشکر7 ولیعصر(عج) از نهر ارزق تا نهر ابودگل
قرارگاه نوح نیز عهده‌دار اجرای عملیات در جنوب قرارگاه کربلا بود، حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح، خط حد جدید یگانهای این قرارگاه را چنین اعلام کرد:
لشکر19 فجر از نهر ابوطرف تا نهر حد
لشکر41 ثارالله از نهر حد تا نهر نشمین
تیپ33 المهدی(عج) از نهر نشمین تا پایین [تقاطع اروند و خلیج فارس](4)
1) 1. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده)، 3/10/1364 تا 8/10/1364، صص 81 و 82.
2) 2. همان، صص 86 و 87.
3) تنها تغییر خط حد یگانهای قرارگاه کربلا نسبت به ابلاغیه تاریخ 1/10/1364، کاسته شدن نهر "منطقه" از محدوده مأموریت لشکر31 عاشورا و افزوده شدن این نهر به حد خط لشکر25 کربلا است.
4) 3. سند شماره 637/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مأموریت قرارگاه‌های کربلا و نوح، گزارش راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده، محمد درودیان، محسن رشید)، صص 9 و 10.
تصویر
فرمانده قرارگاه نوح در ادامه اقدامات یگانهای این قرارگاه را برای آماده‌سازی منطقه ازجمله جاده‌سازی‌ها شرح داد و گفت با امکانات مهندسی که فعلاً وجود دارد، کارهای مهندسی حدود یک و نیم ماه طول می‌کشد. حسین علایی درباره وضعیت یگانها و آموزش آنها گفت که تیپ المهدی کارهایش را در خط انجام داده ولی به‌دلیل داشتن دو خط پدافندی در مناطق دیگر و پراکندگی نیروها و امکاناتش، توانایی آماده کردن زمین محدوده مأموریتش در این منطقه را ندارد. مشکل دیگر تیپ المهدی(عج)، حضور نیروهایی از نیروی دریایی ارتش در کنار نهر قاسمیه است که ازجنبه حفاظتی کار این تیپ را برای آماده‌سازی مشکل کرده است.
فرمانده قرارگاه نوح افزود که لشکر19 فجر 7 گردان برای آموزش عمومی به گتوند فرستاده، همچنین علاوه‌بر نیروهایی که قبلاً آموزش غواصی دیده‌اند، 100 نفر دیگر از این لشکر درحال آموزش غواصی‌اند. لشکر41 ثارالله(ع) نیز برای عملیات 8 گردان آماده کرده که درحال آموزش هستند. این لشکر 180 نفر برای آموزش غواصی به سد میناب اعزام کرده است. وی گفت که تیپ المهدی(عج) نیروهایی برای آموزش فرستاده ولی درمورد آموزش هم با مشکلاتی مواجه است. حسین علایی کمبود لباس غواصی و کمبود قایق برای آموزش را ازجمله مشکلات آموزش یگانها اعلام کرد.(1)
1
از مهم‌ترین موضوعات عملیات در منطقه فاو عبور از اروندرود و شکستن خط ارتش عراق در این منطقه و نیز زمین‌گیر کردن قوای دشمن و جلوگیری از تقویت نیروهای درگیر دشمن است. در بخش دیگری از جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران به این موضوع‌ها پرداخته شد که گزیده آن چنین است:
حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح، برای عبور از اروندرود و شکستن خط دشمن، سه وضعیت را پیش‌بینی و چنین بیان کرد:
اول) شروع عملیات تا شکسته شدن خط ارتش عراق در حالت غافلگیری دشمن باشد. این بهترین وضعیت است و همه دست‌اندرکاران عملیات می‌کوشند که در غفلت کامل دشمن این بخش از عملیات اجرا شود. در این وضعیت نیروهای غواص یگانها از محورهای تعیین‌شده از اروند عبور می‌کنند و در چولان‌های ساحل دشمن مخفی می‌شوند و پس از اینکه نیروهای تخریب معبرهایی در میدان‌های موانع دشمن گشودند با راهنمایی نیروهای اطلاعات خود را به خط دشمن می‌رسانند و شروع به پاک‌سازی سنگرهای خط اول دشمن می‌کنند. از طرف دیگر، با چراغ قوه یا وسیله‌ای دیگر از ساحل دشمن به ساحل خودی علامت داده می‌شود تا نیروهای قایق‌سوارِ آماده حرکت در نهرها، خود را به‌سرعت به ساحل و خط دشمن برسانند تا با باقیمانده نیروهای خط اول دشمن و نیروهای خط‌های دوم و سوم درگیر شوند. این کلیاتی از طرح عمومی شکستن خط ارتش عراق در حالت غافلگیری است.
1) 4. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 91 - 88.
دوم) عملیات با غافلگیری دشمن شروع شود، اما قبل از رسیدن به سنگرهای ارتش عراق و پیش از انهدام تیربارهای آنها، دشمن هشیار شود. این وضعیت چند حالت دارد: نیروهای غواص داخل رودخانه هستند و به ساحل نرسیده، آتش دشمن شروع شود یا نیروها به ساحل رسیده‌اند و دشمن هشیار می‌شود یا نیروهای خطشکن درحالی‌که به‌طرف سنگرها می‌روند یا روی سنگرهای دشمن رفته‌اند، شلیک تیربارهای دشمن شروع می‌شود. در این حالت برای شکستن خط دشمن باید از انواع آتش‌های مستقیم یا منحنی که از ساحل خودی اجرا می‌شود، استفاده کرد.
سوم) حالت سوم این است که ما از ابتدا فرض کنیم که غافلگیری دشمن اصلاً امکان‌پذیر نیست. یعنی شروع عملیات از همان لحظه اول با اجرای آتش شروع شود و بنا بر این باشد که خط دشمن با آتش شکسته شود. این حالت هم مطمئن‌ترین و هم مشکل‌ترین حالت است که می‌توان برای عملیات پیش‌بینی کرد. فرمانده قرارگاه نوح تأکید می‌کند که برای شکستن خط در حالت سوم فقط تانک و سلاح 23 میلی‌متری کارایی دارد چون باتوجه‌به عرض اروند و فاصله خط دشمن تا ساحل اروند و نیز نقاطی که در ساحل خودی می‌توان سلاح مستقر کرد، برد سلاح‌های دیگر به خط دشمن نمی‌رسد. وی پیشنهاد می‌کند برای این کار 30 دستگاه تانک به قرارگاه نوح واگذار شود تا هر یگانِ این قرارگاه با استفاده از 10 دستگاه تانک، خط دشمن را بشکند و شناورهای مجهز به سلاح 23 میلی‌متری و شبیه آن نیز در نهرها آماده باشند تا به‌محض شروع تک، هر کجا آتشی دیده شد، با آتش خود آن را خاموش کنند. حسین علایی افزود که برای زمین‌گیر کردن نیروهای دشمن از خمپاره‌انداز نیز استفاده شود و با آتش آن از انتقال نیرو از عقب به خط و برعکس جلوگیری شود. وی در ادامه تدبیر و ابتکاری را که واحد تخریب قرارگاه نوح برای انهدام موانعی که دشمن در ساحل و جلو خطوط خود تعبیه کرده است و تمرین‌هایی که دراین‌زمینه انجام شده، توضیح داد.
در ادامه جلسه فرمانده کل سپاه تدبیری را برای بستن جاده‌های بصره به‌طرف فاو بیان می‌کند تا در شب و روز اول عملیات یعنی در وضعیتی که پیشروی رزمندگان ادامه دارد و هنوز به اهداف نرسیده‌اند، برای جلوگیری از تقویت نیروهای درگیر دشمن و پاتک‌های شدید ارتش عراق، به کار گرفته شود. محسن رضایی می‌گوید که یک خط خمپاره‌انداز120 میلی‌متری تشکیل بدهیم و با استقرار 100 تا 150 قبضه از این سلاح که هم دقیق می‌زند و هم امکان دیدبانی نزدیک آن وجود دارد، جاده‌های دشمن را ببندیم.
حسین علایی و رحیم صفوی اهمیت و تأثیر چنین تدبیری را تأیید می‌کنند، لیکن کمبود این سلاح و مهمات آن را مشکل اجرای این تدبیر می‌دانند. محسن رضایی با بیان اینکه ارتش خمپاره120 میلی‌متری زیاد دارد، کمبود مهمات را قابل‌رفع می‌داند. در ادامه چگونگی و زمان اجرای آتش باتوجه‌به وضعیت عبور غواصان و زمان شکسته شدن خط، مطرح شد که مقرر گردید با پیش‌بینی
وضعیت‌های مختلف، برای اجرای آتش در شرایط مختلف طرح‌ریزی دقیقی انجام شود.(1)
در ادامه جلسه فرماندهان قرارگاه‌های کربلای1 و کربلای2 با بیان دیدگاه‌های خود درباره تأثیر خمپاره120 میلی‌متری در آغاز عملیات، تأکید می‌کنند که طرح‌ریزی برای اجرای آتش مناسب و با حجم زیاد، می‌تواند اثر خوبی بر دشمن داشته باشد. عباس محتاج پشت جاده اول - که در یک کیلومتری خط خودی احداث شده - را محل مناسبی برای استقرار خمپارهاندازها اعلام می‌کند. رحیم صفوی نیز کمبود خدمه برای خمپارهاندازها با تعداد پیشنهادشده را از مشکلات این تدبیر اعلام می‌کند. محسن رضایی می‌گوید دراین‌زمینه می‌توان از ارتش که در رده‌های پایین نیروهای خوبی دارد، کمک خواست. وی بر ضرورت تسریع در آماده‌سازی محل استقرار خمپارهاندازها و نیز پناهگاه برای خدمه و مهمات آن تأکید می‌کند و می‌افزاید وقتی پناهگاه مناسبی برای خدمه آماده شود، آنان با آرامش خاطر کار خود را به‌خوبی انجام می‌دهند.(2)
1
در بخشی دیگر از جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، محسن رضایی از مسئولان قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) خواست که سازماندهی و طرح‌های مهندسی برای اجرای عملیات آتی و پیشرفت کارهای مهندسی را در عقبه منطقه عملیاتی بیان کنند.
در آغاز بحث مهندسی، محمدتقی رضوی جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم، وضعیت طرح‌های در دست اجرا را چنین تشریح کرد: تعریض جاده قفاص تمام شده که وزارت راه مشغول آسفالت آن است. جاده‌های توپخانه را هم قول داده‌اند تا 20 دی تمام کنند؛ بارندگی‌ها مقداری کارشان را مختل کرده بود. از کمپرسی‌هایی که دولت باید اعزام می‌کرد تاکنون 136 کمپرسی آمده است. در کیلومتر5 جاده مرکزی از دوشنبه (2/10/1364) دپوی شن شروع شده و روزانه 500 مترمکعب شن داخل منطقه می‌آید. جاده خضر به چوئبده کارهای زیرسازی‌اش تمام شده، قرار است اداره راه آسفالت سرد بریزد. جاده شهدا را نیز قرار است آسفالت سرد بریزند که نیاز به زمان دارد. کارهای ساختمانی بیمارستان چوئبده تا 15 دی تمام می‌شود، تجهیز بیمارستان به‌عهده بهداری است. در این منطقه چهار سایت موشکی (2 سایت ترمیمی و 2 سایت احداثی) در دست کار است. سایت تبوک در چوئبده که تا چند روز قبل در آن نیرو مستقر بوده، اخیراً تخلیه شده و جهاد امکاناتش را فراهم کرده تا آن را آماده کند. سایت ترمیمی دیگر سایت حرّ است که هنوز تخلیه نشده است تا بتوانیم روی آن کار کنیم. سایت جاده آبادان احداثی است که وزارت مسکن و شهرسازی مشغول احداث آن است و قرار است تا 20 دی تحویل دهد. سایت احداثی دیگر در منطقه قفاص است که محل آن تغییر کرده و محل جدید هنوز مشخص نشده است.
درمورد سازماندهی مهندسی برای عملیات، محمد فروزنده فرمانده قرارگاه مهندسی، گفت قرار است سازماندهی را با آقا رحیم بررسی و نتیجه نهایی را ارائه کنیم. وی از مشکلات سازماندهی مهندسی را
1) 5. سند شماره 18055/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طرح مانور عملیات والفجر8 (6/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا، نوار شماره 16961)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 8 - 1.
2) 6. سند شماره 18341/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طرح مانور عملیات والفجر8 (6/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 16962)، صص 10 - 1.
توجیه شدن فقط 4 نفر از مسئولان مهندسی جهاد به عملیات اعلام کرد که آنان در جلسات طرح مانور هم نبوده‌اند و برای سازماندهی، توجیه مسئولان واحدهای مهندسی جهاد را ضروری خواند.
در ادامه فرمانده کل سپاه با اشاره به کارهای مهندسی بسیاری که مانده و فرصت کم باقیمانده، بر سازماندهی هرچه سریع‌تر واحدهای مهندسی و مشخص شدن مسئولیت مهندسی قرارگاه‌ها و واحدهایی که باید به قرارگاه‌ها مأمور شوند، تأکید کرد و افزود: «لشکرها کارشان مانده و جواب داده نشده است. لشکرها باید ازنظر کمپرسی‌های کوچک و شن و سنگرهای بتونی تقویت شوند. مسئله دیگر، عبور از رودخانه است و بعد از عبور، مسئله خاکریز زدن (در منطقه آزادشده پس از شروع عملیات) است. همه این موارد باید بحث شود و سازمان و امکاناتش مشخص گردد. یگانها تمرین و مانور کنند، آموزش ببینند و این یک کار خیلی عظیمی است. ... بعد از این جلسه با آقا رحیم بنشینید، صحبت‌ها را بکنید که دیگر انشاءالله کار شروع بشود.»
در ادامه جلسه، موضوع استفاده از دپوی شن و سهمیه یگانها، چگونگی استفاده از سنگرهای بتونی برای توپ‌های 105 میلی‌متری و خمپارهاندازهای 120 میلی‌متری و خدمه و مهمات آنها بحث شد و در پایان این بخش محسن رضایی بر تسریع در اعلام سازماندهی مهندسی تأکید کرد که محمد فروزنده گفت بعدازظهر امروز وضعیت تشکیلات و سازماندهی مهندسی برای عملیات مشخص خواهد شد.(1)
1
در بخش پایانی جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران که با حضور فرمانده کل، فرمانده نیروی زمینی و فرماندهان قرارگاه‌ها ادامه یافت، ابتدا بحث کوتاهی درباره تشکیلات جدید مهندسی و مسئولان اصلی آن مطرح شد. سپس باتوجه‌به اینکه به دو لشکر قدرتمند 8 نجف و 14 امام حسین(ع) در عملیات آتی در منطقه فاو مأموریت خط‌شکنی داده نشده است، درباره مأموریت این دو لشکر به‌خصوص لشکر14 قبل از آغاز عملیات بحث شد. ادامه این بحث به بررسی وضعیت‌های قابل‌پیش‌بینی در هنگام عملیات و پیشروی در غرب اروند کشیده شد و با تقسیم منطقه عملیات آتی در غرب اروند به سه جبهه شمالی، میانی و جنوبی، مباحث تاکتیکی عملیات مطرح گردید و در مقایسه آن با عملیات بدر و نتایجی که می‌توان از آن عملیات گرفت، بحث ادامه یافت. سپس موضوع گسترش نیروها در نخلستان‌های غرب اروندرود و مزیت‌های تاکتیکی آن طرح و بررسی شد.(2)
پس از این مباحث، فرمانده کل سپاه بر ضرورت افزایش فعالیت‌های نیروهای خودی در جزایر مقابل منطقه آبادان تأکید کرد تا فریب نزدیک برای دشمن باشد. موضوع تعیین محل مناسبی برای عبور و انتقال وسایل سنگین در ساحل دشمن بحث دیگری بود که نظر عمده فرماندهان، ساحل سمت چپ شهر فاو بود. فرمانده قرارگاه کربلای2 نیز گفت که مسئولان تدارکات گفته‌اند به هر یگان نمی‌توانند بیش از 60 دست لباس غواصی بدهند.(3)
1
فرمانده کل سپاه پاسداران برای بررسی عملکرد ماشین "نهرکَن" (کانال‌کن) و میزان تأثیر آن در حفظ منطقه‌ای که رزمندگان در اولین مرحله عملیات تصرف می‌کنند و نیز بررسی تفاوت‌های خاکریز و کانال در فراهم‌کردن امکان مقاومت رزمندگان دربرابر پاتک‌های شدید دشمن، بعدازظهر امروز همراه فرمانده نیروی زمینی سپاه در محل استقرار لشکر17 علیبنابیطالب(ع) حضور یافت.
قبل از شروع جلسه، محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامرضا جعفری فرمانده لشکر17 و فرمانده گردان زرهی و یکی از فرماندهان گردان‌های خطشکن در عملیات‌های قبلی این لشکر از شیوه کار ماشین نهرکن و نیز نهری که ایجاد کرده بود، دیدن کردند و سپس در جلسه‌ای به بررسی فنی و تخصصی موضوع پرداختند. فرمانده کل سپاه بحث را با پرسش‌هایی از فرمانده گردان و دیگر برادران حاضر که در صحنه‌های شدید درگیری و پاتک حضور داشته‌اند، آغاز می‌کند: اولاً، چگونه می‌شود این کانال‌هایی را که (بعد از شکستن خط دشمن) به‌طور تعجیلی زده می‌شود در چهار پنج ساعت اول تقویت کرد؟ ثانیاً، آتش توپ، خمپاره و ادوات دشمن چه تأثیری بر این خاکریز (که از ریختن خاک کانال در بالای آن ایجاد می‌شود) دارد؟ ثالثاً، چطور می‌توانیم 24 ساعت اول یا احیاناً 48 ساعت اول را پشت این خاکریزها مقاومت کنیم؟ ضعف‌هایش چیست و چگونه می‌توان برطرف کرد؟
در پاسخ، فرمانده یکی از گردان‌های لشکر17 به بیان تجربیاتش دراینباره به‌ویژه تجربه‌اش در عملیات بدر پرداخت: خاکریزی که این کانال‌کن (با کندن و ریختن خاک آن در بالای کانال) احداث می‌کند هم عمقش کم است و هم قدرت نگهداری ندارد و با آتش تیربارهای سنگین از بین می‌رود. اگر بتوانیم به نیروها گونی برسانیم، آنان می‌توانند با پرکردن گونی‌ها جلو خودشان را محکم کنند؛ البته اگر رساندن گونی در آن زمان (شروع عملیات) که آتش دشمن بسیار شدید است، میسّر باشد.
محسن رضایی از تأثیر احداث کانال‌های رابط از عقبه خودی تا خط درگیری پرسید. فرمانده گردان لشکر17 توضیح داد که اگر نیرو مهمات داشته باشد و مطمئن باشد نیروهای خط دوم فعال‌اند و روی دشمن آتش می‌ریزند، احتمالاً تا 48 ساعت می‌تواند مقاومت کند و خط را نگه دارد. اگر این کانال‌ها عمود بر خط مقدم باشد که امکان انتقال مجروح به عقب و انتقال مهمات به جلو باشد، خیلی خوب است. در ادامه، فرمانده گردان تأکید کرد که احداث خاکریز مهم‌تر از کانال است. محسن رضایی نیز ضمن تأیید اهمیت احداث خاکریز، گفت خاکریز به‌تدریج در 500 متری (خط درگیری) زده می‌شود که ماشین بتواند به‌راحتی تا آنجا بیاید، مجروحان را منتقل کند و خط را پشتیبانی کند، ولی می‌خواهیم با ایجاد کانال و خاکریز آن در ردیف اول، آر.پی.جیزنها بتوانند مستقر شوند و از نزدیک اجرای آتش کنند.
فرمانده کل سپاه - که دغدغه اصلی‌اش از این بررسی، 24 تا 48 ساعت ابتدای عملیات است که چگونه می‌توان امکان مقاومت رزمندگان خطشکن و نیروهای مرحله اول عملیات را دربرابر پاتک‌ها و آتش‌های شدید و سنگین دشمن فراهم کرد - پرسید آتشِ چه سلاح‌هایی
روی خاکریزها مؤثر است و خاکریزها را بیشتر ضعیف می‌کند؟ غلامرضا جعفری پاسخ داد که تیر مستقیم تانک از همه مؤثرتر است و البته گلوله‌های منحنی (گلوله‌های توپ و خمپاره) نیز وقتی روی خاکریز بخورد، آن را پهن و ارتفاعش را کم می‌کند.
محسن رضایی در ادامه درباره چگونگی تقویت خاکریزی که ماشین کانال‌کن با ریختن خاک کانال ایجاد می‌کند، گفت اگر کانال‌کن بتواند خاک را به فاصله 20 سانتی‌متری از لب کانال بریزد و رزمندگان هم با قرار دادن گونی‌های خاک پشت این خاکریز آن را تقویت کنند، دژ نسبتاً محکمی ایجاد می‌شود. اما فرمانده و مسئولان زرهی لشکر17 گفتند خاکریزی که کانال‌کن ایجاد می‌کند ضعیف است و دربرابر تانک، تیربار نفربر و سلاح دوشکا آسیب‌پذیر است. آنان بر این نظرند که نفربرها و تانک‌های دشمن هم به‌راحتی می‌توانند از این‌گونه کانال‌ها عبور کنند و حفظ خط با استفاده از چنین کانال‌هایی امکان‌پذیر نیست، بلکه دراین‌زمینه خاکریزهای محکم نقش بارزی ایفا می‌کنند.
فرمانده کل سپاه بار دیگر با تأیید اهمیت خاکریز، بر ضرورت آرایش نیروها و سلاح‌های مختلف در رده‌های متعدد تأکید کرد و گفت محل شلیک تفنگ106 میلی‌متری و آر.پی.جی نباید یکی باشد و هر سلاحی باید در جایی مستقر شود که مؤثرترین بُرد را داشته باشد. و از طرف دیگر، ما نباید فقط تانک‌های دشمن را ببینیم، بلکه باید با در نظر گرفتن مجموع آتش‌های دشمن، ازجمله آتش توپ ها، مؤثرترین تدبیر را برای حفظ نیروها از گزند آن و حفظ خط از دستیابی دشمن به آن بیندیشیم.
در پایان این جلسه درباره وضعیت دید نیروهای خودی و دشمن در حالت‌های مختلفِ جهت تابش نور خورشید و تأثیری که نور خورشید بر میزان دید و فاصله دید در ساعت‌های مختلف روز می‌گذارد بحث شد. همچنین گفته شد که رنگ و وضعیت زمین و خاک در میزان دید تأثیر می‌گذارد. مثلاً اگر سطح زمین خشک باشد رنگ آن خاکی و روشن است و اگر لایه‌های زیر زمین مرطوب باشد وقتی نهرکن خاک خیس و مرطوب را بالای نهر می‌ریزد، خاکریز ایجادشده تیره‌رنگ است و نیروهای دشمن به‌راحتی خاکریز را تشخیص می‌دهند و آن را هدف آتش‌های خود قرار می‌دهند. اگر سطح زمین خیس باشد، خاکریزی که از خاک‌های مرطوب یا خیس ایجاد می‌شود، نیروهای دشمن به‌سادگی نمی‌توانند آن را تشخیص دهند.(1)
1
واحد حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا امروز در گزارشی به فعالیت‌هایی که موجب هشیاری ارتش عراق درمورد عملیات آتی می‌شود، اشاره کرده است. در این گزارش آمده است: «هواپیماهای دشمن در ساعت 11:10 روز 6/10/1364 روی آسمان خسروآباد مشاهده شدند و دیوار صوتی را شکستند. این هواپیماها در حالی برای عکس‌برداری به منطقه آمده بودند که
1) 10. سند شماره 18343/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه چگونگی تأمین منطقه تصرفشده در مرحله اول عملیات، (6/10/1364، مقر لشکر17، نوار شماره 16964)، راوی: جواد زمان‌زاده، صص 10 - 1.
نیروهای خودی فعالیت بسیاری داشتند؛ ازجمله حدود 40 دستگاه کمپرسی، لودر و بلدوزر پایین‌تر از خسروآباد، اول نخلستان مشغول فعالیت مهندسی بودند.»
در قسمتی دیگر از این گزارش با اشاره به اینکه «تاکنون نصف اهالی چوئیبده(1)و روستاهای تابعه، این منطقه را تخلیه کردهاند و بقیه مردم هم درحال تخلیه هستند.» آمده است: «از یکی از اهالی چوئبده که منزلش را تخلیه می‌کرد، سؤال شد که چه کسی به شما گفته منطقه را تخلیه کنید، گفت از تهران دستور داده‌اند؛ چون در این منطقه عملیات می‌باشد، به ما گفته‌اند منطقه را تخلیه کنید.» در این گزارش همچنین آمده است: «اکثر مردم سیدآوری و روستاهای ابوشانک تخلیه کردهاند و بقیه هم درحال تخلیه هستند. بخشداری ابوشانک گفته است که عراق تهدید کرده است که در این منطقه می‌خواهد بمب شیمیایی بزند، ما هم به مردم گفته‌ایم منطقه را تخلیه کنند.»(2)
از سوی دیگر، حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح، در جلسه امروز قرارگاه خاتم طرح تخلیه منطقه چوئبده و دیگر نقاط مسکونی را که در عقبه منطقه عملیاتی واقع شدهاند، موجب هوشیاری دشمن خواند و گفت باتوجه‌به این موضوع یعنی احتمال اینکه غافلگیر کردن دشمن میسر نباشد، عملیات منطقه فاو طرح‌ریزی شود.(3)
1
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا و واحد اطلاعات قرارگاه نوح نتایج آخرین بررسی‌های وضعیت ساحل غربی اروندرود و موانع موجود در محدوده مأموریت خود را اعلام کردند.
گروه شناسایی احد از واحد اطلاعات قرارگاه کربلا براساس شناسایی‌هایی که از وضعیت ساحل غربی اروندرود و موانع جلو خط اول دشمن به عمل آورده، گزارش داده است که هنگام جزر آب در ساحل دشمن گل‌ولای پدیدار می‌شود که این گل‌ولای تا ابتدای چولان‌ها (گیاهانی به طول 5/0 تا 2 متر) ادامه دارد. عرض گل‌ولای در روبه‌روی شهر فاو 5 تا 10 متر و در شمال این منطقه از 8 تا 30 متر است. اصلی‌ترین مشکلاتی که این گل‌ولای برای تردد نیروی پیاده ایجاد می‌کند: تولید صدا هنگام حرکت، به جا ماندن ردپا، کُند کردن حرکت پیاده، فرورفتن در گل 30 تا 40 سانتی‌متر، میسر نشدن استفاده صحیح از جنگ‌افزار و تجهیزات.
در ادامه گزارش گروه احد، وضعیت پوشش گیاهی بیان شده است: بعد از تمام شدن گل‌ولای، تا خط اول دشمن در عرض 60 تا 80 متر پوشیده از چولان‌های 5/0 تا 2 متری است. هنگام مدّ آب، حدود 3 متر از عرض پوشیده از چولان زیر آب می‌رود. در گزارش اضافه شده که عراقی‌ها اخیراً در برخی نقاط، برای ایجاد دید کافی در جلو خط اول، شروع به چیدن یا سوزاندن چولان‌ها کردهاند.
1) چوئبده منطقه‌ای مسکونی در شرق رودخانه بهمنشیر و در محدوده عقبه منطقه عملیاتی فاو واقع شده بود. به‌جهت آماده‌سازی این منطقه برای عملیات، انتقال مردم غیرنظامی از این منطقه، البته با شیوه‌ای مناسب، ضروری بود.
2) 11. سند شماره 11313 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا به حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم، 6/10/1364.
3) 12. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص92.
در این گزارش درباره وضعیت موانع دشمن آمده است که موانع از ابتدای چولان‌ها تا خط اول دشمن گسترش دارد و این موانع عموماً از نوع خورشیدی، سیم‌خاردار حلقوی و سیم‌خاردار خطی است. در پایان گزارش اضافه شده که هنگام مد آب به‌دلیل مشخص نبودن شروع منطقه چولان‌ها، تردد قایق‌ها با مشکل مواجه می‌شود چون برخورد موتور قایق با چولان‌ها به خاموش شدن موتور می‌انجامد.(1)
واحد اطلاعات قرارگاه نوح نیز در گزارش نوبه‌ای امروز خود، نتایج شناسایی‌ها و بررسی‌های چند روز گذشته نیروهای اطلاعات این قرارگاه را چنین آورده است: در منطقه تحت کنترل این قرارگاه، ارتش عراق به انواع فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد. حضور نیروهای پیاده در نقاط مختلف کاملاً مشهود است. فعالیت زرهی عمده‌ای از دشمن مشاهده نشده است. اجرای آتش توپ‌ها روی مواضع کم‌وبیش ادامه دارد. جاده‌سازی در جزیره امام حسین(ع) و نصب میله‌های آهنی و سیم‌خاردار در دهانه نهرها از عمده فعالیت‌های منهدسی بوده است. دیده‌وری عناصر پیاده، بازدید فرمانده نظامی از جاده جدید، گشت شناسایی شناورها، تلاش برای لایروبی خور عبدالله و دهانه فاو و کاهش حرکات خودروی از دیگر موارد فعالیت ارتش عراق در منطقه مأموریت قرارگاه نوح بوده است.(2)
1
حمله هوایی امروز ارتش عراق به جزیره خارک خساراتی به خانه‌های شرکت نفت وارد کرد.
پیش‌ازظهر امروز، یک هواپیمای ارتش عراق چهار بمب به‌سوی جزیره خارک رها کرد که براثر آن دو خانه پیش‌ساخته شرکت نفت خراب شد و به خانه‌های اطراف نیز خسارات جزئی وارد آمد. همچنین ترکش بمب‌ها یک مخزن آب را سوراخ کرد و دو لوله هشت اینچ آب را ترکاند. در این حمله کسی مجروح یا شهید نشد.(3)
ارتش عراق در اطلاعیه 2065 خود ضمن اعلام حمله جنگنده‌های عراقی در ساعت 10:40 به جزیره خارک، ادعا کرده که این جنگنده‌ها هدف‌های خود را به آتش کشیدند و یک هدف دریایی بسیار بزرگ را در نزدیک سواحل ایران مورد اصابت قرار داده‌اند.(4)
رادیو امریکا امروز با اعلام خبر حمله به یک هدف دریایی بزرگ به نقل از عراق، افزوده است که منابع مستقل هنوز این ادعای عراق را تأیید نکرده‌اند.(5)
2
با حمله رزمندگان، یکی از پایگاه‌های گروه کومه‌له در مریوان منهدم شد. در دو کمین گروه‌های ضدانقلاب چند تن مجروح یا شهید شدند. عراق از گروه دمکرات خواست تا اقدامات ایذایی علیه نیروهای ایران را تشدید کند.
1) 13. سند شماره 11314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، 6/10/1364، صص 3 - 1.
2) 14. سند شماره 11315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعات قرارگاه نوح، شماره 25، 6/10/1364.
3) 15. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 131، 8/10/1364، ص1.
4) 16. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 7/10/1364، ص2، رادیو بغداد، 6/10/1364.
5) 17. همان، ص18، رادیو امریکا، 6/10/1364.
امروز رزمندگانی از تیپ بیت‌المقدس، گروه ضربت چناره و گروهان حمزه از سپاه پاسداران با پشتیبانی هوانیروز ارتش به پایگاه گروه کومه‌له در روستای نرملاس از توابع مریوان حمله کردند. در این عملیات به این پایگاه 44 نفره تلفات زیادی وارد شد و 10 نفر از افراد کومه‌له نیز تسلیم شدند و نیروهای خودی خسارتی ندیدند.(1)
به نوشته نشریه رویدادها، از اول تا ششم دی 1364 درگیری رزمندگان با گروه‌ها در مناطق کردستان افزایش یافته و در بیشتر این درگیری‌ها به نیروهای خودی خسارت وارد شده است.(2)ازجمله امروز یک گروهان خودی مستقر در منطقه پیرانشهر در بازگشت از مراسم فاتحه‌خوانی در روستای مام‌هیمه، به کمین افراد گروه دمکرات افتاد که در این درگیری از نیروهای خودی 5 تن شهید و 4 تن مجروح شدند.(3)
همچنین ساعت 19 امروز در سه‌راه پاسگاه مرکزی نوسود، گروهی از افراد دمکرات به نیروهای ارتش کمین زدند که در این کمین از برادران ارتش یک تن شهید و یک تن مجروح شد.(4)
از سوی دیگر، درپی افزایش نقل‌وانتقالات نیروهای خودی در کردستان، عراق به حزب دمکرات اخطار نموده که نیروهایی را که در خاک عراق مستقر کرده است برای فعالیت‌های ایذایی علیه رزمندگان، هرچه زودتر به مناطق کردنشین ایران منتقل نماید در غیر این صورت از پشتیبانی مالی و تسلیحاتی عراق محروم خواهند شد.(5)
نشریه گزارش، شماره 18، 14/11/1364، ص49.
1
کشتار غیرنظامیان کرد عراقی و حمله ارتش عراق به نقاط مسکونی مناطقی از استانهای شمالی عراق ادامه دارد.
نشریه تایمز لندن در شماره امروز (جمعه) خود نوشته است: سربازان عراقی در یورش علیه غیرنظامیان در شمال عراق، حداقل 300 نفر را به قتل رساندند. در شهر سلیمانیه عراق نیز شمار زیادی از فراریان ارتش دستگیر و بدون تأخیر محاکمه و اعدام شدند. یک سخنگوی وزارت خارجه انگلیس نیز این حمله را که در شمال‌شرقی عراق انجام گرفته است، تأیید کرد.
به نوشته تایمز لندن، دولت عراق حملات خشونت‌آمیزی بر علیه غیرنظامیان در شهرهای شمالی اربیل، موصل و کرکوک انجام داده است و سربازان عراقی برای یافتن فراریان ارتش و مخالفان صدام دست به جست‌وجوی خانه به خانه زده‌اند که طی آن خانه‌های بسیاری ویران شده است.(6)
به گزارش این نشریه، سازمان عفو بین‌المللی که گزارش‌هایی از اعدام‌های بدون محاکمه و دستگیری‌های بدون حساب دریافت کرده، از صدام خواسته است تا دستور انجام دادن یک تحقیق کامل دراین‌زمینه داده شود. تایمز لندن نوشته است که طبق گزارش‌ها، سربازان عراقی را در حمله به غیرنظامیان کرد، ارتش اردن - که در عراق واحدهایی دارد - پشتیبانی کردهاند، اما شرکت جنگجویان فلسطینی در این حملات به‌شدت تکذیب شده است. براساس یک
1) 18. روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، نشریه گزارش روز، شماره 99، 21/10/1364، ص5؛ و - دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 77، 17/10/1364، ص16؛ و - دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 16، 25/11/1364، ص44.
2) 19. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 77، 17/10/1364، ص15.
3) 20. واحد سیاسی سازمان تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 18، 14/11/1364، ص49.
4) 21. سند شماره 271933 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه به ستاد منطقه2 نجف، 1/11/1364.
5) 22. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم،
6) 23. روزنامه کیهان، 7/10/1364، ص3.
گزارش واصله به سازمان عفو بین‌المللی در نیمه اکتبر (اواخر مهرماه) پس از قتل دو افسر عراقی به‌وسیله چریک‌ها، 10 تن در سلیمانیه اعدام شدهاند.
سربازان عراقی همچنین تعداد زیادی از خانه‌های کردها را با بولدوزر خراب کردهاند و حدود 20 هزار سرباز جست‌وجوی خانه به خانه را برای یافتن سربازان فراری و مشمولان غایب و پیشمرگان کرد مورد بازرسی قرار داده‌اند و خانه‌هایی را که کسی در آنها پنهان شده بود، نابود کردهاند.(1)
1
دو روزنامه امریکایی و انگلیسی از آماده شدن ایران برای حمله به قوای عراق در هورالهویزه خبر دادند و ضمن تعجب از تصمیم حمله ایران در فصل بارانی، این آمادگی را نشانه دور بودن پایان جنگ اعلام کردهاند.
روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال با اعلام اینکه نیروهای ایران در تدارک تهاجمی علیه عراق‌اند نوشته است: «بیش از 750 هزار سرباز ایرانی در باتلاق‌های جنوبی مرز ایران و عراق مستقر شدهاند. ... گفته می‌شود حملات تهاجمی جدید ایران احتمالاً حملات هوایی عراق علیه تأسیسات نفتی ایران را تشدید خواهد کرد. مفسرین امریکایی از این حرکت ایران (حمله احتمالی) که به‌منزله یک پیروزی سیاسی برای افراطیون و هواداران ادامه جنگ در میان رهبریت ایران تلقی می‌شود در تعجب‌اند چراکه اجرای یک عملیات تهاجمی عمده در فصل بارانی با معیارهای نظامی مطابقت نمی‌کند. از طرف دیگر، این مانورها ممکن است بخشی از کوشش ایران درجهت بر هم زدن توازن قوای عراق و در حالت آماده‌باش نگه داشتن نیروهای این کشور باشد.»(2)
روزنامه تایمز چاپ لندن نیز نوشته است: «تمرکز آینده نیروهای ایرانی در کنار مرزهای جنوبی با عراق آخرین نشانه‌ای است که می‌گوید جنگ آزاردهنده خلیج از یک ختم یا بهبود، بسیار دور است. دیپلمات‌های غربی در منطقه تخمین می‌زنند حداقل 500 هزار تن درحال آماده شدن برای یک نبرد زمینی هستند. عراقی‌ها که انتظار دارند یک حمله در عرض اراضی باتلاقی هویزه رخ دهد، واحدهای زرهی خود را تقویت کرده و با اجرای حملات هوایی و استفاده از تعداد زیادی هواپیما تلاش می‌کنند روحیه ایرانیان را خراب کنند. به نظر می‌رسد ایران مشتاق است برای تنبیه عراق - که در پاییز امسال جنگ را تشدید کرد - یک بار دیگر مبارزه در منطقه هویزه را تکرار کند. ... صدام حسین در اوت (مرداد) اعلام کرد چنانچه رژیم آیت‌الله خمینی با مذاکره برای پایان جنگ پنج‌ساله موافقت نکند، نیروهایش به تأسیسات اقتصادی حیاتی ایران ضربه خواهند زد. او تهدیداتش را با بیش از 50 حمله هوایی به ترمینال نفتی جزیره خارک و همچنین یورش‌های متناوب به تأسیسات برق و تلمبه‌خانه‌های نفت ایران پیگیری کرد.»(3)
1) 24. روزنامه اطلاعات، 7/10/1364، ص18، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، صص 9 و 10، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/10/1364.
3) 26. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 283، 7/10/1364، ص3، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/10/1364.
1
آقای هاشمی رفسنجانی امروز در خطبه دوم نمازجمعه تهران به بررسی مهم‌ترین مسائل روز پرداخت ازجمله سفر سران عراق به مسکو؛ اعزام گسترده نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها و آثار مهم آن در داخل و خارج؛ تغییر موضع کشورهای منطقه؛ توجه فرانسه به واقعیات؛ اعلام مجدد بی‌طرفی شوروی در جنگ؛ پاسخ به سخنان مقامات شوروی درمورد بی‌معنا بودن جنگ با عراق؛ تمام شدن جنگ درصورت اعلام رسمی متجاوز بودن عراق؛ اوضاع افغانستان و بی‌معنا بودن حضور قوای شوروی در افغانستان؛ و اعلام مجدد شرایط پایان جنگ.
امام‌جمعه موقت تهران درباره طرح حمله به مراکز اقتصادی برای به زانو درآوردن ایران، گفت: «نه‌تنها آن طرح شکست خورد بلکه آن توطئه باعث شد مردم ایران یک بار دیگر به خطر بیشتر توجه کنند و حرکات عمومی و بی‌سابقه‌ای در سراسر کشور به وجود آید که نمونه آن را امروز در دانشگاه تهران می‌بینید.» وی با ا شاره به حضور بیش از 12500 رزمنده داوطلب، مدرسان و دانشجویان و روحانیان و امامان جمعه و... از استانهای مازندران و سمنان و... در نمازجمعه تهران که همراه 700 کامیون حامل هدایای مردم عازم جبهه‌ها هستند، گفت این فقط گوشه‌ای از این حرکت مردمی است که درپی اعلام مسئولان درباره توطئه استکبار جهانی که ممکن است در خلیج فارس با توسعه جنگ مواجه شویم، ایجاد شد.
آقای هاشمی گفت درپی این بسیج عمومی و حرکت راهیان کربلا، «ما در دنیا خیلی تفاوت می‌بینیم. کشورهای جنوب خلیج فارس که در مخاصمه با ما بودند حرکت جدیدی آغاز کردند و ما هم حرکت جدید آنها را پذیرفتیم و مسافرت کردیم به آنجا و به آنها گفتیم ما قصد توسعه جنگ نداریم. آنها هم باور کردند. ... آن مانور دریایی ما را دیدند. ... و ضعف بعثی‌های عراق را دیدند. آنها ظاهراً انتخاب کردهاند و انشاءالله تا پایان همین‌طور باشد. فرانسویان که از عنودترین دشمنان ما بودند به‌صورت ظاهر یک مقدار به واقعیت توجه کردهاند و از آن یک‌دندگی افتادند و وارد مذاکره شدند که مسائلشان را با ما حل بکنند. شوروی‌ها مدتی است دارند کمی واقع‌بینی در روابط خودشان نشان می‌دهند. صدام احساس کرد در مقابل این امواج خروشان، این نیروی انسانی که متکی به افکار عمومی مردم حق‌دوست دنیا است، زیر پایش درحال خالی شدن است، ریسک یک سفر را آن‌طور به خودش تحمل کرد، اما مجموعاً آنچه که تابهحال به دست ما آمده، این سفر علی‌رغم آنکه صدام گفته ما آماده‌ایم فرمانبر باشیم، اما آنجا توفیقی به دست نیامده و مجموعه اخبار به ما نشان می‌دهد این سفر از سفرهای شکست‌خورده است.» وی از دلایل شکست سفر صدام به مسکو را تفاوت مراسم آن با مراسم سفر قذافی و حافظ اسد و رفتار سرد روس‌ها؛ اظهارات خشک دیپلماسی در مهمانی‌ها و اعلام‌نشدن هیچ نتیجه مشخصی برای این سفر بیان کرد.
جانشین فرمانده کل قوا در ادامه گفت: «عراقی‌ها نامهای به سازمان ملل نوشتند (بعضی‌ها
می‌گویند این تنها نتیجه سفر بوده که شوروی‌ها امر کردهاند و گفته‌اند ازطریق ما کاری نمی‌توانید بکنید و برو ازطریق شورای امنیت و سازمان ملل کاری بکن) و از دبیرکل و شورای امنیت خواستند که جلو تهاجم ایران را بگیرد. ... رمضان [معاون صدام] پس از این مسافرت (به مسکو) می‌گوید سطح روابط ما با شوروی در حد مطلوب نیست.»
تصویر
آقای هاشمی افزود: «اما شوروی‌ها رسماً به خود ما اطلاع دادند که شما نگران تغییر موضع ما نباشید، ما همان حرف قدیمی را زده‌ایم و ما منطقمان همین است که بوده و آن این است که این جنگ بی‌معناست و ما بی‌طرفیم و بی‌طرفی را رعایت می‌کنیم. ... این نشان واقع‌بینی و توجه به آن چیزی است که اینجا دارد می‌گذرد. ... اما کل قضیه نشان می‌دهد که این حرکت جانانه مردم ... اثر خودش را گذاشته و دنیا تاحدودی توجه کرده، البته دنیا ظالم‌تر است و به این آسانی زیر بار نمی‌رود ولی یک توجهی به چشم می‌خورد.» وی گفت که سیل حرکت رزمندگان و آمادگی ارتش و سپاه برای انجام وظایف در شرایطی که رهبر و مسئولان کشور صلاح بدانند، این شرایط را دارد آماده می‌کند برای روز خوبی برای جمهوری اسلامی.
نماینده امام در شورای عالی دفاع در پاسخ به اظهارنظر مقامات شوروی و لیبرال‌های داخلی درباره بی‌معنا بودن این جنگ گفت: «ما می‌گوییم نه، این جنگ بامعناست، خیلی هم بامعناست، بهترین معنا در این حرکت مردم ما خوابیده است. چرا بی‌معناست؟ به یک کشوری که انقلاب کرده بود و مردمش با دادن هزارها شهید حکومت منحوس را ساقط کرده بودند و زمام امرشان را دراختیار گرفته بودند و معلوم هم بود هیچ دستی از هیچ‌جا پشت این مردم نبود، خود مردم بودند قیام کردند و انقلاب کردند. ایده‌شان هم، ایده مذهبی و اسلامی بود نه اینها استعمارگر هستند، نه کمونیست هستند، نه سرمایه دارند، چیزی هم نیست، مردم مسلمان قیام کردند حقشان را گرفتند. به این انقلاب تجاوز شد، به خاک این مردم هجوم بردند، پنج استان ما را اشغال کردند، آن‌همه خرابی به بار
آوردند. به یک انقلاب که می‌توانست پشتوانه‌ای برای خود عرب‌ها باشد، برای نجات فلسطین می‌توانست وسیله خوبی باشد، برای اتحاد مسلمان‌ها می‌توانست وسیله خوبی باشد، یک جنایتکاری مثل محمدرضای پهلوی را از این منطقه کند، یک سرطانی را از این منطقه برداشت، حلقه محاصره خود شوروی‌ها را شکست. پیمان سنتو ادامه پیمان آتلانتیک این کشور اتحاد جماهیر شوروی را آنچنان محاصره کرده بود. ناتو، سنتو و سیتو دور شوروی‌ها را گرفته بود در این منطقه وقتی‌که ما این حلقه محکم اینها را شکستیم و فاصله را ایجاد کردیم همه دنیای آزاد، جهان سوم، محرومان منطقه و حتی خود شوروی‌ها از شر این حکومت منحوس راحت شدند. یک چنین انقلابی مورد تجاوز قرار گرفت. بعد از این تجاوز ما چه مقدار شهید دادیم و چه مقدار خرابی به بار آورده است. چه اهانتی به این مردم شده است.
این مردم از روز اول، یک روز، دو روز بعد از جنگ رهبرشان اعلام کرد ما حقمان را می‌خواهیم. متجاوز باید بیرون برود، محاکمه بشود و خسارتی که وارد آورده بپردازد و مردم که آواره شدند. در کنار این تجاوز، تجاوز به مردم عراق بود وقتی‌که خواستند با ما بجنگند اکتفا نکردند شروع کردند هرچه آدم خوبی در عراق پیدا کردند به اسم ایرانی و به اسم شیعه اینها را گرفتند و زندانی کردند عده‌ای از آنها را کشتند یا به این‌طرف و آن‌طرف فرستادند. الآن صدها هزار نفر مردم عراق اخراج شدند با دست خالی و اموال و خانه‌هایشان و املاکشان دست بعثی‌های عراق است، ما گفتیم اینها حل بشود. اینها بی‌معناست آقای گرومیکو؟ اینها بی‌معناست؟ اگر اینها بی‌معناست همه دادگاه‌های دنیا بی‌معنا هستند. ... همه قوانین کیفری دنیا بی معناست، چون قوانین را می‌گذارند برای اینکه آدم‌های متجاوز و آدم‌های متخلف را سر جایشان بنشانند. ...
در همین پیغامی که به ما دادند در یک جای آن هست ما قبول داریم آنها تجاوز کردند. اگر قبول دارید متجاوزند و قبول دارید که آنها جنگ را شروع کردهاند، قبول دارید که مسئول این‌همه جنایت هستند خوب مثل بقیه کیفرها، چطور سیلی زدن به صورت یک نفر جزا دارد، زندان دارد، جریمه دارد اما کشتن هزاران نفر، تخریب 1200 روستا، ویران کردن ده شهر، ویران کردن صدها مؤسسه عظیم صنعتی که یکی از آنها مثل پالایشگاه آبادان است که بزرگ‌ترین پالایشگاه منطقه بود، ششصد هزار بشکه نفت را در یک روز تصفیه می‌کرد، اینها را خراب کردند، اینها جریمه ندارد؟
شما قبول ندارید صدام جنگ را شروع کرده، قبول ندارید صدام قرارداد الجزایر را در تلویزیون پاره کرده، قبول ندارید او اعلام کرده من قبول ندارم این قرارداد را؟ قبول ندارید اینها در خاک ما آمده‌اند؟ ...
هنوز 1700 کیلومتر از خاک ایران در اشغال آنهاست هنوز شهر نفت‌شهر که یک منطقه نفتی است در اشغال آنهاست. اگر قبول ندارید بیایید قصرشیرین را ببینید، یک شهر بزرگ ماست از
روی زمین محو شده است، الآن آنجا بیابان است بروید خرمشهر را ببینید، این شهر عظیم بندری ما به چه صورتی است خوب اگر اینها را قبول دارید چه معنایی از این بیشتر برای یک حرکت که می‌گوید مسئول این جنایات را بیایید محاکمه کنید؟ مگر ما چه می‌گوییم؟ مگر حرف جمهوری اسلامی غیر از این چیست؟ ... پس نگویید این جنگ بی‌معناست. این جنگ خیلی با معناست. بی‌معنا این است که یک ابرقدرتی که حق وتو در سازمان ملل دارد بیاید بگوید که مهاجم را آزاد کنید برود. بگوید از این‌همه جنایت صرف‌نظر کنید.
یا این‌قدر مرد باشید صریح بگویید ما قبول نداریم عراق متجاوز است، که نمی‌گویید چون می‌دانید بعداً در تاریخ محکوم می‌شوید. ما از شما می‌خواهیم که اعلام کنید در سازمان ملل و جاهای دیگر شما بگویید عراق جنگ را شروع کرد، اگر بگویید جنگ تمام می‌شود، اگر شما گفتید و دنیا روی این مسئله تکیه کرد عراق مجبور می‌شود به یک محاکمه صحیح تن دهد و حزب بعث عراق. الآن فقط ما که نیستیم خوب شما دارید می‌گویید در سلیمانیه دیروز صدها نفر را اینها شهید کردند. سربازی نرفتند گرفتند آوردند اعدامشان کردند.
زندان‌های عراق را شما دارید می‌بینید، آوارگان عراق را دارید می‌بینید. باج‌خواهی عراق را در کشورهای جنوب خلیج فارس دارید می‌بینید. ... یک حزب ملحد کافر حق حاکمیت بر مردم عراق را ندارد.»
آقای هاشمی افزود: «این جنگ ما بی‌معناست یا حضور نیروهای شوروی در افغانستان بی‌معناست؟ در افغانستان نیروهای شوروی حضور دارند آن بی‌معناست یا جنگیدن ما در مرزهایمان برای گرفتن حق خودمان؟
وقتی‌که مردم نپذیرفتند، حضور شما در آنجا برای چیست؟ چه معنایی دارد حضور بیش از صد هزار مردم شوروی در آنجا؟ شما کشته‌هایی که در افغانستان دادید به حساب چه کسی می‌گذارید؟ ... برای چه کسی آنجا جنگیدید؟ ما جواب داریم، همه می‌دانند ما چرا داریم می‌جنگیم. در مقابل خداوند جواب داریم، در مقابل مردم جواب داریم، در مقابل تاریخ جواب داریم. هر منطق حقی قبول می‌کند متجاوز باید محکوم بشود و مظلوم باید از حقش دفاع بشود. ...
شش تا هفت میلیون مردم افغانستان آواره هستند این را قبول دارید یا نه؟ نزدیک دو میلیون آن در ایران هستند. ... شما بیایید با منطق با ما حرف بزنید در افغانستان باهم همکاری بکنیم مردم را به حکومت برسانیم، هرکس را مردم خواستند. ... بنابراین جنگ بی‌معنا امروز جنگ افغانستان است، آن هم نه ازطرف مردمش، مردم آن از حقشان دفاع می‌کنند.
اینجا جنگ بی‌معنا نیست، این جنگ با معناست، دفاع است و مطالبه حق است. اینجا فقط مردم می‌جنگند، خواست مردم است. دیگر خیلی آدم کوری لازم دارد که امروز این صحنه را ببیند و باز خیال بکند که در ایران ملاها دارند می‌جنگند، یا خیال کند در ایران حکومت جنگجو است.
جمهوری اسلامی ایران غیر از همان حقوقی که اعلام کرده هیچ نظری ندارد و از آن حقوقی هم که اعلام کرده هیچ عقب‌نشینی نمی‌کند و ما روز اول که این را مطرح کردیم جای چانه‌زدن نگذاشتیم به‌عنوان حق مطرح کردیم و قدرت گرفتن این حقمان را هم داریم و الآن داریم آماده می‌شویم برای گرفتن این حق. فقط یک فرصت به شما داریم می‌دهیم؛ به شما شوروی‌ها، به شما امریکایی‌ها، به شما غربی‌ها، به شما کشورهای عربی، به خود عراق، یک فرصت می‌دهیم که اگر آمادگی دارید حق را بپردازید متجاوز را محاکمه کنید و کیفر بدهید و مردم عراق را به خانه‌هایشان برگردانید و حاکم بر سرنوشتشان بکنید، جمهوری اسلامی مایل نیست که یک قطره خون هم از کسی در این راه به زمین بریزد ولی اگر شما این کار را نکنید راه اسلام، راه منطق، راه عقل، راه مشخص تاریخ این است که کسی که قدرت گرفتن حقش را دارد با اتکاء به قدرتش حقش را بگیرد و ما خواهیم گرفت.
و اگر شما کمک‌هایتان را قطع کنید، ما به این هم قانع نیستیم که شوروی بگوید ما کار جدیدی نمی‌کنیم ما می‌گوییم کار قدیم را هم دیگر نکنید، شما دیگر به عراقی‌ها نباید کمک کنید. همانطورکه به ما کمک نمی‌کنید بگذارید ما خودمان باشیم و عراق، اگر واقعاً جنگ را هم بی‌معنا می‌دانید راه‌حلش هم این است که شما دستتان را کوتاه کنید بگذارید ما خودمان مسئله را زودتر حل بکنیم.»(1)
1
خبرگزاری رویتر امروز در بازتاب سخنان آقای هاشمی در نمازجمعه تهران، بخش‌های مهمی از این سخنان را منتشر کرد، ازجمله:
· رئیس پارلمان ایران امروز گفت که در پایان سفر اخیر صدام به مسکو، رهبریت شوروی در پیام ارسالی به تهران، به‌طور خصوصی عراق را آغازگر جنگ دانسته است. هاشمی رفسنجانی از مسکو خواست این موضع را تا حمایت از درخواست تهران جهت سرنگونی صدام ادامه دهد.
· رفسنجانی در مقام سخنگوی شورای عالی دفاع، موضع شوروی در جنگ خلیج (فارس) را موضعی واقع‌بینانه توصیف کرد.
· رفسنجانی بار دیگر خواسته‌های ایران را برای پایان جنگ، یعنی: پرداخت غرامت جنگی ازسوی عراق و محاکمه رهبریت حزب بعث عراق را تکرار کرد.
· رفسنجانی گفت از شما (روس‌ها)، سازمان ملل و دیگران می‌خواهیم که اعلام کنید این عراق بود که جنگ را آغاز کرد، اگر شما این را بگویید جنگ تمام خواهد شد. وی افزود ایران به عراق و حامیانش فرصت می‌دهد که این خواسته‌هایش را عملی سازند و درصورت عدم دریافت پاسخ مثبت، مجبور به مبارزه و نبرد خواهد بود.
· رفسنجانی پیشنهاد کرد که ایران و شوروی برای دستیابی به استقرار یک دولت قابل‌قبول مردم در افغانستان، همکاری کنند.(2)
1
شوروی همکاری با عراق را بخشی تفکیک‌ناپذیر از خط مشی اصولی خود اعلام کرد.
رادیو مسکو امروز درباره روابط شوروی با عراق گفت: «دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی نتایج گفت‌وگوی میخائیل گورباچف و آندره گرومیکو با صدام حسین پرزیدنت عراق و نتایج مذاکرات شوروی و عراق در مسکو را تصویب کرد و خاطرنشان گردید که همکاری اتحاد شوروی با عراق بخش تفکیک‌ناپذیر خط مشی اصولی اتحاد شوروی در خاور نزدیک معطوف به از میان بردن تشنجات و حل‌وفصل سیاسی مجادلات از راه مذاکرات با احتساب منافع همه طرف‌ها و بدون هیچ‌گونه مداخلات امپریالیستی است.»(1)
2
فرانسه موشک‌های پیشرفته به عراق ارسال کرد و رادیو بغداد، عراق را زرادخانه سلاح‌های پیشرفته اعلام کرد.
در ادامه ارسال تجهیزات نظامی پیشرفته به عراق، هفته‌نامه اکسپرس چاپ پاریس نوشته است که دولت فرانسه اخیراً 200 فروند موشک هوابه‌زمین از نوع، "ا.اس30" که توسط لیزر هدایت می‌شود و می‌توان آن را روی هر نوع هواپیمای جنگی نصب کرد، به عراق تحویل داده است. به نوشته اکسپرس، نیروی هوایی عراق با استفاده از این موشک‌ها قادر است جزیره سیری واقع در 350 کیلومتری جنوب خارک را مورد حمله قرار دهد.(2)
امروز رادیو بغداد به نقل از روزنامه الجمهوریه (چاپ بغداد)، عراق را زرادخانه سلاح‌های پیشرفته اعلام کرد و گفت: «امری که برای ما روشن و مسلم است عراقیان از همان آغاز جنگ نه‌فقط از مشکل سلاح رنج نمی‌بردند بلکه طی سالهای جنگ حتی موفق به مضاعف نمودن قدرت‌های نظامی می‌گردیدند و در جریان آن به مدرن‌ترین و مرگ‌بارترین انواع جنگ‌افزارها دست یافته و توانستند دامنه تأیید و پشتیبانی مردمی و دولتی جهانی را درمورد مشکل خود - که هدف آن بازدارندگی متجاوزان از تجاوز به خاک میهنشان است - گسترش دهند. عراقیان در جریان تداوم جنگ همچنین موفق شدند گام به عرصه بازارهای جهانی سلاح بگذارند و نیازمندی‌های خود را از راه دادوستد شرافتمندانه به دست آورند. امروز رزمنده عراقی به تمام جنگافزارهای مدرن و پیشرفته مجهز و کاربرد آن را به‌خوبی در عمل آموخته است. یعنی عراق زرادخانه‌ای است از جنگ‌افزارهایی برای جنگی به‌خاطر برقراری صلح و دروازه‌های آن همچنان در شکوهمندترین روزهای صلح درخشان و تابناک است.»(3)
1
امارات عربی متحده تلاشهایش را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق از سر خواهد گرفت.
خبرگزاری رویتر به نقل از مقامات ابوظبی گزارش داد: «راشد عبدالله النعیمی وزیر مشاور در امور خارجه امارات به‌منظور گفتوگو با رهبران ایران، فردا وارد تهران خواهد شد. این دیدار بخشی از یک تلاش هماهنگ ازسوی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] جهت استقرار صلح بین ایران و عراق می‌باشد.
ایران - که گفته می‌شود نیروهایش را جهت اجرای یک تهاجم جدید در جبهه‌های جنوبی متمرکز ساخته - اعلام کرده است صلح تنها با سرنگونی و محاکمه صدام حسین و پرداخت میلیاردها دلار غرامت جنگی به دست خواهد آمد. نعیمی پس از دیدارش با علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران در امارات عربی متحده، ماه جاری با یوسف بن‌علوی نیز گفتوگو کرده است. دیپلمات‌ها در ابوظبی گفتند امارات عربی متحده تنها کشور عربی منطقه خلیج [فارس] است که به‌خاطر داشتن روابط حسنه با هر دو کشور ایران و عراق می‌تواند نقش حساسی را در استقرار صلح بین این دو کشور متخاصم ایفا نماید. شیخ زاید حاکم امارات به‌هنگام دیدار ولایتی از این کشور به وی گفت که ایران باید به تلاش‌های صلح کشورهای خلیج [فارس] پاسخ مثبت دهد.»(1)
همچنین به گفته رادیو کویت، عبدالله یعقوب بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، بر ضرورت ادامه کوشش‌ها برای پایان دادن به جنگ تأکید کرد و گفت: کشورهای شورای همکاری همچنان می‌کوشند که به این جنگ خانمان‌سوز پایان دهند. وی افزود: «کشورهای شورا می‌کوشند صنایع جنگی و دفاعی در کشورهای عضو برپا نمایند و مؤسسه صنایع جنگی که اخیراً در عربستان سعودی تأسیس یافت دارای نتایج مثبتی برای تمام کشورهای عضو خواهد بود.»(2)
2
نمازجمعه امروز بیروت به امامت سیدمحمدحسین فضل‌الله در مسجد امام رضا(ع) در جنوب این شهر برگزار شد. فضل‌الله خواستار آزادی همه گروگانها ازجمله گروگان‌های ایرانی و نیز وحدت مسلمانان و مسیحیان لبنانی درجهت مبارزه با رژیم صهیونیستی و آزادی قدس شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بیروت، علامه سیدمحمدحسین فضل‌الله با اشاره به وضعیت گروگانها و مفقودین در لبنان گفت: ما ضمن محکوم نمودن گروگان‌گیری خواستار آزادی همه گروگانها هستیم ولی با کمال تأسف مشاهده می‌کنیم که جهان درحالی‌که از ادامه گروگان‌گیری تعدادی خارجی در لبنان همه‌روزه فریاد برمی‌آورد ولی مسئله به گروگان گرفته شدن اتباع جمهوری اسلامی ایران را فراموش کرده است. وی از همه طرف‌ها خواست تا همه افراد ربوده شده در لبنان را به مناسبت عید میلاد حضرت مسیح(ع) آزاد کنند.
فضل‌الله همچنین مسیحیان لبنان را به اتحاد با مسلمانان فراخواند و گفت: مشکلات لبنان جز ازطریق
مبارزه با رژیم صهیونیستی حل نخواهد شد. وی افزود: هنگامی‌که فریاد آزادی قدس را سر می‌دهیم این به معنی آزاد شدن مسیحیان و مسلمانان با هم دیگر است. وی خطاب به مسیحیان لبنان گفت: شما که با استعمار در لبنان مخالف هستید پس چرا برای تقویت امریکا در لبنان کوشش می‌کنید. ... وی از مسیحیان دعوت کرد تا با پیوستن به مسلمین و اعلام وحدت با آنان بر همه مشکلات جاری فائق آیند.(1)
تصویر
به گزارش آسوشیتدپرس، فضل‌الله خطاب به گروگان‌گیران گفت: «اگر آنها جاسوس هستند پس آنها را محاکمه کنید و اگر بی‌گناه هستند آنها را آزاد نمایید. نه اسلام و نه مسیحیت آدم‌ربایی را توجیه نمی‌کند.» آسوشیتدپرس افزود: «این قوی‌ترین درخواست ازجانب یک روحانی معتبر برای آزادسازی شش امریکایی و چهار فرانسوی، یک انگلیسی، یک ایتالیایی و ده‌ها مسیحی و مسلمان لبنانی می‌باشد که در لبنان گروگان گرفته شدهاند. فضل‌الله به‌عنوان رهبر روحانی حزبالله، مبارزترین جناح شیعی لبنان شناخته می‌شود. این گروه مظنون به برنامه‌ریزی و هدایت سازمان مبهم جهاد اسلامی است که مسئولیت گروگان‌گیری امریکایی‌ها و فرانسوی‌ها را به عهده گرفته است.»(2)
1
باجه‌های خطوط هواپیمایی اسرائیل (العال) در فرودگاه‌های رم و وین امروز مورد حمله قرار گرفت که با مقابله و درگیری پلیس، 17 تن کشته و 110 تن مجروح شدند.
نشریه آلمانی اشپیگل دراینباره نوشته است: «ساعت 9:10 صبح جمعه (6/10/1364) 5 مرد جوان به باجه هواپیمایی "العال" متعلق به خطوط هواپیمایی اسرائیل در فرودگاه لئوناردو داوینچی رم با نارنجک حمله کردند و ... پلیس‌های ایتالیا و مأموران امنیتی اسرائیل شروع به تیراندازی متقابل نمودند و درنتیجه 14 نفر کشته و 70 نفر زخمی گردیدند. طی این حادثه 3 تن از تروریست‌ها نیز به قتل رسیدند.
در ساعت 9:15 صبح همین روز (جمعه) به باجه العال در قسمت پروازهای خارجی فرودگاه شوشات وین نیز حمله شد. 2 مرد جوان شروع به پرتاب نارنجک کرده و 2 تن دیگر با مسلسل‌های کلاشینکف به روی هر جنبنده‌ای شلیک کردند. سپس گروه ضدترور پلیس اتریش وارد عمل گردید. حدود 40 مأمور پلیس و 4 تروریست مدت 10 دقیقه به مبادله آتش پرداختند. در این حادثه دو فرد عادی کشته و 40 تن دیگر مجروح شدند و یکی از تروریست‌ها
در فاصله 10 کیلومتری از محل و به‌هنگام فرار از پای درآمد.
ظرف 20 دقیقه 17 نفر کشته شدند. ... و 5 تروریست دستگیر شدند. که با نگاه اول همگی عرب و سن آنها کمتر از بیست سال می‌نمود.
درپی این حادثه، سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) اعلام کرد که در این حادثه سوءظن و تردید مأموران ضدترور در وین و رم متوجه ابونضال رهبر تروریست‌های عرب گردید، اما ابونضال هم ظهر جمعه در تماسی با نشریه اشپیگل گفت که این دو سوءقصد را نباید به حساب او گذاشت.»(1)(2)
1
در سالروز اشغال نظامی افغانستان به‌دست ارتش شوروی، ده‌ها هزار مهاجر افغان در ایران با راهپیمایی خشم و اعتراض خود را درمورد ادامه اشغال نظامی این سرزمین اعلام کردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در راهپیمایی امسال، افغان‌های شرکت‌کننده بیشتر از سالهای گذشته و تظاهراتی منظم بود. گروهی از روحانیون شیعه و سنی افغان در یک صف واحد در میان جمعیت به چشم می‌خوردند. راهپیمایی از میدان ولیعصر(عج) آغاز شد و راه‌پیمایان درحالی‌که تمامی خیابان ولیعصر(عج) را تا چهارراه انقلاب پر ساخته بودند، به‌سوی محل نمازجمعه در دانشگاه تهران راهپیمایی کردند.
راه‌پیمایان با تجمع در چهارراه فلسطین به سخنان چند تن از روحانیون مبارز افغان گوش سپردند و شعارهایی در محکوم ساختن اشغال کشورشان به‌دست ارتش سرخ شوروی سر دادند. در قطعنامه پایان این راهپیمایی خروج بی‌قیدوشرط ارتش شوروی از افغانستان خواسته شده و راه‌حل‌های سیاسی و مسالمت‌آمیز محکوم شده است. همچنین ادعای کمک امریکا به مجاهدین افغان، تبلیغات استکباری اعلام و از جمهوری اسلامی ایران برای پشتیبانی از ملت افغانستان سپاسگزاری شده است.
امروز همزمان با تهران و سایر شهرهای ایران در دیگر کشورهای جهان نیز راه‌پیمایی‌های مشابهی انجام شد.(3)
به گزارش خبرگزاری رویتر از تهران: «هزاران تن از پناهندگان افغانی در اعتراض به ششمین سالگرد تهاجم شوروی به افغانستان درحالی‌که شعارهای مرگ بر شوروی، امریکا، اسرائیل و چین را می‌دادند در مرکز تهران دست به راهپیمایی زدند. یک سخنگوی تظاهرکنندگان گفت عدم راهپیمایی تظاهرکنندگان به‌طرف ساختمان سفارت شوروی به‌دلیل احترام به میهمان‌داران ایرانی آنها صورت گرفته است.»(4)
1) رسانه‌های غربی روزهای بعد این حادثه را به سوریه، لیبی و افراد آموزش‌دیده در ایران نسبت دادند که در روزشمارهای روزهای بعد به آن اشاره خواهد شد.
2) 36. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1019، 29/10/1364، صص 16 - 14.
3) 37. روزنامه اطلاعات، 7/10/1364، ص3.
4) 38. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 283، 7/10/1364، ص8، تهران - خبرگزاری رویتر، 6/10/1364.
1
سرکنسولگری ایران در هرات هدف خمپاره قرار گرفت. به نوشته بولتن دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه، روز 6/10/1364 تعداد 5 گلوله خمپاره به محل سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در هرات اصابت کرده است. در این حادثه خسارت جانی به بار نیامد، ولی خسارت مالی بسیاری وارد شده است.
درپی این حادثه نماینده وزارت خارجه افغانستان جهت برآورد میزان خسارت از سرکنسولگری بازدید کرد و از سرکنسولگری خواسته شد که از نماینده وزارت امور خارجه بخواهند کلیه خسارات وارده را جبران نمایند. این اولین‌بار است که پس از مورد اصابت قرار گرفتن سرکنسولگری، نماینده وزارت خارجه از محل حادثه دیدن کرد و اظهار تأسف نمود.(1)
1) 39. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نشریه شماره 178/3، 9/10/1364، صص 3 - 2.
1
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا (سپاه پاسداران) در گزارشی نتایج شناسایی‌ها و بررسی انواع فعالیت‌های ارتش عراق از دوم تا هفتم دی 1364 در منطقه فاو و غرب اروندرود را چنین جمع‌بندی کرده است:
ادامه تحکیم و ترمیم مواضع و موانع و احداث و ایجاد مواضع و موانع جدید.
کاهش فعالیت‌های مهندسی نسبت به دوره‌های قبل حدود 50 درصد.
سوزاندن چولان‌های جلو خطوط پدافندی خود به‌منظور ایجاد دید کافی.
حرکات و جابه‌جایی خودروهای مختلف به‌منظور بازدید فرماندهان از خطوط پدافندی و ادامه فعالیت‌های مهندسی و جابه‌جایی نیرو، امکانات و ادوات مهندسی و احتمالاً تقویت نیروی پیاده در منطقه برای افزایش بنیه دفاعی.
کاهش فعالیت هوایی نسبت به دوره‌های قبل و احتمالاً پرواز هواپیماهای دوموتوره (پی‌سی7) برفراز منطقه فاو.
ادامه فعالیت‌های دریایی توسط انواع شناورها و گشتی‌ها در آبهای خور عبدالله همانند دوره‌های قبل.(1)
2
درپی تأکید بر ایمن‌سازی مواضع نیروها و سلاح‌های ادوات در جلسه روز گذشته قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پاسداران، امروز ستاد این قرارگاه با ارسال نامهای برای فرماندهی مهندسی، درخواست 200 سنگر برای مواضع خمپارهاندازهای 120 میلی‌متری کرد. در این نامه اضافه شده است که 150 سنگر با نظر قرارگاه کربلای2 و 50 سنگر با نظر قرارگاه نوح نصب شود.(2)این سنگرها قرار است در شرق اروندرود نصب شود که ازجمله اقدامات آماده‌سازیِ عملیات بزرگ آتی است.
1
هواپیماهای عراقی امروز چند منطقه عملیاتی جبهه جنوب و منطقه مسکونی شهر هویزه را بمباران کردند و خسارت‌های جانی و مادی به بار آوردند.
دفتر فرماندهی سپاه پاسداران منطقه3 کربلا اعلام کرد که منطقه عملیاتی شط‌علی امروز دو بار در ساعت‌های 12:30 و 14:30 بمباران شده است. نیروی هوایی عراق در حمله اول با 2 میراژ فرانسوی و در حمله دوم با 8 جنگنده میگ و میراژ اقدام به بمباران کرد. در این حملات 3 تن شهید و 15 تن مجروح شدند و 2 کامیون آسیب دید و راننده یکی از کامیون‌ها به شهادت رسید. علاوه‌براین، 6 جنگندة میراژ حوالی اسکله شط‌علی و اطراف چهارراه صاحب‌الزمان(عج) را در منطقه هور بمباران کردند. جنگنده‌های میگ عراقی نیز بار دیگر جاده خندق (در منطقه هور) را بمباران کردند که در این حمله خسارتی به نیروها و تجهیزات خودی وارد نشد.(1)
همچنین چند هواپیمای عراقی در ساعت 14:20، شهر هویزه را بمباران کردند. در این حمله مرکز آموزش ثامن‌الائمه(ع) و 2 منزل مسکونی آسیب دیدند و 4 نیروی لشکر77 خراسان نیز مجروح و دچار موج‌گرفتگی شدند. 2 غیرنظامی نیز مجروح گردیدند.(2)
هواپیماهای عراقی امروز به حریم هوایی شهرهای اهواز و بندر امام خمینی نیز تجاوز کردند که با مقابله آتش سلاح‌های پدافند هوایی مستقر در منطقه گریختند.(3)
فرماندهی ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2066 اعلام کرد که امروز چند اسکادران از جنگنده‌های عراقی با 79 مأموریت در منطقه سپاه ششم ارتش عراق در شرق دجله، خساراتی بر نیروهای ایران وارد کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(4)
به گفته رادیو مونت کارلو: «نیروی هوایی عراق امروز حملات خود را بر روی مراکز استقرار نیروهای ایرانی پس از یک توقف ده روزه از سر گرفت.»(5)
2
حمله هوایی امروز ارتش عراق به جزیره خارک خسارت جزئی داشت. خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر اعلام کرد: «در ساعت 12:02 و ساعت 12:05 امروز، صدای انفجار 2 بمب پرتاب‌شده توسط هواپیماهای متجاوز عراقی در جزیره خارک شنیده شد. براثر انفجار بمب‌ها خسارات مالی جزئی به بار آمد ولی تلفات جانی در برنداشت.»(6)در این حمله، 2 هواپیمای میگ25 - که در ارتفاع 70 هزار پایی پرواز می‌کردند - شرکت داشتند.(7)
ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2066 اعلام کرد که در ساعت 11:30 امروز هواپیماهای نیروی هوایی عراق دست به حمله جدیدی علیه جزیره خارک زده و پس از پایان مأموریت، سالم بازگشتند.(8)
1) 3. سند شماره 011371 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه منطقه3، 10/10/1364.
2) 4. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 133، 10/10/1364، ص1.
3) 5. همان.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 284، 8/10/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 7/10/1364.
5) 7. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/10/1364، ص3، رادیو مونت کارلو، 7/10/1364.
6) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 284، 8/10/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/10/1364.
7) 9. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 131، 8/10/1364.
8) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 284، 8/10/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر.
1
جمهوری اسلامی ایران گلوله‌باران شهر فاو را تکذیب کرد. ارتش عراق در اطلاعیه نظامی پنجشنبه شب (5 دی) خود ادعا کرد که ایران شهر فاو را زیر آتش توپ‌های دوربرد قرار داده است. امروز سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ ضمن تکذیب این ادعای عراق گفت: رژیم عراق که از اعزام گسترده کاروان‌های راهیان کربلا به وحشت افتاده است، با این‌گونه تبلیغات سعی می‌کند زمینه را برای تجاوزات آتی خود به میهن اسلامی‌مان فراهم کند. گفتنی است که در اطلاعیة ارتش عراق به زمان، تلفات یا خسارات این گلوله‌بارانِ ادعاشده اشاره‌ای نگردیده است.(1)
2
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز کشتی دانمارکی حامل مواد منفجره برای عراق را در دریای عمان توقیف کرد.(2)یک منبع آگاه در نیروی دریایی ارتش دراینباره به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: براساس اظهارات کاپیتان کشتی و مندرجات بارنامه، قرار بوده است محموله این کشتی از طریق کویت به عراق حمل شود. کشتی هورن لند در فاصله 200 کیلومتری تنگه هرمز مورد بازرسی قرار گرفت و پس از مشاهده 5 کانتینر حاوی مواد منفجره در میان محمولات آن، توقیف و به یکی از بنادر کشورمان هدایت شد. گزارش‌ها حاکی است که تخلیه 60 تن مواد منفجره از کشتی دانمارکی هورن لند آغاز شده است. به‌گفته منبع مذکور، این مواد برای خرج‌های پرتاب ادوات مختلف جنگی به کار می‌رود.(3)
3
امروز در چند نقطه کردستان درگیری‌هایی میان نیروهای خودی و افراد گروه‌های مسلح رخ داد:
سپاه بوکان گزارش داد تعدادی از نیروهای ژاندارمری که در روستای عیسی‌کندی از توابع بوکان درحال گشت‌زنی بودند در کمین افراد ضدانقلاب افتادند و در درگیری میان آنان 3 تن از نیروهای ژاندارمری مجروح شدند. مهاجمان نیز گریختند.(4)
عده‌ای از نیروهای حزب دمکرات به پایگاه حاجی‌آباد در اطراف صائین‌دژ حمله کردند. در این حمله یکی از اهالی روستا مجروح شد و خسارت دیگری وارد نشد.(5)
نیروهای گردان شهید یاوری سردشت هنگام گشت در روستای ترشیان با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که یکی از افراد ضدانقلاب کشته شد.(6)همچنین درپی حضور افراد ضدانقلاب در اطراف روستای قولک از توابع پیرانشهر، واحد عملیات سپاه پیرانشهر به آنجا اعزام و با آنها درگیر شد.(7)در این درگیری خساراتی به افراد ضدانقلاب وارد شد و یکی از رزمندگان مجروح گردید.(8)
1) 11. روزنامه اطلاعات، 7/10/1364، ص18، تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 12. روزنامه ابرار، 8/10/1334، ص1.
3) 13. روزنامه اطلاعات، 8/10/1364، ص14.
4) 14. سند شماره 407453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه بوکان به قرارگاه حمزه، 8/10/1364.
5) 15. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 77، 17/10/1364، ص16.
6) 16. سند شماره 011338 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه، 8/10/1364، ص1، سردشت، 7/10/1364.
7) 17. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 16، 25/11/1364، ص44.
8) 18. همان.
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران امروز در اجتماع خانواده‌های ایثارگران و رزمندگان بسیجی به تشریح حماسه حضور رزمندگان، خنثی‌شدن جنگ تبلیغاتی دشمن، ناامیدشدن حامیان صدام و تن ندادن جمهوری اسلامی به صلح تحمیلی پرداخت.
امروز هزاران تن از افراد خانواده‌های معظم شهیدان، اسیران، مفقودان و جانبازان سراسر کشور باعنوان "زائرین کربلا" و 12 هزار نیروی بسیجی از استانهای سمنان، مازندران و تهران در سالن مجموعه ورزشی آزادی گرد آمدند و پس از گوش دادن به سخنان آیت‌الله خامنه‌ای عازم جبهه‌ها شدند. رئیس شورای عالی دفاع در این اجتماع گفت: «شاید بشود گفت زیباترین مناظره تاریخ ملت ما که پرشکوه‌ترین حماسه ها را با خود دارد در این روزها به دست توانا و هنرمند شما مردم درحال شکل‌گیری است. امروز شما مردم پرچم آگاهی و فداکاری را بر بام این کشور برافراشتید و نشان دادید که تحلیل‌گر هستید و اگر چنین نبود این حرکت عظیم صورت نمی‌گرفت.»
وی افزود: «دشمنان انقلاب در دنیا با تبلیغات سوء هیاهو به راه انداختند که ملت ایران از این جنگ خسته شده و حالا زمانی است که باید مسئله جنگ پشت میز مذاکره تمام شود. هیاهوی دشمن با حرکت شما مردم به‌طرف جبهه‌ها تأثیر خود را از دست داد و به‌کلی معادلات آنها را عوض کرد و دراین‌رابطه دشمن روحیه خود را باخت.»
رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد که امروز یک لحظه حساس و تعیین‌کننده است. غربی‌ها روی عراق تجربه کردند. تجهیزات و وسایل پیشرفته به او دادند. ازلحاظ تبلیغات او را کمک کردند و در محافل جهانی به نفع او رأی دادند. در کنار کشورهای غربی، کشورهای عربی و شرق هم به او کمک کردند تا شاید این مرده را زنده کنند. امروز فرانسه در ادامه ارسال اسلحه به عراق مردد است. امروز کشورها فهمیده‌اند که به بد کسی دل بسته بودند. امروز همه رژیم‌هایی که می‌خواهند از روی مصلحت کار کنند احساس کردهاند که به عراق کمک کردن فایده ندارد. امروز عراق در صحنه بین‌المللی احساس غربت می‌کند. بنابراین امروز، روزی است که شما مردم باید صحنه را محکم نگه دارید.
وی افزود: «انقلاب وزین ما قدرت زیادی دارد. در کشور ما مردم خودشان فکر می‌کنند و تصمیم می‌گیرند. ما درمورد جنگ تحمیلی همه حرف‌ها را به دنیا گفته‌ایم. ما شروع‌کننده نبودیم. ما متجاوز نبودیم. ما هرگز نخواستیم به یک کشور، یک مرز و یک ملت تجاوز کنیم.»
آیت‌الله خامنه‌ای گفت: «امروز تجاوز یک رسم معمولی دنیاست که این رسم باید بشکند تا کی باید ملت‌های کوچک تماشاگر تجاوز باشند. کشورهای بزرگ برای به دست آوردن منافع، کشورهای کوچک را به جان هم می‌اندازند و ازاین‌طریق سود می‌برند و تا آنجا که منافعشان اقتضا می‌کند جنگ‌افروز را تغذیه می‌نمایند و بدین‌طریق برای مردم کشورهایشان آسایش درست می‌کنند و برای مردم کشورهای کوچک جنگ و فتنه به وجود می‌آورند. این‌قبیل کشورها همین که احساس می‌کنند جنگ ممکن است منافع آنجا را به خطر اندازد یک مرتبه
صلح‌دوست می‌شوند و دم از صلح می‌زنند. کشورهای پیشرفته مثل امریکا، انگلیس و غیره اسرائیل را تجهیز کردند و انداختند به جان کشورهای عربی. درواقع اگر این کشورها نبودند اسرائیل نمی‌توانست با ملت عرب بجنگد. اگر در سال 1967 عرب‌ها زیر بار صلح نمی‌رفتند این همه سرزمین‌های اشغالی به دست اسرائیل نمی‌افتاد. این را من به کسانی که برای صلح به تهران می‌آمدند گفتم که ما مارگزیده‌ایم، تن به صلح نمی‌دهیم.»
رئیس‌جمهور خطاب به کشورهایی که عراق را تشویق به حمله کردند گفت: «عراق را وادار کردید که به انقلاب ما حمله کند؛ حمله عراق به آب و خاک ما نبود، حمله به اسلام بود. سردمداران نادان و ساده‌لوح بغداد را فریب دادید تا با حمله به کشور ما انقلاب ما را از بین ببرد. اما دیدید که این کشور نمی‌تواند این کار را انجام دهد. پنج سال از جنگ تحمیلی گذشته است و می‌بینید که عراق دارد پوچ می‌شود و دیگر چیزی از این رژیم باقی نمانده است. حالا که می‌بینید رژیم عراق درحال نابودی است، دم از صلح می‌زنید. ما می‌ایستیم و با ایستادنمان این‌بار به ملت‌ها یاد می‌دهیم که می‌ایستیم و متجاوز را محو می‌کنیم. ما به فضل الهی در جبهه‌ها رژیم پوسیده عراق را به شکست می‌کشانیم و آن‌وقت تجاوز - این رسم غلط سلطه‌گرها - در دنیا برخواهد افتاد. ما امیدواریم که در وقت لازم دست قدرتمند شما بتواند ضربه اصلی را بر دشمن وارد کند.»(1)
1
درپی دعوت آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ از نیروهای مردمی برای حضور در جبهه‌ها، امروز کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب به‌ویژه دانشجویان و کاروان‌های هدایای مردمی عازم جبهه‌ها شدند.
امروز بیش از 2000 تن از دانشجویان، مدرسان و کارکنان مراکز تربیت معلم سراسر کشور، ازجمله نزدیک به 300 تن از دانشجویان مراکز تربیت معلم سمنان، شاهرود، دامغان و گرمسار(2)و گروهی از دانشجویان مراکز تربیت معلم شهرهای رودسر و لاهیجان عازم جبهه‌ها شدند.(3)
کاروان راهیان کربلای شهرستان درگز شامل چند گروهان نیروی داوطلب و نیز امام‌جمعه، فرماندار و تعدادی از مسئولان نهادها و ادارات به‌همراه کاروان کمک‌های مردمی این شهرستان و دومین کاروان راهیان کربلای استان چهارمحال و بختیاری شامل 2500 تن نیروی رزمنده از شهرها، بخش‌ها و روستاهای مناطق عشایری این استان همراه با بیش از 40 کامیون هدایای مردم این استان عازم جبهه‌های نبرد شدند.(4)
همچنین کاروان‌های راهیان کربلا، گروه‌های داوطلب مردمی و دانش‌آموزی به‌همراه کمک‌ها و هدایای مردم از شهرهای بردسکن، بشرویه، گناباد، بیرجند، شیروان، تربت حیدریه، سرخس، قائن، بجنورد، طبس، تربت جام، فردوس، باغ ملک، دلیجان و آزادشهر در میان بدرقه پرشور مردم عازم جبهه‌ها شدند.(5)
1
دانشجویان مسلمان پاکستان برای جهاد علیه حکومت صدام اعلام آمادگی و از انتخاب آیت‌الله منتظری برای جانشینی امام خمینی حمایت کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از اسلام‌آباد، سازمان دانشجویان امامیه پاکستان در بیانیه اجلاس سالانه خود ضمن محکوم کردن تجاوز رژیم صدام به جمهوری اسلامی ایران، افزوده است: «ما جنگ عراق با ایران را جنگ بین اسلام و کفر می‌دانیم و آمادگی خود را برای پیوستن به کاروان‌های راهیان کربلا و شرکت در جبهه‌های جنگ اعلام می‌داریم.»
در این بیانیه ضمن اعلام بیعت مجدد با انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی تأکید شده است: «ما حمایت خود را از انتخاب آیت‌الله‌العظمی منتظری به‌عنوان رهبر آینده انقلاب اسلامی ایران اعلام داشته و اطاعت از ایشان را اطاعت از امام خمینی رهبر کبیر انقلاب اسلامی می‌دانیم.»
در این بیانیه همچنین ضمن حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش، تجاوز نظامی شوروی به افغانستان و اشغال سرزمین‌های اسلامی لبنان به‌دست رژیم صهیونیستی شدیداً محکوم شده است.(1)
2
درحالی‌که رادیو بغداد امروز در ادامه تهدیدات و تبلیغات قبلی خود از به‌کارگیری سلاح‌های نابودکننده علیه رزمندگان ایران در عملیات آتی سخن گفت و ارتشیان ایران را از شرکت در عملیات برحذر داشت، یک نشریه امریکایی از تاکتیک‌های جدید ارتش عراق و دستیابی آن به پیشرفته‌ترین سلاح‌های ساخت شوروی، ازجمله بمب‌های اکسیژنی 500 کیلویی خبر داد.
رادیو بغداد امروز در گفتاری با ادعای اینکه چون حکومت ایران مطمئن شده هرکس در عملیات آتی شرکت کند، بازگشت ندارد، افزود: «اکنون خوابی بس وحشتناک و توطئه‌ای بسیار خطرناک برای ارتشیان دیده‌اند؛ توطئه‌ای که پس از آن دیگر اثری از ارتش و ارتشیان باقی نخواهد ماند. ... ای ارتشیان آیا نمی‌دانید چه اسلحه‌های نابودکنندهای در انتظار تجاوزگران است. ... حمله به مرز عراق، رفتن به میدان تیر برای اعدام است. ... ای ارتشیان یا به میان خانواده‌هایتان برگردید یا به واحدهای عراق پناهنده شوید تا در جوار اماکن مقدسه در عراق در امان باشید. باید بدانید پایان عمر رژیم آخوندی نزدیک است و همه پناهندگان به میان خانواده‌هایشان برمی‌گردند.»(2)
از سوی دیگر، فصلنامه سولجرا فورچون (چاپ امریکا) در گزارشی با عنوان "تاکتیک‌های تازه عراق پیشروی در خاک ایران" نوشته است: «منابع اسرائیلی و فرانسوی هر دو معتقدند که عراق مواد منفجره اکسیژنی را از اتحاد شوروی دریافت داشته است. این مهمات مواد شیمیایی را در منطقه وسیعی پخش می‌کند که پس از روشن شدن با چاشنی دیگری، امواج تکان‌دهنده مرگباری را ایجاد می‌کند. هفته‌نامه جینز دیفنس گزارش داد شوروی‌ها از بمب‌های اکسیژنی
500 کیلوگرمی علیه جنگجویان مقاومت افغان استفاده می‌کنند. این بمب‌ها گودال‌های بزرگی به عرض 30 پا و عمق 18 پا به وجود می‌آورد و انسان و حیوان را در یک شعاع یک‌چهارم مایلی می‌کشد. یک بمب یک هزار پوندی قادر است یک ساختمان بسیار بلند را منهدم کند. یک یا دو بمب می‌تواند یک فرودگاه را در هم بکوبد و تمام افراد حاضر در آنجا را بکشد.
ایران مدعی است که عراقی‌ها سلاح تهاجمی دیگری از شوروی‌ها تحویل می‌گیرند؛ موشک بسیار دقیق اس.اس21، که برد 750 مایلی آن تقریباً دو برابر بیش از برد موشک‌های فراگ7 است. به نظر می‌رسد اتهام ایران که عراق به سلاح‌های تهاجمی دست یافته چیزی بیشتر از یک خیال‌پردازی باشد.
اگر عراق بخواهد به حمله‌ای دست بزند، باید در نظر داشت که حدود 1500 زره‌پوش عراق به‌اضافه 100 تانک سبک پی‌تی76 کاملاً قادرند به اجرای عملیات در خشکی و آب بپردازند. زمانی‌که رودخانه شط‌العرب (اروندرود) کشوری را از دشمنش جدا می‌سازد، چنین کاری بسیار ساده می‌نماید. ... ورود سیل‌آسای کامیون‌های زیل و اورال، تانک‌های تی62 و پی.ام.پی، قدرت جابه‌جایی و ضربه عراق را به‌شدت افزایش داده است. این افزایش تحرک به عراق امکان داد یک حالت ثابت و پرهزینه را دربرابر یک دفاع متحرک رها کند. عراقی‌ها اینک آگاهانه به دشمن اجازه می‌دهند به منطقه برگزیده از جبهه نفوذ کند و افراد ذخیره خود را در آنجا بریزد. سپس درحالی‌که آتش توپخانه آنها را در محل میخکوب می‌کند و حمله‌های هوایی راه را بر نیروهای کمکی‌شان می‌بندد، سیر نفوذ نیروهای ایرانی قطع می‌شود و واحدهای زرهی و مکانیزه عراق از یک یا هر دو جناح با حمایت هوایی، توپخانه و پیاده‌نظام آنها را تارومار می‌کنند.
تاکنون تاکتیک‌های تازه کارگر افتاده است. کسانی‌که با دکترین تاکتیکی ارتش امریکا آشنایی دارند توجه خواهند کرد که تاکتیک‌های دفاع متحرک عراق از تمام عناصر عملیات مرکب مسلحانه برخوردار است؛ هرچند که در یک فضای رزمی بسیار آماده و منظم انجام می‌گیرد، باید دید که هماهنگی آنها در عملیات تهاجمی متحرک‌تر تا چه حد مؤثر خواهد بود.
تاکتیک‌های واحدهای کوچک عراق نیز کامل نیست؛ درحالی‌که در سطح عملیاتی، آنها نقاط ضعف دشمن را انتخاب می‌کنند و از دست زدن به حمله‌های جبهه‌ای می‌پرهیزند، تردید است که به‌راستی راه درست هماهنگ ساختن پیشرفتهای خود را با پشتیبانی هوایی و توپخانه یا نادیده گرفتن مقاومت‌های پراکنده به نفع حمله بر فرماندهی و ارتباطات آسیب‌پذیر دشمن در عقب جبهه آموخته باشند. به‌رغم تمام این نکات، هرگونه حمله ابتدایی عراق، درصورتیکه با عنصر غافلگیری یا انحرافی همراه باشد، تقریباً به‌طور مسلم ویران‌کننده خواهد بود.»(1)
1) 26. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1000، 7/10/1364، صص 19 - 17.
1
در ادامه تلاش‌های شورای همکاری خلیج فارس برای آتش‌بس، راشد عبدالله النعیمی وزیر مشاور در امور خارجی امارات عربی متحده به دعوت وزیر امور خارجه ایران امروز وارد تهران شد و مورد استقبال دکتر ولایتی قرار گرفت.
راشد عبدالله در فرودگاه تهران از این دعوت تشکر کرد و گفت: این دیدار ازنظر من اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد و امیدوارم فرصت برای ملاقات و گفتوگو با مقامات ایرانی را داشته باشیم. وی افزود باتوجه‌به مسائلی که قرار است در اجلاس سران کشورهای اسلامی مطرح شود، این ملاقات برای امارات عربی متحده مهم است.(1)
راشد عبدالله در اولین دور مذاکره با دکتر ولایتی گفت: ما در سیاست‌های بین‌العربی خود با موافقتنامه کمپ دیوید شدیداً مخالفیم. وزیر امور خارجه ایران نیز با اشاره به سیاست کلی جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر بهبود روابط با همه کشورهای منطقه، بر اولویت این رابطه با برخی کشورهای منطقه تأکید کرد و افزود: ما شدیداً با حضور نیروهای بیگانه در خلیج فارس و برخی کشورهای منطقه مخالفیم و این امر را در روابط جمهوری اسلامی با این کشورها کاملاً مؤثر می‌دانیم.(2)
وزیر مشاور در امور خارجی امارات همچنین در دیدار با هیئت‌های نمایندگی سیاسی کشورهای اسلامی در تهران با اشاره به جنگ تحمیلی و موضع کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در قبال آن، از ایران خواست که در تحقق بخشیدن به وحدت عربی و اسلامی تلاش کند، زیرا اصول پذیرفته‌شده انقلاب اسلامی ایران، به نفع هدف‌های عربی و اسلامی است.(3)
2
سفر وزیر مشاور امور خارجی امارات عربی به ایران بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های منطقه و غرب داشت که بیشتر آن را ادامه تلاش‌های شورای همکاری برای آتش‌بس خواندند.
خبرگزاری رویتر سفر راشد عبدالله به ایران را کوشش تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق خواند و افزود: «دیپلمات‌های مقیم ابوظبی گفتند که سفر دوروزه نعیمی برای گفتوگو با رهبران ایران، بخشی از اقدامات هماهنگ صلح ازطرف شش کشور عضو شورای همکاری خلیج (فارس) درجهت پایان دادن به جنگ است. این دیدار مقارن با گزارش‌هایی دایر بر اینکه ایران در تدارک یک حمله زمینی علیه عراق است انجام می‌گیرد.»(4)
رادیو ریاض هم دراینباره گفت: «این دیدار در چارچوب تلاش‌های دول عربی عضو شورای همکاری خلیج به‌منظور پایان دادن به جنگ خونین بین این دو کشور مسلمان صورت می‌گیرد.»(5)
خبرگزاری آسوشیتدپرس سفر راشد عبدالله را آگاهی از واکنش ایران در قبال ابتکارهای صلح کشورهای حوزه خلیج (فارس) و کشورهای اسلامی برای پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق اعلام کرد. منابع دیپلماتیک در ابوظبی گفتند راشد عبدالله همچنین سعی خواهد کرد
1) 27. روزنامه اطلاعات، 8/10/1364، ص3.
2) 28. همان.
3) 29. روزنامه اطلاعات، 9/10/1364، ص3.
4) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 284، 8/10/1364، ص9، ابوظبی - خبرگزاری رویتر، 7/10/1364.
5) 31. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/10/1364، رادیو ریاض (عربی)، 7/10/1364، ص5.
مقدمات دیدار [آیت‌الله] علی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری ایران از ابوظبی را در این برهه از زمان که فشارهای کشورهای حوزه خلیج (فارس) و اسلامی برای یافتن یک راه‌حل قابل‌قبول برای پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق به‌طور روزافزونی شدت می‌یابد فراهم کند.
آسوشیتدپرس افزود: «منابع دیپلماتیک در ابوظبی و ریاض گفتند انتظار می‌رود تلاش‌های صلح برای پایان بخشیدن به جنگ ایران - عراق در اجلاس آتی وزرای خارجه کشورهای اسلامی در ماه ژانویه در شهر فاس در مراکش به اوج خود برسد. یک دیپلماتیدر ابوظبی گفت در اجلاس وزرای خارجه کشورهای اسلامی در فاس یک ابتکار صلح تازه برای پایان بخشیدن به جنگ خلیج فارس مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت. این دیپلمات افزود: این ابتکار تازه شامل پرداختن خسارات جنگی به هر دو کشور درگیر جنگ به‌شرط تمایل ایران به آغاز مذاکرات مستقیم صلح با عراق می‌باشد. شریف‌الدین پیرزاده دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی نیز گفته است که وی احتمال برگزاری یک اجلاس از سران کشورهای اسلامی برای بررسی مسئله برقراری صلح در جنگ ایران - عراق را رد نمی‌کند.»(1)
1
ژاپن برای میانجیگری اعلام آمادگی کرد و رادیو امریکا موضع ثابت ایران را موجب شکست همه طرح‌های میانجیگری خواند.
به‌گزارش خبرگزاری فرانسه، شینتارو آبه وزیر خارجه ژاپن، امروز آمادگی خود را برای عزیمت به خاورمیانه به‌منظور تلاش درجهت یافتن هرگونه راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق اعلام کرد. وی گفت در ماه ژانویه مشاور امور افریقا و خاورمیانه در وزارت امور خارجه ژاپن را به همین منظور به ایران اعزام خواهد کرد.(2)
اما رادیو امریکا بدون توجه به شرایطی که آقای هاشمی روز گذشته برای توقف جنگ مطرح کرد (شناسایی و مجازات متجاوز و پرداخت غرامت) ایران را به شکست کشاندن تلاش‌های صلح متهم کرد. رادیو امریکا امروز گفت: عراق بارها آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات اعلام داشته، اما موضع حکومت ایران همچنان دست‌نخورده مانده است: "مادام که صدام حسین بر سر کار است مذاکره‌ای صورت نخواهد گرفت" و همین موضع تمامی تلاش‌های میانجیگرانة سازمان ملل متحد، کنفرانس اسلامی و جنبش غیر متعهدها را به شکست کشانده است.»(3)
2
درپی واکنش شدید آقای هاشمی رفسنجانی به اظهارات رهبران شوروی که جنگ ایران و عراق را بی‌معنی خواندند و تأکید وی که حضور شوروی در افغانستان بی‌معنی است، رادیو مسکو امروز در گفتاری بر وفاداری شوروی به روابط حسن همجواری با ایران و تلاش برای بهبود و گسترش روابط تأکید کرد.
1) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 284، 8/10/1364، صص 9 و 10، ابوظبی - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 7/10/1364.
2) 33. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، ص6، توکیو - خبرگزاری فرانسه، 8/10/1364.
3) 34. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/10/1364، ص3، رادیو امریکا، 7/10/1364.
رادیو مسکو گفت: «اتحاد شوروی که همیشه به خط مشی اصولی خود دایر بر برقراری مناسبات حسن همجواری با ایران وفادار بوده است، مثل سابق تمام همّ خود را به کار می‌برد تا این مناسبات بهبود یابد و گسترش پیدا کند. ... اتحاد شوروی هم توضیح خط مشی سیاست خود درمورد جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر اصول برابر حقوقی و احترام به حاکمیت ملی و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر را و هم گفت‌وگوهای سازنده پیرامون مناسبات دوجانبه و مسائل بین‌المللی را که مورد علاقه طرفین است هدف خود قرار داده بود. ...
اتحاد شوروی مایل است مناسبات خود را با جمهوری اسلامی ایران بر پایه اصول مسلم همزیستی مسالمت‌آمیز کشورهای دارای نظام‌های اجتماعی و اقتصادی متفاوت بسط و توسعه دهد. اتحاد شوروی بر آن است که اختلاف‌نظرهای اصولی ایدئولوژیک که میان شوروی و ایران وجود دارد نباید به عرصه مناسبات میان دو کشور انتقال داده شود. اتحاد شوروی همچنین عقیده دارد که هیچ کشوری حق ندارد جهان‌بینی، طرز تفکر و برخورد خود در امور بین‌المللی را به کشورهای دیگر تحمیل کند. ...
تأثیر منفی جنگ ایران و عراق در روابط بازرگانی و اقتصادی و در وضع مناسبات شوروی و ایران به‌طور کلی جنگی که بیش از پنج‌سال ادامه دارد، بار دیگر ضرورت قطع هرچه زودتر آن و رفع اختلافات موجود میان ایران و عراق از راه مسالمت و ازطریق مذاکرات را تأیید می‌کند. اتحاد شوروی از همان آغاز جنگ در این مواضع ایستاده بود و اکنون هم موضع‌گیری آن همین است. ...
اتحاد شوروی هرگز جز تمایلی به زندگی در شرایط صلح و حسن تفاهم با همسایه جنوبی خود، جز استفاده از عوامل جغرافیایی مساعد و استفاده از سنت‌های تاریخی و فرهنگی دیرین موجود میان ملل و دو کشور ما برای حفظ و بسط و توسعه مناسبات حسن همجواری و رعایت وضع متقابل و رعایت نفع متقابل و همکاری ثمربخش در تمام رشته‌ها، نیت دیگری درمورد ایران نداشته است. اتحاد شوروی در آینده نیز چنین سیاستی را درمورد ایران دنبال خواهد کرد.»(1)
1
سرانجام پس از سه ماه بحث و گفتوگو براثر فشار سوریه، روز شنبه 7/10/1364 رهبران جنبش امل، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان و نیروهای لبنانی؛ یعنی نبیه بری، ولید جنبلاط و ایلی حبیقه یک سند 23 صفحه‌ای را درمورد پایان جنگ داخلی لبنان و انجام دادن اصلاحات سیاسی و اقتصادی و لغو سیستم طایفه‌ای لبنان در دفتر عبدالحلیم خدام معاون ریاست‌جمهوری سوریه، امضا کردند. خدام نیز به‌عنوان شاهد، این موافقتنامه را امضا کرد.(2)
بنا به نوشته نشریه دفتر مطالعات سیاسی بین‌المللی وزارت امور خارجه، متن این توافقنامه هنوز فاش نشده، ولی طبق پیش‌نویس قبلی، فصل‌های اساسی آن عبارت است از: اصول اساسی دولت، اصلاحات سیاسی، مکانیسم پایان حالت جنگ.
تصویر
طبق گزارش خبرگزاری‌ها، مفاد این توافقنامه به‌طور خلاصه چنین است:
برقراری آتش‌بس فوری و جامع به‌کمک سوریه؛ انحلال شبه‌نظامیان و خلع سلاح آنها؛ پایان حالت جنگ؛ هماهنگی کامل سیاست خارجی لبنان با سوریه و استقرار نیروهای سوریه در بخش‌هایی از لبنان؛ تشکیل فوری دولت ائتلافی جدید و تشکیل یک شورای وزارتی برای نظارت بر اجرای توافق؛ افزایش کرسی‌های پارلمانی از 99 به 198 کرسی که مسیحیان مارونی، مسلمان سنی و مسلمان شیعه کرسی‌های مساوی خواهند داشت. پیش‌بینی یک مجلس سنا که ریاست آن با یک نفر دروزی مذهب خواهد بود. بازگشت ارتش به پادگان‌ها و بازسازی آن به‌کمک سوریه و تقویت نیروهای امنیت داخلی؛ بازگشت آوارگان (طی 10 سال جنگ داخلی) به خانه‌هایشان؛ کاهش اختیارات ریاست‌جمهوری؛ جمع‌آوری سلاح‌های در دست لبنانی‌ها و غیرلبنانی‌ها بدون استثنا.
توافق سه‌جانبه دمشق که با پیگیری و فشار سوری‌ها و احتمالاً هم مسلمانان (امل و حزب سوسیالیست ترقی‌خواه) دربرابر خواست‌های مسیحیان به امضا رسیده است، با واکنش‌های مثبت و منفی روبهرو شده است و یک پیروزی سیاسی برای دمشق محسوب می‌شود.
اولویت سوریه این است که اسرائیلی‌ها را مجبور سازد تا به‌طور کامل از لبنان خارج شوند و لبنان متحد و یکپارچه را متحد خود ساخته تا بتواند به هدف استراتژیک خود که برابری استراتژیک با اسرائیل است نائل شود. این توافق گامی است در راه اعتلای سوریه، زیرا سوری‌ها با تجربیات گذشته سعی خواهند کرد تا بیشتر از دیپلماسی خود و موفقیت‌های آن برای تقویت موضع خود در میان اعراب و دربرابر اسرائیل بهره‌برداری نمایند.
از سوی دیگر، نزدیکی ملک حسین و حافظ اسد گام دیگری در راه مقاومت و مبارزه با گسترش حرکت اسلامی در منطقه است. هرچند با امضای توافقنامه دمشق احتمالاً صلح و آرامش به لبنان باز خواهد گشت، بازهم نمی‌توان زیاد خوش‌بین بود، زیرا سوریه هشدار داده است که با هر تلاش برای خرابکاری در راه صلح مبارزه خواهد کرد، ولی باوجود عامل اسرائیلی و غربی در لبنان اجرای آن اگر به‌طور جزئی میسر باشد، به‌طور کامل امری مشکل است؛ به‌ویژه اینکه امضاکنندگان توافق، نماینده تمام مردم لبنان نیستند و قشر عظیمی از
مسلمانان لبنان را که از قدرت مردمی برخوردارند ولی در بافت دولت و مذاکرات شرکتی نداشته‌اند، در نظر قرار نداده. شاید سرکوب مسلمانان در شمال لبنان مقدمه و پیش‌درآمد توافق دمشق بود و امضای این توافق و اجرای آن سرکوب مسلمانان مبارز و سایر نقاط لبنان باشد.
گفتنی است که در دیدار کمیته مشترک حزبالله و امل در تهران نارضایتی شدید ایران از این اقدام نبیه بری به برادران امل ابلاغ شد و باتوجه‌به تأثیرات مثبت این سفر برای آنها امضای این توافق و آن هم با حضورشان در تهران مطلوب نبود و ناراحتی خود را ابراز کردند و به‌طور غیررسمی این اقدام را محکوم کردند و گفتند دراینباره تلاش خواهند کرد.(1)
خبرگزاری فرانسه از دمشق با اعلام امضای توافقنامه دمشق میان سه گروه شبه‌نظامی لبنان افزود در قراردادی که پس از ماه‌ها بحث و مذاکره با نظارت سوریه به امضا رسید، تشکیل فوری یک دولت جدید لبنانی پیش‌بینی شده و یک مدت یک‌ساله برای پایان دادن به حالت جنگ و لغو سیستم تقسیم پست‌های دولتی بین جوامع مذهبی، در پایان یک دوره انتقالی تعیین شده است.(2)
1
انفجار روز گذشته فرودگاه‌های رم و وین بازتاب گسترده‌ای داشت و دراینباره اتهام‌هایی به سوریه، لیبی و ایران نسبت داده شده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از رم، درمورد عاملان اصلی حادثه روز جمعه در فرودگاه رم که به کشته شدن 13 تن و مجروح شدن بیش از 73 نفر منجر شد، اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی گروه ابونضال را مسئول این کشتار می‌دانند و برخی دیگر سوریه و لیبی را فرستادگان و تربیت‌کنندگان تروریست‌ها می‌خوانند. در این میان، نام ایران نیز به‌صورت پراکنده در لابه‌لای صفحات بعضی از روزنامه‌های روز شنبه ایتالیا دیده می‌شود. این روزنامه‌ها ضمن اشاره به خبری از امریکا درمورد تربیت 400 تن تروریست عرب گردآمده از کشورهای مختلف در ایران، نوشته‌اند که احتمال دارد این 4 تروریست از میان افراد تربیت‌شده در اردوگاه‌های مخصوص ایران انتخاب شده باشند. تعدادی از متخصصان امریکایی مبارزه با تروریسم وارد رم شدهاند تا پلیس ایتالیا را در تحقیقات یاری کنند.(3)
از سوی دیگر، ابوایاذ (صلاح خلف) عضو کمیته مرکزی فتح ضمن محکوم کردن این دو حمله، افزوده که این اقدام برای آسیب زدن به تصویر اطمینان بخش سازمان آزادی‌بخش فلسطین انجام گرفته است.(4)
در تماسی تلفنی با روزنامه کویتی القبس یک گروه جدید فلسطینی به نام "کادرهای فتح عاطفه" با قرائت بیانیه‌ای مسئولیت حمله دیروز به فرودگاه‌های وین و رم را به عهده گرفت و این حملات را اولین اخطار به امریکا و حامیانش و مرتجعین عرب به‌خصوص رهبران ساف
اعلام کرد و گفت که هیچ دشمنی با کشورهای عربی نداریم و اقداماتی که انجام می‌شود در چارچوب تصمیمات جنبش فتح (گروه مخالف عرفات) می‌باشد.(1)
فرد دیگری که ادعا کرد عضو گروه ابونضال است در تماسی تلفنی با رادیو اسپانیا مسئولیت این حملات را ازطرف گروه ابونضال به عهده گرفت. در همین حال، سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) در اطلاعیه‌ای حملات مذکور را به‌شدت محکوم و مشارکت ساف در این اقدامات را رد کرد.
از سوی دیگر، مقامات صهیونیستی سوگند یاد کردند که حملات چریک‌های عرب به مراکز هواپیمایی "العال" را تلافی خواهند کرد.
اکثر کشورهای غربی، ازجمله امریکا و فرانسه این اقدامات را محکوم کردند و مصر نیز در اطلاعیه‌ای هرگونه عملیات تروریستی را محکوم نمود.(2)امریکا همچنین از بیم تشدید خشونت‌ها در خاورمیانه، از اسرائیل خواست خویشتن‌داری کند.(3)
1
تصویر
یک دادگاه نظامی مصر امروز "سلیمان خاطر" را به‌دلیل کشتن 7 صهیونیست مجرم شناخت و وی را به حبس ابد با اعمال شاقه محکوم کرد. سلیمان خاطر شصت روز فرصت دارد تا از حسنی مبارک رئیس‌جمهوری مصر، درخواست تخفیف در حکم دادگاه کند. درصورت عدم تقاضای وی، حکم دادگاه نظامی خودبه‌خود جنبه نهایی خواهد یافت. پلیس مصر از ترس پیامدهای محکومیت سلیمان خاطر به‌حال آماده‌باش درآمد. هفته گذشته بیش از 140 نفر در تظاهراتی که به طرف‌داری از سلیمان خاطر معروف به "قهرمان سینا" برگزار گردید، بازداشت شدند.(4)
1
در اولین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه) میزان آمادگی لشکر41 ثارالله(ع) و طرح مانور این لشکر برای عملیات در منطقه فاو و کمبودها و نیازهای آن بررسی شد.
این جلسه با حضور فرمانده کل سپاه، مسئولان نیروی زمینی سپاه، مسئولان قرارگاه نوح(ع) و مسئولان لشکر41 ثارالله(ع) در مقر این لشکر تشکیل شد.(1)راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در جمع‌بندی کوتاهی از گزارش فرمانده لشکر41 در این جلسه به نقل از وی نوشته است: «حداقل ما تا 15 بهمن در منطقه کار مهندسی داریم. ما برای سرعت کار مهندسی راننده‌ها را دوشیفته کرده‌ایم. نقل‌وانتقالات را هنوز شروع نکرده‌ایم و درحال آماده کردن جا برای قایق‌ها و مهمات هستیم. ما چند مرحله آموزش برگزار کرده‌ایم: 15 روز عمومی، 10 روز شناسایی، 15 روز مانور، 3 روز حرکت در گِل، حرکت با قایق، پرش از قایق و... . برای توجیه عملیات و طرح مانور با فرماندهان گردان‌ها شش جلسه بحث کرده‌ایم. برای شکستن خط 4 گردان وارد عمل می‌کنیم. یک محور از جاده قشله و یک محور از جاده نهر علی‌شیر پیش‌بینی کرده‌ایم. ما از منطقه دشمن شناخت کامل نداریم.»(2)
قاسم سلیمانی درباره اقدامات انجام‌شده برای طراحی مانور لشکر41 گفت در خط حد خودمان از سه نهر به‌عنوان محورهای شناسایی استفاده کرده‌ایم. در دو محور نیروهای شناسایی از همه موانع عبور کردند و تا سه متری و پنج متری خط دشمن رسیدند و از آنجا خط دشمن را بررسی و شناسایی کردند. در بررسی‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم که نیروهای
1) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح)، محمد باقری، علی عبداللهی (مسئول طرح عملیات نیروی زمینی)، قاسم سلیمانی (فرمانده لشکر41 ثارالله(ع))، مسئولان ستاد، واحد ادوات و فرماندهان گردان‌های خطشکن لشکر41، سلیمی (مسئول مهندسی قرارگاه نوح)، محمد ستاری وفایی، دهقان، حجتی، اکبر غمخوار (مسئول لجستیک نیروی زمینی) و جواد زمان‌زاده (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
2) 1. سند شماره 637/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مأموریت قرارگاه‌های کربلا و نوح در عملیات والفجر8، گزارش راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده، محمد درودیان، محسن رشید)، صص 34 - 33.
غواص خطشکن می‌توانند در فاصله 40 متری خط دشمن، یعنی پشت اولین موانع، آرایش بگیرند و هجوم خود را از آنجا شروع کنند. وی افزود که مانور عملیات ما براساس دو فرضیه مختلف طراحی شده است: غافلگیری دشمن، هشیاری دشمن.
فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) گفت غواصان خطشکن از سه محور حرکت می‌کنند، از هر نهر 50 غواص و درمجموع 150 نفر. وی توجه به چند نکته را درمورد عملیات غواصان ضروری خواند: 1. نوع سلاحی که غواص باید همراه خود ببرد. 2. نقطه رهایی غواصان. 3. نوع حرکت غواصان، ستونی یا ... . 4. ضرورت هماهنگی قبل از شروع عملیات، چون امکان هماهنگی و توقف و انتظار در ساحل دشمن وجود ندارد. 5. چگونگی آرایش غواصان در ساحل دشمن. وی افزود تاکنون بحث بسیاری درمورد شکستن خط اول دشمن و پاک‌سازی آن کرده‌ایم. روز گذشته هم فرماندهان گردان‌های خطشکن از روی دکل دیدبانی به‌طور کامل به منطقه و محورهای عملیات توجیه شدهاند. وی افزود بعد از غواصان 3 گردان خطشکن وارد عمل می‌شوند که نیروهای یکی از این 3 گردان سوار بر قایق‌ها آماده حرکت و منتظر دستور حرکت هستند.
در ادامه، فرمانده یکی از گردان‌های خطشکن لشکر41، منطقه عملیاتی فاو را باتوجه‌به وضعیت زمین و شرایط آن، منطقه مناسبی برای عملیات خواند و گفت برای موفقیت، سرعت عمل و سازماندهی قوی ضروری است. وی نیروهای اعزامی به این لشکر را نیروهایی باکیفیت اعلام کرد و گفت 50 درصد آنان در عملیات‌های قبلی شرکت داشته‌اند.
فرمانده کل سپاه در ادامه جلسه توجه فرماندهان و مسئولان لشکر41 را برای برنامه‌ریزی به چند نکته ضروری خواند: 1. تدبیر برای زمان سازماندهی نیروهای تک‌ور در جلو خط دشمن. 2. تدبیر برای وضعیت احتمالی که نیروهای خطشکن معبر خود را پیدا نکنند. 3. تدبیر برای وضعیتی که برخلاف پیش‌بینی قبلی، هنگام باز کردن معابر، ایجاد انفجار میسّر نشود. 4. تدبیر برای وضعیتی احتمالی که غواصان ناچار به توقف شوند و پیشروی آنان میسّر نباشد. محسن رضایی همچنین علاوه بر سرعت، بر دقت در انجام دادن مأموریت‌ها تأکید کرد.
در ادامه جلسه رحیم صفوی آمادگی لشکر41 ثارالله(ع) را برای پیشروی در عمق و درگیری با نیروهای دشمن در نخلستان‌های غرب اروندرود، بعد از شکسته شدن خط ضروری خواند. محسن رضایی نیز بر لزوم تمرین و مانور در مناطق مشابه منطقه عملیاتی به‌خصوص برای گردان‌های تک‌ور، پدافندکننده و ادوات تأکید کرد.
در این جلسه فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) با اشاره به احتمال اینکه غافلگیری دشمن میسّر نشود، گفت در این وضعیت باید برای استفاده از انواع آتش‌ها برنامه‌ریزی دقیقی بشود. وی تانک را وسیله مناسبی برای چنین موقعیتی ذکر کرد و تقاضای واگذاری تعدادی تانک به این لشکر کرد. فرمانده قرارگاه نوح(ع) دراینباره گفت که در مقابل خط حد یگانهای قرارگاه نوح(ع)، دشمن حدود
300 سنگر دارد که برای انهدام هر 10 سنگر یک تانک می‌تواند بدون تغییر موضع اجرای آتش کند. لذا قرار شده است برای این منظور یک گردان تانک به قرارگاه نوح(ع) واگذار شود.
فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) ازجمله نیازهای خود را برای اجرای این عملیات چنین برشمرد: 30 قبضه خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری، 15 دستگاه تانک، تفنگ82 میلی‌متری، 70 قبضه کلت برای شلیک گلوله‌های منور جهت استفاده هنگام پاک‌سازی و الحاق، بی‌سیم تاکی واکی آب‌بندی‌شده برای غواصان و آتشبارها، لباس غواصی، قایق ریجیندر، آمبولانس، تعویض وانت‌های فرسوده و... .
فرمانده کل سپاه دراینباره به مسئول ستاد نیروی زمینی سپاه تأکید کرد شیوه‌ای به کار بگیرد که امکاناتی که به جنوب می‌رسد، به‌خصوص خمپاره120 میلی‌متری، ظرف 48 ساعت بین یگانها تقسیم شود.(1)
1
در ادامه پیگیری و بررسی وضعیت آمادگی یگانهای سپاه پاسداران برای اجرای عملیات در منطقه فاو، قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران دومین جلسه امروز خود را در مقر لشکر19 فجر تشکیل داد.(2)
در آغاز جلسه فرمانده لشکر19 فجر در بیان وضعیت این لشکر گفت وقتی نیروهای اعزامی کاروان‌های کربلا آمدند، از میان آنان 7 گردان انتخاب و سازماندهی و شروع به آموزش آنان کردیم. نیروها برای آموزش به دو بخش تقسیم شدند؛ بخشی آموزش‌های آبی - خاکی می‌گذرانند و بخش دیگر آموزش‌های عمومی که پس از پایان هریک از این دو دوره آموزشی، این دو بخش جایشان را عوض می‌کنند. همچنین از میان نیروها 150 نفر برای غواصی انتخاب شدهاند که بیشتر آنان نیروهای قدیمی‌اند و هم‌اکنون مشغول آموزش در سدّ دز هستند. مدت آموزش یک ماه در سد دز و 10 روز در بهمنشیر است. تعدادی از نیروهای اعزامی را هم برای همکاری در واحدها مشخص کرده‌ایم. نبی رودکی درباره شناسایی منطقه و محورهای عملیات و طرح مانور لشکر19 فجر گفت: تاکنون دو معبر شناسایی شده و قرار است زمانی‌که ماه پایین آمد روبه‌روی نهر ابوطرف یک معبر دیگر شناسایی شود. عمق چولان‌های مقابل خط حد ما از 30 تا 100 متر متغیر است. خط اول دشمن همان چولان‌ها است. وضعیت منطقه مأموریت ما مانند دشت عملیات رمضان است؛ پوشش ندارد. دشمن نزدیک به 100 قبضه تیربار در مقابل ما دارد. برای شکستن خط، 60 غواص برای عبور از سه معبر مشخص شدهاند که مجهز به کلاش و نارنجک هستند. از این تعداد 10 نفر از نیروهای واحد تخریب هستند که مسئولیت باز کردن معبرها را به عهده دارند. نیروهای واحد اطلاعات 50 نفر نیروی خطشکن را از خط
1) 2. سند شماره 1108/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده)، 3/10/1364 تا 8/10/1364، صص 120 - 105.
2) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، حسین علایی، ابراهیم سنجقی، محمد نبی رودکی (فرمانده لشکر19 فجر)، مسئولان اصلی و فرماندهان گردان‌های خطشکن لشکر19 فجر، اکبر غمخوار، اثری‌نژاد و ... و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
دشمن عبور می‌دهند. نیروهای خطشکن همه یگانها برای عبور باید هماهنگ باشند.
فرمانده لشکر فجر افزود چون در منطقه مأموریت ما در غرب اروندرود، آب رودخانه تا خشکی 1300 متر فاصله دارد، برای شکستن خط دشمن نیاز به انواع آتش‌ها هست. به‌خصوص آتش مستقیم تانک. همچنین برای هماهنگی آتش‌ها، ارتباط دقیق و بی‌سیم ضروری است. وی گفت تاکنون تلاش ما طرح‌ریزی شکستن خط دشمن بوده و برای طرح‌ریزی آتش نیز مقداری کار کرده‌ایم ولی مانور گردان‌های در عمق هنوز طرح‌ریزی نشده است.
در ادامه جلسه مسئول واحد ادوات لشکر19 ضمن تشریح طرح این واحد برای اجرای آتش، گفت ما باید همزمان در سه موضع اجرای آتش کنیم:1. خط اول؛ 2. جاده و خط دوم؛ 3. مقر فرماندهی و آتش‌های عقب دشمن.
فرمانده لشکر19 فجر در این جلسه مهم‌ترین نیازهای این لشکر را برای عملیات چنین برشمرد: انواع مهمات، لباس غواصی، آمبولانس، وانت تویوتا، بیل مکانیکی، اسلحه یوزی، تفنگ81 میلی‌متری، تفنگ106میلی‌متری، تانک و... . نبی رودکی افزود باتوجه‌به اینکه لشکر فجر 7 گردان رزمی و 2 گردان احتیاط برای این عملیات سازمان داده است، تجهیزات لازم برای پشتیبانی این 9 گردان در نظر گرفته شود.
فرمانده کل سپاه پاسداران در ادامه جلسه خطاب به فرمانده لشکر19 فجر گفت که آنچه گفتید موضوعات کلی است، قرار بود گردان‌های خطشکن به منطقه توجیه شوند و توضیح دهند. این عملیات جزئیات زیادی دارد، باید مأموریت گردان‌ها و خط حد آنها را به‌طور کتبی ابلاغ کنید. فرمانده گردان‌های خطشکن و پاک‌سازی‌کننده باید به خط بروند و توجیه شوند. باید مأموریتشان روشن شود که بروند دنبال طرح‌ریزی. گردان‌های پدافندکننده باید محل پدافند خود را یاد بگیرند. چگونگی الحاق با چپ و راست مشخص شود. محسن رضایی تأکید کرد که در جلسه (هفته آینده) هر فرمانده گردان باید این موارد را دقیقاً توضیح دهد: 1. منطقه مأموریت. 2. چگونگی شکستن خط. 3. چگونگی پاک‌سازی کامل خط. 4. نحوه پدافند. 5. چگونگی استفاده از سلاح‌های ادوات در آفند و پدافند.
فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران نیز در ادامه بحث خطاب به فرمانده و مسئولان لشکر19 فجر، با اشاره به اینکه شما تاکنون همه فکر و تلاشتان را صرف خط اول دشمن کرده‌اید، تأکید کرد که باید درمورد عمق منطقه دشمن کار کنید. جنگ شما از جاده به بعد است. لشکر فجر بعد از شکستن خط و پاک‌سازی باید به عمق برود. سلاح‌های ادوات باید سریع به آن‌طرف رودخانه منتقل شود. هر یگان باید گردان مهمات‌رسانی تشکیل دهد که مهمات را به خط برساند. پاک‌سازی خصوصاً در امتداد جاده‌ها ضروری است. وقتی پیشروی می‌کنید باید نیروی تأمین بگذارید که دشمن عقبه شما را نبندد.
فرمانده کل سپاه نیز افزود باید کمیته پاک‌سازی، پدافند و مهندسی تشکیل دهید که هماهنگی در کارها ایجاد شود. از این هفته حجم کارها افزایش می‌یابد که باید موضوع حفاظت دقیقاً رعایت شود. در ترددها دقت شود، در بخشی از منطقه ترددها در شب انجام شود. ما که موشک و... نداریم؛ همین رعایت حفاظت و غافلگیری و معنویت و سرعت عمل بچه هاست که موفقیت درپی دارد.(1)
بخش دوم جلسه بررسی وضعیت و آمادگی لشکر19 فجر، بعد از نماز ظهر و عصر و سخنرانی محسن رضایی(2)
· دشمن پس از فتح خرمشهر متوجه شد که جنگی که علیه ما به راه انداخته اثر معکوس گذاشته، لذا فشار ازجمله موشک‌باران شهرها را شروع کرد که مردم مقاومت کردند.
· دشمن امسال را سال سرنوشت اعلام کرد و تصور می‌کرد با زدن خارک 70 تا 80 درصد مسئله تمام می‌شود.
· امام به آقای هاشمی گفتند که اعلام کنید کسانی که طرف‌دار ادامه عادلانه جنگ هستند روز قدس به تظاهرات بیایند و مردم چنین آمدند.
· امسال سال مقاومت بود و زمانی‌که دشمن اعلام می‌کرد مقاومت ایرانی‌ها تمام شده، کاروان‌های راهیان کربلا حرکت کردند.
· امام امسال را سال مقاومت اعلام کرد که اولین آثار آن در تردید دشمن به ادامه فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی مشخص شد. عقب‌نشینی و تردید دشمن نشانه پیروزی ماست.
· امسال فهد در ملاقات دکتر ولایتی ادامه کمک به صدام را نفی کرده است، درصورتیکه قبل از آن سعود الفیصل در سفر به ایران گفته بود ما به صدام کمک خواهیم کرد.
· دشمن هراسناک شده و صدام اخیراً برای حفظ روحیه نظامیانش تبلیغ کرده که تمام سنگرها و مواضع ما بتنی است.
محسن رضایی در پایان این سخنرانی به رزمندگان تأکید کرد که سرعت عمل و دقت از لوازم موفقیت در عملیات آتی است و رزمندگان صبح عملیات باید با سنگرسازی هر موضعی را که گرفتند، حفظ کنند.
(سند شماره 1109/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 8/10/1364 تا 13/10/1364، صص 22 - 19)
برای کادرها و نیروهای حاضر در مسجد مقر لشکر19 و صرف نهار، آغاز شد. در این بخش فرمانده گردان‌های خطشکن مشاهدات خود را از بررسی و شناسایی خط دشمن بیان کردند و به سؤال محسن رضایی درباره مقایسه مناطق عملیاتی فاو و بدر و محاسن و معایب هریک از این دو منطقه پاسخ دادند. فرماندهان گردان‌ها ازجمله محاسن منطقه فاو را محدود بودن دشمن به جاده‌های موجود در منطقه و نامناسب بودن زمین آن برای تحرکات قوای زرهی دشمن و نیز وجود نخلستان برای اختفا و استتار قوای خودی برشمردند و از معایب این منطقه را جزرومد اروندرود و مشکلات عبور از آن ذکر کردند.در پایان جلسه فرمانده لشکر19 فجر زمان آمادگی این لشکر برای اجرای مانور مشابهی در رود کارون را حدود 10 بهمن اعلام کرد که محسن رضایی از فرمانده قرارگاه نوح(ع) خواست تا با سرعت دادن به کارها و پیشرفت منطقی آمادگی، این مانور تا 25 دی‌ماه اجرا شود.(3)
1) 3. سند شماره 1109/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 8/10/1364 تا 13/10/1364، صص 18 - 1.
2) محسن رضایی بعد از نماز در سخنرانی برای کادرها و رزمندگان لشکر19 فجر به نکاتی اشاره کرد که به بخشی از آنها به نقل از یادداشت‌های محمد درودیان راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) اشاره می‌شود:
3) 4. همان، صص 29 - 23.
1
فرمانده قرارگاه کربلای1 (عزیز جعفری) امروز طرح عملیاتی صف را با هدف تصرف جزیره‌های ام‌الرصاص و ام‌البابی و قسمتی از جزیره بوارین به یگانهای تحت امر ابلاغ کرد.(1)این طرح قرار است همزمان با عملیات بزرگ در منطقه فاو و به‌منظور فریب دشمن و پشتیبانی از آن عملیات اجرا شود.
در طرح "صف" مأموریت و مانور یگانها چنین مشخص شده است: «قرارگاه کربلای1 با 3 تیپ در خط به‌ترتیب تیپ21 امام رضا(ع) در سمت راست (غرب)، تیپ10 سیدالشهدا(ع) در وسط و تیپ18 الغدیر در چپ (شرق) ضمن عبور از رودخانه اروند تک نموده و جزیره ام‌الرصاص و جزیره ام‌البابی 1 و 2 و قسمتی از جزیره بوارین را تصرف و در پشت خط صبر پدافند می‌نمایند.»
در این طرح ضمن مشخص شدن مأموریت هریک از یگانهای رزمی و پشتیبانی به‌طور مجزا، اجرای آتش‌تهیه به‌مدت 10 دقیقه نیز پیش‌بینی شده که بنا به دستور اجرا می‌شود. همچنین مهمات در نظر گرفته شده جهت اجرای آتش سنگین در هر روز آفندی برای هر قبضه توپ105 میلی‌متری 80 گلوله، توپ155 میلی‌متری 50 گلوله؛ توپ122 میلی‌متری 60 گلوله، توپ130 میلی‌متری 50 گلوله و کاتیوشا 160 موشک است.
فرضیاتی که برای اجرای این طرح در نظر گرفته شده عبارت‌اند از: «1. دشمن قبل از عملیات ما تک عمده‌ای نخواهد کرد. 2. قبل از آغاز تک تغییرات عمده‌ای در گسترش دشمن ایجاد نخواهد شد. 3. وسایل عبور در حدّ مورد نیاز دراختیار یگانها قرار گیرد. 4. قبل از تک ما دشمن از ش.م.ر. در سطح گسترده استفاده نخواهد کرد. 5. همزمان با این عملیات، عملیات بزرگ [خودی] در حوالی این منطقه انجام شود.»
در این طرح همچنین اضافه شده که «دشمن قادر است با آتش پشتیبانی توپخانه و خمپاره در منطقه عملیاتی تلفات سنگینی بر ما وارد کند.»
در دستورات هماهنگی این طرح بر داشتن تجهیزات مقابله با حملات شیمیایی دشمن و دادن آموزش دراین‌زمینه؛ برقراری سکوت رادیویی تا شروع عملیات؛ رعایت اصول حفاظتی؛ رعایت پراکندگی؛ توجیه فرماندهان گردان‌ها و گروهان‌ها به جناح چپ و راست خود تأکید گردیده و از فرماندهان یگانها خواسته شده که طرح تکمیلی خود را تا 15/10/1364 به قرارگاه ارسال کنند.(2)
1) این طرح علاوه‌بر ابلاغ به یگانهای تحت امر قرارگاه کربلای1، یعنی تیپ‌های 10 سیدالشهدا(ع)، 21 امام رضا(ع)، 18 الغدیر، گروه توپخانه 61 محرم، گردان تانک38 ذوالفقار و گردان‌های مهندسی و ادوات قرارگاه کربلای1، جهت اطلاعِ فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص) و کربلای2 نیز ارسال شد.
2) 5. سند شماره 11336 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طرح عملیاتی صف، فرماندهی قرارگاه کربلای1، 8/10/1364، صص 12 - 1.
تصویر
1
در حمله امروز هواپیماهای عراقی به جزیره خارک دو ساختمان شرکت نفت منهدم شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، براثر حمله هواپیماهای عراقی به جزیره خارک و بمباران این جزیره در ساعت 14:05 روز 8 دی 1364، ساختمان‌های اداره تعمیرات و مخابرات شرکت نفت، واقع بر روی تپه‌های مرکز جزیره، منهدم شدند. در این حمله دو فروند میگ25 از ارتفاع 65 هزار پایی جزیره را بمباران کردند و دو هواپیما از انواع دیگر در 60 مایلی جزیره براثر اقدامات پدافندی گریختند. این حمله تلفاتی نداشت.(1)
ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود (اطلاعیة 2067) دراینباره اعلام کرد: «هواپیماهای عظیم نیروی هوایی ما برای نابودی کامل تمام امکانات دشمن در ساعت 13:33 بعدازظهر امروز حمله متهورانه‌ای علیه تأسیسات جزیره خارک انجام دادند و پس از در هم کوبیدن این تأسیسات و به آتش‌کشیدن آن به یاری خداوند سالم به میهن بازگشتند.»(2)
رادیو امریکا در گزارشی دراینباره گفت: «عراق می‌گوید از اواسط ماه اوت [اواخر مرداد] تاکنون، هواپیماهای جنگنده آن کشور 60 بار پایانه نفتی خارک را بمباران کردهاند. هدف دولت عراق آن است که با قطع صادرات نفت ایران - که مهم‌ترین درآمد ملی آن کشور را تشکیل می‌دهد - جنگ را به پایان برساند.»(3)
2
درپی اقدامات گسترده عراق برای محروم کردن ایران از صدور نفت، به گفتة منابع کشتیرانی، ایران درصدد افزایش نقاط صدور نفت و تمرکززدایی از جزیره خارک است.
رادیو بی‌بی‌سی دراینباره گفت: «از قول منابع کشتیرانی در بحرین و دوبی نقل می‌شود که ایران در حال برداشتن قدم‌هایی درجهت رها ساختن جزیره خارک است و در نظر دارد ایستگاه بارگیری دیگری که خارج از برد هواپیماهای عراقی است برپا دارد. این منابع می‌گویند ایران می‌کوشد سکوها و ایستگاه‌های بارگیری خود را همچون داریوش [درود]، نوروز و بحرگان احیا کند. ایران همچنین در نظر دارد یک خط لوله نفتی به طول 400 کیلومتر احداث کند که نفت خام را از حوزه‌های نفتی تغذیه‌کننده فعلی جزیره خارک به نقطه‌ای میان جزیره لاوان و بندرعباس منتقل سازد. همین منابع افزودند که از ماه اوت [مرداد] به این‌طرف که اولین حملات عراق به خارک شروع شد، ایران به احداث لنگرگاه‌هایی در بندر گناوه در شمال‌شرقی خارک مبادرت کرده تا ضمن تقسیم مراکز بارگیری خود، آنها را به خاک اصلی نزدیک‌تر و درنتیجه قابل‌دفاع‌تر کند.»(4)
خبرگزاری رویتر نیز به نقل از منابع کشتیرانی گزارش داد که ترمینال ساحلی گناوه درحدود 25 مایلی شمال‌شرقی خارک به پایان رسیده و کار روی ترمینال دیگر در ناحیه کنگان عسلویه درحال انجام است. یک منبع دیگر نیز گفت که هیچ نشانه‌ای از قصد ایران برای بستن سیری وجود ندارد، اما بندر جاسک برای واردکنندگان نفت جذاب‌تر خواهد بود، زیرا آنها مجبور نخواهند بود که وارد خلیج فارس شوند و حق بیمه اضافی بپردازند.(5)
1) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، ص3.
2) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، ص1، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، 8/10/1364.
3) 8. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/10/1364، ص4، به نقل از رادیو امریکا، 8/10/1364.
4) 9. همان، صص 6 و 7، رادیو بی‌بی‌سی، 8/10/1364.
5) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، صص 25 و 26، بحرین - خبرگزاری رویتر، 8/10/1364.
تصویر
1
دلایل گسترش منطقه بازرسی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیز دلیل توقیف یک کشتی دانمارکی را فرمانده نیروی دریایی ارتش تشریح کرد.
فرمانده نیروی دریایی در مصاحبه‌ای که امروز منتشر شد دراینباره گفت: «بر مبنای سیاست‌های اعلام‌شده ازسوی جمهوری اسلامی ایران، پرسنل نیروی دریایی مصمم هستند تا از تردد کشتی‌هایی که دارای کالا برای عراق می‌باشند در طول آبهای خلیج فارس، دریای عمان و تنگه هرمز جلوگیری کنند و با قاطعیت تمام نیز به اجرای هرچه بهتر این وظیفه خطیر ادامه خواهند داد.»
ناخدا محمدحسین ملک‌زادگان افزود: «ساعت3 بامداد پریروز، یگانهای نیروی دریایی در فاصله 240 کیلومتری عمق دریای عمان به یک کشتی سه هزار تنی دانمارکی مشکوک شده و پس از بازرسی آن متوجه می‌شوند که این کشتی دارای محموله مواد منفجره برای رژیم عراق می‌باشد. لذا این کشتی به بنادر جنوبی کشورمان هدایت شده و از بعدازظهر دیروز تخلیه مواد منفجره آن که بیش از 60 تن تخمین زده می‌شود، آغاز شده است.» وی یادآور شد که تمام خدمه این کشتی اهل دانمارک می‌باشند و پس از تخلیه کامل، این کشتی آزاد خواهد شد تا به مسیر خود ادامه دهد.
تصویر
فرماندة نیروی دریایی ارتش افزود: «اخیراً مشاهده شده است که کشتی‌هایی که دارای کالای مشکوک می‌باشند راه‌ها و مسیرهای مختلف دیگری را انتخاب می‌کنند تا بدون عبور از خط بازرسی نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران، کالاهای خود را به عراق برسانند. براین‌اساس ما تصمیم گرفتیم تا با گسترش واحدهای دریایی خود در عمق دریای عمان که برخی از اوقات تا 400 کیلومتری خارج از تنگه هرمز نیز پیش می‌رود، محدوده حفاظتی خود را افزایش دهیم. البته در این مدت تردد کشتی‌ها در این منطقه بسیار کمتر شده است. ... کشتی‌هایی که دارای کالا برای رژیم عراق هستند، عموماً ازطریق خلیج عقبه، دریای سرخ و یا از بنادر خارج از تنگه هرمز که در سواحل دریای عمان قرار دارد استفاده می‌کنند، لیکن با گسترش واحدهای دریایی ما امیدوار هستیم این راه نفوذ را سد کنیم.»
فرمانده نیروی دریایی گفت: «نیروی دریایی کشورمان درجهت اینکه با کشورهای دوست منطقه برخوردی نداشته باشد، واحدهای خود را در خارج از تنگه هرمز مستقر کرده است تا کشتی‌های مشکوک قبل از ورود به آبهای خلیج فارس، در آبهای بین‌المللی مورد بازرسی قرار گیرند، لیکن اگر این کشتی‌ها به عناوین مختلف وارد آبهای ساحلی کشورهای منطقه بشوند، با تدابیر خودمان، آنها را مجبور به خروج از این مناطق خواهیم کرد.»(1)
1) 11. روزنامه اطلاعات، 8/10/1364، ص2.
1
در عراق سرکوب شدید مخالفان حکومت بعثی، اعدام ناراضیان از حضور در جنگ، تخریب مناطق مسکونی شهرها و روستاهایی که ساکنانش با مبارزان عراقی همکاری می‌کنند، ادامه دارد.
به گزارش نشریه راه کربلا، نیروهای بعثی تنها منبع درآمد روستاهای شمال عراق را که تنباکو است، مصادره و از عرضه و فروش آن در بازار جلوگیری کردهاند.(1)
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق نیز در گزارشی اعلام کرد که حکومت صدام 3000 تن از زندانیان زندان مخوف ابوغریب را به منطقه البسمایه (30 کیلومتری جنوب‌شرق بغداد) منتقل و همه را اعدام کرد. این خبر را یکی از همین محکومان به اعدام که با کمک یکی از بستگانش (از افسران امنیتی مسئول اعدام زندانیان) گریخت اعلام کرد و گفت تنها جرم آنان خودداری از شرکت در جنگ قادسیه و خودداری از ثبت‌نام در ارتش جیش‌الشعبی بوده است. وی افزود: در چند روز اخیر گروهی از زندانیان ابوغریب دست به شورش زدند که برخورد شدیدی میان آنان و نگهبانان زندان روی داد و به کشته شدن چند تن از دو طرف انجامید و عوامل این شورش در تصفیه خونین اخیر در البسمایه اعدام شدند.(2)
روزنامه اطلاعات نیز امروز در گزارش‌هایی نوشته است: «به‌دنبال ناآرامی‌های روزافزون در شمال عراق، بیش از 400 مدرسه ابتدایی در مناطق دهوک و اربیل تعطیل و به همه معلمان این مدارس ابلاغ شد که باید راهی جبهه شوند.» اطلاعات در گزارشی دیگر آورده است که حکومت عراق علاوه‌بر تعقیب جوانان مسلمان شهر سلیمانیه به‌اتهام فرار از جبهه‌های جنگ، حدود 250 منزل مسکونی را که اغلب در مرکز این شهر واقع شده است، با خاک یکسان کرده است.(3)
گزارشهای دیگری از داخل عراق حاکی است که بعثی‌ها مناطق مسکونی وسیعی از شهر کرکوک و حومه آن را تخریب و ساکنان آن را به مناطق دیگر تبعید کردهاند. حاکمان عراق با احداث شهرک‌های مسکونی جدید در این استان، خانواده‌هایی از جنوب عراق را در آن اسکان داده‌اند. علت اساسی این اقدام، هراس از حمله رزمندگان اسلام به استان نفت‌خیز کرکوک و قیام مردم مسلمان این منطقه ذکر شده است.(4)
از سوی دیگر، در شماره امروز روزنامه اطلاعات آمده است که هفته گذشته پیشمرگان حزبالله کرد عراقی به قرارگاه فرماندهی یک گردان از نیروهای عراقی در آشکفتان (شمال فرمانداری دیانه) حمله کردند. در این حمله همه خودروها و بخش اعظم این قرارگاه منهدم گردید و بیش از 15 تن از نظامیان بعثی کشته شدند.(5)
2
امروز کاروان‌های دیگری از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی عازم جبهه‌ها شدند. رسانه‌های خارجی این اعزام‌ها را نشانه حمله دیگری اعلام کردند.
دومین کاروان راهیان کربلای شیروان متشکل از 800 رزمنده و کمک‌های مردمی این شهرستان عازم جبهه‌های نبرد شدند. همچنین کاروانی شامل 500 دانشجوی مراکز تربیت معلم کشور و نیز کاروانی از کمک‌ها و آمبولانس‌های اهدایی مردم سمنان به مناطق عملیاتی عزیمت
کردند. امروز همچنین 1700 تن از رزمندگان شهرهای بیرجند، طبس، فردوس، گناباد، قائن و بخش بجستان به نیروهای اعزامی استان خراسان پیوستند تا فردا عازم جبهه‌های نبرد شوند.(1)
رادیو امریکا امروز دراینباره گفت: «گزارشهای رسیده حاکی است که نیروهای ایرانی خود را برای حمله دیگری به خاک عراق آماده می‌سازند.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز امروز در گزارشی از تهران آورده است که ایران از سه ماه قبل دستور بسیج جدید نیروها را صادر کرد و ده‌ها هزار تن از داوطلبان از آن زمان تاکنون، عازم جبهه‌ها شدهاند. این خبرگزاری از دکتر خرازی نقل کرده است که اجرای عملیات به مقتضیات سیاسی بستگی دارد.(3)
1
تصویر
دکتر کمال خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ، امروز با خبرنگاران داخلی و خارجی درمورد تحولات ناشی‌از اعزام کاروان‌های کربلا، سفر صدام به مسکو، مواضع اخیر کشورهای حوزه خلیج فارس، دلایل تزلزل روحی حکام و ارتش عراق، کشتار مردم عراق، احداث مواضع بتونی مقابل رزمندگان، انتقال قدرت در عراق، شرایط ایران برای توقف جنگ و نقش مجلس اعلای عراق سخن گفت.
به نوشته روزنامه اطلاعات، آقای خرازی درمورد احتمال توسل مجدد عراق به جنگ شهرها گفت: «ما احتمال هر عمل خلاف قانون را ازجانب رژیم بعثی بعید نمی‌دانیم، اما عراق می‌داند که انبارهای ما پر از سلاح‌هایی است که می‌تواند ضربات کاری به رژیم عراق بزند و ما توانایی کامل برای مقابله‌به‌مثل را داریم.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دکتر خرازی ضمن تشریح تحولات ناشی‌از اعزام کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌های جنگ تحمیلی، گفت: «اطلاعات ما از درون خاک عراق و ارتش رژیم بعث همه حاکی‌از وجود تزلزل روحی در ارتش و دستگاه حاکم این کشور است.» وی افزود: «همین که رژیم عراق این روزها ادعای داشتن سلاح‌های به‌اصطلاح خودشان تعجب‌آور می‌کند، نشان‌دهنده ترس و وحشتی است که بر بغداد مستولی است. یا وقتی ادعای احداث یک دیوار بتونی 500 کیلومتری دربرابر خطوط دفاعی خود می‌کند، این نشان‌دهنده تزلزل روحی است و بمباران‌های نمایشی و تبلیغاتی این رژیم مبنی‌بر تارومار کردن نیروهای ایران نیز از این منشأ می‌گیرد. اینها ابزارهایی است که رژیم بغداد برای جلوگیری از تزلزل روحی سربازانش به کار می‌گیرد.»
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ گفت: «از همه جالب‌تر نامه عزت ابراهیم به صدام در چند روز پیش که در آن از آمادگی سربازان عراقی برای دفع عملیات نیروهای ما سخن به میان آمده و ادعا کرده که روحیه سربازان رژیم عراق بسیار خوب است. اگر روحیه سربازان عراقی به‌راستی خوب است، چه دلیلی برای نوشتن این نامه و تأکید بر داشتن روحیه خوب وجود داشت.»
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ، رژیم عراق را مسئول فریب مردم عراق و به هلاکت رساندن سربازان عراقی دانست و افزود: «سفر صدام به مسکو هم در همین قالب قابل‌تحلیل است. این را احتمالاً رسانه‌های خارجی گفته‌اند که هدف اصلی این سفر تأمین نیازهای داخلی عراق بوده و آن نیاز داخلی درواقع تقویت روحیه سربازان عراقی است که دربرابر اعزام کاروان‌های کربلا و نیروهای بسیجی از روحیة خوبی برخوردار نیستند. صدام با سفر به مسکو می‌خواسته وانمود کند که رژیم بعثی از حمایت دولت‌های بزرگ برخوردار است. ولی شما (خطاب به خبرنگاران خارجی) بهتر از همه می‌دانید که سفر صدام، سفری ناموفق بوده است و بدون شک سربازان عراقی و دستگاه حاکمه رژیم بعث باتوجه‌به تحولات منطقه، اعزام کاروان‌های کربلا و اوضاع داخل عراق، از روحیه خوبی برخوردار نیستند.»
آقای خرازی اعزام کاروان‌های راهیان کربلا را مهم‌ترین موضوع در تحولات منطقه و تزلزل رژیم بعثی دانست و افزود: «روزانه هزاران تن از سربازان ما عازم جبهه‌های جنگ هستند و شما خود را جای سرباز عراقی بگذارید که از تلویزیون می‌بیند و یا در اخبار می‌شنود که همین روزها خیل عظیم سربازان ایرانی - که هریک چند نفر عراقی را حریف هستند - الله‌اکبرگویان بر سر آنها هجوم خواهند آورد و این برای آنها خیلی اضطراب‌آور است. چراکه انتظار خطر و آماده‌باش صددرصد نیروهای عراقی و نگرانی از عملیات ما ازسویی و اعدام‌هایی که رژیم بعثی از نظامیان انجام می‌دهد از سوی دیگر، سبب تزلزل روحی نیروهای عراقی است.»
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ سومین عامل تزلزل روحی حاکمان عراق را روابط اخیر کشورهای منطقه با ایران اعلام کرد و گفت: «طبعاً وقتی رژیمی مستقل نبود و به کشورهای دیگر نیازمند بود، با قطع این نیازها پایه‌هایش سست می‌شود و به خود می‌لرزد.» وی افزود: «درست بعد از سفر صدام به مسکو، کشورهای سوریه و لیبی در بیانیة سه‌جانبة خود در طرابلس، محکم‌تر از همیشه از جمهوری اسلامی ایران حمایت کردند و این بدون شک در شکست روحیه عراق مؤثر است.»
آقای خرازی گفت: «شما طی هفته‌های اخیر و در همین روزها سفرهای بسیاری را به جمهوری اسلامی و از جمهوری اسلامی به خارج شاهد هستید. ما از این سفرها پیام‌های بسیاری دریافت می‌کنیم و بنابراین عراق از توافق‌های پشت پرده بر سر حکومت آینده عراق نگران است و مجموعه این عوامل سبب شده که رهبران رژیم عراق را به عکس‌العمل‌های دفاعی وادارد.»
آقای خرازی در پاسخ به سؤال خبرنگاری درباره تعداد و مدت اعزام رزمندگان گفت: «روزانه هزاران سرباز به جبهه‌های جنگ تحمیلی اعزام می‌شوند و این اعزام‌ها تا آغاز عملیات که به شرایط سیاسی و مسائل دیگر بستگی دارد، ادامه خواهد داشت چراکه حضور مردم ما در همه صحنه‌ها از ضروریات است.»
وی در پاسخ به سؤال یک خبرنگار خارجی درباره احتمال انتقال قدرت از صدام به طه یاسین رمضان و موضع ایران دراین‌زمینه گفت: «ما همواره بر تنبیه متجاوز به‌عنوان یکی از شروط جنگ تأکید کرده‌ایم(1)و این مسئله تنها به‌عنوان یک مرحله از رژیم بعدی عراق قابل‌بررسی است. اما حکومت آینده عراق را مردم این کشور باید تعیین کنند.»
دکتر خرازی درباره احداث دیوار بتونی 500 کیلومتری مورد ادعای عراق گفت: «ما این ادعا را تأیید نمی‌کنیم. آنچه که واقعیت دارد، خاکریز بلندی است که دشمن دربرابر خطوط دفاعی خود زده که از پشت آن می‌خواهد دفاع کند و بر فرض که دیوار بتونی هم وجود داشته باشد، برای ما مهم نیست. چراکه در عملیات گذشته ما از خطوط دفاعی غیرقابل‌تصوری گذشتیم که در آنها به عرض یک کیلومتر مین، مواد منفجره و سیم‌های خاردار کار گذاشته شده بود و سدی از مواد منفجره و ابزارآلات نظامی بود و ما آنها را شکستیم.»
آقای خرازی درباره نقش مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در سرنوشت آینده عراق گفت: «ما انتخاب اصلی را به خود مردم عراق واگذار می‌کنیم و طبعاً وجود مجلس اعلای انقلاب اسلامی به معنای دخالت در کشور عراق نیست. در مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق یک ایرانی هم عضو نیست و بنابراین اگر مردم عراق و این مجلس که نماینده مردم مسلمان عراق است، هر حکومتی را که برگزینند ازنظر ما قابل‌قبول است، ولی آنچه که ما می‌خواهیم طبیعتاً تنبیه متجاوز است.»(2)
1
رئیس‌جمهور در دیدار فرماندهان و مسئولان تیپ ویژه شهدا، توطئه در کردستان را پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تجربه‌ای بزرگ، حساس و بسیار دشوار خواند.
در این دیدار، فرماندهان تیپ ویژه شهدا برای اجرای هرگونه عملیات رزمی منظم یا نامنظم اعلام آمادگی کردند. سپس آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به ایثارگری‌های این تیپ در جبهه‌های کردستان، توطئه استکبارگران در کردستان را اولین تجربه تلخ پس از پیروزی انقلاب خواند و گفت: «استکبار از خیانت‌ها و غفلت‌ها در کردستان استفاده کرد تا هست و توان جمهوری
اسلامی را به سوی خود جذب کند. در معادلات استکبار اگر جمهوری اسلامی در خنثی‌سازی این توطئه موفق نمی‌شد معنایش این بود که گروهی گمراه بر بخشی از کشور اسلامی مسلط می‌شدند و یک اسرائیل جدید و یا حداقل پایگاهی دائمی برای فشار بر نیروها در منطقه ایجاد می‌کرد و اگر هم موفق می‌شد که جمهوری اسلامی را در کردستان سرگرم کرده بودند. اما عزیمت بهترین و مخلص‌ترین نیروهای انقلاب که رفتند و با دشمن و وسوسه او در اعماق جامعه مبارزه کردند، معادلات آنها را به هم ریخت و آن چیزی که می‌خواستند به نام کردستان برای جمهوری اسلامی به وجود آورند پس از اشتعال، به‌دست توانای رزمندگان خاموش شد.»
رئیس‌جمهور افزود: «ضدانقلاب در کردستان ازنظر مادی و معنوی شکست خورده است و اگر علف‌های هرزی در این خطه باقی مانده باشد به معنای ماندنی بودن آنها نیست و آن بدین معناست که کار شما ادامه دارد و اهمیت حرکت مبارزه برای خدا که شما انجام دادید، ارزش والایی دارد.»
رئیس شورای عالی دفاع در بخش دیگری از سخنانش افزود: «مردم کرد و اهل تسنن دیدند آن کسانی‌که دفاع از کُرد را ادعا می‌کنند همان کسانی هستند که خانه و اموالشان را غارت می‌کنند. در مقابل، باز دیدند نیروهای مؤمن و مخلص انقلاب را که از فرسنگ ها راه دور برای خدا و حفظ حریم زندگی آنها مبارزه می‌کنند و در کنار شما ایستادند.»
رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به آگاهی مسئولان قبل از پیروزی انقلاب به این نکته که امکان تجاوز به انقلاب نوپا ازسوی استکبار وجود دارد، گفت دشمن می‌خواست بدون اینکه خودش ضربه بخورد به انقلاب ضربه بزند. هم‌اکنون آن چیزی که دشمن از آن واهمه دارد این است که امروز رزمندگان ما در تمام جبهه آمادگی و تسلط دارند.(1)
1
آقای هاشمی رفسنجانی امروز ضمن سخنانی در جمع معاونان پرورشی و مربیان امور تربیتی وزارت آموزش‌وپرورش جنگ تحمیلی را موجب تکامل جامعه توصیف کرد.
روزنامه اطلاعات در گزارشی از این دیدار نوشته است: «آقای هاشمی با اشاره به مقاومت روزافزون امت حزبالله و عزیمت پرشور کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌های نبرد گفت: حوادث و تحولات اخیر، محکم بودن بنیان‌های جامعه ما را نمایان ساخت. وی گفت: کمتر ملتی است که بتواند پنج شش سال جنگ را تحمل کند و خم به ابرو نیاورد. ... جنگ دوم جهانی چهار سال به طول انجامید و افراد کثیری را از پای درآورد، ولی در این چند سال جنگی که رژیم عراق به ملت ما تحمیل کرد، ملت ما نه‌تنها روال عادی زندگی خود را حفظ بلکه آن را متکامل کردند اما چون این تکامل تدریجی است، کمتر احساس می‌شود.
نماینده امام در شورای عالی دفاع گفت: اگر امروز را با پنج شش سال پیش مقایسه کنید می‌بینید که دستگاه‌ها و ارگان‌های کشور دانشگاهها و مراکز دیگر حرکت و روند تکاملی خود را طی می‌کنند
1) 21. روزنامه کیهان، 9/10/1364، ص2.
و جنگ نتوانسته است این حرکات را متوقف کند، بلکه باعث تحرک بیشتر آن نیز شده است.
وی افزود: در کشورهای دیگر، جنگ عوارض و فسادهای بسیاری را به دنبال دارد و خانواده‌های آسیب‌دیده تبدیل به مراکز فساد برای نسل‌های بعدی می‌شوند. اما در اینجا خانواده‌های آسیب‌دیده تبدیل به مراکز انقلاب اسلامی و سمبل مقاومت و رشد شدهاند و همچون فولاد آبدیده در مقابل سختی‌ها می‌ایستند. همه می‌دانیم که بر مردم خرمشهر و قصرشیرین و غیره چه گذشت. عراقی‌ها همه‌چیز را برای آنها خراب کردند، اما اینها همواره مقاومت کرده و می‌کنند. جوان‌های ما از جبهه جز نور چیز دیگری نمی‌آورند و جبهه‌ها مرکز ساختن انسان‌ها شده است.»
به گزارش روابط عمومی مجلس: «در این دیدار آقای هاشمی رفسنجانی ضمن اشاره به وضعیت نظام آموزش در رژیم طاغوت و روند غرب‌زدگی و مذهب‌زدایی و آلوده کردن جوانان مملکت به فساد گفت: ما بعد از پیروزی انقلاب وارث وضع بدی در نظام آموزشی و تربیتی کشور بودیم و بخش وسیعی از مسائل و مقدسات پاک جامعه توسط نظام آموزش رژیم گذشته عمداً و با برنامه‌ریزی‌های حساب‌شده، آلوده شده بود. البته انتظار نداریم کاری را که آنها طی چند نسل بر سر مردم ما آوردند بتوانیم در یک نسل مرتفع و برطرف کنیم. وی تأکید کرد: باید محیط آموزشی تغییر یابد و آنچنان شود که جامعه ما و جوانان ما در یک محیط اسلامی همچون ماهی در آب غوطه‌ور شوند و همه شرایط و ضوابط رنگ اسلامی به خود بگیرد. البته این کار احتیاج به زمان طولانی دارد.»(1)
1
وزیر مشاور در امور خارجی امارات عربی متحده و هیئت همراه امروز با آقای هاشمی رفسنجانی دیدار کردند.
راشد عبدالله در این دیدار با اشاره به اینکه امارات اهمیت بسیار فراوانی برای این مذاکرات قائل است، اظهار امیدواری کرد که این روابط گسترش یابد و مشکلات مشترک مسلمانان با همکاری رفع شود. وی افزود: «ما با مواضع ثابتی که اتخاذ کرده‌ایم مایل به ایجاد روابط حسن همجواری می‌باشیم. تلاش می‌کنیم که با ایجاد تماس‌های بیشتر با برادران ایرانی زمینه‌های مناسب و صالحی برای دوستی و مودت بین دو کشور را فراهم سازیم. این مطلب را ما به‌وسیله "بیانیه مسقط" بیان کردیم و اینک ما به‌خاطر نحوه درک مسئولین جمهوری اسلامی از این بیانیه قدردانی می‌کنیم و امیدواریم که شما این فرصت را رها نکنید و رسوبات گذشته باعث نشود که شما آن را نادیده بگیرید. ...»
وی با اشاره به دعوت شیخ زاید حاکم امارات، اظهار امیدواری کرد که امارات روزی بتواند میزبان آقای هاشمی باشد.
1) 22. روزنامه اطلاعات، 10/10/1364، ص3.
سپس آقای هاشمی گفت: «با پیروزی انقلاب اسلامی ما توقع داشتیم که با برادران مسلمان خود همکاری جدیدی را شروع کنیم و برای اسلام و مسلمین خدمت نماییم. ما پیش از آنکه سیاستمدار و زمامدار باشیم یک طلبه و مبلغ اسلام هستیم، اما متأسفانه دشمنان ما موفق شدند ما را مشغول به مسائلی که نمی‌خواستیم بکنند. بسیاری از نیروها و اوقات ما در طول این پنج شش سال تلف شد. اینها همه به‌دست کسانی صورت گرفت که در منطقه اسلامی بوده و ظاهراً هم عرب بودند و هم همسایه ما، درصورتیکه می‌توانستند از انقلاب اسلامی به نفع خود استفاده‌های فراوانی ببرند.
کشورهای جنوبی خلیج فارس هم بااینکه ما مایل بودیم با آنان همکاری بیشتری نماییم، اما به‌نحوی در این جریان آلوده شدند. حال که به نظر می‌رسد بعضی از آن کشورها مایل‌اند با ما همکاری بیشتر داشته باشند، بهتر است که راجع به آینده بیشتر فکر شود. البته در میان کشورهای همسایه ما کشور امارات عربی متحده و آقای شیخ زائد نظرات بهتری نسبت به دیگران درمورد جمهوری اسلامی ابراز داشته‌اند. ما هم آن را فراموش نخواهیم کرد. به‌هرحال، ما هیچ قیدوشرطی برای همکاری با شما قائل نیستیم و می‌توانیم به هرچه که مصلحت دو طرف است، عمل کنیم و شما این مطلب را می‌توانید به سایر همکارانتان در شورای همکاری خلیج فارس بگویید.»
تصویر
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «حزب بعث عراق ماهیتاً نمی‌تواند با اسلام سازگار باشد، شما می‌دانید که آنها ایدئولوژی اسلامی ندارند، بلکه ضداسلام هستند. کشورهای ضد اسلامی در جاهای دیگر وجود دارند، اما در منطقه اسلامی وجود یک رژیم ضد اسلام صحیح نیست. بااین‌حال اگر آنها به دیگران کاری نداشتند، ما نیز متقابلاً کاری انجام نمی‌دادیم، ولی آنها آتش‌افروزی کردند و به این جنگ دامن زدند. ما در درجه اول انتظار داشتیم که مسلمانان منطقه در حل این مسئله طرف‌دار اسلام باشند نه طرف‌دار آتش‌افروز. شما هم معتقد به اسلام هستید و می‌دانید که اسلام نژاد را هم‌سنگ دین و عقیده قرار نمی‌دهد. ما هم به‌خاطر عرب بودن با کسی مخالفت نمی‌کنیم. اگر حالا مشکلات و موانع ارضی مانع همکاری شما با ما است،
حداقل بی‌طرفی مسئله قابل‌قبولی است و ما هم بیش از این از شما انتظار نداریم. چون شما از اول تاحدودی بی‌طرفی را رعایت کردید. البته منظور من همه کشورهای خلیج فارس است.
شما آگاهید که ایران امکانات زیادی دارد که بدون هیچ توقعی می‌تواند در راه همکاری شما و دیگر همسایه‌های جنوب به کار گیرد. با همکاری ما و شما مسلمانان سود فراوانی خواهند برد. اگر ما با یکدیگر همکاری جدی داشتیم قیمت نفت حدود ده دلار پایین نمی‌آمد.» آقای هاشمی در خاتمه بر ضرورت گسترش روابط دو کشور تأکید کرد.(1)
1
راشد عبدالله النعیمی امروز با میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز دیدار کرد. در این دیدار آقایان ولایتی وزیر امور خارجه، معیری معاون سیاسی نخست‌وزیر و فومنی سفیر ایران در امارات حضور داشتند.
وزیر مشاور در امور خارجی امارات ضمن مثبت خواندن مذاکراتش در تهران گفت: «این امر نشانه این است که ما می‌خواهیم روابط دوستانه دو کشور الگویی برای منطقه باشد. ... ما در منطقه قادر هستیم مسائل خود را با کمک یکدیگر حل کنیم.»
تصویر
سپس آقای موسوی با اشاره به این نکته که دوستی کشورهای منطقه می‌تواند ما را از بیگانگان بی‌نیاز کند، گفت: «ما همیشه دعوت به دوستی و حسن همجواری کرده‌ایم. ... ما سیاست‌های روشنی در منطقه داشته‌ایم و این سیاست‌ها را آشکارا اعلام نموده‌ایم. ما دوست داریم ابرقدرت‌ها در منطقه دخالت نکنند و اعتقاد داریم سیاست معقول برای همه کشورهای اسلامی این باشد که با همکاری یکدیگر مسائل خود را حل کنند.»
راشد عبدالله در پایان اظهار امیدواری کرد باتوجه‌به اینکه امارات در سال آتی مسیحی به عضویت شورای امنیت در خواهد آمد، دو کشور همکاری نزدیک‌تری در سازمان ملل داشته باشند.(2)
در دور دوم مذاکرات راشد عبدالله و دکتر ولایتی نیز به مسائل مهم جهان ازجمله فلسطین پرداخته شد. عبدالله وضعیت فلسطین را دردآور توصیف کرد و
آرمان فلسطین را موضوعی اسلامی دانست. دکتر ولایتی نیز مسئله فلسطین را موضوعی راهبردی برای ایران خواند که مردم و امام خمینی قبل از پیروزی انقلاب به آن توجه داشته‌اند و تاکنون نیز ایران دراینباره همکاری خوبی با سوریه و لیبی داشته است.(1)
1
سفر وزیر مشاور در امور خارجی امارات بازتابهای گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی داشت. رویتر بخشی از سخنان آقای هاشمی درباره تمایل ایران به بی‌طرفی کشورهای منطقه خلیج فارس درمورد جنگ ایران و عراق را نقل کرده است.(2)
خبرگزاری امارات در بازتاب این دیدار ضمن اشاره به اظهار امیدواری نخست‌وزیر ایران درخصوص اینکه این سفر درجهت کمک به اعاده صلح، نزدیک شدن دیدگاه‌ها و رفع مناقشات باشد، افزود: راشد عبدالله هم درباره خاتمه درگیری دو کشور ایران و عراق - که بر همه کشورهای منطقه تأثیر می‌گذارد - ابراز امیدواری کرد.(3)
رادیو اسرائیل نیز دراینباره گفت: «با آنکه هدف اصلی راشد عبدالله از این سفر بررسی امکان پایان بخشیدن به جنگ است، رسانه‌های حکومت اسلامی این مأموریت را نادیده گرفتند و به جای آن مناسبات متقابل را مورد تأکید قرار دادند.»(4)
روزنامه انگلیسی‌زبان گلف‌نیوز چاپ امارات نیز نوشته است: «راشد عبدالله در ملاقات با رهبران ایران اعتراف کرده است طول و ماهیت این درگیری نیاز به تلاش‌های بیشتر جهت تجدید اعتماد متقابل میان دو کشور درحال جنگ دارد، اما اگر پیام شیخ زاید رئیس امارات عربی متحده به هیئت نمایندگی ایران کمک کند تا روز دوشنبه آینده نوعی نرمش از خود نشان دهند و اگر سبب نوعی تفکر مجدد پیرامون روند جدیدی شود که مدتی است قریب‌الوقوع به نظر می‌رسد خود یک پیروزی محسوب می‌شود.»(5)
2
مقامات چند کشور منطقه و برخی کشورهای مسلمان خواستار توقف جنگ ایران و عراق شدند.
به گزارش خبرگزاری قطر، راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات از ایران و عراق خواست به نداهای صلح پاسخ مثبت دهند. وی پایان یافتن جنگ را به نفع دو طرف درگیر و به نفع کشورها و مردم منطقه و افزایش توانایی‌های ملت‌های عرب و مسلمان در مقابل دشمن مشترک اعلام کرد. عبدالله در جمع سفیران عرب در ایران با اشاره به تلاش‌های کشورهای عضو شورای همکاری برای پایان دادن به جنگ، تأکید کرد که این کشورها مصمم هستند کوشش‌های خود را ادامه دهند.(6)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد که وزیر خارجه هند به‌منظور تلاش برای پیدا
1) 25. همان.
2) 26. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، صص 12 - 11، تهران - خبرگزاری رویتر، 8/10/1364.
3) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، ص16، تهران - خبرگزاری امارات، 9/10/1364.
4) 28. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/10/1364، ص14، رادیو اسرائیل، 8/10/1364.
5) 29. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، صص 11 - 10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/10/1364.
6) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، صص 17 - 16، ابوظبی - خبرگزاری قطر، 8/10/1364.
کردن راه‌حلی تازه برای جنگ ایران و عراق به کشورهای خلیج فارس و ازجمله کویت مسافرت خواهد کرد. از سوی دیگر، سخنگوی وزارت خارجه هند گفت که سفر به کویت به دعوت وزیر خارجه کویت و تنها در چارچوب روابط دوجانبه هند و کویت انجام می‌شود.
نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه با نقل خبرهای مذکور افزوده است: «ظاهراً انتشار خبر دعوت کویت از وزیر خارجه هند در آستانه سفر به تهران که توسط کویت و احتمالاً سایر کشورهای عربی خلیج فارس درجهت اعمال فشار بر هند دررابطهبا جنگ تحمیلی صورت می‌گیرد، [درصدد است] نه‌تنها موضوع کمیسیون مشترک را تحت‌الشعاع جنگ تحمیلی قرار دهد بلکه هند را نیز به طریقی وادار به طرح موضوع جنگ در مذاکرات و درنتیجه ایجاد خلل در رابطه ایران و هند نماید. ظاهراً مقامات هند نیز به این امر واقف‌اند.»(1)
جبهه آزادی‌بخش ملی الجزایر در لایحه سیاست عمومی کنگره فوق‌العاده خود که در پایان هفتة گذشته به تصویب رسیده از ادامه جنگ ایران و عراق ابراز نگرانی کرده و در پیامی از دو کشور خواسته است که «شرایط لازم را جهت ایجاد راه‌حل صلح‌آمیز برای این جنگ ویرانگر و تحقق صلح و برادری میان خود فراهم آورند.»(2)
نجم‌الدین کارلومان رئیس پارلمان ترکیه نیز در یک نشست مطبوعاتی که در دوحه تشکیل شد از ادامه جنگ عراق و ایران ابراز تأسف نمود و درمورد لزوم تشدید تلاش‌های جاری جهت پایان دادن به این جنگ تأکید کرد. وی گفت کشورش در چهارچوب سازمان کنفرانس اسلامی به کوشش‌های خود برای پایان دادن به این جنگ ادامه می‌دهد.(3)
لیبی و سودان هم در پایان اولین اجلاس کمیسیون مشترک خود در طرابلس در بیانیه‌ای از ادامه جنگ ایران و عراق ابراز تأسف کرده و خواستار تلاش‌های بیشتر برای پایان دادن به این بحران شدهاند.(4)
از سوی دیگر، نخست‌وزیر مالزی در ملاقات با وزیر مذهب عراق که از آن کشور دیدن می‌کند گفته است به‌علت ثمربخش نبودن فعالیت‌های کمیته صلح کنفرانس اسلامی دررابطهبا جنگ ایران و عراق، قصد دارد پیشنهاد انحلال این کمیته را مطرح نماید. نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه ایران با اعلام خبر مذکور افزوده است که ماهاتیر محمد حدود یک ماه پیش درارتباط‌با کمیته صلح قصد سفر به جمهوری اسلامی ایران را داشت که ایران با این سفر مخالفت کرد.(5)
1
طرح نمایندگان سنای امریکا برای جلوگیری از فروش هلیکوپترهای امریکایی به عراق، با تلاش وزارت خارجه و وزارت جنگ امریکا متوقف شد.
هفته‌نامه هوانوردی و تکنولوژی فضایی امریکا در شماره اخیر خود فاش کرد که نمایندگان وزارت خارجه و وزارت جنگ امریکا توانسته‌اند از ارائه طرح پیشنهادی سه تن از نمایندگان
1) 31. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 177/3، 8/10/1364، صص 2 و 3.
2) 32. روزنامه اطلاعات، 8/10/1364، ص14.
3) 33. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1364، رادیو مسقط (عربی) 9/10/1364، ص4.
4) 34. خبرگزاری جمهوری اسلامی، تلکس ویژه، 8/10/1364.
5) 35. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 177/3، 8/10/1364، صص 8 - 2.
به مجلس سنای این کشور برای ممانعت از صدور هلیکوپتر به عراق، جلوگیری کنند. در این طرح نمایندگان خواسته‌اند که از صدور 45 فروند هلیکوپتر بل 214 اس.تی به عراق جلوگیری شود. کمپانی امریکایی بل قراردادی به ارزش حدود 200 تا 275 میلیون دلار به امضا رسانده است که براساس آن، این هلیکوپترها و قطعات یدکی آن را به عراق بفروشد. عراق همچنین سفارش 24 هلیکوپتر530 اف به کارخانه مک دانل داگلاس هیوز داده است.
مدیران صنایع امریکا - که نمایندگی آنها را وزارت خارجه و جنگ امریکا در مخالفت با طرح یادشده به عهده گرفتند - می‌گویند: چنانچه عراق نتواند از امریکا هلیکوپترهای یادشده را بخرد، همچنان به خرید هلیکوپترهای ای.اس332 سوپر پوما ساخت فرانسه ادامه خواهد داد.(1)
1
ایران با پیشنهاد شوروی برای سفر قائم‌مقام وزیر خارجه‌اش به تهران موافقت کرد.
به نوشته نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، درپی پیشنهاد شوروی برای سفر قائم‌مقام وزارت امور خارجه شوروی به تهران، سفیر این کشور در تهران امروز به وزارت امور خارجه فراخوانده شد و سرپرست اداره دوم سیاسی موافقت ایران را با این سفر به وی اعلام کرد.
سفیر شوروی ضمن استقبال از این موضوع، آن را به نفع هر دو کشور و ثمربخش خواند و درخواست کرد تا تبلیغات ضد شوروی در ایران کاهش یابد. وی افزود که برای مثبت بودن نتایج این سفر لازم است این تبلیغات صورت نگیرد.
سرپرست اداره دوم سیاسی نیز به گام‌های مثبت جمهوری اسلامی ایران که اخیراً درجهت توسعه مناسبات دو کشور انجام شده و نیز فعالیت‌های جدی ایران در تأمین امنیت سفارت و جان اتباع شوروی و کنترل احساسات ضد شوروی مردم در نمازجمعه اخیر تهران و رفتار مثبت مقامات ایران با شوروی اشاره کرد.
سفیر شوروی متقابلاً درمورد حفاظت از سفارت آنها و کنترل امنیتی تأسیسات شوروی در ایران در جمعه گذشته سپاسگزاری کرد و گفت امیدواریم کمکم این کارهای مثبت نتایج بزرگی در بهبود روابط دو کشور بدهد.
گفتنی است که رادیو مسکو روز شنبه 7/10/1364، بعد از سخنان اخیر مقامات ایران، در تفسیری کوشید تصویری روشن و مثبت از روند روابط ایران و شوروی ارائه دهد. در این تفسیر ضمن بیان ضررهای جنگ، به بی‌معنی بودن جنگ و اصطلاح همیشگی مسکو"جنگ بی‌معنی" اشاره‌ای نشده بود.(2)
1
فرانسه در ادامه تلاش برای تنش‌زدایی در روابطش با ایران هیئت دیگری به تهران اعزام می‌کند.
کاردار فرانسه در تهران، امروز در دیدار با مدیرکل روابط اقتصادی وزارت امور خارجه ایران ضمن اظهار تأسف از سوءتفاهم‌هایی که در روابط دو کشور وجود دارد، ابراز امیدواری کرد که مشکلات موجود به‌نحوی مطلوب حل شود. وی گفت که فرانسه آماده هر نوع همکاری اقتصادی با ایران است و دراین‌زمینه هیئتی را به ریاست ژاک مارتن جهت مذاکره درمورد وام یک میلیارد دلاری و سایر اختلافات مالی دو کشور به ایران اعزام می‌کند. نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در ادامه گزارش خود دراینباره نوشته است: «در پاسخ اظهار شد از مسافرت هیئت فرانسوی استقبال می‌شود و نکات زیر یادآور گردید:
امید است مسافرت هیئت مذکور به حل اختلافات مالی فیمابین منجر گردد.
نمایندگان اعزامی از فرانسه برای حل‌وفصل اختلافات دارای اختیارات تام باشند.
لیست شرکتهای فرانسوی که با شرکت‌ها و مؤسسات ایرانی دارای اختلافات مالی می‌باشند قبلاً تهیه و به مقامات ایران تسلیم شود.
پس از پایان هر جلسه از مذاکرات صورت‌جلسه‌ای تنظیم و توسط طرفین امضا گردد.
کاردار فرانسه در پاسخ گفت که مراتب را به مقامات فرانسوی گزارش خواهد کرد و اظهار امیدواری نمود که با حل اختلافات مالی، روابط دو کشور توسعه یابد. وی خاطرنشان کرد که شرکتهای فرانسوی با نگرانی بسیار مسائل مربوط به اختلافات ایران و فرانسه را پیگیری می‌کنند و آماده‌اند به‌محض بهبود روابط دو کشور فعالیت خود را شروع کنند.
بنا به اطلاع سفارت فرانسه در تهران قرار است هیئت فرانسوی روز جمعه 3 ژانویه 1986 (13 دی 1364) به تهران وارد شده و از روز شنبه مذاکرات با سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران را آغاز نمایند.
نخستین دوره مذاکرات درخصوص اختلافات مالی در آبان سال جاری در ژنو آغاز شد و دور دوم مذاکرات در اوایل آذر در تهران ادامه پیدا کرد. هیئت فوق‌الذکر برای سومین دور مذاکرات وارد تهران خواهد شد.»(1)
2
ابهام و گمانه‌زنی درباره عوامل انفجار دفترهای هواپیمایی اسرائیل در فرودگاه‌های رم و وین ادامه دارد. درحالی‌که ساف شرکت در این اقدام را رد کرده است، رسانه‌های غربی، گروه‌های فلسطینی، لیبی، ایران و سوریه را متهم کردهاند و رئیس سرویس مخفی ایتالیا محل آموزش تروریست‌ها را ایران و نخست‌وزیر اسرائیل مرکز تروریسم را لیبی اعلام کرد. رادیو ریاض نیز این انفجارها را توطئه اسرائیل خواند. به گزارش خبرگزاری آلمان، مصر از بیانیه سازمان
1) 38. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 180/3، 11/10/1364، صص 2 و 3.
آزادی‌بخش فلسطین (ساف) درباره شرکت نداشتن ساف در این انفجارها حمایت کرده است. روزنامه مصری الاهرام ضمن اعلام اینکه ساف خود را ملزم به رعایت اعلامیه قاهره می‌داند، لیبی را متهم به برنامه‌ریزی و تأمین مالی چنین اقداماتی کرده است.(1)
هفته‌نامه بیلدام سونتاگ چاپ آلمان‌غربی با نسبت دادن این دو انفجار به گروه فلسطینی ابونضال، نوشته که قذافی برای اجرای چنین اقداماتی سالانه 32 میلیون دلار به ابونضال می‌دهد.(2)
ابوایاد مرد شماره 2 ساف اعلام کرد که کسانی که 18 نفر را در فرودگاه‌های رم و وین کشتند، از مخالفان سازمان فتح بوده و قصد مخدوش کردن ساف را داشته‌اند.(3)
به گزارش یونایتدپرس، از 4 مهاجم این دو حادثه 3 نفر کشته شدهاند و یک نفر باقیمانده خود را عضو الفتح و لبنانی و 19 ساله معرفی کرد و گفت ما اسرائیل را نابود می‌کنیم. در پای دو یادداشتی که از فرد باقیمانده و یکی از مهاجمان کشته‌شده به دست آمده، امضای گروه "شهدای فلسطین" درج شده است و در آنها آمده که دست به این اقدام زده‌اند تا مبارزه علیه صهیونیسم و امپریالیسم جان تازه‌ای بگیرد و این آغاز جنگ کماندویی جدیدی است.(4)
آدمیرال مارتینی رئیس سرویس مخفی ایتالیا، ادعا کرد که پایگاه تعلیم این تروریست‌ها در ایران و مسئولیت کشتار در فرودگاه‌های رم و وین، متوجه تهران است. وی گفت که تروریست‌ها ازطریق دمشق وارد رم شدهاند و بدون شک وابسته به گروه ابونضال هستند. همه مطبوعات ایتالیا ادعاهای مقامات مختلف ایتالیا را درمورد مسئولیت لیبی، سوریه و ایران در این دو انفجار به چاپ رسانده‌اند.(5)
به گزارش یونایتدپرس، اسحاق رابین وزیر جنگ اسرائیل گفت که تمام شواهد حاکی‌از اجرای این دو حمله به‌دست گروه ابونضال است. وی تقاضای امریکا درمورد خودداری اسرائیل از اقدام تلافی‌جویانه را رد کرد و گفت آنچه را در جنگ علیه تروریسم حیاتی بدانیم، عمل می‌کنیم.(6)
شیمون پرز نخست‌وزیر اسرائیل نیز گفت که درحال‌حاضر مرکز تروریسم بین‌المللی در لیبی قرار دارد. وی با متهم کردن ساف در این دو انفجار، تروریسم را تفکیک‌ناپذیر دانست و گفت اسرائیل در هرکجا با تروریسم مبارزه می‌کند.(7)
از سوی دیگر، رادیو ریاض گفت: «سوءقصدهای روز جمعه در فرودگاه وین و رم به‌وسیله اسرائیل طرح‌ریزی شده تا به این بهانه بتواند به عملیات نظامی علیه فلسطینی‌ها دست بزند، ... این سوءقصدها برای حمله به فلسطینی‌ها در کشورهای عرب به‌ویژه سودان و یمن شمالی خواهد بود.»(8)
1) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، ص29، قاهره - خبرگزاری آلمان‌غربی، 8/10/1364.
2) 40. همان، ص7، بن - خبرگزاری فرانسه.
3) 41. روزنامه کیهان، 8/10/1364، ص2.
4) 42. روزنامه اطلاعات، 8/10/1364، ص16.
5) 43. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 285، 9/10/1364، صص 28 - 27، رم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/10/1364.
6) 44. روزنامه اطلاعات، 9/10/1364، ص20، بیت‌المقدس - یونایتدپرس.
7) 45. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، صص 30 - 29، بیت‌المقدس - خبرگزاری فرانسه، 9/10/1364.
8) 46. روزنامه جمهوری اسلامی، 9/10/1364، ص2.
1
رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، صبح روز یکشنبه با مارشال وایلی رئیس انجمن همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی امریکا با عراق، در بغداد ملاقات کرد. به گفته رادیو عراق در این ملاقات که سفیر امریکا در بغداد نیز حضور داشت، همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی میان مؤسسه‌های عراق و امریکا و چگونگی گسترش آن بررسی شد.
گفتنی است روابط امریکا با عراق که از یک سال پیش علنی شده، از آغاز جنگ تحمیلی همواره رو به گسترش بوده و رژیم صدام در طول تجاوز خود به جمهوری اسلامی از کمک‌های سیاسی و نظامی امریکا سود جسته است.(1)
از سوی دیگر، سفیر عراق در الجزیره روز یکشنبه در دیدار با رئیس مجلس شورای خلقی الجزایر نامه کتبی رئیس مجلس عراق را تسلیم وی کرد. در این دیدار درباره آخرین تحولات جنگ عراق با ایران نیز گفتوگو شد.(2)
2
یک روز پس از امضای موافقتنامه صلح میان گروه‌های شبه‌نظامی لبنان در سوریه، سران این گروه‌ها امروز جداگانه و دسته‌جمعی با حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه دیدار کردند.
رئیس‌جمهور سوریه در این دیدار ضمن تبریک به لبنانی‌ها، گفت این موافقتنامه بدون همکاری همه قابل‌اجرا نیست. حافظ اسد افزود که سوریه برای انتقال لبنان از دوره بحرانی در کنار مردم این کشور خواهد ایستاد. وی هدف سوریه را حفظ وحدت ملی و تمامیت ارضی لبنان اعلام کرد.
از سوی دیگر، درحالی‌که ایلی حبیقه رئیس کمیته اجرایی نیروهای شبه‌نظامی مسیحی امروز در هتل شرایتون دمشق به خبرنگاران گفت از روند گفت‌وگوها بسیار خرسند است، سمیر جعجع رئیس ستاد نیروهای مسیحی در مراسم پایان دوره افسران جدید شبه‌نظامیان مسیحی در سخنانی گفت: «نمی‌توان صلح را در سالن اجتماعات یا پایتخت‌های دول بیگانه ایجاد کرد.» این اولین واکنش تند شبه‌نظامیان مسیحی لبنان به موافقتنامه صلح به شمار می‌رود.(3)
3
حزبالله لبنان خواستار مبارزه تا آزادی کامل جبل عامل و قدس شریف از اشغال اسرائیل شد.
به گزارش واحد مرکزی خبر از بیروت: «انقلابیون مسلمان لبنانی در منطقه جبل عامل خواستار تداوم بخشیدن به مبارزه با اسرائیل و عوامل دست‌نشانده محلی آن تا آزادی کامل اراضی اشغالی شدند. سیدعباس موسوی یکی از علمای حزبالله لبنان در مراسمی در منطقه آزادشده صدر در جنوب لبنان، ضمن تأکید بر تداوم مقاومت تا آزادی کامل جبل عامل و
قدس شریف خواستار شرکت همگانی کشورهای اسلامی در امر مقاومت ضد صهیونیستی شد و گفت موجودیت اسرائیل براساس تجاوز به دیگران طرح‌ریزی شده و علت شکست رژیم‌های عربی این است که پیوسته مواضع آسیب‌پذیری اتخاذ می‌کنند.
وی با اشاره به مقاومت ضد صهیونیستی در داخل فلسطین اشغالی گفت: «مبارزه‌ای که با بهره‌گیری از ساده‌ترین ابزار و سلاح‌ها داخل کرانه غربی و منطقه اشغالی غزه درحال اوج‌گیری است از نتایج نفوذ مقاومت اسلامی در جنوب لبنان می‌باشد.»(1)
1
مطبوعات ایران و گروه‌های مصری، سلیمان خاطر را قهرمان خواندند و پارلمان کویت خواستار آزادی او شد.
به گزارش یونایتدپرس از مصر، سلیمان خاطر - که گروه‌های مخالف به او "قهرمان ملی مصر" لقب داده‌اند - در 5 اکتبر 1985 (13 مهر 1364) به روی اسرائیلی‌ها در صحرای سینا آتش گشود و 7 نفر از آنها را کشت. حسنی مبارک به‌عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح مصر، حکم محکومیت سلیمان خاطر را امضا می‌کند. سلیمان خاطر در دفاعیات خود گفت که اسرائیلی‌ها به منطقه ممنوعه صحرای سینا وارد شده بودند و به هشدارهای او مبنی‌بر دور شدن از آن محل توجه نکردند. اما دادگاه نظامی این اظهارات را رد کرد و گفت حضور اسرائیلی‌ها در آن محل خطری محسوب نمی‌شده است. گروه‌های اسلامی و چپ‌گرای مصر در روزهای اخیر علیه محاکمه سلیمان خاطر به تظاهرات گسترده‌ای دست زده بودند.
در همین حال، سفیر اسرائیل در مصر اعلام کرد که به عدالت مصری‌ها دررابطهبا محکوم کردن سلیمان خاطر اعتماد دارد.
مطبوعات مصری مخالف، نوشته‌اند که اسرائیلی‌ها در صحرای سینا به روی پرچم مصر تف انداخته و سپس آن را پاره کردهاند. این مطبوعات عمل سلیمان خاطر را اقدامی میهن‌پرستانه برای دفاع از حیثیت و ملیت مصر به حساب می‌آورند.
از سوی دیگر، پارلمان کویت از حکومت مصر خواسته است که سلیمان خاطر را آزاد کند. این پارلمان با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که محکوم کردن سلیمان‌خاطر هدیه خوبی برای دشمن صهیونیستی است.(2)
به گزارش رویتر، مطبوعات ایران سلیمان خاطر مأمور پلیس مصر را به‌عنوان قهرمان مورد ستایش قرار دادند و پیش‌بینی کردند که سایر مصریان از وی سرمشق خواهند گرفت. مطبوعات ایران این اقدام را به ترور انور سادات رئیس‌جمهور سابق مصر توسط مبارزین اسلامی تشبیه کردند.(3)
1
در ادامه بررسی تلاش‌های یگانهای سپاه پاسداران برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، امروز اقدامات و مشکلات تیپ 33 المهدی(عج) و لشکر5 نصر با حضور فرمانده کل سپاه و مسئولان این یگانها و قرارگاه‌های مربوطه بررسی شد.
فرمانده کل سپاه در ابتدای حضور در پادگان تیپ 33 المهدی(عج)، در مراسم صبحگاه رزمندگان و مسئولان این تیپ درباره اهداف و انگیزه‌های انقلاب اسلامی، پیروزی خون بر شمشیر در نهضت امام حسین(ع) و در نهضت امام خمینی و مقاومت مردم ایران در دوران جنگ سخن گفت و اعزام گسترده کاروان‌های کربلا را اولین نشانه پیروزی در سال مقاومت اعلام کرد و توجه رزمندگان را به رعایت نکاتی برای پیروزی در عملیات جلب کرد. (ضمیمه دارد)(1)
پس از صبحگاه جلسه‌ای با حضور محسن رضایی، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح)، ابراهیم سنجقی، سیدمهدی مبلغ، اکبر غمخوار، سلیمی، محمدجعفر اسدی (فرمانده تیپ 33 المهدی(عج)، حسین اسلامی (مسئول طرح و عملیات تیپ33) و چند تن از فرمانده گردان‌های رزمی و فرمانده گردان ادوات تیپ33 تشکیل شد. در ابتدا به اهمیت مأموریت تیپ 33 و منطقه آن که در جناح چپ عملیات (نزدیک دهانه اروندرود) واقع شده اشاره و تأکید شد که عمده نیروهای این تیپ باید با پیشروی در عمق، عقبه دشمن را تهدید کنند. از سوی دیگر، گفته شد که باتوجه‌به احتمال هشیاری دشمن درمورد عملیات خودی - که دراین‌صورت عراقی‌ها پیش‌بینی می‌کنند پشتیبانی نیروهای ایران ازسمت دهانه اروندرود انجام خواهد شد - ارتش عراق تلاش خواهد کرد این دهانه را حفظ کند و جلو پشتیبانی نیروها را از این محور بگیرد.(2)
در ادامه فرمانده تیپ33 المهدی(عج) گزارش کلی از اقدامات و وضعیت تیپ بیان کرد و گفت که نیروهای شناسایی این تیپ بارها با عبور از اروند خط و ساحل دشمن را شناسایی
تصویر
کردهاند. محمدجعفر اسدی افزود: ما 9 گردان رزمی داریم که 3 گردان در خط هستند، یک گردان آموزش شنا و یک گردان آموزش تاکتیک می‌گذرانند، یک گردان در سایت و بقیه در امیدیه هستند. یک گردان ادوات، یک گروهان مهندسی و یک گردان (+) یگان دریایی داریم که یگان دریایی و ادوات ما در منطقه هور و خرمشهر خط پدافندی دارند. به‌دلیل مأموریت‌هایی که در دو منطقه مذکور داریم، کار در منطقه اروند از پریشب شروع شده است.» وی با اشاره به اینکه در خرمشهر 10 کیلومتر خط داریم، رسیدگی و اجرای مأموریت در سه منطقه را مشکل خواند.
وی تیپ المهدی را از جنبه تجهیزات مهندسی در مضیقه اعلام کرد و افزود که در یک سال گذشته هیچ دستگاه مهندسی به این تیپ داده نشده است. در ادامه، حسین اسلامی مسئول طرح و عملیات تیپ المهدی(عج) در گزارشی از بررسی منطقه مأموریت تیپ در کنار اروند گفت: «از نهر ابتر تا کناره کشتی رفتیم و منطقه و کمین‌ها را دیدیم. با نوع زمین، چولان‌ها و نیزارهای جلو خط آشنا شدیم و تا جایی‌که دید داشتیم رفتیم. روز بعد هم از روی دکل به کل منطقه توجیه شدیم و پشت سنگرهای دشمن را هم دیدیم. حدود ظهر بود که در آن زمان وضعیت دید خوب بود. سنگرهای دشمن با چشم عادی دیده می‌شد.» وی افزود که وضعیت جاده‌ها در منطقه خودی نامناسب است و در انتقال نیرو و تدارکات اشکالات بسیاری به وجود خواهد آورد.
در اینجا محسن رضایی سؤال کرد مهندسی شما چه کار می‌کند؟ محمدجعفر اسدی پاسخ داد: «اینجا مهندسی نداریم. مهندسی ما در خرمشهر و هور درگیر است. ما از همان روز اول نامه نوشتیم که ما را از جای دیگر رها کنید که بیاییم اینجا کار کنیم. ما همه نیروی کیفی‌مان در هور گرفتار است.» محسن رضایی به فرمانده تیپ المهدی(عج) تأکید کرد که کار عقب است باید جاده‌ها را سریع درست کنید. حسین علایی هم افزود که جاده‌ها باید دوطرفه شود و ارتفاع آن افزایش یابد تا در حالت مدّ، آب جاده‌ها را نگیرد. محمدجعفر اسدی هم گلایه کرد که هنگام دادن امکانات، یگان ما را تیپ محسوب می‌کنند و زمان دادن مأموریت، کارهای سنگین‌تر از لشکر به ما واگذار می‌شود.
در ادامه جلسه، محسن رضایی از فرماندهان گردان‌های تیپ33 که منطقه مأموریت این تیپ را بررسی کرده بودند، خواست که نتایج بررسی‌شان را بیان کنند. صادق صالحی که از نهر قاسمیه و بالای دکل و از نهر حاج‌محمد منطقه دشمن را دیده بود، گفت فقط خط اول دشمن دیده می‌شد. گاهی نفرات دیده می‌شدند، ولی سلاح‌هایشان نه. کمپرسی‌ها کار می‌کردند و
خاکریز می‌زدند. وی افزود هنگام مدّ، آب منطقه خودی را می‌گیرد و به‌راحتی قابل‌تردد نیست.
رضا بدیعی فرمانده یکی دیگر از گردان‌های تیپ33 گفت که یک شب از نهر ابتر با قایق جلو رفتیم و نرسیده به اروند، بالای ساحل رفتیم. با وضعیت زمین و جزرومد آشنا شدیم و چون مهتاب بود خط دشمن را دیدیم. فردایش نیز از نهر حاج‌محمد، پیاده داخل نیزارها رفتیم و از روی دکل جلو خط دشمن را دیدیم. سنگرهای دشمن 500 تا 800 متر از آب اروند فاصله دارد.
محمد خسروی فرمانده یکی دیگر از گردان‌های تیپ المهدی(عج) ازجمله نتایج بررسی خط دشمن را آشنایی با استحکامات دشمن در این منطقه اعلام کرد و گفت منطقه مأموریت تیپ33 چون انتهای خط دشمن است میله‌های سه‌پایه در این منطقه خیلی بیشتر از جاهای دیگر است.
قنبری مسئول ادوات تیپ33، در ادامه جلسه کمبود سلاح و مهمات برای اجرای مأموریت‌ها را ازجمله مشکلات این تیپ اعلام کرد و محسن رضایی به اکبر غمخوار از مسئولان لجستیک سپاه و نیز سیدمهدی مبلغ از مسئولان ستاد نیروی زمینی تأکید کرد که نیازهای این تیپ را تاحد امکان برطرف کنند. وی همچنین به فرمانده قرارگاه نوح گفت که مسئولان ادوات لشکرهای ثارالله و 19 فجر و تیپ المهدی(عج) کمیته‌ای تشکیل دهند، تجارب را به همدیگر منتقل کنند و وسایلی را هم که لشکرهای دیگر (به ابتکار خود) درست کردهاند به تیپ المهدی(عج) هم بدهند. مسئولان مهندسی این سه یگان هم با آقای سلیمی (از مسئولان مهندسی) جلسه بگذارند که کارها بررسی و کنترل شود.
باتوجه‌به تأخیر تیپ المهدی(عج) در شروع کار و کمبود زمان، محسن رضایی در ادامه جلسه بر افزایش سرعت کارها، تقسیم کارها و مشخص شدن مأموریت گردان‌های مختلف (خطشکن، پیشروی و پاک‌سازی‌کننده، پدافندکننده) و مأموریت واحدهای ادوات و مهندسی تأکید کرد. وی گفت ظرف یک هفته، وضعیت پنج موضوع اساسی؛ یعنی عبور و شکستن خط، پاک‌سازی، پدافند، ادوات و مهندسی را بحث و بررسی و تمام کنید و آماده مانور در زمین مشابه شوید. وی افزود: ما هفته آینده می‌آییم باید کل تیپ؛ یعنی گردان‌ها و واحدهای ادوات، ارتباطات و مخابرات را ببینیم و با فرماندهان گردان‌ها و گروهان‌ها جلسه بگذاریم.
فرمانده کل سپاه همچنین بر ضرورت آمادگی گردان ادوات و اهمیت استفاده از آتش‌های منحنی (خمپاره‌ها) در منطقه عملیات آتی برای پیشروی و پاک‌سازی تأکید کرد.
در پایان جلسه، فرمانده تیپ33 المهدی(عج) از دیگر مشکلات این تیپ را کمبود استخر سرپوشیده برای آموزش شنای رزمندگان ذکر کرد و گفت یک گردان درحال آموزش شنا و 5 گردان دیگر منتظر استخر برای آموزش هستند. محسن رضایی از مهدی مبلغ خواست که برای یافتن استخر مناسب اقدام کند. مبلغ گفت همه‌جا بسیج شده و دارند آموزش می‌دهند، اگر جای جدیدی پیدا شود راهگشا است. فرمانده کل سپاه از آقای سلیمی نیز خواست که امکان سرپوشیده کردن استخرهای استان خوزستان را برای آموزش بررسی کند.(1)
1) 2. سند شماره 17358/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی تیپ33 المهدی(عج) (9/10/1364، پادگان المهدی(عج)، نوار شماره 16973)، صص 28 - 1).
فرمانده کل سپاه بر این عقیده است که تردیدها مانع فعالیت یگانها - آنچنان که باید - شده است. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم(ص)، نظر محسن رضایی را دراینباره - که بعد از جلسه با تیپ المهدی(عج) ابراز شد - چنین نقل کرده است: «شک و تردید مانع فعالیت نیروهاست و این به‌خاطر امیدوار نبودن به نصرت الهی است. مسئله شک و تردید و ابهام در عملیات بدر به ما ضربه زد.» اما محمد درودیان (راوی مرکز) بعد از این نقل‌قول، دلایل دیگری را برای این تردیدها نوشته است: «مسئله مقدورات و مشکلات و معضلات عملیات و اینکه یک بار منتفی شده و نیز اقدامات آماده‌سازی در هور، ازجمله مسائلی است که موجب شک و تردید شده است.»(1)
1
دومین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم(ص) سپاه) در محل استقرار لشکر5 نصر و برای بررسی میزان پیشرفت کار و آمادگی این لشکر برای عملیات در منطقه فاو عصر امروز با حضور فرمانده کل سپاه، مسئولان قرارگاه کربلا و مسئولان لشکر5 نصر تشکیل شد.(2)
در آغاز جلسه فرمانده لشکر5 نصر به معرفی مسئولان واحدهای لشکر5 نصر پرداخت. درپی آن، فرمانده کل سپاه به حضور نداشتن فرماندهان گردان‌های رزمی این لشکر اعتراض کرد. باقر قالیباف دلیل آن را اعزام آنان همراه نیروهایشان برای آموزش شنا و دیر مطلع‌شدن از تشکیل این جلسه اعلام کرد. محسن رضایی این دلایل را نپذیرفت و گفت در این جلسه باید عبور از اروند و شکستن خط توسط کسانی که می‌خواهند خودشان این کار را بکنند، بحث می‌شد. وی سؤال کرد که فرمانده گردان‌ها به مأموریتشان توجیه شدهاند؟ قالیباف پاسخ داد: «بله، خط حدهایشان مشخص شده، رفتند خط را دیدند. راهکارها، مسئول تیم‌ها و نیروی تخریب مشخص شدهاند. در این فرصت ده روز که لشکر توجیه شده است، هم تحویل گرفتن خط بود، هم انتقال (تجهیزات) مهندسی، جاده‌کشی، تعیین مأموریت و هم سازماندهی گردان‌ها به‌موازات هم انجام شده است. ... تقسیم کار هم شده. ما یک روز خودمان فرمانده
1) 3. سند شماره 1109/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 48 - 47.
2) در این جلسه محسن رضایی، عباس محتاج، احمد غلامپور، سیدمحمدتقی رضوی (جانشین فرمانده مهندسی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص))، محمدابراهیم سنجقی، غلامرضا محرابی (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا)، احمد سیاف‌زاده (مسئول عملیات قرارگاه کربلا)، علی زاهدی (فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع))، محمدباقر قالیباف (فرمانده لشکر5 نصر) و مسئولان واحدهای لشکر5 نصر: آخوندی (واحد تخریب)، خضرایی (اطلاعات عملیات)، فرومندی (معاون فرمانده لشکر5)، قرایی (ترابری)، نائب (حفاظت)، نجاتی (ادوات) و ساعدی (توپخانه) شرکت داشتند.
گردان‌ها را بردیم؛ خط حدهایشان را مشخص کردیم، توجیه شدند، دیدند. این چند روز هم که هوا خراب بوده است، اصلاً کسی نتوانسته روی دکل برود. مرتب باران بوده و اصلاً نمی‌شد در منطقه کاری بکنیم.»
محسن رضایی با بیان اینکه ما این هفته باید با حضور فرماندهان گردان‌ها مسائل عبور و شکستن خط و پاک‌سازی را بحث می‌کردیم و کنار می‌گذاشتیم، مباحث جلسة بعدی با لشکر5 نصر را در هفته آینده چنین برشمرد: عبور و شکستن خط؛ پاک‌سازی؛ پدافند؛ نقش ادوات در شکستن خط، پاک‌سازی و پدافند؛ مهندسی خط پدافندی؛ آموزش؛ آموزش غواصی؛ آموزش حمل وسایل سنگین و کل بحث آموزش. وی افزود منطقه‌ای مشابه منطقه مأموریت پیدا و آماده کنید که هفته بعدتر انشاءالله مانور لشکر را ببینیم.
در ادامه جلسه، فرمانده لشکر5 نصر به تشریح اقدامات انجام‌شده پرداخت و گفت: باتوجه‌به کمبود فرصت، همه واحدهایی که اجازه توجیه داشتند به منطقه بردیم و در حین تغییر و تحول خط، شروع به برنامه‌ریزی کردیم. اولین کار، فعالیت‌های مهندسی، ترمیم و اتصال جاده‌ها، پرکردن نهرها و... بود که شبانه‌روز کار می‌کنند. در حین کار چند نفر از نیروهای اطلاعات و... با آتش خمپاره مجروح شدند. چند فرمانده گردان باتجربه و قدیمی را مسئول گردان‌های خطشکن گذاشته‌ایم. مسئول تیم‌ها مشخص شده، با فرمانده گردان‌ها درمورد شکستن خط جلسه گذاشته‌ایم. از هر گردان خطشکن یک گروهان غواص در نظر گرفته‌ایم. محل آموزش و تمرین را هم تقاطع کارون و بهمنشیر مشخص کرده‌ایم که شبیه منطقه عملیات است، اما به‌دلیل حضور نیروهای بومی در منطقه که مشغول کشاورزی هستند، تمرین و آموزش غواصان شروع نشده است. این کار ما ده روز عقب افتاده است. البته قرار شده از امشب مردم بیرون بروند.
درپی این اظهارات، محسن رضایی تأکید کرد: «یا همین امروز فردا تمام بشود (انتقال مردم بومی)، یا یک جای دیگر سریع شروع به کار کنید؛ یک لحظه هم عقب نیفتد.»
فرمانده لشکر نصر درباره اقدامات مهندسی گفت جاده‌های محدوده ما تا پشت خط آمده است، طوری‌که وانت‌نیسان شب‌ها تا پشت خط می‌آید. تانک هم می‌شود پشت خط برد. ما دهانه نهرها را بسته‌ایم که هنگام مدّ، آب داخل زمین‌ها نیاید. زمین خشک شده است. مسئولان ادوات هم توجیه شدهاند که سلاح‌های خود را مستقر کنند. تانک اینجا خیلی مؤثر است به ما واگذار شود که بیاوریم در خط مستقر کنیم. توپخانه‌مان تازه دیروز توجیه شده، ولی ادوات کارهایش را کرده است. کارهای مهندسی هم به‌خوبی پیش رفته است. مهندسی باید 5/4 کیلومتر خاکریز بزند، ولی توان ندارد. طرح مانور ما هنوز مشخص نشده، نمی‌دانیم چند سطحة پی.ام.پی
می‌توانیم استفاده کنیم و چگونه این سطحه‌ها باید در اروند کشیده شود؛ با چه کِشنده‌ای. مهندسی ما آمادگی و آموزش لازم را برای نقل‌وانتقالات تجهیزات سنگین از رودخانه ندارد.
در اینجا محسن رضایی دراینباره از محمد تقی رضوی (جانشین فرماندهی قرارگاه مهندسی) پرسید که چه می‌کنید؟ آقای هاشمی دستور داده که سطحه‌ها را واگذار کنید. سطحه‌ها باید گرفته شود (از ارتش) و مهندسی لشکرها شروع به آموزش و تمرین کنند. آقای رضوی پاسخ داد: «آموزش با سطحه‌ها را در کارون با یکی دو تیپ شروع کرده‌ایم.» فرمانده کل سپاه به آقای رضوی تأکید کرد که با حضور مهندسی لشکرها، مسئولان جهاد و مسئولان لشکر مهندسی کمیته عبور تشکیل دهید، طرح بدهید، روی زمین کار کنید، بحث کنید، طوری‌که اگر هفته آینده از آنها سؤال شد، بتوانند جزئیات را جواب بدهند.
از سوی دیگر، ازجمله تجهیزات سنگینی که محسن رضایی تأکید داشت بعد از شروع عملیات در اولین فرصت به غرب اروندرود منتقل شود، دستگاه کانال‌کن بود. وی گفت این دستگاه هر ساعت یک کیلومتر کانال می‌کند و در اولین ساعات حضور رزمندگان در غرب اروند، چنین کانالی جان‌پناه مناسبی برای آنهاست.
فرمانده لشکر5 نصر درمورد انتقال تجهیزات به منطقه مأموریت این لشکر در شرق اروند گفت که تاکنون تعدادی دستگاه مهندسی (کمپرسی، لودر و گریدر) به این منطقه آورده‌ایم و یک کامیون ده‌چرخ که اتاق بزرگ و دیواره بلند دارد آماده کرده‌ایم که هر شب سه قایق به این منطقه منتقل و در نهرها استتار کنیم. محسن رضایی درمورد استتار کامل قایق‌ها و جلوگیری از پی بردن هلیکوپترهای شناسایی دشمن به وجود قایق‌ها تأکید کرد. غلامرضا محرابی نیز درباره احتمال پی بردن رادارهای رازیت دشمن به وجود قایق‌ها هشدار داد. قالیباف اطمینان داد که چون قایق‌ها بدون موتور به منطقه منتقل و با دست در نهرها جابه‌جا می‌شود و موتور آنها بعداً نصب می‌گردد، رادار رازیت به وجود آنها پی نمی‌برد. وی پیشنهاد استتار قایق‌ها را زیر نخل‌ها رد کرد و گفت اینجا پر از موش است، قایق‌ها را سوراخ می‌کنند.
در ادامه، برادر نجاتی مسئول واحد ادوات لشکر5 نصر درباره وضعیت ادوات توضیح داد: اخیراً 3 موشک‌انداز مالیوتکا به ما داده‌اند. 12 خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، 12 خمپاره‌انداز81 میلی‌متری، حدود 27 خمپاره‌انداز60 میلی‌متری و 6 قبضه مینی‌کاتیوشا داریم. خدمه برای به‌کارگیری 20 خمپاره‌انداز120 میلی‌متری را داریم.
محسن رضایی در این جلسه نیز تأکید کرد که در این منطقه به‌دلیل تنگی معابر دشمن تیرهای منحنی اثر و کارایی خوبی دارد و به فرمانده لشکر5 گفت چون شما در جناح شمالی منطقه عملیاتی قرار گرفته‌اید و قوای دشمن برای ورود به منطقه درگیری و پیشروی به‌سمت
جنوب از منطقه مأموریت شما عبور می‌کنند، شما با استفاده از خمپاره‌ها و مینی‌کاتیوشا به‌خوبی می‌توانید آنها را منهدم کنید، طوری‌که نیروهایی که برای پاتک به‌طرف پایین می‌روند روحیه‌شان خرد شود و سازمانشان پاشیده شود و توان پاتک را از دست بدهند.
وی تأکید کرد که آتش مناسبی علیه دشمن طرح‌ریزی کنید، مهمات هم به شما می‌دهند.
درباره مأموریت واحد تخریب لشکر5 برای رفع موانع، باتوجه‌به تأخیر در واگذاری مأموریت به این لشکر و کمبود فرصت برای شناسایی و آمادگی، فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه کربلا دستور داد که مسئولان واحدهای تخریب یگانها با هم جلسه بگذارند و تجارب و اطلاعات را سریع به یکدیگر منتقل کنند.
لشکر5 نصر با کمبود نیروی کادر و فرمانده در رده گردان به پایین مواجه است. فرمانده این لشکر دراینباره گفت: الآن ما 6 گردان داریم، 6 گردان دیگر هم امروز اعزام شدهاند، کادر لازم را برای اینها نداریم، چه کنیم؟ یک گردان 400 نفره که باید حداقل 24 نیروی کادر داشته باشد با 10 نفر کادر می‌آید. تازه یازده هزار نفر را برگردانده‌اند و ده هزار نفر اعزام شدهاند. وی همچنین ازجمله کمبودهای لشکر نصر را لباس غواصی اعلام کرد و گفت: حداقل نیاز به 300 دست لباس غواصی داریم، اگر کمتر باشد، دیگر روی غواص نباید حساب کرد، باید فکر دیگری برای شکستن خط بکنیم.(1)
در ادامه جلسه - که بعد از نماز مغرب و عشا و سخنرانی فرمانده کل سپاه برای کادرهای لشکر5 نصر تشکیل شد(2)- بحث‌های دیگری درباره آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات انجام گرفت که مهم‌ترین آنها نکاتی بود که محسن رضایی دراینباره بیان کرد. وی به فرمانده قرارگاه کربلا گفت که کار لشکر5 به‌دلیل دیر آمدن به منطقه و رفتن نیروهایشان به آموزش عقب است. امکاناتی که قرار است تهیه شود، زودتر به این لشکر داده شود. آقای رضوی فعال شود و جلساتی میان مهندسی‌های لشکرهای نصر، عاشورا، نجف، امام حسین(ع) و تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) برگزار کند.
فرمانده کل سپاه به حاضران گفت کارهای بسیاری باقی مانده که باید انجام شود، اما این کارها در طول هم نیستند، بلکه در عرض یکدیگرند بنابراین می‌توان کارها را سازماندهی کرد و همزمان انجام داد. اگر سازماندهی شود، همه مسائل به‌سرعت حل می‌شود. مثلاً کارهای مهندسی لشکر: یک لشکر برای انتقال تجهیزات باید اسکله داشته باشد. در جایی‌که باتلاقی یا نیزار است باید فرش باتلاق پهن کند. لشکر قرارگاه می‌خواهد؛ محل بُنه و محل ادوات
می‌خواهد؛ جاده‌هایش را باید آماده کند؛ برای عبور، تجهیزات می‌خواهد؛ ساحل‌سازی لازم است در ساحل خودی و دشمن و پس از عبور ... کارهای بسیاری لازم است که همه باید فهرست شود و برای انجام دادن آن برنامه‌ریزی شود.
محسن رضایی در پایان بر توجه به غافلگیری و حفاظت تأکید بسیار کرد و گفت: «علت اینکه ما این مسائل و جزئیات را می‌گوییم این است که نمی‌خواهیم تنها به اصل غافلگیری توجه کرده باشیم. بنابراین حالا که مجبوریم دقت را بالا ببریم پس غافلگیری را برادران باید با تعهد و ایمان خودشان حفظ کنند. اگر به کسی می‌خواهید بگویید باید از آقای محتاج اجازه بگیرید و آقای محتاج هم از ما اجازه می‌گیرد که چه کسانی را باید توجیه کرد. هرچه به هرکس گفته می‌شود، فقط به خود آن شخص گفته می‌شود، فکر نکند که مثلاً به گردانش گفته‌اند. برای گفتن به هر کس باید اجازه بگیرید.»(1)
1
درپی جلسات روز گذشته و امروز فرمانده کل سپاه پاسداران با چهار یگان از یگان‌هایی که مأموریت آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو را دارند و پی بردن به کندی سرعت آماده‌سازی‌ها، وی در جلسه امشب با تعیین سیاست‌های کلی عملیات آتی و تأکید بر استفاده از تجارب عملیات بدر و ضرورت برنامه‌ریزی برای اجرای همزمان بسیاری از اقدامات آماده‌سازی، مسئولان نیروی زمینی سپاه پاسداران را مأمور رفع مشکلات و برنامه‌ریزی برای تسریع کارها کرد.(2)
در آغاز جلسه، محسن رضایی گفت که ما باید انشاءالله از تجارب عملیات بدر در این عملیات استفاده کنیم. در بدر وقت بسیاری صرف بحث در قرارگاه‌ها شد و ابهام‌ها و تردیدها مانع شد که کار سریع‌تر جلو برود و به رده‌های پایین کشیده شود. در این عملیات به لطف الهی باید بتوانیم کارها را حل کنیم و آنجایی که ممکن است کارها پشت دیوارهای ابهام برخی‌ها گیر کند باید بتوانیم مسائل را حل کنیم و به هدف برسیم. برای این کار باید قرارگاه خاتم رفتار خیلی حساب‌شده، دقیق و پرتلاش داشته باشد، چون کار بسیار وسیع و خیلی عظیم است. برای اینکه هم سرعت را افزایش دهیم و هم اصول غافلگیری را رعایت کنیم، باید حجم کار را در روز یا حجم کار را در ساعت بالا ببریم. الآن بحث‌های عبور، شکستن خط،
1) 5. سند شماره 17356/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر5 نصر (9/10/1364، مقر لشکر5 نصر، نوار شماره 16975)، صص 17 - 13.
2) در این جلسه محسن رضایی، سیدعلی حسینی تاش، محمدابراهیم سنجقی، سیدمهدی مبلغ، محمد باقری، حسن شفیع‌زاده، اکبر غمخوار، علی عساکره (مسئول ادوات نیروی زمینی سپاه)، علیرضا عندلیب (از مسئولان مهندسی)، و محمد درودیان حضور داشتند.
پاک‌سازی و پدافند را داریم. برای کارهای ادوات، توپخانه، مهندسی، انتقال امکانات به منطقه، انتقال تجارب به همدیگر، ایجاد وحدت میان نظرها و برای تأمین و تدارک و بهداری نیروها احتیاج به یک سازمان کار و یک سازمان رزم غیر از سازمان معمولی است. ما یک وقت تشکیلاتی داریم که به‌صورت عادی سازمان و اجتماع نظامی ما را حفظ می‌کند یا آن را رشد می‌دهد، اما با آن سازمانی که باید برای کار بسیج شود فرق می‌کند. الآن ما به لشکرها گفتیم، فرمانده گردان‌ها را توجیه کردند. در هر جلسه‌ای که می‌رویم، می‌بینیم در تدارکات، مهندسی، حفاظت، انتقالات، آموزش، در همه اینها مشکلات وجود دارد. این مشکلات همین‌طور می‌ماند و نتیجه می‌شود که اصلاً یک حالت ضعف و سستی سراسری در این بدنه وجود دارد. برای اینکه این از بین برود، باید واحدهای نیروی زمینی دقیقاً جلسه بگذارند. در هر جلسه‌ای که می‌رویم شرکت می‌کنیم، اینها به‌صورت دستورالعمل دربیاید و ابلاغ بشود و هر 48 ساعت یک بار واحدهای نیروی زمینی دقیقاً پیگیری کنند؛ یعنی یک شیوه و یک روش کار درست کنیم. این هفته قرار بر بحث پاک‌سازی بود که البته روشن شد که لشکرها خوب توجیه نشده بودند، فرمانده گردان‌ها توجیه نبودند و لذا نتوانستند چیزی خوبی را به ما ارائه بدهند. ما بحث اینها را در بحث هفته آینده ادغام کردیم که بحث پاک‌سازی و بحث پدافند و ادوات و آموزش و اینها را باید هفته آینده انجام بدهند. پس شما خط شکستن و عبور را هم در همان جا برای ما بحث کنید. بعد از مباحث هفته آینده هم هر لشکری به‌طور کامل باید در مانور شرکت بکند تا مسائلش بیرون بیاید. متناسب با این، قرارگاه خاتم باید برنامه‌ریزی بکند. اول اینکه این برنامه‌ها به لشکرها ابلاغ بشود. همین‌طور برای شروع انتقالات و چگونگی آن باید یک سازمان کاری به وجود بیاید که از خاتم تا لشکرها و گردان‌ها را در برگیرد و مراقبت و نظارت و هدایت در این امر انجام شود و برای این کار هر 48 ساعت یک بار در نیروی زمینی جلسه بگذاریم و موارد را پیگیری کنیم و ببینیم گیرهای کار کجاست، چه امکانی نرسیده است، چه مسئله‌ای گفته نشده است تا سریع تصمیم گرفته بشود.
وضعیت فعلی نشان می‌دهد که الآن یک به هم ریختگی در برنامه‌ها وجود دارد. قرارگاه نیروی زمینی الآن باید با حفظ تشکل خود، کنترل را به دست بگیرد و کارها را زمان‌بندی بکند، البته با مشورت و نظرخواهی از خود یگانها باشد. چون نمی‌خواهیم منطقه شلوغ بشود، باید از افزایش تعداد یگانها پرهیز کنیم و لشکرها را تقویت کنیم. یعنی اگر قرار است مثلاً یک توپخانه‌ای را ببریم در لشکر بگذاریم، تحت امر خود لشکر بگذاریم. ادوات می‌خواهیم ببریم، تحت امر خود لشکر بگذاریم. برای اینکه کنترل را قوی‌تر کنیم و از تردد و ناهماهنگی کم بکنیم، باید همین یگانها را مبنا بگذاریم و آنها را تقویت بکنیم و امکانات به آنها بدهیم.
همه این کارها را هم می‌شود به‌موازات هم پیش برد. به فرماندهان قرارگاه گفتیم که بین گردان‌های خطشکن لشکرهای فجر و ثارالله(ع) تیپ المهدی(عج) جلسه بگذارند که باهم بحث کنند و تجارب را به همدیگر منتقل بکنند. در این جلسات از عملیات نیروی زمینی باید حداقل یک نفر شرکت کند. ... بین گردان‌های خطشکن، بین گردان‌های پاک‌سازی کننده، بین گردان‌های پدافند کننده، بین گردان‌های مهندسی در هر قرارگاهی جلسه گذاشته شود. همه اینها را می‌شود به‌موازات هم پیش برد، اما اگر به‌دلیل عدم برنامه‌ریزی همه اینها در طول هم قرار بگیرند که اول بیاییم آموزش را تمام کنیم و کنار بگذاریم و بعد بیاییم تدارکات بگذاریم، آن موقع می‌بینیم که زمان بسیار طولانی خواهد شد. ... برای اینکه از زمان استفاده بکنیم، باید کارها در عرض پیش برود. برای اینکه در عرض پیش برود، باید سازماندهی کار متناسب با تقسیم کار و گروه‌های کار با تیم‌های کار یا کمیته‌های کار باشد و بعد ازطریق جلسات مداوم و مراقبت، این کمیته‌ها را به هم وصل بکنیم و بتوانیم جمع‌بندی درست داشته باشیم.
نیروی زمینی باید بگوید کی شروع و کی تمام کنند، یعنی هدایت متمرکز است. به اجرا بستگی دارد، هرچه نتوانستند، خود نیروی زمینی انجام بدهد. این را از چه طریقی می‌فهمیم؟ اینکه 48 ساعت به 48 ساعت مرتب با این قرارگاه‌ها جلسات باشد و بفهمیم که مسائل اینها چقدر پیشرفت کرده است.
فرمانده کل سپاه در ادامه به موضوع توزیع وسایل مورد نیاز یگانها پرداخت و گفت که سیاست‌های توزیع اقلام دقیق مشخص نیست و دراینباره واحدها، سپاه‌ها و فرماندهی دیدگاه‌های متفاوتی دارند که در عمل گیج‌کننده است. بحث دراینباره هم به نتیجة خاصی نینجامیده است. وی از مسئولان نیروی زمینی سپاه خواست که این موضوع را هم مشخص کنند.
محسن رضایی دربارة سلاح و مهمات و تجهیزات دیگر گفت باید تعداد خمپاره‌های 120 میلی‌متری لشکرها را به 20 قبضه و تیپ‌ها را به 15 قبضه برسانیم. مهمات آن را هم تا 200 هزار گلوله توزیع کنیم. همه مینی کاتیوشاها را هم توزیع کنید به‌ویژه به لشکرهای 5 نصر، 25 کربلا و 31 عاشورا که در شمال منطقه مأموریت دارند. خمپاره‌های 120 میلی‌متری ارتش را هم بگیرید و تحت امر این سه یگان بگذارید.
در ادامه، اکبر غمخوار یکی از مسئولان لجستیک درمورد لباس غواصی - که همه یگانهای مأمور در این عملیات اعلام نیاز کردهاند - گفت به هر یگان می‌توانیم حدود 40 دست لباس بدهیم تا با موجودی که دارند به حدود 100 دست برسد. محسن رضایی گفت که این تعداد که فقط در آموزش غواصان مصرف می‌شود. وی تأکید کرد که به‌هرصورت باید لباس غواصی تهیه شود. اکبر غمخوار هم به نام شخصی اشاره کرد که برای خرید لباس غواصی به خارج رفته است.
در ادامه جلسه، موضوع آموزش و مشکلات آن و عقب‌ماندگی و تأخیر برخی یگانها مطرح شد که مسئول آموزش گفت به یگانها ابلاغ شده تا 25 دی آموزش‌ها به اتمام برسد. همچنین گفته شد نبودن گلوله‌های رسام و منور، آموزش‌های نظامی رزمندگان را با مشکل مواجه کرده است. اکبر غمخوار گفت خریداری شده است، ولی محسن رضایی گفت فرصت نیست فعلاً از ارتش بگیرید. همچنین ضرورت واگذاری سلاح برای آموزش، ازجمله موشک مالیوتکا مورد تأکید قرار گرفت. تقاضای قرارگاه نوح و یگانهای این قرارگاه درمورد تانک و زدن خط اول دشمن با استفاده از تانک نیز مطرح شد که محسن رضایی گفت که اکثر یگانها باید تا 48 ساعت اول عملیات در ساحل خودی تانک داشته باشند، تعدادی هم به منطقه غرب اروندرود منتقل شود. در ادامه درباره موجودی تانک یگانها و نیاز آنها بحث شد. مسئول ستاد نیروی زمینی سپاه هم گفت که دراین‌زمینه داریم کار می‌کنیم.
از مشکلات دیگر، سستی زمین منطقه است که یگانها را برای زیرسازی محل استقرار قبضه‌های ادوات با دشواری روبهرو کرده است، دراینباره علیرضا عندلیب از مسئولان مهندسی سپاه گفت طرحی تهیه کرده و به یگانها داده‌ایم که با اجرای آن مشکل حل می‌شود. عکس‌برداری از منطقه عملیاتی نیز ازجمله موارد ضروری برای شناسایی وضعیت منطقه عملیاتی بود که گفته شد به سرهنگ بابایی مسئول عملیات نیروی هوایی ارتش گفته شده است که اقدامات لازم را دراین‌زمینه انجام دهد.(1)
1
گزارش بررسی و شناسایی اسکله العمیه، خور عبدالله، اطراف دهانه اروندرود و وضعیت جریان آب در این نقاط در جلسه شامگاهی قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران مطرح و به بحث گذاشته شد.(2)
در آغاز جلسه، فرمانده کل سپاه درباره اقدامات شناسایی در منطقه دریایی خلیج فارس و خور عبدالله سؤال کرد. در پاسخ، حبیب آغاجری (فرمانده ناو تیپ کوثر از نیروی دریایی سپاه پاسداران) با اشاره به اینکه شناسایی‌ها بیشتر برای طرح یونس1 (طرح عملیات روی اسکله العمیه) بوده است، گفت که اسکله العمیه، اسکله‌ای شبیه اسکله آذرپاد ایران در خارک است. روی این اسکله حدود 14 قبضه توپ‌های 23 و 57 میلی‌متری و تیربار مستقر است و حدود
1) 6. سند شماره 17400 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آماده‌سازی عملیات والفجر8 (9/10/1364، قرارگاه خاتم(ص)، نوار شماره 16977)، راوی: محمد درودیان، صص 21 - 1.
2) در این جلسه محسن رضایی، حسین علایی، عزیز جعفری، عباس محتاج، محمد باقری، ابراهیم سنجقی، مهدی مبلغ، محمدجعفر اسدی، حبیب آغاجری، اکبر غمخوار و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه) حضور داشتند.
20 سنگر روی آن وجود دارد و نیروی مستقر روی آن 60 تا 70 نفر تخمین زده می‌شود. وی افزود: نیروهای شناسایی چند بار تاحدود 2 مایلی این اسکله رفته‌اند، ولی هنوز نتوانسته اند خود را به اسکله برسانند. برای تشخیص مسیر جزرومد در این منطقه نیز چند بار غواصان رفته‌اند ولی هر بار مسیری متفاوت بوده است و هنوز نتوانسته‌اند از نقطه رهایی تا اسکله را با جریان جزرومد به‌طور مستقیم طی کنند تا به اسکله برسند. قرار است در روزهای آینده به‌وسیله طناب‌کشی این کار را بکنند. شب‌ها در مسیر شناسایی سکوهای البکر و العمیه حداقل 4 ناوچه عراقی وجود دارد که روی آنها سلاح دوشکا نصب کردهاند.
در ادامه، حسین علایی فرمانده نیروی دریایی افزود با اینکه غواصان فاصله 4 مایلی میان دو بویه (چراغ دریایی) را بارها رفته‌اند و تمرین کردهاند، ولی با استفاده از جریان جزر آب نتوانسته‌اند به العمیه برسند، لذا قرار شده که با قایق کانوی موتوردار در روزهای آینده زیر این اسکله بروند و آن را به‌طور کامل شناسایی کنند.
حبیب آغاجری در پاسخ به سؤال دوم محسن رضایی درباره وضعیت ساحل خور عبدالله گفت آنجا زمینی باتلاقی است که در زمان مدّ، آب روی آن قرار می‌گیرد. وی در پاسخ به اینکه آیا استفاده از تعداد زیادی قایق برای پیشروی به‌سوی العمیه امکان‌پذیر است، گفت که الآن قایق‌های صیادی از گوشه العمیه به‌راحتی رفت‌وآمد می‌کنند. سرعت قایق نیز بستگی به وضعیت دریا دارد؛ درصورتیکه دریا آرام باشد با حداکثر سرعت می‌توان رفت. هواشناسی هم حدود 10 ساعت قبل می‌تواند وضعیت دریا را پیش‌بینی کند. باتوجه‌به وضعیت جوّی نامناسب هوا در این منطقه، رادیو کویت هر روز وضعیت هوا را گزارش می‌کند که ما از آن استفاده می‌کنیم. وی افزود در زمستان دریا معمولاً طوفانی‌تر است.
فرمانده نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از قایق تأکید کرد که در دریا حتماً باید از قایق‌های دوموتوره استفاده کرد چون اگر اشکالی در موتور پیش آمد و یک موتور از کار افتاد، بتوان با موتور دیگر به نقطه مناسبی رسید. وی افزود قایق‌های موجود برای آبهای ساکن (مثل هور) مناسب است، ولی قایق دریایی باید ازنظر شکل بدنه طوری باشد که به‌راحتی سوار موج شود. همچنین گفته شد قایق‌ها نمی‌توانند از 200 متر به ناوچه‌ها نزدیک‌تر شوند، چون ناوچه‌ها با ایجاد موج آنها را غرق می‌کنند.
در ادامه جلسه، درباره چگونگی علامت‌گذاری مسیر دریایی برای جلوگیری از گم شدن قایق‌ها، چگونگی برخورد و درگیری با ناوچه‌های دشمن و سلاح مناسب برای آن و انواع قایق‌ها و شناورهای مناسب برای تردد در دریا با سرعت و گنجایش مناسب و نیز جذب نیرو برای فعالیت‌های دریایی بحث شد.(1)
1) 7. سند شماره 17373/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه گزارش شناسایی اسکله العمیه، خور عبدالله و وضعیت خلیج‌فارس (9/10/1364، قرارگاه خاتم(ص)، نوار شماره 16976)، راوی: محمد درودیان، صص 30 - 1.
تصویر
1
فرمانده سپاه جنوب نیروی زمینی سپاه پاسداران (کربلا)(1)امروز دستورالعمل نقل‌وانتقال وسایل سنگین در منطقه فدک (خسروآباد، شرق اروندرود، غرب بهمنشیر) را به یگانهای تحت امر قرارگاه کربلای2 ابلاغ کرد.
این دستورالعمل بر مبنای محدودیت زمانی 30 روزه برای انتقال همه امکانات مورد نیاز یگانها و قرارگاه‌ها به منطقه عملیاتی و نیز رعایت اصول حفاظت اطلاعات برای جلوگیری از هشیاری دشمن تنظیم و منطقه تردد به دو منطقه زرد و قرمز تقسیم شده است.
در منطقه زرد جاده اهواز - خرمشهر و جاده مارد برای تردد تجهیزات سنگین یگانهای تحت امر قرارگاه کربلا مشخص شده و در منطقه قرمز (اروند)، هریک از دو جاده خسروآباد و جاده قفاص (شمال بهمنشیر) به تردد 4 یگان اختصاص یافته است.
در این دستورالعمل تأکید شده که تردد تریلی‌ها فقط در شب باید انجام شود و ستون بیش از 4 تریلی ممنوع گردیده و به کامیون‌ها اجازه تردد در روز نیز داده شده است. به هر یگان باتوجه‌به مأموریت، سهمیه مشخصی از تردد اختصاص یافته؛ برخی روزانه 5 دستگاه و برخی 10 دستگاه. زمان حرکت وسایل سنگین نیز ساعت 6 بعدازظهر (حرکت از مبدأ یا اردوگاه) و بازگشت به اردوگاه (حضور در اردوگاه) ساعت 6 صبح و حداکثر سرعت 70 کیلومتر و حرکت در جاده‌های در معرض دید دشمن با چراغ خاموش اعلام شده است که برای جلوگیری از سوانح، این جاده‌ها فانوس‌گذاری می‌شود. همچنین خواسته شده که برای انتقال هر محموله وسیله‌ای که بیشترین پوشش را تأمین کند در نظر گرفته شود، مثلاً ایفا برای قایق؛ کامیون برای قایق، توپ، ادوات و سنگر؛ تریلی چادردار برای پل و ...
در این دستورالعمل اضافه شده که برای حسن اجرای مقررات استتار و حفاظت، هیئتی از قرارگاه متشکل از نمایندگان واحدهای طرح عملیات، تدارکات و حفاظت اطلاعات مأمور می‌شوند.(2)
2
واحد حفاظت اطلاعات سپاه جنوب نیروی زمینی سپاه امروز در گزارشی به فرماندهی این سپاه به مواردی از تحرکات و اقدامات خودی در منطقه خسروآباد و بهمنشیر که موجب کاهش حفاظت و افزایش هشیاری دشمن می‌شود، اشاره کرده است.
در این گزارش به افزایش تردد نیروهای خودی و فعالیت دستگاههای مهندسی در منطقه خسروآباد کنار نخلستان؛ ورود یک نیروی بومی به مقر توپخانه برای کسب اطلاعات (بنا به اظهار خودش) و دستگیری وی؛ انتشار خبری در میان برخی افراد نظامی و بومی مبنی‌بر اینکه
در این منطقه قرار است عملیات شود؛ و توقف یک دستگاه کفی حامل یک بیل هیدرولیکی کنار جاده خسروآباد و عکس‌برداری هواپیمای دشمن از آن، اشاره شده است.
در این گزارش همچنین درباره تخلیه اهالی بومی منطقه آمده است: «تخلیه در سرتاسر منطقه به‌شدت ادامه دارد و کمپرسی‌ها در برگشت از منطقه، مردم را که به نوبت منتظر هستند، سوار می‌کنند. روز 8/10/1364، حدود 1000 نفر از اهالی منطقه جلو بخشداری ابوشانک برای گرفتن وسیله خروج از منطقه تجمع کرده بودند. اکثر مردم از علت تخلیه اطلاعی ندارند، فقط می‌گویند دستور از تهران است و به‌دلیل نداشتن امکانات و مسکن از دستور تخلیه خیلی ناراحت هستند. جاده جنوبی بهمنشیر به‌دلیل تردد واحدهای جهاد، اداره راه و تردد مردم بسیار شلوغ است.»(1)
1
هواپیماهای ارتش عراق امروز به چند شهر و منطقه عملیاتی تجاوز و حمله کردند. همچنین یک هواپیمای میگ25 عراقی نیمه‌شب جزیره خارک را بمباران کرد. این حملات خسارتی نداشت.
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از اهواز، در طول هفته جاری، فعالیت‌های شناسایی و تحرکات هوایی دشمن و حمله هوایی به مراکز تجمع نیرو افزایش یافته است. بنا بر این گزارش، قرارگاه کربلا امروز 17 بار هدف حمله هوایی قرار گرفت که بمب‌ها به اطراف قرارگاه اصابت کرد.(2)هواپیماهای عراقی امروز به شهرهای آبادان و خرمشهر نیز تجاوز کردند که با اجرای آتش سلاح‌های پدافند هوایی ناچار به فرار شدند. این هواپیماها هنگام فرار بمب‌های خود را روی چند روستای اطراف خرمشهر ریختند.(3)یک مرکز تجمع نیروهای خودی در اطراف صالح‌آباد ایلام نیز هدف بمباران هواپیماهای عراقی قرار گرفت.(4)
امروز همچنین هواپیماهای عراقی سه بار در ساعت‌های 8:40، 9 و 16 به حریم هوایی شهرستان ارومیه تجاوز کردند که این حملات با اجرای آتش دفاع هوایی رزمندگان دفع شد. شهر ایلام و شهرستان گیلان‌غرب نیز به‌ترتیب در ساعت‌های 10:55 و 11 مورد تجاوز چند هواپیمای عراقی قرار گرفتند. این هواپیماها دیوار صوتی را بر فراز این مناطق شکستند و درنهایت با مقابله واحدهای پدافند هوایی گریختند.(5)
در ادامه حملات مداوم هواپیماهای عراقی به جزیره خارک، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 23:25 نهم دی‌ماه، یک هواپیمای میگ25 ارتش عراق 4 بمب روی جزیره خارک فروریخت. این 4 بمب به خشکی اصابت کرد که هیچ خسارت جانی و مالی نداشت.(6)
ارتش عراق درباره حملات هوایی امروز خود در اطلاعیه نظامی شماره 2068 اعلام کرد که نیروی هوایی عراق در ادامه حملات علیه افراد و تجهیزات دشمن، در شب گذشته و امروز در بخش عملیاتی شرق بصره (سپاه سوم) و شرق دجله (سپاه ششم) با اجرای 95 مأموریت جنگی، هدف‌های خود را به‌طور مستقیم مورد حمله قرار داده است.(7)
1) 9. سند شماره 11353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: حفاظت اطلاعات سپاه جنوب، 9/10/1364.
2) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره287، 11/10/1364، ص4.
3) 11. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 133، 10/10/1364، ص1.
4) 12. دفتر سیاسی سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 77، 17/10/1364، ص5.
5) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره286، 10/10/1364، صص 4 - 3.
6) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، ص5.
7) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، ص1.
ارتش عراق همچنین در اطلاعیه نظامی شماره 2069 اعلام کرد که هواپیماهایش در ساعت 23:20 نهم دی‌ماه با حمله‌ای موفقیت‌آمیز علیه تأسیسات جزیره خارک، هدف‌های خود را طعمه آتش کردند. در این اطلاعیه همچنین ادعا شده که هواپیماهای عراقی در همین ساعت یک هدف بزرگ دریایی را در نزدیکی سواحل ایران مورد اصابت قرار داده‌اند.(1)
1
درپی حملات هوایی ارتش عراق به مناطق نظامی و غیرنظامی جمهوری اسلامی، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز دست به اقدامی تلافی‌جویانه زد. ستاد مشترک ارتش با انتشار اطلاعیه شماره 2335 اعلام کرد: «افتخارآفرینان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ساعت 12:05 با چند فروند از شکاری بمب‌افکن‌های خود مناطق تجمع نیروهای متجاوز بعثی عراق را در منطقه شمال سلیمانیه و منطقه جنوب العماره بمباران کردند و با وارد آوردن ضایعات و تلفات قابل‌ملاحظه‌ای به دشمن، سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(2)
نشریه رویدادها درباره نتیجه این حمله نوشته است که جنگنده‌های جمهوری اسلامی در این عملیات پایگاهی را در منطقه کاریزة عراق بمباران کردند که گفته می‌شود یکی از مقرهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بوده است و در این بمباران حدود 24 تن از منافقین کشته یا زخمی شدهاند.(3)
ارتش عراق نیز در اطلاعیه شماره 2068 خود دراینباره آورده است که دو جنگنده ایران در ساعت 11:31 به مجتمع مسکونی کاریزه در شهرستان چوارته حمله کردند که براثر آن 21 تن از هم‌وطنان غیرنظامی این مجتمع کشته و 15 تن مجروح و 38 خانه منهدم گردید. در اطلاعیه ارتش عراق اضافه شده است که در ساعت 11:36 امروز نیز یک جنگنده ایرانی به یکی از مناطق مسکونی استان میسان حمله کرد که براثر آن 3 تن از هم‌وطنان غیر نظامی کشته و 6 تن مجروح شدند.(4)
2
روزنامه اطلاعات در شماره امروز خود به نقل از نشریه العالم نوشته است: «منابع دریایی آگاه می‌گویند که هواپیماهای جنگی عراق در هفته گذشته یکی از کشتی‌های تجاری قطر را در آبهای خلیج فارس هدف آتش خود قرار داده‌اند. کشتی تجاری قطر که منصوره نام داشت، پس از اصابت موشک‌های عراقی، غرق شد. حمله به کشتی منصوره که فولاد به کویت حمل می‌کرد، به کشته شدن دو خدمه و زخمی‌شدن سه خدمه دیگر و ناپدید شدن یک تن دیگر انجامیده است. دولت قطر چیزی دراینباره نگفته و منتظر بررسی گفته‌های خدمة مجروح است و می‌کوشد که به کشتی غرق‌شده دست یابد. دولت عراق نیز در مقام رد یا تأیید این مطلب برنیامده است.»(5)
1) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، ص1.
2) 17. روزنامه اطلاعات، 10/10/1364، ص18.
3) 18. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره80، 8/11/1364، ص18.
4) 19. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1364، رادیو بغداد، 9/10/1364، ص2.
5) 20. روزنامه اطلاعات، 9/10/1364، ص20.
1
درپی توقیف کشتی دانمارکی هورن‌لند با تلاش نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، روزنامه لویدز لیست چاپ لندن در شماره امروز خود نوشته است: «مدیر اجاره‌دهنده شرکت "اچ.پول.سون" گفته است این کشتی بزرگ 300 تنی در مسیر کویت در حرکت بوده و بار کشتی که شامل مواد منفجره می‌شده، به‌منظور استفاده در جاده‌سازی بوده است. ... وی گفته زمانی‌که کشتی در 125 مایلی تنگه هرمز توسط نیروی دریایی ایران توقیف شد، مواد منفجره تجارتی در پنج جعبه انبار شده بود و کشتی به‌زور به بندر برده و جعبه‌های آن تخلیه شد.» در این مقاله گزارش ایران مبنی‌بر اینکه مواد منفجره برای استفاده نظامی به عراق برده می‌شد، تکذیب شده است.(1)
از سوی دیگر، روزنامه کیهان در شماره امروز خود نوشته است: «60 تن مواد منفجره از کشتی دانمارکی هورن‌لند - که توسط پرسنل نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران در آبهای دریای عمان توقیف شده است - تخلیه گردید. یک منبع کاملاً آگاه در نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با اعلام این مطلب افزود: این مواد منفجره که قرار بود توسط کشتی مزبور ازطریق کویت به عراق حمل شود، برای پرتاب ادوات مختلف جنگی به کار می‌رود.»(2)
2
امروز چند تن از اعضای حزب دمکرات در بوکان و تکاب دستگیر شدند.
به نوشته نشریه گزارش، ابوبکر مهدی مسئول یکی از واحدهای نظامی حزب دمکرات (هیز پیشوا)، در تاریخ 9 دی 1364 درحالی‌که مسلح به کلت کمری بود، به‌دست نیروهای انتظامی در بوکان دستگیر شد.(3)
از سوی دیگر، به‌دنبال تعقیب افراد مرتبط با گروه‌ها، چند خانه تیمی حزب دمکرات در تکاب شناسایی شد و چند تن از افراد هیز افشار که در ترور افراد حزب‌اللهی در تکاب و سقز شرکت داشته‌اند، دستگیر شدند و تعدادی سلاح و مهمات به دست آمد.(4)
در اسلام‌آباد غرب، عوامل ضدانقلاب یک سه‌راهی انفجاری را نزدیک منزل 2 تن از برادران اداره اطلاعات منفجر کردند که خسارت جانی نداشت.(5)
3
کاروان‌های دیگری از نیروهای رزمی و کمک‌های مردمی امروز عازم جبهه‌های نبرد شدند.
دومین کاروان راهیان کربلای استان خراسان شامل بیش از 10 هزار تن از جان‌برکفان بسیجی امروز با 10 قطار و تعداد بسیاری اتوبوس عازم جبهه‌های نور علیه ظلمت شدند. سومین کاروان راهیان کربلا استان خراسان با بیش از 10 هزار رزمنده نیز به‌زودی عازم جبهه‌ها خواهند شد.(6)
1) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/10/1364، ص16.
2) 22. روزنامه کیهان، 9/10/1364، ص18.
3) 23. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 19، 18/11/1364، ص62.
4) 24. همان.
5) 25. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 134، 11/10/1364، ص2.
6) 26. روزنامه جمهوری اسلامی، 10/10/1364، ص4.
همزمان با حرکت رزمندگان استان خراسان به‌سوی جبهه‌ها، کاروان عظیم کمک‌ها و هدایای مردم شهرهای این استان - که با 330 کامیون حمل می‌شد - از مشهد عازم مناطق جنگی کشور شد.(1)
گروه کثیری از دانشجویان مرکز تربیت‌معلم امام حسین(ع) کاشان و گروهی از نیروهای فنی و تخصصی از شیراز نیز امروز به‌سوی جبهه‌ها عزیمت کردند.(2)
امروز همچنین کاروان هدایای مردم بابل شامل 25 کامیون، 10 وانت بار و 2 آمبولانس و کمک‌های مردم گلوگاه استان مازندران که در 4 کامیون حمل می‌شد، عازم جبهه‌ها شد.(3)
1
اعزام گسترده نیرو به جبهه‌ها بازتابهای متفاوتی در رسانه‌های خارجی داشته، ضمن اینکه هشدار چندباره عراق را نیز درپی داشته است.
به نوشته روزنامه جمهوریت ترکیه، 500 هزار بسیجی ایرانی در جبهه‌های جنگ مستقر شدهاند. روزنامه ابرار با اعلام این خبر افزوده است: مطبوعات کویت ضمن درج گزارش‌هایی درباره گسیل کاروان‌های کربلا به‌سوی جبهه‌ها، نوشته‌اند: «بزرگ‌ترین نیروی ایران در تاریخ جنگ بسیج شده است.»
نیویورک تایمز نیز در گزارشی درباره کاروان‌های کربلا نوشته است: «افرادی که تصور می‌کنند ایران در آستانه شکست قرار دارد اشتباه می‌کنند. کسانی که اخیراً از تهران دیدن کردهاند می‌گویند روحیه سربازان هنوز به‌نحو شگفت‌آوری قوی است و اقتصاد ایران نیز رونق دارد.»(4)
رادیو اسرائیل نیز با نقل سخنان روز گذشته کمال خرازی درباره اینکه عملیات گسترده علیه عراق هنگامی اجرا خواهد شد که شرایط سیاسی مساعد باشد، افزود: «مفهوم این سخنان آن است که هجوم ایران تا تاریخ نامعلومی به تعویق افتاده است. اکنون سه ماه است که ایران هر هفته هزاران سرباز تازه‌نفس به جبهه می‌فرستد، ولی مقامات حکومت اسلامی هنوز تصمیم به آغاز حمله نگرفته‌اند.»(5)
از سوی دیگر، رادیو بغداد امروز نیز به تهدیدهای خود ادامه داد و گفت: «ما در اینجا به نیروهای مسلح ایران هشدار می‌دهیم که نیروهای قدرتمند عراق چنان اسلحه‌های مدرن در دست دارد که تاکنون در جنگ به کار برده نشده است و اکنون آماده می‌باشند تا اینکه این اسلحه‌های ویران‌کننده را در این حمله جدید - که رفسنجانی خواستار آن می‌باشد - به کار ببرند و از آنها برای نابودی تجاوزگران استفاده نمایند.»(6)
1) 27. روزنامه اطلاعات، 9/10/1364، ص1.
2) 28. همان، ص18.
3) 29. روزنامه جمهوری اسلامی، 10/10/1364، ص4.
4) 30. روزنامه ابرار، 9/10/1364، ص2.
5) 31. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، رادیو اسرائیل، 9/10/1364 ص20.
6) 32. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1364، رادیو بغداد، 9/10/1364، صص 4 و 3.
1
فرماندهی ارتش عراق به قوای خود مستقر در جبهه جنوبی جنگ دستور آماده‌باش داد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از اهواز گزارش داد: «براساس گزارشهای رسیده از واحدهای شنود و تجسس، فرماندهی ارتش صدام امروز به سپاه‌های سوم، چهارم، ششم و هفتم خود که در محورهای عملیاتی فکه، شرق رودخانه دجله، شرق بصره و غرب اروندرود مستقر هستند، فرمان آماده‌باش صددرصد داد و احکام مرخصی افراد تمامی یگانها، گردان‌ها و تیپ‌های این سپاه‌ها را لغو اعلام کرد.
عزیمت چشمگیر و روزافزون کاروان‌های "راهیان کربلا" به جبهه‌های جنگ تحمیلی و حضور گسترده داوطلبان در خطوط نبرد با دشمن بعثی، علت اصلی صدور فرمان آماده‌باش صددرصد به ارتش عراق است. این فرمان حاکی‌از وحشت و هراس نیروهای رو به زوال دشمن از حمله ناگهانی و سهمگین رزمندگان اسلام است. اعزام ده‌ها هزار نفر از داوطلبان نبرد با کفار بعثی، روحیه سربازان، درجه‌داران و افسران عراقی را به‌حدی متزلزل کرده است که نیروهای دشمن طی هفته جاری مناطق عملیاتی را در طول شب همواره با پرتاب انواع خمپاره‌های منور روشن نگاه می‌دارند. منابع نظامی می‌افزایند: دشمن هر لحظه در انتظار حمله نیروهای ایران است و حرکات انفعالی نیروهای عراقی که ناشی‌از ترس آنها از حمله ایران می‌باشد، در طول چند سال گذشته سابقه نداشته است.»(1)
2
وزیر مشاور در امور خارجه امارات عربی متحده که از هفتم دی‌ماه به دعوت وزیر خارجه به تهران آمده است، پیش‌ازظهر امروز با رئیس‌جمهور دیدار و پیام کتبی رئیس امارات را تقدیم ایشان کرد.
در این دیدار که دکتر ولایتی و سفیران دو کشور نیز حضور داشتند، شیخ راشد عبدالله النعیمی وزیر مشاور در امور خارجه امارات گفت: «ما از زمان ورود به ایران با برادرانی هم‌صحبت شده‌ایم که با زبان مشترکی که زبان دل است صحبت می‌کنند؛ زبانی که خواستار حسن همجواری، تعمیق روابط و علایق فیمابین است.»
وی در ادامه ضمن ابراز رضایت از نتایج این سفر گفت: «ما از آغاز انقلاب اسلامی در ایران امید زیادی به این انقلاب داشتیم، زیرا می‌دیدیم این انقلاب با محتوای اسلامی و شعارهای اسلامی همراه ما و با ما خواهد بود.» وی تأکید کرد: «ما با ایمان و باور عمیقی که به صداقت و درستی انقلاب اسلامی داشتیم، همواره سعی کرده‌ایم این درک را در دیگر برادرانمان در خلیج فارس نیز به وجود آوریم.»
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهوری نیز در این دیدار ضمن تشکر از پیام صمیمانه و مودت‌آمیز رئیس کشور امارات، گفت: «همان‌طور که آقای شیخ زاید در نامه خود اشاره
1) 33. روزنامه اطلاعات، 11/10/1364، ص18.
کردهاند، ما نیز معتقدیم که پیوندهای بین دو ملت ما پیوندهایی عمیق و حقیقی است که از اسلام و فرهنگ مشترک دو ملت ریشه می‌گیرد. امروز ملت‌های اسلامی به‌ویژه کشورهایی که در این منطقه حساس زندگی می‌کنند به این‌چنین پیوندها و همکاری و وحدت احتیاج دارند.»
تصویر
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به اهمیت دین اسلام در کشورهای منطقه و موقعیت استراتژیک و ذخایر نفت منطقه که مطامع قدرت‌های بزرگ را برانگیخته، تأکید کرد: «ما فکر می‌کنیم امروزه هر کشوری در این منطقه علاوه‌بر حفظ ارتباط خود با کشورهای دیگر دائماً بایستی متوجه اهداف مستکبرین و سلطه‌طلب‌ها باشد و این هشیاری و تبادل‌نظر کشورهای منطقه و همکاری صمیمانه آنها را ایجاب می‌کند.»
آیت‌الله خامنه‌ای سپس با بیان اینکه وقوع انقلاب اسلامی در ایران حساسیت قدرت‌های بزرگ را به این منطقه افزایش داده است، برداشتن گام‌های جدی و مثبت برای نزدیک شدن هرچه بیشتر کشورهای منطقه را ضروری خواند و افزود: ما به آینده ارتباطات قوی و مستحکمتر خود و همسایگانمان در خلیج فارس خوش‌بین هستیم. البته با حمله عراق به ما و شروع این جنگ، حامیان جهانی رژیم عراق مدت‌ها کوشش می‌کردند مشکل ما با عراق را چنین وانمود کنند که ما با یک همسایه نمی‌توانیم زندگی بکنیم و ما عملاً نشان داده‌ایم که جمهوری اسلامی با همه همسایگانی که مایل‌اند روابط سالم و قوی با ما داشته باشند، روابط خود را به سطوح بالایی رسانده است.
رئیس‌جمهور در پایان بر ضرورت گسترش و تعمیق دوستی و همکاری میان ایران و امارات در همه زمینه‌های سیاسی، فرهنگی، تجاری، فنی، اقتصادی و نیز همکاری در مجامع بین‌المللی تأکید کرد.(1)
1) 34. روزنامه اطلاعات، 10/10/1364، ص3.
1
سفر وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی به ایران امروز نیز بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت. روزنامه انگلیسی‌زبان تهران تایمز در سرمقاله امروز خود نوشته است: «تلاش شیخ راشد پس از بازگشت به کشورش صرفاً باید متوجه قانع نمودن دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس گردد که تنها راه‌حل برای جنگ، سرنگونی هرچه سریع‌تر رژیم بعث عراق و پرداخت غرامت جنگی به ایران می‌باشد. تنها اجرای این دو شرط می‌تواند آینده این کشورها را تضمین نماید و صلح را در منطقه تثبیت کند.»
این روزنامه در ادامه با اشاره به میلیاردها دلار کمک کشورهای منطقه به عراق نوشته است: «هیچ‌کس در این نکته تردید ندارد که اگر این کمک‌های نامحدود نبود این جنگ سال‌ها پیش پایان می‌یافت و این مسئله بزرگ‌ترین اشتباه این کشورها محسوب می‌شود و باید گفت مسئولیت ادامه جنگ به گردن آنها است. بنابراین، کوچک‌ترین تاوانی که برای پایان این جنگ متصور است پرداخت غرامت جنگی و خسارات وارده به ایران می‌باشد و ساده‌ترین راه برای دستیابی به صلح، سرنگونی رژیم بعث عراق می‌باشد.»
در پایان سرمقاله تهران تایمز آمده است: «به‌احتمال‌قوی پس از پایان کار کنفرانس وزرای خارجه کشورهای اسلامی در مراکش در سه هفته آینده، ایران دست به اقدام نهایی خود خواهد زد.»(1)
خبرگزاری آلمان‌غربی هدف دیدار راشد عبدالله از تهران را متقاعد کردن ایران به تعویق تهاجم زمینی‌اش علیه عراق اعلام کرده و به نقل از سرمقاله روزنامه گلف نیوز (چاپ ابوظبی) گزارش داده است که درصورتی دیدار راشد عبدالله النعیمی از تهران سفری موفقیت‌آمیز است که ایرانیان را وادار کرده باشد در اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی انعطاف بیشتری از خود نشان دهند یا آنکه اجرای تهاجم زمینی علیه عراق را مورد بررسی مجدد قرار دهند. راشد عبدالله النعیمی در تهران هشدار داد اگر ایران به چنین حمله‌ای مبادرت ورزد هر دو طرف متخاصم متحمل تلفات جانی بسیاری خواهند شد. به گزارش گلف نیوز، میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران بر اهمیت این موضوع که کشورهای منطقه باید "اختلافات خود را با روحی برادرانه حل‌وفصل نمایند" تأکید کرده است. این روزنامه در پایان اضافه کرده است این فقط جنگ ایران و عراق است که با این درخواست (موسوی) مغایرت دارد.(2)
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، منابع سیاسی خارجی دیگر نیز هدف سفر راشد عبدالله را به تهران، متقاعد کردن ایران به تعویق تهاجم زمینی علیه عراق اعلام کردهاند. این خبرگزاری همچنین گزارش داده است که بیشتر مطبوعات امروز امارات سخنان آقای هاشمی رفسنجانی و آقای موسوی نخست‌وزیر در دیدارِ راشد عبدالله را به‌طور نسبتاً مشروحی درج کردهاند. روزنامه الاتحاد نیز نوشته است که رئیس مجلس ایران از نقش امارات به رهبری شیخ
زاید در ایجاد وحدت میان کشورهای عربی و اسلامی قدردانی کرده است. به نوشته الاتحاد، اکثر روزنامه‌های تهران در اخبار و سرمقاله‌های خود به روابط خوب ایران و امارات اشاره کرده و نوشته‌اند که دولت امارات نسبت به دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس از ابتدا روابط بهتری با ما داشته است.(1)
1
طارق عزیز وزیر خارجه عراق به عربستان رفت و پیام صدام حسین را تسلیم ملک فهد کرد. به گزارش خبرگزاری قطر، این پیام درباره اوضاع جهان عرب، تحولات جنگ ایران و عراق و مسائل بین‌المللی است.(2)
به گفته رادیو کلن، موضوع اصلی گفت‌وگوی طارق عزیز و فهد - که در آن وزیر خارجه عربستان نیز حضور داشته - اوضاع منطقه خلیج فارس بوده است. رادیو کلن افزود: در دیدار غیرمنتظره طارق عزیز از عربستان درباره این گزارش‌ها که ایران یک تهاجم بزرگ علیه عراق تدارک می‌کند، بحث شد.(3)
رادیو اسرائیل نیز دراینباره گفت: «عربستان سعودی بزرگ‌ترین تکیه‌گاه مالی عراق در جنگ خلیج فارس می‌باشد و دیدار طارق عزیز از ریاض درحالی صورت می‌گیرد که حکومت اسلامی ایران هجوم گسترده تازه‌ای را علیه عراق تدارک می‌بیند.»(4)
2
در روند فعالیت‌هایی که برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق انجام می‌شود، برخی به اجلاس سران کشورهای اسلامی امید بسته‌اند. آسوشیتدپرس دراینباره گزارش داد: «پیرزاده دبیرکل کنفرانس اسلامی در ریاض گفت که احتمال برگزاری کنفرانس سران کشورهای اسلامی برای بررسی چگونگی پایان دادن به جنگ ایران و عراق را رد نمی‌کند. وی ابراز عقیده نمود که این کنفرانس را می‌توان باتوجه‌به پیشنهاد ارائه‌شده توسط کمیته صلح اسلامی برگزار کرد.»(5)
از سوی دیگر، احمد رضاالدین وزیر خارجه مالزی، تأکید کرد که کنفرانس سران کشورهای اسلامی تنها جهتی است که می‌تواند سرنوشت آینده کمیته صلح کنفرانس اسلامی را که آن را برای پایان دادن به جنگ عراق و ایران تشکیل داده است تعیین نماید. وی افزود: مالزی از تلاش‌های خود درجهت یافتن راه‌حلی برای این جنگ طولانی میان دو کشور اسلامی دست برنخواهد داشت.(6)
محمدخان جونجو نخست‌وزیر پاکستان نیز ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ عراق و ایران خواستار آتش‌بس فوری و حل مسائل دو کشور ازطریق مذاکره شد. وی گفت که دولت پاکستان به کوشش‌های قبلی خود برای خاتمه دادن به جنگ میان ایران و عراق ادامه خواهد داد.(7)
1) 37. همان، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/10/1364.
2) 38. روزنامه اطلاعات، 10/10/1364، ص20، ریاض - خبرگزاری قطر.
3) 39. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1364، ص9، رادیو کلن، 9/10/1364.
4) 40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 286، 10/10/1364، ص19، رادیو اسرائیل، 9/10/1364.
5) 41. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 178/3، 9/10/1364، ص2.
6) 42. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1364، رادیو ابوظبی، 9/10/1364، صص 4 و 5.
7) 43. روزنامه اطلاعات، 9/10/1364، ص19.
1
ایران با درخواست ترکیه درمورد تخفیف قیمت نفت مخالفت کرد و از ترکیه خواست با استفاده از حربه قطع لوله نفت عراق به ترکیه، از حمله عراق به نفتکش‌های ترک جلوگیری کند.
هیئت اقتصادی ترکیه به سرپرستی مصطفی تی‌تیز وزیر مشاور دولت ترکیه، پس از چند دور مذاکره، امروز به ترکیه بازمی‌گردد. پس از توافق دو کشور در موارد متعدد، امضای یادداشت تفاهم اقتصادی ایران و ترکیه به دیدار نخست‌وزیر ترکیه از تهران موکول شد.(1)
در آخرین دور مذاکرات کمیسیون مشترک ایران و ترکیه مصطفی تی‌تیز گفت: ما خواهان تخفیفی بیش 5/1 دلار برای هر بشکه می‌باشیم، چون علاوه‌بر خطرات مالی ما با خطرات جانی نیز در حمل نفت از جزیره خارک روبه رو هستیم و عراقی‌ها اعلام کردهاند که به کشتی‌های ما نیز حمله خواهند کرد.
بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین در پاسخ وی گفت که امسال حمله به کشتی‌ها کمتر شده است و درضمن، عراق قول داده بود که از حمله به کشتی‌های ترکیه خودداری خواهد کرد و شما باید در مقابل تهدیدات مقاومت نمایید و آنها را مجبور کنید که خواسته‌هایتان را بپذیرند و می‌توانید با قطع لوله نفت عراق این فشار را بر آنها وارد سازید.
وزیر مشاور ترک پاسخ داد که قرارداد احداث لوله نفت عراق قبلاً بسته شده است و اگر این کار را انجام دهیم اعتماد موجود از بین می‌رود. طرف ایرانی دراینباره گفت اگر این‌طور باشد ممکن است رژیم عراق اعلام کند که هیچ هواپیمای ترکیه حق ندارد به ایران برود یا ترکیه نباید کالاهای ایران را از بنادر خود به ایران حمل نماید و اگر شما عکس‌العمل لازم را نشان ندهید، این تهدیدات اقتصاد شما را نابود خواهد کرد.
تی‌تیز نیز پاسخ داد که ما در مقابل این تهدیدات بیکار نخواهیم نشست و الآن هم می‌خواهیم عراق را وادار کنیم تا نفتکش‌های ما بتواند از خارک بارگیری نماید، علاوه‌براین ما منافعی در عراق داریم که مایل به از دست دادن آن نیستیم.(2)
2
هواپیمای ترکیه که برای بازگرداندن هیئت اقتصادی ترکیه عازم ایران بود، با تهدید جنگنده‌های عراقی به ترکیه باز گشت.
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا، یک هواپیمای مسافربری ترکیه که سحرگاه امروز عازم تهران بود، هدف حمله هوایی جنگنده‌های عراقی قرار گرفت. به گفته منابع موثق در فرودگاه آنکارا، این هواپیما قرار بود هیئت اقتصادی ترک را از تهران به ترکیه بازگرداند که به‌دلیل هجوم هواپیماهای جنگی عراقی به آن، خلبان هواپیما ترجیح داد که به ترکیه بازگردد.
از سوی دیگر، بنا به گزارش خبرگزاری رویتر از آنکارا، مقامات رسمی ترکیه از اظهارنظر درباره این گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی خودداری کردند.
خبرگزاری آلمان‌غربی نیز دراینباره گزارش داد که منابع وزارت خارجه ترکیه گفتند با مقامات مسئول عراقی جهت اطمینان یافتن از امنیت این پرواز در تماس بوده‌اند. خبرگزاری آلمان افزوده است که به‌رغم چندین حمله جدی هواپیماهای عراقی علیه نفتکش‌های ترک در خلیج فارس، دولت ترکیه مراقب بوده است که این حوادث به روابط و همکاری اقتصادی‌اش با هر دو کشور درحال جنگ لطمه نزند.(1)
گفتنی است که هواپیمای حامل محمد بن یحیی وزیر خارجه الجزایر در اردیبهشت 1361 هدف حمله جنگنده‌های عراق قرار گرفت و سرنگون شد. این جنایت به جان باختن وزیر خارجه الجزایر و همراهان وی انجامید.
1
وزیر ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه با نشریه الشراع چاپ لبنان به سؤالات این نشریه درباره توافقنامه سه‌جانبه لبنان، نظر ایران درمورد نوع حکومت لبنان، روابط ایران با جنبش امل و حزبالله، وجوه اشتراک ایران و سوریه، جنگ ایران و عراق، دلیل انتخاب آقای منتظری به جانشینی رهبری و روابطه با کشورهای منطقه پاسخ داد.
به نوشته الشراع، این مصاحبه با پافشاری خبرنگار این نشریه در وضعیتی که به‌دلیل ضیق وقت وزیر ارشاد در برنامه‌های تنظیم‌شده‌اش چنین گفت‌وگویی بسیار مشکل بود، در دمشق انجام شد. خلاصه‌ای از این مصاحبه چنین است:
تصویر
حجت‌الاسلام سیدمحمد خاتمی در این مصاحبه درباره دلیل مخالفت ایران با قرارداد سه‌جانبه لبنان گفت: ما امیدواریم مشکلات لبنان به نفع ملت محروم و به نفع نیروهای ترقی‌خواه که علیه اسرائیل مبارزه می‌کنند، حل شود. همچنین مایلیم راه‌حلی که به ضرر اسرائیل و نابودی آن منتهی شود، به وجود آید. وی درباره حکومت لبنان گفت که معتقدیم حرف آخر را
1) 46. روزنامه اطلاعات، 10/10/1364، ص18.
در هر کشوری باید ملت بگوید و درمورد لبنان نیز نظریه، فقط نظریه اکثریت ملت می‌باشد.
آقای خاتمی در پاسخ به خبرنگار الشراع درباره رابطه ایران با احزاب لبنان گفت که انقلاب اسلامی علیه صهیونیسم و امپریالیسم برخاسته و در میان مسلمانان از اعتبار خاصی برخوردار شده است، طوری‌که دشمنان از سلاح و قدرت نظامی ایران نمی‌هراسند، بلکه هراس آنها از گسترش موج اسلامی است. ما امیدواریم که تمامی مسلمانان، مسلمانانی واقعی و خواهان برقراری عدالت اجتماعی، استقلال، عزت و حاکمیت باشند و به نیروهایی که به این اصول ایمان دارند، احترام بگذارند. ما از تمامی نیروهایی که علیه اسرائیل مبارزه می‌کنند و خواهان آزادی فلسطین می‌باشند، قدردانی می‌کنیم، خواه این نیروها لبنانی باشند یا به دیگر نقاط جهان تعلق داشته باشند. ما به کسانی که به این اصول معتقدند احترام می‌گذاریم و احساس می‌کنیم با آنان در لبنان پیوندی نزدیک داریم. ما تمامی لبنانی‌هایی را که با اسرائیل به دشمنی برخاسته و با آن مبارزه می‌کنند، مورد تأیید قرار می‌دهیم.
وزیر ارشاد اسلامی درباره روابط ایران و سوریه گفت که مهم‌ترین فصل مشترک ما و سوریه این است که سوریه در خط مقدم مبارزه علیه صهیونیسم قرار گرفته است و این امر برای ما بسیار اهمیت دارد. همچنین سوریه پس از پی بردن به حقانیت انقلاب اسلامی ایران از آن جانبداری کرد و به همین خاطر ما با این کشور در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی روابط بسیار خوبی داریم.
آقای خاتمی درمورد اینکه جنگ موجب نابودی دو کشور شده و اصرار ایران بر سرنگونی رژیم صدام جنگ را طولانی می‌کند، گفت که ما اگر مسائل را به‌طور ریشه‌ای بررسی نکنیم به اشتباه می‌افتیم؛ بنابراین باید به واقعیت این جنگ نگاه کنیم و براین‌اساس به بررسی و حل آن اقدام کنیم. استقلال اصل مهمی برای همه ملت‌هاست و همه ملت‌ها به از بین بردن نفوذ و سلطه خارجی اعتقاد دارند. بنابراین مبارزه و ایستادگی دربرابر تجاوز راه اساسی برای نجات و پیروزی ملت‌هاست. مسئله دیگر، حق ملت‌ها در تعیین سرنوشت خودشان می‌باشد. تمامی این اصول اساسی، پایگاهی است که انقلاب اسلامی از آن شکل گرفت و چنان زلزله‌ای به پا کرد که تمامی منطقه را به لرزه درآورد؛ به همین خاطر در معرض حملات و توطئه‌ها قرار گرفت. این انقلاب بزرگ ترین پایگاه امریکا در منطقه را نابود ساخت و ایران را به‌شکل کانون عظیم مبارزه علیه امریکا درآورد و توانست رژیم هم‌پیمان اسرائیل را سرنگون کند. این انقلاب در شرایطی که توسط امریکا و مزدورانش ازجنبه اقتصادی و جنبه‌ها دیگر در محاصره قرار گرفته بود، مورد تجاوز واقع شد. ما در این جنگ تنها از خودمان دربرابر تجاوز دشمنان دفاع می‌کنیم. درحالی‌که می‌بینیم نیروهای متعددی سعی دارند این تجاوزات علیه ما را ادامه دهند.
ما از مجامع بین‌المللی انتظار داشتیم برای یک بار هم که شده متجاوز را محکوم کنند، ولی آنها این کار را نکردند. دلیل امر واضح است؛ هنگامی‌که متجاوز حاکم باشد، نبایستی از او انتظار داشته
باشیم که تجاوز را محکوم نماید، چراکه خود او اساساً تجاوزگر است. ما معتقدیم دفاع از خودمان یک دفاع شرعی و اسلامی است که آن را شریعت و انسانیت بر ما فرض و واجب کرده است.
نیرویی که سرنوشت جنگ را تعیین می‌کند، نیروی ملت است و الحمدالله که امام و ما در حکومت جمهوری اسلامی دو نیرو را که همان نیروی انسانی و ایمان می‌باشد، دارا هستیم. تعداد داوطلبان ما برای عزیمت به جبهه‌های جنگ روزبه‌روز درحال افزایش است، درحالی‌که دشمن ما به نیروی ایمان و نیروی انسانی نیاز شدیدی دارد. ما علاوه‌بر این، امکانات رزمی را که عامل پیروزی‌مان خواهد بود، در اختیار داریم و همان‌طوری که می‌بینید ما در نبردهایمان تدبیر و تأمل به خرج می‌دهیم، چراکه می‌خواهیم پیروزی را با حداقل ضرر و زیان ممکن به دست آوریم و نمی‌خواهیم جنگ عامل تلفات جانی و مالی بیشتر باشد. علاوه‌براین، می‌خواهیم که ریشه تجاوز و تجاوزگر را از بیخ و بن برکنیم. ما معتقدیم لازمه برخورد با اسرائیل ریشه‌کن نمودن تجاوز است.
خبرنگار الشراع در ادامه پرسید: چرا در شرایط کنونی آیت‌الله منتظری به‌عنوان جانشین (امام) خمینی انتخاب گردید؟ آیا وقوع یک سری اختلاف داخلی بعد از مرحله (امام) خمینی را پیش‌بینی می‌کنید؟ وزیر ارشاد اسلامی دراینباره پاسخ داد: انتخاب آیت‌الله منتظری دلیل بر استقرار و ثبات جمهوری اسلامی ایران و نیز دلیل بر آینده‌نگری جمهوری اسلامی ایران درمورد مسائل عادی است. این امر به‌منظور اجرای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت.
آقای خاتمی درباره رابطه با کشورهای منطقه گفت: ما همواره سعی داشته و داریم که با کشورهای خلیج فارس روابط بسیار خوبی برقرار نماییم و همواره دست همکاری به‌سوی آنان دراز کرده‌ایم و آخرین تلاش سفر وزیر امور خارجه کشورمان به عربستان سعودی بود.(1)
1
درپی امضا توافقنامه شبه‌نظامیان لبنان با سوریه،(2)احمد عزیزی رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، امروز در تماسی تلفنی نظر خود را دراین‌مورد اعلام کرد.
احمد عزیزی گفت: «جبهه جنگ لبنان و اسرائیل نه‌فقط در جنوب، بلکه در تمامی عرصه لبنان هر آنجا که سیاست‌های صهیونیستی و تحرکات عوامل وابسته صهیونیست چون مارونی‌ها و حزب فالانژ وجود دارد، گسترده است. فالانژها عامل اسرائیل و امریکا و حبیقه یک جانی مزدور اسرائیل است. توافق با آنان به‌معنی تفاهم تلویحی درزمینه توقف مبارزه با اسرائیل و همزیستی مسالمت‌آمیز با سیاست‌های صهیونیستی است.»
وی افزود: «آنان اکنون دربرابر حرکت اسلامی در لبنان به بن‌بست سیاسی - نظامی کشیده
شدهاند و این توافق می‌تواند راهی برای تجدید قوای آنها درجهت ادامه توطئه علیه انقلاب اسلامی باشد. درعین‌حال، هرگونه توافق با فالانژها به‌معنی رسمیت دادن به آنها و صحه گذاشتن بر نقش آن در ساختار سیاسی آینده لبنان است؛ آینده‌ای که تنها به مسلمین و مبارزان واقعی علیه صهیونیسم و استکبار جهانی تعلق دارد.»(1)
در بازتاب این موضع‌گیری، رادیو اسرائیل اعلام کرد: «حکومت اسلامی ایران امروز به‌طور ضمنی تلاش دولت سوریه را برای ایجاد توافق بین طوایف مذهبی لبنان محکوم دانست و از پیمانی که پریشب در دمشق امضا شد، به‌شدت ابراز ناخرسندی کرد. کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی امروز با انتشار بیانیه از امضای توافق دمشق که با کمک فعال دولت سوریه امکان‌پذیر گشته، ابراز ناخرسندی شدید کرد.»(2)
1
هیئت مشترک جنبش امل و حزبالله لبنان که در تهران به سر می‌برد، توافقنامة میان شبه‌نظامیان لبنان و سوریه را به نفع اسرائیل ارزیابی کردند و مردود دانستند.
سیدابراهیم امین از حزبالله و ادیب حیدر از جنبش امل که سرپرستی هیئت مشترک لبنانی در سفر به ایران را بر عهده دارند، در گفت‌وگویی با خبرنگاران، این سفر و ملاقات با مقامات جمهوری اسلامی را بسیار مفید خواندند. سیدابراهیم امین ضمن تجلیل از نقش جمهوری اسلامی ایران در پایان دادن به حوادث خونین لبنان، تشکیل هیئت مشترک جنبش امل و حزبالله را با هدف بررسی دیدگاه‌های مشترک یادآور شد و گفت: «هیئت مشترک امل و حزبالله در تهران به نتایج خوبی درجهت دستیابی به راه‌حل‌های عملی در چارچوب مبارزه با دشمنان مشترک رسید و دو طرف درمورد ضرورت تحقق احکام اسلامی مبارزه با اسرائیل و امریکا در صف واحدی قرار دارند.» وی توافق سه‌جانبة اخیر دمشق را موجب بروز مشکلات نظامی جدیدی برای مسلمانان لبنان توصیف کرد و آن را فرصت جدیدی که به دشمن صهیونیستی اجازه می‌دهد تا مشکلات تازه‌ای برای مقاومت اسلامی لبنان به وجود آورد، اعلام کرد.
ادیب حیدر نیز درمورد توافق دمشق گفت: «هرگونه توافقی که به وحدت لبنان و بیرون راندن اسرائیل از این کشور منجر نشود مردود است و اگر این توافق متضمن امنیت اسرائیل باشد هرگز مورد قبول قرار نخواهد گرفت.» وی افزود: «جوانان امل سلاح را بر زمین نخواهند گذاشت و مبارزه با اسرائیل را تا پیروزی مسلمانان همچنان ادامه خواهند داد.» ادیب حیدر با اشاره به اینکه حبیقه (یکی از امضاکنندگان توافقنامه دمشق)، نماینده مسیحیان نیست، گفت: «توافق دمشق درصورتی موفق خواهد شد که منافع مسلمانان را تأمین کند.» وی افزود: «ما مفاد موافقتنامه دمشق را مورد بررسی قرار خواهیم داد.»(3)
1
وضعیت صادرات نفت ایران و عراق و تأثیر آن در جنگ در گفت‌وگوی شهرام چوبین عضو انستیتوی بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن با رادیو بی‌بی‌سی بررسی شده است.
چوبین در این گفتوگو چند دلیل برای اینکه صادرات نفت ایران به‌طور عمده تنزل نکرده است، برشمرد: «اول اینکه رفت‌وآمد نفتکش‌ها برای حمل نفت از خارک به جزیره سیری در جنوب بیشتر شده است. دوم آنکه جزیره خارک ظرفیت تولید در حدود شش میلیون بشکه نفت را در روز دارد، درحالی‌که صادرات نفت ایران درحال‌حاضر بیش از دو میلیون بشکه در روز نیست و ایران از این ظرفیت اضافه استفاده کرده است و بالاخره دلیل سوم آن است که حملات عراق به جزیره خارک بدون وقفه نبوده و همین وقفه‌ها به ایران امکان می‌دهد که صدمات وارده بر تأسیسات خارک را تعمیر کند و تا حمله بعدی عراق، برای صدور نفت از آن بهره‌برداری کند.
از طرف دیگر، صادرات نفت عراق هم محدود شده است، چون عراق نمی‌تواند از خلیج فارس و ازطریق خاک سوریه نفت به خارج صادر کند. اما ظرف سه سال گذشته، ظرفیت صدور نفت عراق بیشتر شده است، زیرا عراق هم با توسعه تأسیسات موجود ازطریق ترکیه نفت صادر می‌کند و هم با توافق عربستان سعودی نفت خود را به‌وسیله خط لوله از دریای سرخ به خارج صادر می‌کند. بنابراین، عراق هم اکنون در مقایسه با سه سال پیش برای صدور نفت در موقعیت بسیار بهتری قرار دارد، و اما درمورد اینکه وضع اقتصادی ایران و عراق تا چه حد در موضع آنان در جنگ مؤثر است باید گفت که ایران در جنگ با عراق به تکنولوژی نظامی متکی نیست و برای تأمین تجهیزات لازم برای ادامه جنگ به ارز خارجی زیادی نیاز ندارد. علاوه‌برآن، تعداد نیروهای مسلح ایران سه برابر نیروهای عراق است و ایران قادر است با استفاده از موقعیت جغرافیایی بهتر خود بدون صرف هزینه سنگین، عراق را تحت فشار قرار دهد. اما از طرف دیگر، عراق ازنظر کیفی بر ایران برتری دارد و با وارد کردن سلاح‌ها و تجهیزات گران‌قیمت و پیشرفته نقاط ضعف خود؛ یعنی جمعیت کمتر و موقعیت جغرافیایی نامساعد خود را جبران می‌کند. به این ترتیب، شک نیست که عراق به کلیه منابع درآمد خود، چه درآمد حاصل از صدور نفت از این کشور و چه درآمد نفت متحدانش در حوزه خلیج فارس که برای ادامه جنگ کمک‌های مالی دراختیار عراق قرار داده‌اند به‌شدت نیازمند است.(1)
2
مطبوعات لندن از انتقال مرکز صدور نفت ایران از خارک به گناوه و نیز تصمیم ایران برای احداث یک پایانه نفتی در بندر جاسک خبر دادند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، روزنامه‌های لندن در گزارش‌هایی نوشته‌اند که به‌دلیل حملات پی‌درپی نیروی هوایی عراق علیه جزیره خارک از این پس صادرات ایران ازطریق بندر گناوه - که در 25 کیلومتری شمال‌شرق خارک واقع شده و به خط
1) 51. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1364، رادیو بی‌بی‌سی، 9/10/1364، صص 13 و 14.
لوله نفت تأسیسات این جزیره متصل است - صورت خواهد گرفت. روزنامه اقتصادی لویدز لیست ارگان شرکت بیمه لویدز لندن، مقاله‌ای اختصاصی نوشته است که یک سخنگوی شرکت ملی ایران در لندن از دادن توضیح دراین‌زمینه امتناع کرد، اما ناظرین آگاه از رد این گزارش خودداری کرده و گفتند باتوجه‌به اینکه صاحبان کشتی‌های تجارتی از ورود به منطقه خارک اکراه داشته و هزینه ادامه عملیات انتقال نفت از خارک به جزیره سیری پیوسته رو به ازدیاد بوده است، اقدام اخیر ایران ازنظر اقتصادی معقول خواهد بود.
روزنامه دیلی تلگراف با اشاره به فشار حملات عراق بر جزیره خارک، نوشته است که اقدامات آمادگی ایران برای اجرای حمله‌ای جدید در جبهه جنوب ممکن است به‌دلیل حملات مؤثر عراق به‌منظور قطع صادرات نفت ایران باشد. خبرنگار این روزنامه مدعی شده است که صادرات نفت ایران قبلاً حدود 5/1 میلیون بشکه در روز بوده، اما گسترش حملات عراق در خلیج فارس این میزان به‌شدت کاهش یافته است. این گزارش همچنین با اشاره به تصمیم ایران برای احداث یک پایانه نفتی امن در بندر جاسک واقع در ساحل دریای عمان، افزوده که صاحبان نفتکش‌ها ترجیح خواهند داد از بندر جاسک بارگیری کنند، چون از پرداخت انواع نرخ‌های گران بیمه برای تردد در خلیج فارس معاف خواهند شد.(1)
1
تصویر
درپی تلاش‌های کمیته آشتی اعراب برای آشتی دادن سوریه با عراق و اردن، شاه حسین عصر امروز وارد دمشق شد و مورد استقبال حافظ اسد قرار گرفت. به گزارش خبرگزاری فرانسه اولین دور گفت‌وگوی اسد و حسین با حضور نخست وزیران سوریه و اردن برگزار شد. به‌گفته یک منبع اردنی، دو رهبر به توافق رسیدند تا دیدگاه‌های دو کشور خود را در امور سیاست داخلی و بین‌المللی به یکدیگر نزدیک سازند. شاه حسین و اسد بر سر جنگ ایران و عراق با یکدیگر اختلاف نظردارند. شاه حسین از اسد خواسته است بی‌طرفی خود را در جنگ اعلام کند. منبع اردنی افزود: «دو طرف به‌طور ضمنی تأکید کردهاند که اختلاف‌نظر پیرامون جنگ ایران و عراق مانع اصلی پیشرفت روابط دوجانبه اردن و سوریه است.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز دراینباره گفت: «این سفر نشانه رفع
تشنجی است که طی چند سال گذشته در روابط بین این دو کشور وجود داشته و این بهبود روابط در نتیجه میانجیگری جامعه عرب به وجود آمده است. خبرنگار بی‌بی‌سی در خاورمیانه دراینباره می‌گوید ورود ملک حسین به دمشق حاکی‌از یک تغییر سریع و شگفت‌آور در روابط اردن و سوریه است؛ حتی در منطقه‌ای از جهان که تحولات سریع در آن امری نسبتاً عادی است، اگر اختلافات بزرگ سیاسی بین این دو کشور را در نظر بگیریم اهمیت سفر مذکور بیشتر نمایان می‌شود. برای مثال می‌توان مسئله جنگ ایران و عراق را نام برد که در این جریان سوریه از ایران و اردن از عراق پشتیبانی می‌کند. فعالیت‌های میانجیگرانه بین اردن و سوریه چهار ماه پیش آغاز شد و در این راه عربستان سعودی پیش‌قدم بود. ابتدا مناسبات اقتصادی و بازرگانی بین دو کشور بهبود یافت، سپس نخست‌وزیران دو کشور مذاکره کردند و اینک نوبت به دیدار سران رسیده است.(1)
1
روزنامه اطلاعات امروز به نقل از نشریه العالم نوشته است: «منابع امریکایی که در کار "پیشرفت هسته‌ای" منطقه اسلامی هستند، بر درستی اخبار برخی از مطبوعات عربی مبنی‌بر همکاری هسته‌ایی عراق و مصر و پاکستان تأکید کردند. این منابع گفتند پیش‌نویسی که در بغداد و قاهره و اسلام‌آباد آماده شده و در چند روز آینده به امضا خواهد رسید، نشان می‌دهد این سه کشور تمایل دارند یک مرکز پژوهشی برای کمک در بهبود برنامه و کاوش‌های هسته‌ای و پیشرفت آن تأسیس شود؛ به شرطی که این مرکز هویت بین‌المللی و استقلال خود را حفظ کند. این منابع فاش ساختند با همکاری هسته‌ای پاکستان، عراق و مصر رآکتور آزمایشی در منطقه وادی الجدید مصر تأسیس می‌شود و یک "هیئت ویژه امنیت هسته‌ای" ایجاد خواهد شد.»(2)
2
درپی حمله به باجه‌های خطوط هواپیمایی اسرائیل در فرودگاه‌های رم و وین در ششم دی‌ماه و ادعای روز گذشته رئیس سازمان اطلاعاتی ارتش ایتالیا مبنی‌بر اینکه محل آموزشی عاملان این حادثه ایران بوده است، سفارت ایران در ایتالیا این ادعا را تکذیب و آن را تأثیر نفوذ سازمان سیا بر سرویس‌های اطلاعاتی ایتالیا اعلام کرد. رسانه‌های غربی نیز با انتشار ادعای مقام ایتالیایی به تفسیر و تحلیل آن و القای این شبهه درمورد ایران پرداختند.
خبرگزاری فرانسه از رم گزارش داد که سفارت ایران ضمن محکوم کردن شدید اظهارات ناخدا مارتینی رئیس سازمان اطلاعاتی ارتش ایتالیا، این ادعا را ناشی‌از القائات سازمان سیا خواند که در سرویس‌های اطلاعاتی ایتالیا به‌شدت نفوذ کردهاند و هدفشان بی‌اعتبار کردن جمهوری اسلامی ایران است. مارتینی که اظهاراتش روز گذشته منتشر شد، گفته است که ایران، لیبی و سوریه از تروریسم حمایت می‌کنند و گروه کماندویی آموزش‌دیده در ایران، از
دمشق وارد رم شده بود. از طرف دیگر، وزارت دفاع ایتالیا با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که این وزارتخانه تنها مرجعی است که می‌تواند مواضع دولت ایتالیا را در این موارد بیان کند.(1)
روزنامه امریکایی واشنگتن پست با درج ادعای مارتینی، نوشته است: «به‌رغم اینکه وزارت جنگ ایتالیا طی بیانیه‌ای اظهارات رئیس سازمان اطلاعاتی ارتش ایتالیا را یک موضع شخصی ذکر کرده، دیپلمات‌های غربی در ایتالیا معتقدند این نظریه در میان مقامات رسمی اطلاعاتی ایتالیا عمومیت دارد.» این روزنامه افزوده است: «برخی مقامات رسمی اطلاعاتی ناتو نیز ارتباط ایران با تروریست‌ها را تأیید می‌کنند و می‌گویند آنها در پایگاهی در اصفهان آموزش چریکی دیده‌اند.»(2)
ضمیمه گزارش311: خلاصه سخنرانی فرمانده کل سپاه برای رزمندگان تیپ33 المهدی(عج)
محسن رضایی در آغاز با اشاره به وجود نهضت‌ها و جوامع مختلف در جهان و بسیج افراد و امکانات اعضای آنها برای نیل به مقصد تعیین‌شده برای هریک و تفاوت انگیزه‌ها و شکل حرکت آنها گفت که در تاریخ اسلام، مسلمانان در مواردی با شمشیر پیروز شدند، مثل سرکوبی مشرکین و منافقین به‌دست پیامبر اکرم(ص)، گاهی نیز خون بر شمشیر پیروز شد؛ مثل حرکت امام حسین(ع) که با شهادت خود و یارانش، قلوب همه انسان‌ها را فتح کرد. یا در دوران ما، قیام 15 خرداد و پیروزی انقلاب اسلامی که پیروزی ازطریق پیروزی خون بر شمشیر بوده است.
وی افزود که ما پیروزی شمشیر هم داشته‌ایم؛ در سال دوم جنگ با عملیات نظامی خرمشهر آزاد شد، مهران آزاد شد، دیگر شهرها و مناطق مرزی آزاد شدند. در سه سال گذشته، ما دوباره یک پیروزی خون بر شمشیر را به دست آورده‌ایم. سه سال جزیره خارک را زدند؛ شهرها را موشک زدند؛ رزمندگان و مردم مقاومت کردند. شهرها را تک‌تک زدند فایده نداشت؛ باهم زدند فایده نداشت؛ با میگ‌های 25 آمدند تهران را زدند، دیدند تأثیر ندارد، ما تسلیم نمی‌شویم. راهپیمایی بزرگ روز قدس چنان برایشان غیرمنتظره بود که آنها را متزلزل کرد و بمباران‌ها را متوقف کردند.
محسن رضایی گفت که بعد از آزادی خرمشهر، درمورد مقاومت و توانایی ما هشیار شدند. دنیا از شرق و غرب امکانات وسیعی به عراق دادند. هواپیماهای میراژ، موشک اگزوسه، هواپیماهای مختلف شرقی و غربی و... همه را در این سه سال به عراق دادند، با قصد اینکه مقاومت مردم ما را بشکنند، ما را تسلیم کنند، اما مردم مقاومت کردند. در ادامه، سیل کاروان‌های کربلا راه افتاد. کاروان‌هایی که خالصانه قصد رسیدن به کربلا را دارند، فعلاً اولین پیروزی را به دست آوردند و مقاومت خود را دربرابر فشارهای دشمن نشان دادند. پیروزی دوم که پیروزی نظامی است، تضعیف روحیه دشمن است و نشانه آن سخنان صدام است که گفته ما از جنوب تا شمال را دیوار بتونی درست کرده‌ایم و فرماندهانش هم شروع به تبریک گفتن کردند و سروصدا راه انداختند که به گوش سربازانشان برسد تا نترسند. چند وقت پیش هم اعلام کردند که برای بریدن نی‌های هور بسیج سراسری کرده‌ایم ... اینها نشانه اولین قدم پیروزی رزمندگان راهیان کربلاست و زمینه‌ها برای دستیابی به پیروزی‌های بعدی فراهم شده است. امیدواریم رزمندگان عزیز با توکل بر خدا، خودشان را آماده عملیات کنند و پیش بروند ... همه مردم چشم‌انتظار قدم‌های مبارک رزمندگانی هستند که پرچم لااله‌الاالله را به دست گرفته و بدون واهمه از قدرت‌های ظاهری، قصد یورش به دشمن را دارند... لازمه پیروزی بر خودمان، غلبه بر تکبرهایمان در مقابل خدا و فتح پرده‌های ضخیم جهالت خودمان است.
فرمانده کل سپاه در پایان چند نکته نظامی را به رزمندگان یادآور شد: 1. در عملیات هم دقت لازم است و هم سرعت عمل. 2. فراگیری آموزش‌های لازم؛ تمرین و مانور و استفاده صحیح از تجهیزات و رعایت دستورها. 3. همراه داشتن سلاح، تجهیزات، بی‌سیم و عادت کردن به حمل آنها و همراه داشتن آن. 4. داشتن صبر و تحمل و فشار نیاوردن به فرماندهان برای حمله تا زمان آن برسد. 5. آموزش تردد در منطقه در عین رعایت حفاظت.(1)
ضمیمه گزارش312: خلاصه سخنرانی فرمانده کل سپاه در جمع فرماندهان و مسئولان رده‌های مختلف لشکر5 نصر درباره ابعاد مختلف جنگ و ضرورت توجه به همه ابعاد جنگ به‌ویژه بُعد معنوی آن.
لازم هست که هر چند وقت یک بار کارها‌یمان را حسابرسی بکنیم و به کارهایی که برای جنگ و در جنگ انجام می‌دهیم یک نگاهی بکنیم. این حسابرسی ما را قوی‌تر می‌کند تا ضعف‌هایمان را بهتر بشناسیم و آنها را رفع کنیم. اما چطور حسابرسی بکنیم؟
امر جنگ یا هر عملیات جنگی چند بعد دارد؛ بُعد اول، بُعد نظامی است: آموزش، امکانات، غافلگیری، شناسایی، طرح‌ریزی و... . بُعد دوم جنگ، بعد سیاسی است: وحدت، انسجام، مقاومت، حضور همیشگی در صحنه جنگ و ... . بُعد سوم، بعد معنوی و الهی است. داشتن انگیزه الهی یا پیدا کردن غرور، از مصادیق بُعد معنوی جنگ است.
یک وقت با کلاش می‌جنگید بعد به شما آر.پی.جی می‌دهند؛ چه تأثیری در جنگ پیدا می‌شود؟ سلاح شما قوی‌تر می‌شود.
یا رعایت غافلگیری به اندازه اهمیت غافلگیری اثر دارد. اگر مقاومت و وحدت ضعیف بود، اگر انسجام بین نیروها نبود، آن موقع کارایی این آر.پی.جی. هم فردی و ضعیف خواهد شد.
تأثیر مسائل معنوی چگونه است؟ مسائل معنوی اساس است. مسائل معنوی ریشه و حیات ما هستند. اگر نباشند، آموزش و تدبیر ما هم به درد نمی‌خورد. عکس آن هم هست، بُعد معنوی به‌تنهایی کافی نیست.
تحلیل و ارزیابی معنوی یا سیاسی یا نظامی جنگ هریک سر جای خودش مفهوم دارد و مجموعه اینها باهم کامل می‌شود.
محور معنویت، محور الهی بودن نبرد ما، میزان اتکال ما به خدا از باب عشق به خدا و پرستش خداست. اگر توانستیم این جهات را در خودمان حل بکنیم، همه مسائل حل می‌شود. این دیوارهای صدام آنچنان جلو شما آب می‌شود، آنقدر فرومی‌ریزد که حساب ندارد. همه چیز فروخواهد ریخت. مشکل ما، خود ما هستیم و نبرد اصلی و پیروزی اصلی ما، با خودمان هست. این شیطان آنچنان کینه‌ای به فرزندان آدم دارد که قصد کرده تا اینها را داخل چاه نیندازد دست بر ندارد. خداوند متعال می‌فرماید ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر اینکه نقش این پیامبران این است که بیایند و خدا را به انسان‌ها بشناسانند و آنها را به تضرع بکشند. مردم تضرع می‌کنند، پیروزی هم به آنها می‌دهیم، ولی وقتی که مشکلات و آن حالت سختی برطرف شد، اینها اکثراً مشرک می‌شوند چرا؟ وَ زَینَ اعمالَهُم: شیطان اعمالشان را جلو آنها زینت می‌دهد. آن چنگی که ما در سختی‌ها به دامن خدا می‌زنیم، در حالت رفاه این دست ما شل می‌شود و عقب می‌کشیم.
عزیزان ما، مقصد یک چیز بیشتر نیست، همه چیز دیگر فریب و ظاهرکاری است و باید ما از این ظاهر در عمق برویم و ببینیم پشت اینها چیست. ببینیم پشت این جنگ چه نهفته است، پشت این عملیات چه نهفته است، پشت این دنیا چه نهفته است. خواهیم دید که بجز خدا هیچی نیست و مقصد آنجاست که ما به دامن خدا چنگ بزنیم و مقصد آنجاست که ما به‌سوی خدا برویم. نه‌تنها از باب تجارت که حتی همین اندازه باب تجارت هم انجام نمی‌دهیم. بلکه از باب اینکه خود خدا مقصد ما هست. چرا خداوند این‌قدر
1) 58. سند شماره 17355/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی محسن رضایی در جمع رزمندگان تیپ33 المهدی(عج) (پادگان المهدی(عج)، 9/10/1364، نوار شماره16972)، صص 10 - 1.
رزمندگان را دوست دارد؟ خداوند بیش از هر جمعیت دیگری رزمندگان را دوست دارد، برای اینکه اینجا کسانی می‌آیند که خالص هستند. کسانی می‌آیند که اگر مقام و تشریفات می‌خواهند، اگر دنیا را می‌خواهند نباید بیایند. اینجا می‌آیند زیر آتش و توپ، زیرا این شرایط سختی که خداوند درست می‌کند آزمایش و امتحان می‌شوند. بمب اتم بزنند، ما خدا را می‌خواهیم. ده برابر صدام را وارد بکنند، ما قصد و هدف ما خداست. شما دیدید امسال امام فرمود که یک عده می‌گویند اینها در جنگ به چه رسیدند؟ بعد امام جواب اینها را می‌دهد و می‌گوید که شما مگر می‌خواستید ما به چه برسیم؟ ما می‌خواستیم انجام تکلیف بکنیم و انجام تکلیف هم الحمدالله کرده‌ایم. مقصد خود خداست و ما امیدواریم که در این مسیر که راه سختی در پیش داریم. خدا ما را کمک کند. در این پیروزی - که پیروزی اصلی اینجاست - جبهه اصلی اینجاست، در این پیروزی ما ضعیف هستیم و باید به دامن خدا متوسل بشویم و خدا ما را کمک بکند.
ما باید انگیزه و مقصدمان را خدا بگذاریم. در آن صورت است که می‌توانیم به نفس خودمان ظلم نکنیم. وقتی که ما به این روحیه مسلح شدیم، خدا هم ما را هدایت می‌کند. خداوند می‌فرماید: «الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا» آن کسانی که در راه ما بجنگند، چه با شیطان خودشان و چه با شیطان ظاهری بجنگند، ما اینها را هدایت می‌کنیم. همه مشکل ما هم روی هدایت و روی معرفت است.
اگر شناخت و هدایت ما حل بشود، همه مسائل ما حل می‌شود. هدایت و شناخت ما هم موقعی حل می‌شود که در راه خدا، در جلوه‌گاه حق، در میدان حق، در راه حق چه با شیطان نفس و چه با شیاطین ظاهری خودمان بجنگیم، وقتی‌که می‌جنگیم، خدا به ما هدایت می‌دهد. یک قدم برمی‌داریم، جلوِ ما روشن می‌شود، قدم دوم را برمی‌داریم، روشن‌تر می‌شویم. قدم سوم را برمی‌داریم، روشن‌تر می‌شویم. روشن که شدیم، راه را پیدا می‌کنیم و موفق و پیروز می‌شویم. آن موقع شناسایی ما ده برابر روشن‌تر می‌شود. آموزش‌های ما ده برابر روشن‌تر می‌شود.
در فتح‌المبین بجز الهام الهی هیچ چیزی ما را موفق نکرد. الهامات موقعی هست که ما در مسیر خدا، در راه خدا، برای خدا، در راه حق قدم برداریم و وقتی قدم برداشتیم، آموزش و تدبیر ما قوی می‌شود، شناسایی ما هم قوی می‌شود. نه اینکه گفتیم حالا که در راه حق رفتیم پس دیگر آموزش و شناسایی و طرح نباشد، مخصوصاً در این عملیات برادران باید به‌دقت در کارها توجه کنند. فرماندهان ما که اینجا نشسته‌اند بایستی بی‌سیم بلد باشند. کد و رمز را خوب یاد می‌گیرید و تمرین می‌کنید که اختفا رعایت بشود. در این عملیات باید با یک توکل بزرگ به خداوند متعال کارتان را شروع کنید. دقت در کارها داشته باشید، از دشمن نهراسید، دشمن را هم دست‌کم نگیرید. باید خمپاره60 همراه خودتان ببرید. بعضی جاها تیر مستقیم اثر دارد، بعضی جاها خمپاره60 اثر دارد. از هر وسیله‌ای که در اختیار دارید و از عوارض برای پدافند کردن استفاده کنید. فرمانده گردان، فرمانده گروهان‌هایش را بیاورد و توجیه کند، بگوید اینجا باید کار کنید. زمینهای مشابه تمرین بکنید و خوب مسائل را یاد بگیرید.
پس اولین قدمی که ما باید برداریم این است که دست خودمان را به قدرت لایزال خدایی بزنیم و همه توجه و انگیزه خودمان را متوجه خدا کنیم و در راه خدا باشیم. آن جایی وارد بشویم که سرزمین حق هست و غیر از آن دیگر هیچی نیست. اولین قدم را که برداشتیم، قدم دوم باید از بعد سیاسی، خودمان را تقویت کنیم. انسجام، وحدت، مقاومت، برادری، یکپارچگی، این ابعاد سیاسی را باید تقویت کنیم. وحدت بین فرمانده و فرمانبر، تواضع بین فرمانده و فرمانبر، اطاعت کامل فرمانبر از فرمانده اینها همه ابعاد سیاسی نبرد است که ما باید رعایت کنیم. قدم سوم ابعاد نظامی است. برادران در این عملیات غافلگیری را دقت کنند. روزها در معرض دید دشمن تردد نکنید، ترددهایتان باید در شب باشد. آموزش، طراحی، توجیه، دقت در اینکه چند سنگر روبه‌روی شما هست و آن سنگر تیربار است یا آر.پی.جی؟ در مسیر حرکت چطوری دقیق بروید که به مقصد مشخص‌شده
برسید. اینها را باید برادران به‌طور دقیق توجه کنید. شما احتیاج به حجم کار زیاد دارید.
به احتمال قوی بعد معنوی، خلأ آر.پی.جی. را هم حل می‌کند و آن موقعی است که خدا شما را هدایت می‌کند که امکانات خود دشمن به دست شما می‌افتد. شما ممکن است با یک ضعف سلاح بروید، اما خدا همان‌جا در منطقه جنگی به شما سلاح بدهد. از این موارد زیاد بوده است که یک نیرویی رفته به یک انبار مهمات خیلی خوب رسیده است. پس ما باید همه ابعاد جنگ را در نظر بگیریم؛ هر چیزی را سر جای خودش. نه افراط کنیم و نه تفریط، بالا و پایین هم نزنیم، چون وقت خودمان تلف می‌شود. حق هرطور باشد، همان‌طور خودش را به ما نشان می‌دهد. دو ماه، سه ماه، چهار ماه، خدای‌نکرده به‌خاطر عصبانیت و قوه غضبیه روی یک جهتی برویم، بعد ببینیم وقت خودمان را تلف کرده‌ایم. و این خطرناک است و امیدواریم که خداوند به همه ما کمک بکند.
این عملیات بسیار مهم و سرنوشت‌سازی در بین چند عملیات آینده است و ان‌شاالله برادران با قدرت، با توکل بر خدا و برای رسیدن به خدا ان‌شاالله خواهند جنگید. همه ذکرتان خدا باشد و امشب هم جلسه خیلی خوبی است. استفاده‌ای بکنیم و یکی از برادران دعایی را بخوانند که ان‌شاالله خیر و برکتی هم شامل این جلسه بشود. والسلام علیکم و رحمة‌الله و برکاته.
صلوات جمع: اللهم صل علی محمد و آل محمد.
بعد از روضه و دعا، برادری که روضه‌خوان بود گفت: در آخر ازطرف کلیه واحدها و فرماندهان گردان‌ها این را می‌گویم که همچنان که از قبل اعلام کردیم، با خدای خود عهد بستیم، با امام خود عهد بستیم، با فرماندهی کل، با فرماندهی لشکر عهد بستیم تا زمانی‌که پیروزی به دست نیاید و تا آخرین قطره خون، همه گردان‌ها آماده‌اند و فقط منتظرند که حمله هرچه زودتر و با فرمان فرماندهی کل سپاه انجام گیرد. (تکبیر جمع)(1)
ضمیمه گزارش332: گزارش تحلیلی خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره توافق سه‌جانبه لبنان
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی تحلیلی از بیروت درباره توافقنامه سه‌جانبه گروه‌های لبنانی در دمشق، اهداف سوریه، نیروهای فالانژ، جنبش امل، دروزی‌ها، احزاب چپ و اعضای جبهه اتحاد ملی، نیروهای مخالف و نیز نقش اسرائیل را بررسی کرده که خلاصه آن چنین است:
توافقنامه سه‌جانبه جنبش امل، دروزی‌ها و فالانژهای لبنان که روز شنبه در دفتر عبدالحلیم خدام به امضای سران این گروه‌ها رسید با اینکه می‌تواند حادثه‌ای مهم در تاریخ بحران‌های ده سال گذشته لبنان تلقی شود، اما مهم‌تر از آن میزان موفقیت در اجرای این توافقنامه است که به‌علت تناقض در اهداف امضاکنندگان آن و وجود عوامل متعدد دیگر، این امر بعید به نظر می‌رسد؛ به‌ویژه اینکه تاکنون توافقنامه‌های مشابهی درجهت خاتمه‌یافتن جنگ‌های داخلی لبنان در لوزان، ژنو، دمشق و لبنان امضا شده که حتی یک بند از آن نیز اجرا نشده است. درعین‌حال، نمی‌توان این توافقنامه را با توافقنامه‌های سابق مقایسه کرده و به‌سادگی از کنار آن گذشت. با اینکه برای تحلیل و برآورد میزان موفقیت این توافقنامه زمان لازم است، اما بررسی نکات بارزی که می‌تواند در سرنوشت این توافقنامه مؤثر باشد، مفید است.
نقش و اهداف سوریه
بدون شک از عوامل اصلی امضای این توافقنامه سوریه است، لذا قبل از هر چیز باید به اهداف سوریه توجه داشت که عبارت‌اند از:
1) 59. سند شماره 17356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی محسن رضایی (مقر لشکر5 نصر، 9/10/1364، نوار شماره 16975)، راوی: محمد درودیان، صص 13 - 1.
حل بحران خاورمیانه. 5. جلوگیری از خطرات احتمالی بحران لبنان بر امنیت سوریه. 6. رساندن نیروهای طرف‌دار سوریه به مراکز قدرت در لبنان. 7. محو تفکر انقلابی اسلامی در لبنان.
فالانژها
نیروهای فالانژ به رهبری ایلی حبیقه که خود را نماینده نسل جوان مسیحی لبنان می‌دانند، با امضای این طرح اهداف متعددی را دنبال می‌کنند: 1. تغییر رهبری سنتی مسیحیان لبنان به گروهی نوپا و همفکر خود و نابودی رهبری سنتی مسیحی که در طول تاریخ لبنان دراختیار خاندان‌های مشخص از مسیحیان سنتی بوده است. 2. خاموش کردن صدای طوایف غیر مارونی با دادن وعده‌هایی مبنی‌بر لغو طایفه‌گری در درازمدت، چون این خواسته خطر جدی را برای حکومت طایفه مارونی بر دیگر طوایف لبنان ایجاد کرده است. 3. آرام کردن مبارزات مردم لبنان علیه اسرائیل. 4. وقت‌گذرانی و زمینه‌سازی برای نقشه دیگری که بتواند منافع غرب را در لبنان تضمین کند.
نقش و اهداف جنبش اَمَل
برای جنبش امل این توافقنامه اهداف برجسته‌ای ندارد. به‌ویژه پس از اینکه زمان مرحله انتقالی به یک نظام حکومتی جدید با پافشاری نیروهای فالانژ به زمانی طولانی و بدون ضمانت اجرا تبدیل شد، انگیزه امل برای امضای توافقنامه کاهش یافت. فشار سوریه از عوامل اساسی است که جنبش امل این توافقنامه را پذیرفت. البته بخشی از کادر رهبری امل به نقش بیشتر خود در حکومت آینده و دستیابی به امتیازات بیشتر برای شیعیان امیدوارند.
دروزی‌ها
حزب سوسیال پیشرو (دروزی) نیز وضعیتی مشابه جنبش امل دارد و با این توافقنامه موقعیت بهتری به دست نمی‌آورد، اما دروزی‌ها نمی‌توانند دربرابر سوریه ایستادگی کنند، چون مرکز قدرت آنها در مناطق جبل، می‌تواند مورد تهدید جدی سوریه قرار گیرد. دروزی‌ها بیش از همه از اجرا نشدن توافقنامه خرسند خواهند شد و در این جهت نیز می‌کوشند. پایبند نبودن دروزی‌ها بر پیمان‌های خود در گذشته نیز این احتمال را تقویت می‌کند.
احزاب چپ و اعضای جبهه اتحاد ملی
این احزاب را عموماً سوریه پشتیبانی می‌کند و بدون اراده از استراتژی سوریه پیروی می‌کنند و به‌دنبال نفوذ در هر دولتی هستند که در لبنان تشکیل شود تا از این راه بتوانند وجود خود را در لبنان حفظ نمایند. این احزاب برای رسیدن به این هدف تنها به عنایت سوریه چشم دوخته‌اند.
جناح‌های مخالف مسیحی را نیز نمی‌توان از نظر دور داشت مخصوصاً که در رأس آنها افرادی مانند کامیل شمعون، امین جمیل و سلیمان فرنجیه از هم‌پیمانان نزدیک سوریه، اقدام ایلی حبیقه را ضربه‌ای بر پیکر رهبری سنتی مارونی در لبنان دانسته و بدون شک درجهت عدم تثبیت این توافقنامه کوشش خواهند کرد. هرچند سوریه درصدد است با توسل به عوامل مختلف این گروه را به نرمش وادارد. در داخل نیروهای فالانژ نیز به‌علت خودمحوری ایلی حبیقه مخالفت‌هایی به چشم می‌خورد. اعلام مخالفت سمیر جعجع با لغو سیستم طایفه‌ای و عدم حضور وی در مراسم امضای توافقنامه در دمشق دلیل دیگری بر تنگناهای موجود در صحنه قدرت مسیحیت لبنان است. علاوه‌برآن، حزب کتائب همچنان با قدرت‌طلبی نیروهای فالانژ که می‌رود تا پایه‌های حزب‌ها را فروبریزد مبارزه خواهد کرد و بیش‌ازپیش برای جلوگیری
از موفقیت این توافقنامه که امکان قدرت‌طلبی بیشتری را به حبیقه خواهد داد کوشش خواهد نمود.
در این میان، نیروهای مخالف در صحنه اسلامی را نیز نباید از نظر دور داشت، چراکه شخصیت‌های سنی از صحنه توافقنامه دور نگه‌داشته شده و حزبالله نیز جز در مرحله خلع سلاح که در اجرای این توافقنامه پیش‌بینی شده نادیده گرفته شده است. گروه‌های کوچک نیز اجرای این توافقنامه را پایان زندگی خود در لبنان می‌دانند. ایجاد درگیری‌های تازه که یکشنبه شب میان جنبش امل و نیروهای فلسطینی در اردوگاه صبرا روی داد، گویای همین مطلب است. باوجوداین، تاکنون موضع رسمی دال بر مخالفت این گروه‌ها با توافقنامه اعلام نشده است.
نقش اسرائیل
نقش اسرائیل در صحنه سیاسی لبنان را نیز نباید از نظر دور داشت، چراکه رژیم صهیونیستی علاوه‌بر حضور نظامی در بخشی از جنوب لبنان امکانات وسیعی نیز در بیروت و جبل در اختیار دارد. پرواز هواپیماهای نظامی اسرائیل و شکستن دیوار صوتی بر فراز بیروت پس از امضای توافقنامه و ظاهرشدن ناوچه‌های نظامی صهیونیستی در سواحل لبنان در شب گذشته دراین‌زمینه قابل توجه است.
عوامل مذکور و ده‌ها عامل دیگر می‌تواند اجرای توافقنامه جدید را نیز در کنار توافقنامه‌های گذشته بایگانی کند. باوجوداین، باز هم نمی‌توان به مرگ قبل از تولد این توافقنامه یقین کرد، چراکه میزان قدرت و تصمیم سوریه در اجرای آن دارای نقش مهمی است. این مطلب در سخنان حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه در دیدار با امضاکنندگان توافقنامه به چشم می‌خورد. وی گفت: سوریه از هرگونه کمک سیاسی و غیرسیاسی درجهت موفقیت این توافقنامه کوتاهی نخواهد کرد و دربرابر اخلالگران بی‌تفاوت نخواهد نشست؛ چراکه مخالفان این توافقنامه از مخالفان لبنان محسوب می‌شوند. بنابراین، تنها جریانات و دیدارهای آینده لبنان می‌تواند این معما را حل کند.
گفتنی است که همه روزنامه‌های لبنانی به‌رغم جهت‌گیری‌های سیاسی مختلف به‌طور بی‌سابقه‌ای درمورد موفقیت این توافقنامه اظهار امیدواری کرده و آن را تولد "لبنانی نو" توصیف کردند. به نوشته مطبوعات لبنان، زمینه‌های مساعد منطقه‌ای و بین‌المللی، سوریه را قادر به اجرای این توافقنامه خواهد کرد. حتی بعضی روزنامه‌ها در سرمقاله‌های خود این توافقنامه را به مردم لبنان تبریک گفته‌اند. شخصیت‌های سنتی و مخالفین مسیحی توافقنامه اظهارنظر جدیدی نکرده‌اند، ولی شب گذشته کامیل شمعون از مخالفان توافقنامه، با سمیر جعجع مرد شماره2 نیروهای فالانژ و رهبر جناح مخالف با این طرح دیدار کرد. جعجع در پایان این دیدار گفت: لغو طایفه‌گری در نظام لبنان زمانی ممکن است که طایفه‌گری اجتماعی در لبنان لغو شود. حزب کتائب و در رأس آن امین جمیل در دو روز گذشته سکوت اختیار کرده است و گفته می‌شود که برای قانع کردن کتائب، حافظ اسد نماینده‌ای به بیروت می‌فرستد. در میان شخصیت‌های اسلامی شیعه نیز مخالفت علنی کمتر مشاهده شده است و فقط علامه سیدمحمدحسین فضل‌الله در سخنرانی دیروز خود احتیاط کردن دربرابر امضای توافقنامه توسط کسانی که با اسرائیل هم‌پیمان بوده‌اند را مورد تأکید قرار داد. سلیم الحص از شخصیت‌های سیاسی سنی نیز اظهار امیدواری کرده است که این توافقنامه لبنان را از جنگ نظامی به مبارزه سیاسی سوق دهد. دیگر شخصیت‌های سنی نیز قرار است در جلسه امروز خود مواضع خویش را اعلام کنند.(1)
1) 60. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره286، 10/10/1364 صص 27 - 23، بیروت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/10/1364.
1
در ادامه بررسی تلاش‌های یگانها برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو، امروز اقدامات لشکر25 کربلا و لشکر7 ولیعصر(عج) و مشکلات باقیمانده این دو یگان در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه (قرارگاه مرکزی سپاه) بررسی شد. در اولین جلسه امروز، طرح‌ریزی‌های لشکر25 کربلا برای عبور، خط‌شکنی و پاک‌سازی منطقه محوله و مشکلات این لشکر برای اجرای مأموریت تشریح شد و فرماندهان حاضر دیدگاه‌ها و راهنمایی‌هایی در هر مورد بیان کردند.(1)
در آغاز جلسه فرمانده لشکر25 کربلا به بیان طرح این لشکر برای استقرار سلاح‌های مختلف در ساحل خودی و چگونگی آرایش آنها در جلوتر از خاکریز خط مقدم تا استقرار تانک‌ها روی سکوهایی در داخل نخلستان پرداخت و چگونگی سنگرسازی و سکوسازی و آماده کردن تجهیزات لازم را به‌گونه‌ای‌که از چشم نیروهای دشمن مخفی بماند، تشریح کرد. مرتضی قربانی با بیان طراحی آرایش انواع سلاح‌ها ازجمله ضدهوایی 5/14 و 23 میلی‌متری، توپ ضدهوایی57 میلی‌متری، تفنگ106 میلی‌متری، مینی‌کاتیوشا، انواع خمپارهاندازها، تیربار و تانک و بیان تعداد و چگونگی طرح استقرار آنها در رده‌ها، فاصله‌ها و مراحل مختلف و نیز نحوه مقابله با حملات هوایی دشمن درصورت ضرورت، طرح‌ریزی این لشکر را برای مقابله با تحرکات دشمن بیان کرد.
در این بحث محسن رضایی اهمیت و تأثیر تانک را به‌خصوص در صبح اولین روز عملیات
1) در این جلسه محسن رضایی، عباس محتاج و احمد غلامپور (فرمانده و قائم‌مقام قرارگاه کربلای2)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح) سیدعلی حسینی‌تاش (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه)، ابراهیم سنجقی (مشاور فرمانده کل)، سیدمحمدتقی رضوی (جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص))، اکبر غمخوار (مسئول لجستیک نیروی زمینی سپاه)، غلامرضا محرابی و احمد سیاف‌زاده (مسئولان اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلای2) و تعدادی از فرماندهان و مسئولان لشکر25 کربلا: مرتضی قربانی (فرمانده لشکر)، ایرج کهنسال (کمیل، جانشین فرمانده لشکر)، صوفیان (مسئول اطلاعات)، تقوی‌زاده (مسئول مهندسی)، عبدالعلی عمرانی (فرمانده محور)، سیدمحمد کسایی (فرمانده محور)، صدرپور (فرمانده محور)، حسین بصیر (فرمانده گردان خطشکن) و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
بیان کرد و بر ضرورت آمادگی برای به‌کارگیری تانک‌ها تأکید کرد.
مرتضی قربانی هم با اشاره به اینکه حدود 30 تانک برای اینجا در نظر گرفته شده، گفت: «همزمان با درگیری اولین غواص 15 دستگاه از این تانک‌ها داخل مواضع مشخص‌شده می‌روند که جلو هرگونه تحرک دشمن را بگیرند. یعنی اگر اینجا تیربار، دوشکا یا سلاح دیگری در ساحل یا سنگرهای دشمن مقاومت کرد، آن را خاموش کنند.»
در ادامه محسن رضایی باز هم بر اهمیت استفاده از تانک برای مقابله با نفوذها و مقاومت‌های احتمالی دشمن در طول عملیات و مقابله با واحدهایی از دشمن که تلاش می‌کنند با نفوذ خود منطقه عملیات را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم کنند، تأکید کرد و گفت واحدهای آتش هر لشکر دو مأموریت دارد یکی پشتیبانی نیروهای خودش، دیگر پشتیبانی لشکرهای مجاورش، به‌ویژه لشکری که در جناح شمالی آن قرار دارد، چون جهت پاتک‌های دشمن از سمت شمال به جنوب است.
در ادامه مباحث، حسین بصیر (فرمانده گردان خطشکن لشکر25 کربلا) گفت از بررسی و مشاهده وضعیت خط دشمن به این نتیجه رسیدیم که دشمن نیروی زیادی در خط ندارند که بتوانند همه‌جا را بپوشانند. به‌طورکلی خط دشمن سه رده موانع شامل سیم‌خاردار حلقوی، نبشی‌های آهنی به‌صورت ضربدری - که در موقع جزر آب حدود 2 متر بالاتر از آب است - و سیم‌خاردارهای متعدد لابه‌لای این نبشی‌ها است که عرض این موانع حدود 10 متر می‌شود.
فرمانده گردان خطشکن در ادامه طرح عبور نیروهای خطشکن را تشریح کرد. طبق این طرح، محدوده مأموریت لشکر25 به دو محور تقسیم شده که در هر محور یک گردان حدود 230 نفری در چهار معبر و در دو موج وارد عمل خواهند شد. در موج اول در هر معبر 20 نیروی غواص (شامل 2 نیروی اطلاعات، 2 نیروی تخریب برای باز کردن معبر و بقیه نیروها برای عبور از معبر و رسیدن به خط دشمن) مسلح به تفنگ کلاشینکف، مسلسل یوزی و نارنجک دستی وارد عمل می‌شوند. بعد از رسیدن نیروهای غواص، بلافاصله نیروهای موج دوم شامل 35 نفر سوار بر شناور روترک برای هر معبر، به‌سوی معبر مشخص‌شده حرکت می‌کنند.(1)
1) محسن رضایی راهنمایی کرد که نیروهای قایق‌سوار موج دوم به فاصله کمی از غواص‌ها با موتور خاموش (با استفاده از پارو) جلو بروند و به‌محض‌اینکه غواصان درگیر شدند، موتورها را روشن کرده به‌سرعت خود را به معابر برسانند. وی یادآور شد که واحدهای آتش مستقر در ساحل خودی هم آماده باشند که بلافاصله بعد از شروع درگیری، با اجرای آتش روی دشمن، نیروهای خطشکن را پشتیبانی کنند. وی افزود که بررسی کنید اگر لازم است هدایت برخی تیربارهای مستقر در ساحل دراختیار فرمانده گردان باشد تا با هماهنگی نیروهایش، دستور اجرای آتش بدهد. مرتضی قربانی دراینباره توضیح داد که هدایت سلاح‌هایی را که در منطقه جلو خط و سیل‌بند مستقرند به‌عهده فرمانده گردان می‌گذاریم و آتش سلاح‌های مستقر در پشت سیل‌بند را خودمان هدایت می‌کنیم. یکی از فرمانده گردان‌های لشکر25 نیز توضیح می‌داد که به‌دلیل وضعیت باتلاقی ساحل دشمن (حدود 10 تا 15 متر)، در حالت جزر نیروهای خطشکن با مشکلات بسیاری مواجه خواهند شد چون در گل فرومی‌روند. در یک مورد عبور از دو متر زمین باتلاقی حدود 10 دقیقه طول کشیده است.
فرمانده لشکر25 کربلا درباره مأموریت دو گردان خطشکن توضیح می‌داد که اینها انشاءالله خط اول را کامل پاک‌سازی می‌کنند، با لشکرهای هم‌جوارشان الحاق می‌کنند و با بقیه توانشان به‌سمت خط دوم که حدود 100 متری خط اول است، پیشروی می‌کنند. دو گردان بعدی هم که آماده و سوار قایق هستند، به‌محض‌اینکه شناورهای روترک (گردان‌های خطشکن) رفتند، آنها نیز حرکت می‌کنند و خط دوم و دیگر تشکیلات دشمن را که تا جاده آسفالت ادامه دارد، پاک‌سازی می‌کنند. سپس با اطلاع از اوضاع عملیات و دشمن، مأموریت گردان‌های بعدی و پاک‌سازی شهر فاو شروع می‌شود.
در ادامه جلسه، فرمانده کل سپاه بر لزوم استفاده از تجربیات به‌دست‌آمده در عملیات‌های گذشته تأکید می‌کرد: «توی این عملیات کل تجارب جنگ به کار گرفته می‌شود؛ یعنی جنگ در شهر، جنگ در نخلستان، عبور از رودخانه، جنگ در دشت و همه اینها باید یک بار مرور بشود.»
از طرف دیگر، باتوجه‌به اهمیت پاک‌سازی شهر فاو، فرمانده لشکر25 تقاضا می‌کرد که دو گردان این لشکر (گردان‌های مالک و حمزه) آموزش جنگ شهری ببینند. محسن رضایی نیز از محمدتقی رضوی (جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی) خواست که درصورت امکان با بهره‌گیری از نقشهای که لشکر25 کربلا با استفاده از عکس هوایی و اطلاعات اسیران تهیه کرده، ماکت شهر فاو تهیه شود و فرماندهان دسته‌ها و حتی نفرات مأمور به پاک‌سازی فاو آن را با چشم ببینند. خیابان‌ها اسم‌گذاری شود و در هنگام پاک‌سازی و هدایت نیروها از آن استفاده شود، چون هدایت نیروها در شهر موضوع مهمی است. وی همچنین تأکید کرد که باتوجه‌به حوادث پیش‌بینی‌نشده، بمباران‌ها و... فرماندهان گردان‌ها نباید روی آتش‌های پشتیبانی حساب کنند بلکه باید به این فکر کند که فقط آر.پی.جی و کلاشینکف دارند و تدبیر کنند که با اینها چطور خط را بشکنند، پاک‌سازی کنند و در عمق پیشروی کنند. فرمانده کل سپاه یادآور شد که هر لشکر هم باید فکر کند که خودش به‌طور مستقل باید عملیات کند، چون ممکن است لشکرهای دیگر به هدف نرسند و طوری شود که به یک لشکر از سه طرف (جناحین و روبهرو) پاتک شود، هر لشکر باید برای چنین وضعیتی تدابیر لازم را بیندیشد.(1)
از دیگر موضوع‌های اصلی مورد بحث در این جلسه اقدامات مهندسی، جاده‌سازی، آماده کردن عقبه‌ها، آماده کردن نهرها، پیش‌بینی و آمادگی برای اسکله‌سازی و... است. فرمانده لشکر25 کربلا چگونگی تقسیم کار میان واحد مهندسی این لشکر و مهندسی جهاد فارس را توضیح داد و ضمن اعلام رضایت از همکاری نیروهای جهاد و پیشرفت کار آنان، ضرورت انتقال شن به منطقه برای ترمیم جاده‌های خاکی و نیز واگذاری کمپرسی کوچک (نیسان) به این لشکر را یادآور شد. وی باتوجه‌به پیش‌بینی بمباران پلهای رودخانه بهمنشیر در زمان عملیات و مختل شدن ترددها، توضیح می‌داد که برای عقبه و محل بنه‌ها و مهمات لشکر منطقه‌ای نخلستانی در غرب بهمنشیر مشخص شده که به‌زودی کار آماده‌سازی آن شروع می‌شود.
1) 1. سند شماره 17401/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر25 برای عملیات والفجر8 (10/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16978، صص 26 - 1.
مرتضی قربانی اضافه کرد که برای سهولت پشتیبانی رزمندگان و دسترسی سریع‌تر به امکانات، قرار است همه تشکیلات این لشکر در کنار نهرها استقرار یابد. در ادامه تأکید شد که در منطقه مأموریت لشکر25 یک جاده عریض تا لب اروندرود احداث شود و با اسکله‌سازی در ساحل رودخانه در ادامه این جاده خودروها بتوانند تا اسکله بروند و همچنین پل در همین محدوده روی اروندرود نصب شود.
موضوع دیگر، عبور لشکر17 علیبنابیطالب(ع) از لشکر25 کربلا بعد از شکسته شدن و پاک‌سازی خط اول است. لشکر17 مأموریت دارد با عبور از لشکر25، عملیات را به‌سمت جنوب ادامه دهد. اما مرتضی قربانی مخالف عبور لشکر17 از لشکر25 است و می‌گوید نیروها قاطی می‌شوند و وضعیت آشفته‌ای پیش می‌آید و کنترل گردان‌ها و نیروها مشکل می‌شود. وی پیشنهاد کرد که مأموریت مرحله اول لشکر17 هم به لشکر25 واگذار شود. اما احمد غلامپور جانشین فرمانده قرارگاه کربلا با این پیشنهاد مخالفت کرد و گفت مأموریت لشکر25 خیلی گسترده می‌شود و هدایت چندین گردان همزمان مشکل است. وی با بیان اینکه شهر فاو خودش یک فرماندهی می‌خواهد و نیز تسلط بر گره‌های عملیاتی موجود در منطقه نیاز به فرماندهی مستقل دارد و توجه به تهدیدها و مقابله با پاتک‌های دشمن دقت و توجه زیادی را می‌طلبد و نیز با یادآوری مشکلاتی که در عملیات خیبر به‌دلیل گسترش زیاد برای لشکر25 بروز کرد، بر مخالفت خود پافشاری کرد.
تصویر
از طرف دیگر، فرمانده لشکر25 درخواست کرد که خط حد مأموریت این لشکر هرچه زودتر به‌طور دقیق مشخص شود تا بتواند طرح مانور جزءبهجزء گردان‌هایش را دقیق‌تر مشخص نماید.
مرتضی قربانی همچنین با بیان اینکه لشکر25 کربلا علاوه‌براین منطقه در دو منطقه دیگر مأموریت دارد که برای اجرای هریک کارهای متعددی باید انجام گیرد و مشکلات و کمبودهایی وجود دارد، گفت: «امکانات و ادوات و... ما آن‌طور که باید و شاید جواب‌گوی مسائل و مشکلات ما نیست ... برادران (مسئولان قرارگاه و پشتیبانی) باید بیایند با واحدها یکی‌یکی، پرسنلی با پرسنلی، تعاون با تعاون، تدارکات با تدارکات بنشینند مشکلات را حل کنند؛ ما خودمان دیگر به این مسائل
نمی‌رسیم. ستاد با ستاد مسائل پشتیبانی را حل کنند که فکر ما دیگر درگیر این چیزها نباشد.» محسن رضایی دراینباره گفت: «حل می‌کنند. به اینها [مسئولان لجستیک و پشتیبانی] گفته شده که هرچه دارند توزیع کنند.»(1)
در طول حدود یک و نیم ساعت جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران برای بررسی وضعیت و آمادگی لشکر25 کربلا، فرمانده کل سپاه بارها بر ضرورت هماهنگی یگانهای مجاور و نیز تقسیم کار میان آنها تأکید کرد. وقتی موضوع خط‌شکنی مطرح شد وی گفت که جلسه‌ای میان فرمانده گردان‌های خطشکن لشکر25 با فرمانده گردان‌های خطشکن لشکرهای عاشورا و ولیعصر(عج) - که سمت راست و چپ این لشکر مأموریت دارند - برگزار شود و چگونگی الحاق با همدیگر را هماهنگ کنند که در آن وضعیت شلوغی عملیات و درگیری و تاریکی بتوانند نیروهای خودی را از دشمن تشخیص بدهند و همچنین تجربه‌هایشان را به همدیگر منتقل کنند.
محسن رضایی در جای دیگر تأکید کرد که واحدهای پشتیبانی لشکر25 با لشکرهای مجاور، مهندسی با مهندسی، ادوات با ادوات، بهداری با بهداری و... جلسه بگذارند و باهم هماهنگ کنند. وی همچنین از فرمانده لشکر25 خواست تا باتوجه‌به اینکه قرار است نیروهای لشکر17 علیبنابیطالب(ع) از لشکر25 عبور کنند، برای جلوگیری از شلوغی و به‌هم‌ریختگی و ممانعت از بروز اشتباه در زمان اجرای آتش، واحدهای مختلف دو لشکر، به‌خصوص واحدهای ادوات، جلسات هماهنگی باهم بگذارند و نیز واحدهای مهندسی دو لشکر برای آماده‌سازی منطقه با همدیگر هماهنگی و تقسیم کار کنند.(2)
در پایان، فرمانده کل سپاه با ابراز رضایت از پیشرفت کارهای آماده‌سازی و طراحی مانور لشکر25 کربلا، تأکید کرد تا هفته آینده همه مسئولان واحدها و گردان‌ها به کار خود توجیه شده و آمادگی داشته باشند تا هرکس مأموریت‌های خود را توضیح دهد و هفته دوم کل لشکر 25 کربلا با همه سازوبرگ در زمینی مشابه مانور کند: عبور از آب، جنگ در آب، جنگ در نخلستان و... خلاصه طرح پیش‌بینی‌شده را به اجرا بگذارند. وی افزود: «اگر همه کارها به موازات هم انجام شود و تقسیم کار مناسب داشته باشید، انشاءالله موفقیت حاصل می‌شود. الحمدلله کادر ما، کادر خوب و متعهد و با ایمانی است. اینها خودشان مسائل را پیش می‌برند و حل می‌کنند. فقط ما باید هدایتمان متمرکز و اجرایمان غیرمتمرکز باشد و به موازات هم پیش برود. پس مسئولین این بحث‌ها را آماده کنند... ما از آنها سؤال کنیم ببینیم که چه تدابیری ریخته‌اند.»(3)
1) 2. سند شماره 17473/ پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر25 کربلا برای عملیات والفجر8 (10/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16979)، ص108؛ - و سند شماره 1109/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم (محمد درودیان)، 8/10/1364 تا 13/10/1364، ص95.
2) 3. سند شماره 17401/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 11 - 9 و 21.
3) 4. سند شماره 17473/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 17 - 16.
1
در دومین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران اقدامات لشکر7 ولیعصر(عج) برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو و مشکلات این یگان بررسی شد.(1)
در آغاز جلسه فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) به بیان وضعیت نیرو و آموزش این یگان پرداخت و گفت که لشکر ولیعصر(عج) 9 گردان رزمی با کادر فرماندهی مناسب دارد که آموزش‌های عمومی و تخصصی آنها تا 25 دی‌ماه کامل می‌شود. همچنین سه گروه خطشکن به‌اضافه 60 نیروی اطلاعات، یعنی درمجموع 250 نفر قرار است آموزش غواصی بگذرانند که 15 روز است این آموزش شروع شده ولی کمبود لباس غواصی آموزش غواصی را دچار مشکل کرده است.
تصویر
عبدالمحمد رئوفی طرح کلی لشکر7 را برای شکستن خط چنین بیان کرد که سه گروهان غواص از سه گردان در سه محور شکستن خط دشمن در محدوده مأموریت این لشکر را به عهده دارند و دو گروهان قایق‌سوار با حرکت در پشت سر گروهان‌های غواص، مأموریت پاک‌سازی آنها را تکمیل می‌کنند. وی و نیز فرمانده گردان‌های خطشکن در ادامه به بیان جزئیات طرح و نوع سلاح‌ها و بی‌سیم غواصان خطشکن پرداختند.
فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) بهترین حالت جریان آب اروندرود برای شروع عملیات را اواخر وضعیت جزر اعلام کرد: «به‌دلیل اینکه: 1. سطح آب پایین است درنتیجه دید و تیر مستقیم دشمن روی سطح آب کم است. 2. عرض آب (رودخانه) کمتر است و غواصان سریع‌تر و با خستگی کمتر به آن‌طرف رودخانه می‌رسند. 3. در حالت جزر چولان‌های ساحل دشمن استتار خوبی برای نیروهاست که خود را به خط دشمن برسانند. 4. در حالت مد موانع زیر آب قرار می‌گیرند و چون دیده نمی‌شوند برای نفر و قایق قابل‌عبور نیست ولی در
1) این جلسه در پادگان لشکر7 ولیعصر(عج) در منطقه کرخه برگزار شد و محسن رضایی، عباس محتاج، عزیز جعفری، احمد غلامپور، اکبر غمخوار، محمدابراهیم سنجقی، احمد سیاف‌زاده، سیدعلی حسینی‌تاش، سیدمحمدتقی رضوی، غلامرضا محرابی، شمایلی، مرتضی قربانی، محمد کوثری (فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص))، احمد فتوحی (جانشین فرمانده لشکر17 علیبنابیطالب(ع))، عبدالمحمد رئوفی (فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)) و برادران فضیلت، خضریان و صالح (فرماندهان گردان‌های خطشکن لشکر7 ولیعصر(عج)) و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) در آن حضور داشتند.
حالت جزر چون همه موانع دیده می‌شوند، گذشتن از آنها ساده‌تر است.»(1)(2)
در ادامه جلسه فرمانده کل سپاه از فرماندهان گردان‌های لشکر ولیعصر(عج) خواست که تفاوت‌های منطقه عملیات فاو را با منطقه عملیات بدر از جنبه‌های گوناگون: وضعیت زمین، وضعیت دشمن، وضعیت عملیات و... بیان کنند. خضریان (فرمانده گردان بلال) دراینباره گفت: «مشکلات "بدر" یک‌صدم مشکلات اینجا نبود. در عملیات بدر بَلَم خود ما (قایق فرمانده گردان) بالای سر گردان غواص بود و جلو می‌رفت و سریع می‌توانستند غواصان را پشتیبانی کنند ولی در این منطقه قرار است یک‌مرتبه تعداد زیادی غواص به خط بزنند که تا نیروهای بعدی از عقب بیایند طول می‌کشد و نیروی غواص تلف می‌شود. در منطقه بدر به‌دلیل وجود نیزارها دشمن دید نداشت ولی اینجا دشمن سمت راست را به‌خوبی می‌تواند با تیربار بپوشاند و منور که بزند از بالا به‌خوبی روی آب و بر همه تسلط دارد. در بدر وقتی وارد ساحل می‌شدیم با سنگر دشمن چند متر بیشتر فاصله نداشتیم. در بدر یک سیل‌بند به موازات آب بود که وقتی روی سیل‌بند می‌رفتیم، اسلحه هم که نداشتیم، نیروهای عراقی درمی‌رفتند، ولی سنگرهای دشمن در غرب اروندرود از ساحل فاصله دارند، بتونی هستند، دریچه دارند، با کالیبر (تیربارهای قوی) بسته است و پاک‌سازی آن کمی مشکل است، باید با نارنجک و اینها پیشروی کرد. همچنین ظاهراً پشت خطش یک کانالی درست کرده که ممکن است همین کانال نیروها را کانالیزه کند و داخل سنگرهایش بیاورد و روی آنها آتش کند.»
فرمانده گردان بلال همچنین با اشاره به وضعیت زمین و نهرهای متعدد آن، چولان‌های ساحل دشمن و موانع تعبیه‌شده در آن - که عبور نیروها را با تجهیزات بسیار مشکل می‌کند - و وضعیت ناهموار و پرچاله ساحل و زمین دشمن و نیز سردی هوا، تأکید کرد که عملیات در این منطقه بسیار سخت‌تر از منطقه بدر است.(3)
از دیگر مباحث این جلسه، مشکلات و کمبودهای لشکر7 ولیعصر(عج) بود که مهم‌ترین آنها کمبود لباس غواصی و انواع سلاح و نیز مشکلات مهندسی بود. به گفته فرمانده لشکر برای آموزش 250 غواص، این لشکر فقط 50 لباس غواصی دارد حدود 40 دست از آنها برای آموزش مناسب بوده و به‌دلیل استفاده مکرر از آنها غالباً پاره شدهاند.
فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) درباره کمبود سلاح گفت باتوجه‌به اینکه منطقه عملیات عمق
1) درباره وضعیت مناسب جریان آب برای شروع عملیات، در این جلسه بحث‌هایی انجام گرفت ولی چون جریان‌های متفاوت آب اروندرود به عوامل متعددی بستگی دارد و همچنین باوجود تفاوت زمان جزرومد در محدوده یگانهای متعدد خطشکن و نیز وضعیت متفاوت ساحل دشمن و موانع آن در منطقه مأموریت یگانها و باتوجه‌به پیچیدگی موضوع، واحد اطلاعات قرارگاه بررسی طولانی و گسترده‌تری دراین‌زمینه کرده بود، لذا بررسی موضوع به کار بیشتر و بحث فنی‌تر در قرارگاه موکول شد.
2) 5. سند شماره 17402/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر7 ولیعصر برای عملیات والفجر8 (10/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16980)، راوی: محمد درودیان، صص 30 - 1.
3) 6. سند شماره 17403/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر7 برای عملیات والفجر8 (10/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16981)، راوی: محمد درودیان، صص 15 - 9.
زیادی ندارد به‌راحتی می‌توان نیروها را از خط تا هدف با استفاده از ادوات پشتیبانی کرد، اما سازمان ادوات لشکر7 شامل خمپارهاندازهای 81 و 120 میلی‌متری، تفنگ 106 میلی‌متری و مینی‌کاتیوشا کامل نیست و به‌دلیل کمبودها هنوز آتش پشتیبانی برای عملیات طرح‌ریزی نشده است. وی افزود که لشکر ولیعصر(عج) فقط 6 قبضه سلاح پدافند هوایی دارد و باید به دو سه برابر برسد تا پوشش هوایی و تأمین عقبه و منطقه مأموریت این لشکر امکان‌پذیر شود.(1)
از سوی دیگر، جانشین فرمانده قرارگاه کربلا درباره اقدامات آماده‌سازی منطقه عملیاتی می‌گوید به‌دلیل اینکه زمین منطقه مأموریت لشکر7 زمین مناسبی نیست، آماده‌سازی منطقه این لشکر از همه عقب‌تر است. فرمانده لشکر7 هم می‌گوید واحد مهندسی لشکر با کل توانش در منطقه است، اما کار خیلی زیاد است. احمد غلامپور برای رفع این مشکل پیشنهاد کرد یک واحد مهندسی جهاد سازندگی به این لشکر مأمور شود که فرمانده کل سپاه هم این پیشنهاد را پذیرفت.
در پایان این جلسه یک و نیم ساعته، فرمانده کل سپاه به فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) چنین تأکید کرد: «پس بحث پاک‌سازی، پدافند، نحوه طرح‌ریزی ادوات (طرح‌ریزی آتش)، مهندسی، آموزش، زمان حمله (شناسایی و جزرومد) را باید (تا هفته دیگر) کامل کنید و هفته دیگر که این بحث‌ها تمام شد، یک هفته به شما زمان می‌دهیم کل لشکر آماده بشود که انشاءالله در یک زمین مشابه مانور کند.»(2)
1
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز با ارسال نامهای برای فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درخواست کرد دفاع هوایی منطقه عملیات آتی تأمین شود: «با اهداء سلام و تحیات، پیرو نامه مورخ 23/9/64 خواهشمند است دستور فرمایید جهت تأمین پدافند هوایی منطقه عملیات تعداد 40 قبضه توپ35 میلی‌متری حداکثر تا 20/10/64 در منطقه عملیات آماده بهره‌برداری قرار گیرد. خداوند بر طول عمر و سلامتی امام امت و یاران صدیقش بیفزاید.»(3)
درپی این درخواست، نامهای برای مسئول ستاد پدافند کل کشور ارسال شد به این شرح: «حضرت حجت‌الاسلام‌والمسلمین جناب آقای روحانی مسئول ستاد پدافند کل کشور، سلام علیکم. مقتضی است مقرر فرمایید تعداد 40 قبضه توپ 35 م.م. حداکثر تا 20/10/64 در منطقه عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه آماده بهره‌برداری گردد.
و من الله توفیق - اکبر هاشمی رفسنجانی»(4)
2
در ادامه پیگیری برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات گسترده در منطقه فاو، فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه امروز در دو نامه به واحد طرح و عملیات این قرارگاه، دستورهایی برای طرح‌ریزی انتقال تجهیزات سنگین، حمل مهمات به منطقه عملیاتی و چگونگی آماده‌سازی پد هلیکوپتر در این منطقه صادر کرد.
1) 7. سند شماره 17402/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 2 و 3.
2) 8. سند شماره 17403/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 8، 17 و 18.
3) 9. سند شماره 449152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه پاسداران به فرماندهی قرارگاه خاتم، 10/10/1364.
4) 10. سند شماره 449151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از: فرمانده قرارگاه خاتم به مسئول ستاد پدافند کل کشور، 10/10/1364.
نامه اول محسن رضایی به واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتم چنین است: «مقتضی است دستور دهید واحدهای پدافند، توپخانه و ادوات طرح انتقال وسایل سنگین خود را از 15 روز [مانده] به (ر) [روز عملیات] تا 2 روز به (ر) معلوم نمایند و ظرف مدت سه روز به این فرماندهی ارسال نمایند. در این طرح بایستی معلوم گردد: 1. حجم کل وسایل سنگین که بایستی وسایل و مهمات را حمل نمایند چه مقدار است. 2. از 15 روز به (ر) هرروز چه حجمی منتقل شود. 3. چه وسایلی در اولویت منتقل گردد (باتوجه‌به حفاظت منطقه). 4. در محل چگونه استتار گردند و کجا پیاده شوند.»(1)
نامه دوم چنین است: «پیرو جلسه مورخ 6/10/64 مقتضی است:
ضمن صحبت با برادر غمخوار درصورت امکان بنه مهمات به نزدیک تقاطع جاده وحدت - آبادان - اهواز منتقل گردد تا بتوان انتقالات تدارکات را زودتر انجام داد.
درمورد پد هلیکوپتر ترتیبی داده شود که اولاً جاده احداثی به‌صورتی باشد که به‌منزله جاده اتصالی یک قرارگاه محسوب گردد. ثانیاً پارکینگ هلیکوپتر به‌نحوی باشد که نرم (فرم) نباشد به‌نحوی‌که در عکس هوایی پد و آشیانه هلیکوپتر را تداعی ننماید.
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) - محسن رضایی»(2)
1
درپی جلسات روز گذشته فرمانده کل سپاه پاسداران با لشکر5 نصر و تیپ33 المهدی(عج)، فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه امروز طی دو نامه به قرارگاه‌های کربلا و نوح، دستورهایی برای تسریع در آمادگی و هماهنگی یگانهای مذکور صادر کرد. ستاد قرارگاه خاتم نیز در نامهای به واحد مهندسی دستور هماهنگی و تدوین طرح اجرایی تخریب را صادر کرد.
نامه فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه کربلا چنین است:
«پیرو جلسه مورخ 9/10/64 با لشکر5 نصر موارد زیر جهت اجرا ابلاغ می‌شود:
نماینده قرارگاه مهندسی خاتم (برادر رضوی) جلسه‌ای با مهندسی یگانهای قرارگاه کربلا گذاشته و کلیه شرایط آماده‌سازی محل یگانها و انتقالات وسائل سنگین و چگونگی احداث خط پدافندی را بررسی و جهت اجرا هماهنگ نمایند.
قرارگاه کربلا جلسه‌ای با مسئولین ادوات یگانهای تابعه و با حضور نماینده ادوات خاتم برگزار کرده و نسبت به توجیه و هماهنگی آنها و نیز تهیه طرح به‌کارگیری ادوات یگانها اقدام نماید.
قرارگاه کربلا جلسه‌ای با مسئولین توپخانه یگانهای تابعه و با حضور نماینده توپخانه خاتم برگزار کرده و نسبت به توجیه و هماهنگی آنها و نیز طرح به‌کارگیری توپخانه هر یگان اقدام نماید.
مسئولین تخریب یگانهای (قرارگاه) کربلا آماده باشند تا در جلسه‌ای که توسط تخریب قرارگاه خاتم با حضور مسئولین تخریب یگانهای (قرارگاه) نوح برگزار می‌شود شرکت کنند.
الف) مانور جزءبهجزء شکستن خط و عبور. ب) طرح عبور نیروها و وسائل و ادوات. ج) طرح پاک‌سازی. د) طرح مهندسی و اقدامات مربوط به پدافند. ه-) طرح به‌کارگیری کامل ادوات.»(1)
نامه فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه نوح(ع) چنین است:
«پیرو جلسه مورخ 9/10/1364 با تیپ المهدی(عج) موارد زیر ابلاغ می‌گردد:
اطلاعات عملیات تیپ المهدی(عج) یک شناسایی در عمق انجام داده و نتیجه را هفته آینده گزارش نماید.
اقدامات مهندسی در منطقه تیپ بسیار عقب و بایستی سریعاً تیپ با کمک مهندسی قرارگاه نوح کلیه اقدامات مهندسی را در منطقه خود شروع و در تاریخ مقرر به اتمام برساند.
قرارگاه نوح(ع) جلسه‌ای با (حضور مسئولان) ادوات یگانهای المهدی(ع) و فجر و ثارالله(ع) و با حضور مسئول ادوات خاتم برگزار نماید و نسبت به توجیه و هماهنگی بین آنها اقدام کند.
تیپ المهدی(عج) موظف است تا هفته آینده بحث‌های زیر را آماده کرده در جلسه ارائه دهد:
الف) مانور جزءبهجزء شکستن خط و عبور. ب) طرح عبور نیروها، وسائل و ادوات. ج) طرح پاک‌سازی. د) طرح مهندسی و اقدامات مربوط به پدافند. ه-) طرح به‌کارگیری ادوات.»(2)
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) همچنین در نامهای به واحد مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) چنین دستور داده است:
«ضروری است مسئول تخریب آن واحد جلسه‌ای با مسئولین تخریب یگانهای قرارگاه کربلا و یگانهای قرارگاه نوح، با هماهنگی قبلی فرماندهان این قرارگاه‌ها جهت هماهنگی و تدوین طرح اجرایی اقدامات تخریب برای شکستن خط و نیز اقدامات مربوط به خط پدافندی برگزار کرده و نتیجه را گزارش نمایید.»(3)
1
فعالیت‌های دشمن در منطقه مأموریت قرارگاه کربلا در منطقه اروندرود در دوره 7 تا 10 دی 1364 را واحد اطلاعات این قرارگاه چنین جمع‌بندی کرده است:
دشمن در سراسر منطقه تحت کنترل قرارگاه کربلا به انواع فعالیت‌های خود ادامه داده است. آتش توپخانه عراق کماکان روی مواضع خودی ادامه دارد، اما فعالیت زرهی از دشمن دیده نشده است. فعالیت مهندسی عراق شدت یافته و این فعالیت درجهت خاک‌برداری، احداث خاکریز و ترمیم جاده‌های درون نخلستان می‌باشد. عراق همچنین به تحکیم مواضع پدافندی در اسکله چهارچراغ پرداخته است. تحرکات و جابه‌جایی‌های دشمن نیز ادامه دارد که مهم‌ترین آنها تردد جیپ فرماندهی، تریلی، استیشن و کمرشکن بوده است. فعالیت هوایی و دریایی دشمن نیز همچنان ادامه دارد.(4)
1) 13. سند شماره 11366 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه کربلا، 10/10/1364.
2) 14. سند شماره 11363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم به فرماندهی قرارگاه نوح(ع)، 10/10/1364.
3) 15. سند شماره 11364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد قرارگاه خاتم، 10/10/1364.
4) 16. سنذ شماره 11416 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، گزارش نوبه‌ای، شماره 17، 14/10/1364.
1
حملات هوایی عراق به جزیره خارک امروز نیز ادامه یافت. خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر گزارش داد که در ساعت 10:06 صبح، امروز چهار هواپیمای عراقی ازجمله دو فروند میگ25 جنوب‌شرقی جزیره خارک را هدف اصابت چهار بمب قرار دادند که براثر انفجار این بمب‌ها یک اتاقک نگهبانی ویران و سوراخ‌هایی هم در یک منبع ذخیره آب ایجاد شد. دو هواپیمای دیگر که در فاصله‌ای دورتر مترصد حمله بودند براثر اقدامات تاکتیکی در جزیره، گریختند.(1)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق دراینباره گفت که جنگنده‌های عراقی بامداد امروز عملیات موفقیت‌آمیز دیگری را علیه خارک انجام داده‌اند.(2)
2
امروز مناطق مختلف نظامی و غیرنظامی استانهای ایلام، باختران، کردستان و آذربایجان‌غربی بارها هدف تجاوز و بمباران هواپیماهای عراق قرار گرفت. این حملات نسبت به روز قبل شدیدتر بود و خسارات و تلفاتی درپی داشت. در این حملات یک میراژ عراقی سرنگون شد.
در استان ایلام، هواپیماهای عراقی در ساعت‌های 10:30 و 11:30 به حریم هوایی شهر دهلران و در ساعت‌های 11:25 و 11:27 به حریم هوایی شهر ایلام و در ساعت 11:40 به حریم هوایی دره‌شهر تجاوز کردند و دیوار صوتی را بر فراز این شهرها شکستند و با مقابله واحدهای دفاع هوایی گریختند.(3)
در ساعت 12 نیز چند هواپیمای عراقی قصد بمباران مواضع نظامی و پشتیبانی اطراف منطقه صالح‌آباد ایلام را داشتند که با آتش پدافند هوایی مواجه شدند و بمب‌های خود را در بیابان‌ها ریختند.(4)جنگنده‌های عراقی در ساعت 13 با بمباران شدید اطراف روستاهای گلان، سرنی و ارتفاعات صالح‌آباد و میمک خسارت‌ها و تلفاتی به بار آوردند.(5)کمیته تبلیغات جنگ استان ایلام نیز اعلام کرد که هواپیماهای عراقی امروز پنج بار به حریم شهر ایلام تجاوز کردند و با پرواز در ارتفاع پایین دیوار صوتی را شکستند. جنگنده‌های عراقی امروز همچنین دو بار منطقه تجمع نیروهای خودی را در 7 کیلومتری جنوب‌شرقی صالح‌آباد بمباران کردند.(6)
در استان باختران، یک هواپیمای ارتش عراق از ساعت 13:43 تا 13:46 با تجاوز به چند شهر این استان، دیوار صوتی را بر فراز شهرهای گیلان‌غرب، اسلام‌آباد غرب، کرند غرب و باختران شکست.(7)
در استان کردستان، هواپیماهای ارتش عراق امروز (10/10/1364) سه بار پادگان مریوان و اطراف آن را بمباران کردند. در این حملات از نیروهای سپاه پاسداران و ارتش 7 تن شهید و 78 تن مجروح شدند.(8)هواپیماهای عراقی امروز همچنین به شهرهای بانه و سردشت حمله کردند که با مقابله واحدهای دفاع هوایی گریختند.(9)
1) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، ص5، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/10/1364.
2) 18. همان، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/10/1364.
3) 19. همان، ص4.
4) 20. همان.
5) 21. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 134، 11/10/1364، ص1.
6) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، صص 6 و 7.
7) 23. همان، ص6.
8) 24. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 77، 17/10/1364، ص5.
9) 25. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 134، 11/10/1364، ص2.
در استان آذربایجان‌غربی، پادگان‌های شهرهای پیرانشهر، پسوه و جلدیان امروز بارها بمباران شد. بنا به اعلام کمیته تبلیغات جنگ این استان، پادگان پیرانشهر از ساعت 10 تا 16 به‌طور متوالی هدف هجوم هواپیماهای دشمن قرار گرفت. پادگان پسوه در ساعت‌های 11، 13:30 و 15:30 بمباران شد. هواپیماهای عراقی در ساعت 16:30 نیز پادگان جلدیان را بمباران کردند که درپی آن نیروهای این پادگان تخلیه شدند. تلفات بمباران‌های این پادگان 35 شهید و 134 مجروح اعلام شده است. علاوه‌براین، چهار هواپیمای عراقی از ساعت 11 تا 11:30 اطراف کارخانه قند پیرانشهر را بمباران کردند. این هواپیماها با مقابله واحدهای پدافند هوایی گریختند.(1)
از سوی دیگر، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) اعلام کرد که ساعت 10:45 روز سه‌شنبه 10 دی یک هواپیمای متجاوز عراقی از نوع میراژ که قصد بمباران استحکامات نیروهای ایران را در مناطق عملیاتی جنوب داشت، هدف آتش واحدهای دفاع هوایی قرار گرفت و سرنگون شد.(2)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 289، 13/10/1364، ص5، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 12/10/1364)
(3)ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2069 خود که امروز منتشر کرد پس از پرداختن به جزئیات حملات هوایی امروز، اعلام کرد: «از آغاز بامداد امروز، گروهی از هواپیماهای نیروی هوایی ما بر فراز نیروهای دشمن در بخش‌های عملیاتی سپاه‌های دوم، سوم، پنجم و ششم پرواز کرده و مواضع خمینیون را بر سر آنها خراب کردند و طی اجرای 202 مأموریت جنگی، تلفات قابل‌توجهی به مهمات، سلاح و تجهیزات آنها وارد کردند و همه سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(4)
1
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2336 اعلام کرد: «در ساعت 10:50 دقیقه صبح امروز (10 دی) خلبانان افتخارآفرین نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با چند فروند هواپیمای شکاری بمب‌افکن مرکز تجمع نیروهای متجاوز بعثی واقع در شرق رانیه [استان سلیمانیه] عراق را بمباران و با وارد آوردن تلفات و خسارات سنگینی به دشمن، همگی سالم به پایگاه‌های خود مراجعت کردند.»(5)
ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2069 خود دراینباره چنین آورده است: «دو فروند از هواپیماهای دشمن در ساعت 10:22 صبح امروز قصد عبور از مرزهای بین‌المللی ما و حمله به یکی از تجمعات مسکونی در منطقه قلعه دیزه را داشتند که با آتش پدافند ضدهوایی ما روبهرو و بدون اینکه بتوانند به هدف‌های خود برسند مجبور به فرار شدند.»(6)
1) 26. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره287، 11/10/1364، صص 5 و 6.
2) عراق سرنگونی یک هواپیمایش را در روز 10 دی 1364 تکذیب کرد.
3) 27. روزنامه اطلاعات، 12/10/1364، ص18.
4) 28. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، صص 1 و 2، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/10/1364.
5) 29. روزنامه اطلاعات، 11/10/1364، ص18.
6) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، ص3، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/10/1364.
1
درپی اقدام روز گذشته هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی ایران به بمباران دو منطقه نظامی در شمال سلیمانیه و جنوب العماره و ادعای عراق مبنی‌بر حمله هواپیماهای ایران به دو منطقه مسکونی و کشته شدن 24 غیرنظامی، امروز رسانه‌های غربی به نقل ادعای عراق پرداختند و برخی این اقدام ایران را شروع دور جدید جنگ شهرها اعلام کردند. ستاد تبلیغات جنگ ایران این ادعای عراق را تکذیب کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «رادیو فرانسه در مشروح اخبار خود گفت: بعد از شش ماه توقف در جنگ شهرها، عراق ادعا کرد که هواپیماهای ایران روز گذشته یک شهر عراقی را در منطقه کردستان بمباران کردند.»(1)همچنین به نوشته نشریه داگنس نیهتر چاپ سوئد: «از روز دوشنبه (9/10/1364) ایران مجدداً بمباران مناطق مسکونی عراق را از سر گرفت. ... ایران و عراق در ماه ژوئن سال گذشته (خرداد 1364) درمورد خودداری از بمباران مناطق مسکونی یکدیگر به توافق رسیده بودند.»(2)
از سوی دیگر، سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ جمهوری اسلامی ایران دراینباره گفت که حمله هواپیماهای ایران علیه یک مرکز تجمع نیروهای عراقی واقع در 26 کیلومتری شمال‌شرقی سلیمانیه بوده است و نزدیک‌ترین منطقه مسکونی به محل بمباران روستایی است به نام کنگاوه که با محل بمباران 9 کیلومتر فاصله داشته است. وی افزود نیروهایی که در این محل تجمع کرده بودند مأمور سرکوب حرکات اخیر مردم مسلمان عراق در شهرهای شمالی این کشور بوده‌اند. وی گفت که انگیزه عراق از چنین ادعاهایی ادامه تجاوز به مناطق مسکونی ایران است و برای اثبات بی‌پایه بودن این ادعا از سازمان ملل می‌خواهیم با اعزام یک هیئت ویژه دراینباره اعلام نظر کند.»(3)
2
فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز درباره عملیات روز گذشته هواپیماهای ایران در عراق و اقدامات نیروی هوایی عراق گفت: جنگنده‌های ایران ظهر دیروز با اجرای دو عملیات برون‌مرزی، یک مرکز تجمع نیروهای زمینی دشمن را در شمال سلیمانیه و یک مرکز تجمع دیگر را در 54 کیلومتری عمق خاک عراق که در 23 کیلومتری جنوب شهر العماره و 18 کیلومتری شهر قلعه‌صالح واقع شده است، هدف قرار داده و تلفات و ضایعات سنگینی به دشمن وارد کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.
سرهنگ خلبان هوشنگ صدیق ادعاهای اخیر عراق درباره افزایش عملیات جنگی در خاک ایران را تکذیب کرد و گفت که رژیم عراق در اطلاعیه‌های نظامی، عملیات درون‌مرزی هواپیماهایش را که بیشتر برای پوشش هوایی نیروهایش در داخل خط مرزی انجام می‌گیرد،
به‌عنوان مأموریت جنگی علیه مواضع ایران قلمداد می‌کند، درحالی‌که اگر ما نیز تمامی عملیات پوشش هوایی خود را به حساب مأموریت‌های برون‌مرزی بگذاریم، تعداد آنها بالای 100 مأموریت جنگی در روز خواهد بود.
تصویر
وی افزود: پرسنل فداکار نیروی هوایی براساس اعتقاد قلبی و خدایی خود مبنی‌بر حراست از کیان اسلام و قرآن با کمترین امکانات به مقابله با دشمن سراپا مجهز برخاسته‌اند و با همین امکانات موجود بالاترین کارایی را از خود نشان داده‌اند. وی دلیل فاصله زمانی میان عملیات‌های هوایی برون‌مرزی را برنامه‌ریزی برای کسب بیشترین نتیجه از این عملیات‌ها اعلام کرد.
سرهنگ صدیق گفت: «ما امیدواریم رژیم عراق دست به این حماقت نزند که مجدداً جنگ شهرها را آغاز کند، ولی درصورت وقوع چنین حادثه‌ای، ما آمادگی کامل داریم تا پاسخی دندان‌شکن به دشمن بدهیم. رژیم عراق باید بداند که اگر دست به این عمل احمقانه بزند، نیروی هوایی جمهوری اسلامی درسی تاریخی و فراموش‌نشدنی به آنها خواهد داد.»
وی درباره تقویت سیستم‌های پدافندی گفت: «همانطورکه در بهار گذشته نیز شاهد بودیم، هواپیماهای دشمن در ارتفاع 80 هزار پا و بدون هدف‌گیری اقدام به بمباران مناطق مسکونی شهرها می‌کردند که این حملات باتوجه‌به نوع بمباران فاقد هرگونه ارزش نظامی بود. لیکن پرسنل فداکار نیروی هوایی و سپاه پاسداران درزمینه مقابله با حملات هوایی دشمن اقداماتی انجام داده‌اند که درصورت لزوم به مرحله اجرا درمی‌آید.»(1)
1
عصمت کتانی نماینده عراق در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد که ایران به مناطق مسکونی عراق حمله کرده است. در این نامه آمده است: «در 30 دسامبر 1985 [9 دی 1364] در ساعت 11:30 قبل‌ازظهر تعدادی از هواپیماهای جنگنده ایران به شهرستان چوراتا در منطقه کاریزه در شمال عراق حمله کردند و باعث مرگ 22 غیرنظامی و مجروحیت 15 نفر گردیدند. همچنین 58 خانه مسکونی تخریب گردید. در ساعت 11:36 قبل‌ازظهر همان روز، هواپیماهای جنگنده ایران به مناطق مسکونی در استان میسان در جنوب عراق حمله کردند. این بمباران باعث مرگ 3 غیرنظامی و مجروح شدن 6 نفر دیگر گردید.»(2)
1
به نوشته نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات: «نفتکش قبرسی سوپربور با ظرفیت حدود 273 هزار تن پس از بارگیری حدود 210 هزار تن نفت خام درحالی‌که جزیره خارک را به قصد جزیره سیری ترک نموده بود در ساعت 21:51 دقیقه مورخ 10/10/64 در حوالی رأس‌المطاف مورد اصابت یک فروند موشک قرار گرفته و صدماتی به دستگاههای کنترل سکان آن وارد گردید. لیکن کشتی فوق باتوجه‌به سالم بودن موتورهایش به مسیر خود ادامه داد.»(1)
2
فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران درباره توقیف دو کشتی تجاری دانمارکی و عربی گفت: «با پایان تخلیه کامل محموله نظامی کشتی دانمارکی هورن لند این کشتی طی چند روز آینده آزاد خواهد شد. ... 60 تن مواد منفجره این کشتی به‌طور کامل تخلیه شده است و پرسنل نیروی دریایی همچنان به بازرسی کشتی ادامه می‌دهند تا اگر کالایی درجهت بالا بردن توان نظامی دشمن در آن وجود داشت، آن را نیز تخلیه کنند.»
ملک‌زادگان افزود: «در این کشتی محموله‌هایی به مقصد کشورهای سریلانکا، پاکستان و تایلند موجود است و درصورتیکه مطمئن شویم کالایی برای رژیم عراق در میان آنها وجود ندارد، کشتی را آزاد خواهیم کرد. بر این مبنا به امر مطابقت بارنامه با کالاهای موجود پرداخته‌ایم و فکر می‌کنیم طی چند روز آینده تکلیف این کشتی مشخص شود.»
فرمانده نیروی دریایی درباره کشتی ابن‌البیتار که از سوم آذرماه توقیف شده گفت این کشتی 236 هزار تن ظرفیت دارد و در دریای عمان و در 400 کیلومتری شرق تنگه هرمز توقیف شده است. وی افزود کشتی ابن‌البیتار متعلق به کمپانی کشتیرانی بین‌العربی است و چون تمامی کشورهای منطقه از این کمپانی استفاده می‌کنند تاکنون مالکیت این کشتی تشخیص داده نشده و باتوجه‌به احتمالی که درزمینه مالکیت رژیم عراق بر این کشتی داده می‌شود، کماکان در توقیف باقی خواهد ماند تا وضعیت آن مشخص شود. این کشتی 43 خدمه دارد و حامل کالاهای مختلف برای کشورهای منطقه است.(2)
3
سازمان بین‌المللی دریانوردی گزارش حوادث دریانوردی را در سال 1985 در خلیج فارس و دریای عمان اعلام کرد.
دبیرکل سازمان ملل براساس درخواست قطعنامه 552 شورای امنیت، امروز اطلاعات حوادث دریانوری را که سازمان بین‌المللی دریایی در سال 1985 به اطلاع دبیرکل رسانده، در جدولی به‌طور مشروح تنظیم و به اطلاع شورای امنیت رسانده است. بنا بر این گزارش، از اول ژانویه تا آخر دسامبر 1985 (11 دی 1363 تا 10 دی 1364) در منطقه خلیج فارس و دریای
عمان برای 61 فروند انواع کشتی‌ها، شامل کشتی‌های نفتکش، باربری، یدک‌کش، کانتینردار با ملیت‌های مختلف حادثه رخ داده است. از این تعداد 41 فروند هدف حمله موشکی قرار گرفته‌اند که برخی توأم با تلفات انسانی بوده است. طبق این گزارش، از مجموع این 61 کشتی، 16 فروند را نیروی دریایی ایران توقیف و بازرسی کرده است.(1)
1
امروز کاروان‌های متعددی از نیروهای داوطلب از شهرهای مختلف کشور به‌همراه کمک‌های مردمی عازم جبهه‌ها شدند. کاروان راهیان کربلا از شهرهای بابلسر، فریدون‌کنار و روستاهای تابعه به‌همراه کاروان کمک‌های مردمی آنان؛ اولین کاروان راهیان کربلای شهرستان سوادکوه و کمک‌های غیرنقدی مردم آنجا؛ کاروان راهیان کربلای شهرستان سلماس؛ کاروان دوم راهیان کربلای شهرستان فریمان و روستاهای تابعه و کمک‌های مردم فریمان، تایباد و تربت‌جام؛ کاروان دوم راهیان کربلای شهرستان سبزوار به‌همراه نماینده امام و امام‌جمعه سبزوار و جمعی از روحانیان این شهرستان و گروه کثیری از رزمندگان شهرستان قم امروز عازم جبهه‌های نبرد شدند.(2)
امروز همچنین چهار هزار تن از نیروهای متخصص و آموزش‌دیده رزمی استان لرستان و گروه کثیری از روحانیان اهل تسنن به جبهه‌ها اعزام شدند.(3)
2
منابع دیپلماتیک منطقه سفر راشد عبدالله به تهران را مثبت ارزیابی کردند و درباره تلاش‌های شورای همکاری برای توقف جنگ ابراز خوش‌بینی کردند.
به گزارش خبرگزاری قطر از ابوظبی، منابع دیپلماتیک معتبر خلیج فارس درباره موفقیت کوشش‌های شورای همکاری برای متوقف کردن جنگ ایران و عراق و نتایج دیدار راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات از تهران، ابراز خوش‌بینی کردند. این منابع به خبرنگار خبرگزاری قطر در ابوظبی گفتند که گفت‌وگوهای عبدالله با مقامات برجسته ایران و همچنین دیدارهای پیشین مقامات سعودی و عمانی برای یافتن زمینهای مشترک جهت همکاری در میان کشورهای منطقه و توسعه اعتماد و اطمینان و حل اختلافات تمام کشورهای منطقه از راه صلح‌آمیز و به‌ویژه جنگ ایران و عراق برای افزایش توانایی مقابله با دشمن مشترک اعراب یعنی اسرائیل متمرکز بوده است.
همین منابع تأکید کردند که تماس‌های بین اعضای شورای همکاری و ایران در مراحل بعدی برای غلبه بر موانعی که باعث به تأخیر افتادن اجرای یک راه‌حل صلح‌آمیز در جنگ ایران و عراق می‌شوند ادامه خواهد یافت. خبرگزاری قطر افزود که کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی و جنبش عدم‌تعهد نیز کوشش‌های وسیع دیگری را برای ایجاد زمینهای مشترک جهت پایان دادن به جنگ انجام خواهند داد.(4)
1) 38. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، پیشین، صص 304 - 300، سند شماره S/16877 شورای امنیت، 31 دسامبر 1985 (10 دی 1364).
2) 39. روزنامه جمهوری اسلامی، 11/10/1364، ص5.
3) 40. روزنامه اطلاعات، 11/10/1364، ص68.
4) 41. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، صص 12 و 13، ابوظبی - خبرگزاری قطر، 10/10/1364.
1
درپی اقدام جنگنده‌های عراقی به تهدید هواپیمای ترکیه - که در روز گذشته برای بازگرداندن هیئت ترک وارد ایران شده بود - ترکیه امروز سفیر عراق را به وزارت خارجه‌اش فراخواند. سفیر ترکیه در ایران نیز از ایران به‌دلیل انتشار این خبر ابراز ناراحتی کرد. در فرصت پیش‌آمده تفاهم‌نامه‌ای میان ایران و ترکیه به امضا رسید. وزیر صنایع سنگین ایران این تفاهم‌نامه را حاوی نکات مثبت فراوان اعلام کرد.
به نوشته شماره امروز روزنامه جمهوریت چاپ ترکیه، این اقدام عراق سبب بروز بحرانی غیرمنتظره میان ترکیه و عراق شد. جمهوریت نوشته است: «ترکیه به‌علت ممانعت عراق از ادامه پرواز هواپیمای ترکیه، هشدار شدیداللحنی به عراق داد. این حادثه کمی بعد از ورود هواپیمای بوئینگ 727 ترکیه به حریم هوایی ایران و در نزدیکی تبریز رخ داد. هواپیمای مزبور برای حرکت مجدد در انتظار نتیجه مذاکراتی است که از کانال دیپلماتیک انجام می‌گیرد. به‌دنبال این امر سفیر عراق در آنکارا به وزارت امور خارجه احضار گردید و یادداشت اعتراضی به عراق داده شد و از این کشور درخواست گردید تا امنیت پرواز را مختل ننماید. در این یادداشت گفته شده این اقدام عراق ناخوشایند و مغایر دوستی بین دو کشور می‌باشد. در این یادداشت همچنین آمده است که از آغاز جنگ ایران و عراق، ترکیه سیاست بی‌طرفی اتخاذ نموده است و این بی‌طرفی اطمینان‌خاطر عراق را فراهم کرده است. درنتیجه در مقابل ظرافت خاصی که ترکیه نشان داده است این حرکت عراق هیچ معنایی ندارد. این حادثه درحالی روی داد که قرار است نخست‌وزیر تورگوت اوزال در آخر این هفته به ایران مسافرت نماید.»(1)
خبرگزاری رویتر هم با انتشار خبر این حادثه، گزارش داد: «اوزال قرار است در اواخر سال 1986 از عراق نیز دیدن کند. عراق اوایل امسال حریم فضایی ایران را یک منطقه ممنوعه جنگی اعلام کرد و به شرکتهای هواپیمایی بین‌المللی اخطار کرد که امنیت پروازهای بین‌المللی را نمی‌تواند تضمین کند. مقامات ترکیه همچنین گفتند که عراق موافقت کرده است که امنیت هواپیمای ترکیه را تضمین نماید، اما تصمیم خود را بعداً عوض کرده است.»(2)
از سوی دیگر، وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه که قرار بود با هیئت همراهش روز گذشته تهران را ترک کند، از موضع‌گیری دراینباره پرهیز کرد و گفت: پس از دریافت جزئیات این موضوع در بازگشت به کشورش و بررسی‌های لازم نظر خود را درمورد این تهدید اعلام خواهد کرد.(3)سفیر ترکیه در تهران نیز به‌طور غیررسمی به یکی از افراد وزارت خارجه ایران با ابراز ناراحتی گفت که شما با انتشار این خبر می‌خواهید روابط ما را با عراق تیره کنید. خبرنگار روزنامه گونش (چاپ ترکیه) که با این هیئت به تهران آمده است نیز گفت چرا شما سلیمانیه عراق را بمباران کردید تا عراق بدین صورت مجبور به تلافی شود.
درحالی‌که تعدادی از اعضای هیئت ترک صبح امروز با یک هواپیمای باری جمهوری
اسلامی ایران عازم ترکیه شدند، در پاسخ پیشنهاد ایران برای انتقال این هیئت به ترکیه با هواپیمای جمهوری اسلامی ایران، تی‌تیز وزیر مشاور و سرپرست هیئت گفت: «یا با هواپیمای ترک خواهم رفت یا می‌مانم تا آقای اوزال بیاید.»(1)
بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین ایران دراینباره گفت: «ما از یک‌سو به‌خاطر این واقعه متأسفیم. ولی از سوی دیگر به‌خاطر آنکه این تأخیر سبب شده مذاکرات آینده ما درمورد پروتکل اقتصادی بین دو کشور در یک فرصت زودرس انجام شود، خوشحالیم. این مذاکرات که دنباله مذاکرات پیشین بین هیئت‌های دو کشور بود، امروز ادامه یافت و پس از رفع پاره‌ای ابهامات، پروتکل مزبور به امضا رسید.»
بهزاد نبوی این تفاهم‌نامه را حاوی نکات مثبت فراوان اعلام کرد و وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه دراینباره گفت: در این تفاهم‌نامه به همکاری‌های فنی میان دو کشور اهمیت ویژه‌ای داده شده است. مصطفی تیناز تی‌تیز افزود در این سفر درباره حملونقل کالا ازطریق ترکیه به ایران، صدور آهن و فولاد مذاکره و توافق شد که در سال آینده واردات کالاهای غیرنفتی ترکیه از ایران افزایش یابد و احتمالاً طی سال آینده حدود 75 میلیون دلار کالای غیرنفتی از ایران خریداری خواهد شد.
مهندس نبوی نیز مذاکرات دو کشور را موفقیت‌آمیز اعلام کرد و گفت: از آغاز سال جاری تاکنون، ایران 24 میلیون دلار کالای غیرنفتی به ترکیه صادر کرده است و براساس پروتکل امضاشده، قرار است این میزان افزایش یابد. وی گفت: بخش مهمی از همکاری‌های ما را همکاری صنعتی و تکنولوژی تشکیل خواهد داد. وی افزود: براساس این یادداشت تفاهم، امسال تسهیلات کاملی برای حرکت کامیون‌های ایرانی در ترکیه ایجاد خواهد شد و محدودیت‌های قبلی از میان برداشته می‌شود و درزمینه حمل کالا با راه‌آهن نیز پیش بینی می‌شود که در سال آینده حجم تبادل کالا از این طریق به یک میلیون تن بالغ گردد.»(2)
1
دیدگاه‌های شوروی درباره روابط سوریه و اردن، جنگ ایران و عراق، روابط شوروی با ایران و با عراق و نیز تحرکات شورای همکاری را معاون مدیرکل سیاسی وزارت خارجه ژاپن در دیداری با سفیر ایران در ژاپن بیان و تفسیر کرد.
معاون مدیرکل سیاسی وزارت امورخارجه ژاپن در این دیدار که در سفارت جمهوری اسلامی ایران در توکیو انجام شد در گزارشی از نشست سیاسی ژاپن و شوروی - که ده روز پیش در توکیو برگزار شد - با اشاره به تحولات منطقه‌ای و حمایت روس‌ها از اجلاس بین‌المللی در منطقه گفت روس‌ها با روابط سوریه و اردن به شرطی که به حذف سازمان آزادی‌بخش فلسطین منجر نشود، موافق‌اند.
وی افزود: «سفر اخیر صدام به مسکو برای تأیید مجدد مواضعش برای جست‌وجوی یک راه‌حل شرافتمندانه مبتنی‌بر روابط خوب همسایگی و عدم مداخله در امور داخلی دیگران بوده است. روس‌ها گفته‌اند جنگ بیهوده است و فقط به خرابی بیشتر اوضاع می‌انجامد و به امپریالیسم امریکا فرصت می‌دهد جای پای خود را در منطقه محکم‌تر کند. روس‌ها معتقدند هر دو کشور باید براساس معیارهای واقع‌بینانه راه‌حلی برای خاتمه جنگ بیابند.» این دیپلمات ژاپنی گفت که روس‌ها گفته‌اند باوجود پاره‌ای نوسانات، روابطشان با ایران از اواسط سال 1983 رو به بهبود بوده و معتقدند عناصری داخلی هستند که مخالف این توسعه روابط‌اند. همچنین روس‌ها تعویق سفر معاون وزارت امورخارجه شوروی را صرفاً تکنیکی دانسته و گفته‌اند وی در بهار آینده از ایران بازدید خواهد کرد.
معاون مدیرکل سیاسی وزارت خارجه ژاپن افزود که عراق مشکل تأمین نیروی انسانی خود را می‌داند و لذا با نیروی هوایی قوی آن را جبران می‌کند. وی گفت روس‌ها در اینکه آیا صدام در سفر اخیر قول تسلیحاتی هم گرفته مطلقاً سکوت کردهاند. این دیپلمات ژاپنی افزود: «روس‌ها معتقدند که کشورهای شورای همکاری دارند نسبت به جنگ روابط بی‌طرفانه‌تری اتخاذ می‌کنند اما این بی‌طرفی را باعث تقلیل کمک‌های مالی آنها به عراق نمی‌دانند و فکر می‌کنند آنها و به‌خصوص سعودی و کویت به این کمک‌ها ادامه خواهند داد.»(1)
1
دیدار و مذاکره شاه اردن با حافظ اسد امروز ادامه یافت و به پایان رسید، اما بیانیه مشترکی دراینباره منتشر نشد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از امان: «اولین دیدار شاه حسین از دمشق پس از هفت سال، امروز بدون انتشار بیانیه مشترکی به پایان رسید. زیدالرفاعی نخست‌وزیر اردن، امروز هنگام ورود به امان خاطرنشان کرد که گفت‌وگوهای شاه حسین و حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه عمدتاً درمورد سه موضوع یعنی اوضاع منطقه، آینده اقدام مشترک اعراب و توسعه روابط دو کشور صورت گرفته است.
مقامات دولتی اردنی تأکید کردند که منتشر نشدن بیانیه مشترک عاملی منفی نیست، بلکه برعکس مطرح شدن موضوع "اقدام مشترک اعراب" به‌منزله آن است که تمامی موضوعات حاد جهان عرب مورد بحث قرار گرفته است. منابع کاملاً آگاه در امان خاطرنشان کردند که هیئت اردنی و سوری از انتشار بیانیه مشترک خودداری کردند تا در آن راجع به مسائل اساسی ازجمله جنگ عراق و ایران و رابطه با سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) مجبور به سکوت نشوند. منابع دولتی اردنی افزودند که مذاکرات شاه حسین و اسد دقیقاً درباره این دو موضوع که عامل اصلی اختلافات دو کشور می‌باشد صورت گرفته است.»
1) 47. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 179/3، 10/10/1364، صص 5 - 3.
خبرگزاری فرانسه افزود: «درحالی‌که دمشق به نفع ایران موضع دارد، اردن از عراق در جنگ علیه ایران حمایت کامل می‌کند. از سوی دیگر، شاه حسین اواخر سال گذشته با یاسر عرفات یک قرارداد امضا کرد درحالی‌که سوریه با عرفات مخالفت می‌کند. دراین‌حال منابع کاملاً آگاه در امان تأکید کردند که هیئت اردنی احتمالاً موفق شده است تا سوریه را به ازسرگیری اقداماتش برای آشتی با عراق تشویق کند.»(1)شاه اردن بعدازظهر امروز از سوریه به اردن بازگشت.(2)
1
تلاش کمیته آشتی عرب برای آشتی عراق و لیبی و شکست آن در شماره امروز نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه بررسی شده است. این نشریه نوشته است: «درپی اولین دور نشست کمیته آشتی عربی بین عراق و لیبی دراواخر آبان‌ماه گذشته اعلام گردید که به‌زودی هیئت‌هایی ازطرف این کمیته به بغداد و طرابلس سفر خواهد کرد تا ضمن دیدار با صدام و قذافی مقدمات ملاقات احتمالی آنها را فراهم آورد و جریان سالم‌سازی روابط این دو کشور را پیگیری نماید. ابتدا سفر این هیئت به دلایل مختلف به تعویق افتاد. سپس بعضی مطبوعات عربی اعلام کردند که تلاش‌های این هیئت به‌دلیل عدم تحقق شرایط طرفین با بن‌بست مواجه شده است. ...»
به نوشته این نشریه، در نشست کمیته آشتی در آخر آذرماه دراینباره با حضور سران امارات، عربستان، مراکش و وزیر خارجه موریتانی مذاکراتی انجام شد. سپس قذافی فرستاده ویژه‌ای برای گفتوگو دراینباره به عربستان و امارات اعزام کرد. روز بعد از این سفر خبرگزاری لیبی اعلام کرد که تلاش‌های کمیته آشتی عرب شکست خورده است و تبلیغات رسانه‌های لیبی برعلیه رژیم عراق بعد از دو ماه از سر گرفته شد. رمضان معاون صدام نیز در سفر اخیر به اردن به شکست این تلاش‌ها اشاره کرد.
نشریه وزارت خارجه در پایان نوشته است: «بی‌شک اجلاس سه‌جانبه ایران و لیبی و سوریه و بیانیه مشترک آن تأثیر بسزایی در شکست کوشش‌های کمیته آشتی داشته است.»(3)
2
خط لوله انتقال گاز عراق به کویت تکمیل شد. به گزارش خبرگزاری اوپک از بغداد، به‌دنبال تکمیل احداث یک خط لوله 170 کیلومتری، طبق قرارداد میان دو کشور، عراق در سال 1986 روزانه 400 میلیون فوت مکعب گاز طبیعی دراختیار کویت قرار خواهد داد. خبرگزاری اوپک افزود: «این خط لوله حوزه نفتی رومیله در عراق را به پالایشگاه مایع‌سازی گاز در جنوب
کویت متصل خواهد کرد. براساس اولین طرح پروژه مزبور، دو میلیون فوت مکعب گاز تا ماه مه آینده [اردیبهشت 1365] به کویت پمپاژ خواهد شد و در طول سال ظرفیت انتقال گاز دو برابر خواهد شد. تاکنون معلوم شده است که در حوزه رومیله حدود ده میلیارد بشکه نفت با متوسط سطح تولید هشتصد هزار بشکه در روز وجود دارد. در همین حال، معاون وزیر نفت عراق دو روز پیش در امان با مقامات اردن درمورد همکاری درزمینه انرژی گفتوگو کرد. عراق درحال‌حاضر در کار اکتشاف نفت، کمک فنی دراختیار اردن قرار می‌دهد.»(1)
1
شورای امنیت سازمان ملل حوادث فرودگاه‌های رم و وین را محکوم کرد. یاسر عرفات تروریسم را محکوم کرد. نماینده ایران در سازمان ملل ضمن تکذیب انتساب تروریسم به ایران از مطبوعات غربی انتقاد کرد. امریکا ضمن تأکید بر دخالت لیبی و گروه ابونضال در این حوادث، دخالت ایران را در آن رد کرد. اسرائیل بر انتقام تأکید کرد. لیبی تروریسم را تقبیح کرد و این حوادث را دستاویزی برای حمله به لیبی برشمرد.
روزنامه کیهان در گزارشی از نیویورک درباره حوادث فرودگاه‌های رم و وین نوشته است که شورای امنیت امروز جلسه ویژه‌ای تشکیل داد و در پایان، رئیس جلسه شورای امنیت با صدور بیانیه‌ای عمل "تروریستی" فرودگاه رم و وین را شدیداً محکوم کرد. یاسر عرفات نیز در مصاحبه‌ای مطبوعاتی بدون ذکر واقعه وین و رم، تروریسم را به‌طورکلی محکوم نمود.
از سوی دیگر، رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل در مصاحبه‌ای تلویزیونی که از کانال سی.بی.اس. پخش گردید درباره انتساب تروریسم به ایران، ضمن تکذیب آن گفت: این نوع اتهامات به‌طور مکرر به‌وسیله رسانه‌ها تکرار می‌شود و این‌طور نیست که عده زیادی بر این عقیده باشند و ما متأسفیم که مطبوعات غربی در دادن اطلاعات نادرست به مردمشان اصرار می‌ورزند و مرتب این کار را تکرار می‌کنند.
دراین‌حال، واشنگتن پست در شماره امروز خود به نقل از سخنگوی وزارت امورخارجه امریکا گزارش داد که امریکا هیچ نوع سندی دال‌بر این ادعا که تروریست‌ها در ایران آموزش دیده باشند، نیافته است. وی ادعا کرد دلایلی در دست است که دولت لیبی و گروه ابونضال عاملان این حوادث بوده‌اند. وی افزود: امریکا از راه‌های گوناگون و احتمالاً تجاوز هوایی علیه لیبی، عکس‌العمل تلافی‌جویانه نشان خواهد داد.
شیمون پرز نخست‌وزیر اسرائیل نیز امروز گفت پاسخ این عملیات را در وقت مناسب خواهد داد و لیبی ازجمله اهداف حملات تلافی‌جویانه اسرائیل خواهد بود.
1) 51. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 287، 11/10/1364، ص21، بغداد - خبرگزاری اوپک، 10/10/1364.
روزنامه کیهان در پایان این گزارش نوشته است: «درحالی‌که امریکا و اسرائیل در نوع عمل تلافی‌جویانه خود علیه کشور حامی وقایع رم و وین درحال مذاکره‌اند، اسرائیل می‌کوشد که موافقت امریکا را برای اجرای عملیاتی تلافی‌جویانه جلب نماید. ولی پطروس غالی وزیر کشور مصر امروز اعلام کرد که هرگونه اقدام تلافی‌جویانه اسرائیل می‌تواند پروسه صلح خاورمیانه را به هم زند.»(1)
از سوی دیگر، وزارت خارجه لیبی در بیانیه‌ای اعلام کرد: «رسانه‌های غربی امپریالیست تهاجمی را برای ارتباط دادن بیانیه‌ای که ازسوی خبرگزاری لیبی دراین‌رابطه پخش شده است، با برادر معمر القذافی پیش گرفته‌اند. هرچند این گزارش نیز نظیر سایر گزارش‌هایی است که توسط یک خبرگزاری مانند سایر خبرگزاری‌های جهان پخش می‌شود.»
به گزارش یونایتدپرس، اشاره این بیانیه به گزارش روز یکشنبه خبرگزاری رسمی لیبی است که در آن حمله به فرودگاه‌های رم و وین توجیه شده و مأموریت‌هایی "دلاورانه" خوانده شده است. در بیانیه وزارت خارجه لیبی آمده است که اعلامیه‌های وزارت خارجه امریکا و نخست‌وزیر اسرائیل علیه لیبی، نشانه‌ای از قصد دو طرف به تجاوزی مشترک علیه لیبی توسط ماشین نظامی امریکا و اسرائیل است. در این بیانیه آمده است که لیبی نیازی برای بازگوکردن موضع خود در قبال تروریسم بین‌المللی که مبتنی‌بر رد و تقبیح هرگونه اقدام علیه مردم بی‌گناه است، نمی‌بیند.»(2)
1
عاملان انفجار سه‌راهی در زیر اتومبیل در یاخچی‌آباد (تهران) دستگیر شدند. از این افراد نوار کاستی به دست آمد که در آن صدای انفجار و همهمه مردم بعد از انفجار ضبط شده بود. آنها قصد داشتند این نوار را به تشکیلات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) تحویل دهند.(3)
1
ارزیابی اقدامات آماده‌سازی یگانها برای اجرای عملیات در منطقه فاو، امروز با حضور فرمانده کل سپاه و چند تن دیگر از فرماندهان برای بررسی وضعیت، عملکرد، مشکلات و طرح مانور لشکر31 عاشورا در مقر این لشکر ادامه یافت.(1)
در آغاز جلسه امین شریعتی فرمانده لشکر عاشورا به وضعیت کلی این لشکر اشاره کرد و گفت که گردان‌ها و واحدهای این لشکر با استفاده از نیروهای اعزامی تکمیل شدهاند و حدود 60 تا 70 روز از آغاز مأموریت آنان گذشته است و برای اینکه در ادامه کار مشکلی بروز نکند آنان به مرخصی فرستاده شدهاند تا هم مأموریتشان را تمدید کنند و هم به خانواده سر بزنند و با اطمینان بیشتری به کار ادامه دهند. این نیروها آموزش دیده‌اند و تا هفته بعد از مرخصی برمی‌گردند. وی ضمن معرفی افرادی از لشکر عاشورا که در جلسه حضور دارند افزود که این برادران به عملیات توجیه شده و درحال پیگیری کار آماده‌سازی هستند.
سپس کریم فتحی مسئول واحد اطلاعات لشکر عاشورا درباره کسب اطلاعات از دشمن گفت که در منطقه مأموریت لشکر یعنی از نهر منطقه تا نهر ناصر، اطلاعاتی که در یکی دو ماه گذشته از دیدگاه‌های واقع در خط و نیز با استفاده از دکلی که پشت نخل‌ها احداث کردیم به دست آورده‌ایم این است که دشمن به‌شدت مشغول تقویت خط اول و دوم خود است. سنگرهایش را به هم وصل کرده است و حدود هر 30 متر یک سنگر دارد که از هر پنج سنگر
1) در این جلسه محسن رضایی، عباس محتاج، احمد غلامپور، محمدتقی رضوی، اکبر غمخوار، احمد سیاف‌زاده، غلامرضا محرابی، امین شریعتی (فرمانده لشکر31 عاشورا) و چندتن از فرماندهان و مسئولان لشکر31 عاشورا: کریم فتحی (مسئول واحد اطلاعات)، محمدزاده (مسئول واحد ادوات)، بهمنی (فرمانده گردان و پیگیر امور آموزش)، جمشید نظمی (فرمانده گردان سیدالشهدا(ع))، مصطفی مولوی (معاون فرمانده)، عبدالله حسینی (مسئول ستاد)، عزتی (فرمانده گردان علی‌اصغر(ع)) کبیری، علیرضا نوین (مسئول واحد مهندسی) و نیز محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، حضور داشتند.
در یکی نیرو مستقر کرده و بقیه خالی است. ازطریق نگهبانی‌هایش چه در کشتی (کشتی به گل نشسته نزدیک ساحل عراق) و چه در خط، به‌خصوص روی دهانه نهرهای ساحل خودی مراقبت شدید دارد و با مشاهده کوچک‌ترین حرکتی، اجرای آتش می‌کند. شناسایی نزدیک ازطریق اروند را هم از دو شب پیش به‌وسیله دو نیرو شروع کرده‌ایم که در زمان جزر آب، نیم‌ساعته تا 150 متری کشتی رفته‌اند. وی وضعیت موانع ساحلی دشمن شامل سیم‌خاردارهای به‌هم‌پیوسته، موانع خورشیدی و احداث سنگر بتونی روی اسکله و افزایش ارتفاع خاکریز خط اول را تشریح کرد و فاصله خط خودی تا خط دشمن را در محدوده این لشکر حدود 700 تا 1000 متر و فاصله خط خودی تا اولین جاده اصلی دشمن را 3 تا 4 کیلومتر اعلام کرد.
فرمانده کل سپاه دلیل تأخیر در شناسایی از نزدیک را سؤال کرد که مسئول واحد اطلاعات پاسخ داد چون نیروهایمان درگیر بودند، فرصت نداشتیم و در فرصت باقیمانده کار را تمام می‌کنیم.
محسن رضایی گفت: «ازنظر شناسایی عقب هستید؛ خیلی هم عقب هستید و باید یک فکری بکنید که به سرعت برسید. از اطلاعات لشکرهای دیگر استفاده کنید.»
در ادامه علیرضا نوین مسئول واحد مهندسی لشکر عاشورا اقدامات این واحد را بیان کرد: «کارهای ما جاده‌کشی، ایجاد استحکامات و کانال‌کشی و اسکله‌سازی بوده است. جاده را بازسازی و عریض کرده‌ایم طوری‌که دو خودرو به‌راحتی روی آن تردد می‌کند. قرار است مهندسی قرارگاه روی آن شن بریزد و ما آن را تسطیح کنیم. جاده دیگری را هم با پرکردن 7 نهر آماده کرده‌ایم که قرار است به خط وصل کنیم. خط حدّ ما حدود 4 کیلومتر است که جاده را به‌صورت T شکل به آن وصل می‌کنیم و کنار آن هم درحال احداث کانال بزرگی با یک بیل مکانیکی هستیم که روزانه 10 تا 15 متر پیش می‌رود. برای تسریع کار، قرارگاه باید بیل بیشتری به ما بدهد.» وی ازجمله اقدامات دیگر را ایجاد سنگرها و استحکامات برای محل بُنه‌ها و تدارکات، اورژانس، آشپزخانه و مهمات اعلام کرد که با زدن سوله‌ها و دوسقفه‌کردن اتاق‌های موجود در منطقه آماده شده است. مسئول مهندسی لشکر عاشورا از مشکلات را کمبود کمپرسی اعلام و تقاضا کرد یک واحد مهندسی جهاد سازندگی برای کمک به پیشرفت کار به این لشکر مأمور شود.
در ادامه مسئول مهندسی آمادگی لشکر عاشورا را برای استفاده از سطحه‌های شناور جهت انتقال تجهیزات سنگین از رودخانه اعلام کرد و گفت که نیروهایش برای این کار به‌خوبی آموزش دیده‌اند.
محسن رضایی درباره اقدامات مهندسی لشکر عاشورا گفت که الحمدلله مهندسی شما رشد کرده است؛ تقویتش کنید و کار را سریع‌تر کنید. مخصوصاً آماده‌سازی این جاده‌ها را با کمک واحد جهادی که به شما می‌دهند تسریع کنید. بچه‌های ادوات را هم برای زدن موضع سلاح‌ها به‌خصوص موضع خمپاره‌انداز120 میلی‌متری تقویت کنید. در این منطقه لازم است که سکوی تانک بزنید که راحت بتوانید جاده دشمن را که فاصله‌اش 4 کیلومتر بیشتر نیست، ببندید.
مسئول واحد ادوات (سلاح‌های نیمه‌سنگین) در ادامه جلسه به بیان آمار تسلیحات و طرح اجرای آتش برای عملیات در منطقه فاو پرداخت و گفت 5 دستگاه مینی‌کاتیوشا، 9 قبضه خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، 12 قبضه خمپاره‌انداز81 میلی‌متری، 16 قبضه تفنگ106 میلی‌متری، 30 قبضه دوشکا و 3 قبضه تفنگ82 میلی‌متری برای عملیات سازماندهی کرده‌ایم و قرار است که آر.پی.جی11 هم بدهند که در شکستن خط خیلی مؤثر است. وی گفت تفنگ 57 میلی‌متری نیز در اینجا خیلی لازم است که نداریم.
فرمانده کل سپاه بر طرح‌ریزی دقیق برای اجرای آتش ادوات در مراحل مختلف و ضرورت آمادگی پیشروی و انتقال این تسلیحات هماهنگ با پیشروی رزمندگان تأکید کرد و همچنین اجرای آتش‌های منحنی را در این عملیات به‌دلیل نخلستانی بودن منطقه مهم خواند و نیز بر ضرورت هماهنگی واحدهای آتش با فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده تأکید کرد و گفت خمپارهاندازهای 81 را به 20 قبضه و خمپارهاندازهای 120 میلی‌متری را حداقل به 15 قبضه برسانید. وی افزود اگر بتوانید توپ‌های ضدهوایی 23 و 57 میلی متری را به‌دلیل دقتی که دارند درصورت لزوم برای شکستن خط استفاده کنید، مناسب است.
تصویر
در ادامه جلسه، شیوه شکستن خط دشمن را فرماندهان دو گردان خطشکن بیان کردند. به گفته آنان، این لشکر برای شکستن خط دو محور طراحی کرده که در هر محور سه دستة تقویت‌شده نیروی غواص به فاصله اندکی از یکدیگر وارد عمل می‌شوند. در هریک از دو محور اولین دسته غواص که دارای نیروهایی زبده‌تر شامل تک‌ور، تخریبچی و اطلاعات هستند می‌کوشند تا در همان خیز اول خاکریز و خط اول دشمن را تصرف کنند. پشت سر دسته اول به فاصله حدود 5 دقیقه، دسته غواص دوم که احتیاط نزدیک است حرکت می‌کنند که اگر نیروهای دسته اول به مشکلی برخوردند یا توانشان کفایت نکرد، غواصان دسته دوم بی‌درنگ خط‌شکنی و پاک‌سازی را ادامه دهند و تاحدممکن سمت چپ و راستشان را پاک‌سازی کنند. دسته سوم غواصان سوار بلم‌هایی با موتورهای بی‌صدا هستند که تیربار و آر.پی.جی7 با خود می‌برند.
فرماندهان گردان‌های خطشکن توضیح دادند
که برادران در مشورت به این نتیجه رسیدند که
باتوجه‌به مقتضیات اروندرود و ساحل دشمن و وضعیت خط اول و سنگرهای نیروهای عراقی، برای شکستن خط به سلاح‌هایی که غواصان می‌توانند با خود ببرند، نباید اکتفا شود، لذا دسته سوم غواصان در هر محور به‌محض رسیدن دسته دوم به خط دشمن یا به فاصله کوتاهی از شروع حرکت دسته دوم با بلم حرکت می‌کنند تا با استفاده از تیربار و آر.پی.جی به مقابله با تیربارها و سنگرهای مقاوم دشمن بپردازند.
درباره طرح مذکور و احتمال هشیار شدن دشمن قبل از درگیری و چگونگی استفاده از بلم یا قایق بحث‌هایی شد و قرار شد فرماندهان لشکر عاشورا دراینباره بررسی بیشتری بکنند. محسن رضایی نیز تأکید کرد که نیروهای خطشکن نباید از داخل آب و قبل از رسیدن به ساحل تیراندازی کنند و حتی در ساحل تلاش کنند که از روبهرو با دشمن درگیر نشوند و با ورود به خط دشمن و گردش به چپ و راست پاک‌سازی را شروع کنند. وی افزود که برای باز کردن معبر و تخریب موانع ساحل دشمن از تجربه لشکرهای ثارالله(ص) و فجر استفاده شود.(1)
وضعیت آموزش نیروهای لشکر عاشورا را در ادامه جلسه برادر بهمنی از مسئولان این لشکر توضیح داد و گفت که دو گردان خطشکن هرکدام حداقل 80 غواص دارند که آموزش دیده اند. دیگر نیروهای این لشکر نیز آموزش‌های عمومی و انفرادی را گذرانده‌اند. برای رزم در نخلستان هم قرار است در حاشیه کارون تمرین کنند.
فرمانده کل سپاه در ادامه جلسه به فرمانده لشکر عاشورا چند دستور داد: «برای هفته آینده طرح مانور گردان‌های پاک‌سازی‌کننده، مانور گردان‌های پدافندکننده، طرح‌ریزی آتش ادوات و بار دیگر مانور گردان‌های خطشکن را به‌صورت جزئی‌تر بگویید. فرمانده گروهان‌های خطشکن را هم بیاورید که ببینیم چطور صحبت می‌کنند.» وی افزود که همچنین در زمینی مشابه منطقه مأموریت، مانور انجام دهید. برای پاک‌سازی، نیروی احتیاط پیش‌بینی کنید. دکل دیدبانی آماده کنید و در شب عملیات نصب کنید و برای اجرای آتش‌ها، به‌خصوص هدایت آتش خمپاره120 میلی‌متری، از دیدبانی استفاده کنید. روی دیدبانی در این منطقه و هدایت آتش سرمایه‌گذاری بسیاری بکنید. آمادگی داشته باشید از صبح عملیات با هلیکوپترهای دشمن مقابله کنید.(2)
1
فرمانده لشکر8 با معاونش (احمد کاظمی و زینعلی) در اواخر جلسه امروز فرمانده کل سپاه با لشکر عاشورا در این جلسه حضور یافتند تا باتوجه‌به اینکه لشکر نجف یگان دنبال پشتیبان لشکر عاشورا است و مأموریتش بعد از شکسته‌شدن خط دشمن و پاک‌سازی خط اول، در مرحله دوم با عبور از خط لشکر عاشورا شروع می‌شود، چگونگی هماهنگی این دو لشکر مشخص گردد.
1) 1. سند شماره 17404/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای بررسی آمادگی لشکر عاشورا (11/10/1364، مقر لشکر عاشورا، نوار شماره 16982)، صص 29 - 1.
2) 2. سند شماره 17405/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای بررسی آمادگی لشکر عاشورا (11/10/1364، مقر لشکر عاشورا، نوار شماره 16983)، صص 11 - 1.
احمد کاظمی در آغاز این بحث گفت منطقه‌ای که الآن لشکر عاشورا مستقر شده، یکی دو ماه دست ما بود و برادران ما به آنجا آشنایی دارند. تعدادی از مسئولان تدارکات و اطلاعات به این منطقه رفته‌اند و به ساحل خودی و دشمن توجیه شدهاند و درباره شناسایی با برادران اطلاعات و گردان‌ها صحبت شده است. وی افزود مانور ما باید انشاءالله طبق بررسی‌ها و پیشرفتهای لشکر عاشورا طرح‌ریزی شود، چون ما بعد از این لشکر وارد عمل می‌شویم.
فرمانده کل سپاه با یادآوری اینکه هدف لشکر نجف مستقل از هدف لشکر عاشورا است و لشکر نجف به‌طور مستقل برای رسیدن به هدف خود باید طرح‌ریزی کند، بر ضرورت هماهنگی دو لشکر و واحدهای پشتیبانی دو لشکر تأکید کرد و گفت ادوات هر لشکر علاوه بر تلاش برای رسیدن به هدف خودش باید به یگان سمت شمال خودش هم کمک کند. لذا مهمات و قبضه بیشتری به شما می‌دهند که بتوانید هم مأموریت خودتان را انجام بدهید و هم به یگان جناح راست خودتان کمک بدهید.
محسن رضایی همچنین به فرمانده لشکر نجف تأکید کرد که باید هم آمادگی عبور از لشکر عاشورا و هم آمادگی عبور از لشکر25کربلا را داشته باشید و نیز از همان شب اول باید تانک‌های شما در شکستن خط، لشکر عاشورا را کمک کند و به‌محض باز شدن امکان تردد وسایل سنگین، تانک‌هایتان را به غرب اروند منتقل کنید و تا 24 ساعت بعد از شروع عملیات به‌تدریج 30 دستگاه تانک آن‌طرف ببرید و در پدافند به کار گیرید.
فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه کربلا نیز دستور داد که جلسه هماهنگی میان واحدهای دو لشکر تشکیل شود و واحدهای جهاد سازندگی که باید به این لشکرها مأمور شود، زودتر مشخص گردد. وی به مسئول لجستیک سپاه نیز دستور داد که لشکرهای عاشورا، نجف و کربلا را ازنظر مهمات و قبضه تفنگ57 میلی‌متری تقویت کند.(1)
1
درپی جلسات روزهای گذشته فرمانده کل سپاه پاسداران با چند یگان مأمور به عملیات در منطقه فاو،
امروز قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه دستورالعملی به قرارگاه کربلای2 ابلاغ کرد:
«سلام‌علیکم! بدین‌وسیله موارد اعلام‌شده در جلسات مورخ 10/10/1364 ابلاغ می‌گردد:
الف) لشکر17 در مرحله اول [عملیات] با عبور از سمت راست لشکر25 تمامی منطقه مستطیلی پایگاه موشکی را تأمین می‌نماید.
ب) لشکر27 در مرحله دوم با عبور از سمت راست لشکر25، عملیات را در سمت راست (جنوب منطقه لشکر عاشورا) گسترش می‌دهد.
1) 3. همان، صص 18 - 11.
جاده آنتنی سمت راست منطقه لشکر25 (مقابل اسکله فاو) باتوجه‌به حجم وسیع ترابری ازنظر عرض و کیفیت سطح آن به‌نحوی توسعه یابد (اتوبانی شود) که ظرفیت ترابری لازم را داشته باشد. همچنین این جاده تا کنار ساحل رودخانه امتداد یافته و در ساحل به‌نحو مناسبی اسکله‌سازی شود (ثابت یا شناور).
جاده ساحلی و حتی‌الامکان کانال مربوطة آن در سرتاسر منطقه سریعاً وصل شده و ازنظر عرض و کیفیت، ظرفیت ترابری بالا را داشته باشد.
باتوجه‌به حجم بالای کار مهندسی و عقب بودن کارها به‌خصوص در منطقه لشکر ولیعصر(عج) سریعاً با تشکیل جلسه‌ای بین مهندسی قرارگاه (برادر رضوی) و مسئول مهندسی خاتم و مسئولین مهندسی یگانها و مسئول جهاد در قرارگاه، سازمان کار (روش تقسیم کار بین دستگاههای مختلف اجرایی) مهندسی را در قرارگاه تعیین و یک نسخه از دستورالعمل مربوطه جهت اطلاع به خاتم ارسال نمایید.
با تشکیل جلسه‌ای بین یگانهای 25، 17 و 27 طرح هماهنگی استقرار آنها در عقبه و هماهنگی ترابری نیرو و امکانات آنها در حین عملیات به‌طرف مقابل تهیه و یک نسخه از دستورالعمل مربوطه جهت اطلاع به خاتم ارسال گردد. همچنین طی جلسه‌ای با حضور مسئولین دریایی یگانها و واحد دریایی خاتم، موضوع تشکیل یک سازمان دریایی ترابر از گردان‌های دریایی لشکرهای 17 و 27 و 25 زیر نظر قرارگاه جهت ترابری (به‌خصوص امکاناتی که کمبود هست نظیر [قایق] ریجیندر و لباس غواصی) بررسی و نتیجه به خاتم اعلام شود.
طرح اجرایی اقدامات تخریب موانع را جهت شکستن خط طی جلسه‌ای با حضور مسئولین تخریب یگانها و تخریب خاتم تهیه نمایید.
طی جلسه‌ای با فرماندهان گردان‌های خطشکن یگانهای قرارگاه، ضمن انتقال تجربیات طرح مرحله‌ای شکستن خط در کلیه یگانها را تهیه نمایید.
با بررسی وضعیت جزرومد و جمع‌آوری اطلاعات لازم طی جلسه‌ای با مسئولین عملیات و اطلاعات و فرماندهان یگانها و عملیات و اطلاعات خاتم، مناسب‌ترین زمان برای شروع تک را تعیین نموده و همراه استدلالات مربوطه به خاتم اعلام نمایید.
طی جلسه‌ای با حضور مسئول عملیات زرهی خاتم و مسئولین زرهی لشکرهای 25 و 27 و فرماندهی یگانها طرح استقرار زرهی در منطقه جهت اجرای آتش مستقیم برای کمک به شکستن خط و پاک‌سازی و نیز طرح انتقال تدریجی زرهی به‌طرف مقابل و دستور عملیاتی زرهی در تثبیت خط و پدافند را تهیه و جهت اطلاع به خاتم اعلام نمایید.
با تشکیل جلسه‌ای از مسئولین ادوات یگانها و ادوات خاتم طرح استفاده از آتش ادوات درجهت تسهیل شکستن خط و پاک‌سازی را تهیه و به خاتم اعلام نمایید.
12.کلیه یگانهای در خط قرارگاه و مسئولین گردان‌ها و واحدهای آنها آمادگی داشته باشند تا هفته آینده بخش‌های زیر را در جلساتی که به‌منظور بررسی پیشرفت کار تشکیل می‌شود گزارش نمایند:
مانور جزءبهجزء عبور و شکستن خط؛ مانور جزءبهجزء پاک‌سازی؛ طرح عبور تجهیزات؛ طرح به‌کارگیری کامل ادوات؛ طرح مهندسی در عقبه، عبور و پدافند.
کلیه یگانهای دنبال پشتیبان قرارگاه (لشکر14، لشکر27، لشکر17، تیپ44، لشکر8) آماده باشند در هفته آینده بحث‌های اولیه مربوط به طرح عبور، استقرار در عقبه و مانور خود را ارائه نمایند.
طی جلسه‌ای با حضور مسئولین ش.م.ر. یگانها و خاتم، مانور ش.م.ر. در نخلستان تهیه و به خاتم اعلام شود.
طرح کامل اقدامات مهندسی قرارگاه را در عقبه، عبور تجهیزات و پدافند در جلسه‌ای با حضور مهندسی قرارگاه (برادر رضوی) و مسئولین مهندسی یگانها و مهندسی خاتم تهیه و جهت اطلاع به خاتم اعلام شود.
طی جلسه‌ای با مسئولین آموزش یگانها و مسئول آموزش خاتم موضوعات خاص آموزشی دررابطهبا مانور و زمان‌بندی اجرای آنها به یگانها ابلاغ شود.
کلیه یگانها محلی را برای مانور کل یگان آماده نموده و آماده باشند تا دو هفته آینده تمامی عملیات یگان را در محل مربوطه تمرین (مانور) نمایند.
موارد فوق‌الذکر می‌باید تا هفته آینده انجام شود و گزارش آن در جلسه‌ای که به‌منظور پیگیری پیشرفت کار در قرارگاه تشکیل می‌شود ارائه گردد.
گفتنی است این دستورعمل را سیدعلی تاش از طرف محسن رضایی امضا کرده و همچنین برای فرماندهی قرارگاه نوح جهت اقدام مشابه درمورد یگانها و منطقه مأموریت این قرارگاه و نیز برای واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتم جهت پیگیری و هماهنگی واحدهای این قرارگاه ارسال شده است.(1)
1
دستورالعمل تردد وسایل نقلیه در مناطق عمومی آبادان (عقبه منطقه عملیات آتی) را امروز مسئول حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم به قرارگاه‌های کربلا و نوح ابلاغ کرد و خواست تا با ارسال آن برای یگانهای تحت امر، همه فرماندهان به مفاد آن توجیه شوند و واحدهای حفاظت اطلاعات یگانها بر اجرای آن نظارت و تخلفات را به حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم ارسال کنند.
در این دستورالعمل ازجمله وظایف دژبانی‌های منطقه، جلوگیری از حرکت ستونی (بیش از 4 دستگاه وسیله سنگین) در طول شبانه‌روز؛ جلوگیری از ورود وسایل نقلیه بدون پوشش با محموله قایق، مهمات، ادوات و پل؛ و جلوگیری از ورود وسایل نقلیه سنگین دارای محموله از ساعت
1) 4. سند شماره 11380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه به فرماندهی قرارگاه کربلای2، 11/10/1364.
10 شب اعلام شده است. همچنین تأکید شده که وسایل نقلیه باید چراغ‌های خود را به رنگ آبی استتار کنند و فیوزهای چراغ‌های اضافی و کوچک خود را بردارند. در بخش دیگری از منطقه نیز ورود وسایل نقلیه سنگین دارای محموله، صرفاً از ساعت 19 تا 24 مجاز اعلام شده است.(1)
1
اقدامات مهندسی مورد نیاز در جبهه شمالغرب برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات‌های مورد نظر در این جبهه در بهار سال 1365و نیز اقدامات مهندسی ضروری و فوری در این جبهه برای پشتیبانی از پایگاه‌ها و خطوط پدافندی در جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه بررسی و اولویت و زمان‌بندی آنها مشخص شد.(2)
تصویر
در این جلسه فرمانده کل سپاه پاسداران و فرمانده قرارگاه نجف بر اجرای اقدامات مهندسی مورد نیاز در جبهه شمالغرب، به‌خصوص ترمیم جاده‌های مناطق عملیاتی و نیز احداث جاده‌های ضروری تا پایان سال 1364 و حداکثر تا پایان فروردین 1365 تأکید بسیاری کردند تا امکان اجرای عملیات‌ها در این جبهه از اردیبهشت 1365 فراهم شود. البته سردی هوا، بارش برف و یخبندان از یک‌طرف و از طرف دیگر به‌کارگیری بیشترین واحدهای مهندسی سپاه پاسداران و جهاد سازندگی برای تسریع در آماده‌سازی منطقه شرق اروندرود برای اجرای عملیات در منطقه فاو، و نیز ایجاد ناامنی و کمین به‌وسیله گروه‌های ضدانقلاب، پدیده‌هایی است که پرداختن به اقدامات مهندسی در جبهه شمالی را با مشکل مواجه کرده است. باوجوداین، فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) قول داد که به‌ترتیب اولویت‌ها، با استفاده از ظرفیت موجود واحدهای مهندسی سپاه و جهاد مستقر در جبهه
1) 5. مرکز مطالعات وتحقیقات جنگ: گزیده اسناد عملیات بزرگ والفجر8، جلد2، ص230.
2) در این جلسه محسن رضایی، مصطفی ایزدی (فرمانده قرارگاه نجف)، محمد فروزنده (فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص))، سیدعلی حسینی‌تاش، ابراهیم سنجقی، غلامرضا صالحی (معاون عملیات فرمانده قرارگاه نجف) و برادران حیدری، علی‌آبادی و لیلی‌زاده (از مسئولان مهندسی) و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
شمالغرب و نیز واحدهای اداره راه قدس(1)حداکثر تلاش دراسرع‌وقت انجام شود.
باتوجه‌به عملیات‌های پیش‌بینی‌شده برای جبهه شمالغرب، فرمانده قرارگاه نجف و معاون عملیاتی وی اقدامات ضروری مهندسی را در این منطقه چنین تعیین کردند:
ترمیم و شن‌ریزی جاده شیلر به هزار قلّه، حدود 20 کیلومتر.
احداث جاده کخلان به شیلر، حدود 15 کیلومتر.
ترمیم پل روی رودخانه قزلچه (جنوب شیلر و شمال پنجوین).
ترمیم جاده مریوان تا گرمک.
احداث یک قرارگاه در شیلر نزدیک بیمارستان.
اتصال محور بوالحسن - صالح به تنگ چومان در منطقه بانه، حدود 3 کیلومتر.
احداث جاده تاژان، گوین، برده بوک به پل آویچ.
جاده مرزی کانی ابراهیم در منطقه سردشت، حدود یک کیلومتر.
جاده تاژان - کوپل - برده بوک به پل آلر، حدود 20 کیلومتر.
جاده نوری به ماؤوت تا کنار رودخانه در منطقه سردشت، حدود 10 کیلومتر.
جاده اسلام‌آباد به زینو و شیخی در منطقه سردشت، حدود 10 کیلومتر.
احداث بیمارستان در منطقه سردشت.
احداث بیمارستان در منطقه بانه.
شن‌ریزی جاده دزلی به ملخور.
جاده محور گوزیل حدود 7 کیلومتر.
ترمیم جاده‌های شاخ شمیران.
احداث ادامه جاده بین‌سخت به کانی‌سالار و دو پل بزرگ آن، حدود 15 کیلومتر.
ترمیم و احداث جاده در زیر محور شاخ سورمر، 5 کیلومتر احداث، 15 کیلومتر ترمیم.
ترمیم و شن‌ریزی جاده محور دزلی - پاوه - جوانرود.
ترمیم جاده شیخ‌صله تا پل جمهوری.
محسن رضایی بر اهمیت تسریع این اقدامات چنین تأکید کرد: «ما کارهای مهندسی را باید قبل از اینکه هوا خوب شود انجام بدهیم تا از حداکثر زمانی که هوا خوب است برای عملیات استفاده کنیم. اگر این کار را نکنیم نتیجه‌اش این خواهد شد که بخش مهمی از یک فصل خوب از دست می‌رود و نتیجة کار مهندسی این می‌شود که تا می‌آییم آماده شویم دوباره هوا
1) اداره راه قدس ازطرف وزارت راه‌وترابری اجرای مأموریت‌های جنگی را در جبهه شمالغرب عهده‌دار بود و امکانات و تجهیزات نسبتاً مناسبی داشت و در دوران جنگ فعالیت‌های بسیاری درزمینه جاده‌سازی، پل‌سازی و ترمیم جاده‌ها و... انجام داد.
خراب شده است. ... سه محور چومان و ماؤوت و چوراتا را باهم یک تمرکز بدهید. دزلی و پاوه و سد را هم باهم یک تمرکز بدهید و تمام کنید. اگر اینها را یکی‌یکی تمام کنید و تحویل بدهید خیلی خوب است. اینها را ما یک ماه دیگر از شما می‌خواهیم.»
محمد فروزنده (فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص)) در این باره گفت: «دوتا مشکل داریم: یکی اینکه بعضی جاها واقعاً الآن قابل کار کردن نیست؛ مثل باتلاق‌ها که باید کلی کار اضافه کرد. دیگر اینکه قرار بوده امکانات به جبهه جنوب برود، حالا چگونه مقداری از امکانات را اینجا نگه داریم یا دنبال راه دیگری برویم.» وی افزود که اگر این کارها در زمستان بخواهد انجام شود خیلی وقت و امکانات می‌برد، درحالی‌که در اردیبهشت نصف چنین امکاناتی لازم است.
فروزنده در گزارشی کارهای مهندسی انجام‌شده در جبهه شمالغرب را چنین بیان کرد: «تابستان گذشته در کردستان و آذربایجان‌غربی درمجموع 2200 کیلومتر جاده احداث شده، 1500 کیلومتر جاده ترمیم شده، نزدیک 1000 متر پل ساخته شده و 170 کیلومتر جاده آسفالت شده است.»
فرمانده کل سپاه در پایان برای اجرای برخی کارهای مهندسی در این جبهه تا 15 فروردین 1365 مهلت تعیین کرد و برای برخی دیگر حداکثر یک ماه. وی گفت: «ما برای شما زمان‌بندی می‌کنیم هر طریقی خودتان می‌دانید عمل کنید. ما محور دزلی و پاوه و جوانرود را یک‌ماهه می‌خواهیم.» مصطفی ایزدی نیز بر سرعت بخشیدن به ترمیم محور هزار قلّه تأکید کرد.
درپی این تأکیدها، محمد فروزنده پرسید که برای انجام دادن این کارها، اختیار جابه‌جایی واحدهای مهندسی را هم می‌دهید یا باید به جنوب ببریم. محسن رضایی پاسخ داد که دراختیار شما می‌گذاریم.(1)
1
اجرای عملیات‌های نفوذی و محدود در جبهه میانی و تعیین خط حد برای یگانهای تابع سپاه شمال و ضرورت فعال شدن مناطق مختلف جبهه میانی، مهم‌ترین موضوع‌هایی است که در جلسه شامگاه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران) بررسی و درباره آن تصمیم‌گیری شد.(2)
درپی مأموریتی که فرمانده کل سپاه پاسداران به قرارگاه نجف داده که نقاط مختلف جبهه میانی را برای یافتن مناطق مناسبِ عملیات محدود بررسی کند، در این جلسه مسئولان قرارگاه
1) 6. سند شماره 17412/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی اقدامات مهندسی مورد نیاز در جبهه شمالغرب (11/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16984)، صص 29 - 1.
2) در این جلسه محسن رضایی، مصطفی ایزدی، عزیز جعفری، سیدعلی حسینی‌تاش، نورعلی شوشتری (جانشین فرمانده قرارگاه نجف)، حمزه حمیدی‌نیا (فرمانده قرارگاه نجف2)، اکبر دانشیار (مسئول عملیات قرارگاه نجف2)، محمدابراهیم سنجقی (مشاور فرمانده کل سپاه)، غلامرضا صالحی (مسئول عملیات قرارگاه نجف)، شاه‌حسینی (خادم‌الحسینی / مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نجف)، مجید ورزمهری (از مسئولان مهندسی جهاد سازندگی)، حسین همدانی (فرمانده تیپ32 انصارالحسین(ع)) و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند.
نجف نتایج بررسی‌ها را مطرح کردند. پس از بحث‌هایی که دراینباره شد، فرمانده کل سپاه مطالب را جمع‌بندی و تدبیر نهایی را چنین اعلام کرد: «عملیات دو قسمت شد: یکی عملیاتی که تیپ امیرالمؤمنین(ع) و تیپ مسلم‌بن‌عقیل(ع) و گردان‌های احتیاط می‌توانند انجام دهند که عمدتاً عملیات نفوذی است؛ یعنی بروند، حمله کنند، به دشمن بزنند و تعدادی اسیر بگیرند و بیاورند. اینها احتیاج دارند که شناسایی‌ها و [واحد] تخریبشان را تقویت کنند. یکی هم عملیات میمک بود که آن را کتباً به شما ابلاغ می‌کنیم و برای آن از همین حالا از تیپ‌های 32 انصار، 21 امام رضا (ع) و ویژه شهدا سه تیم بیایند مستقر شوند و کار شناسایی‌شان را شروع کنند.»
وی ضمن تأکید بر ضرورت جبران عقب‌ماندگی‌ها، باتوجه‌به اشتغال و توجه اصلی فرماندهان دشمن به مناطق مختلف جبهه جنوب -که عملیات بزرگ ایران را در آنجا پیش‌بینی می‌کنند - سرعت دادن به طرح‌ریزی و اجرای عملیات در جبهه میانی را ضروری خواند و گفت: «این موقع‌ها می‌شود اینجا را مثلاً با 10 گردان عمل کرد که در شرایط دیگر با 40 گردان هم نمی‌شود اینجا را عمل کرد.»
ازجمله مشکلاتی که جبهه میانی برای اجرای عملیات‌ها با آن مواجه است، ضعف اطلاعات و شناسایی و نداشتن واحدهای اطلاعات عملیات قوی است. فرماندهان حاضر برای رفع این مشکل، راه‌های مختلفی پیشنهاد کردند. حسین همدانی پیشنهاد کرد: «به یگان‌هایی که پایین (جنوب) هستند ابلاغ شود هرکدام یک تیم (حتی سه چهار نفره) دراختیار قرارگاه نجف قرار بدهند، درآن‌صورت می‌توان همه هدف‌هایی را که در منطقه هست کار کرد.»
مصطفی ایزدی نیز پیشنهاد کرد: «برای آن قرارگاهی که ما در جنوب داریم و قرارگاهی که در غرب داریم، کلاً منطقه شمال‌شرق پشتیبان آن باشد، یعنی هم نیروی شناسایی و نیروی طرح و عملیات و... را در حدی که نیاز داریم به ما بدهد. ...» برادر خادم‌الحسینی از مسئولان اطلاعات قرارگاه نجف نیز می‌گوید یگانهای این منطقه به‌دلیل اینکه مأموریت عملیاتی نداشته‌اند، نیروهای اطلاعاتشان بی‌کیفیت شدهاند و خیلی از نیروهای کیفی هم به جنوب رفته‌اند. سیدعلی حسینی‌تاش نیز پیشنهاد پایه‌گذاری اطلاعات برای این جبهه را مطرح کرد: «به هریک از مناطق شمال‌شرق، شمالغرب و منطقه ثارالله بگویند که شروع به پایه‌گذاری یک گروهان اطلاعات کنند که برای منطقه ثابت بماند. ما که بالاخره باید گردان‌های اطلاعات را از بالا تا پایین شکل بدهیم.»
محسن رضایی برای تسریع کار به فرمانده قرارگاه نجف2 حمزه حمیدی‌نیا، چنین دستور داد: «شما تلاشتان را بکنید تا انشاءالله ده پانزده نفر را سریع جمع کنید و کار را شروع کنید.» نورعلی شوشتری نیز گفت: «در حد ده پانزده نفر نیرو دارند؛ ما هم تقویت می‌کنیم. آقای حمیدی‌نیا سی چهل نیروی شناسایی دارند.» حمزه حمیدی‌نیا نیز ضمن تأیید اینکه تعدادی
نیروی شناسایی دارد، درخواست کرد که لازم است از هر یگان، مسئولی برای این کار باشد تا کار شناسایی شروع شود. محسن رضایی هم تأکید کرد با ترکیبی از نیروهای شناسایی موجود و نیروهایی که از یگانها مأمور می‌شوند کار زودتر شروع شود.
موضوع دیگر، نیروی رزمی است دراینباره باتوجه‌به آمادگی استانهای پشتیبانِ سپاه شمال برای اعزام نیرو، از مسئولان سپاه شمال خواسته شد که ضمن آماده‌شدن برای دریافت نیرو، از استان‌ها درخواست نیروی سازماندهی‌شده و دارای کادر کنند و تأکید کنند که پشتیبانی آنها هم به‌عهده استان‌هاست. دراینباره حمزه حمیدی‌نیا گفت: «اینها اسلحه و تجهیزات و خودرو می‌خواهند با یگانها صحبت کرده‌ایم، با تیپ امیرالمؤمنین(ع) صحبت کردیم، گفتند درصورتیکه تجهیزات، تسلیحات و امکانات خودرویی به ما بدهند ما برای پذیرش نیرو آمادگی داریم.» برای رفع این نیازها، محسن رضایی به سیدعلی حسینی‌تاش گفت: «به این یگانها برای دو گردان امکانات اضافه بدهند؛ البته امانتی است، بعد هم بگیرید برای سپاه شمال نگه دارید.»
از سوی دیگر، برای فراهم شدن امکان سازماندهی، برنامه‌ریزی و اجرای عملیات‌های آفندی و پدافندی، مصطفی ایزدی فرمانده سپاه شمال و قرارگاه نجف، چنین پیشنهاد کرد: «نظر من این است که کلاً از منطقه اشنویه تا چنگوله را تقسیم‌بندی کنیم و هر قسمتی را به یک یگان بدهیم و یگان‌هایی که جمعی سپاه شمال هستند کلاً در این منطقه خط حد داشته باشند که دقیقاً شناسایی بکنند و بعد هم اگر لازم شد در آن محدوده نفرات کمی که برای شناسایی در نظر دارند، ما بتوانیم در جای دیگر هم از آنها استفاده کنیم.»
فرمانده کل سپاه ضمن تأیید این نظر گفت: «طرحی تهیه کنید به ما بدهید که آن را تأیید کنیم و بعد عمل کنید.» غلامرضا صالحی هم می‌گوید که طرح الآن آماده است. محسن رضایی در پایان جلسه گفت: «بحث تمام شد؛ فقط کار کُند است و اشکال کُندی هم شاید به این دلیل باشد که نیرو برایتان نیامده است و یکی اینکه نیروهای موجود که دارید، الآن به اینها ابلاغ کتبی بشود و اینها را به‌دنبال کار بدوانید. یعنی جایی که تیپ مسلم(ع) هست، آنجا عمل کند. تیپ امیرالمؤمنین(ع) برود پشت قلاویزان عمل کند. این گردان‌های احتیاط که آمدند برای عملیات نفوذی تقسیم شوند. شما انشاءالله کار را سرعت بدهید، چون ما فکر می‌کردیم تا الآن می‌توانیم اینجا ظاهر بشویم [عملیات کنیم]، اما هنوز یک کمی کار عقب است. انشاءالله به کار سرعت بدهید.»
فرمانده سپاه شمال نیز از فرمانده کل سپاه خواست که به مناطق پشتیبانی ابلاغ شود که قرارگاه‌های این سپاه را پشتیبانی کنند. محسن رضایی هم گفت که با آقای حسینی‌تاش دراینباره به نتیجه برسید.(1)
1) 7. سند شماره 17437/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای فعال‌کردن جبهه میانی (11/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16985)، راوی: محمد درودیان، صص 31 - 1.
1
هواپیماهای عراقی امروز نیز جزیره خارک را بمباران و به آسمان منطقه تأسیسات نفتی بحرگان تجاوز کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، هواپیماهای عراقی ساعت 10:25 صبح امروز بار دیگر جزیره خارک را هدف قرار دادند. در این حمله 2 فروند میگ 25 شرکت داشتند که از مسافت بسیار بالا 4 بمب به‌سوی تأسیسات نفتی رها کردند که همگی به زمینهای اطراف اصابت کرد و خسارتی درپی نداشت.(1)
ساعت 9:50 صبح امروز نیز 3 هواپیمای متجاوز عراقی که قصد شناسایی یا بمباران تأسیسات نفتی بحرگان واقع در منطقه امامزاده حسن گناوه را داشتند با آتش مؤثر و پرحجم دفاع هوایی مستقر در منطقه مواجه شدند و از منطقه گریختند. گفتنی است که در حوالی این منطقه پروژه احداث اسکله شناور صدور نفت در دست اجرا است.(2)
ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2070 خود اعلام کرد: «امروز عقابان تیزپرواز ما تأسیسات جزیره خارک را مورد حمله موفقیت‌آمیز خود قرار دادند و آنها را به آتش کشیدند.»(3)
1
تجاوز هوایی عراق به شهرها و بمباران مناطق نظامی و غیرنظامی ایران امروز نیز ادامه یافت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از باختران: «نیروی هوایی ارتش بعثی عراق امروز به‌عنوان مقابله با حملات شکاری بمب‌افکن‌های جمهوری اسلامی ایران به مناطق سلیمانیه و العماره، در یک خط سیر از عین‌خوش در ایلام، روستای گلان، اطراف صالح‌آباد، حدفاصل میمک و گیسکه، منطقه‌ای بین قصرشیرین و خسروی، حدفاصل نوسود و مریوان و پادگان‌های مریوان، بانه، پسوه و جلدیان مبادرت به بمباران جهت در هم ریختن آرایش نظامی نیروهای اسلام کرده است.
از شواهد امر چنین برمی‌آید که در دو ماه اخیر عراق دست به یک سری نقل‌وانتقالات نظامی زده و چندین واحد پیاده کوهستانی از نیروهایش را در منطقه سلیمانیه گرد آورده است و چنین وانمود می‌کند که با این تجمع نیرو قصد ضربه وارد آوردن به انقلابیون مسلمان کرد عراق را دارد درحالی‌که این تجمع نیرو صرفاً برای مقابله با حملات احتمالی نیروهای اسلام از شمالغرب می‌باشد.»(4)
واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیای(ص) سپاه نیز گزارش داد که امروز در ساعت‌های 11:55 و 12 سه هواپیمای دشمن در مناطق پسوه و محور مهاباد - سردشت اقدام به عملیات شناسایی و بمباران کردند که بمب‌ها عمل نکرد.(5)
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه نظامی امروز خود اعلام کرد هلیکوپترهای توپدار عراقی دو مرکز تجمع نفرات پیاده نظام ایران را در بخش عملیاتی شرق میسان در منطقه سپاه چهارم عراق منهدم کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(6)
1) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 288، 12/10/1364، ص3.
2) 9. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 135، 12/10/1364، ص1.
3) 10. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/10/1364 ص1، رادیو بغداد، 11/10/1364.
4) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 289، 13/10/1364، ص5، باختران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1364.
5) 12. سند شماره 11476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه (واحد اطلاعات)، شماره 155، 18/10/1364.
6) 13. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/10/1364، ص1، رادیو بغداد، 11/10/1364.
2
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «در پاسخ به شرارت‌های اخیر دشمن، شکاری بمب‌افکن‌های ایران صبح امروز (11/10/1364) تأسیسات ارتباطی و رادیویی دشمن واقع در منطقه سیدصادق را بمباران کردند.»(1)
از سوی دیگر، رادیو بغداد دراینباره ادعا کرد که ساعت 11:30 صبح امروز دو هواپیمای ایرانی با تجاوز به مناطق مسکونی استان سلیمانیه یک زن و یک مرد عراقی را کشتند و چهار غیرنظامی را مجروح کردند.(2)
1
در درگیری‌های امروز در برخی مناطق شمالغرب کشور چند تن از نیروهای خودی شهید یا مجروح شدند.
افراد حزب دمکرات امروز در محور نوسود - تشار به نیروهای خودی کمین زدند و یکی از برادران ارتشی را شهید و یک تن دیگر را مجروح کردند.(3)
همچنین در درگیری میان نیروهای بسیجی و افراد ضدانقلاب در روستای گل (محور میاندوآب - بوکان) دو تن از بسیجیان میاندوآب مجروح شدند.
در درگیری دیگری میان نیروهایی از گردان رسول‌الله(ص) در حوالی روستای توکل‌آباد کردستان با عوامل حزب دمکرات، دو پاسدار وظیفه به شهادت رسیدند. در شهرستان مهاباد نیز افراد ضدانقلاب به‌سوی یک پاسدار وظیفه از تیپ ویژه شهدا تیراندازی کردند که وی مجروح شد.(4)
2
گردهمایی کارگران و دانش‌آموزان استان تهران صبح امروز با شرکت بیش از 13 هزار تن از نیروهای بسیج کارگری و دانش‌آموزی متشکل درگردان‌های کاروان‌های احتیاط "راهیان کربلا" در استادیوم آزادی برگزار شد.(5)
در این گردهمایی حجت‌الاسلام دری نجف‌آبادی نماینده مجلس شورای اسلامی درباره جهاد و دفاع سخنرانی کرد و حاضران آمادگی خود را جهت اعزام به جبهه‌ها و مقابله با دشمنان اسلام اعلام کردند. در پایان این گردهمایی بیش از 250 کامیون از هدایای کارگران و دانش‌آموزان و پایگاه‌های تحت پوشش منطقه یک ثارالله(ع) به‌همراه 300 صندوق از کمک‌های نقدی کارگران به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل ارسال شد.(6)
امروز همچنین 84 نفر از پرسنل فنی و رانندگان شرکت واحد داوطلبانه به ستاد پشتیبانی این شرکت مستقر در اهواز پیوستند.(7)
1) 14. روزنامه اطلاعات، 12/10/1364، ص18.
2) 15. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/10/1364، ص2، رادیو بغداد، 11/10/1364.
3) 16. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 136، 13/10/1364، ص2.
4) 17. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 137، 15/10/1364، ص2.
5) ضمیمه دارد (مقاله روزنامه ژاپنی درباره نقش دین و قیام امام حسین در جذب بسیجیان به سوی جبهه‌ها).
6) 18. روزنامه اطلاعات، 11/10/1364، ص2.
7) 19. همان، ص18.
تصویر
تصویر
1
دعوت فرمانده عالی جنگ از نیروهای داوطلب برای اعزام به جبهه‌ها و شرکت در عملیات گسترده آتی و آثار آمادگی رزمندگان برای نبردی بزرگ، سران و فرماندهان عراق را در خوف فروبرده است. آنان برای کاستن از اضطراب خود و سربازانشان مدتی است دست به جنگی تبلیغاتی - روانی زده‌اند که نمونه‌های آن، گفتار امروز رادیو بغداد و گزارش خبرگزاری عراق است.
رادیو بغداد صبح امروز در برنامه صبحگاهی خود گفت: «رفسنجانی عراق را تهدید به حمله نموده است و می‌کوشد با هر نیرنگ و ترفندی برای تأمین نیروی انسانی در جریان این حمله، دانش‌آموزان مدارس، کارگران و دانشجویان دانشکده‌ها، پیشه‌وران و فقرا و مستضعفان را آتش آن حمله موعودش قرار دهد تا دربرابر آتش عراقیان تباه شوند. ولی این‌بار به همان نحوی که حضرت رئیس‌جمهور رهبرمان بیان نموده‌اند احدی از آنان برنخواهند گشت تا از رویدادهای جبهه پیام‌رسان باشد، چون آتش مرگبار و نابودکننده عراقیان در انتظارشان است.»(1)
خبرگزاری عراق نیز گزارش داد: «فرماندهان نظامی امروز تأکید کردند اصرار ایران بر ادامه جنگ به بهای نابودی تمام منافع و اهداف حیاتی آن کشور تمام خواهد شد. این فرماندهان، ایران را از پافشاری در جنگ، که منجر به وقوع فجایع عظیمی در ایران خواهد شد، برحذر داشتند. آنان همچنین گفتند مهم‌ترین حوادث سال 1985 نابودی جزیره خارک و پیروزی‌های به‌دست‌آمده توسط نیروهای عراقی در هورالهویزه بوده است. سرلشکر خلبان حمید شعبان فرمانده نیروی هوایی عراق، گفت: ایران با اصرار خود به جنگ و تجاوز، بهایی بسیار سنگین خواهد پرداخت و روزهای آینده حکام ایران شاهد فجایع جدید و عظیمی خواهند بود.»(2)
از سوی دیگر، وزیر کشور و رئیس سازمان دفاع غیرنظامی عراق (سعدون شاکر)، امروز با صدور بیانیه‌ای همه سازمانهای دولتی و دولتی - خصوصی عراق را که در پروژه‌های حیاتی، تولیدی و ساختمانی مشغول به کار هستند به ساختن پناهگاه‌های عمومی ملزم کرد. در این بیانیه به همه سازمانهای مذکور دستور داده شده تا تحت‌نظر سازمان دفاع غیرنظامی حجم پناهگاه‌های عمومی و نوع آن را مشخص سازند.(3)
2
پس از دو روز تأخیر به‌دلیل تهدید خطوط هوایی ترکیه به‌وسیله عراق، وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه صبح امروز از مسیر شوروی به کشورش بازگشت.
وی در فرودگاه تهران گفت ما قرار بود ساعت 11 روز دوشنبه (9 دی) با هواپیمایی که از آنکارا به تهران می‌آمد به ترکیه بازگردیم، لیکن به‌دلیل تهدید عراق، این هواپیما از نیمه راه به آنکارا بازگشت. وی افزود: پس از تماس دولت ترکیه با مسئولین عراقی هنگامی‌که متوجه شدیم عراق بر تهدید خود اصرار می‌ورزد، تصمیم گرفتیم ازطریق فضای شوروی به ترکیه
بازگردیم. وزیر مشاور ترکیه گفت که پس از اطلاع از جزئیات این مسئله در آنکارا و انجام بررسی‌های لازم، نظرش را درمورد این عمل عراق اعلام خواهد کرد.(1)
دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه ایران دراینباره نوشته است که آقای تیناز تی‌تیز پس از دو روز تأخیر - که به‌خاطر مشاجره با عراق بر سر ایمنی هواپیمایش صورت گرفت - به کشورش بازگشت. منابع خبری بغداد ضمن تکذیب این خبر اعلام کردند زمانی‌که هواپیمای خطوط هوایی ترکیه درحال پرواز بود، ایران تهاجم خود را برعلیه مناطق غیرنظامی و هدف‌های اقتصادی شمال عراق انجام داد و تهران مطمئن بود که هواپیماهای عراق هواپیماهای دشمن را در مدتی که هواپیمای حامل وزیر ترکیه درحال عبور از منطقه است تعقیب نخواهد کرد.
به نوشته این نشریه آقای تیناز تی‌تیز در هنگام خروج از ایران ضمن مذاکره تلفنی با روزنامه جمهوریت گفت که دو کشور باهم درحال جنگ هستند و مرزهای ما در داخل منطقه جنگی قرار دارد و هر دو کشور می‌خواهند که جنگ را در راستای امکانات خود به پیش ببرند و بهره‌برداری بدین شکل ازطرف هر دو کشور طبیعی است.(2)
1
به‌تلافی حملات روز گذشته رژیم صهیونیستی به روستاهای جنوب لبنان، امروز سازمان مستضعفان جهان با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد دومین جاسوس اسرائیلی گروگان خود را اعدام کرده است.
در این اطلاعیه آمده است: «در انتقام آخرین تجاوز اسرائیل به روستای کوئین، اعلام می‌کنیم که اسحاق تراب دومین جاسوس اسرائیلی را اعدام کردیم و این به مفهوم تأیید مطالبی است که در اطلاعیه‌های قبلی خود اعلام کردیم: انتقام برای تروریسم مداوم، اشغالگری، سلطه‌طلبی، اخراج مردم از خانه‌هایشان، بمباران روستاها.»
سازمان مستضعفان جهان قبلاً اعلام کرده بود چهار جاسوس یهودی اسرائیل را تنها درصورتی آزاد خواهد کرد که اسرائیل و مزدوران بومی آن در جنوب لبنان، بیش از 300 تن از مسلمانانی را که در روستاهای اشغالی خیام زندانی کردهاند آزاد کنند اما شامیر وزیر خارجه رژیم صهیونیستی این تقاضا را رد کرد.(3)
2
درپی افزایش اعزام رزمندگان به جبهه‌های نبرد، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در چارچوب سیاست‌های رژیم عراق، دستورالعمل جدیدی را برای افزایش تحرک نیروهای خود در ایران صادر کرد.
به نوشته نشریه وزارت اطلاعات، براساس اطلاعیه فرماندهان منافقین به‌ویژه تأکید رجوی دراینباره، اعضای این سازمان موظف به وارد کردن سلاح به ایران و استفاده از اسلحه شدهاند
و به همین منظور از همه سوژه‌های وصل و مرتبط خواسته شده درجهت اختفای سلاح، سکونت دادن تیم‌های عملیاتی و مسلح کردن آنان برای عملیات اقدام کنند. این سازمان از حدود سه هفته قبل شروع به تدارک برنامه‌ریزی و اقدام برای اجرای این هدف کرده است.(1)
گردان مرزی ژاندارمری شهرستان ایلام نیز در گزارشی از اطلاعاتی که درباره تحرکات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) کسب کرده نوشته است: «منافقین قصد دارند چند روزی در نوار مرزی کردستان به فرماندهی مسئول نظامی شاخه کردستان و عضو دفتر سیاسی سازمان توسط گردان‌ها مانور نظامی برگزار نمایند و در این عملیات دو گردان از زنان منافقین نیز شرکت دارند.»(2)
ضمیمه گزارش373: عوامل جذب بسیجیان به‌سوی جبهه‌ها و نقش دین و قیام امام حسین(ع)
روزنامه ماینیچی چاپ ژاپن در شماره امروز خود در مقاله‌ای به قلم آقای نیشی این موضوع را بررسی کرده است. متن مقاله به این شرح است:
«اخیراً جریانات بسیاری در حوادث بین‌المللی مشاهده می‌شود که قهرمان پشت پرده آن مذهب است. چرا امروز همه‌جا درباره مذهب (دین) صحبت می‌شود؟ از دیدگاه معنوی به جست‌وجوی ارتباط سیاست با علم منطق می‌رویم.
در هوای سرد بارانی، گوسفندانی که قربانی شده بودند، آخرین نفس‌ها را می‌کشیدند و خون آنها بر کف خیابان جاری شده بود. بدرقه‌کنندگانِ بسیجیانی که نواری به دور سر خویش بسته بودند و فریاد می‌کشیدند "پیش به‌سوی کربلا"، اسپند و کندر دود می‌کردند و نقل بر سر رزمندگان می‌پاشیدند.
در شهر همدان هم بسیجیانی که عازم جبهه هستند، رژه می‌روند. در ماه گذشته بیش از 200 هزار نفر از اعضای بسیج به مرزهای ایران و عراق فرستاده شدند. قبلاً در این منطقه 600 هزار تن از رزمندگان مستقر بودند، بنابراین حمله بزرگی تدارک دیده شده است. در بین بسیجیان افرادی نیز هستند که سن آنان بیش از 50 سال بوده و ریش آنها سفید است. و نیز دانش‌آموزانی با چهره ای معصوم دیده می‌شوند. افرادی که ممکن است تا دیروز به‌عنوان کارگری در کارخانه یا راننده تاکسی مشغول به کار بوده‌اند، امروز با یک هدف و آن شکستن خط دفاعی و بازکردن راه کربلا، راهی جبهه شدهاند. مسلسل و دستگاه بی‌سیمی که دراختیار بسیجیان قرار دارد، در مقایسه با تجهیزات عراق 10 سال عقب‌تر می‌باشد ولی این بسیجیان هستند که از میدان مین می‌گذرند و سیم‌خاردار را پاره می‌کنند و در طول شش سال در موقعیتی مساوی با عراق می‌جنگند.
راز "کربلا" چیست؟ کربلا سرزمینی است واقع در 110 کیلومتری جنوب‌غربی عراق و مشهد امام حسین(ع)، امام سوم شیعیان می‌باشد. امام حسین(ع) و 72 تن از یارانش در سرزمین کربلا توسط 40 هزار تن از سربازان معاویه (یزید بن معاویه) محاصره می‌شوند. آنها بااینکه می‌دانستند شکست می‌خورند، ولی جنگیدند و همگی کشته شدند. به این ترتیب مصیبت بزرگی در تاریخ ثبت شد و این ماجرا که 1300 سال قدمت دارد، مسلمانان شیعه را همچنان تحریک می‌کند. ...
شهدای جنگ ایران و عراق به‌عنوان یاران امام حسین محسوب می‌شوند.
یکی از دلائل قیام ملت و انقلاب ایران و واژگون شدن رژیم شاه عدم وجود مساوات و عدل، و وجود اختناق در جامعه بود که این مخالفت در بین افراد روشنفکر آغاز شد و فراموش نشود که دانشجویانی که در مقابل مزدوران شاه پهلوی سینه سپر کرده و مقاومت می‌کردند، از ماجرای امام حسین(ع) روحیه گرفته بودند. درزمینه جنگ ایران و عراق، دولت شوروی می‌گوید: "این جنگ هیچ معنی و مفهومی ندارد و از
منطق به دور است" و بوق‌های تبلیغاتی غرب می‌گویند: "جنگ برای این است که افکار و توجهات مردم به‌سوی نارسایی‌های اقتصادی و سیاسی جلب نشود." اما این سخنان هیچ فایده‌ای ندارد. بسیجیان به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند. منشأ این انرژی و نیروی تحرک، حادثه کربلای امام حسین(ع) است. و این واقعیتی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. زمانی بود که اسلام و مسلمانان دنیا را به اشغال خود درآورده بودند، ولی پس از قرن 18، شکست‌های پی‌درپی موجب عقب‌نشینی آنها و سرانجام از دست رفتن سرزمین‌هایشان شد. اما این انقلاب اسلامی ایران بود که مجدداً اسلام را زنده کرد. در ماه فوریه سال 1979(بهمن 1357)، حکومت انقلاب اسلامی در ایران تشکیل شد که نخستین حکومت اسلامی در جهان می‌باشد که احکام اسلامی را در کشور جاری می‌سازد. مثلاًٌ در داخل کشور خوردن مشروبات الکلی ممنوع گردیده است و مدارس دخترانه و پسرانه از یکدیگر مجزا شدهاند. شریعت اسلامی احیا گردیده و ربا از سیستم بانکی حذف گردیده است. ایران که شش سال است با عراق در جنگ است به کشورهای اسلامی پیشنهاد می‌کند احکام و قوانین قرآن را مبنا قرار دهند. ...
آقای نیکسون رئیس‌جمهور سابق امریکا که در جنگ ویتنام، با دراختیار داشتن بهترین تجهیزات جنگی و سازماندهی کامل، طعم شکست مفتضحانه‌ای را چشید، اخیراً اخطار کرده است که: احتمالاً در آینده شعار انقلاب برای "تجدید حیات اسلام"، جای شعار انقلاب برای "آزادی مستضعفان" را خواهد گرفت.»(1)
1) 28. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1021، صص 14 - 12، به نقل از روزنامه ماینیچی چاپ ژاپن، 1 ژانویه 1986 (11/10/1364).
1
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز با ارسال دستورالعملی برای قرارگاه کربلا، بر تسریع در اجرای اقدامات مهندسی در شرق اروندرود و هماهنگی برای استفاده از تانک در شکستن خط دشمن تأکید کرد: «پیرو جلسه مورخ 11/10/1364 با لشکر عاشورا موارد زیر جهت اجرا ابلاغ می‌شود:
مهندسی قرارگاه کربلا با کمک مهندسی یگانهای مستقر در خط، احداث جاده‌های شرقی - غربی را به‌عنوان عقبه یگانها تسریع نموده و عقب‌ماندگی بعضی از یگانها را برطرف نماید.
مهندسی قرارگاه کربلا نسبت به احداث یک جاده شمالی - جنوبی به‌موازات خط پدافندی سریعاً اقدام نماید.
قرارگاه کربلا نسبت به طرح و اجرای احداث سکوهای تانک در طول خط پدافندی موجود با ارتفاع مناسب اقدام نماید.
قرارگاه کربلا از تانک‌های لشکر نجف اشرف برای شکستن خط عاشورا استفاده نماید (با هماهنگی زرهی خاتم(ص)).
از تانک‌های لشکر حضرت رسول(ص) برای شکستن خط لشکرهای ولیعصر، فجر و ثارالله باید استفاده شود (با هماهنگی زرهی خاتم).
لشکر مهندسی قرارگاه کربلا آزمایشات و مانورهای مربوط به انتقال وسائل سنگین را در محل‌های مشابه به‌صورت مستمر تمرین کرده و نتایج را گزارش نماید. ضمناً بولدوزرهای با کفشک پهن را آزمایش نمایند.
فرماندهی قرارگاه کربلا برنامه زمان‌بندی کلیه موارد آماده‌سازی را تا هفته آینده آماده نموده و به قرارگاه خاتم ارسال نماید.»(1)
1) 1. سند شماره 11392 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ابلاغ دستور از فرماندهی قرارگاه خاتم(ص) به فرماندهی قرارگاه 2کربلا، 12/10/1364.
1
غافلگیری دشمن یکی از مهم‌ترین عوامل ضروری برای موفقیت اجرای عملیات در منطقه فاو است، لیکن این عامل مهم با عوامل مهم دیگر ازجمله اقدامات مهندسی و آماده‌سازی منطقه شرق اروند و نیز انتقال مردم بومی منطقه در تناقض بود که حل آن بسیار دشوار می‌نمود. از یک‌سو ادامه حضور مردم و ساکنان منطقه هم حفاظتِ اطلاعات را مخدوش می‌کرد و هم آنان را آسیب‌پذیر می‌کرد و از سوی دیگر، انتقال آنان نیز برای جاسوسان دشمن شکی باقی نمی‌گذاشت که قرار است در این منطقه، عملیاتی اجرا شود به‌ویژه وقتی که افزایش ترددها و تشدید فعالیت‌های مهندسی بر آن افزوده می‌شد.
واحد حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا، امروز گزارشی دراینباره برای فرماندهی سپاه جنوب نیروی زمینی سپاه پاسداران ارسال کرده است: «در مورخه 10/10/1364 طی بررسی و تحقیقی که از نزدیک روستاهای چوئبده و ابوشانک به عمل آمده، مردم به‌شدت درحال تخلیه می‌باشند و در تماسی که با چند نفر از اهالی منطقه صورت گرفت، درمورد علت تخلیه اظهار داشتند که به ما گفته شده حمله‌ای در پیش داریم و شما باید تخلیه کنید. (نظریه: اکثر مردم از موضوع علت تخلیه اطلاع دارند).
شهر آبادان نسبت به روزهای قبل خیلی خلوت شده است. یکی از مغازه‌داران آبادان اظهار داشته که استاندار دیروز اینجا بودند و بنا است که در همین هفته همه مردم آبادان را تخلیه کنند و روستاهای اطراف درحال تخلیه می‌باشند.»
در ادامه این گزارش به افزایش تردد وسایل سنگین و فعالیت‌های مهندسی ازجمله تلاش چند دستگاه مهندسی و کمپرسی جهاد فارس در کنار جاده خسروآباد نزدیک نهر حمید، روبه‌روی دکل دیدبانی دشمن؛ تردد 11 کمپرسی در یک ستون در جاده سیدالشهدا(ع) و فعالیت راه‌سازی اداره راه کربلا در جاده جنوبی بهمنشیر اشاره شده است.(1)
2
واحد اطلاعات لشکر19 فجر (سپاه پاسداران) امروز گزارش شب گذشته یک گروه شناسایی این لشکر درباره عبور از اروندرود و شناسایی ساحل غربی این رودخانه را در محدوده مأموریت لشکر19 فجر چنین اعلام کرد:
«سه نفر از برادران در تاریخ 11/10/1364 ساعت 18:30 جهت شناسایی از مقر خارج شده و در ساعت 19:15 به کنار اروند انتهای نهر دروچه رسیدند (اروند درحال جزر بوده). پس از گذشتن از اروند، در ساعت 20:45 به ساحل دشمن بین نهر ابوعقاب و علی‌شیر رسیدند؛ البته مدت پانزده دقیقه در کشتی توقف داشته‌اند. پس از ده دقیقه توقف در ساحل دشمن و شناسایی منطقه در ساعت 20:55 حرکت و ساعت 21:20 به ساحل خودی رسیدند.
1) 2. سند شماره 11394 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا به فرماندهی سپاه جنوب نیروی زمینی (کربلا)، 12/10/1364.
تصویر
موانع موجود در محدوده شناسایی عبارت‌اند از:
یک ردیف شش‌پر و یک ردیف سیم‌خاردار توپی حلقوی مابین آن (همچنین بعضی جاها چند شش‌پر به‌صورت آزاد روی سیم‌خاردار ریخته).
یک متر بعد از مانع اول باز یک ردیف شش‌پر و داخل آن سیم‌خاردار حلقوی.
از موانع اول تا سنگرهای دشمن حدود 15 متر فاصله می‌باشد.
چون عبور از موانع اول و دوم با لباس غواصی امکان نداشته، اگر موانع دیگری بعد از موانع دوم وجود داشته باشد، مشاهده نگردید.(1)
گروه شناسایی لشکر19 فجر شامگاه امروز (12/10/1364) نیز در شناسایی دیگری که در محدودة نهر علی‌شیر از ساحل دشمن کرده، وضعیت موانع دشمن را در این محدود شامل دو ردیف مانع هشت‌پر پشت‌سرهم که روی هر ردیف آن نیز یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی و پایین آن یک ردیف سیم‌خاردار تک‌رشته تعبیه شده، اعلام کرده است. فاصله موانع تا سنگرهای خط دشمن نیز حدود 12 تا 15 متر بوده است. این گروه شناسایی موانع موجود داخل نهر علی‌شیر را نیز چنین برشمرده است: چهار ردیف مانع هشت‌پر پشت‌سرهم، به‌طوری‌که عرض چهار ردیف حدود سه متر بود و ردیف دوم آن دوطبقه بود، یعنی یک ردیف دیگر روی آنها کار گذاشته شده است.
در این گزارش اضافه شده: «ساعت 21:15 که حدود چهار ساعت از آغاز جزر آب گذشته بود، عمق آب در وسط نهر علی‌شیر 2 متر بود و موانع حدود 30 تا 40 سانتی‌متر از آب بیرون بود و هشت‌پر دوم (دو طبقه) حدود 3 متر از آب بیرون بود.»(2)
1
به‌گزارش واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، ارتش عراق امروز به همة برج‌های دیدبانی شرق عماره از شرهانی تا شمال جزایر خیبر (مجنون) اعلام آماده‌باش شدید داده و تأکید کرده است تا دیدبان‌های برج‌ها رأس ساعت 5:30 از برج‌ها خارج شوند.(3)
2
هواپیماهای ارتش عراق امروز علاوه‌بر بمباران خارک به مناطق و شهرهای مرزی غرب کشور از شمال تا جنوب تجاوز کردند و به شکستن دیوار صوتی، شناسایی، عکس‌برداری و بمباران پرداختند. در بمباران‌ها تعدادی شهید یا مجروح شدند و به مناطق مسکونی و تأسیسات دیگر نیز خسارت وارد شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، جزیره خارک ساعت 14:02 امروز هدف بمباران هواپیماهای عراقی قرار گرفت. در این حمله 8 بمب به‌سوی خارک پرتاب شد که بمب‌ها دور از تأسیسات این جزیره، در آب و خشکی فرود آمدند و خسارتی ایجاد نکردند.(4)
1) 3. سند شماره 11399 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات لشکر19 فجر، 12/10/1364.
2) 4. سند شماره 11435 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات لشکر19 فجر، 15/10/1364.
3) 5. سند شماره 11418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، گزارش نوبه‌ای، شماره 173، 14/10/1364، ص9.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 289، 13/10/1364، ص6، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1364.
واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) گزارش داد که هواپیماهای دشمن از ساعت 11:25 تا ساعت 13:55، بارها به مناطق پیرانشهر، پسوه، بانه، پادگان ابوذر، دشت دیره، سومار، گیلان‌غرب، چزابه، پادگان دشت آزادگان، جزیرة مجنون، منطقة حسینیه و نیم ایستگاه نود تجاوز و اقدام به شناسایی، عکس‌برداری و بمباران کردند.(1)
تصویر
در منطقة پیرانشهر، جنگنده‌های عراقی پس از مواجه‌شدن با آتش دفاع هوایی، گریختند و هنگام فرار بمب‌های خود را در کوه‌های اطراف پیرانشهر ریختند.(2)در منطقة بانه هواپیماهای عراقی با پرتاب 7 راکت به‌اطراف پادگان بانه و دامنة قلّة اربابا، 3 منزل مسکونی را ویران و چند تن را مجروح کردند.(3)در بمباران پادگان ابوذر نیز یک بسیجی شهید و یک تن دیگر مجروح شد و برخی ساختمان‌ها خسارت دید.(4)
هواپیماهای عراقی امروز سه بار در گروه‌های 3، 4، 8 فروندی به پادگان مریوان حمله کردند که به شهادت 7 تن و جراحت 41 تن و موج‌گرفتگی 5 تن دیگر انجامید.(5)
پادگان حمیدیه محل استقرار تیپ3 لشکر92 زرهی اهواز نیز ساعت 13 امروز هدف حملة هوایی قرار گرفت که انفجار بمب‌ها و راکت‌های پرتاب‌شده به شهادت 10 تن و مجروح شدن 21 تن از پرسنل نظامی یا خانوادة آنها انجامید و به قسمت‌هایی از این پادگان و منازل سازمانی پرسنل این تیپ مستقر در دشت آزادگان خساراتی وارد شد. در این حمله، یک فروشگاه و بانک سپه در کوی منازل سازمانی آسیب دیدند و 6 خودرو منهدم شد.(6)
گزارش دیگری حاکی است که در این حمله هواپیماهای دشمن با پرتاب 23 راکت روی یک منطقه ده‌ها واحد مسکونی را منهدم کردهاند.(7)
امروز هواپیماهای حمله‌کننده به شهرهای آبادان و خرمشهر با مقابلة شدید آتش سلاح‌های دفاع هوایی ناچار به فرار شدند که هنگام فرار چند روستای اطراف خرمشهر را بمباران کردند. روستاهای اطراف خرمشهر که روز دوشنبه (9 دی 1364) و امروز بمباران شدند محل تجمع و استراحتگاه نیروهای نظامی و مردمی است.(8)
1) 7. سند شماره 11476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، گزارش نوبه‌ای، شماره 155، 18/10/1364.
2) 8. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 137، 15/10/1364، ص1.
3) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، ص3.
4) 10. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 78، 25/10/1364، ص10.
5) 11. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 136، 13/10/1364، ص1.
6) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 289، 13/10/1364، ص6، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1364.
7) 13. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 136، 13/10/1364 ص1.
8) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 289، 13/10/1364، ص8، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/10/1364.
منطقة جزایر مجنون نیز در ساعت‌های 11:24، 11:54 و 13:40 هدف حمله هواپیماهای دشمن قرار گرفت که به‌ترتیب غرب جفیر، جنوب جزیره شمالی و بار سوم جزیره شمالی را بمباران کردند.(1)
در بمباران امروز پادگان پسوه در ساعت‌های 14 و 16:45، از نیروهای این پادگان 15 تن شهید و 40 تن مجروح شدند. همچنین در حملة 8 جنگنده عراقی به پادگان جلدیان 3 تن شهید و 77 تن مجروح شدند.(2)
از سوی دیگر، ارتش عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2071 اعلام کرد که جنگنده‌های عراقی امروز در سرتاسر مرز با اجرای 109 مأموریت، مواضع تجمع‌های نیروهای ایران و نیز پادگان موسک، پادگان پسوه، پادگان قلعه‌شاهین، پادگان خانه، پادگان سقز، پادگان زعیب و در ساعت 13:03 تأسیسات جزیره خارک را بمباران کرده و آنها را به آتش کشیدند.(3)
1
سخنگوی نظامی عراق در گفت‌وگویی با خبرگزاری عراق گزارشی از فعالیت‌های ارتش عراق را در سال 1985 (دی 1363 تا دی 1364) بیان کرد. وی گفت: «در سال گذشته، نقش نیروی هوایی عظیم ما چشمگیر بوده و همراه با دیگر پرسنل نظامی توانستند افراد دشمن را در تمامی نبردها تارومار نمایند و باتوجه‌به استحکامات جزیره خارک آن را به مخروبه‌ای مبدل سازند. نیروی هوایی همچنین هدف‌های دریایی خود را شبانه‌روز دنبال کرد و بسیاری از هدف‌های حیاتی ازجمله مجتمع پتروشیمی و کارخانه فولاد و تأسیسات تولید برق و چاه‌های نفت را مورد حملات خویش قرار داد.»
سخنگوی نظامی عراق همچنین ادعا کرد: «خلبانان دلیر عراق توانستند در سال 1985 تعداد 24011 مأموریت جنگی علیه افراد دشمن و تأسیسات آنها ازجمله 77 حمله به جزیره خارک و 124 حمله دیگر به هدف‌های دریایی دشمن انجام دهند.»
وی سال 1985 را "سال عملیات خلبانان" خواند و از مقابله با نیروهای ایران در منطقه هورالهویزه در اسفند 1363 (عملیات بدر) به‌عنوان "تاج نبردها" یاد کرد و مدعی شد در این نبرد نیروهای ایران نابود گردیدند.(4)
2
نماینده ایران در سازمان ملل متحد امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان با اشاره به ادعاهای عراق در اطلاعیه 30 دسامبر 1985 (9 دی 1364) مبنی‌بر اقدام ایران به بمباران شهرهای مندلی و علی‌غربی، اعلام کرد که دولت جمهوری اسلامی ایران به‌طور قاطع ادعاهای عراق را رد می‌کند. سعید رجایی خراسانی در این نامه آورده است: «رژیم عراق به‌بهانة این‌قبیل ادعاهای دروغین به شهرهای پیرانشهر و مهران در 31 دسامبر (10 دی) حمله کرد. ... دولت جمهوری
1) 15. سند شماره 11397 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه جزیره جنوبی مجنون و غرب پاسگاه طلائیه قدیم، نشریه گزارش نوبه‌ای، 12/10/1364.
2) 16. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 136، 13/10/1364، ص1.
3) 17. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/10/1364، صص 1 و 2، رادیو بغداد، 12/10/1364.
4) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 289، 13/10/1364، صص 3 و 4، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 12/10/1364.
اسلامی ایران نگرانی عمیق خود را از این‌قبیل ادعاهای عراق - که آن را بهانه‌ای جهت حملات بیشتر به مناطق غیرنظامی قرار داده است - ابراز می‌کند.» وی افزوده است: «ایران از تیم سازمان ملل مستقر در بغداد می‌خواهد که از شهرهای عراقی مندلی و علی‌غربی بازدید کند تا بی‌اساسی این‌قبیل ادعاهای کذب عراق برای مجامع بین‌المللی روشن گردد.»(1)
1
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ جمهوری اسلامی ایران امروز از سازمان ملل متحد درخواست کرد برای روشن‌شدن ادعای کذب عراق درمورد حمله هوایی ایران به مناطق مسکونی شهر سلیمانیه، هیئتی به عراق اعزام کند.
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ ادعای دیروز (چهارشنبه) عراق درباره بمباران مناطق مسکونی سلیمانیه عراق را تکذیب کرد و گفت که خلبانان شجاع نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران ظهر چهارشنبه، تأسیسات ارتباطی و رادیویی عراق را در غرب شهرک سیدصادق به‌دقت شناسایی و بمباران کردند و هیچ محل مسکونی در اطراف آن نمی‌باشد.
وی از سازمان ملل خواست برای روشن‌شدن ادعای دروغ عراق، هیئتی را برای تهیه گزارش به محل ادعایی بغداد اعزام کند.
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ با اشاره به حمله هواپیماهای رژیم عراق به هواپیماهای مسافری ترکیه در روز دوشنبه، گفت درحالی‌که منابع رسمی خبری ترکیه به حمله هواپیماهای عراقی به هواپیمای ترکیه تصریح دارند، رژیم عراق آن را تکذیب می‌کند و اعتراض وزارت خارجه ترکیه به رژیم عراق را نیز نادیده می‌انگارد.(2)
از سوی دیگر، تلویزیون دولتی کویت فیلمی را به نقل از تلویزیون عراق که در آن ادعا شده مناطق مسکونی سلیمانیه هدف حمله هوایی ایران قرار گرفته است، نمایش داد.
در این فیلم صحنه‌هایی از خانه‌ای مخروبه در مناطق کردنشین و کودکان مجروح به نمایش درآمد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ناظران درباره این فیلم گفتند که مناطق مسکونی تخریب‌شده در این فیلم مشخص بود که تخریب جدید نبوده، بلکه راجع به زمان درگیری‌های نیروی هوایی عراق با مبارزان کرد عراقی در مناطق کوهستانی اطراف سلیمانیه بوده است.(3)
2
در درگیری‌های امروز نیروهای خودی با افراد گروه‌ها در بانه و تکاب 6 تن شهید شدند.
بنا به نوشته نشریه رویدادها (دفتر سیاسی سپاه): «در مورخه 12/10/1364، برادران گروه ویژه عملیات سپاه بانه بدون هماهنگی قبلی جهت گشت به روستای اطراف بانه اعزام می‌شوند که در این مأموریت با نیروهای دمکرات درگیر شده و با دادن 5 نفر شهید و یک نفر اسیر
1) 19. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، جلد پنجم، ترجمه محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1388، صص 40 - 39، سند شماره s/17712 شورای امنیت، 3 ژانویه 1986 (13 دی 1364).
2) 20. روزنامه اطلاعات، 12/10/1364، ص2.
3) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 290، ص7، 14/10/1364، کویت- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/10/1364.
عقب‌نشینی کردهاند. از عوامل ضدانقلاب نیز یک نفر کشته و دو نفر زخمی شدهاند.»(1)
واحد عملیات سپاه پاسداران تکاب نیز گزارش داد که امروز نیروهای تأمین جاده کوچه طلا با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که در این درگیری یکی از نیروهای تأمین به شهادت رسید.(2)
1
درپی حملات مجاهدان مسلمان عراقی به بزرگراه مهم بغداد به بصره، این جاده برای نقل‌وانتقالات ارتش عراق ناامن شده است.
به‌گزارش روزنامه اطلاعات، نشریه کانادایی کرسنت اینترنشنال دراینباره نوشته است: «ارتش رژیم عراق به‌دلیل خطرهای ناشی‌از استفاده از بزرگراه بغداد - بصره، ناگزیر شده است از جاده بغداد - ناصریه استفاده کند.
به نوشته این نشریه، مناطق کردنشین عراق طی ماه‌های گذشته شاهد ناآرامی فزاینده ضددولتی و حملات چریکی علیه پاسگاه‌ها و ستون‌های نظامی عراق بوده است. رژیم صدام در مقابله با این حرکت‌های فلج‌کننده ناچار شده است بخشی از نیروهای نظامی خود را در مناطق کردنشین مستقر ساخته و جهت ارعاب مردم این منطقه، روستاهای محل اجرای حملات چریکی را با توپ یا هلیکوپترهای توپدار بمباران کرده و جمعی از غیرنظامیان روستایی را به‌نحو فجیعی کشته است.
کرسنت اینترنشنال افزوده است که چندی پیش، شیخ عبدالرحمن الرشتوی روحانی برجسته شهر سلیمانیه عراق، به‌دلیل مخالفت با رژیم صدام به جوخه اعدام سپرده شد و به شهادت رسید. این نشریه با استناد به منابع مالی در لندن اعلام کرد که بدهی خارجی عراق هم‌اکنون بالغ بر هشتاد میلیارد دلار می‌باشد.»(3)
2
گردهمایی مدیران روابط عمومی و مسئولان دفاتر پشتیبانی جنگ وزارتخانه‌ها به‌منظور تشکیل و اعزام کاروان‌های "راهیان دیار نور" شامل کارکنان از وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی برای دیدار از جبهه‌های نبرد، صبح امروز با حضور رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی و سرپرست ستاد تبلیغات جنگ در محل ستاد مشترک ارتش برگزار شد.
در این گردهمایی دکتر خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ، ضمن تشریح ابعاد مختلف جنگ تحمیلی و حمایت مستقر ابرقدرت‌ها از رژیم عراق با اشاره به اینکه این جنگ یک جنگ ساده نیست و ما در همه ابعاد درگیر هستیم، گفت که به‌رغم حضور مردم در صحنه‌های مختلف، به‌طور مطلوب از امکانات مردم بهره‌برداری نشده است. وی افزود: اقتصاد و بازرگانی ما تاکنون جنگی نبوده است و تابهحال تلاش بر این بوده که همه چیز عادی باشد، ولی این روند باید اصلاح گردد.
دکتر خرازی با تأکید بر اهمیت نقش کاروان‌های "راهیان کربلا" و آثار نظامی و سیاسی مهم آن، مشارکت دستگاههای دولتی را در جنگ ضروری خواند و از تشکیل معاونت امور جنگ در وزارتخانه‌ها خبر داد. وی افزود: «ما باید به‌سمتی برویم که نظام اداری و اقتصادی ما درجهت جنگ و مردم رزمنده باشد، دراین‌صورت خیلی از مشکلات حل خواهد شد.»
دکتر خرازی به مسئولیت مهم روابط عمومی‌ها و ستادهای جنگ وزارتخانه‌ها در ایجاد وضعیتی که حرکت به‌سمت جبهه‌ها را تسهیل کند اشاره کرد و درباره ابتکار تشکیل کاروان‌های "راهیان دیار نور" در وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی گفت این کاروان‌ها با جوّ معنوی و خاص جبهه‌ها آشنا شده و ازاین‌طریق فرهنگ جبهه را به داخل ادارات منتقل می‌کنند. این اقدام همچنین موجب آشنایی کارکنان ادارات با نیازهای جبهه‌ها و درنتیجه کوشش آنان برای رفع این نیازها می‌شود.
در ادامه حجت‌الاسلام اکرمی مخبر کمیسیون دفاع مجلس با اشاره به اهمیت حضور مردم در جبهه‌ها گفت: «در جنگ تحمیلی اگر مردم شرکت نداشتند، ارتش و سپاه به یقین کاری از پیش نمی‌بردند.»
سرهنگ اسماعیل سهرابی رئیس ستاد مشترک ارتش نیز با اظهار خشنودی از حضور مسئولان پشتیبانی جنگ وزارتخانه‌ها در این همایش، بر لزوم هماهنگی میان ارگان‌های دولتی و ارتش و تلاش درجهت رفع مشکلات ارتش در جبهه‌های نبرد که به‌نحوی با وزارتخانه‌ها مرتبط است، تأکید کرد و گفت: «برادران ارتشی در جبهه نیاز به کمک‌های معنوی شما دارند.»(1)
1
مانور بزرگ رزمی - آموزشی بسیج با شرکت دو تیپ از نیروهای احتیاط راهیان کربلا امروز (پنجشنبه) با رمز "یا علی ادرکنی" در منطقه پرندک واقع در جنوب‌غربی تهران برگزار شد. این مانور با هدف افزایش توان رزمی نیروهای شرکت‌کننده در مقابله با دشمنان اسلام انجام شد.
در این مانور، نیروهای بسیج پایگاه شمیرانات متشکل از گردان‌های احتیاط راهیان کربلای پایگاه‌های مقاومت بسیج ضمن پیاده‌روی و عبور از موانع پیش‌بینی‌شده - که شامل نمونه‌هایی از مواضع بازسازی‌شده در جبهه‌های جنگ تحمیلی بود - با حمایت و پشتیبانی نیروهای پیاده با موفقیت به اهداف ازپیش تعیین‌شده دست یافتند.(2)
2
دو شرکت آلمان‌غربی مواد اولیه تولید سلاح‌های شیمیایی به عراق ارسال می‌کنند. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، هفته‌نامه فرانسوی وی اس دی در شماره اخیر خود نوشته است که شرکتهای ملشمی و کی‌بی‌سی واقع در شهرهای ارنوم و ترنوزن آلمان‌غربی با امضای قراردادی با عراق مواد اولیه سلاح‌های شیمیایی را دراختیار این کشور می‌گذارند. براساس این گزارش، مواد شیمیایی
تحت پوشش مصارف کشاورزی به عراق ارسال می‌شود و این مواد در کارخانه‌ای در شمال‌غربی بغداد به ماده شیمیایی تابون - که یک گاز عصبی مهلک است - تبدیل می‌شود.
نشریه نیوزویک نیز در شماره 29 مرداد سال گذشته اعلام کرد که عراق با کمک تکنیسین‌های آلمان‌غربی در این کارخانه مشغول تولید گاز عصبی تابون است. این گاز اولین‌بار در سال 1936 توسط نازی‌های آلمان ساخته شد.(1)
1
وزیر خارجه لیبی با بیان اینکه ما از انقلاب ایران در کشمکش با امریکا حمایت می‌کنیم، ارسال سلاح به ایران را تکذیب کرد و گفت ضمن تلاش برای میانجیگری میان ایران و کشورهای خلیج‌فارس، برای پایان جنگ می‌کوشیم.
عبدالسلام تریکی وزیر خارجه لیبی در مصاحبه با مجله الحوادث (چاپ لندن) گفت: «لیبی مورد اتهام قرار می‌گیرد، زیرا با شاه ایران خصومت می‌ورزید، درحالی‌که همه اعراب در کنار او بودند، شاه، مزدور اسرائیل بود. او تمامی منطقه عربی را منطقه نفوذ ایران می‌دانست و هنگامی‌که انقلاب ایران آغاز گردید، مورد پشتیبانی لیبی قرار گرفت، زیرا انقلاب ایران جزئی از کشمکش اعراب علیه اسرائیل بود.»
وی گفت: «ایران به فلسطین و لبنانی‌ها امکانات می‌دهد، آیا آن را تأیید نکنیم.» وی در پاسخ به این سؤال که آیا از ایران در جنگ با عراق حمایت می‌کنید، گفت: «ما از انقلاب ایران در کشمکش خود علیه امپریالیسم امریکا پشتیبانی می‌کنیم.» تریکی ضمن رد ارسال سلاح به ایران گفت: «اولاً این اطمینان را به شما می‌دهم که اغلب کشورهای حوزه خلیج فارس مواضع لیبی را تأیید می‌کنند و آن را یک موضع‌گیری ممتاز تلقی می‌کنند، زیرا این موضع‌گیری می‌تواند به نفع استقرار امنیت و صلح در منطقه باشد. علاوه‌براین، این کشورها در تماس دائمی با لیبی هستند و لیبی در برخی از فرایند‌های میانجیگری بین پاره‌ای از این کشورها با ایران کوشیده است و به‌علاوه تلاش‌هایی به‌منظور خاتمه جنگ و عدم گسترش آن در منطقه کرده‌ایم؛ از این رو برادران ما در خلیج فارس به موضع‌گیری لیبی ارج می‌گذارند و آرزو دارند که نقشی درجهت خاتمه جنگ ایفا کند. درواقع، ما می‌خواهیم این نقش را ایفا کنیم، ولی موضع‌گیری خصمانه عراق در قبال انقلاب لیبی، ما را از اقدام مناسب در این جهت بازمی‌دارد. بااین‌حال، دیدگاه ما این است که این جنگ به نفع امت عرب نیست و باید خاتمه بپذیرد. مهم این است که برادران ما در خلیج فارس خواهان عدم گسترش و نهایتاً پایان جنگ هستند. افزون‌براین، خود آنها می‌دانند که این جنگ، جنگ عرب - فارس نیست، بلکه جنگ عراق - ایران است.»
وزیر خارجه لیبی در پاسخ به این سؤال الحوادث که "گفتید اغلب کشورهای حوزه خلیج فارس موافق موضع‌گیری لیبی در قبال ایران هستند، درحالی‌که ناراحتی خود را از کمک‌های
1) 27. روزنامه جمهوری اسلامی، 12/10/1364، ص3.
لیبی به ایران ابراز می‌کنند" گفت: «برادران ما در خلیج از آغاز، از موضع‌گیری ما در قبال انقلاب ایران مطلع بودند و این مسئله بر آنها پوشیده نبوده است. ما در تماس دائمی با کشورهای حوزه خلیج فارس هستیم و مناسبات ما با آنها ازجمله عربستان سعودی در بهترین وضعیت قرار دارد، به‌علاوه همواره این مسائل را باهم مورد بررسی قرار می‌دهیم. ما و برادران سوری چنان‌که قبلاً برای عدم توسعه و گسترش جنگ تلاش کرده‌ایم، تلاش خود را ادامه خواهیم داد تا این جنگ شکل عرب - فارس به خود نگیرد.»(1)
1
تصویر
درپی تهدیدهای امریکا و اسرائیل علیه لیبی، قذافی رهبر لیبی امروز در پیام‌هایی برای رئیس‌جمهور و رئیس مجلس ایران خواهان توقف جنگ ایران و عراق و جنگ قوای این دو کشور با اسرائیل شده است. مسئولان جمهوری اسلامی نیز حمایت خود را از لیبی اعلام کردند.
در ادامه تهدیدهایی که پس از حمله چریکی به دفترهای هواپیمایی اسرائیل در وین و رم، علیه لیبی شروع شده و نگرانی حکومت لیبی را برانگیخته است، حجت‌الاسلام سیدکاظم خوانساری سفیر جمهوری اسلامی ایران در لیبی، امروز پیام معمر قذافی رهبر لیبی را تسلیم رئیس‌جمهور کرد. قذافی در این پیام ضمن آرزوی پایان موفقیت‌آمیز جنگ عراق علیه ایران، اظهار امیدواری کرده است که نیروهای دو ملت مسلمان ایران و عراق متوجه جنگ با رژیم اشغالگر قدس جهت آزادی فلسطین اشغالی شود. آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در پاسخ ضمن ابراز خرسندی از پیام سرهنگ قذافی، حمایت مجدد و قاطع جمهوری اسلامی ایران را از جماهیر لیبی دربرابر هرگونه تهدید و تعرضی ابراز کرد.(2)
آقای هاشمی رفسنجانی نیز در کتاب خاطرات خود درباره پیام قذافی نوشته است: «شب آقای خوانساری سفیرمان از لیبی آمد و پیام قذافی را آورد که از تهدید امریکا و اسرائیل نگران شده است. از ما می‌خواهد که جنگ با عراق را تمام کنیم، به شرط اینکه نیروهای دو کشور به جنگ با اسرائیل بروند.»(3)
1
طرح حمله هوایی امریکا به لیبی به بهانه مبارزه با تروریسم، با واکنش شدید قذافی و تهدید او مبنی‌بر به جنگ کشیده شدن خاورمیانه و مدیترانه روبهرو شد.
رادیو قطر به نقل از منابع دولتی امریکا گفت که چندین طرح برای مبارزه با تروریسم در خاورمیانه تسلیم ریگان شده است که در میان آنها طرح حمله هوایی به لیبی هم وجود دارد.(1)
از سوی دیگر، یونایتدپرس گزارش داد که سرهنگ قذافی هشدار داده است که هرگونه حمله و تجاوز احتمالی امریکا و اسرائیل علیه خاک لیبی به‌تلافی عملیات رم و وین، تلافی لیبی را نیز به دنبال می‌آورد و سراسر خاورمیانه و منطقه مدیترانه به جنگ کشیده می‌شود. قذافی گفت درصورت حمله به لیبی، ممکن است جنگ بین‌المللی جدیدی را به راه اندازیم.
رهبر لیبی در پادگان باب العزیزیه درحضور چند روزنامه‌نگار غربی گفت: اسرائیل و امریکا را باید نابود کرد، زیرا مراکز تروریسم هستند. قذافی گفت: اگر شما دست به اقدام بزنید، ما نیز دست به اقدام خواهیم زد. قذافی گفت: «ما تمام چیزهایی را که داریم دراختیار فلسطینی‌ها می‌گذاریم، اما مسئول عملیات سازمانهای فلسطینی نیستیم.» قذافی گفت: «ما از مبارزه فلسطینی‌ها حمایت می‌کنیم، زیرا یک مبارزه مقدس برای نیل به آزادی است. اسرائیلی‌ها نباید به خود حق بدهند که این عملیات را تلافی کنند، زیرا این عملیات (رم و وین) خود تلافی حمله به تونس است.»(2)
2
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در دیدار سفیر نیکاراگوئه، حمایت ایران را از ملت و دولت انقلابی این کشور اعلام کرد. آقای گونزالو اولین سفیر دولت انقلابی نیکاراگوئه، امروز استوارنامه خود را تقدیم رئیس‌جمهور کرد. در این دیدار، سفیر نیکاراگوئه ضمن اظهار خرسندی از مناسبات سیاسی میان دو کشور، گفت: نیکاراگوئه در مقابله با امپریالیسم افتخار می‌کند که کشور انقلابی ایران را در کنار خود دارد.
سپس رئیس‌جمهور ایران با اشاره به انقلاب و مقاومت مردم در مقابل امپریالیسم امریکا اظهار کرد که سخنان شما درزمینه مقاومت دربرابر سلطه زورگویان برای ما سخنان آشنایی است و برای مستقل زندگی کردن و مقاومت دربرابر سلطه‌گران جهانی این‌گونه تصمیمات راسخ ازسوی هر ملت و دولتی ضروری است. آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر ضرورت روابط نزدیک ملت‌هایی که می‌خواهند مستقل و آزاد زندگی کنند و اینکه توطئه‌های مستکبران جهان را نباید دست‌کم گرفت، افزود: «آنها با قدرت شیطانی پیچیده‌ای مجهز هستند که ما با هشیاری تمام باید در مقابلشان برخورد کنیم و تنها چیزی هم که می‌تواند آنها را به شکست بکشاند نیروی ایمان و اراده مردم و مسئولین این کشورهاست.»
رئیس‌جمهور با اشاره به ایستادگی مردم ایران دربرابر مستکبران جهان افزود: «شاید هیچ‌یک از صحنه‌های مقابله مردم با امریکا نبوده است که بالاخره به عقب‌نشینی و شکست فضاحت‌بار امریکا منتهی نشده باشد.» آیت‌الله خامنه‌ای تأکید کرد که ما با حمایت قاطعانه خود از مردم شما، حرکات توطئه‌گرانه رژیم سلطه‌طلب امریکا نسبت به دولت و ملت انقلابی نیکاراگوئه را محکوم می‌کنیم.(1)
1
آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار مسئولان اجرایی ستاد خارجی دهه فجر با اشاره به تحلیل‌های غلط شرق و غرب درباره انقلاب اسلامی و توانایی اسلام در اداره جامعه و نیز تأثیر انقلاب اسلامی بر کشورهای مسلمان ازجمله مصر، بر ضرورت آشناکردن مهمانان خارجی با انقلاب اسلامی و آثار آن تأکید کرد.
آقای هاشمی در بخشی از سخنان خود گفت: «دنیای استکباری و دنیای کفر تقریباً مطمئن شده بود که با برنامه‌هایی که اجرا کرده از اسلام به‌عنوان یک خطر جدی نجات پیدا کرده است و خیال می‌کرد که دیگر اسلام با آن کارهایی که اینها کردهاند، به‌عنوان یک مکتب کامل نمی‌تواند مطرح بشود و شاید موفق شده بود که چنین طرز تفکری بین خود مسلمان‌ها هم به وجود بیاورد. جمهوری اسلامی در مرحله انقلابش یک طرز تفکر غلطی را که جا افتاده بود، نفی کرد و مراحل بعد را که مهم‌ترین کار هم بود، انجام داد. انقلاب اسلامی این فرضیه را شکست و نشان داد که قدرت بسیج کردن مردم را به‌خوبی دارد و بیشترین قدرت را دارد، اینجا اولین شوک به کفار و استکبار وارد شد و خواب راحت آنها را به هم زد. ولی آنها در تحلیل‌هایشان معتقد بودند که این مرحله چون متکی به احساسات و نارضایتی از رژیم گذشته است، می‌گفتند که اینها مردم را فریب دادند و آنچه که مهم است این است که بتوانند جامعه را بسازند و جامعه را براساس اسلام اداره بکنند. ...
به این فکر بودند که این اسلام نمی‌تواند جامعه را اداره بکند و بعد از چند سالی که هیجان‌ها خوابید و چیزهایی هم مثل جنگ و تروریسم را به ما تحمیل کردند که زوال این انقلاب را تسریع کند و با ایجاد مشکلات می‌خواستند کاری کنند که ما هم نتوانیم جامعه را اداره کنیم و این مشکلات هم مرگ انقلاب را تسریع کند. اما آنچه که اتفاق افتاده و مهم است این است که جمهوری اسلامی بر مبنای اسلام موفق شده آن کارهایی را که آنها فکر می‌کردند با این مبنا نمی‌شود کرد، انجام بدهد. اقتصادش را سروسامان داده. بانک که یک پدیده کاملاً غربی است و اینها فکر می‌کردند که این شیوه از بانک در اسلام قابل توجیه نیست و اسلام نمی‌تواند آن را تنظیم کند. وقتی که اینها دقت کردند دیدند که اسلام پیچیده‌ترین مسئله قرن امروز ما را که مسائل مالی است به‌راحتی حل کرده است. مسئله دانشگاه که بنیانش هم غربی است، جوری در نظام جمهوری اسلامی حل شد که درعین‌حالی که از دستاوردهای غرب
1) 33. روزنامه ابرار،14/10/1364، ص3.
استفاده می‌شد، مایه فرهنگی‌اش اسلامی است. در مسائل فنی و تکنیکی اینها فکر می‌کردند که می‌شود با محاصره، این مردم و انقلابش را خرد کرد، ولی بعد دیدند که اینها روی پای خودشان می‌ایستند و هر روز که می‌گذرد یک رگی از خارج را قطع می‌کنند و به داخل وصل می‌کنند و اگر این روند خودکفایی ادامه داشته باشد، در یک دوران قابل قبولی می‌تواند کشور را ازلحاظ تکنیک و مسائل فنی روی پای خودش نگه بدارد.»(1)
آقای هاشمی در ادامه با اشاره به اقدام قهرمانانه سلیمان خاطر سرباز مصری و تحرک مردم مصر و اعتصاب و تعطیلی دانشگاه‌های مصر در حمایت از او، گفت: «این نشان این است که جمهوری اسلامی در صدور انقلاب موفق شده است. صدور انقلاب هم همین است؛ مصری‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که اسلام می‌تواند کشور را اداره کند و بهتر از دیگران هم می‌تواند. ... در لبنان هم پایگاه اصلی مقاومت مال مسلمان‌ها است. آنهایی که می‌توانند کار بکنند مسلمان‌های ما هستند و آنهایی هستند که مقاومت کردند و آنها مردم را بسیج می‌کنند، هم بسیج را آنها می‌کنند و هم مقاومت را آنها می‌کنند. در بقیه کشورهای اسلامی هم این فکر الآن مطرح است.»
وی در خاتمه گفت: «ستاد باید دراین‌ارتباط کار کند. باید مشخص شود که مدعوین خارجی چه واقعیت‌ها و حقایقی را از ایران باید بفهمند، زیرا خیلی از مسائل را آنها در گردوغبار دنیا نمی‌فهمند. باید آن نقاط حساس را پیدا کنید و جزوه درست کنید، سخنرانی تهیه ببینید، اینها بروند و ببینند خدماتی که جهاد و سپاه و نهادهای انقلاب کرده اند. اگر وقت بگذارید این یک کار بزرگی است.»(2)
1
مجله الثوره الاسلامیه چاپ لندن در گزارشی باعنوان "ناگفته‌های جنگ" به مواردی چون تصور نمی‌شد جنگ طولانی شود، تعیین دایی صدام برای فرمانروایی بر خوزستان قبل از آغاز جنگ؛ اهداف راه‌اندازی جنگ تحمیلی؛ دیدار اسقف ارتدکس از عراق قبل از جنگ و دیدار صدام با پاپ هشت روز بعد از شروع جنگ؛ نقش اسرائیل در جنگ و مطالبی دیگر دراین‌زمینه پرداخته است.(3)(ضمیمه دارد.)
2
شوروی در تلاش است با حفظ نفوذ خود در افغانستان، نیروهای خود را از این کشور خارج کند.
به‌گفته رادیو بی‌بی‌سی، دولت افغانستان به‌طور غیررسمی برنامه‌ای برای خروج 120 هزار سرباز شوروی از آن کشور، پیشنهاد کرده است.
بی‌بی‌سی افزود: «در چند هفته اخیر، برخی منابع در شوروی به‌طور غیرمستقیم به این نکته اشاره کردند که کادر جدید رهبری شوروی و میخائیل گورباچف احتمالاً درپی یافتن راه‌حلی سیاسی برای پایان‌دادن به جنگ شش‌ساله افغانستان هستند. ... پیشنهاد دولت افغانستان دایر بر خروج نیروهای شوروی از این کشور در ماه گذشته، طی مذاکرات غیرمستقیم افغانستان و پاکستان در ژنو، تحت سرپرستی سازمان ملل، توسط وزیر خارجه افغانستان مطرح شد. هیئت اعزامی ازسوی افغانستان در این مذاکرات برنامه 12 ماهه خروج نیروهای شوروی را رسماً عنوان کرد، اما این پیشنهاد را با مقامات سازمان ملل به‌طور غیررسمی مطرح نمود.»
رادیو بی‌بی‌سی گفت: «مشکل میخائیل گورباچف آن است که با حفظ آبرو و بدون از دست دادن تمام نفوذ شوروی در افغانستان به جنگ افغانستان پایان دهد.»(1)
1
اداره کل اطلاعات استان خوزستان با انتشار اطلاعیه‌ای خبر از متلاشی‌شدن دو گروه تروریستی اعزامی از عراق داده است.
در این اطلاعیه آمده است: «سربازان گمنام امام زمان(عج) با لطف و عنایت خداوند متعال و با همکاری جان‌برکفان بسیج مستضعفین و دیگر نیروهای دلیر انتظامی و نیز هشیاری امت حزبالله ضمن تلاش شبانه‌روزی و پیگیری ردپای تیم تروریستی اعزامی ازطریق عراق، این تیم را مورد شناسایی قرار دادند که یکی از اعضای تیم به نام مجتبی حمزه‌لوثیان در حین عملیات کشته شد. ... گروهک منافقین جهت ایجاد یأس در میان مردم و جبران ضربات وارده، اقدام به اعزام تیم دوم نموده که در تاریخ 10/4/1364 در یک اقدام ناجوانمردانه برادر محمد امتی را به شهادت رساند که این بار نیز با همکاری مؤثر امت حزبالله و تلاش و پیگیری نیروهای اطلاعاتی، این تیم شناسایی و یکی از اعضای آن که درحال خروج از کشور بود، دستگیر شد.»
در ادامه اطلاعیه آمده است: «علاوه‌بر انهدام تیم‌های تروریستی، شناسایی و دستگیری عناصر مشکوک ادامه داشته و تاکنون 9 هسته از عناصر باقیمانده منافقین که اعمال ضدانقلابی ازقبیل آتش‌زدن دو دستگاه اتومبیل دولتی، پخش تراکت‌های منافقین در شهرهای مختلف استان خوزستان و جاسوسی از وضعیت جبهه‌های جنگ حق علیه باطل را مرتکب شده بودند، دستگیر شدهاند.»(2)
2
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، صبح امروز افراد ضدانقلاب یک بمب دست‌ساز به منزل آقای کمالوند بازپرس دادگستری شهرکرد، پرتاب کردند که منفجر شد. در این انفجار به کسی آسیب نرسید. هدف اصلی، انهدام اتومبیل پارک‌شده در حیاط و ایجاد آتش‌سوزی بود که بجز خسارت جزئی به اتومبیل و نیز شکسته‌شدن شیشه‌های منزل، خسارت دیگری به بار نیامده است.(3)
ضمیمه گزارش396: ناگفته‌های جنگ (اهداف عراق، نقش صلیبی‌ها، نقش اسرائیل و...)
روزنامه جمهوری اسلامی در شماره امروز خود ترجمه گزارش مجله الثورة الاسلامیه را درباره ناگفته‌های جنگ ایران و عراق درج کرده که بخش‌های مهم آن چنین است:
هنوز برخی از دیپلمات‌ها و روزنامه‌نگاران که در منطقه خلیج (فارس) فعالیت می‌کنند آن "فرمان" عجیب و غریب سعدون حمادی وزیر خارجه پیشین عراق را پس از 170 روز جنگ به یاد می‌آوردند. او در این "فرمان" از سفرای رژیم بعث در پایتخت‌های جهان خواست مراسمی به مناسبت گذشت شش ماه از آغاز جنگ برپا کنند و به جهانیان و کشورهای منطقه نسبت به ادامه جنگ و امکان گسترش آن به سایر مناطق تذکر دهند.
راشد الراشد وزیر مشاور در امور خارجی کویت که در آن زمان کفیل وزارت خارجه بود، در جشن سفارت عراق در کویت حضور یافت و درمورد هدف صدام حسین از برپایی این جشن خطاب به سفیر بحرین در کویت گفت: "جنگ برای این جماعت طولانی گردید. نه آنها و نه ما تصور نمی‌کردیم که این جنگ تا امروز ادامه یابد و ضروری است که به کشورهای خلیج (فارس) و کشورهای جهان درمورد خطر ادامه جنگ تذکر داده شود و بهتر از برپایی این جشن‌ها راه دیگری وجود ندارد."
در جلسه‌ای که عراقی‌های مقیم لندن در آن شرکت داشتند، یک دیپلمات عراقی مطالبی درمورد روزهای قبل از اعلام جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران توسط صدام حسین بدین شرح بیان نمود:
"توافق به عمل آمد که یک شخصیت عراقی به‌عنوان امیر منطقه "خوزستان" تعیین گردد: در این مذاکرات، صدام حسین، طارق عزیز، عدنان خیرالله، خیرالله طلفاح، سعدون شاکر و سعدون حمادی شرکت داشتند. سرانجام در ژوئیه 1980، خیرالله طلفاح (دایی صدام) به‌عنوان امیر عربستان [فرماندار خوزستان] تعیین گردید و ملاقات‌هایی میان او و برخی از شیوخ عرب اهواز که توسط سازمان امنیت بعث عراق در بغداد و عماره و بصره آموزش می‌دیدند، صورت گرفت."
و این امر به‌خوبی نشان می‌دهد که ازجمله علل آغاز جنگ تسلط بر مناطق نفت‌خیز ایران بود.
خیرالله طلفاح یکی از سران سازمان فراماسونری در عراق بود. او روابط نزدیکی با فراماسونرهای کویت و بحرین برقرار کرده بود و روابط خوبی با یوسف عبدالله الغنیم نماینده شرکت امریکایی جنرال موتورز و یکی از سرمایه‌داران این کشور داشت. رژیم بعثی عراق زمانی‌که قراردادهایی با شرکتهای خارجی امضا می‌کرد، این قراردادها توسط یوسف الغنیم و خیرالله طلفاح دایی صدام، انجام می‌گرفت. طلفاح همچنین روابط مستحکمی با اعضای جمعیت روتاری فراماسونری بحرین برقرار کرده و عضو افتخاری این جمعیت بود. ...
هدف از شروع جنگ این بود که انقلاب اسلامی در منطقه سرکوب گردد. ازاین‌رو، این تنها فراماسونرها نبودند که نقش نخست را در این جنگ ایفا می‌نمودند، بلکه صلیبی‌ها نیز این جنگ را تشویق و تأیید کردند.
در تاریخ 14 ژوئیه 1980 (23 تیرماه 1359)؛ یعنی در سالگرد کودتای بعثی‌ها در عراق، "مارسویریوس زکاعیواص" پاترپارک سریان ارتدکس، وارد بغداد شد و با اسقف‌های عراقی ملاقات کرد و از آنها خواست که از حزب بعث پشتیبانی کنند تا این حزب در حکومت باقی بماند. وی از اینکه مبادا مسلمانان سنت‌گرا به حکومت برسند هشدار داد و گفت که این بدین معنی خواهد بود که دوران طلایی مسیحیان در عراق به پایان خواهد رسید. روزنامه‌های رژیم عراق خبر این دیدار را عمداً منتشر نکردند. زکاعیواص هنگام دیدار از عراق با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه رژیم بعث عراق و همچنین با میشل عفلق تئوریسین بعث و صدام حسین رئیس‌جمهور رژیم عراق، ملاقات کرد. وی در دیدار با صدام از دستاوردهای حزب بعث عراق در سرکوب حرکت اسلامی و مجاهدین عراقی ابراز خشنودی و رضایت کرد.
نقش صلیبی‌ها در تأیید جنگ تحمیلی و تشویق جنگ توسط صدام حسین، در دیدار ویژه و ناگهانی اسقف‌های عراق از واتیکان در 30 سپتامبر 1980 (8 مهر 1359)؛ یعنی 8 روز پس از آغاز جنگ و ملاقات با پاپ، نمایان می‌گردد. مطبوعات ایتالیا در آن وقت تأکید کردند که دفتر پاپ برخلاف معمول از صدور بیانیه مطبوعاتی امتناع کرد، لکن آگاهان تأیید کردهاند که پاپ بر ضرورت مقابله با گسترش بیداری اسلامی در عراق و پشتیبانی از حزب بعث و حمایت از این رژیم ازنظر تبلیغاتی و سیاسی و اقتصادی تأکید کرده
است. هیئت مذکور برای دیدار از اروپا، واتیکان را ترک کرد و از پایتخت انگلیس عازم امریکا شد و مدت دو هفته در آنجا بود تا با مقامات مذهبی و سیاسی امریکا ملاقات نموده و پشتیبانی آنها را نسبت به رژیم عراق در این جنگ جلب نماید.
درمورد نقش اسرائیل در این جنگ، کافی است اشاره کنیم که سازمان جاسوسی اسرائیل (موساد) پرونده کاملی از قدرت نظامی ایران را دراختیار دستگاه سازمان امنیتی بعثی‌ها گذاشت و احتمال می‌رود که این پروند به‌وسیله شاه حسن دوم تحویل عراق شده باشد.
در بیستم اوت 1980 (29 مرداد 1359)، شخصی حامل گذرنامه اردنی، از پایتخت اردن وارد بغداد شد و میهمان طارق عزیز بود و از استان بصره دیدن کرد و از مرزهای عراق و ایران در شط‌العرب بازدید به عمل آورد. وی از مرز عراق - ایران در نقطه‌ای به‌نام "منذریه" دیدن کرد. هویت این شخص معلوم نشد، ولی زمانی‌که قصد داشت مرز عراق - کویت را در نقطه صفوان در تاریخ ششم سپتامبر 1980 ترک کند، کارمند گمرک عراق به او مشکوک شد و این زمانی بود که این شخص اشتباهاً چند لغت عبری به‌کار برد. در ابتدای امر، او را با خشونت دستگیر کردند. وقتی او با شعبه سازمان امنیت مستقر در صفوان تماس گرفت و خود را دوست طارق میخائیل عزیز معرفی کرد، با او با احتیاط رفتار کردند. مقامات بعثی جزئیات این مسئله را فاش نکردند و نگفتند که آیا او جاسوسی بوده یا یک عرب که به زبان عبری تکلم می‌کرده است.
روزنامه کویتی الرای العام به‌تنهایی در تاریخ 6 سپتامبر 1980، به حادثه آن مرد در شهر صفوان اشاره کرد. اگر این مسئله به‌خوبی نمی‌تواند رابطه امنیتی موجود میان رژیم بعث عراق و رژیم اشغالگر قدس را آشکار سازد، پس چرا بغداد دربرابر این مسئله سکوت اختیار کرد؟ چه رابطه‌ای میان طارق عزیز و آن شخص وجود دارد؟ و آیا این شخص همان خلبان "منیر روفا" شوهرخواهر طارق عزیز است که در سال 1967 با هواپیمای میگ21 خود به تل‌آویو فرار کرد، یا اینکه شخص دیگری است؟ و چرا او از دو نقطه مرزی ایران - عراق؛ یعنی شط‌العرب و منذریه، دیدار کرد؟
این شمه‌ای است از مسائل پنهانی جنگ تحمیلی رژیم عراق بر جمهوری نوپای اسلامی که تابهحال در مطبوعات عربی و غربی - که همواره درمورد جنگ مطلب نوشته و سعی دارند این جنگ را جنگ میان سوسیالیست عرب از یک‌سو و افراطی‌های مسلمان از سوی دیگر معرفی کنند یا اینکه جنگی میان اعراب و فارس‌ها و یا جنگی میان گرایش‌های مترقی در منطقه و گرایش‌های ارتجاعی عنوان کنند - منتشر نشده است. اما اینکه این مطبوعات درمورد حقایق این جنگ تجاوزکارانه و علل واقعی آن و نقش استکبار و دلارهای نفتی و صهیونیسم و صلیبی‌ها در شعله‌ور ساختن این جنگ، سخنی بگویند، این یک امر غیرطبیعی است و چنین انتظاری از این رسانه‌های مخالف اسلام و انقلاب اسلامی در منطقه، نمی‌رود.»(1)
1) 39. روزنامه جمهوری اسلامی، 12/10/1364، ص8.
1
تلاش برای انتخاب منطقه‌ای مناسب در شمال‌شرقی عراق به‌منظور طرح‌ریزی عملیاتی منظم که بتوان با پشتیبانی عملیات‌های نامنظم به اجرا درآورد، موضوع اصلی جلسه حدود سه‌ساعته امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران است.(1)فرمانده کل سپاه پاسداران در حالی مأموریت طراحی، آماده‌سازی و برآورد نیازهای چنین عملیاتی را به سپاه پاسداران شمال واگذار و بر آماده شدن برای اجرای این عملیات در اردیبهشت 1365، تأکید می‌کند که سپاه پاسداران در تلاشی سخت، مشغول آماده شدن برای اجرای عملیاتی گسترده در منطقه فاو در انتهای جنوب‌شرقی سرزمین عراق در آینده‌ای نزدیک است.
در آغاز جلسه احمد کریمی فرمانده قرارگاه ناحیه 2 مریوان (تحت امر قرارگاه رمضان) به تشریح اوضاع استانهای سلیمانیه و اربیل و کرکوک عراق پرداخت و بیان کرد که حکومت عراق در بسیاری از مناطق مرزی و کوهستانی این استان‌ها حاکمیتی ندارد و گروه های معارض عراقی ازجمله طالبانی‌ها و بارزانی‌ها در این مناطق استقرار و سلطه دارند و البته تحت فشار نظامی و اقتصادی حکومت عراق قرار دارند. وی افزود که از منطقه چوراتا تا ماؤوت در جنوب‌غربی سلسله ارتفاعات گامو، تقریباً آزاد شده و تحت نظر طالبانی‌هاست که قرارگاه رمضان پایگاه‌هایی در این منطقه برپا کرده است. سلسله ارتفاعات قره‌داغ - که از دربندیخان شروع می‌شود و تا کرکوک ادامه دارد - صعب‌العبور است و نیروهای طالبانی در غارها و شکاف‌های کوه‌های این
1) در این جلسه محسن رضایی، مصطفی ایزدی (فرمانده سپاه شمال)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه کربلای1)، محمدباقر ذوالقدر (مسئول واحد طرح و برنامه ستاد مرکزی سپاه)، احمد وحیدی (مسئول معاونت اطلاعات ستاد مرکزی سپاه)، سیدعلی حسینی‌تاش (مسئول ستاد نیروی زمینی سپاه)، محمدابراهیم سنجقی (مشاور فرمانده کل سپاه)، رضا افروز (فرمانده ناحیه1 نقده)، احمد کریمی (فرمانده قرارگاه ناحیه2 مریوان)، اسماعیل دقایقی (فرمانده تیپ بدر) و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) حضور داشتند. این جلسه در جبهه شمالغرب تشکیل شد.
منطقه مستقر هستند. همه روستاها از قره‌داغ تا سلیمانیه با جمهوری اسلامی و گروه‌های معارض عراقی همکاری می‌کنند. حکومت عراق روستاهای منطقه قره‌داغ را محاصره اقتصادی کرده و اجازه ورود کالا به آنها نمی‌دهد. به روستاهای منطقه شهر زور (منطقه سیدصادق تا حلبچه) نیز دستور داده شده که کشت نکنند و تا دو ماه دیگر تخلیه کنند. در منطقه شهر زور از ساعت 4 بعدازظهر به بعد، عراق حضور نظامی ندارد. ارتش عراق برخی روستاها را با لودر و بلدوزر خراب کرده یا منفجر کرده است و روستاهایی را که به آنها دسترسی ندارد با توپ می‌زند. همچنین به مردم منطقه دستور داده شده که تا شعاع 20 کیلومتری سلیمانیه، روستاها را تخلیه کنند. رژیم عراق در خیلی از این مناطق حاکمیت سیاسی، نظامی و امنیتی ندارد؛ مردم هم علیه رژیم عراق شدیداً با گروه‌ها همکاری می‌کنند. جاسوس‌ها هم در منطقه دوطرفه هستند، پول می‌گیرند و کار می‌کنند. جاش‌ها(1)هم هرچند مزدوران صدام هستند، اما در مواردی با ما و گروه‌ها همکاری می‌کنند. هیچ رئیس جاشی نیست که به یکی از گروه‌های معارض وصل نباشد. اخیراً حدود 500 نفر از نیروهای استخبارات عراق با لباس جیش‌الشعبی مدتی در سلیمانیه قتل و غارت کردند و با مردم شدیداً درگیر شدند. همین‌طور شهرهای مختلف ازجمله کرکوک، سیدصادق و اربیل را محاصره کردند و خانه به خانه گشتند. حکومت عراق در تلاش است با جابه‌جایی مردم کرد به مناطق عرب‌نشین و انتقال مردم عرب‌زبان به این منطقه با زور و تشویق، بافت جمعیتی و قومی منطقه را به هم بزند.
احمد کریمی در ادامه به تشریح چگونگی اجرای عملیات‌های چریکی و نامنظم علیه قوای عراقی پرداخت. او ضمن بیان اینکه برای نیروهای خودی امکان هرگونه عملیات ایذایی ازجمله مین‌گذاری، کمین، بستن جاده، انفجار پل‌ها وجود دارد، درمورد چگونگی همکاری با گروه‌های معارض عراقی گفت که گروه‌های مختلف نیروهای سازماندهی‌شدة مسلح دارند و آماده همکاری با ما هستند، لیکن باید سیاست جمهوری اسلامی دراین‌زمینه مشخص شود.
از سوی دیگر، وی و نیز فرماندهان آشنا به منطقه ازجمله مصطفی ایزدی فرمانده سپاه شمال، احمد وحیدی مسئول واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه و ابراهیم سنجقی تأکید می‌کنند که سرمایه‌گذاری روی نیروهای بومی مناطق داخلی عراق برای مقابله با رژیم صدام مفیدتر است تا سرمایه‌گذاری روی گروه‌های معارض. به‌دلیل پیچیدگی این موضوع، بحثی طولانی درباره آن شد.(2)
تصویر
فرمانده کل سپاه سیاست سپاه پاسداران و اساس همکاری این نهاد با گروه‌های معارض عراقی را چنین اعلام کرد: اسلام، مردم و استقلال سیاسی از غرب و شرق مبنای حرکت ما است. هر گروه، حزب و تشکیلاتی برای همکاری با ما باید اینها را قبول کند و اعلام هم بکنند. ... به‌هرحال ما باید بنا را بر مردم و بر اسلام و بر استقلال سیاسی بگذاریم و براین‌اساس با گروه‌ها و مردم ارتباطمان را تنظیم کنیم. سقوط صدام هم به‌عنوان حرکت مرحله‌ای ما است.
فرمانده کل سپاه در ادامه جلسه ضمن پرسش از میزان نیروی مسلحی که قرارگاه رمضان دراختیار دارد و چگونگی سازماندهی نیروهای مردمی در داخل عراق و نحوة همکاری با گروه‌های عراقی و تعداد نیروی سازمان‌یافته‌ای که می‌توان برای اجرای عملیات در اردیبهشت 1365 آماده کرد، پرسید نیروها را در داخل عراق چگونه می‌توان پشتیبانی کرد؟
رضا افروز فرمانده قرارگاه ناحیه1 نقده (تحت امر قرارگاه رمضان) پاسخ داد اگر دینار عراقی باشد، آب و غذا و سوخت و مهمات از داخل عراق قابل‌تهیه است. وی محورهای مناسب برای عملیات را چنین برشمرد: 1. پیشروی به‌سمت زاخو و تهدید جاده. 2. پیشروی به‌سمت استان اربیل و تهدید مرکز استان. 3. پیشروی به‌سمت موصل و حمله به شهر موصل.
از سوی دیگر، احمد کریمی فرمانده قرارگاه ناحیه 2 مریوان (تحت امر قرارگاه رمضان) در جواب فرمانده کل سپاه که نظر او را درباره منطقة مناسب برای عملیات منظم (در محدوده مأموریت قرارگاه مریوان) جویا شد، شهر سلیمانیه را پیشنهاد کرد و درمورد محورهای دستیابی به این شهر و مشکلات هر محور را ازجمله نداشتن جاده برای تردد خودرو و باتلاقی بودن منطقه توضیح داد.(1)
در ادامه، احمد کریمی وضعیت محور سیدصادق - عربت را برای پیشروی به‌سوی سلیمانیه تشریح کرد و یادآور شد که این منطقه دشت است، کوهستانی نیست و محدودیت اختفا و استتار دارد و امکان بردن نیروی زیاد با حفظ غافلگیری وجود ندارد. وی معبر منطقه ماؤوت، بین ارتفاعات گامو و چوراتا را از جنبه استتار نیرو، معبری مناسب اعلام کرد که عبور یک لشکر از آن به‌صورت مخفیانه امکان‌پذیر است که در مدت دو شب می‌توان به پشت نیروهای دشمن منتقل کرد. وی افزود که نیروهای عملیات نامنظم هم می‌توانند برای کمک به عملیات منظم، جاده را مین‌گذاری کنند، پل‌ها را تخریب کنند و جاده را مسدود کنند که دشمن نتواند استفاده کند. وی افزود که در بهار منطقه پوشش گیاهی مناسبی دارد و روزها هم می‌توان در حالت استتار تردد کرد.
فرمانده کل سپاه در ادامه جلسه ضمن تأکید بر اینکه موضوع عملیات، به‌ویژه عملیات منظم در این مناطق فعلاً کاملاً سرّی است و با هیچ‌کس نباید در میان گذاشته شود و هنوز منطقه عملیات انتخاب نشده است به برادر کریمی گفت: «انشاءالله خودتان را برای کل کارهایی که می‌توانید، آماده کنید. لیست دقیق اینکه کجاها باید عمل کنید را تهیه کنید. ... خودتان را کاملاً
1) 2. سند شماره 17414/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طراحی عملیات برای شمال عراق (13/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16988)، راوی: محمد درودیان، صص 26 - 1.
آماده کنید هم برای بردن نیروهای منظم در عمق دشمن هم برای اینکه خودتان بتوانید در عملیات منظم عمل کنید. همچنین برای عملیات‌های نامنظمی که می‌خواهیم انجام دهید فکر کنید و ببینید چه امکاناتی باید به شما بدهیم؛ امکاناتی که قدرت به‌کارگیری داشته باشید، یعنی ببریم آنجا استفاده کنیم و آتشش هم مؤثر باشد. ... اینکه تا سه چهار ماه دیگر چه می‌توانید به کار بگیرید و بودجه، نیرو، مهمات و امکانات لازم را برآورد کنید تا کار بشود. ...»
محسن رضایی افزود: «این قسمت‌هایی که صحبت کردیم همه کمک‌هایی است که [یگانها و واحدهای عملیات] نامنظم می‌تواند به [یگانها و واحدهای عملیات] منظم بکند. طرح دقیق آن را آقای (مصطفی) ایزدی که مسئول سپاه شمال است به آقای شمس (فرمانده قرارگاه رمضان) می‌دهند که آنها به شما ابلاغ کنند. قرارگاه رمضان در کنترل عملیاتی جنگ‌های منظم است، چون که جنگ، جنگ منظم است. قسمت‌های عقبه اینجا (حلبچه و ...) و ارتفاعات قره‌داغ را هم آقای ذوالقدر و آقای وحیدی و برادر شمس می‌گویند که آنها چه‌کار می‌کنند. عملیات‌های دوربرد و اصل جنگ نامنظم به‌عنوان یک استراتژی است. ... عربت و این ارتفاعات در محدوده جنگ نامنظم هستند. اما از خود عربت به جلو یا از این ارتفاعات به جلو، کل هدف‌هایی که در این محدوده است باید در کنترل عملیاتی سپاه شمال باشد.»
تشکیلات قرارگاه رمضان و گسترش آن و تشکیل نواحی دیگر ازجمله در سردشت و نیز استفاده از تیپ بدر برای افزایش محورهای عملیاتی در شمال عراق و نیز مشکلاتی که قرارگاه رمضان ازنظر جایگاه و نیز مکان و امکانات با آن روبه‌روست موضوعاتی بود که محمدباقر ذوالقدر در ادامه جلسه مطرح کرد. همچنین مصطفی ایزدی گستردگی مأموریت‌های سپاه شمال، تشکیلات این سپاه، ارتباط آن با قرارگاه رمضان، مشکلات دیگری که تشکیلات جدید سپاه شمال با آن روبه‌روست را مطرح و از فرمانده کل سپاه درخواست کرد که او (مصطفی ایزدی) فقط مسئولیت قرارگاه حمزه را عهده‌دار باشد یا مدتی مسئولیت نداشته باشد. اما فرمانده کل سپاه نظر وی را درباره پیشنهادهای محمدباقر ذوالقدر جویا شد. مصطفی ایزدی نیز توضیح داد: «همانطورکه قبلاً پیشنهاد داده‌ایم کل تشکیلات ما اعتقاد به این کار (ظاهراً اجرای عملیات منظم در شمال عراق با پشتیبانی عملیات‌های نامنظم) دارد. کار صحیحی است و زمینه خیلی خوب است. ما گفتیم اصلاً کل این ستاد دررابطهبا (قرارگاه) رمضان قرار گیرد. مطلب دیگر اینکه غیر از محورهایی که برادر ذوالقدر فرمودند در منطقه جوانرود هم خیلی می‌شود کار کرد. پایین‌تر از جوانرود هم منطقه بکر و دست نخورده‌ای است.»
درپی پیشنهاد برادران ایزدی و ذوالقدر و وحیدی، فرمانده کل سپاه به مصطفی ایزدی گفت: پس شما این چند نقطه (جوانرود، اسلام‌آباد، ایلام و سردشت) را بررسی کنید که هر محور به صورت ناحیه در بیاید.
فرمانده کل سپاه در پایان این جلسه ضمن بیان اینکه «سپاه شمال مسئولیت شمال عراق را دارد ازنظر حمله به دشمن یا دفاع در مقابل دشمن» و تأکید بر اهمیت استفاده از عملیات‌های نامنظم برای پشتیبانی عملیات منظم و تقدیر از زحمات کسانی که در جبهه شمالی تلاش می‌کنند، گفت: «اینها بچه‌های صادق و زحمتکشی هستند، زمینه هم آماده است. ما باید 50 درصد موفقیت عملیات آینده را از نامنظم بخواهیم. می‌توانیم یک لشکر بفرستیم که از عقبه به دشمن حمله کند و قرارگاه و تشکیلات و نیرو و لجستیک آن را داغان کند.» فرمانده سپاه شمال در پایان باز هم با بیان گستردگی مأموریت‌های این سپاه و عدم امکان رسیدگی به همه آنها خواستار اندیشیده شدن چاره‌ای شد که فرمانده کل سپاه بر ضرورت راه‌اندازی تشکیلات و تقسیم کارها تأکید کرد.(1)
1
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) عصر امروز در محل مجلس شورای اسلامی تشکیل جلسه داد که تا پاسی از شب ادامه یافت.(2)در این جلسه فرماندهان ارتش و سپاه پاسداران طرح‌هایی را که برای اجرای عملیات در مناطق مختلف آماده کرده بودند، تشریح و برآوردهای خود را درباره نیرو و امکانات مورد نیاز برای هر عملیات اعلام کردند. نقد و بررسی طرح‌های عملیاتی و بیان محاسن و معایب هریک، از مباحث اصلی این جلسه بود تا زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر و مناسب‌تر فراهم شود. فرمانده عالی جنگ نیز با بیان اینکه در موقعیت کنونی نیرو و امکانات در وضعیت مناسبی است و اشاره به اوضاع سیاسی و نظامی و ضرورت اجرای عملیاتی مهم و پیروز و پرهیز از محدودنگری و نداشتن تعصب ارتشی یا سپاهی بودن، بر اهمیت اجرای عملیات در منطقه فاو از ابعاد گوناگون تأکید کرد. فرماندهان نیز دراینباره به اظهارنظر پرداختند.(3)
1) 3. سند شماره 17415/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طراحی عملیات برای شمال عراق (13/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 16989)، راوی: محمد درودیان، صص 25 - 1.
2) این جلسه از حدود ساعت 16 آغاز شد و تاحدود ساعت 22 ادامه یافت و این افراد در جلسه حضور داشتند: اکبر هاشمی رفسنجانی (فرمانده عالی جنگ و فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص))، محسن رضایی (فرمانده کل سپاه)، علی صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی ارتش)، حسن روحانی (رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و فرمانده پدافند قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ع))، اسماعیل سهرابی (رئیس ستاد مشترک ارتش)، علی شمخانی (جانشین فرمانده کل سپاه)، سیدرحیم صفوی (فرمانده نیروی زمینی سپاه)، هوشنگ صدیق (فرمانده نیروی هوایی ارتش)، محمدحسین ملک‌زادگان (فرمانده نیروی دریایی ارتش)، حسین علایی (فرمانده نیروی دریایی سپاه)، محسن رفیق‌دوست (وزیر سپاه پاسداران)، محمدحسین جلالی (وزیر دفاع)، سرهنگ جمالی (جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش)، محمدابراهیم سنجقی (مشاور فرمانده کل سپاه)، موسوی قویدل (معاونت عملیات نیروی زمینی ارتش). گفتنی است که آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع نیز در ساعت آخر این نشست، در جلسه حضور یافت. همچنین باتوجه‌به اینکه حضور راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در این جلسه امکان‌پذیر نشد، آقای سنجقی ضبط و ثبت مطالب این جلسه را پذیرفت.
3) بررسی‌ها در این شب به پایان نرسید و ادامه بحث‌ها به جلسه صبح روز بعد موکول شد.
در آغاز جلسه آقای هاشمی به تشکیل ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، اعضای آن و اینکه قرار شده " این ستاد ستاد مشاورت باشد، مشاورت و هدایت عملیات برای فرماندهان" باشد، اشاره کرد و با ذکر اینکه در این جلسه سیاست جنگی، طرح‌های عملیاتی و زمان عملیات و موضوع‌های آن بررسی می‌شود، از فرمانده نیروی زمینی ارتش خواست که بحث خود را شروع کند.
قبل از شروع بحث، آقای حسن روحانی با اشاره به تعدد حاضران در جلسه و اینکه هریک دارای معاونان و مشاورانی هستند از آقای هاشمی خواست که باتوجه‌به اهمیت طرح‌ها و سرّی بودن مباحث جلسه دراین‌مورد توصیه‌ای بکند.
آقای هاشمی گفت: «همین حرف شما تأکید است. البته آقایانی که اینجا هستند همه‌شان جزء اصحاب اسرار هستند و معمولاً هم چیزی از اینها مخفی نیست. ... باز ما تأکید می‌کنیم که خود آقایان مراعات کنند.»(1)
برای شروع بحث اصلی جلسه(2)
آقای هاشمی همچنین درمورد تقسیم کمک‌های مردمی اعزامی به جبهه‌ها پرسید که به نسبت خوبی بین ارتش و سپاه تقسیم می‌شود؟ سرهنگ صیاد با بیان اینکه مسئولین دراینباره باید اقداماتی بکنند، اظهار نارضایتی کرد. آقای هاشمی دراین‌زمینه تشکیل کمیسیونی از ارتش و سپاه برای رسیدگی به این موضوع را مطرح کرد که آقای روحانی گفت پارسال نیز این موضوع مطرح بود ولی به نتیجه‌ای نرسید.
آقای
رفیق‌دوست وزیر سپاه دراینباره توضیح داد که حدود 90 درصد کمک‌های مردمی دراختیار هیچ‌کس نیست چون هر شهر و منطقه‌ای کمک‌هایش را به‌همراه نیروهایش و برای نیروهای منطقه خودش ارسال می‌کند. این موضوعی ناسیونالیستی است و حتی دخالت ما برای ارسال کمک‌های یک منطقه برای نیروهای منطقه دیگر فایده‌ای نداشته است.
محسن رضایی نیز مشکل تدارک نیروها را چنین مطرح کرد: «در شش ماه اول امسال چون بودجه کم داشتیم، وضع سوخت و غذا چنان وحشتناک بود که هر آدم مسلمانی که آنجا می‌آمد، می‌فهمید این بچه‌ها با چه خون دلی دارند طی می‌کنند. هنوز ما تیپ‌هایی داریم که به‌جای سه وعده، دو وعده غذا می‌دهند، یعنی کار خیلی شدید است. اگر شما این نکته را رسیدگی بفرمایید، وضع روشن می‌شود.»
آقای هاشمی: «ما گروهی را برای این کار مأمور می‌کنیم که همه مسائل را بررسی و پیگیری کند.»
[سند شماره 15059/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیاتی
سپاه و ارتش (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16994)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 8 – 6]
آقای هاشمی گفت که در اجرای طرح ارتش در شلمچه و طرح سپاه در فاو چند وضعیت قابل‌فرض است: هر دو عملیات باهم شروع شود و هر دو موفق شود. در این وضعیت باید مشخص شود که چه مقدار نیرو لازم است تا به هدف مشخصی برسیم و بتوانیم بمانیم. فرض دیگر این است که دو عملیات باهم شروع شود، اما1) 4. سند شماره 15059/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16994)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 1، 5 و 6.
2) قبل از بحث اصلی، آقای هاشمی سؤال کرد: «این نیروهای مردمی که آمده‌اند، در آنجا [مناطق عملیاتی] خوب تدارک می‌شوند؟» آقای روحانی جواب داد: «الآن بحمدالله ازنظر تدارکات مشکل نداریم، فقط ازلحاظ اسکان یک مقدار مشکلات هست.»
یکی موفق نشود که در این موقع موضوع روشن است؛ یعنی نیروهایی که موفق نشده‌اند، در پشتیبانی عملیات موفق قرار می‌گیرند. فرض دیگر این است که برای اجرای دو عملیات به‌طور همزمان، نیروی کافی نباشد که باید با فاصله شروع شود.(1)با این مقدمه، آقای هاشمی از فرمانده نیروی زمینی ارتش خواست که طرح این نیرو تشریح شود.
تصویر
سرهنگ صیاد شیرازی نیز با بیان مقدمه‌ای تأکید کرد که عملیات اصلی نیروی زمینی ارتش برای منطقه شلمچه طرح‌ریزی شده است. سپس سرهنگ جمالی جانشین وی با این توضیح که برابر اوامر ابلاغی برای اجرای عملیات در منطقه عمومی بین طلائیه تا شلمچه، دو منطقة کوشک و شلمچه انتخاب شده است، از سرهنگ موسوی قویدل (معاونت عملیات نیروی زمینی ارتش) خواست که به تشریح طرح عملیات بپردازد.
سرهنگ موسوی قویدل ابتدا اشاره کرد که در دو منطقه کوشک و شلمچه موانع اهمیت بسیاری دارد و در سازمانهای مختلف ارتش کمیته‌هایی برای بررسی این موانع تشکیل شده و فرماندهان رده‌های مختلف نیز با حضور در منطقه، شناسایی‌ها را شروع کردهاند. وی افزود که برای اجرای مرحله اول عملیات توانسته‌ایم 40 گردان از یگانهای مختلف ارتش آماده کنیم و چیزی که برای ما اهمیت دارد شکستن موانع و عبور از خط دشمن است. اگر خط شکسته شود، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) باید حداکثر توجهش را به این طرح که حساس‌ترین مرحله عملیات نیروی زمینی ارتش است معطوف کند و حداکثر تا 48 ساعت از این موفقیت استفاده کند. وی گفت که برای رسیدن به هدف و تثبیت آن علاوه‌بر این 40 گردان ارتش، نیاز به 215 گردان نیروی دیگر هست تا این طرح تضمین شود. وی افزود که برای تقویت کیفی و کمی 40 گردان ارتش، پیشنهاد داریم که 40 گروهان نیروی بسیجی واگذار شود که در هر گردان ارتش، یک گروهان نیروی بسیجی ادغام شود.
1) 5. همان، ص9.
تصویر
سرهنگ قویدل آتش مورد نیاز برای پشتیبانی از اجرای عملیات در منطقه شلمچه و کوشک را 21 گردان توپ اعلام و تأکید کرد که بدون آن موفقیت امکان‌پذیر نیست.
سرهنگ صیاد شیرازی در ادامه بحث در پاسخ آقای هاشمی درباره زمان آمادگی، گفت ما خودمان را به همان زمان یکم بهمن که شما مشخص کرده‌اید مقید کرده و به نیروها گفته‌ایم خودشان را آماده کنند، منتها باید دائم پیگیری کنیم تا به معنای واقعی خودمان را برسانیم. ... مهم این است که معبرها برای ما باز شود و روش تک تمرین شود، چون منطقه بسیار سخت و طبق طرح‌های گذشته‌مان تقریباً غیرقابل عبور است، ولی ما برحسب شرایطی که داریم به‌هیچ‌وجه غیر از اینجا نمی‌توانیم عمل بکنیم.
سرهنگ قویدل در پاسخ محسن رضایی درباره مقدار پیشروی مرحله اول، گفت که با 40 گردان ارتش و 40 گروهان بسیجی، پیش‌بینی شده که از خط فعلی خودی شش تا هفت کیلومتر پیشروی کنیم (حدود دو کیلومتر منطقه آب‌گرفتگی میان خط خودی و دشمن و حدود چهار کیلومتر هم پیشروی در منطقه دشمن).
وی همچنین به این پرسش آقای هاشمی که اگر شما خط را شکستید و آنجا رفتید و برای ادامه عملیات آن 240 گردانی که می‌گویید نباشد، چه می‌شود؟ پاسخ داد: «هیچی، عرض کردم که یک فاجعه است.»
سرهنگ صیاد شیرازی نیز دراینباره توضیح داد: «ما در مرحله هدایت عملیات قرارگاه خاتم هستیم. قسمتی از طرح خاتم روی دوش ماست. وسع ما این است که ازنظر طراحی، از شلمچه و از کوشک این‌قدر جلو برویم. ... ما در محدوده طرح خودمان یک قابلیت به خودمان دادیم که اگر هر دو را بشکافیم، خودبه‌خود در همان خط‌ها گیر می‌کنیم، یعنی بیشتر از این نمی‌توانیم جلو برویم. اگر در یکی از آنها موفق بشویم، ما در قابلیت انعطاف دادن به طرحمان برنامه‌ریزی می‌کنیم که باز ادامه بدهیم و نیروهای جایی که گیر کرده، دنبال پشتیبان قسمت موفق قرار بدهیم.» وی در ادامه تأکید کرد که ادامه کار به‌عهده قرارگاه خاتم است که از توان موجودش چگونه می‌خواهد استفاده کند. سرهنگ قویدل نیز در جواب سرهنگ سهرابی درمورد استعداد دشمن گفت که اینجا دشمن 5 لشکر در خط و 2 لشکر هم در احتیاط دارد.
در ادامه جلسه، آقای هاشمی از فرمانده کل سپاه خواست که طرح‌های عملیاتی سپاه توضیح داده شود. این موضوع در گزارش بعدی درج شده است.(1)
1
در بخش دوم جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران برای اجرا در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی، منطقه فاو، منطقه هورالهویزه و شمال این منطقه و نیز سکوی العمیه در خلیج فارس تشریح شد. در این بخش فرمانده نیروی دریایی ارتش نیز به توضیح طرح عملیاتی این نیرو برای تصرف سکوی البکر و بستن خور عبدالله پرداخت.
فرمانده کل سپاه ابتدا با اشاره به تجربه موفق طراحی و اجرای سلسله عملیات‌های پی‌درپی در سال دوم جنگ برای آزادسازی مناطق اشغالی، ضرورت اجرای عملیات‌های پی‌درپی را مطرح کرد
1) 6. سند شماره 15060/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش، (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16995)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 15 - 1.
و گفت: «ما باتوجه‌به مسائل سیاسی، نظامی و توانمان و استراتژی جنگ که از شما برادران عزیز گرفتیم، آمدیم یک سلسله عملیات طراحی کردیم که اگر مشکلی یا وقفه‌ای در این کار به وجود نیاید، تمام اینها قرارگاه‌هایش زده شده و همپای با یکدیگر دارد پیش می‌رود و امیدواریم که انشاءالله روی دور مثبت بیفتیم.» وی افزود: «از پایین (از خلیج فارس) تا چزابه چهار پنج عملیات طراحی شده است. در منطقه سلیمانیه نیز داریم کار می‌کنیم تا یک ماه دیگر طرح آن تمام می‌شود. این طرح‌ها پشت سرهم ادامه پیدا می‌کند و اگر مشکلی نداشته باشیم، یقین داریم که چند تا از این عملیات‌ها صددرصد موفق خواهد بود به شرط اینکه ما این خط سیر را جلو ببریم و پیش برویم. درصورت موفقیت همه، دشمن به وضعی قرار می‌گیرد که مجبور است سریع دست‌هایش را بالا ببرد، چون حرکت جدیدی خواهد بود و الآن آخرین امکانات دشمن در مقابل ما چیده شده است و اگر ما یک حرکت جدید و رو به رشد به دنیا نشان بدهیم، صددرصد دنیا عقب می‌نشیند.»(1)
جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیات در منطقه فاو و شلمچه (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16996)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 4 و 5.
در ادامه فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران (سیدرحیم صفوی) به توضیح عملیات‌هایی که سپاه طراحی کرده بود پرداخت: عملیات "صف" برای تصرف جزایر ام‌الرصاص [و ام‌البابی] و یک‌چهارم جزیره بوارین و نیز پیشروی در جزیره روبه‌روی بوارین طرح‌ریزی شده است. برای آمادگی این عملیات از مدت‌ها پیش کارهای مقدماتی‌اش ازجمله شناسایی‌های لازم شده است. فعلاً حدود 2 تیپ در این منطقه کار می‌کنند. اگر بخواهیم عملیات را در قسمت بوارین ادامه بدهیم و از این جزایر برای گرفتن سرپل و نزدیک شدن به بصره استفاده کنیم، برآورد مجدد نیاز است. محسن رضایی درمورد این طرح توضیح داد که این یکی از طرح‌های یدکی سپاه است که اگر در منطقه فاو موفق نشویم در این منطقه ادامه عملیات دهیم.
سیدرحیم صفوی در ادامه طرح اصلی سپاه یعنی طرح عملیات در منطقه فاو را توضیح داد: در منطقه فدک عملیات را به سه مرحله تقسیم کرده‌ایم: مرحله اول عبور از اروندرود و متکی شدن به جاده‌های اصلی دشمن. مرحله دوم پیشروی یگانهای تحت امر دو قرارگاه با اتکا به عوارض زمین. مرحله سوم پیشروی تا کارخانه نمک و ایجاد خط پدافندی. کارهای آماده‌سازی و شناسایی در این منطقه پیشرفت خوبی داشته است و باتوجه‌به رعایت اصول حفاظتی تاکنون دشمن متوجه نشده و وضعیت منطقه عادی است. مشکل اصلی، کمبود نیرو و امکانات است.(2)
محسن رضایی درباره عملیات در منطقه فاو توضیح داد که برای حمله و دفاع در این منطقه باید 15 تا 20 روز حساب کرد. اگر امکانات لازم دراختیار نباشد تعداد گردان‌های مورد نیاز بسیار افزایش می‌یابد؛ چون هر روز 9 گردان سازمانش متلاشی می‌شود که باید از خط خارج کنیم. اگر امکانات لازم، تجهیزات اجرای آتش و وسایل سنگین (تانک و تجهیزات مهندسی) را نتوانیم آن‌طرف اروندرود ببریم، بسیار مشکل است. تا 15 روز می‌شود خیلی خوب جنگید و تلفات سنگین وارد کرد، اما بعد از 15 روز سقوط می‌کند. این تنها عملیاتی است که به‌دلیل نزدیکی‌اش به خلیج فارس می‌توانیم از توپخانه و ادوات دریایی هم استفاده کنیم.
رحیم صفوی نیز افزود که به‌دلیل جناح طولانی دشمن در این عملیات، ما برای مقابله با پاتک‌های
دشمن به‌خوبی می‌توانیم از توپخانه استفاده کنیم، تعداد توپ‌هایی که برای این عملیات اعلام کرده‌ایم، حداقلِ تعداد مورد نیاز است. وی نیروی مورد نیاز برای خط‌شکنی در منطقه فاو و پیشروی، تصرف اهداف و پدافند در مقابل دشمن را در این منطقه حدود 200 گردان نیروی پیاده اعلام کرد.
فرمانده کل سپاه در پاسخ به سؤالاتی که درمورد طول زمان عملیات شد، گفت بستگی به تجهیزات سنگین ازجمله تانک، لودر و بولدوزر و وسایلی که برای انتقال اینها از اروند لازم است دارد تا بتوانیم هرچه سریع‌تر امکانات ضروری را انتقال دهیم. وی زمان اجرای مراحل اول و دوم عملیات را از یک ساعت تا یک هفته پیش‌بینی کرد و دلیل آن را هم مشخص نبودن امکاناتی که قرار است دراختیار سپاه قرار گیرد اعلام کرد و گفت اگر امکانات را بدانیم چیست و چه زمانی به دستمان می‌رسد، برنامه‌ریزی و سازماندهی می‌کنیم، آموزش می‌دهیم، با آن تمرین و مانور می‌کنیم.
محسن رضایی همچنین درمورد استفاده از تاکتیک ویژه‌ای در این عملیات گفت به‌دلیل اینکه دشمن در این منطقه نمی‌تواند از دو طرف هیچ هجومی به ما بکند و از طرف دیگر (کارخانه نمک) هم مانعی طبیعی است، ما می‌خواهیم دشمن را در هفته اول عملیات در حالت آفند نگه داریم و سریع خودمان را به کارخانه نمک برسانیم تا زمین مانور دشمن محدود شود و هرچه دشمن را به زمینهای مانوری کمتر محدود کنیم، مواضع پدافندمان بهتر خواهد شد. فرمانده کل سپاه درباره اهداف عملیات در منطقه فاو گفت: «اینجا غیر از مسئله زمین، هدف‌های دیگری را هم تعقیب می‌کنیم، مثل تسلط به شمال خلیج فارس، هم مرزشدن با کویت، بستن خور عبدالله و تقریباً کورکردن موشک‌های ساحل‌به‌دریا، یعنی برقراری امنیت و ارتباط ماهشهر که کشتی‌ها بتوانند بیایند و بروند.»(1)
فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران در ادامه جلسه به تشریح طرح‌هایی که سپاه برای عملیات در شمال هورالهویزه و شرق رودخانه دجله تهیه کرده و درحال آماده‌سازی آن مناطق بود پرداخت و گفت: ما در منطقه هور دو عملیات بزرگ و دو عملیات محدود طراحی کرده‌ایم. با اجرای این عملیات‌ها ما می‌توانیم زمین منطقه خودمان را به منطقه شرق دجله وصل کنیم که این اتصال تهدید عمده‌ای برای دشمن است. در یک طرح کلی ما به‌دنبال یک استراتژی هستیم که آن قطع جاده بصره - بغداد و نزدیک شدن به العماره یا حداقل بردن العماره زیر آتش توپخانه است. یکی از این عملیات‌های محدود "انصار" نام‌گذاری شده و مربوط به جنوب چزابه است که دو جاده دشمن را در این منطقه قطع می‌کند و منطقه خودمان را به جاده جدید دشمن در منطقه چزابه وصل می‌کند. نیروی لازم برای این عملیات حدود 12 گردان برآورد شده است. عملیات محدود دوم در ادامه همان جاده دشمن است. به‌دلیل محدودیت عمده دشمن در منطقه شمال هور و جنوب چزابه که مجبور است برای حمله به ما یا پاتک، به این جاده‌ها متکی باشد و ما با استقرار روی این جاده‌ها، دشمن را محدود می‌کنیم. این عملیات "حنین" نام‌گذاری شده و برای اجرای آن حدود 25 گردان نیرو نیاز است.
رحیم صفوی در ادامه به توضیح طرح دو عملیات بزرگ در هور پرداخت و گفت: عملیات بزرگ و خوبی در شمال منطقه عملیاتی بدر، یعنی از شمال العزیر تا الکساره به نام "تبوک" طراحی شده است که
1) 9. سند شماره 15060/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 26 - 20.
اجرای آن در دو مرحله پیش‌بینی شده، مرحله اول پیشروی تا رودخانه دجله و مرحله دوم عبور از دجله است. این جزء عملیات‌های مهم است. به‌دلیل اهمیت این منطقه، دشمن بعد از عملیات بدر سپاه جدیدی به نام سپاه ششم برای دفاع از این منطقه تشکیل داد. وی افزود که برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در این منطقه فعالیت‌های زیادی شده ازجمله 17 کیلومتر جاده ازسمت شط علی به‌طرف خندق کشیده شده که 6 کیلومتر باقی مانده است. همچنین اقدامات شناسایی، بازکردن محورها، آماده‌سازی عقبه‌ها، انتقال مهمات، انتقال سکوهای شناور ازجمله تلاش‌ها برای آماده‌سازی این منطقه است. نیروی مورد نیاز برای اجرای این عملیات تا مرحله آخر حدود 200 گردان برآورد شده است.
محسن رضایی نیز توضیح داد که «این عملیات یدکی شماره2 ماست که اگر خدای‌نکرده در مراحل اولیه عملیات اصلی موفق نشویم و عملیات یدکی شماره 1 (جزایر ام‌الرصاص) را هم نتوانیم ادامه بدهیم در فرصتی 20 روزه برای اجرای عملیات در این منطقه (شمال منطقه عملیاتی بدر) آماده شویم.»
چهارمین طرح عملیاتیِ منطقه شمال هور، پیشروی در شرق العماره است تا جایی‌که حداقل بتوان العماره را زیر آتش توپخانه برد و جای پای مناسبی هم برای رفتن به‌سمت پلهای غزیله و حلفائیه و رسیدن به قلعه صالح باشد. البته این منطقه وسیعی است که نیرو و تجهیزات زیادی نیاز دارد. این طرح "خندق" نام‌گذاری شده است و برای اجرای آن حدود 100 گردان مورد نیاز است.(1)
تصویر
1) 10. سند شماره 15061/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 20 - 4.
تصویر
علاوه‌بر طرح‌های عملیاتی مذکور، سپاه پاسداران طرح عملیاتی دیگری را برای اجرا روی سکوی العمیه در خلیج فارس طراحی کرده بود.
حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران دراینباره گفت: «دررابطهبا العمیه که مأموریت ما بوده، شناسایی‌اش را تقریباً انجام داده‌ایم. عکس هوایی هم که نیروی هوایی گرفته بود، کمک خوبی به این قضیه کرد. شناسایی‌ها هم از دور و هم از نزدیک انجام شده است. یک گردان نیروی تقویت‌شده برای آن در نظر گرفته شده که انشاءالله با قایق‌های تندرو عمل می‌کنند.»
ناخدا ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش نیز درباره مأموریت عملیاتی این نیرو گفت: «نیروی دریایی در این عملیات دو مأموریت مستقیم دارد که خودش عمل می‌کند: مأموریت تصرف سکوی البکر و مأموریت سد کردن خور عبدالله به‌منظور جلوگیری از نفوذ دشمن به جنوب رأس‌البیشه.»
وی افزود که شناسایی‌های لازم انجام شده و برآوردهای عملیاتی تهیه شده است، اما اجرای عملیات بستگی به شرایط جوّی خاصی دارد. یعنی برای اجرای عملیات روی البکر باید وضعیت آب مدِّ کامل و هوا در تاریکی مطلق باشد. از سوی دیگر، فرمانده نیروی دریایی سپاه نور ماه را مانع اجرای عملیات روی العمیه ندانست ولی خرابی وضعیت آب (مواج و ناآرام بودن) را مشکلی برای قایق‌های تندرو که به‌دلیل سبکی، هدایتشان در وضعیت ناآرام آب دشوار است، ذکر کرد. درباره مشکلات این دو نیروی دریایی برای اجرای مأموریتشان قرار شد در جلسه‌ای دیگر جزئیات بررسی و هماهنگی شود.(1)
1
در بخش سوم جلسه امشب ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) ابتدا آقای هاشمی رفسنجانی درباره اوضاع کنونی کشور و جنگ و ضرورت دستیابی به یک پیروزی نظامی مهم سخن گفت و بر اهمیت طرح عملیاتی فاو نسبت به سایر طرح‌ها تأکید کرد و از سپاه و ارتش خواست آنچه در توان دارند به میدان بیاورند و از صنفی‌نگری پرهیز کنند. سپس کلیاتی درباره شیوه بررسی
1) 11. سند شماره 15061/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 4 - 1.
طرح‌های اصلی سپاه و ارتش به‌خصوص طرح عملیاتی فاو و آثار نظامی و سیاسی آن مطرح و بر ضرورت نیل به اطمینان بیشتر برای موفقیت این طرح تأکید شد.
آقای هاشمی: «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. من چند جمله‌ای صحبت می‌کنم، وارد بحث‌های تصمیم‌گیری می‌شویم. وضع مملکت، وضع جنگ، وضع مردم، وضع اقتصاد، همه اینها را شما می‌بینید. اطلاعات ویژه‌ای هم دراین‌رابطه نیاز ندارد که ماها ندانیم. الآن ما در یک شرایطی هستیم که اگر هرچه زودتر جنگ را به یک نقطه خوبی نرسانیم، آینده برایمان قابل‌پیش‌بینی روشنی نیست. البته ممکن است بهتر باشد، ولی من نمی‌دانم آینده به‌طور طبیعی چه می‌شود، لذا پیش‌بینی روشنی نمی‌شود کرد و ممکن است سخت‌تر هم بشود. من یک خبر جدیدی به شما می‌دهم که ببینید این احتمالات هست. اخیراً همین مسائلی که در لیبی پیش آمده را توجه داشته باشید که امریکا و اسرائیل، لیبی را تهدید کردهاند و دراین‌رابطه قذافی هم یک پیغامی به ما داده است که ما احساس خطر می‌کنیم. البته با خواهش و با خیلی از موضع پایین، از ما خواهش کرده که ما جنگ را همین‌جا تمام کنیم، مشروط به اینکه نیروهای ایران و عراق هر دو بروند به اسرائیل که به آنجا فشار بیاوریم که اسرائیل به‌طرف لیبی نرود. سوریه را هم که شما می‌بینید. ... البته ما هیچ‌وقت به اتکاء قذافی و حافظ اسد نجنگیدیم. جنگمان روی پای خودمان است ولی شرایط جهانی معلوم نیست که در آینده چه می‌شود. ما اگر یک چیز خوبی در جنگ دستمان باشد و یک جای حسابی داشته باشیم کار خودمان را کرده‌ایم. از آن روزی که جنگ ما به خرمشهر رسید و خرمشهر را فتح کردیم، بعضی از آقایان، آقای صیاد و آقای رضایی یادشان هست که باهم بودیم و رفتیم خدمت امام، صحبتِ ادامة جنگ بود، ذهنیت امام اول این بود که ما وارد خاک عراق نشویم، یعنی نگران بودند که ما وارد شده‌ایم و آنها متعصب می‌شوند دفاع کنند و چه می‌کنند. آنجا ما به آن نقطه رسیدیم که ما هیچ راهی نداریم غیر از اینکه خودمان را برسانیم به پشت دجله و عملیات رمضان را انجام بدهیم و خودمان را برسانیم به پشت دجله که اگر بناست جنگ طول بکشد، ما جای خوبی باشیم. ...
عملیات رمضان که موفق نشد همیشه در ذهن ما این بود که در این دو سه سال به بعد یک جای حسابی از عراق دستمان باشد که از موضع دیگری جنگ را بتوانیم ادامه بدهیم. یک وقت العماره را فکر کردیم. آن موقع استان العماره خالی بود، نشد. بعد عملیات خیبر طراحی شد، بعد بدر طراحی شد، بعد هماهنگی عملیاتی داشتیم که پارسال آن را که لغو کردیم، عبور از مینو بود که شبیه همین مسئله فاو و اینها بود. به‌طورکلی ما همیشه دنبال این هدف بودیم که یک جای اساسی را از عراق بگیریم و چون آن وقت مانور ما می‌توانست خیلی مؤثر باشد، الآن هم با این شرایطی که درست کردیم، یعنی ارتش یک نیروهای آماده‌ای برای کار، سپاه هم حدود یک‌سال است که عملیات جدی نداشته، پس [نیروهای] تازه‌نفس دارند. مردم هم در
بهترین شکل و شرایط جمع شدهاند دیگر. و ما بهتر از این نمی‌توانستیم مردم را به صحنه بیاوریم. درضمن امکانات ابزاری‌مان هم در این یک‌ساله هرچه بود توانستیم جمع کردیم. هرچه که پول و کاری بوده کرده‌ایم و آنهایی که می‌شده جمع کردیم. مشخص نیست که در آینده بتوانیم بهتر از این کار کنیم. نیروی دریایی در شرایط نسبتاً خوبی است. نیروی هوایی باز در شرایط خوبی است. یعنی در حد موجودی که داریم، شرایط، شرایط مناسبی است و امکانات ما الآن سرجمع است. وضع سیاسی هم، یعنی حرکاتی که ما کردیم در این مدت نسبتاً خوب است. ما اگر یک موفقیتی ازلحاظ سیاسی به دست بیاوریم به‌خوبی می‌توانیم از آن بهره‌گیری کنیم و ابعاد بیشتری به موفقیتمان بدهیم. کارهای تدارکاتی و کارهای مهندسی در این مدت در هور و پشت همین خسروآباد هم کارهای زیادی شده که در سابق ما این‌قدر امکانات نداشتیم. الآن موفقیت بستگی دارد به اینکه آقایان تمام توانشان را، یعنی هرکه هرچه دارد برای میدان بگذارند. تعبیر من این است که الآن دریغ کردن هر امکانی به هر دلیل خیانت به جنگ و خیانت به انقلاب است. بنابراین ما در این ستادی که تشکیل دادیم و فرماندهان نیرو و وزرای سپاه و دفاع و مسئولین تدارکات دولتی را آوردیم...»(1)
آقای هاشمی در ادامه سخنان خود عملیات در منطقه فاو را پراهمیت خواند و گفت که این طرحی کامل و دارای هدف مشخص است. وی افزود که عملیات در منطقه شلمچه حتی اگر 200 گردان پیش‌بینی‌شده در این طرح، علاوه‌بر 50 گردانی که برای خط شکنی و پیشروی در مرحلة اول لازم است، فراهم شود، باز هم ارزش و دستاورد عملیات در منطقه فاو را ندارد. درپی بیان این موضوع، بحث و بررسی گسترده و طولانی درمورد طرح عملیات فاو انجام شد که خلاصه آن چنین است:
فرمانده کل سپاه در تأیید سخنان آقای هاشمی، طرح عملیاتی فاو را دارای هدف مشخص سیاسی و نظامی، ازجمله تسلط بر شمال خلیج فارس و کوتاه کردن دست ارتش عراق از این منطقه ذکر کرد و گفت روشن بودن هدف و نداشتن ابهام یک اصل مهم نظامی است که در این طرح لحاظ شد و درصورت تأمین امکانات برآوردشده، به این هدف می‌رسیم. وی ضمن تأکید بر اهمیت منطقه شلمچه، گفت اجرای طرح ارتش در این منطقه فقط به دستیابی به جای پایی برای رسیدن به هدف اصلی می‌انجامد، نه رسیدن به هدف اصلی.(2)
از سوی دیگر، فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت موفقیت این نیست که روی کاغذ بنویسیم این عملیات این نتایج سیاسی و ... را دارد، آیا واقعاً می‌توانیم برسیم؟ وی خطاب به آقای هاشمی گفت که ما سیاسی نیستیم، نظامی هستیم؛ در موضع مشاورت شما می‌خواهیم طرحی که می‌خواهد اجرا شود، ضریب اطمینانش را بررسی کنیم. اگر طرح‌هایی که در این ستاد مطرح می‌شود، شما قبلاً تصمیم خودتان را بفرمایید، راه مشورت بسته می‌شود.
1) 12. سند شماره 15061/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 22 - 20.
2) 13. سند شماره 15062/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح عملیات در منطقه فاو و شلمچه (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16997)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 3 - 1 (دستنویس).
آقای هاشمی دراینباره گفت ازنظر من به همان اندازه که ارزش عملیات در فاو بیشتر است، ضریب اطمینانش هم از جاهای دیگر بیشتر است. به شرطی که طبق طرح دشمن را مشغول کنیم، فاو هم آسان‌تر گرفته می‌شود و هم آسان‌تر حفظ می‌شود و هدف مشخصی هم دارد. وی افزود اینکه گفتم نظرم، معنایش این نیست که نظر نهایی‌ام هست و از آن عدول نمی‌کنم. من همیشه این نظر را داشته‌ام که منطقه فاو یکی از جاهای اساسی برای عملیات ماست - این را به آقای خامنه‌ای هم گفته‌ام - ولی اگر این ستاد استدلال کند و مرا قانع کند که این‌طور نیست، آماده‌ام آنکه اولویت دارد بپذیرم.
محسن رضایی نیز دراینباره خطاب به آقای هاشمی گفت که شما بهترین روش را انتخاب کردید. شما اگر تدبیرتان را نگویید و در مقام فرماندهی قرارگاه خاتم تلاش اصلی و تلاش فرعی را مشخص نکنید، نمی‌توانیم به شما مشورت بدهیم. وی افزود البته این نظر که بررسی کنیم این طرح عملی است یا نه، نظری منطقی است. جلسه با این بیان فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که "بله، واقعاً تدبیر فرماندهی این است که ما بتوانیم دشمن را از خلیج فارس جدا کنیم و خودمان را به مرز کویت برسانیم" و با این اظهار نظر وی که "مقداری که با طرح آشنا هستم به نظرم طرح فاو موفق است ولی درمورد ضریب اطمینان، آقایان توضیح دهند." وارد بحث مفصل دراینباره شد و فرمانده کل سپاه پاسداران به تشریح ابعاد مختلف طرح عملیات در منطقه فاو پرداخت.(1)
محسن رضایی گفت هر طرحی ممکن است مشکلاتی داشته باشد ولی در مقایسه طرح‌ها مشخص می‌شود کدام مزیت دارد، عملی‌تر و به واقع نزدیک‌تر است. طرح عملیاتی فاو یک طرح مشترک زمینی، دریایی و هوایی است. ضمانت موفقیت این طرح بخشی مربوط به خودی و بخشی مربوط به دشمن است. بخش خودی شامل توان و کارایی آن در این منطقه است. در این منطقه امکانات بیشتری نسبت به مناطق دیگر می‌توانیم به کار گیریم و چون توان اصلی ارتش و سپاه نیروی پیاده است، در اینجا کارایی مناسبی دارد که با هفت کیلومتر پیشروی می‌توانیم به عمق جبهه برسیم. مانورمان را هم متناسب با توانمان تنظیم کرده‌ایم، پیشروی‌های پنج‌کیلومتری و امکان ایستادن و دفاع کردن. اینجا توپخانه کارایی بسیار خوبی دارد و از دو طرف امکان اجرای آتش روی دشمن هست. خصوصیات منطقه و زمین ازجمله وجود نخلستان، ساختمان‌ها، وجود تانک فارم‌ها و نیز مانع طبیعی دریاچه نمک، سستی زمین و امکان‌پذیر نبودن ایجاد سریع مواضع مستحکم به نفع ماست.
فرمانده کل سپاه درباره عملیات در منطقه فاو از جنبه دشمن گفت که البته دشمن را نباید دست‌کم گرفت؛ دشمن زرهی دارد، تانک دارد، توپخانه دارد، اما ما منطقه و نوعی نبرد را انتخاب کرده‌ایم که دشمن نتواند از همه توانش استفاده کند و قدرت مانور نداشته باشد. حالا
1) 14. همان، صص 16 - 15 (دستنویس).
که نتوانسته‌ایم توانایی‌مان را بالا ببریم ولی می‌توان با ابتکارعمل، جنگی را به دشمن تحمیل کنیم که نتواند از همه توانش بهره ببرد.
دشمن وقتی پاتک‌هایش را علیه ما ادامه می‌دهد که زمین قابلیت مانور داشته باشد و تلفات کم بدهد تا بتواند با صرفه‌جویی در قوا به جنگ با ما ادامه بدهد و ثانیاً منطقه تصرفشده قابل بازپس‌گیری باشد. البته دشمن در اینجا از هواپیماهایش بسیار استفاده می‌کند و منطقه را بمباران زیادی می‌کند.
محسن رضایی بار دیگر تأکید کرد که برای موفقیت باید از همه توان و امکانات استفاده کنیم و در طرح‌ریزی‌مان تردید نکنیم تا بتوانیم با ضمانت عمل کنیم و اگر قرار است تردید در کار باشد، بسیار بهتر است که عمل نکنیم.(1)
بعد از توضیحات مفصل فرمانده کل سپاه درباره طرح عملیات در منطقه فاو که خلاصه‌ای از آن ذکر شد، آقای هاشمی فرمانده عالی جنگ، ضمن بیان اینکه اگر خدای‌نکرده در عبور از اروندرود موفق نشویم و اوضاع جور دیگری بشود، منطقه شلمچه هم خیلی باارزش است که بتوانیم از این طریق به تنومه برسیم و اگر به فرض اینجا هم موفق نشویم، منطقه شمال هور، رسیدن به دجله و قطع کردن جاده بصره - بغداد هم قدم مؤثری است، افزود: اما مهم‌ترین جایی که من خیال می‌کنم ازلحاظ سیاست جنگی، سیاست جنگی خودم - البته آقای خامنه‌ای هم با من موافق‌اند اما با امام هنوز ما به‌طور جدی این مسئله را بحث نکرده‌ایم و این را به بحث خواهیم گذاشت - چنانچه ما رابطة عراق را به‌کلی با دریا قطع کردیم و خودمان را همسایه کویت کردیم، به کویت می‌توانیم بگوییم یک ماشین نباید از کویت به عراق برود. ... (در این وضعیت) موقعیت ما بسیار نیرومند می‌شود و هر مسئله‌ای را بخواهیم می‌توانیم به عراق تحمیل کنیم: محاکمه صدام، رفتن صدام، رفتن حزب بعث و ... . این در درازمدت برای عراق قابل‌تحمل نیست، ممکن است یکی دو سه سالی صبر کند. آن‌وقت جنگی که ما می‌گوییم بیست سال طول بکشد برای ما عیبی ندارد، اینجاست. ... در چنین موقعیتی ما می‌توانیم جای عراق را بگیریم، یعنی این شعاری که الآن عراقی‌ها می‌دهند، می‌گویند "صلح، صلح" ما به‌جای او می‌گوییم "آتش‌بس برای مذاکره" که در این وضعیت آتش‌بس مصلحتش نیست، آتش‌بسی که دریا نداشته باشد. ما اگر آتش‌بس بشود در همین شرایط بمانیم و هروقتی خواستیم حمله بکنیم برایمان قابل‌تحمل است؛ عراق برایش قابل‌تحمل نیست در آن شرایط. البته این موضوع مربوط به این جلسه نیست، این مربوط به ماهاست که باید بنشینیم، بحث کنیم. پس من حالا چیزهایی که اینجا می‌خواهم مطرح کنم، اولین نکته این است که همة آقایان فکرشان را خالی بکنند از اینکه ارتشی هستند یا سپاهی هستند یا دولتی هستند؛ همه دنبال این باشند که هرچه هست مال اسلام است و باید خرج شود برای این جنگ، این یک
1) 15. همان، صص 32 - 16 (دستنویس).
اصل. دوم اینکه روی این مشورت کنیم که بیشتر همتمان را متوجه کجا بکنیم، ممکن است نظر آقایان چیز دیگری باشد. اگر بحث اولی را قبول کردیم، تقسیم امکانات باتوجه‌به اینهاست که چه‌جوری اولویت قائل بشویم که ببینیم کجا می‌خواهیم کار کنیم. البته به نظر بنده بعد از اینکه عملیات انشاءالله هرجا به دست آوردیم، ما کل عملیات را به نام هم سپاه، هم ارتش و همه نیروهای مردمی تمام بکنیم. آقای خرازی! از همین حالا طراحی باید جوری باشد که ما این تعصب‌ها را دامن نزنیم، یک کاری بکنیم که نتیجه مال همه باشد. اصلاً در این فکر نباشیم که منفعت این صنف یا آن صنف را تأمین بکنیم. حالا آقایان صحبت بکنند. اولین بحث این است که آیا قبول دارید که جدا کردن عراق از خلیج فارس (اولویت دارد)؟(1)(2)
تصویر
سرهنگ صیاد شیرازی در ادامه بحث با اظهار اینکه «من مهم‌ترین اقدام جلسه را در این می‌بینم که حتماً طرح کلی ما در اینجا تصویب شود.» افزود: «ما شکی نداریم که اگر فاو گرفته شود و بوارین و بوبیان را بگیریم تمام آن ملاحظات سیاسی و نظامی ما تأمین خواهد شد ولی ما می‌خواهیم در این طرح ضریب اطمینان را برای موفقیت بالا ببریم. چه‌بسا ممکن است در اینجا تک بشود و موفقیتی هم باشد ولی اگر در شلمچه و کوشک خوب عمل نشود یا به‌سختی انجام شود و ما با خیلی ضررها می‌رویم بیرون. یا اگر یک قسمت عملیات حذف شود خطر این است که در یکجا موفق نشویم و این‌همه زحمات و تلاش‌ها عاقبت کار ما را به بن‌بست برساند.» سرهنگ صیاد شیرازی اضافه کرد: «بنابراین من پیشنهادم این است که برویم دنبال تشخیص ضریب اطمینان برای موفقیت هر محور، از جنوب به شمال برویم و کار عمده‌مان را هم روی این بگذاریم.» وی افزود که با تصویب شدن طرح، کارها روی دور می‌افتد و وضعیت امکانات و تکلیف هر کس مشخص می‌شود.
در ادامه بحث، آقای هاشمی سؤال قبلی خود را تکرار می‌کند که «آیا جدا کردن عراق از خلیج فارس و رسیدن به همسایگی کویت هدف عمده‌ای هست و آیا آقایان آن را به‌عنوان هدف مطلوب قبول دارند؟»
آقای روحانی نیز با تأکید بر اینکه فاو هدف بسیار مهمی است که ما را به کشورهایی که کمک‌دهنده اصلی به عراق هستند، نزدیک و آنها را تهدید می‌کند و ممکن است دریای ما و مناطق نفتی ما را امن کند و ورود
هواپیماهای عراقی را از روی خاک کویت به‌سمت خارک دچار مشکل کند، پرسید که آیا لازم است از میان عملیات سپاه و عملیات نیروی زمینی ارتش اولویت را مشخص کنیم؟
محسن رضایی نیز توضیح داد سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش و نیروی دریایی ارتش طبق مأموریتی که از قرارگاه خاتم به آنها واگذار شده، طرح‌های خود را به این قرارگاه ارائه داده‌اند که طرح نیروی زمینی ارتش پیشروی حدود 7 کیلومتر و گرفتن جای پا است، اما طرح سپاه دارای هدف مشخصی است که از دیدگاه قرارگاه خاتم تلاش اصلی محسوب می‌شود.(1)
1
تشریح طرح عملیاتی سپاه پاسداران برای اجرا در منطقه فاو و ضریب‌های اطمینان برای موفقیت آن، مطرح‌شدن ابهام‌هایی که فرماندهان ارتش درمورد این طرح داشتند و پاسخ به آنها مهم‌ترین موضوع‌هایی بود که در آخرین بخش از جلسه امشب ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به آن پرداخته شد.
فرمانده کل سپاه پاسداران باتوجه‌به تأکید حاضران به‌ویژه فرماندهان ارتش بر ضرورت اطمینان به موفقیت طرح عملیاتی فاو، به بیان بخشی از اقدامات آماده‌سازی و توضیح جزئیات طرح‌ریزی این عملیات پرداخت. وی درباره چگونگی عبور از اروندرود، چهار وضعیت حرکت آب در این رودخانه و چگونگی جزرومد آب آن و تأثیر وضعیت‌های مختلف آب را روی عبور نیروهای غواص و قایق‌ها شرح داد و گفت که نیروهای خطشکن با تمرین‌های متوالی عبور، آماده می‌شوند که بدون انحراف به محل مأموریت خود در ساحل دشمن برسند. وی ازجمله مشکلات را کمبود لباس غواصی ذکر کرد که موجب شده همه غواصان نتوانند تمرین‌های لازم را انجام دهند. محسن رضایی با اعلام اینکه اصلی‌ترین عبور، عبور نیروهای خطشکن است، گفت پس از شکستن خط دشمن، ساحل غربی اروندرود و سه اسکله خسروآباد، چهارچراغ و فاو دراختیار ماست و مشکلی برای عبور نداریم.
فرمانده کل سپاه گفت که می‌کوشیم به‌محض شکستن خط دشمن با راه‌اندازی ترابری سنگین، تجهیزات لازم ازجمله تانک و لودر و بلدوزر و خودرو را به آن‌سوی اروند منتقل کنیم که به این منظور با کمک بودجه نخست‌وزیری 10 شناور طارق ساخته شده و علاوه‌براین، استفاده از پل دوبه‌ای هم برای انتقال تجهیزات سنگین پیش‌بینی شده است. وی افزود دو سه روز اول عملیات که در ترابری تجهیزات سنگین با مشکل روبهرو هستیم، طرح‌ریزی شده که با استفاده از آتش ادوات و توپخانه نیروها را پشتیبانی کنیم تا به‌تدریج امکان استفاده از شناورهای بزرگ و زدن پل فراهم شود. وی گفت برای پشتیبانی خط‌شکن‌ها از آتش‌های سبک و در ادامه از آتش تانک‌ها استفاده خواهد شد.
محسن رضایی ضمن تشریح انواع موانع و استحکامات موجود در ساحل و خط اول دشمن که در شناسایی‌های متعدد مشخص شده است، چگونگی انهدام آنها و آموزش و تمرین
1) 17. همان، صص 66 - 51.
نیروهای خطشکن را به این منظور یادآور شد و گفت قرار است یگانها هفته آینده در منطقه‌ای مشابه منطقه عملیاتی تمرین کنند. وی وجود نخلستان را در شرق اروندرود پوشش مناسبی برای اختفای نیرو و تجهیزات خودی و وجود نخلستان را در منطقه دشمن وضعیت مناسبی برای پاک‌سازی آن با نیروی پیاده اعلام کرد.
وی گفت هرچه تجهیزات سنگین مهندسی و تانک سریع‌تر به غرب اروند برسد، گردان‌های کمتری به کار می‌گیریم و هرچه آتشمان بیشتر باشد تلفات کمتری می‌دهیم. باید با استفاده از تجهیزات مهندسی خط را تثبیت کنیم و قبل از حمله دشمن، خودمان را آماده حمله مجدد کنیم. وی طرح‌ریزی برای رسیدن هرچه سریع‌تر به دریاچه نمک و تثبیت خط دفاعی را طرحی اطمینان‌بخش خواند.
فرمانده سپاه تأکید کرد ازجمله شرایط موفقیت عملیات، تأمین امکانات لازم و غافلگیری دشمن است و غافلگیری تاکنون رعایت شده ولی از این پس زمان به نفع ما نیست، هرچه زودتر باید وضع روشن شود و امکانات دراختیار ما قرار گیرد؛ برای سازماندهی امکانات، زمان لازم است. وی سپس به مقایسه دو طرح عملیات در دو منطقه فاو و شلمچه پرداخت و دلایلی را برای مناسب نبودن و رد کردن طرح ارتش برشمرد: ضمانت عمل ندارد؛ هدف ندارد؛ برای پیشروی باید رودرروی دشمن جنگید؛ دشمن از چپ و راست بر منطقه عملیات تسلط دارد؛ از هر طرف جلو برویم دشمن از طرف دیگر عقبة ما را می‌بندد؛ امکانات دشمن در این منطقه با مقدورات ما تناسب ندارد. وی افزود اینها ابهامات کلی طرح است، درمورد جزئیات هم باید راهکارها و تدابیر عملیاتی ارائه شود تا نظر بدهیم.(1)
ناخدا ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش در ادامه جلسه باتوجه‌به آشنایی طولانی با وضعیت اروندرود و تجربیاتی که در این منطقه داشته است به بیان توضیحات و طرح سؤال‌هایی درمورد عبور از اروند و خط‌شکنی پرداخت. وی با تشریح جریان‌های مختلف آب در اروندرود و جزرومد آن و نیز عرض طولانی و متفاوت این رودخانه در نقاط مختلف و نیز سرعت زیاد آب در اروند نسبت به بهمنشیر، اشکالاتی را درمورد عبور از اروندرود و خط‌شکنی برشمرد: 1. خستگی نیروهای غواص پس از عبور از عرض طولانی اروند و باقی نماندن توان عملیات و خط‌شکنی برای آنان و نیاز غواصان به استراحت پس از عبور. 2. نیروی غواص یا نیروی قایق‌سوار در عبور از عرض رودخانه به‌دلیل جریان آب، نمی‌تواند به نقطه تعیین‌شده برسد و با چند کیلومتر اختلاف به ساحل روبهرو می‌رسد. 3. باتوجه‌به اینکه اروندرود در طول شب حداقل یک جزر و یک مد دارد، مشخص نشد این تعداد نیرو با چه استعداد و با چه قایق‌ها و غواص‌هایی می‌خواهند عبور کنند.
محسن رضایی پاسخ داد که اولاً این غواص‌ها در سطح آب حرکت می‌کنند و درگیر جریان
1) 18. سند شماره 15063/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی عملیات در منطقه فاو و شلمچه (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16998)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 18 - 1.
عمق آب نمی‌شوند. ثانیاً نیروهای لشکرها سه نفر، سه نفر بارها عرض اروند را رفته و برگشته‌اند، البته کار دشواری است ولی لشکرها با تمرین حل کردهاند. کار اصلی نیروهای خطشکن هم خاموش کردن تیربارهاست.
سرهنگ جلالی وزیر دفاع نیز از بُعد دیگر به موضوع عملیات در فاو پرداخت و گفت که تجربه ثابت کرده که اتکا و سرمایه‌گذاری همة امکانات جمهوری اسلامی روی یک عملیات مناسب نیست، حداقل روی دو عملیات فکر کنیم. به تجربة عملیات بدر، به مقاومت و امکانات وسیع دشمن توجه کنیم. دشمن حتماً از سلاح شیمیایی استفاده خواهد کرد. محسن رضایی با اعلام اینکه حرفهای ایشان کاملاً منطقی است، گفت که ما هم می‌توانیم یک عملیات موفق داشته باشیم و هم می‌توانیم یک عملیات شکست‌خورده داشته باشیم بستگی دارد به اینکه در اینجا چطور عمل کنیم.
در ادامه بحث وقتی ناخدا ملک‌زادگان دوباره جریان‌های مختلف اروندرود و موضوع جزرومد را مطرح کرد، آقای هاشمی متذکر شد که این مسائل را در این اتاق نمی‌توان حل کرد باید با کسانی که مسئول این کار هستند و عملاً دارند کار می‌کنند، صحبت کرد. وی تأکید کرد: «این مسئله مهم است؛ اگر ما مطمئن نشویم که این غواص‌ها می‌توانند بروند آن‌طرف و خط را بشکنند که کار نمی‌کنیم، جز اینکه مطمئن بشویم که اینها می‌توانند خط را بشکنند.»
سرهنگ صیاد شیرازی: «قسمتی که آقای رضایی توضیح دادند، همة اینها تحلیل دارند؛ ما نباید عجله کنیم که در همین جلسه اول به نتیجه برسیم. باید روی کالک مانور محور پیشروی نیروها و واحدهای زرهی مشخص شود. معلوم شود که چطوری می‌خواهند سازمان را عبور بدهند. ما سابقه کهنه از عبور از آب نداریم. ما روی کمیت توان خودی نباید حساب کنیم، بلکه باید روی کیفیت حساب کنیم. عملیات عبور از رودخانه، گرفتن سرپل و استفاده از آن برای پیشروی و هدف گرفتن واقعاً عملیات پیچیده‌ای است. کیفیت نیروهای ما واقعاً از این نظر پایین است، یعنی نیروهای متخصص و حرفهای برای این کار نداریم. چون آن کسی که خط را می‌شکند خودش هم ادامه نمی‌دهد، فوقش خط را که شکست راه را برای بقیه باز بکند. بقیه هم می‌خواهند عبور کنند توی نخلستان‌ها و... درهرصورت هدایت اینها خیلی مشکل است. گرچه [آقای رضایی] دشمن را دائماً قوی می‌گرفتند، ولی در اصل ضعیف حسابش می‌کردند.»
وی افزود درست است که عمق منطقه عملیات کم است ولی عمدة دشمن جای دیگر است. توپخانه‌اش را هم هرجای مناسب داشته باشد، مستقر می‌کند. زمین هم اگر برای دشمن نامناسب باشد، برای ما هم نامناسب است و خیلی راحت می‌تواند از جاده‌ها استفاده کند. ما قدرت زرهی دشمن را نباید در این منطقه نادیده بگیریم. وضع دشمن در این منطقه خیلی بهتر از منطقه عملیات بدر است، سه جادة مشخص دارد. قدرت آتش دشمن ازنظر تعداد قبضه و مهمات
خیلی بیشتر از ماست. برای چهار پنج روز می‌توانیم عملیات را بدون محدودیت با آتش پشتیبانی کنیم ولی بعد از آن محدودیت داریم. یکی از ضعف‌های بزرگ این طرح اتکاء زیاد به آتش است. یا نمی‌دانیم نیروی هوایی چگونه می‌تواند دشمن را تهدید کند، این منطقه کاملاً در تهدید هوایی دشمن است. کنترل و هدایت نیروهای مردمی بسیار مشکل است. بعد از عبور از رودخانه و گرفتن هدف، نگهداری آن با این شرایط و روش کنترل، بعید به نظر می‌رسد.
سرهنگ صیاد شیرازی در ادامه ضمن تقدیر از زحمات شبانه‌روزی برادران سپاه تأکید کرد که به منطقه ام‌الرصاص برای عملیات توجه بیشتری بشود، چون هم اطمینان بیشتری در موفقیت آن هست و هم اینکه نیروهای ارتش در نزدیکی آنها هستند که اگر نیروی زمینی ارتش در شلمچه یا کوشک موفق نشد، حاضریم در کنترل محور عملیاتی سپاه قرار بگیریم که بتواند عملیات را اداره کند. ضمن اینکه عبور از ام‌الرصاص معانی خیلی عمیق‌تری از عملیات فاو دارد. پشتیبانی آن هم خیلی ساده‌تر است. آتش توپخانه هم قابل‌انعطاف و برای پشتیبانی آنها قابل اجراست. وی افزود البته باید طرح مانور عملیات فاو تشریح شود تا دقیق‌تر بتوانیم نظر دهیم.
محسن رضایی دراینباره گفت که ام‌الرصاص طرح دوم ماست. آقای هاشمی هم با اظهار اینکه سپاه قرار است اگر عملیات فاو به مشکل برخورد، در محور ام‌الرصاص عمل کند، از حاضران خواست که منطقه ام‌الرصاص را هم در بحث‌های خود بگنجانند.
آیت‌الله خامنه‌ای (خطاب به سرهنگ صیاد شیرازی): آقای صیاد شما مشکل این طرح را در عبور دیدید؟
سرهنگ صیاد شیرازی: من در هر سه مرحله دیدم، یعنی هم عبور، هم گرفتن، هم نگه داشتن.
آیت‌الله خامنه‌ای: عبور از آن چیزی که پارسال در فکرش بودید. تفاوت‌هایش چی هست؟ (منظور طرح عملیاتی منتفی‌شده است که طبق آن طرح قرار بود نیروها ازطریق جزیره مینو از اروندرود عبور کنند). این (طرح فعلی سپاه برای عبور از اروند) که خیلی آسان‌تر است. بله، اما نفس عبور که ظاهراً مشکل‌ترین مرحله کار است، فرقش با عملیات سال گذشته چی است؟
سرهنگ صیاد شیرازی: ما الآن در کلیتش ابهام داریم و شاید اگر جزئیات را به ما بگویید؛ یعنی اگر طرح مانور را کاملاً بگویید، بایستی متقاعدتر بشویم.(1)
سرهنگ سهرابی در ادامه با ذکر این سؤال که اگر طرح کشف شد چه کار می‌کنید؟ یا اگر نیروها موفق به گرفتن سرپل نشوند چه می‌کنید؟ و بیان اینکه چنین سؤالاتی ممکن است پیش بیاید، پیشنهاد کرد برای اینکه بحث‌ها زودتر به نتیجه برسد طرح مکتوب ارائه شود و درمورد آن بحث شود.
محسن رضایی نیز با بیان اینکه حرفهای ایشان منطقی است، گفت ما باید طرح کتبی ارائه بدهیم، برادران نیروی زمینی ارتش هم طرحشان را ارائه بدهند تا روی آنها بحث شود، ولی کلیات همین‌هاست که گفتیم و ستاد بایستی تا شب عملیات روی آن بحث کند. وی تأکید کرد
1) 19. همان، صص 45 - 19.
که به این صورت کار ما عقب می‌افتد باید کلیات تصویب شود تا تکلیف خودمان را بدانیم. ما حدود شش ماه است داریم اینجا کار می‌کنیم، امکان‌پذیر نیست که همه‌چیز را در یک جلسه بگوییم، اگر بگوییم هم نمی‌توان جمع‌بندی کرد.(1)(2)
1
از تلاش‌های شناسایی یگانهای مستقر در کنار اروندرود که ساحل، موانع و خط دشمن را در شامگاه امروز بررسی کردهاند، سه گزارش در درست است:
گروه دونفره از واحد اطلاعات قرارگاه کربلا در حالت مد کامل آب ساعت 19:27 حرکت کرده و ساعت 20 به ساحل دشمن رسیده‌اند. در این محدودة شناسایی، 5 متر عرض گل‌ولای تقریباً محکم بوده و حدود 11 متر عرض منطقة پوشیده از چولان‌هایی به طول 5/1 متر بوده است. اولین موانع دو ردیف خورشیدی بلند پشت‌سرهم به ارتفاع 5/2 تا 3 متر بوده که روی آنها سیم‌خاردار توپی قرار داشته است. پس از یک متر از موانع اول، دومین موانع خورشیدی کوتاه (5/1 متری) در چولان‌ها پنهان شده و روی آنها مین منور به‌طور نامنظم قرار گرفته است. فاصله موانع دوم تا خط دشمن حدود 6 متر بوده است.(3)
گروه دونفره شناسایی لشکر25 کربلا ساعت 19:05 از ساحل خودی حرکت کردند و در ساعت 19:40 به اولین ردیف موانع خورشیدی در ساحل دشمن رسیدند. پس از این موانع، سیم‌خاردار حلقوی قرار داشته است. به فاصلة کمی ردیف دوم موانع خورشیدی و بعد از آن سیم‌خاردار حلقوی تعبیه شده است. گروه شناسایی ساعت 20 از ساحل غربی اروند حرکت کردند و در ساعت 20:25 به ساحل شرقی رسیدند. گفتنی است که در این محدوده ساحل دشمن نیز ابتدا گل‌ولای، سپس پوشش گیاهی چولان و پس از آن موانع بوده است.(4)
گروه دونفره لشکر19 فجر ساعت 20:15 امروز از مقابل نهر ارزق وارد اروندرود شدند و در ساعت 21 در نهر مزبط به ساحل دشمن رسیدند. موانع موجود در این محدوده: یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی در اول چولان‌ها؛ دو متر بعد، یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی؛ سه متر بعد، دو ردیف مانع چهارپر (میل‌گرد) به ارتفاع 70/3 متر بوده که از وسط آنها یک تیر آهن گذشته و به چهارپرها جوش داده شده است. دو نیروی شناسایی (علی‌اصغر نعمتی و عباس رضایی) سپس به‌مدت 45 دقیقه در ساحل به موازات خط دشمن به‌سمت کشتی غرق‌شده حرکت کردند و در ساعت 22:20، به‌طرف ساحل خودی برگشتند و در ساعت 22:45 به مقابل نهر قصر رسیدند.(5)
1) جلسه ستاد خاتم‌الانبیا(ص) حدود ساعت 10 شب خاتمه یافت و ادامة بحث به جلسه صبح روز بعد موکول شد.
2) 20. سند شماره 15064/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی عملیات در منطقه فاو و شلمچه (13/10/1364، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16999)، صص 1 و 2.
3) 21. سند شماره 11406 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، 13/10/1364.
4) 22. سند شماره 11407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شناسایی احد5، 13/10/1364.
5) 23. سند شماره 11436 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات لشکر19 فجر، 15/10/1364.
1
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا تجربه‌هایی را که از بررسی‌ها و شناسایی‌های مکرر اروندرود و ساحل دشمن به دست آورده، جمع‌بندی کرده و امروز برای واحدهای مختلف شناسایی قرارگاه کربلا و نیز برای قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص) و نوح (ع) ارسال کرده است. در این گزارش با اشاره به اینکه این تجربه‌ها با زحمات بسیار و عبورهای مکرر از اروندرود به دست آمده است و استفاده از آن در پیشرفت کار و شناسایی دقیق مواضع دشمن تأثیر مهمی دارد، اظهار امیدواری شده که از این تجربه‌ها برای بهبود و تسریع کار بهره‌برداری شود. تجربه‌های به‌دست‌آمده در چند بخش بیان شده است:
وضعیت جزرومد: به‌دلیل اتصال اروند به خلیج فارس، جزرومد دریا اثر مستقیم بر آن دارد. از شروع مد تا پایان مد حدود 6 ساعت طول می‌کشد. هر جزر از شروع تا پایان نیز 6 ساعت طول می‌کشد. در هر 24 ساعت آب رودخانه دو بار جزر و دو بار مد کامل می‌شود. جزرومد رودخانه نیز اثر مستقیم روی نهرهای انشعابی از اروند می‌گذارد که این تأثیر بستگی به ارتفاع نهر و وضعیت آن دارد. جریان آب در هر جزرومد حالت‌های مختلفی دارد و هرچه فاصله از تقاطع اروند و خلیج فارس بیشتر شود، از شدت جزرومد کاسته می‌شود. اواخر جزر و اوایل مد به‌مدت 1 تا 10 دقیقه آب راکد می‌شود. در اوایل مد سرعت آب کمتر و هرچه به اواخر مد برسد سرعت آب بیشتر می‌شود. این سرعت آب موجب انحراف غواص از ساحل خودی تا ساحل دشمن ممکن است به 3 تا 4 کیلومتر هم برسد. وقتی مد کامل شد، 10 تا 45 دقیقه آب راکد می‌شود. بعد از آن آب به‌سرعت جزر می‌شود و هرچه از آغاز جزر می‌گذرد، سرعت جریان آب کمتر می‌شود. پس آرام‌ترین جریان آب اروند در اواخر جزر و اوایل مد است و شدیدترین جریان آب در اواخر مد و اوایل جزر است.
وضعیت ساحل خودی و ساحل دشمن: هر دو ساحل پوشیده از چولان‌هایی است که مسافت آن در نقاط مختلف، متفاوت است. ارتفاع چولان‌ها حداکثر 5/1 متر است. هنگام جزر کامل فاصله چولان‌ها تا لب آب 10 تا 15 متر است که این فاصله گل‌ولای است که حرکت در آن صدا ایجاد می‌کند و جای پا حداقل سه روز باقی می‌ماند. برای حرکت در گل‌ولای باید روی زمین نشست و خود را به‌صورت سرسره بالا و پایین کشید تا سروصدا ایجاد نشود و جای پا باقی نماند. در فاصله خط مقدم دشمن تا اروند علاوه‌بر گل‌ولای و علف و چولان، نهرهای کوچک و بزرگ نیز هست. حرکت در ساحل دشمن باید به‌صورت تشهد در آبی که درحال مد است، باشد. باید نشست و آرام چولان‌ها را با دو دست کنار زده و حرکت نمود.
ساعت حرکت: بهترین زمان برای حرکت غواص اواخر جزر است چون اولاً سطح آب پایین و دید دشمن روی آب کمتر است. ثانیاً موانع اول از آب خارج است و موجب
دریافت اطلاعات دقیق از موانع اول و برخورد نکردن غواص با آنها می‌شود. ثالثاً جریان آب به نفع غواص است. نیروهای غواص لازم است یک ساعت قبل از حرکت کنار اروند حاضر باشند: اول، برای اینکه وقت کم نیاورد. دوم، رفع خستگی کند. سوم، از وضعیت منطقه آگاه شود و بر منطقه شناسایی تسلط یابد.
محل نقطة رهایی: بستگی به جزرومد آب دارد؛ در حالت جزر، شروع حرکت باید بالاتر از هدف باشد. در حالت مد باید از پایین‌تر از هدف حرکت کند و اگر آب راکد باشد غواص باید از نقطة مقابل نقطه‌ای که می‌خواهد به ساحل دشمن برسد، حرکت کند. نقطة رهایی مناسب باید با تجربه و تمرین به دست آید.
استفاده از شاخص‌ها: برای شناسایی مهم و مناسب باید بتوان در نقطة مورد نظر به ساحل دشمن رسید که برای این کار باید از شاخص استفاده شود، ازجمله نهرهای انشعابی در ساحل دشمن، نخل‌های بلند، اسکله‌ها، کشتی و لنج‌های موجود در رودخانه یا ساحل دشمن شاخص‌های خوبی برای رسیدن به هدف هستند.
موانع دشمن: موانع موجود در ساحل دشمن در نقاط مختلف متفاوت است. وجود موانع چندپر (خورشیدی) با ارتفاع 2 تا 4 متر و شیوة عبور از آن بستگی به مهارت نیروی شناسایی دارد که بدون تغییر شکل مانع و بی‌سروصدا از آن عبور کند.
باد و باران: باد و طوفان و باران در سهولت کار شناسایی بسیار مؤثر است، ولی حرکت در آب مواج برای نیروی تازه‌کار ممکن است ترسناک باشد. در چنین وضعیتی بهتر است برای حرکت دست‌ها را محکم به هم گرفته تا از هم جدا نشوند و پشت به موج حرکت کنند تا کمتر آب بخورند و چشم‌ها اذیت نشود.
در ادامه این گزارش ازجمله وسایل مورد نیاز یک گروه شناسایی 3 نفره، دو دوربین دید در شب، یک سلاح یوزی، هر نفر 2 نارنجک و لباس غواصی مرتب و دستکش ذکر شده است. همچنین شیوة حرکت یک گروه 3 نفره از ساحل خودی با تجهیزات تا ساحل دشمن، چگونگی شناسایی و برگشت آنها به‌طور مشروح ذکر شده است.(1)
1
واحدهای اطلاعات قرارگاه کربلا و قرارگاه نوح(ع) در گزارشهای امروز خود از افزایش فعالیت‌های مهندسی، افزایش تردد خودروها و ادامه فعالیت‌های هوایی و دریایی ارتش عراق در منطقه غرب اروندرود خبر دادند.
دیدگاه اباعبدالله(ع) (از دیدگاه‌های اطلاعات قرارگاه کربلا) گزارش مشروحی از انواع فعالیت‌های زمینی، هوایی و دریایی ارتش عراق در غرب اروندرود در روزهای 12 و 13 دی 1364 در محدودة مأموریت این دیدگاه تهیه کرده است. در جمع‌بندی این گزارش از اقدامات
1) 24. سند شماره 122320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا (احد)، تجربة شناسایی در اروندرود، 13/10/1364.
دشمن آمده است: «ادامه فعالیت‌های مهندسی ازقبیل جاده‌سازی، خاکریزی و ساخت مقر؛ ادامه فعالیت‌های هوایی (شناسایی و بمباران هوایی).» در این گزارش مجموع تردد انواع خودروهای دشمن در روزهای 13 دی به‌سمت شمال 200 خودرو و به‌سمت جنوب 424 خودرو اعلام شده است.(1)
واحد اطلاعات نظامی لشکر5 نصر (از یگانهای قرارگاه کربلا) نیز امروز گزارشی از دیدبانی محدوده تحت نظر این یگان در منطقه اروندرود تهیه کرده که در نتیجه‌گیری آن چنین آمده است: «باتوجه‌به فعالیت های شدید مهندسی دشمن می‌توان گفت که دشمن روی این منطقه سرمایه‌گذاری وسیعی کرده است. طی یک هفته گذشته یک سیل‌بندی به‌طول تمام خط به ارتفاع حدود 180 تا 200 سانتی‌متر و به پهنای 5/7 متر و همچنین تخریب و دوباره‌سازی دیواره سیل‌بند جلو به‌وسیله گونی و بدنه نخل نموده است. شواهد موجود نشان می‌دهد که نه‌تنها دشمن قصد انتقال خط خود به پشت سیل‌بند جدید و تخریب سیل‌بند قدیمی را ندارد، بلکه قصد دارد لبه جلویی سیل‌بند جدید را به دیواره سیل‌بند قدیمی رسانیده و خاکریزی تشکیل دهد که جلو آن پرتگاهی به بلندی حدود 2 متر و پشت آن شیب معمولی و بالای آن یک جاده خیلی صاف و محکم قرار دارد. فرماندهان رده بالای عراقی تقریباً هر روز با محافظان خود از خط سرکشی می‌نمایند و گاهی اوقات روی خط ما برنامه‌ریزی می‌نمایند. در بین سنگرهای دشمن تعداد زیادی از سنگرها در روز بسیار فعال می‌باشد و تاکنون چندین سنگر تیربار، کالیبر، آر.پی.جی7، آر.پی.جی11، 106 و... مشاهده شده است. همانطورکه قبلاً ذکر شده بود باید خط دفاعی خودی از حالت فعلی کمی مستحکمتر شود زیرا به‌احتمال‌قوی دشمن در آینده نزدیک برای تقویت نیروهای خود دست به یک عملیات ایذایی خواهد زد. درضمن دشمن از عصر دیروز برای باز شدن دست و پایش جهت ادامه فعالیت‌های مهندسی رزمی اقدام به سوزاندن وسیع نیزارها و علف‌های پشت خط خود نموده است.»(2)
واحد اطلاعات قرارگاه نوح(ع) نیز امروز گزارش مشروحی از فعالیت‌های دشمن در منطقة غرب اروندرود را در دوره 7 تا 10 دی 1364 برای قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) ارسال کرده است. در پایان این گزارش چنین نتیجه‌گیری شده است: «1. ازدیاد فعالیت‌های مهندسی در منطقه فاو و خسروآباد و اروندکنار ازقبیل نصب میله‌های آهنی هشت‌پر، حفر کانال، سیم‌خاردار، میادین مین. 2. تحکیم و ترمیم و احداث موانع در خطوط تماس. 3. جابه‌جایی ادوات مهندسی و مستقر شدن در خسروآباد. 4. استمرار فعالیت هوایی و افزایش بمباران مناطق نظامی خودی. 5. بازدید فرماندهان نظامی از فعالیت‌های مهندسی در خطوط مقدم. 6. تعویض یا جابه‌جایی یگانهای پیاده. 7. فعالیت عمده دریایی دشمن در این دوره لایروبی و گشت‌زنی در خور عبدالله بوده است.»(3)
1) 25. سند شماره 11410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دیدگاه اباعبدالله الحسین(ع) به واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، 13/10/1364.
2) 26. سند شماره 11411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دیدبانی واحد اطلاعات نظامی لشکر5 نصر، 13/10/1364.
3) 27. سند شماره 11433 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه نوح، گزارش نوبه‌ای، شماره 26، 13/10/1364.
1
قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص) امروز با ارسال نامهای برای عباس محتاج فرمانده سپاه جنوب (کربلا)، باتوجه‌به درخواست‌های فراوان برای اجرای اقدامات مهندسی در منطقه شرق اروندرود به‌رغم محدودیت زمان، از وی خواستار کاهش این درخواست‌ها شده است. در این نامه آمده است: «قابل تذکر است که سکوهای پدافند، سکوهای تانک و دکل‌های دیدبانی باتوجه‌به حجم زیاد عملیات خاکی آنها، بعید به نظر می‌رسد تا زمان لازم آماده شوند. خواهشمندیم تاحد هر یگان یک سکو و یک دکل تعدیل فرمایید. ضمناً محل و تعداد بنه‌ها، اورژانس، سنگر فرماندهی و محل استقرار نیرو را مشخص فرمایید.»
فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) به پیوست نامه مذکور، دو نامه شامل مأموریت‌هایی که امروز به واحد مهندسی رزمی سپاه جنوب (کربلا) و واحد پشتیبانی جهاد سازندگی ستاد کربلا ابلاغ کرده، فرستاده است. در ابلاغیه قرارگاه مهندسی به مهندس عطار مسئول واحد مهندسی رزمی سپاه جنوب (کربلا) آمده است: «مأموریت‌های زیر جهت اجرا ابلاغ می‌گردد و ضمناً گزارش پیشرفت آن را هر روز به قرارگاه مهندسی ارسال فرمایید: 1. احداث جاده از جاده عرضی به هر جزیره. 2. احداث استحکامات در کناره اروندرود توسط بشکه و گونی در کل منطقه کربلا. 3. احداث 75 سنگر سلاح‌های تیر مستقیم شامل دوشکا، تفنگ 106، آر.پی.جی11، تانک، ضدهوایی23 میلی‌متری. 4. احداث 15 سنگر خمپاره‌انداز120 میلی‌متری و 20 سنگر خمپاره‌انداز81 میلی‌متری برای هر یگان. 5. پیش‌بینی‌های لازم جهت ساختن بنه، اورژانس، سنگر فرماندهی و محل استقرار نیرو. 6. احداث سکوی ضدهوایی به تعداد سه سکو برای هر یگان.»
فرمانده قرارگاه مهندسی به برادر شمایلی مسئول واحد پشتیبانی جهاد سازندگی ستاد کربلا نیز چنین ابلاغ کرده است: «مأموریت‌های زیر جهت اجرا ابلاغ می‌گردد. ضمناً گزارش پیشرفت آن را هر دو روز به قرارگاه مهندسی ارسال فرمایید.
احداث دو جاده آنتنی در خط حد هر یگان جهت عبور دو وسیله نقلیه از کنار هم.
احداث جاده به عرض مفید 12 متر حدفاصل نهرهای بوصدرین و ابوفلفل با هماهنگی لشکر25 کربلا.
احداث جاده عرضی در خط حد هر یگان که کلیه یگانها به هم مرتبط شوند به فاصله 1 تا 5/1 کیلومتر از کنار ساحل.
احداث سکوی تانک تا ارتفاع نخل‌ها در منطقه لشکر5 نصر، لشکر25 کربلا، لشکر31 عاشورا، تعداد 4 سکو برای هر یگان.
احداث 3 دکل دیدبانی در منطقه هر یگان. درصورت امکان یکی از دکل‌ها هیدرولیکی باشد.»(1)
نامه‌های مذکور را تقی رضوی ازطرف محمد فروزنده امضا کرده است.
1) 28. سند شماره 11404 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی سپاه جنوب (کربلا)، 13/10/1364.
1
فرماندهی قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص) امروز با ارسال نامهای برای مسئول واحد مهندسی رزمی سپاه جنوب (کربلا)، مأموریت‌های کلی این واحد ابلاغ کرد:
«با سلام و دعا، پیرو جلسه مورخه 12/10/1364 موارد مشروحه زیر را مقتضی است اقدام فرمایید:
انجام کلیه مأموریت‌های محوله ازقبیل جاده، استحکامات، ایجاد سنگرهای تیر مستقیم در محدودة جادة ارتباطی تا کنارة اروندرود برای آماده‌سازی عقبه یگانها.
احداث سنگرهای سوله و بتنی جهت ادوات، نفرات و سلاح جهت محدوده یگانها.
پیگیری مسائل عبور و آمادگی برای احداث یک تا سه پل خیبری، پل کوثری، اسکله‌سازی، ساحل‌سازی و عبور وسایل سنگین توسط سطحه‌های پی.ام.پی، طارق و غیره.
آماده کردن یک تیم عملیات خاکی از هر لشکر اعم از عمل‌کننده و پشتیبانی هر تیم شامل 3 دستگاه بولدوزر و 3 دستگاه لودر خواهد بود.
کار روی طرح‌هایی که در زمین گل‌آلود بتوان خاکریز و کانال احداث نمود.
گزارش پیشرفت کارهای فوق هر 48 ساعت به این قرارگاه ارسال شود.»(1)
2
فعالیت‌های هوایی ارتش عراق در نقاط مختلف جبهه جنوب را در چند روز اخیر، واحد اطلاعات قرارگاه کربلا چنین اعلام کرد:
«نیروی هوایی ارتش عراق در طول دوره 8/10/1364 تا 13/10/1364 با حدود 40 سورتی پرواز شامل 120 فروند هواپیما به حریم هوایی مناطق عملیاتی خودی تجاوز کرده که از این تعداد، حدود 17 سورتی شامل 80 فروند هواپیما مبادرت به بمباران جزایر خیبر و جاده‌های بدر، صاحب‌الزمان(عج) و سیدالشهدا(ع) و قمر بنی‌هاشم(ع) و منطقه عمومی کیاندشت، سه‌راهی فتح و مناطق طلائیه، زید، حسینیه و جاده اهواز به خرمشهر در حوالی شهر خرمشهر و منطقه عین‌خوش نمودند.
همچنین در طول دوره در تمام محورهای عملیاتی جنوب‌غرب روزانه حداقل دو فروند هلیکوپتر در هر منطقه به عملیات گشت‌زنی و مراقبت بر فراز خطوط تماس اقدام نموده‌اند.»(2)
3
نمایندة ایران در سازمان ملل متحد امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان، با بیان تلفات حملات هوایی عراق به شهرهای ایران درمورد احتمال مقابله‌به‌مثل ایران درصورت ادامه این حملات هشدار داد:
«بنا به اطلاع دولت متبوعم و پیرو نامه 2 ژانویه 1986 (12 دی 1364) خود (S/17712)، که در آن به مجامع بین‌المللی درمورد سیاست بهانه‌جویی عراق جهت شروع جنگ شهرها هشدار
داده‌ام، احتراماً به اطلاع می‌رسانم که این حمله وحشیانه هوایی عراق به شهر پیرانشهر در 2 ژانویه صورت گرفت. این حملة جنایتکارانه علیه غیرنظامیان روستای کالکین در پیرانشهر خساراتی ازجمله 20 نفر تلفات بر جای گذاشته است.
در حملات مورخ 31 دسامبر 1985 (10 دی 1364) عراق به پیرانشهر و مهران نیز 30 نفر غیرنظامی به‌شدت مجروح شدند.
این وضعیت به توجه فوری جناب‌عالی نیاز دارد، تا از سیاست عراق در نقض قوانین حقوق بین‌الملل بشردوستانه جلوگیری کند. اگر این‌قبیل حملات عراق به غیرنظامیان فوراً خاتمه نیابد، بیم آن می‌رود که اقدامات متقابل قدرتمند و قاطع ایران جهت دفاع از غیرنظامیان خود که اجتناب‌ناپذیر است، عملی گردد؛ اگرچه چنین اقدامی خلاف میل باطنی دولت و ملت جمهوری اسلامی ایران است.»(1)
گفتنی است که درپی نامه روز گذشته نماینده ایران به دبیرکل سازمان ملل درباره حملات عراق به مناطق غیرنظامی و همچنین بمباران روز گذشته مناطق مختلف ایران ازجمله یکی از روستاهای پیرانشهر، رادیو بغداد ساعت 14 امروز ادعا کرد که دو هواپیمای ایران یک روستای مرزی عراق را بمباران و خسارات جانی و مالی به آن وارد کردند. رادیو بغداد در این گزارش هیچ اشاره‌ای به نام روستا و محل آن و زمان حمله نکرد.(2)
1
کشتی دانمارکی هورن لند پس از یک هفته توقیف و بازرسی محمولة آن، امروز آزاد شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، این کشتی که به‌دلیل حمل 60 تن مواد منفجره برای رژیم عراق در توقیف واحدهای دریایی ایران بود، پس از تخلیة مواد منفجره آن بعدازظهر امروز آزاد شد. یک مقام نظامی در تماسی با خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام این خبر افزود که کشتی آزادشده به‌طرف آبهای خارج از خلیج فارس هدایت می‌شود. وی افزود: خدمة کشتی هورن لند با انتشار بیانیه‌ای رضایت خود را از رفتار انسانی کارکنان نیروی دریایی ایران اعلام کردهاند.(3)
خبرگزاری رویتر دراینباره گزارش داد: «مالکان کشتی دانمارکی هورن لند - که امروز جمعه توسط ایران آزاد شد - گفتند که 60 تن مواد منفجره تخلیه‌شده توسط ایرانیان، برای مصارف صنعتی و به مقصد کویت بوده است.»(4)
2
خبرگزاری رویتر از کویت گزارش داد: «یک مقام بلندپایه رسمی نفتی کویت امروز (جمعه) گفت: حمله هفتة گذشتة ایران به نفتکش کویتی کاظمه 250 هزار دلار خسارت وارد کرده است. روزنامه کویتی الوطن به نقل از عبدالفتاح البدر رئیس شرکت نفتکش کویتی نوشته است
1) 31. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، جلد پنجم، ترجمة محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1388، ص40، سند شماره S/17715 شورای امنیت، 3 ژانویه 1986 (13 دی 1364).
2) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 290، 14/10/1364، ص8، رادیو بغداد، 13/10/1364.
3) 33. روزنامه اطلاعات، 14/10/1364، ص18.
4) 34. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 291، 15/10/1364، ص26، دانمارک - خبرگزاری رویتر، 13/10/1364.
یک گروه اضطراری به‌منظور انجام تعمیرات روی این نفتکش رهسپار اروپا شد. البدر قبلاً گفته بود نفتکش کاظمه که 290 هزار تن نفت خام به اروپای غربی حمل می‌کرد، روز 26 دسامبر (5/10/1364) درحالی‌که در آبهای قطر پهلو گرفته بود، هدف حمله یک هلیکوپتر ایرانی قرار گرفته است.»(1)
1
آیت‌الله موسوی اردبیلی امام‌جمعه این هفته تهران در خطبه دوم نمازجمعه به پشتیبانی و قدردانی از اعزام کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌ها و تأثیر آن؛ تهدیدهای امریکا و اسرائیل علیه لیبی و پشتیبانی ایران از لیبی و تأکید بر خروج نیروهای بیگانه از افغانستان پرداخت.
آیت‌الله موسوی اردبیلی در خطبه‌های نمازجمعه تهران با قدردانی از حرکت عظیم راهیان کربلا گفت: «من به این برادران اعلام می‌کنم که افتخار اسلام و مسلمین و انقلاب هستند و مهم‌ترین عامل عزت و شرف مسلمانان در سراسر دنیا محسوب می‌شوند.» وی افزود عمل و حرکت این برادران و عشقی که به اسلام دارند به همان اندازه که در جبهه‌ها دل دشمن را می‌لرزاند و خواب را از دشمنان انقلاب می‌رباید به همان اندازه در میدان سیاست نیز حرکت اینها اثر دارد و در سطح بین‌المللی عاملی هستند که مجد و عظمت را به مسلمانان جهان بازمی‌گردانند. وی با اشاره به سخنان امام خمینی گفت باید درس خلوص و آمادگی را از اینها بیاموزیم که با چنین شوق و عشق و علاقه‌ای به جبهه‌های جنگ می‌روند.
تصویر
امام‌جمعه موقت تهران در ادامه خطبه دوم به ترفندهای مستکبران جهان و رژیم صدام در مقابله با انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: دشمن که از زدن خارک، جنگ زمینی و هوایی و کشاندن جنگ به خلیج فارس طرفی نبسته است، حالا به جنگ لفظی متوسل شده و می‌گوید که پانصد کیلومتر در جبهه‌ها برای ما خط "بارلو" ساخته است. ... اما ملت ما با حرکت دادن این کاروان‌ها نشان داد که در این مرحله هم از تهدیدات دشمن هراسی به دل راه نمی‌دهند.
آقای موسوی اردبیلی در ادامه به تهدیدهای امریکا و اسرائیل علیه لیبی اشاره کرد و ضمن اعلام پشتیبانی مردم مسلمان ایران از لیبی گفت: «امریکا و اسرائیل بدانند نظام جمهوری اسلامی همانطورکه بارها ثابت کرده و در هر موقعی که لازم باشد با امکانات خود به کمک برادرانش می‌شتابد.»
1) 35. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 290، 14/10/1364، ص24، کویت - خبرگزاری رویتر 13/10/1364.
وی همچنین گفت: «درمورد افغانستان موضع ایران همان است که بود. ایران دراین‌مورد یک حرف حق زده و آن را تغییر نمی‌دهد و آن این است که لشکر مهاجم اجنبی باید از خاک افغانستان بیرون برود. البته این به آن معنی نیست که آنها بیرون بروند و یک گرگ دیگر بیاید. بلکه بعد از خروج نیروهای اجنبی، ملت افغانستان باید خود سرنوشت خویش را به دست گیرد.»(1)
1
نخست‌وزیر ترکیه عصر امروز در رأس هیئتی سیاسی - اقتصادی وارد تهران شد و در فرودگاه مهرآباد مورد استقبال نخست‌وزیر ایران، وزیر صنایع سنگین، رئیس بانک مرکزی و گروهی از مسئولان کشور و برخی سفیران کشورهای اسلامی در تهران قرار گرفت. این سفر که درپی سفر وزیر مشاور و تیم بلندپایه اقتصادی ترکیه به ایران انجام می‌شود، گمانه‌زنی‌هایی درباره پادرمیانی ترکیه در جنگ ایران و عراق را به دنبال داشته است.
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه در گفت‌وگویی با خبرنگاران درباره سفر به ایران گفت: این سفر پاسخ مسافرت مهندس موسوی به ترکیه است و اطمینان دارم که هر سال مناسبات ما با ایران بهتر خواهد شد. اعضای هیئت در این سفر، وزیر مشاور در امور اقتصادی، جمعی از نمایندگان پارلمان، چند تن از مقامات اقتصادی و مشاورین و گروهی از تجار ترکیه هستند. امیدواریم که در این سفر به نتایج مطلوبی دست یابیم. اوزال درباره مسیر پروازشان گفت: «پس از عبور از فضای شوروی و گذشتن از دریای خزر به تهران آمدیم.»
نخست‌وزیر ایران نیز درمورد روابط آیندة دو کشور گفت: «تاکنون روابط اقتصادی ما با کشور برادر ترکیه خوب پیشرفت کرده است و البته این ارتباطات معنای بسیار عمیقی در سیاست خارجی ما دارد و جمهوری اسلامی بارها تمایل خود را برای برقراری روابط حسنه با کشورهای اسلامی و همسایه اعلام کرده است و طبیعی است که حجم قابل‌ملاحظة مبادلات اقتصادی ما با کشور ترکیه به این معنا است که کشورهای اسلامی می‌توانند با نزدیک‌تر شدن به یکدیگر نیازهای خویش را توسط خود مرتفع سازند و هیچ‌گونه احتیاجی به ابرقدرت‌ها نداشته باشند.» مهندس موسوی افزود: «فکر می‌کنیم در مذاکراتی که میان آقایان بهزاد نبوی و تی‌تیز صورت گرفته و منجر به امضای تفاهم‌نامه‌ای نیز شده است، دورنمای مبادلات تجاری در سالهای آینده به‌نحو مطلوب باشد و منافع دو کشور را تأمین کند.»
نخست‌وزیر در پاسخ به اینکه آیا درباره جنگ نیز مذاکره خواهد شد، گفت: «ما مواضع خود را همواره اعلام کرده‌ایم و طبیعی است که با ترکیه نیز به‌عنوان یک کشور همسایه، ضمن اعلام مواضع خود پیرامون آخرین رویدادهای منطقه‌ای و جهانی به بحث و تبادل‌نظر بپردازیم.»(2)
1
رسانه‌های غربی با آغاز سفر نخست‌وزیر ترکیه به ایران به بررسی اهداف سیاسی و اقتصادی این سفر پرداختند. به گفتة رادیو بی‌بی‌سی، اوزال در فرودگاه آنکارا ضمن درخواست پایان یافتن جنگ ایران و عراق گفت: «قصد میانجیگری نداریم؛ میانجیگری درصورتی خواهد بود که دو طرف خواهان آن باشند.» این رادیو به نقل از روزنامه جمهوریت چاپ آنکارا گفت که ترکیه در مذاکره با مقامات ایران سه هدف را دنبال می‌کند:
«1. خواستار توقف حملات کردهای تحت‌الحمایه ایران به ترکیه.
بررسی آخرین حملات سازمان جهاد اسلامی به منافع ابرقدرت‌ها در جهان.
جلوگیری از انتشار مطالب مخالف دولت ترکیه در رسانه‌ها.»(1)
نشریة تایمز مالی چاپ لندن نیز دربارة این سفر نوشته است: «اوزال امیدوار است در این سفر یک موافقتنامه مبادلات بازرگانی چند میلیارد دلاری به امضا برساند و تصمیم‌گیری درمورد پروژه عظیم احداث خطوط لولة نفت و گاز ایران به ترکیه را تسریع نماید.» به نوشته تایمز مالی، نخست‌وزیر ترکیه در سال جاری به بغداد نیز سفر خواهد کرد، اما برای نشان دادن نارضایتی خود به عراق مسیر پرواز امروز خود به تهران را بر فراز خاک شوروی قرار داد.»(2)
به گزارش یونایتدپرس، روزنامة ترکی جمهوریت نوشته است: «عراق از اوزال خواسته است تا در طول این سفر تلاشی را جهت میانجیگری برای پایان دادن به جنگ آغاز کند. در گزارش یونایتدپرس با اشاره به مذاکرات ایران و ترکیه درمورد احداث خطوط لولة نفت و گاز یادآوری شده است که عملیات ساختمانی دومین خط لوله نفت عراق - ترکیه در ماه گذشته آغاز گردید.»(3)
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد که به گفتة منابع دیپلماتیک، آنکارا تصمیم خود را مبنی‌بر بی طرف ماندن در جنگ ایران و عراق و همچنین تمایل خود را برای میانجیگری میان طرفین متخاصم چنانچه شرایط آماده باشد مورد تأکید قرار خواهد داد. در این سفر نخست‌وزیر ترکیه همچنین نگرانی خود را از کمک به جدایی‌طلبان (کرد) در شمال عراق ابراز خواهد داشت و به تهران درمورد نشریه‌های مخالف بی‌دینی که به‌طور غیرقانونی از ایران وارد ترکیه می‌شود هشدار خواهد داد. وی همچنین از ایران خواهد خواست تا دربرابر سازمانهای بنیادگرای اسلامی که ترکیه را تهدید می‌کنند موضع سخت و جدی اتخاذ نماید.(4)
1
یک نشریه اتریشی در مقاله‌ای با عنوان "بدون جزیره خارک" به تلاش ایران برای آماده‌سازی پایانه جدیدی برای صادرات نفت، آمادگی ایران برای تحکیم موقعیت خود در جنگ و حملات جدید، اقدام عراق برای تحکیم خطوط دفاعی خود در مرداب‌ها، تشدید میانجیگری
1) 38. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 291، 15/10/1364، صص 23 - 22، بخش ترکی استانبولی رادیو بی‌بی‌سی، 13/10/1364.
2) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 290، 14/10/1364، صص 15 و 16، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/10/1364.
3) 40. همان، صص 17 و 19، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/10/1364.
4) 41. همان، صص 14 و 15، آنکارا - خبرگزاری فرانسه، 13/10/1364.
برای پایان جنگ، فاصله گرفتن سوریه از ایران، ناامیدی کشورهای منطقه از شکست انقلاب اسلامی و مذاکره فعال با تهران، تمایل دولت‌های اسلامی برای پرداخت خسارت جنگی به ایران و عراق، تأکید ایران بر سقوط صدام و ناامیدی از برقراری صلح، پرداخته است.
فردیناند هنر بیشلر نویسنده مقاله‌ای که در شماره امروز نشریه وینرسایتونگ چاپ شده است، با اشاره به 59 بار حمله عراق به تأسیسات صادرات نفت ایران در خارک، نوشته که ایران به فکر رها ساختن خارک افتاده و در تلاش است با آماده‌سازی خط لوله بزرگ نفتی در بندر کنگان طی چند ماه آینده، محل امنی برای صادرات نفت ایجاد کند.
در ادامه مقاله آمده: «به‌علاوه ایرانی‌ها مشغول تحکیم موقعیت خود در جنگ خلیج (فارس) هستند. ... در تمامی جبهه‌ها حدود یک میلیون نفر سرباز ایرانی مستقر گردیده‌اند. در مقابل عراقی‌ها مشغول ساختن تأسیسات عظیم تدافعی در مرداب‌های بصره هستند تا مانع پیشروی ایرانی‌ها به‌سوی بغداد گردند. اما ایرانی‌ها و عراقی‌ها موفق به پیشروی‌های تازه‌ای نخواهند شد. جنگ خلیج (فارس) با همین وضعیت، یعنی دچار بن‌بست نظامی وارد سال 1986 گردید. در مقابل فعالیت‌های شدیدی درجهت میانجیگری آغاز شده تا بتوان در ششمین سال جنگ ایران - عراق آن را به پایان رسانید. درحال‌حاضر، کشورهای حوزه خلیج (فارس) هیئتی را جهت مذاکره به ایران اعزام داشته‌اند. این هیئت دارای نقشی در کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی نیز می‌باشد.
زمینه این امر تاحدودی بستگی به تغییر جبهه سیاسی دارد: در یک‌سو سوریه متحد قدیمی ایران از آغاز جنگ خلیج (فارس) در سال 1980 است که اکنون فاصله قابل‌توجهی با تهران گرفته و آماده است تا بار دیگر با اردن به همکاری بپردازد. به نظر می‌رسد برای دمشق ازنظر سیاست خارجی مهم‌تر آن است که ازطریق اردن به یک رنسانس دیپلماتیک در خاورمیانه دست یازد تا اینکه آینده اقتصادی خود را با تمامی مسائل پیچیده متکی به نفت ایران سازد. از سوی دیگر، کشورهای حوزه خلیج (فارس) از موانعی که برای آیت‌الله خمینی به وجود می‌آورند شدیداً دست برداشته‌اند زیرا موفقیتی دراین‌زمینه نداشتند و بدین نتیجه رسیدند که باید با وی همکاری نمایند تا انقلاب اسلامی را در ورای مرزها خنثی سازند؛ ازاین‌رو کشورهای حوزه خلیج (فارس) به مذاکرات فعالانه‌تری نسبت به سابق با تهران برخاسته‌اند.
بالاخره برای نخستین‌بار پیشنهادهای جدی میانجیگری بر روی میز قرار گرفته است تا به جنگ خلیج (فارس) پایان داده شود. دولت‌های اسلامی می‌خواهند به کشور عراق 80 میلیارد دلار خسارت جنگی بپردازند و به ایران تقریباً دو برابر این مقدار را بدهند. هر دو کشور هنوز درحال تعلل ورزیدن در قبال قبول این پیشنهادها هستند، به‌ویژه تهران که قبل از هر چیز خواستار سقوط پرزیدنت صدام حسین می‌باشد. درهرحال، هنوز مبلغ 150 میلیارد
دلار خسارت جزو شرایطی است که آیت‌الله خمینی در گذشته چندین بار درمورد آنها صحبت کرده است.(1)نتیجه، در خلیج فارس باز هم در سال 1986، نه یک بازنده بزرگ و سریع وجود خواهد داشت و نه اینکه به‌زودی صلحی برقرار خواهد گردید. بهترین راه مذاکرات جدید می‌باشد.(2)
1
روزنامه ایتالیایی ال‌ژورنال در گزارش تحلیلی از جنگ ایران و عراق به دلایل طولانی شدن این جنگ، مقایسه قوای نظامی دو طرف، وضعیت صادرات نفت دو کشور پرداخته و تأکید کرده که عراق هم‌اکنون در دامی که خود گسترده، فرورفته است.
به نوشته این روزنامه، دولت عراق برخلاف ایران، اخبار را از دید مردم پنهان کرده و با کم اعلام کردن آمار تلفات خود و اعلام چند برابری تلفات ایران، در پنهان‌سازی حقایق و بی‌خبر نگه داشتن مردم عراق می‌کوشد و با وارد کردن مواد غذایی و... تلاش می‌کند اوضاع اقتصادی خوبی را در اذهان مردم به نمایش بگذارد.
این روزنامه آمار کشته‌ها را در جبهه‌های جنگ 300 تا 400 هزار نفر اعلام کرده و می‌افزاید تعداد مجروحان حدود 4 برابر کشته‌ها بوده است. به نوشته این روزنامه، ناتوانی دو طرف در استفاده از تکنیک‌ها و تاکتیک‌های جنگی به طولانی شدن این جنگ انجامیده است. برای مثال، درحالی‌که نیروی هوایی و نیروی زمینی و افراد پیاده، تانک‌ها، سلاح‌های سنگین و توپخانه باید بسیار هماهنگ عمل نمایند در همه حملات عراق هرکدام از این بخش‌ها به‌طور مستقل و بدون رابطه با یکدیگر به کار گرفته شدهاند و در بعضی از مواقع از تانک‌ها به جای خمپاره استفاده می‌شود که بسیار مضحک است و به این ترتیب 90 درصد کارایی نیروها و سلاح‌ها تنزل می‌یابد.»
به نوشته ال‌ژورنال، روش‌های رهبران نظامی ایران در جنگ با اتکا به نیروهای انبوه و نبود یک استراتژی صحیح، قابل‌انتقاد است. این روزنامه افزوده است: «این سؤال برای همه مطرح است که به‌رغم بمباران‌های مکرر جزیره خارک و تأسیسات نفتی آن چگونه ممکن است خارک همچنان به کار خود به‌صورت عادی ادامه دهد، در پاسخ باید گفت اولاً هواپیماهای عراق از نوع بمب‌افکن سنگین نبوده و رژیم بغداد از شکاری‌های بمب‌افکن استفاده می‌کند. ثانیاً دفاع ضدهوایی ایران در طی سالهای گذشته به‌تدریج از قابلیت بیشتری برخوردار شده به‌طوری‌که هواپیماهای عراقی را مجبور به پرواز در ارتفاعی زیاد و انداختن بمب‌های خود در آب‌ها و به‌صورتی بی‌هدف می‌کند. وضعیت عراق پس از به‌کارگیری هواپیماهای فرانسوی
1) اولاً پرداخت خسارت جنگی به ایران فقط در صحبت‌ها و رسانه‌ها مطرح بود و هرگز تصمیم و اقدامی جدی دراینباره انجام نشد؛ ثانیاً میزان خسارت‌های ایران بسیار بیشتر از 150 میلیارد دلار برآورد شده بود.
2) 42. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1023، 3/11/1364، صص 5 و 7، وینرسایتونگ (چاپ اتریش)، 3 ژانویه 1986 (13/10/1364).
سوپراتاندارد و موشک‌های هوابه‌زمین اگزوسه تاحدی بهبود یافته است.
به نوشته این روزنامه در این جنگ آنچه بیشتر از سلاح مؤثر و تعیین‌کننده است افرادی هستند که این سلاح‌ها را به کار می‌برند و علاوه‌بر مسئله پایین بودن توانایی نیروهای دو طرف، استراتژی‌های غلط جنگی، مشکلات لجستیکی و وضعیت جغرافیایی در مرز نیز دلایل دیگری بر عدم موفقیت طرفین در حملات خود محسوب می‌شوند. ال ژورنال در مقایسه قوای نظامی دو کشور نوشته است: «نیروهای مسلح ایران با بیش از دو میلیون نفر تقریباً چهار برابر سربازان عراقی هستند ولی ایرانی‌ها دارای مشکلاتی هستند که از میان آنها می‌توان به مسئله کردستان، عدم هماهنگی نیروهای داوطلب با سربازان عادی و نیز تغییر و تحولات مکرر در سطوح بالای رهبران نظامی و کیفیت پایین آموزش‌های نظامی این افراد اشاره کرد. ازنظر تسلیحاتی وضعیت عراق بهتر از ایران است. در ابتدای جنگ هر دو طرف دارای سلاح‌های مدرن و پیشرفتهای بودند. 80 درصد سلاح‌های عراق ساخت شوروی و بقیه ساخت فرانسه بود. سلاح‌های ایران همگی ساخت امریکا بود و اکنون پس از گذشت سال‌ها قدرت و استحکام سلاح‌های روسی عراق در مقابل استهلاک سلاح‌های امریکایی ایران و دشواری تهیه قطعات یدکی، ایرانیان را با مشکلات زیادی مواجه ساخته است. 80 درصد از نیروی هوایی ایران از دو ماه پس از آغاز جنگ کارایی خود را از دست داد و در مقابل نیروی هوایی عراق هر روز قدرت بیشتری گرفته است. اکنون نیروی هوایی عراق 500 فروند هواپیمای جنگنده ازجمله انواع میگ21، میراژ اف180، سوپراتاندارد و نیز 400 فروند هلیکوپتر توپدار است. درحالی‌که نیروی هوایی ایران درمجموع 350 فروند هواپیما و هلیکوپتر دارد. همچنین عراق با در اختیار داشتن بیش از 2100 تانک و 1800 توپ در مقابل 1600 تانک و 1000 دستگاه توپ ایران از برتری آتش بیشتری برخوردار است. در مقابل نیروی دریایی ایران که وسایل و تجهیزات زمان شاه که قصد داشت محافظ خلیج فارس شود را به ارث برده است بدون شک به‌مراتب قوی‌تر از نیروی دریایی عراق می‌باشد.»
به نوشته این روزنامه، صادرات نفت عراق اکنون به بیش از یک میلیون بشکه در روز رسیده و پیش‌بینی می‌شود با راه‌اندازی خط لوله‌های جدیدی که در دست احداث دارد این مقدار دو برابر شود. در مقابل، وضعیت صادرات نفتی ایران در شرایط وخیم‌تری است؛ صادرات ایران درحال‌حاضر، 800 هزار بشکه در روز و تقریباً یک‌هشتم صادرات قبل این کشور می‌باشد ولی گفته می‌شود طرحی برای ایجاد یک خط لوله 500 کیلومتری در نزدیکی تنگه هرمز در دست مطالعه است که درصورت اجرا بسیاری از مشکلات ایران را حل خواهد کرد، در غیر این صورت، باتوجه‌به اینکه هم‌اکنون بیش از 95 درصد نفت صادراتی ایران یعنی 80 درصد نفتی که از تنگه هرمز عبور می‌کند ازطریق خارک صادر می‌شود، اگر حملات عراق به این جزیره ادامه یابد در درازمدت خطر مؤثری برای ایران محسوب می‌شود.
روزنامه ال‌ژورنال در پایان می‌افزاید: «به‌هرحال اکنون هیچ‌کس ادعا نمی‌کند که این جنگ که ابتدا به گفته صدام حسین قرار بود فقط چند هفته به طول انجامد، در آینده‌ای نزدیک خاتمه خواهد یافت. صدام جهت دفع خطری که ادعا داشت ازسوی ایران اسلامی، عراق را که 60 درصد جمعیتش شیعه هستند تهدید می‌کرد، دست به آغاز حمله زد و برای رسیدن به این منظور از موقعیت سیاسی نابسامان ایران آن روز سوءاستفاده کرد، ولی اکنون بر همگان کاملاً مشخص شده که کلیه حساب‌های صدام اشتباه بوده و روحیه وطن‌پرستی ایرانیان حملات وی را یکی پس از دیگری خنثی کرد. صاحب‌نظران و کارشناسان مسائل سیاسی و نظامی امروز معتقدند که رئیس‌جمهور عراق خود را به دست خود در دامی انداخت که خارج شدن از آن بسیار دشوار بوده و با خسارات زیادی همراه خواهد بود اگرچه باید گفت که این امر باتوجه‌به پشتیبانی کشورهای خلیج (فارس) از عراق به خاطر هراسی که از جمهوری اسلامی ایران دارند محال هم نخواهد بود. در خاتمه می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که دو ابرقدرت این جنگ باور نکردنی را از دور نظاره کرده و هر چند وقت یک بار کمک‌های خود را به یکی از طرفین افزایش یا کاهش می‌دهند و دراین‌میان کشورهای نزدیک به واشنگتن و مسکو نیز همین رویه را در پیش گرفته‌اند.»(1)
1
کاردینال روژه اچه‌گاری فرستاده ویژه واتیکان به عراق سپس از دیداری چهارروزه از عراق و گفتوگو با مقامات عراق ازجمله صدام حسین، امروز عراق را ترک کرد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، واتیکان اعلام کرد کاردینال روژه اچه‌گاری رئیس کمیسیون صلح و عدالت واتیکان جمعه‌شب در پایان یک مأموریت نوع‌دوستانه چهارروزه در میان اسرای ایرانی در عراق که در جریان آن با صدام حسین نیز ملاقات کرد، به واتیکان بازگشت. بنا بر این گزارش، فرستاده مخصوص پاپ در عراق با وزیر خارجه و وزیر امور مذهبی عراق، رئیس کلدانی بابل و چند تن از رهبران جامعه مسیحی عراق نیز ملاقات کرد.
کاردینال اچه‌گاری را در سفر به ایران و عراق، اسقف ژوزف شنعرف مشاور در امور مردمی کلیسا، وزیر امور خارجه واتیکان و پدر مقدس مارکو بروجی مسئول امور کلیساهای شرق همراهی کردهاند. ناظران مقیم رم بر این عقیده‌اند که دیدار این هیئت از ایران دارای صلاحدیدهای خاصی برای واتیکان بوده است زیرا ابتکار این مأموریت ازسوی ایران پس از چند سال رکود در مناسباتش با واتیکان بوده است.
بااین‌حال، بغداد برای سفر هیئت بلندپایه واتیکان که به طور قطع برای ایجاد تعادل در مأموریت این هیئت به ایران انجام شد، اهمیت بیشتری قائل شده است؛ درحالی‌که اچه‌گاری در عراق با صدام حسین رئیس دیپلماسی بغداد ملاقات کرد، در تهران تنها موفق به ملاقات با معاون رئیس‌جمهوری ایران گردید.(2)
1
یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین که امروز صبح از تونس وارد بغداد شد با طارق عزیز وزیر خارجه عراق، ملاقات و مذاکره کرد. به گزارش خبرگزاری عراق، عرفات و عزیز در این گفت‌وگوها روابط دوجانبه و نیز تحولات اخیر منطقه را بررسی کردند.(1)عرفات همچنین قرار است با مقامات عراقی درباره تازه‌ترین تحولات در نهضت مقاومت فلسطین مذاکره کند.(2)
2
وضعیت گروگان‌های فرانسوی در لبنان، شرایط آزادی آنها و خوش‌بینی برای آزادی آنها را فرستاده تلویزیون فرانسه به لبنان بررسی کرده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس: «ژان کلود ترامبله یکی از فرستادگان ویژه کانال دوم تلویزیون فرانسه به لبنان، گفته است که 4 گروگان فرانسوی یا لااقل 2 نفر از آنها به نامهای ژان کفمن روزنامه‌نگار و میشل سورا پژوهشگر که از زمان ربوده شدن در بیروت بوده‌اند، اکنون دراختیار سوری‌ها یا چریک‌های طرف‌دار سوریه قرار گرفته‌اند. ... این خبرنگار امروز در تلویزیون گفت: مذاکرات برای آزادی گروگانها از این پس در عالی‌ترین سطح و میان میتران رئیس‌جمهور فرانسه و حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، جریان خواهد داشت. وی افزود: نقش حافظ اسد بسیار اهمیت خواهد داشت و او سه شرط پیشنهادی ربایندگان برای آزادی گروگانها را که عبارت‌اند از وام یک میلیارد دلاری ایران به اوردیف، فروش اسلحه به ایران و آزادی اعضای کماندویی که قصد داشت شاپور بختیار را به قتل برسانند، در مذاکرات خود با میتران مطرح خواهد کرد. خبرنگار تلویزیون خاطرنشان کرد که به نظر شخصی خودش مسئله آزادی اعضای کماندویی که در زندان‌های فرانسه به سر می‌برند فقط خواسته حزبالله است و مانع مهمی محسوب نمی‌شوند. به‌عبارت‌دیگر، آزادی گروگان‌های فرانسوی بدون آزادی اعضای کماندویی مزبور امکان‌پذیر است.
فرستاده ویژه تلویزیون فرانسه نسبت به آزادی گروگانها روی‌هم‌رفته ابراز خوش‌بینی کرد و گفت شرایط هرگز تا این حد مساعد نبوده است.»(3)
نشریه گزارش نیز دراینباره نوشته است: «روزنامه فرانسوی لوزکو در مقاله‌ای تحت عنوان "قضیه اوردیف و لبنان" با طرح این سؤال که "آیا ایران عرصه مذاکرات همه‌جانبه‌ای است که دولت فرانسه برای آزادی چهار گروگان فرانسوی اسیر در بیروت در پیش گرفته است." می‌نویسد: موضوع به‌قدری حساس است که هیچ‌کس نمی‌خواهد با تأیید از آن سخن بگوید. باوجوداین، بدیهی است ژاک مارتین فرستاده ویژه دولت فرانسه به تهران، علاوه‌بر بحث و بررسی پیرامون مجموعه مسائل مورد اختلاف فرانسه و ایران، موضوع گروگانها را نیز مطرح کند. به نوشته این روزنامه، بااین‌همه آیا همان‌طوری‌که بعضی‌ها می‌گویند ممکن است
بازپرداخت وام مذکور بهای آزادی گروگانها باشد؟ رولان دوما وزیر خارجه فرانسه اندکی پیش از عید کریسمس خاطرنشان ساخته بود هر چیزی را که بتواند به آزادی گروگانها کمک کند باید آزمایش کرد. این روزنامه می‌افزاید: از این گذشته، بیش‌ازپیش این نکته آشکار می‌گردد که یکی از راه‌حل‌های این مسئله دردناک (گروگانها) بهبود مناسبات پاریس و تهران است.»(1)
1) 48. واحد سیاسی تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 17، 20/10/1364، صص 99 - 98.
1
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در ادامه جلسه شب گذشته، برای تکمیل بررسی‌ها و تصمیم‌گیری درباره طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی و چگونگی تقسیم تجهیزات مورد نیاز برای عملیات میان این دو سازمان، تعیین زمان آمادگی و... صبح امروز تشکیل جلسه داد که تا ظهر ادامه داشت.(1)
در بخش اول جلسه پس از مطرح شدن کلیاتی از طرح‌های عملیاتی، فرمانده نیروی هوایی ارتش گزارشی از وضعیت توان نیروی هوایی عراق و نیروی هوایی ایران و چگونگی پشتیبانی از عملیات آتی بیان کرد.
در آغاز جلسه آقای هاشمی با اشاره به جلسه شب گذشته و بیان اینکه چون نیروی زمینی ارتش و سپاه طرح‌های مستقلی برای عملیات داشتند به‌دلیل محدودیت امکانات، بحثی را پیش آوردیم تا مشخص شود کجا اهمیت بیشتری دارد و به این نظر مشترک رسیدیم که طرح عملیات در فاو "هدف مستقلی" دارد که اگر به آن برسیم نقطه مشخصی در جنگ است. وی افزود که دراین‌مورد آقای صیاد خواستار مشخص شدن مقدار تضمین موفقیت این عملیات شدند و آقای رضایی که مسئول آن میدان هستند، اظهار اطمینان کردند اگر امکاناتی که
1) در این جلسه چهارساعته که در محل مجلس شورای اسلامی تشکیل شد، این افراد حضور داشتند: آیت‌الله خامنه‌ای (رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع) که از اواسط جلسه در آن حضور یافت، آقای هاشمی رفسنجانی (جانشین فرمانده کل قوا و فرمانده عالی جنگ و رئیس مجلس شورای اسلامی)، آقای حسن روحانی (رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص))، محسن رضایی (فرمانده کل سپاه)، سرهنگ صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی ارتش)، سرهنگ سهرابی (رئیس ستاد مشترک ارتش)، علی شمخانی (جانشین فرمانده کل سپاه)، سرهنگ صدیق (فرمانده نیروی هوایی ارتش)، سرهنگ جلالی (وزیر دفاع)، سرهنگ جمالی (جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش)، کمال خرازی (مسئول تبلیغات جبهه و جنگ)، محمد فروزنده (فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم)، سرهنگ جاودانی، مسعود حجاریان (معاون وزیر سپاه پاسداران)، محمدابراهیم سنجقی (مشاوره فرمانده کل سپاه)، سیدحسن فیروزآبادی (معاون نخست‌وزیر).
می‌خواهند دراختیارشان گذاشته شود، 90 درصد به آنجا امیدوارند و آقای سهرابی هم گفتند که اگر طرح مانور مکتوب باشد، بهتر می‌توانیم اظهارنظر کنیم. آقای هاشمی افزود که از طرح نیروی زمینی ارتش نیز کلیاتی مطرح شد ولی نه مانور مطرح و نه خطوطی مشخص شد.
آقای روحانی در ادامه جلسه برای تسریع در نتیجه‌گیری از بحث‌ها پیشنهاد کرد که درباره کلیات و جزئیات طرح‌ها، در این ستاد در دو مرحله بحث شود: اول طرح‌ها به‌طور کلی بررسی و کلیات یک طرح تصویب شود - حتی اگر در جزئیات اشکال وجود داشته باشد - و به سازمان مربوطه ابلاغ و امکانات لازم به آن داده شود تا تکلیف مشخص گردد و کار عقب نیفتد. سپس طرح جزءبه‌جز بررسی و پخته و اصلاح شود.
سرهنگ صیاد شیرازی نیز دراینباره با بیان اینکه کلیات طرح‌ها قبلاً تصویب شده و چون برای اولین‌بار است که دو سازمان قرار است به‌طور مستقل عملیات کنند و اگر هر سازمان با نیرو و امکانات خودش اجرا می‌کرد باز هم مشکلی نبود، ولی چون اجرای هریک از طرح‌ها نیاز به امکانات یا نیروی سازمان دیگر دارد، باید در اینجا جزئیات هر طرح بررسی و تصمیم‌گیری شود. پس از طرح این موضوعات کلی، آقای هاشمی از فرمانده نیروی هوایی ارتش خواست تا گزارش خود را بیان کند.(1)
سرهنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی ارتش در گزارشی از وضعیت نیروی هوایی عراق، نیروی هوایی ایران و چگونگی پشتیبانی از عملیات در منطقه فاو گفت که عراق 455 تا 514 هواپیمای شکاری دارد. ارتش عراق از سه پایگاه هوایی خود در جنوب؛ یعنی در مناطق شعیبیه، کوشک و ناصریه می‌تواند با عملیات ما در منطقه فاو مقابله کند. در این سه پایگاه 180 تا 200 هواپیمای شکاری از نوع میگ 19، 21، 23، 25 و نیز سوخوی 7 و 22 و میراژ اف1 دارد که از این پایگاه‌ها می‌تواند روزانه 500 سورتی پرواز در منطقه عملیاتی انجام دهد. در این منطقه همچنین دارای 16 رادار از انواع مختلف است. سایت‌های موشکی ضدهوایی عراق نیز که در منطقه جنوب شناسایی شدهاند عبارت‌اند از: 15 سایت سام2، 12 سایت سام3، 24 سایت سام 6 و نیز توپ‌های ضدهوایی سام7 و سام9. همچنین از 24 سایت شنود عراق، 11 سایت آن در منطقه جنوب است.
سرهنگ صدیق با اشاره به اینکه عراق برتری کامل هوایی دارد و امسال تاکنون حدود 30 هزار سورتی پرواز انجام داده، تأکید کرد عملیاتی که در این منطقه انجام می‌شود احتیاج به پشتیبانی قوی هوایی دارد. وی با اعلام آمار و وضعیت هواپیماهای شکاری ایران، گفت که ما برای پشتیبانی عملیات در منطقه فاو از پایگاه‌های چهارم، پنجم و ششم استفاده خواهیم کرد و طبق هماهنگی با سپاه قرار شده به‌مدت دو روز هر روز 30 سورتی پرواز برون‌مرزی انجام دهیم. وی با ابراز اینکه ما فقط برای دو روز تعهد داده‌ایم افزود که مسلماً عملیاتی به این وسعت نیاز به
1) 1. سند شماره 15055/ پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (14/10/1364، مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16990)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 5 - 2.
پشتیبانی خیلی بیشتری خواهد داشت و ممکن است بتوانیم روزی چند سورتی انجام دهیم، ولی اینها کافی نیست. وی پیش‌بینی کرد که با عبور رزمندگان از اروندرود، دشمن با روزانه 300 تا 400 سورتی پرواز، ضربه خیلی شدیدی به رزمندگان خواهد زد و برای مقابله با هواپیماهای عراقی سیستم موشکی ضدهوایی قوی نیاز است. سرهنگ صدیق گفت اگر هم بتوانیم یکی دو سیستم موشکی هاگ در منطقه مستقر کنیم، حتماً آن را می‌زنند. وی منطقه فاو را ازجهت امکان پشتیبانی هوایی و اجرای عملیات برون‌مرزی مناسب‌تر از منطقه شلمچه اعلام کرد.(1)
از سوی دیگر، در این جلسه با توجه‌به درخواست فرمانده کل سپاه برای مشخص شدن مسئول پشتیبانی هوایی عملیاتِ منطقه فاو و ضرورت هماهنگی واحدهای دفاع هوایی با عملیات‌های هوایی، مقرر شد سرهنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی ارتش در قرارگاه خاتم(ص) مستقر شود و سرهنگ عباس بابایی به‌عنوان نماینده وی، فرماندهی قرارگاه رعد را عهده‌دار شود و پشتیبانی عملیات سپاه پاسداران را انجام دهد.(2)
1
تصویر
ستاد قرارگاه خاتم(ص) در بخش دوم جلسه صبح امروز به چگونگی واگذاری بخشی از تجهیزات مورد نیاز سپاه پاسداران برای اجرای عملیات در منطقه فاو، شامل پلهای پی.ام.پی. و جی‌اس‌پی،(3)
(محمدتقی نوروزی، فرهنگ دفاعی - امنیتی، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های مدیریت (انتشارات سنا)، 1385، ص214)
موشک‌انداز تاو و واحد هلیکوپتری و نیز نیازهای نیروی زمینی ارتش شامل کمپرسی و مین‌روب پرداخت.باتوجه‌به اینکه در جلسه شب گذشته و صبح امروز هرگاه موضوع توپخانه مطرح می‌شد، بحث‌های طولانی درپی داشت که معمولاً با بن‌بست مواجه می‌شد، در ادامه جلسه قرار شد بحث تجهیزات مذکور از ساده‌ترین آنها، یعنی پل (سطحه) پی.ام.پی. آغاز شود. درخواست سپاه برای این عملیات تعداد 200 قطعه پل پی.ام.پی. بود. سرهنگ جلالی وزیر دفاع تعداد سطحه‌های موجود حاضر به کار را 93 سطحه میانی و 12 سطحه ساحلی
1) 2. همان، صص 9 - 6.
2) 3. سند شماره 15058/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (14/10/1364، مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16993)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، ص25.
3) پل شناور پی.ام.پی، پلی است که برای عبور سریع خودروهای چرخ‌دار و شنی‌دار از رودخانه استفاده می‌شود. با استفاده از قطعات متشکل این پل می‌توان طرّاده‌های مختلف که با نیازمندی تجهیزات نظامی از نظر وزن و حجم هماهنگی دارد، ساخت.
اعلام کرد. فرمانده نیروی زمینی ارتش نیاز این نیرو برای عملیاتش را 25 سطحه اعلام کرد که درنهایت، طبق دستور آقای هاشمی مقرر شد ارتش 70 قطعه سطحه دراختیار سپاه پاسداران قرار دهد. همچنین گفته شد 54 قطعه دیگر موجود است که براثر اصابت توپ یا ترکش یا ... خراب شده و نیاز به تعمیر دارد که مقرر شد سطحه‌های سوراخ و خراب دراختیار سپاه قرار گیرد تا با کمک دولت آنهایی که قابل تعمیر است، آماده شود. مسئولیت پیگیری تعمیر این پل‌ها به‌عهده آقای فیروزآبادی معاون نخست‌وزیر گذاشته شد.(1)
علاوه‌براین، سپاه پاسداران تعداد 20 دستگاه پل جی.اس.پی همراه با قایق مربوطه‌اش درخواست کرده بود. فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت 18 دستگاه از این نوع پل داریم که استفاده خاصی نداریم. آقای هاشمی دستور داد که این پل‌ها هم به سپاه واگذار شود.(2)
درخواست دیگر، "موشک‌انداز تاو" به تعداد 40 دستگاه نصب‌شده روی خودرو جیپ و 25 دستگاه نصب‌شده روی نفربر ام113 بود. پس از بررسی مقرر شد 35 دستگاه با جیپ و 15 دستگاه با نفربر همراه با خدمه‌اش برای اجرای عملیات به سپاه واگذار شود. فرمانده نیروی زمینی ارتش تأکید کرد که این تجهیزات بعد از عملیات به ارتش برگردد چون جزء وسایل سازمانی ارتش است. آقای هاشمی دراینباره گفت: «هرچه شما می‌دهید، الآن تحویل قرارگاه می‌دهید و بعد هم قرارگاه به شما تحویل می‌دهد. اگر چیزی از آنها منهدم شد که منهدم شده است.»
درمورد "موشک تاو" مذاکرات طولانی شد. سرهنگ صیاد شیرازی از وجود تعداد کمی مهمات تاو در واحدهای ارتش خبر داد که واگذاری آنها را ناممکن خواند. آقای هاشمی نیز با ذکر اینکه گلوله‌های تاو خیلی محدود است، بر احتیاط و صرفه‌جویی در استفاده از آن تأکید کرد. مسعود حجاریان نیز به تلاش برای ساختن قطعات این موشک و مونتاژ آن اشاره کرد، اما حاضران بر این نظر بودند که ساخت آن طولانی خواهد بود. محسن رضایی هم به اقداماتی که برای خرید و واردات آن انجام می‌شود اشاره و اظهار امیدواری کرد که شاید بتوان حدود 700 تا 1000 موشک ازاین‌طریق به دست آورد. آقای هاشمی نیز گفت: «تاو از آن چیزهایی است که سرنخش به دست امریکایی‌هاست. ... از هر راهی (برای خرید) می‌رویم بالاخره می‌رسد به امریکایی‌ها.» وی با اشاره به اینکه منطقه فاو جایی است که برای مقابله با تانک‌ها و هلیکوپترهای عراقی نیاز به موشک تاو دارد، خطاب به محسن رضایی گفت از روز اول هم که شما درخواست تاو را مطرح کردید، شانس به دست آوردن گلوله تاو را بسیار کم می‌دیدم.
در ادامه بحث‌ها قرار شد ارتش همچنین تعداد 50 موشک‌انداز مالیوتکا و 1000 موشک آن را دراختیار سپاه پاسداران بگذارد.(3)
هوانیروز یا یگان هلیکوپتری و چگونگی همکاری آن با سپاه پاسداران در عملیات فاو موضوع بحث ادامه جلسه بود. دراینباره نیز بحث‌های تخصصی و فنی طولانی به‌خصوص
مشکلاتی که هوانیروز درزمینه قطعات هلیکوپترها و راه‌اندازی آنهایی که آسیب‌دیده مواجه است، انجام شد. ابتدا سرهنگ صیاد شیرازی گزارشی از وضعیت و آمار واحدهای هوانیروز داد و پس از بررسی‌ها، آقای هاشمی تصمیم نهایی را چنین اعلام کرد: «[تیم] هلیکوپتر در کنترل عملیاتی قرارگاه خاتم سپاه قرار گیرد.» سرهنگ صیاد شیرازی نیز دراینباره توضیح داد: «ما یک تیم، یک فرمانده عملیات قوی که حتی خودشان [فرماندهی سپاه] وی را قبول کنند، دراختیارشان می‌گذاریم. آن فرمانده عملیات قوی، تیم عملیات خود را تشکیل می‌دهد. این تیم با فرمانده تیم در کنترل سپاه قرار می‌گیرد، هرگونه مأموریتی و طرحی هست می‌گویند، منتها بایستی چانل اجرایی‌شان را از جایی که باید پشتیبانی شوند و اینها اجازه داده شود که به پایگاه بروند و آنجا آموزش ببینند، اینها را با ما هماهنگ بکنند.» وی افزود: «ما خودِ فرمانده هوانیروز را نیز در کنترل قرارگاه خاتم می‌گذاریم.»
فرمانده کل سپاه نیز برای اطمینان، درمورد چگونگی همکاری تیم هلیکوپتر در عملیات گفت: «این تیم وقتی در کنترل عملیاتی ما باشد دستوراتی که در بعد آموزش، آمادگی و عملیات به آنها می‌دهیم باید عمل کنند. بله، در بعد تعمیرات (با فرمانده نیروی زمینی ارتش) هماهنگی شود، اما در بُعد کاربرد، آموزش، تمرین، به‌کارگیری، سازماندهی و مانورکردن باید در کنترل عملیاتی ما باشند. ما باید به آنها دستور بدهیم.»
در پایان این بحث برخی حاضران ازجمله آقای هاشمی تأکید کردند باتوجه‌به تجربیاتی که از عملیات‌های گذشته داریم، چندان نباید بر کارایی هلیکوپتر در عملیات تکیه کنیم.(1)
تصویر
از سوی دیگر، فرمانده نیروی زمینی ارتش درخواست کرد که برای عبور از مناطق مین‌گذاری‌شده و نیز انتقال نیرو و مهمات و تجهیزات تعدادی مین‌روب و تعدادی کمپرسی دراختیار این نیرو قرار گیرد. محمد فروزنده فرمانده قرارگاه مهندسی جنگ، توضیح داد: مین‌کوب‌ها و مین‌روب‌ها یک نوع بولدوزر است که به تعداد خیلی کمی تهیه شده و در سپاه است. آقای هاشمی دراین‌زمینه به آقای فروزنده دستور داد که آنچه موجود هست و آنچه قابل آماده‌شدن است از سپاه بگیرد و تحویل نیروی زمینی ارتش دهد.
آقای فیروزآبادی معاون نخست‌وزیر، درباره کمپرسی گفت: «الآن کمپرسی‌های (اعزامی) دولتی حدود 600 تا شده و در کنارش 324 دستگاه دیگر، اگر نیروی زمینی نیاز دارد از کمپرسی‌های دولتی که رسیده در منطقه
1) 7. سند شماره 15055/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 56 - 15.
دراختیارش می‌گذاریم. برای کمپرسی‌های مردمی هم یک بسیج وسیع‌تری شده، اداره راهنمایی و رانندگی و حتی پاسگاه‌های ژاندارمری موظف شدند که با کمک پلیس‌راه کمپرسی‌های مردمی را به جبهه بفرستند. ... می‌توانیم نیازمندی‌های مهندسی و نیروی زمینی را از کمپرسی‌های دولتی و مردمی تأمین کنیم.» محمد فروزنده دراینباره توضیح داد که باتوجه‌به اینکه کمپرسی‌های مردمی فقط 15 روز مأمور می‌شوند، باید از کمپرسی‌های دولتی دراختیار نیروی زمین بگذاریم که به‌دلیل اشتغال آنها به کار مهندسی، محدودیت داریم.
دراین‌زمینه آقای هاشمی دستور داد که با قید احتیاج و صرفه‌جویی و به شرط اینکه نخوابانند، طبق نیاز روزانه از کمپرسی‌های دولتی برای رفع نیازهای نیروی زمینی ارتش استفاده شود.(1)
1
ستاد قرارگاه خاتم(ص) در بخش سوم جلسه صبح امروز خود با تأکید بر اجرای طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش در مناطق فاو و شلمچه به مشکل‌ترین مسئله این طرح‌ها؛ یعنی چگونگی تأمین توپ‌های دوربرد مورد نیاز آنها پرداخت و سرانجام تصمیم به تشکیل گروهی ویژه برای بررسی تخصصی و میدانی این مسئله گرفت تا این گروه حداکثر در مدت یک هفته چگونگی تقسیم توپ‌های موجود را میان این دو طرح پیشنهاد کند.
آقای هاشمی در آغاز طرح موضوع توپخانه با یادآوری مباحث شب گذشته، چهار پیشنهاد مطرح کرد: 1. بهترین وضعیت این است که هر دو طرح عملیاتی نیروی زمینی ارتش و سپاه به‌صورت دو عملیات اصلی اجرا شود. 2. باتوجه‌به اهمیت طرح عملیاتی فاو که دیروز و امروز مطرح شد، این طرح را اصلی قرار بدهیم و با این فرض، درمورد عملیات در شلمچه تصمیم‌گیری شود که مثلاً دیرتر شروع شود یا نیازهای عملیات فاو ازجمله توپخانه را در اولویت قرار دهیم و همه چیز این طرح را تکمیل کنیم و طرح شلمچه را در سایه طرح فاو تنظیم کنیم. 3. در دو محور ام‌الرصاص به‌طرف زبیر و فاو عملیات کنیم و نیروهایی که قرار است در شلمچه و کوشک عمل کنند، هدایت کنیم به این طرف و هریک از دو محور مذکور موفق بود، فشار را در آن محور متمرکز کنیم و ادامه بدهیم. 4. برای تأمین توپ‌های مورد نیاز فاو، عملیات در دو محور کوشک و ام‌الرصاص فقط در حد تظاهر به تک باشد. آقای هاشمی با طرح این پیشنهادها از حاضران خواست که نظرشان را بیان کنند.(2)
آیت‌الله خامنه‌ای: من دیشب یک قدری فکر کردم به نظرم رسید طرح باید تا حالا مسجل و مشخص می‌شد، یعنی ما روی طرح هیچ بحثی و تردیدی نداشته باشیم. این بحث‌هایی که دیروز و دیشب اینجا مطرح بود حرف‌هایی بود که مناسب سه ماه پیش بود. الآن ما سه هفته دیگر منتظر عملیات هستیم، حالا ما تردید کنیم که آیا فاو را عمل بکنیم یا نکنیم، بعد از آنکه چهار ماه، پنج ماه اینها روی این کار کردند، یا همین‌طور آن طرحی را که نیروی زمینی دارد مطرح می‌کند. به‌نظر من
منطقی است ما این دو طرح را که آقایان خودشان پیشنهاد می‌کنند، این را به‌طور قطع و مسجل قبول بکنیم، یعنی همان فرض اول شما. ما فاو را به‌خاطر حالا اولویت‌هایی که مجموعاً چه ازنظر سیاسی و غیره دارد و احتمال موفقیت بیشتری که از ام‌الرصاص حتی دارد، ... این را به‌طور قطع به سپاه دستور داده می‌شود که این کار را بکند. نیروی زمینی هم خودش مبتکر طرح شلمچه است، آن را هم بگوییم اقدام بکند. البته هرکدام موظف هستند در کنار این، یک‌طرح یدکی هم داشته باشند که ما روی طرح یدکی‌شان خیلی وسواس به خرج نمی‌دهیم. ناگزیر وقتی یک طرح اصلی دارند، یک طرح یدکی هم باید داشته باشند که اگر مشکلی برخورد کرد بتوانند آنجا امکاناتشان را مصرف کنند به‌کلی دستاورد پوچ نشود. لیکن این دو طرح اصلی، یعنی طرح فاو و طرح شلمچه را ما به هر دو مأموریت بدهیم. ولی تنها مشکلی که شما اینجا دارید، مسئله توپخانه است. توپخانه را هم یک طوری حل کنید. اگر فرض کنیم توپخانه تأثیر تعیین‌کننده‌ای دارد، عملیات را دو هفته عقب بیندازیم به قیمت اینکه توپخانه را یک مقدار بیشتر تأمین بکنیم. می‌شود از خطوط پدافندی جمع کنیم. ...(1)
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه خطاب به آقای هاشمی گفت که اگر درمورد فاو به تصمیم رسیده‌اید و دستور داده شده، دیگر بحثی ندارد. البته بحث روی جزئیات طرح و اصلاح جزئیات اشکالی ندارد، لیکن قطعاً عمل بشود. وقتی محسن رضایی گفت که طرح عملیات شلمچه هم دستور داده شده است، آیت‌الله خامنه‌ای گفت: «شلمچه هم بشود. یکی از اصولی که از اول برای ما امیدبخش در این عملیات بوده، این است که دو عملیات همزمان دارد شروع می‌شود و ما قبلاً چنین کاری نداشتیم. ما متأسفانه همیشه متمرکز شدیم و دشمن را هم متمرکز کردیم و همه امکانات دشمن یکجا طرف ما شده، ما حالا دشمن را باید تقسیم بکنیم، این هم خوب است. و این فاصله هرچه بیشتر باشد، از این جهت بهتر است، یعنی اگر برای ما مشکل است که از امکانات دوتا عملیات پشتیبانی کنیم، برای دشمن هم همین اشکال وجود دارد و دشمن با تانک تی72 و هواپیماهایش، با آتش توپخانه‌اش تا حالا خیلی به ما ضربه زده، ما اگر دشمن را تقسیم کردیم، کاملاً توانایی دشمن سقوط می‌کند. بنابراین جدا بودن، دوربودن، از هم چیز بدی هم نیست، بلکه چیز خوبی هم هست. اینها شلمچه و فاو را هم عمل بکنند و ازلحاظ زمان عملیات این‌طور که احساس کردم، مثل اینکه آقایان زیاد مشکلی ندارند و خیلی باهم ناهماهنگ نیستند. فقط تنها مشکل ما، آتش توپخانه است، من فکر نمی‌کنم که نشود کاری کرد. اگر مهمات کم داریم، به یک شکل استثنایی به‌هرحال باید مهمات را برسانیم، اگر چنانچه مشکل ما در [مهمات توپ] 155 است، [اگر] قابل گسترش باشد، شیفت‌ها [ی تولید] را زیاد کنند و مثلاً 130ها را تبدیل به 155 بکنند، سریعاً مشغول کار بشوند و مثلاً از صنایع دفاع یک مقداری کمک بگیریم و این کار را هم انجام دهیم، من تصور می‌کنم از این نقطه شروع کنیم و از نقطه قبول هر دو عملیات پیش برویم و اینکه حالا توپخانه‌ها را ما چگونه تقسیم بکنیم.»(2)
سرهنگ صیاد شیرازی در ادامه ضمن اظهار نارضایتی از توقف بحث درمورد طرح‌های عملیاتی و با بیان تجربه‌ای از عملیات خیبر، گفت: «این را باید در تاریخ جلسات ثبت کنیم که این ستاد با ابهام و با اشکال کامل به‌نحوه موفقیت عملیات، دارد در اجرای آن می‌رود.» وی در ادامه با بیان این اعتقاد که عملیات باید در هر دو محور اجرا شود، پیشنهاد کرد که با تغییر منطقه مانور از فاو به ام‌الرصاص، کاری کنیم که اتکای سپاه به امکانات ارتش کمتر شود.(1)
محسن رضایی نیز با اظهار اینکه طرح‌ها دیشب و امروز مرور و بررسی شد، همه برادران ارتش و سپاه گفتند که طرح فاو دارای هدف مستقل و روشنی است و طرح شلمچه را می‌توان به‌عنوان یک تلاش پشتیبانی تلقی کرد و تأیید نظر سرهنگ سهرابی درمورد اینکه اینها کلیات طرح مانور است، گفت برای بررسی طرح‌های جزءبهجزء برادران به منطقه عملیات بیایند تا برادرانی که قرار است عمل کنند، جزئیات را توضیح دهند. وی با ابراز نگرانی از تأخیر در کارها که موجب مشکلاتی در اجرای عملیات می‌شود، از آقای هاشمی خواست که هرچه سریع‌تر کلیات طرح را تأیید کند و امکانات لازم برای اجرا دراختیار سپاه قرار گیرد تا اجرای به‌موقع عملیات میسّر گردد. وی افزود حتی اگر از ادامه بررسی‌ها این نتیجه حاصل شد که طرح عملیات شلمچه اصلی است و امکانات باید به ارتش برگردد، طی 48 ساعت همه امکانات گرفته‌شده را تقدیم برادران ارتش می‌کنیم.(2)
با مشخص‌شدن وضعیت طرح‌های عملیاتی و تأیید کلیات دو طرح اصلی و تأکید بر اجرای هر دو و نیز مشخص شدن اینکه مسئله اصلی باقیمانده چگونگی تقسیم توپ‌های موجود میان این دو طرح است، پیشنهادهایی برای حل این مسئله بیان شد. آقای روحانی پیشنهاد کرد که اولاً برآوردها تعدیل شود و ثانیاً بخشی از توپ‌های مستقر در خطوط پدافندی ارتش آزاد شود و دراختیار این طرح‌ها قرار گیرد. آیت‌الله خامنه‌ای نیز ضمن تأیید این پیشنهاد، گفت که اجرای دو عملیات بزرگ به‌طور همزمان، خود موجب تقسیم توان دشمن می‌شود و هریک از این دو عملیات در عمل پشتیبانی دیگری محسوب می‌شود و همین کاهش نیاز به توپخانه را نسبت به زمانی‌که فقط یک عملیات اجرا شود، در پی دارد. آقای هاشمی نیز ضمن تأیید این نظر، پیشنهاد کرد برای اینکه تعدیل‌ها و تعیین نیازها از روی حساب و کارشناسی باشد، برای این کار یک گروه کارشناسی تشکیل شود.
سرانجام پیشنهاد فرمانده عالی جنگ برای تشکیل یک گروه کارشناسی پذیرفته شد. به پیشنهاد رئیس شورای عالی دفاع نیز آقای روحانی (رئیس ستاد قرارگاه خاتم(ص)) مسئولیت این گروه را عهده‌دار شد. فرمانده کل سپاه نیز غلامعلی رشید (معاون عملیات فرمانده کل سپاه) و حسن شفیع‌زاده (فرمانده توپخانه سپاه پاسداران) را به‌عنوان کارشناسان سپاه در این گروه معرفی کرد. سرهنگ صیاد شیرازی هم سرهنگ جاودانی و فرمانده یکی از گروه‌های توپخانه نیروی زمینی ارتش را برای این کار معرفی کرد. وظایف این گروه چنین تعیین شد:
"شناسایی توپ‌های موجود؛ بررسی امکان برداشت تعدادی از توپ‌های مستقر در خطوط پدافندی؛ شناسایی توپ‌های خرابی که قابلیت تعمیر فوری دارند؛ بررسی نیازهای طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش؛ بررسی وضعیت مهمات توپخانه و چگونگی سازماندهی توپ‌ها باتوجه‌به وضعیت مهمات." آقای هاشمی تأکید کرد که این گروه از هم‌اکنون کار خود را شروع کند و حداکثر تا یک هفته دیگر پیشنهادهای خود را اعلام نماید.(1)
علاوه‌براین، باتوجه‌به نیاز سپاه پاسداران به خمپاره‌انداز120 میلی‌متری و نیز مینی‌کاتیوشا برای اجرای عملیات در فاو، مقرر شد که گروه کارشناسی مذکور وضعیت این دو سلاح و امکان واگذاری تعدادی از آنها را به سپاه بررسی کند.
از سوی دیگر، آقای هاشمی با مطرح کردن موضوع 4000 نیروی بسیجی که نیروی زمینی ارتش برای ادغام در گردان‌های مأمور به عملیات در منطقه شلمچه درخواست کرده است، از فرمانده کل سپاه خواست که اقدامات لازم در این زمینه انجام شود. محسن رضایی که از چنین ادغام‌هایی سابقه موفقی در ذهن ندارد، گفت بسیجی‌ها وقتی از یکی از لشکرهای سپاه به لشکر دیگر مأمور می‌شوند، می‌گویند ما باید به لشکر خودمان برویم. آقای هاشمی دراینباره به محسن رضایی گفت: «البته اگر لازم بود شما خودتان باید [بسیجی‌ها را برای مأموریت در ارتش] توجیه کنید.» و تأکید کرد که ظرف یک هفته این تعداد نیروی درخواستی به نیروی زمینی ارتش مأمور شوند.(2)
1
در آخرین بخش از جلسه امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) زمان آمادگی سپاه پاسداران و ارتش برای اجرای عملیات گسترده مشخص شد، طرح‌های فریب و چگونگی غافلگیر کردن دشمن بررسی و بر جلوگیری از اقداماتی که موجب هشیاری دشمن می‌شود تأکید گردید.
برای مشخص شدن زمان مناسبِ اجرای عملیات‌های سپاه پاسداران و ارتش، در جلسه ستاد قرارگاه خاتم(ص) چند عامل در نظر گرفته شد: میزان آمادگی نیروها و تجهیزات لازم برای عملیات؛ آماده‌شدن منطقه عملیات؛ امکان غافلگیری دشمن؛ وضعیت نور ماه و ضرورت تاریکی هوا در نیمه اول شب عملیات برای عبور رزمندگان از اروندرود و نیز عملیات نیروی دریایی در خلیج‌فارس؛ نزدیکی دهه فجر و تأثیر سیاسی و اجتماعی یک عملیات پیروز در این ایام؛ نزدیک شدن به عید نوروز و لزوم اجرای عملیات با فاصلة بیشتری از آن تا تشییع جنازه شهیدان عملیات در ایام عید واقع نشود.
با در نظر گرفتن عوامل مذکور و نیز سفر قریب‌الوقوع رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به پاکستان و چند کشور افریقایی و همچنین سفر یک هیئت روسی در روزهای آتی به ایران و تأثیری که این دو سفر می‌تواند در غافل شدن عراق از عملیات داشته باشد، آقای هاشمی اول تا پنجم بهمن‌ماه را زمان اعلام آمادگی برای عملیات مشخص کرد و با تأکید بر اینکه زمانی نهایی اعلام آمادگی پنجم بهمن است، زمان اجرای عملیات را نیز دو تا پنج روز بعد از آن اعلام کرد.(3)
اقدامات و طرح‌های عملیاتی که با جلب نظر فرماندهان عراقی بتواند آنان را از توجه به مناطق عملیات اصلی ایران منحرف کند، از دیگر مباحث جلسه امروز بود. حاضران برای نیل به این هدف بر اجرای عملیاتی جدی و قوی تأکید دارند. آقای هاشمی هم گفت فقط اجرای عملیاتی همزمان با عملیات اصلی منظور نیست، الآن هم باید کاری کنیم که دشمن مطمئن نشود همه عملیات‌های اصلی‌مان در جنوب است. فرماندهان ارتش منطقه فکه را برای اجرای طرح فریب مناسب خواندند و دلیل آن را حساسیت و افزایش فعالیت‌های ارتش عراق در این منطقه اعلام کردند. از سوی دیگر، آقای روحانی هشدار داد که نکند تحرکات عراقی‌ها در فکه طرحی برای فریب ما باشد. فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت: «ما در حد یک تیپ پیاده و دو گردان تانک می‌توانیم تحرکاتی در منطقه عین‌خوش یا فکه داشته باشیم.»
آقای هاشمی پیشنهاد کرد که سپاه و ارتش با هماهنگی و استفاده از یگان‌هایی که در عملیات آتی مأموریتی ندارند، تحرکاتی به‌سمت شمال انجام دهند. سرهنگ شیرازی چنین اقدامی را سبب عقب افتادن از عملیات اصلی خواند و محسن رضایی گفت تجمع و تحرک نیروها در هر منطقه، بمباران دشمن را در پی دارد.
فرمانده کل سپاه گفت: «ما الآن دو طرح فریب داریم اجرا می‌کنیم: یکی سومار است که قرارگاهش را زده‌ایم و شناسایی هم شروع شده است. یک طرح فریب هم در عملیات آینده داریم در منطقه هور که از الآن آماده‌اش می‌کنیم. دشمن به‌طور جدی و با توان عظیمی دارد آنجا را بمباران می‌کند و تلفات زیادی هم می‌گیرد.» محسن رضایی بر ضرورت اجرای عملیات فریب در منطقه فکه و میشداغ به‌همت برادران ارتش تأکید و آن را مهم و مؤثر اعلام کرد. وی پیشنهاد کرد که ستاد مشترک ارتش هم عملیاتی طراحی کند و به تصویب آقای هاشمی برساند تا به نیروی زمینی ابلاغ شود و برادران نیروی زمینی بروند روی آن کار کنند. آیت‌الله خامنه‌ای و آقای هاشمی این پیشنهاد را طرح مناسبی درجهت فریب دشمن خواندند و آقای هاشمی از سرهنگ سهرابی خواست یک طرح عملیاتی در ستاد مشترک طراحی و از کانال اداری ارسال و نظرخواهی شود. آقای هاشمی این اقدام را یک فریب واقعی خواند.(1)
هشیار شدن دشمن به‌دلیل بی‌توجهی در فعالیت‌های غیرنظامی یا برانگیخته شدن حساسیت عراقی‌ها به‌سبب بی‌دقتی در گفتارها و اقدامات تبلیغاتی موضوع دیگری بود که در این جلسه مطرح گردید. به این لحاظ تأکید شد که از اعلام آمادگی به پزشکان، بیمارستان‌ها، خبرنگاران و... پرهیز و تدبیرهای مناسبی دراین‌زمینه‌ها اندیشیده شود. ازجمله تدبیرهای سپاه پاسداران دراین‌خصوص، شناسایی پزشکان مطمئن در هر استان و گروه‌بندی و تعیین سرگروه برای هریک و اطلاع به وی در زمان مقتضی بود. همچنین مقرر شد قبل از شروع عملیات‌ها و در شروع آن از فیلم‌برداران و عکاسان داخلی سازمان ارتش و سپاه پاسداران استفاده شود.
موضوع دیگر، عملیات روانی و فعالیت‌های تبلیغی فریب‌دهندة دشمن بود. پیشنهادهای متعددی برای ایجاد تزلزل در جبهه دشمن مطرح گردید: آیت‌الله خامنه‌ای گفت که وقتی ما قوی
1) 17. سند شماره 15058/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 12 - 8.
هستیم به زبان صلح‌جویانه و صلح‌خواهانه صحبت کنیم چون موجب تزلزل در جبهه دشمن می‌شود. علی شمخانی استفاده تبلیغاتی از نیروهای پناهنده عراقی را ازجنبه ترغیب نیروهای دیگر به پناهندگی و نیز ایجاد شک و بدبینی به نیروها در سازمان حفاظت عراق و اصطکاکی که میان نیروهای دشمن پدید می آورد، اقدامی مفید خواند. کمال خرازی (مسئول تبلیغات جبهه و جنگ) نیز گفت که کمیسیونی درزمینه عملیات روانی فعال است، نمایندگان ارتش و سپاه نیز عضو آن هستند و ازجمله اجرای عملیات روانی با استفاده از رادیوی برون‌مرزی انجام می‌شود. علی شمخانی همچنین بهره‌گیری از اوضاع سیاسی و دیپلماسی و تبلیغات برون‌مرزی را مفید خواند و پیشنهاد اجرای یک تهاجم دیپلماتیک را داد به این ترتیب که مسئولان سیاسی کشور با انتشار بیانیه یا ارسال نامه برای دولت ها یا صحبت برای سفیران کشورها، مطرح کنند که اگر قرار است ما عملیات نکنیم پس یک فکری برای صدام و آن خواسته‌هایی که ما اعلام کرده‌ایم بکنید. وی افزود که چنین اقداماتی موجب سستی در جبهه دشمن خواهد شد.
از سوی دیگر، آقای هاشمی گفت: «درمورد تبلیغات تا پیش از شروع عملیات همین آهنگی که از اول شروع کردیم، یعنی آهنگ آمادگی را بیشتر کنیم و احتمال خطر در خلیج فارس و امثال اینها که مطرح کردیم باید باشد.» وی تأکید کرد که در تبلیغات و صحبت‌ها به‌کلی نباید "حملة نهایی" و "ضربة قاطع" و چنین چیزهایی را مطرح کنیم. کمال خرازی نیز گفت که به همه رسانه‌ها ابلاغ شده از به کار بردن "حمله نهایی" و چنین اصطلاحاتی پرهیز کنند.(1)
در پایان این جلسه مقرر شد که آقای هاشمی روز جمعه آینده با حضور در جبهة جنوب، مباحث عملیاتی را پیگیری کند و همچنین با مشخص شدن نظر گروه کارشناسی، درمورد تقسیم توپ‌ها تصمیم‌گیری شود. آقای هاشمی به فرماندهان ارتش و سپاه تأکید کرد که قبل از روز جمعه فرماندهان ارتش با حضور در قرارگاه عملیاتی سپاه با طرح مانور سپاه آشنا شوند و فرماندهان سپاه نیز با حضور در قرارگاه عملیاتی ارتش با طرح مانور ارتش آشنا شوند تا در جلسه روز جمعه ابهامی در این موارد باقی نمانده باشد.(2)
1
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بخشی از تصمیم‌هایی را که درباره واگذاری نیرو یا تجهیزات از سپاه پاسداران به نیروی زمینی ارتش و بالعکس در جلسه‌های روز گذشته و امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) گرفته شده است، امروز در چهار نامة جداگانه ابلاغ کرد:(3)
نامه آقای هاشمی به فرمانده کل سپاه برای واگذاری نیروی بسیجی به ارتش: «مقتضی است مقرر فرمایید نیرویی به استعداد 40 گروهان (4000 نفر) از بسیج، حتی‌المقدور از میان افراد
1) 18. سند شماره 15058/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 20 - 12.
2) 19. سند شماره 15058/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص35.
3) گفتنی است که تاریخ مندرج در بالای هر چهار نامه 15/10/1364 است، اما به‌دلیل اینکه این نامه‌ها در 14/10/1364 به امضای آقای هاشمی رسیده، در روزشمار امروز آمده است. این نامه‌ها در سربرگ "مجلس شورای اسلامی - دفتر رئیس" درج شده است.
اعزام مجدد، ظرف یک هفته از این تاریخ جهت اجرای مأموریت واگذارشده به نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران دراختیار این نیرو قرار گیرد.»(1)
نامه آقای هاشمی به فرمانده نیروی زمینی ارتش برای واگذاری ادوات به سپاه پاسداران: «به: فرماندهی محترم نزاجا سرکار سرهنگ صیاد شیرازی؛ از: فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)؛ موضوع: واگذاری ادوات. مقتضی است مقرر فرمایید اقلام زیر همراه با مهمات مذکوره جهت اجرای مأموریت‌های واگذارشده به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ظرف یک هفته از این تاریخ با تجهیزات کامل ازطریق برادر علی عساکره مسئول ادوات سپاه به این نهاد مأمور گردد:
موشک‌انداز تاو (محمول بر خودروی جیپ) 35 قبضه با خدمه مربوطه
موشک‌انداز تاو (محمول بر نفربر ام 113) 15 قبضه با خدمه مربوطه
موشک‌انداز مالیوتکا (ساکر) 60 قبضه
موشک مالیوتکا 1000 موشک»(2)
نامه آقای هاشمی به فرمانده نیروی زمینی ارتش درباره تأمین شناور مورد نیاز سپاه پاسداران: «مقتضی است مقرر فرمایید اقلام زیر جهت اجرای مأموریت‌های واگذارشده به سپاه پاسداران ظرف یک هفته از این تاریخ دراختیار برادر احمدپور مسئول واحد تدارکات و لجستیک سپاه قرار گیرد:
جی.اس.پی. با قایق مربوطه 20 دستگاه
سطحه پل پی.ام.پی 70 دستگاه
درضمن لازم است با همکاری برادر فروزنده فرمانده محترم قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) اقدامات عاجل را درخصوص تعمیرات سطحه‌های پی.ام.پی. ناقص و تحویل آنها به سپاه به عمل آورید.»(3)
نامه آقای هاشمی به فرمانده نیروی زمینی ارتش برای تأمین هلیکوپتر: «مقتضی است ظرف یک هفته از این تاریخ فرمانده گروه هوانیروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) را با مشورت فرمانده محترم کل سپاه برادر محسن رضایی، تعیین و همراه با تیم مربوط جهت تأمین نیازمندی‌های هلیکوپتری سپاه برای اجرای مأموریت‌های واگذارشده، تحت کنترل عملیاتی این نهاد قرار دهید.»(4)
1
واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلا نتایج بررسی‌هایی را که از فعالیت‌ها و تحرکات ارتش عراق در دورة زمانی 18 آذر تا 14 دی 1364 در غرب اروندرود انجام شده به شرح زیر اعلام کرده است:
· آتش زدن چولان‌های جلو خط به‌منظور ایجاد دید کافی برای نیروهای در خط و از بین بردن پوشش چولانی به‌منظور جلوگیری از استفاده رزمندگان هنگام نفوذ.
1) 20. سند شماره 439909 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم(ص) به فرماندهی کل سپاه، 15/10/1364.
2) 21. سند شماره 439910 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم(ص) به فرماندهی نزاجا، 15/10/1364.
3) 22. سند شماره 439911 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم(ص) به فرماندهی نزاجا، 15/10/1364.
4) 23. سند شماره 439912 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم(ص) به فرماندهی نزاجا، 15/10/1364.
· ایجاد موانع جدید در نقاطی که موانع کمتری بوده یا موانع فرسوده شده و نیز بازبینی موانع برای اطمینان از استحکام آنها.
· ترمیم سنگرهای نگهبانی، جنگ‌افزار، اجتماعی و تبدیل سنگرهای قبلی به سنگرهای بتونی.
· تخریب سدبند‌های قدیمی و سدبند‌های جدید.
· حضور فرماندهان دشمن در خطوط مقدم غرب اروند برای بازدید و دادن روحیه جنگی به نیروهای در خط.
افزایش آتش توپخانه دشمن نسبت به دوره قبل به‌دلیل تشدید فعالیت‌های مهندسی خودی در منطقه و کشف دکل‌های جدید دیدبانی خودی در داخل نخلستان.
فعالیت نیروی زرهی دشمن نسبت به دوره قبل افزایش نداشته بجز اینکه برای انهدام دکل‌های خودی در نخلستان، چند تانک در جلو تأسیسات نفتی فاو در کنار اروند و اسکله چهارچراغ مستقر کرده است.
فعالیت‌های مهندسی دشمن در طول دوره احداث، توسعه و ترمیم شبکه راه‌های و جاده‌ها و استحکامات بوده که به نظر می‌رسد رو به اتمام است.
فعالیت و جابه‌جایی خودروهای مختلف در منطقه با این هدف‌ها انجام شده است: پشتیبانی تدارکاتی و خدماتی خطوط دفاعی و افزایش توان دفاعی؛ نقل‌وانتقال تجهیزات مهندسی؛ نقل‌وانتقال تجهیزات نظامی؛ انتقال نیرو از خطوط دفاعی به عقب و برعکس؛ انتقال فرماندهان برای بازدید از خطوط دفاعی.
فعالیت هوایی دشمن با استفاده از هواپیما و هلیکوپتر برای شناسایی، عکس‌برداری، تأمین هوایی. گفتنی است که به‌دلیل وجود پایگاه هوایی شعیبیه در نزدیکی این منطقه عموماً پرواز هواپیماهای دشمن برای اجرای مأموریت در عمق خاک ایران و منطقه خلیج فارس از این منطقه انجام می‌شود.
فعالیت‌های دریایی دشمن در این دوره با چنین هدف‌هایی انجام شده است: گشتی شناسایی و رزمی در خور عبدالله؛ بهره‌برداری اقتصادی از خور عبدالله توسط شناورهای تجاری؛ اقدام کشتی‌های لایروب به جمع‌آوری گل‌ولای از کف خور عبدالله؛ انجام عملیات‌های گشتی و شناسایی توسط نیروهای غواص برای کسب اطلاعات از وضعیت خودی و تلاش برای گرفتن اسیر از نیروهای خودی.
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا در پایان گزارشِ نتایج فعالیت‌های دشمن، حساسیت ارتش عراق درمورد بخش‌های مختلف منطقه اروندرود را چنین درجه‌بندی کرده است: 1. منطقه ام‌الرصاص. 2. خسروآباد تا سیبه عراق. 3. منطقه فاو.(1)
1) 24. سند شماره 1163 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، خلاصه وضعیت دشمن، شماره2، 17/10/1364.
1
قرارگاه یونس1(1)امروز در گزارشی به قرارگاه نوح، اقدامات آماده‌سازی زمینة اجرای عملیات روی اسکلة العمیه را اعلام کرد. در این گزارش به تقسیم‌بندی نیروها برای گذراندن دوره‌های آموزشی و انواع آموزش‌های دوره‌های 34 تا 40 روزه نیروها اشاره شده است ازجمله: آموزش‌های غواصی، شنای سطح آب، شنای در عمق، عبور از راپل، سکانی، انواع آرایش نظامی با قایق، تاکتیک‌های رزمی شناورها، شنا با راپل با عبور از مانع تا ارتفاع 12 متر و شیب 90 درجه، پرش از ارتفاع، آموزش تک‌های مختلف، تمرین حمله تلفیقی غواصان با نیروهای قایق‌سوار، انواع تمرین‌ها در آبهای آزاد ازجمله بین دو جزیره خارک و خارکو در مواقع مختلف جزرومد و... . در ادامه گزارش، شناسایی‌های متعددی که در زمان‌های مختلف به‌همت نیروهای غواص و نیز با استفاده از قایق کانو انجام شده و همچنان ادامه دارد، تشریح شده است. درباره اقدامات مهندسی ازجمله میله‌کوبی، جاده‌سازی، پدسازی کناره‌ها در این گزارش آمده که هنوز اقدامات لازم انجام نشده و از فرماندهی قرارگاه نوح خواستار پیگیری دراین‌زمینه شده است.
در بخش دیگر این گزارش درمورد ساخت و آزمایش نردبان‌های آلومینیمی آمده است: «دررابطهبا طرح تصرف هدف‌های مورد نظر، نردبان‌هایی پیشنهاد شده بود که با همکاری ستاد پشتیبانی جنگِ بنیاد مستضعفان نمونه‌هایی از آن به اجرا درآمد و در منطقه آزمایش شد که نتیجه مطلوب بود و برنامه ساخت آن به بنیاد ابلاغ شد.»
در گزارش قرارگاه یونس1 درباره اقدامات دشمن در محدوده این قرارگاه چنین آمده است: «در مدت 13 الی 20 ربیع‌الثانی [5 تا 12 دی 1364] که وضعیت جوّی دریا نامناسب بود و شناورها و نیروهای خودی در دریا حضور نداشتند، دشمن فعالیت‌هایی روی چهارپایه بهمنشیر انجام داده است؛ بدین‌صورت که به‌وسیله اره‌برقی سطح سکو را مسطح کرده و میله‌ها و مقر کپسول‌های بویه و خود میله چراغ دریایی را که روی سکو بوده از مقطع جدا ساخته و سطح چهارپایه را پاک کرده است و این در شرایطی بوده که هیچ‌کدام از رادارهای منطقه حرکتی را به‌طرف چهارپایه ثبت نکرده‌اند و این ابهام وجود دارد که چرا دشمن با استفاده از اره‌برقی تمام چهارپایه را منهدم نکرده است درصورتیکه استفاده از چهارپایه نیز ازطرف دشمن بعید به نظر می‌رسد. لازم به ذکر است که در این مدت گذشته گشت و کنترل خور عبدالله تا سکوها و اطراف سکو به‌وسیله هلیکوپتر زیاد شده است. تقریباً در یک هفته گذشته، هر شب تعدادی شناور در خور عبدالله درحال حرکت دیده شدهاند.»(2)
1) قرارگاه یونس1 قرارگاه تحت امر قرارگاه نوح بود که برای اجرای عملیات روی اسکله العمیه تشکیل شده بود. برای آماده‌سازی اجرای این عملیات تعداد 400 نفر از نیروهای ناو تیپ کوثر و ناو تیپ امیرالمؤمنین(ع) زیر امر قرارگاه یونس1 قرار گرفتند. این عملیات که قرار بود همزمان با اجرای عملیات در منطقه فاو اجرا شود، عملی نشد. سرانجام عملیات روی اسکله العمیه در 10 شهریور 1365 با همت لشکر14 امام حسین(ع) با نام عملیات کربلای3 به اجرا درآمد.
2) 25. سند شماره 11434 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش قرارگاه یونس1 به قرارگاه نوح، 14/10/1364.
1
هواپیماهای عراقی امروز جزیره خارک، جزایر مجنون و پادگان بانه را بمباران و به چند شهر تجاوز کردند.
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، بعدازظهر امروز (14دی) همزمان با لرزشی شدید در شهر بوشهر، 2 هواپیمای میگ25 عراقی با تجاوز به حریم هوایی خارک، 4 بمب به‌سوی این جزیره پرتاب کردند که تلفات و خسارتی نداشت. به گفته یک مقام استانداری بوشهر، حمله در ساعت 14:17 انجام شده و بمب‌ها به قسمت خاکی جزیره و اطراف تپه‌های امامزاده میرمحمد خارک اصابت کرده است.(1)
واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه اعلام کرد در ساعت‌های 14:11 و 14:17 روز 14/10/1364، تعداد 6 هواپیمای دشمن با تجاوز به منطقه جزایر مجنون اقدام به شناسایی و بمباران این منطقه کردند.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین گزارش داد: «ساعت 16:30 روز شنبه (14 دی)، 4 هواپیمای عراقی با پرتاب 10 راکت پادگان بانه و حومه آن را هدف حمله خود قرار دادند که 4 تن شهید و 7 تن مجروح شدند. هواپیماهای عراقی روز 12 دی نیز 7 راکت به اطراف پادگان بانه و دامنه قلّه اربابا شلیک کردند که 3 منزل مسکونی ویران شد و 2 تن مجروح شدند. گفتنی است درپی بمباران شهر مرزی مریوان، 50 درصد مردم بانه نیز این شهر را ترک کردند و با تجاوز مجدد امروز به شهر بانه، 90 درصد مردم این شهر با استفاده از مینی‌بوس‌هایی که فرمانداری به این کار اختصاص داد، به روستاهای اطراف بانه مهاجرت کردند.»(3)
وزارت اطلاعات نیز اعلام کرد که هواپیماهای عراقی روز 14 دی، 5 بار به دهلران و 2 بار به ایلام تجاوز کردند و دیوار صوتی را برفراز این شهرها شکستند. هواپیماهای عراقی همچنین به ارومیه تجاوز کردند که با مقابلة آتش سلاح‌های دفاع هوایی گریختند.(4)
از سوی دیگر، فرماندهی نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه خود (شماره 2073)، درباره حملات هوایی امروز چنین ادعا کرده است.
ساعت 13:40، هواپیماهای ما حمله موفقیت‌آمیزی علیه تأسیسات جزیره خارک اجرا کردند و هدف‌های خود را به آتش کشیدند.
ساعت 14:15، هواپیماهای ما حمله نابودکنندهای علیه پادگان بانه انجام دادند و نیروها و تأسیسات و مهمات آن را درهم کوبیدند.
در طول امروز، هواپیماهای ما علیه مواضع و تجمعات افراد دشمن در بخش‌های عملیاتی سپاه‌های یکم، سوم و هفتم حمله کرده و با اجرای 84 مأموریت جنگی، افراد، مواضع، مهمات و خودروهای دشمن را منهدم کردند.(5)
1) 26. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 291، 15/10/1364، ص3.
2) 27. سند شماره 11476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه خاتم سپاه، گزارش نوبه‌ای، شماره 155، 18/10/1364.
3) 28. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، ص3.
4) 29. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 137، 15/10/1364؛ و - همان، نشریه شماره 139، 17/10/1364.
5) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 291، 15/10/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 14/10/1364.
1
هواپیماهای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی بعدازظهر امروز، پادگان رواندوز ارتش عراق را بمباران کردند.
ستاد مشترک ارتش در اطلاعیه امروز خود (شماره 2340) اعلام کرد: «در ساعت 15:17 امروز (14 دی)، خلبانان تیزپرواز نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با شکاری بمب‌افکن‌های خود، پادگان رواندوز واقع در خاک دشمن را بمباران کردند و با وارد آوردن خسارات جبران‌ناپذیری به آن، همگی سالم به پایگاه خود بازگشتند.»(1)
در اطلاعیه نظامی امروز عراق (شماره 2073) درباره حمله مذکور چنین آمده است: «بعدازظهر امروز، 2 هواپیمای دشمن سعی در رخنه به مرزهای بین‌المللی ما و یکی از تجمعات مسکونی در منطقه رواندوز را مورد نظر داشته که با پدافند ضدهوایی ما مواجه و بدون اینکه بتوانند به هدف‌های خود برسند مجبور به فرار شدند.»(2)اما رادیو بغداد درپی این حمله، ادعا کرد که هواپیماهای ایران روستاهای مرزی و خانه‌های مسکونی را بمباران کرده که به کشته یا زخمی‌شدن 45 غیرنظامی انجامیده است و درپی این ادعا تهدید کرد که نیروی هوایی عراق با توانایی نفوذ به عمق سرزمین ایران، به تأسیسات آن حمله خواهد کرد.(3)
2
مقاومت انقلابیون مسلمان، حمله ارتش عراق به چند روستای دهوک را ناکام کرد. انقلابیون مسلمان کرد با چند حمله چریکی ضرباتی به نظامیان عراقی زدند. عده‌ای از متخصصان عراقی بازداشت شدند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد که اخیراً یک واحد ارتش عراق به 5 روستای کردنشین حومه شهر دهوک حمله کردند که با مقاومت انقلابیون مسلمان کرد در هم کوبیده شد و نیروهای عراقی با تحمل ضایعاتی ازجمله کشته‌شدن 2 افسر و چند نظامی دیگر، عقب‌نشینی کردند. به نوشته نشریه راه کربلا، انقلابیون مسلمان همچنین به دو واحد نظامی ارتش عراق در شهرهای موصل و دهوک حمله کردند که در این حملات 3 مأمور امنیتی ارتش بعثی کشته و عده‌ای مجروح شدند.
هفته‌نامه لواء الصدر نیز نوشته است که انقلابیون مسلمان کرد روز دوم دی در محور چمچال - کرکوک، به نیروهای بعثی حمله کردند که در این حمله 3 خودرو نظامی منهدم شد و 8 سرنشین آنها نیز کشته شدند.
همچنین در هفته جاری، پیشمرگان حزبالله عراق در جنوب جاده دیانا - مرگه‌سور به یک پایگاه نیروهای بعثی حمله کردند که در این حمله 20 تن از نیروهای بعثی کشته شدند.(4)
از سوی دیگر، واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق گزارش داد که رژیم بعثی
450 تن از متخصصان عراقی را به‌اتهام شرکت نکردن در جنگ و ارتباط با گروه‌های مذهبی بازداشت کرده که اطلاعی از آنها در دست نیست و گفته می‌شود عده‌ای از آنان اعدام شدهاند. این متخصصان شامل پزشک، مهندس، معلم و دانشجو، افسر و کارگران متخصص می‌شوند.(1)
1
در حومه شهرستان سقز، شب‌هنگام، عده‌ای از عوامل حزب دمکرات وارد روستای قوچه‌طلا شدند و با نیروهای خودی مستقر در این روستا درگیر شدند. در این درگیری یکی از برادران سپاه پاسداران به شهادت رسید و افراد مسلح حزب دمکرات در تاریکی شب گریختند.(2)
از سوی دیگر، طی روزهای اخیر، 28 تن از افراد گروه‌های مسلح در مناطق مختلف کردستان تسلیم نیروهای خودی شدند. از این تعداد 13 تن از افراد حزب دمکرات و بقیه از افراد گروه کومه‌له هستند.(3)
2
صدام حسین امروز به مناسبت روز ارتش عراق در جمع گروهی از افسران ارتش عراق سخنرانی و بر ضرورت استفاده از ابزارها و تاکتیک‌های جدید در جنگ تأکید و تهدید کرد که هر حمله جدید ایران را به خاک و خون می‌کشد. وی گفت اعلام آمادگی عراق برای مذاکره از موضع قدرت بوده است. صدام به عده‌ای از خلبانان نشان شجاعت داد.
به‌گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، صدام در این مراسم گفت: «سال نو میلادی و روز ارتش را به شما تبریک می‌گویم. ... با خودمان گفتیم در آغاز سال نو واحد نیروی هوایی را برای قدردانی انتخاب کنیم. ... نیروی هوایی در سال 1985، در نبردها نقش آشکار و محسوسی به‌خصوص در نبردهای شمال ایفا کرد. نیروی هوایی عراق اراده مردم و نیروهای مسلح کشور را مجسم می‌کند. ... فعالیت نظامی نیاز به جرئت دارد. ... و به نسبت ایمان هر جنگجو جرئتش نیز به ظهور می‌رسد. ... نبرد طولانی همیشه به استفاده از ابزار و تاکتیک جدید نیازمند است، زیرا عادت به استفاده از یک نوع ابزار و تاکتیک باعث می‌شود که دشمن توانایی انتخاب ابزار پیشگیری‌کننده را داشته باشد، ولی درصورت استفاده از ابزار و تاکتیک جدید، دشمن دربرابر وضعیت جدیدی قرار می‌گیرد و مقابله با آن وقت زیادی از دشمن خواهد گرفت. و ازجمله چیزهایی که نیروی هوایی داشته همان تحول دائم و ایمان مطلق به پیروزی بوده است.»
در ادامة مراسم، به حمید شعبان فرمانده نیروی هوایی عراق و 51 خلبان نیروی هوایی عراق نشان شجاعت داده شد.(4)
رادیو اسرائیل در گزارشی از این مراسم گفت: «به مناسبت شصت‌وپنجمین سالروز ارتش عراق، پرزیدنت صدام حسین امروز ضمن تجلیل از نیروهای مسلح آن کشور، دوباره تهدید
تصویر
کرد هرگونه حمله جدید ایران به عراق را به خاک و خون خواهد کشید. صدام ازجمله گفت درحالی‌که دشمن روزبه‌روز ضعیف‌تر می‌شود، ارتش عراق هر روز قوی‌تر می‌گردد. رئیس‌جمهوری عراق به سران حکومت اسلامی توهین کرد و آنها را متهم ساخت که جوانان ایرانی را به‌سوی مرگ می‌فرستند. صدام درحالی‌که فریاد می‌زد، گفت مشت آهنین ارتش عراق در انتظار متجاوزین است؛ نیروهای عراقی باتلاق‌های هویزه را به گورستان واحدهای مهاجم دشمن مبدل خواهند ساخت. صدام حسین گفت که سران حکومت اسلامی آمادگی عراق را برای آغاز مذاکرات صلح به ضعف تعبیر کردهاند، درحالی‌که عراق از موضع قدرت چنین پیشنهادی را مطرح ساخته بود. وی در پایان از سران کشورهای عرب که در جنگ علیه ایران به او کمک می‌نمایند، ابراز تشکر کرد.»(1)
1
آیت‌الله منتظری در دیدار مسئولان کمیته‌های انقلاب اسلامی با ایشان بر پرهیز نهادهای انقلابی از ایجاد نارضایتی در مردم و خودداری کمیته‌ها از دخالت در امور داخلی و شخصی مردم تأکید کرد.
فرماندهان و روحانیان مسئول در کمیته‌های سراسر کشور و حجت‌الاسلام سراج‌الدین موسوی سرپرست کمیته انقلاب و نیز جمعی از اعضای جهاد سازندگی و اعضای کمیسیون ارشاد مجلس شورای اسلامی با آیت‌الله العظمی منتظری دیدار و گفتوگو کردند.
روزنامه کیهان در گزارشی از این دیدار نوشته است: «ایشان ضمن اشاره به ضرورت تشکیل کمیته انقلاب در بدو پیروزی انقلاب و تقدیر از فعالیت‌ها و خدمات برادران مسئول و فداکاری و روحانیون خدمتگزار در کمیته‌ها اظهار داشتند: حفظ حیثیت و قداست معنوی ارگان‌های جوشیده از متن انقلاب مانند کمیته‌ها، سپاه، بسیج، جهادسازندگی و دادگاه‌های انقلاب فوق‌العاده اهمیت دارد و مردم هم انتظارشان از این ارگان‌ها مانند انتظارشان از روحانیت زیاد
1) 39. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/10/1364، صص 7 و 8.
است و این انتظار بجا هم می‌باشد. همان‌گونه که یک روحانی اگر خطایی کرد مردم به حساب تمام روحانیت می‌گذارند، اگر یک عضو ارگان انقلابی هم خطا و لغزشی انجام دهد مردم به حساب کل انقلاب و یا فلان ارگان انقلابی می‌گذارند. ازاین‌رو وظیفه مسئولین و اعضای این ارگان‌ها سنگین است. ممکن است براثر بعضی از کارهای تند و بدون حساب و بعضی برخوردهای خشن و غیراسلامی با افراد به‌تدریج در مردم نارضایتی به وجود آید و درنهایت، کل انقلاب و یا ارگان‌های انقلابی در نظر مردم زیر سؤال برود و دید مردم نسبت به آنها مانند پلیس رژیم گذشته شود و اگر خدای ناکرده چنین قضاوتی در مردم فداکار ما به‌وجود آید، انقلاب شکست خواهد خورد و دراین‌صورت ضربه آن برای همیشه به اسلام و روحانیت وارد می‌شود.»
به نوشته کیهان، آیت‌الله منتظری در ادامه رهنمودهایشان تأکید کردند که کمیته‌ها نباید به زندگی داخلی و شخصی مردم دخالت کنند. گرچه بعضی از تجسس‌ها و دخالت‌هایی در زندگی خانوادگی و شخصی افراد با حسن‌نیت و از روی خیرخواهی هم باشد و مثلاً به‌عنوان نهی‌ازمنکر انجام شود، خلاف شرع و به ضرر انقلاب و کشور تمام می‌شود. مردم باید در زندگی داخلی و شخصی خودشان آزاد باشند.(1)
1
سفیر جدید لبنان با رئیس‌جمهوری اسلامی ایران دیدار کرد. به گزارش روابط عمومی نهاد ریاست‌جمهوری، در این دیدار رئیس‌جمهور ضمن اظهار امیدواری از اینکه مردم لبنان بتوانند با بیشترین همت و مقاومت خود رژیم متجاوز اسرائیل را به عقب‌نشینی کامل وادار کنند و او را از تجاوز پشیمان نمایند، گفت: اراده مردم در عقب راندن دشمن باید به‌گونه‌ای باشد که دولت غاصب صهیونیستی که بخش عظیمی از سرزمین اسلامی عربی را تصاحب کرده، نتواند هیچ‌گونه طمعی به خاک لبنان داشته باشند. رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه لبنان از دیرباز پایگاه گسترش تفکرات اصیل اسلامی بوده و برخی از شخصیت‌های برجسته اسلامی از این سرزمین برخاسته‌اند، افزود: روی همین اصل تصمیم‌گیری و آینده‌نگری درباره مسائل لبنان باید باتوجه‌به این حقیقت تحقق یابد. نقش اسلام و مسلمین در گذشته و حال لبنان چیزی نیست که بتواند مورد بی‌توجهی قرار گیرد. دنیا اکنون شاهد حرکت عظیم مسلمانان لبنان در مقابل اشغالگران صهیونیستی اسرائیل است و مسلمانان دنیا توانسته‌اند با قدرت و شجاعت خود افسانه شکست‌ناپذیری اسرائیل، امریکا و دیگر حامیان مقتدر آنان را در هم شکنند. لذا اگر این نقش برجسته در لبنان وجود نمی‌داشت، نیروهای متجاوزی که تا بیروت پیش آمده بودند، تسلط غاصبانه خود را در سرتاسر این کشور کوچک گسترش می‌دادند. رئیس‌جمهور افزود: همه شخصیت‌ها، مردم و عناصر لبنان باید به این نقش برجسته و بارز و فراموش‌نشدنی توجه کنند و لبنان را با جوهر اسلامی و شخصیت آن حفظ کنند تا بتوانند در مقابل تجاوز قدرت‌ها مقاوم باشند.(2)
1
اولین دور مذاکرات رسمی هیئت‌های بلندپایه ایران و ترکیه پیش‌ازظهر امروز برگزار و در آن بر همکاری دو کشور و لزوم همکاری کشورهای منطقه برای حل مسائل خود و استفاده از منابع عظیم منطقه تأکید شد و ایران بر ضرورت سرکوب تجاوزگری رژیم عراق تأکید کرد. نخست‌وزیر ترکیه بعد از مذاکرات صبح امروز گفت: امیدی به صلح نیست.
روابط عمومی نخست‌وزیر دراینباره اعلام کرد: در این مذاکرات، مهندس موسوی با اظهار امیدواری درمورد پرثمر بودن سفر نخست‌وزیر ترکیه به ایران و تحکیم روابط دو کشور گفت: یکی از سیاست‌های مهم ما همیشه این بوده که نشان دهیم کشورهای منطقه می‌توانند بدون نیاز به بیگانگان مسائل خود را در چارچوب همکاری یکدیگر حل کنند و با شناخت امکانات یکدیگر گام‌های مفیدی درجهت قطع طمع بیگانگان در منطقه بردارند. وی با اشاره به منابع طبیعی عظیمی که با همکاری میان کشورهای اسلامی منطقه قابل بهره‌برداری است، افزود: با این قدرت عظیم می‌توان با مسائل عمده سیاسی و اقتصادی منطقه برخوردی قوی داشت.
نخست‌وزیر ایران با اشاره به تأثیر دوستی ایران و ترکیه در ایجاد جوّ صلح‌آمیز در منطقه، درباره جنگ تحمیلی گفت: ما در چهره دشمن خود، تجاوزگری را می‌بینیم که اگر نتوانیم او را سرکوب کنیم، منطقه روی صلح و امنیت نخواهد دید. وی ازجمله پرتاب 150 موشک روی مناطق مسکونی دزفول و فجایع آن و نیز راهزنی هوایی عراق را نمونه‌ای از جنایات رژیم عراق ذکر کرد و گفت: طبیعی است که در قبال چنین جنایاتی از برادران ترک خود انتظار داشته باشیم حساسیت بیشتری از خود نشان دهند.
در این مذاکرات، نخست‌وزیر ترکیه با اشاره به دشمنی بیگانگان با روابط دو کشور، خواستار حساسیت بیشتر به فعالیت قدرت‌هایی که از منابع منطقه استفاده و علیه مناسبات دوستانه دو کشور توطئه می‌کنند، شد. وی گسترش روابط دو کشور درزمینه ایجاد تأسیسات زیربنایی ازجمله راه‌آهن، برق، مخابرات و همکاری‌های صنعتی را مفید دانست.(1)
از سوی دیگر، نخست‌وزیر ترکیه درپی دیدار صبح امروز با نخست‌وزیر ایران در مصاحبه‌ای گفت: «دیدگاه ایران نسبت به جنگ تغییر نکرده و روزنه امیدی برای صلح دیده نمی‌شود.» وی افزود: «ترکیه بیش از هر کشوری خواستار پایان جنگ است لیکن شرط‌های موجود مساعد به نظر نمی‌رسد و ایرانی‌ها تصمیم دارند تا حصول نتیجه خوب جنگ را ادامه دهند.»(2)
1
نخست‌وزیران ایران و ترکیه امروز بعد از اولین دور مذاکرات رسمی، به‌طور خصوصی درباره موضوع‌های متعددی ازجمله جنگ تحمیلی و چگونگی خاتمة آن؛ قیمت نفت و پیشنهاد احداث خط لوله نفت ایران - ترکیه؛ روابط ایران با شوروی، امریکا و دیگر کشورها؛ روابط ترکیه با رژیم صهیونیستی؛ آیندة عراق؛ تصمیم ترکیه به احداث سد روی رودخانه ارس گفتوگو کردند.
نخست‌وزیر ایران در پاسخ به سؤال نخست‌وزیر ترکیه درباره وضعیت جنگ و دلیل ادامه آن گفت: «ما سیاستی اتخاذ کرده‌ایم که اگر جنگ 20 سال هم طول بکشد ادامه خواهیم داد. درحال‌حاضر، ازنظر نیروی انسانی و اقتصادی و امکانات در وضعیت خوبی قرار داریم.»
آقای اوزال با اشاره به اینکه امریکا و شوروی علاقه‌ای به پایان یافتن جنگ ندارند و برای همین سلاح‌های مدرن دراختیار عراق قرار می‌گیرد، موضوع کاهش قیمت و اینکه جنگ معادل 200 میلیون تن نفت و بلکه بیشتر هزینه دارد را یادآور شد. مهندس موسوی گفت: ما باتوجه‌به سیاست نه‌شرقی و نه‌غربی، بنای ایستادگی داریم و این برای ما مهم است.
آقای اوزال: آیا مسئلة عراق فقط صدام است و اگر به اذن خداوند صدام برود جنگ تمام خواهد شد؟
آقای موسوی: مسئله صدام است و اگر صدام برود جنگ نخواهد بود و این موضوع به نفع همه کشورهای منطقه است.
تصویر
آقای اوزال در ادامه به توافق ترکیه با عراق برای خودداری عراق از زدن کشتی‌های ترکیه در زمان‌های مشخص اشاره کرد و با بیان اینکه عراق اخیراً اعلام کرده که دیگر امنیت کشتی‌های ما را تضمین نخواهد کرد و نفت‌گیری از خارک با خطراتی همراه است، خواستار تخفیف در قیمت نفت شد و افزود که از کویت سه دلار تخفیف گرفته‌ایم. آقای موسوی با ذکر اینکه اگر اوپک از تخفیف کویت مطلع شود واکنش نشان خواهد داد، این درخواست را
به‌طور ضمنی رد کرد و گفت شما می‌توانید با قطع لوله عراق، آنها [رژیم عراق] را با مشکلات زیادی روبهرو کنید. اوزال قطع لوله نفت عراق را یک موضوع سیاسی دانست و گفت اگر این کار را بکنیم اطمینان آنها کم می‌شود و افزود که شما هم می‌توانید به ترکیه خط لوله بکشید. آقای موسوی هم گفت وزارت نفت ایران این موضوع را بررسی می‌کند.
نخست‌وزیر ترکیه در ادامه درباره روابط ایران با شوروی، چین و کشورهای اروپایی و بلوک‌شرق سؤال کرد و سپس پرسید: روابط شما با امریکا چگونه است؟ آقای موسوی: مانند سابق است و تفاوتی نکرده است. فعلاً شاهد شیطنت‌های امریکا در [دادگاه] لاهه هستیم. آقای اوزال: هیچ رابطه سیاسی ندارید؟ آیا در فکر برقراری رابطه هم نیستید؟ آقای موسوی: خیر.
در ادامه مذاکرات، آقای موسوی درباره خرید مهمات و سلاح‌های غیراستراتژیک گفت ما که از کشورهای دیگر می‌خریم، چرا از ترکیه نباشد؟ اگر در اصول موافقت داشته باشید، لیست برایتان ارائه خواهیم کرد. آقای اوزال پاسخ داد: دراین‌مورد بررسی و فکر خواهیم کرد. البته به هیچ‌یک از دو کشور [ایران و عراق] سلاح نداده‌ایم.
نخست‌وزیر ایران: مسئله‌ای که اهمیت زیادی دارد و برای ما مهم است روابط شما با اسرائیل است. ما می‌خواهیم ترکیه را در کنار کشورهای اسلامی ببینیم. این مسئله بین ملت‌های مسلمان اثر خواهد گذاشت.
نخست‌وزیر ترکیه: ایجاد رابطه با اسرائیل قدیمی است که از سپتامبر 1980 به حداقل رساندیم و سطح نمایندگی ما به دبیر دوم تقلیل یافت. دراین‌مورد به این نتیجه رسیده‌ایم که یک پنجره را باز بگذاریم، زیرا اسرائیل یک واقعیتی است که وجود دارد.
نخست‌وزیران ایران و ترکیه همچنین قبل از میهمانی شام مذاکراتی در زمینه‌های مختلف داشتند که بخشی از آن چنین است:
آقای اوزال: ترکیه، عربستان و به‌طورکلی اعراب از رژیم عراق واهمه دارند، زیرا اگر صلحی باوجود صدام در منطقه پدید آید چون صدام ارتشی جنگ‌آزموده و باتجربه خواهد داشت، بقیه بسیار نگران خواهند بود. از شما نیز واهمه موجود است، زیرا درصورتیکه شما پیروز شوید، نگران هستند که حکومتی نظیر حکومت شما در آنجا برقرار شود.
آقای موسوی: این مسئله را ما درک می‌کنیم. ما کاری به مسائل داخلی عراق نداریم، لذا می‌توانیم دراین‌مورد به تفاهم برسیم.
در پایان این بخش از مذاکرات، آقای موسوی نگرانی ایران را از تصمیم ترکیه برای احداث سد روی رودخانه ارس در منطقه آقدیر اعلام کرد. آقای اوزال دراینباره پیشنهاد کرد که این موضوع را کارشناسان دو کشور بررسی کنند که مورد موافقت قرار گرفت.(1)
1) 44. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 187/3، 22/10/1364، ضمیمه صص 15 - 9.
1
سفیر شوروی در ایران امروز در دیدار با قائم‌مقام وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، گزارشی از مذاکرات سران شوروی و امریکا در ژنو بیان کرد.
سفیر شوروی ابتدا با اشاره به توافق ایران و شوروی برای سفر قائم‌مقام وزیر خارجه شوروی به ایران، از آن با خرسندی یاد و تأکید کرد که این سفر اثر بسزایی در روابط دو کشور خواهد داشت. وی سپس با اشاره به حساسیت‌های ایران درباره مذاکرات سران شوروی و امریکا در ژنو گزارش مشروحی از این مذاکرات داد. سفیر شوروی در این گزارش گفت که در مذاکرات ژنو، شوروی برای ممانعت از گسترش رقابت‌های تسلیحاتی در فضا و زمین تلاش کرده و هدف دیدار سران دو ابرقدرت را جلوگیری از خطری که صلح و امنیت مردم کره زمین را تهدید می‌کند، اعلام کرد. وی تأکید کرد که این مذاکرات با هدف دخالت در امور داخلی دیگر کشورها صورت نمی‌گیرد، بلکه سعی می‌شود دیدگاه‌های دو کشور درمورد مسائل مختلف جهانی از جوّ مسالمت‌آمیزتری برخوردار گردد و موضع طرف شوروی در این مذاکرات قویاً حمایت از مبارزه ملل در راه حفظ استقلال و حق حاکمیت خود بوده و به طرف امریکایی تأکید گردیده که آنچه آنها در چارچوب منافع ملی خود در جهان مطرح می‌کنند، قابل درک نیست.
در این گزارش سفیر شوروی کوشید به ایران القا کند که روس‌ها در مذاکره با امریکایی‌ها درباره مسائل ملل مبارز جهان (مثلاً ایران) به توافقی نرسیده‌اند و اصرار بر دفاع از حق حاکمیت ملل مبارزه داشته‌اند. در این دیدار، قائم‌مقام وزیر خارجه ایران ضمن ابراز خرسندی از سفر آتی همتای خود بر گسترش روابط و ضرورت ارتقای سطح تماس‌های دو کشور تأکید کرد. و ضمن ابراز خوش‌بین نبودن جمهوری اسلامی به مذاکرات شوروی با امریکا، افزود که باتوجه‌به ماهیت امپریالیستی امریکا، اصولاً مذاکره با چنین کشوری را مناسب نمی‌دانیم.(1)
2
یک مقام شوروی گفت که شوروی از پیروزی نظامی ایران جلوگیری کرده است. وی افزود که هیچ‌یک از دو طرف جنگ نمی‌توانند به پیروزی قاطعی برسند.
کارین برونتز معاون رئیس بخش روابط خارجی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی که به کویت سفر کرده است در گفت‌وگویی با سردبیران روزنامه کویتی الوطن - که در شماره امروز (14 دی) این روزنامه درج شده است - گفت امریکا نمی‌خواهد جنگ ایران و عراق پایان یابد. وی آمادگی شوروی را برای تلاش جهت پایان دادن به این جنگ اعلام کرد.
1) 45. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 184/3، 17/10/1364، صص 1 و 2.
وی گفت: شوروی از دو طریق برای پایان این جنگ تلاش می کند: اول، کوشش‌های سیاسی و دوم، جلوگیری از پیروزی ایران. وی افزود: عدم پیروزی ایران در جنگ با همکاری و تلاش ما صورت گرفته است. وی گفت: جنگ به بن‌بست رسیده و هیچ‌یک از طرفین آن قادر نیستند به پیروزی دست یابند. وی در پاسخ به سؤالی درباره دلیل اینکه چرا شوروی دو کشور سوریه و لیبی را برای قطع صدور سلاح به ایران تحت فشار قرار نمی‌دهد، گفت: سوریه و لیبی مواضع سیاسی خود را خود اتخاذ می‌کنند و ما فقط نظر خودمان را به آنان اعلام می‌کنیم؛ آنها موضع خاصی در قبال این جنگ دارند که با موضع ما اختلاف دارد.
این مقام شوروی درباره پیشنهاد قطع صدور اسلحه به دو کشور ایران و عراق با هدف فشار برای پایان دادن به جنگ، از اظهارنظر دراینباره امتناع کرد و گفت ما با ایران و عراق روابط مختلفی داریم که حجم همکاری‌هایمان را با این دو کشور تعیین می‌کند.
وی در پاسخ به اینکه پس از دیدار صدام از مسکو خبرهایی درباره مجهز کردن عراق به سلاح‌های جدید و همچنین موفقیت وساطت شوروی میان عراق و سوریه انتشار یافته، گفت: مسئله به این صورت که مطرح شده در جدول کار مذاکرات عراق و شوروی نبوده است.
کارین برونتز ضمن ابراز اینکه ما در قبال طرفین درگیر در جنگ بی‌طرف بوده و هستیم، گفت: ما معتقدیم که مسئولیت بزرگی بر دوش آنانی که در این جنگ گناهکار هستند افتاده است. چرا این همه خون تاکنون به‌خاطر این جنگ ریخته است و چرا باید نیم میلیون کشته شوند. ما طرفین درگیر جنگ را مساوی نمی‌دانیم؛ یک طرف می‌خواهد جنگ را تمام کند و طرف دیگری می‌خواهد جنگ را تا تحقق پیروزی ادامه دهد؛ ما ممکن نیست موضع طرف دوم را تأیید کنیم، زیرا این موضع بی‌افق، کوته‌نظرانه، غیرصحیح، غیرحقیقی و غیرواقعی است.
وی با ادعای اینکه چارچوب همکاری ما با عراق در تمام زمینه‌ها مقدمات پایان جنگ را فراهم می‌سازد، مدعی شد: امریکا ازطریق تشویق به ادامه جنگ، تلاش می‌کند اوضاع داخلی ایران را به نفع خود تغییر دهد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی که این گزارش را از کویت ارسال کرده افزوده است: در گزارشی که خبرگزاری آسوشیتدپرس از این مصاحبه مخابره کرده، دراینباره آمده است: «اگر امریکا به موضع ما ملحق می‌شد ما قادر بودیم جنگ را خاتمه دهیم. ما در شوروی حتّی برای خاتمه دادن به جنگ آماده‌ایم، ولی امریکایی‌ها مایل نیستند جنگ تمام شود.»(1)
1) 46. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 291، 15/10/1364، صص 5 - 3.
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی در تحلیلی درباره سخنان یک مقام شوروی (کارین برونتز)، این اظهارات را اقدامی برنامه‌ریزی‌شده ازطرف روس‌ها ارزیابی کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی نوشته است: «باتوجه‌به سفر قریب‌الوقوع قائم‌مقام وزیر خارجه شوروی به تهران، مطالب طرح‌شده توسط کارین برونتز را می‌توان حرکتی برنامه‌ریزی‌شده ازسوی روس‌ها ارزیابی کرد. رهبران روسیه با این حرکت به عراقی‌ها، کویتی‌ها و دیگر کشورهای خلیج فارس اطمینان دادند که موضع شوروی در قبال جنگ تحمیلی همان است که از قبل بوده و سفر قریب‌الوقوع کرنینکو به تهران هیچ تغییر و تحولی در آن ایجاد نخواهد کرد. برونتز با بی‌افق، کوته‌نظرانه ... و غیرواقعی خواندن موضع ایران در قبال جنگ - که نسبت به موضع قبلی آندره گرومیکو حرکتی تندتر می‌باشد - بدین‌وسیله به احساسات ضداسلامی و ضدایرانی رژیم‌های عراق و کویت نیز پاسخ داده است. روس‌ها در این حرکت خود، ایران را نیز خطاب قرار داده‌اند که از سفر کرنینکو انتظار تحول خارق‌العاده نداشته باشند و پیرامون جنگ ما موضع سنتی خود را حفظ خواهیم کرد.»
این خبرگزاری افزوده است: «آقای کارین برونتز در این مصاحبه اطلاعات جدیدی را نیز افشا کرده است:
شوروی با ارسال سلاح‌های جدید به عراق موافقت نکرده است.
شوروی نمی‌تواند به سوریه و لیبی برای تغییر موضع و عدم حمایت از ایران فشار بیاورد.
میانجیگری بین عراق و سوریه در دستور کار سفر صدام به روسیه بوده، لکن به جایی نرسیده و نتیجه‌ای نداشته است.»(1)
1
یک هیئت فرانسوی برای مذاکره درباره اختلافات مالی ایران و فرانسه و سایر مسائل دو کشور وارد تهران شد. هیئت اقتصادی - مالی فرانسه به ریاست ژاک مارتن نماینده ویژه دولت فرانسه شب گذشته به تهران آمد. ساعت 10 صبح امروز، مذاکرات مربوط به مسائل و اختلافات مالی میان ایران و فرانسه در سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران به ریاست معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی و مارتن آغاز و درباره این موضوعات بحث شد:
مسئله وام یک میلیارد دلاری ایران به فرانسه.
مسئله وام 943 میلیون فرانکی ایران به اوردیف.
1) 47. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، صص 12 و 13.
مسائل مربوط به عدم برداشت اورانیوم توسط ایران.
موضوع بیمه کناس (دعوای شرکتهای خارجی علیه ایران که مطالبات خود را از شرکت بیمه فرانسوی کناس دریافت کردهاند.).
باتوجه‌به اینکه سرپرست این هیئت فرانسوی (ژاک مارتن) نسبت به سرپرست قبلی هیئت منطقی‌تر و معقول‌تر به نظر می‌رسد و چون وی دیپلمات باتجربه‌ای است، امید به موفقیت این دور مذاکرات بیشتر است.(1)
مهم‌ترین موضوع اختلاف مالی دو کشور وامی است که سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران به نمایندگی از دولت ایران به کمیساریای انرژی اتمی فرانسه داده است. بازپرداخت این وام را دولت فرانسه بدون قید و شرط تضمین کرده است.
پس از سقوط شاه، به فاصله کوتاهی دادگاه‌های فرانسه وام مذکور را توقیف کردند. این توقیف به درخواست شرکت "اوردیف" انجام شد. اوردیف شرکتی بود که پس از انقلاب اسلامی ایران مشمول فسخ قرارداد آن با سازمان انرژی اتمی ایران گردید و این شرکت به‌تلافی فسخ قرارداد، تقاضای توقیف وام ایران را کرد.(2)
گفتنی است که نخست‌وزیر ایران در مذاکره با نخست‌وزیر ترکیه اشاره کرد که فرانسه یک میلیارد دلار از ایران وام گرفته که با احتساب بهرة آن به دو میلیارد دلار می‌رسد، اما فرانسوی‌ها با گفتن اینکه بهره در اسلام حرام است با بازپرداخت آن مخالفت می‌کنند. اوزال هم گفت که حتماً مسلمان شدهاند.(3)
1
رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد، خواستار اعلام سال 1986 به‌عنوان سال همبستگی با ملت تحت ستم عراق شده است. وی در این نامه مواردی از ستم‌ها و فشارهای گوناگون فکری، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و انسانی رژیم بعثی علیه مردم مسلمان عراق را برشمرده و سازمانهای بین‌المللی را به‌دلیل ایفا نکردن نقش خود در این جنایات مورد سؤال قرار داده است. وی در این نامه همچنین با اشاره به وجود 50 هزار شهید، بیش از 200 هزار زندانی و یک میلیون آواره عراقی دور از وطن در راه مبارزه با رژیم عفلقی عراق، اعلام کرده است که مبارزه تا گسسته‌شدن بندهای ستم و بردگی و برپایی داد و آزادگی در عراق ادامه خواهد یافت.(4)
1
درپی تصمیم روز گذشته ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درباره چگونگی پشتیبانی هوایی از عملیات در منطقه فاو، فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، فرمانده نیروی هوایی ارتش را مأمور تشکیل قرارگاهی به فرماندهی سرهنگ بابایی کرد:
«فرماندهی محترم نهاجا - سرکار سرهنگ صدیق
سلام علیکم.
تصویر
بدین‌وسیله به جناب‌عالی مأموریت داده می‌شود تا با بهره‌گیری از تمامی مقدورات سازمانی نهاجا، قرارگاه رعد را به فرماندهی سرکار سرهنگ عباس بابایی تشکیل داده و تحت فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، مأموریت‌های زیر را به انجام رسانید.
پشتیبانی نزدیک هوایی برای 15 روز عملیات سپاه، قابل‌تمدید تا یک ماه.
بمباران‌های عقبه‌های دشمن.
پدافند موشکی و توپخانه‌ای ارتفاع بالا و پست.
پوشش هوایی منطقه.
عکس‌برداری از منطقه.
پشتیبانی از عملیات نزاجا و نداجا.
لازم است کلیه امکانات پیش‌بینی‌شده حداکثر تا روز 25 دی‌ماه 64 برای اجرای مأموریت در منطقه عملیاتی آماده گردد.
و من‌الله‌التوفیق - اکبر هاشمی رفسنجانی»(1)
1) 1. سند شماره 449153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نهاجا، 15/10/1364.
1
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه امروز دستورالعمل کاهش آسیب‌پذیری ارتباطات مخابراتی در منطقه عمومی فدک (عملیات آتی) را به فرماندهان قرارگاه‌های کربلای2 و نوح(ع) ابلاغ کرد که در آن بر اهمیت این موضوع و رعایت همه نکات دستورالعمل تا رده دسته تأکید شده است. در مقدمه این دستورالعمل آمده است: «دشمن ازطریق تقویت سیستم شنود خود به‌محض احساس خطر در یک یا چند محور منتظر به دست آوردن علائم حضور و فعالیت نیروهای خودی ازطریق فعالیت‌های مخابراتی است تا از این طریق زمان شروع و محدوده تک را کشف و به‌موقع خنثی نماید و به‌محض شروع عملیات گزارشات به‌دست‌آمده ازطریق شنود به وی کمک می‌کند که ضعف‌ها و کمبودها و شیوه ادامه عملیات را کشف و ضربات خود را وارد نماید. بدین‌منظور دستورالعمل زیر جهت کاهش آسیب‌پذیری سیستم مخابراتی خودی تهیه گردیده که لازم‌الاجرا در کلیه رده‌ها است.»
در این دستورالعمل بر محدودیت‌هایی برای نصب دکل‌های مخابراتی تأکید شده است ازجمله ممنوعیت نصب دکل ماکس جدید حداقل در فاصله 60 کیلومتری خط دشمن رو به‌سمت ارتش عراق و نیز ممنوعیت نصب دکل ماکس جدید حداقل در فاصله 30 کیلومتری خط دشمن پشت به دشمن و ممنوعیت نصب دکل‌های فرستنده بیش از 10 کیلومتر در منطقه عمومی عملیات. همچنین باتوجه‌به قابل‌شنود بودن سیستم fx، مکالمه با این سیستم قبل از شروع عملیات ممنوع شده است. درمورد سیستم بی‌سیم نیز مکالمه کشف (آشکار) در این سیستم ممنوع و تأکید شده که دفترچه‌های کد و رمز در 6 روز اول عملیات هر 24 ساعت یک بار تعویض و پس از آن با تصمیم مخابرات نیروی زمینی و اجازه فرماندهی خواهد بود و مخابرات نیروی زمینی مسئول تأمین و تعویض به‌موقع دفترچه‌های کد و رمز و جدول‌های نشانی تا رده تیپ و لشکر اعلام شده است. تعویض کد و رمز دسته‌ها و گروهان‌ها غیرضروری اعلام شده و تأکید شده درصورت مفقود شدن به رده بالاتر خبر دهند.
در پایان این دستورالعمل بر آموزش کافی اپراتورها ازجمله روش مقابله با پارازیت، سکوت در موقع لزوم و... تأکید شده است.(1)
2
چند گروه شناسایی لشکر25 کربلا در ساعت‌های مختلف شامگاه امروز به شناسایی وضعیت ساحل و خط دشمن پرداختند. در گزارش یکی از شناسایی‌ها آمده است: «ساعت 20:33 از لبه اروند به‌طرف دشمن حرکت کردیم و در ساعت 21:06 به روبه‌روی اسکله چوبی رسیدیم. بعد از 10 دقیقه استراق‌سمع، شروع به کار در خط نمودیم. میله نبشی (موانع) 33 سانت داخل گل‌ولای فرورفته بود و بعضی میله‌ها داخل گل فرو نرفته بود و تا چند متری داخل چولان را آب گرفته بود. بعضی جاها چولان‌ها 30 الی 40 سانت بالاتر از سطح آب بوده و بعضی جاها
1) 2. سند شماره 11424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 15/10/1364.
فقط آب بود و چولان نبود. ساعت 21:20 از ساحل دشمن حرکت کردیم و چون آب درحال جزر بود با بیش از 400 متر انحراف، ساعت 21:50 به ساحل خودی رسیدیم.»(1)
یک گروه دیگر، شناسایی خود را از ساعت 21:30 در حالت مد راکد آغاز کرده که در گزارش خود آورده است: در گل‌ولای ساحل دشمن در حالت مد، پا تا مچ در گل فرومی‌رود و در محدودة شناسایی پوشش گیاهی (چولان) وجود دارد. موانع دشمن در این قسمت شامل سه ردیف موانع خورشیدی است که فاصله هر ردیف دو متر است و در ردیف سوم علاوه‌بر موانع خورشیدی، سیم‌خاردارهای حلقوی و رشته‌ای نیز وجود دارد.(2)
1
واحد اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا در گزارشی از منطقه هورالهویزه به فرماندهی این قرارگاه اعلام کرد: «در ساعت 14 روز 15/10/64، نیروهای دشمن بر روی سیل‌بند اول جنوب ابوخصاف، مقابل نهر المچری در حالت تجمع مشاهده شده و در همان زمان دو فروند بلم دشمن در آبراه المچری به‌طرف کمین‌های خودی حرکت کرده که در این هنگام با قایق خودی که جهت سرکشی رفته بود، برخورد کرده و اقدام به تیراندازی متقابل می‌نمایند و براثر آتش نیروهای خودی، یک فروند از بلم‌های دشمن منهدم و سرنشین آن مجروح و مفقود می‌شود.»(3)
2
فرمانده یکی از یگانهای سپاه هفتم ارتش عراق، امروز در گزارشی از تحرکات نیروهای ایران در مناطق خرمشهر، آبادان، خسروآباد و حاشیه اروندرود، به فرماندهان عراقی درمورد استفاده فرماندهان ایرانی از نیروی غواص برای گرفتن سرپل در غرب اروندرود هشدار داده است.(4)در بخش نتیجه‌گیری این گزارش چنین آمده است:
«1. مداومت بر افزایش تلاش مهندسی در جلو منطقه لشکر26 (از خسروآباد به جنوب) به‌منظور تکمیل میدان نبرد و آماده کردن آن برای تعرض آینده.
افزایش شلیک گلوله‌های توپخانه، خمپاره‌انداز و کاتیوشا جهت تأثیر بر توپخانه خودی و جلوگیری از تلاش مهندسی خودی.
دیدبانی و ردیابی دو ستون خودرو متشکل از 70 و 30 خودرو میان خسروآباد و خرمشهر و در تاریخ 20 و 21/9/1364 چراغ‌های 32 خودرو در جنوب خسروآباد درحال حرکت به‌سوی بهمنشیر بودند مشاهده شده که احتمالاً دشمن واحدهای روبه‌روی منطقه لشکر26 را تعویض نموده و یا ممکن است خودروهای مهندسی باشند.
1) 3. سند شماره 11441 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد شناسایی احد5، 15/10/1364.
2) 4. سند شماره 11438 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد شناسایی احد5، 15/10/1364.
3) 5. سند شماره 11482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه کربلا، 18/10/1364.
4) این گزارش در جریان عملیات والفجر8 از سنگرهای نیروهای عراقی به دست آمده است.
الف) در گذشته مرد قورباغه‌ای که در جزیره ام‌الرصاص در روز 29/8/1364 دستگیر شده اعتراف نمود که 30 نفر از مردان قورباغه‌ای در آبادان موجود هستند و همچنین دو اسیر فوق‌الذکر اظهار نمودند آموزش آنها به‌مدت یک ماه در منطقه خرمشهر در رود کارون بوده و تعداد شرکت‌کنندگان در این دوره 25 تا 30 نفر بوده‌اند که بدین‌ترتیب جمع افراد آموزش‌دیده در منطقه خرمشهر و آبادان به 50 تا 60 نفر رسیده که این نشان می‌دهد که دشمن برای دستیابی به اطلاعات آنها را افزایش داده و به مناطق بیشتری اعزام می‌نماید.
ب) به‌علت وجود مانع آبی (شط‌العرب) استحکام مواضع پدافندی خودی و موانع جلو آن و بودن کرانه شرقی در دید و آتش نیروهای خودی بعید نیست که دشمن افراد زیادی را پس از آموزش شنا در خرمشهر و افزودن تعداد مردان قورباغه‌ای آنها را در رده‌های مقدم جهت گرفتن سرپل در هر تعرض آینده به کار گیرند.
ج) اعزام دوباره مردان قورباغه‌ای به‌سمت جزیره ام‌الرصاص و منطقه البحار به معنای اهمیت دادن دشمن در جمع‌آوری اطلاعات مفصل از منطقه است که این مقدمه‌ای برای تعرض به‌ویژه در مناطق مذکور می‌باشد.
سرگرد سهام احمد فهمی - فرمانده آتشبار688 سبک»(1)
1
در حمله امروز هواپیماهای عراقی به جزیره خارک، خسارتی به تأسیسات نفتی وارد نشد. هواپیماهای عراقی امروز همچنین به شهرهای ارومیه و پیرانشهر تجاوز کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «هواپیماهای مهاجم عراقی ساعت 10:10 صبح امروز به جزیره خارک حمله کردند. در این حمله هواپیماهای عراقی بمب‌های خود را در نزدیکی مخزن ذخیره نفت شماره 36 و دکل مخابرات شرکت نفت مجاور مخزن شماره 23 پرتاب کردند که خوشبختانه هیچ‌گونه تلفات جانی یا خسارات مالی در بر نداشت.»(2)
در این حمله دو جنگنده میگ25 از ارتفاع 65 هزار پایی 4 بمب به‌سوی جزیره خارک پرتاب کردند که 3 بمب در اطراف مخازن نفت اصابت کرد.(3)گزارش دیگری حاکی است که در این حمله دو جنگندة دیگر، میگ‌های عراقی را در بمباران جزیره خارک اسکورت می‌کردند.(4)
هواپیماهای عراقی همچنین ساعت 14:45 امروز به حریم هوایی شهرستان ارومیه و حدود ساعت 15 به حریم هوایی پیرانشهر تجاوز کردند که با مقابله آتش پرحجم سلاح‌های دفاع هوایی مجبور به فرار شدند.(5)
از سوی دیگر، ارتش عراق با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2074، ادعا کرد که صبح امروز دست به یک عملیات موفقیت‌آمیز علیه خارک زده و آن را به آتش کشیده است.(6)
1) 6. سند شماره 11446 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ترجمه گزارش فرمانده عراقی، 15/10/1364.
2) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، ص3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/10/1364.
3) 8. روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، نشریه گزارشهای روز، شماره 98، 18/10/1364، ص5، 15/10/1364.
4) 9. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 138، 16/10/1364، ص1.
5) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، صص 3 و 4، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/10/1364.
6) 11. همان، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 15/10/1364.
1
قرارگاه عملیاتی شمالغرب در جمع‌بندی حملات هوایی دشمن به منطقه شمال غرب طی یک هفته (از 8 تا 15 دی 1364) اعلام کرد: «در این دوره بیش از 136 فروند از هواپیماهای عراقی ضمن 31 بار تجاوز به حریم هوایی مناطق پیرانشهر، جلدیان، پسوه، مریوان، لولان، بانه و اشنویه ضمن عکس‌برداری و شناسایی، مبادرت به بمباران مناطق فوق نموده و دراین‌رابطه تعداد 27 نفر از نیروهای نظامی شهید و 191 نفر مجروح و 28 نفر دچار موج‌گرفتگی شدهاند. تعداد 6 نفر غیرنظامی نیز مجروح شدند و 5 باب منزل مسکونی در محور پیرانشهر به جلدیان منهدم شده است.» در این گزارش آمده که درپی حمله هواپیماهای دشمن به اطراف مریوان، مردم این شهر به دلیل نگرانی به روستاها و ارتفاعات اطراف کوچ کردند.(1)
2
تصویر
نفتکش کونکار متعلق به یک شرکت از کشور مالت، ساعت 13:30 امروز در فاصله 25 مایلی جنوب بوشهر هدف موشک یک هواپیمای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. خدمه این نفتکش که 26 تن بودند آسیب ندیدند، ولی ناچار به ترک آن شدند.(2)این نفتکش در 25 آبان 1364 نیز هدف یک موشک عراقی قرار گرفت. خبرگزاری فرانسه از بغداد گزارش داد که عراق مسئولیت حمله به این نفتکش را در جنوب جزیره خارک به عهده گرفته است. این دومین حمله عراق به نفتکش‌ها از آغاز سال جدید میلادی است. اولین حمله عراق در روز اول این سال (11 دی) به نفتکش یونانی سوپریوک در نزدیکی خارک بود. در این حمله یک موشک به سوپریوک اصابت کرد ولی عمل نکرد که متخصصان نیروی دریایی ایران درصدد خنثی‌سازی آن هستند.(3)
1) 12. سند شماره 011644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، گزارش نوبه‌ای، شماره 154، 27/10/1364، ص8.
2) به گزارش خبرگزاری رویتر، آتش‌سوزی نفتکش کونکار حداقل 24 ساعت ادامه داشت. این نفتکش - که 36295 تن ظرفیت داشت - روز سه‌شنبه 17/10/1364 به سوی یک پایانه نفتی ایران یدک کشیده شد. بنا بر این گزارش، این نفتکش هنگام حمل گازوئیل از خارک به جزیره سیری (270 مایلی جنوب‌شرق خارک)، در 30 مایلی جنوب خارک هدف قرار گرفت و مشتعل شد. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 294، 18/10/1364، ص33)
3) 13. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 138، 16/10/1364، ص2؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، صص 47 و 48.
1
در ادامة اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها و درپی دعوت فرمانده عالی جنگ، امروز نیز گروه‌هایی از نیروهای رزمی، تخصصی و پشتیبانی از شهرهای مختلف عازم جبهه‌های نبرد شدند.
امروز گروهی از دبیران مدارس کرج، گروهی از آموزشیاران نهضت سوادآموزی از سرخة سمنان، 170 تن از دانشجویان و کارکنان دانشگاه صنعتی اصفهان، 40 تن از نیروهای اعزام مجدد بسیج سپاه پاسداران محلات، گروهی از اعضای پایگاه‌های مقاومت شهری و روستایی بسیج سپاه پاسداران سلماس و همچنین اعضای کادر دو گردان از گردان‌های احتیاط سپاه پاسداران ناحیه همدان، گروهی از رزمندگان سپاه تویسرکان، گروهی از نیروهای رزمی استان چهارمحال و بختیاری و نیز اعضای گردان‌های محمد رسول‌الله(ص) و امام حسن(ع) از تیپ الغدیر پس از نوحه‌خوانی و سینه‌زنی در محل بسیج سپاه پاسداران یزد در میان بدرقه گرم و پرشور مردم یزد عازم جبهه‌های نبرد شدند.
علاوه‌براین، گروه کثیری از نیروهای متخصص شامل مکانیک خودروهای سبک و سنگین، آهنگر، آشپز و دیگر نیروهای خدماتی از شهرستان قم، سی‌وپنجمین گروه راه‌سازی اداره کل راه‌وترابری استان کهکیلویه و بویراحمد با تجهیزات و ماشین‌آلات سبک و سنگین راه‌سازی از یاسوج، کاروانی از کامیون‌داران ارسنجان همراه با 20 دستگاه کامیون، گروه کثیری از نیروهای تخصصی از بسیج بیرجند و شهرستان‌های سبزوار و تربت حیدریه به‌سوی جبهه‌ها عزیمت کردند.(1)
2
نماینده امام خمینی در جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران (حجت‌الاسلام غیوری)که با چندتن از مسئولان این جمعیت و کاروانی از کمک‌های مردمی به ارومیه سفر کرده است، در تشریح فعالیت‌های هلالاحمر در اوضاع جنگی گفت: از 28 کامیون کالای امدادی به مناطق غرب کشور که وارد ارومیه شده و ارزش آن معادل 70 میلیون ریال است، حدود 20 میلیون ریال کالا دراختیار مستمندان و بقیه دراختیار رزمندگان قرار خواهد گرفت.
معاون امداد و درمان جمعیت هلالاحمر نیز ضمن تشریح فعالیت‌ها و خدمات امدادی هلالاحمر و اشاره به بمباران‌های سال گذشته شهرها، گفت معادل 120 میلیون تومان لوازم منزل دراختیار آسیب‌دیدگان جنگی قرار گرفته است.
وی درباره نقش هلالاحمر در شناسایی و مبادله اسیران گفت: «رژیم بعثی عراق همواره از افشای نام اسرا خودداری کرده و آنها را مخفی می‌کند و لیکن اخیراً توسط هلالاحمر ترکیه به
1) 14. روزنامه اطلاعات، 15/10/1364، ص18؛ و - روزنامه اطلاعات، 16/10/1364، ص18؛ و - روزنامه کیهان، 16/10/1364، ص3.
مبادله تعدادی از اسرا پرداخته است.» وی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران تاکنون بدون توقع تعداد زیادی از اسیران سالمند و معلول عراقی را به‌طور یک‌جانبه آزاد کرده است، افزود: «موضوع مخفی کردن اسرای ایرانی در عراق را برادران هلالاحمر ترکیه و صلیب‌سرخ جهانی نیز ابراز و اقرار کردهاند.»(1)
1
اداره وظیفه عمومی با انتشار اطلاعیه‌ای مشمولان عادی متولد 1338 تا 1345 و داوطلبان دیپلمه و عادی متولد 1346 را به خدمت فراخواند.(2)
سرهنگ خلیل رزمجو رئیس اداره وظیفه عمومی نیز گفت لایحه‌ای در هیئت دولت درحال بررسی است که طبق ضوابطی به مشمولانی که خانواده آنها ازنظر مالی در تنگنا قرار می‌گیرند کمک شود. وی افزود که طرحی نیز به مجلس شورای اسلامی تقدیم شده که براساس آن مشمولان غایبی که خود را معرفی کنند سه ماه بیش از مشمولان عادی و مشمولان غایبی که دستگیر شوند شش ماه بیش از دیگران خدمت خواهند کرد. وی گفت باتوجه‌به طرح جدید، مشمولان غایب اگر تا سه ماه آینده خود را معرفی کنند، خدمت آنان همان دو سال خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه عده معدودی با استفاده از معافیت تحصیلی، بدون اینکه قصد تحصیل داشته باشند، تحت عنوان تحصیل از انجام دادن خدمت وظیفه شانه خالی می‌کنند، گفت برای کسانی که مشغول تحصیل هستند حد معینی در نظر گرفته شده است به این ترتیب که اگر سن دانش‌آموزان یا دانشجویان خدمت وظیفه به 20، 22، 24، 26، 28 سال تمام رسیده باشد و به‌ترتیب موفق به اخذ مدرک دیپلم، فوق‌دیپلم، لیسانس، فوق‌لیسانس یا دکترا و معادل آن نشده باشند، باید خدمت دوره ضرورت را انجام داده و سپس به تحصیل خود ادامه دهند.(3)
2
ژاپن برای جلب نظر ایران جهت شرکت در جلسه شورای امنیت تلاش می‌کند.
روزنامه ژاپنی ماینجی شیمبون در شماره امروز خود نوشته است که وزیر امور خارجه ژاپن تصمیم گرفته است مازوکه میاکه کارشناس امور خاورمیانه را به‌منظور درک دیدگاه‌های مقامات ایرانی درباره شرکت احتمالی نماینده ایران در جلسه شورای امنیت سازمان ملل که طی آن درباره جنگ میان ایران و عراق بحث خواهد شد به ایران اعزام کند. به نوشته این روزنامه، وزیر خارجه ژاپن به‌هنگام سخنرانی‌اش در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر گذشته (شهریورماه) از همتای ایرانی و همتای عراقی خود خواست تا در جلسه شورای امنیت شرکت کنند. روزنامه مزبور افزوده است که ایران
درمورد این پیشنهاد واکنش مثبت نشان داده و عراق نیز کاملاً آن را رد نکرده است.
ماینجی شیمبون نوشته است اگر دیدار میاکه از تهران مثمرثمر باشد وزیر خارجه ژاپن به ایران سفر خواهد کرد.(1)
به نوشته نشریه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، میاکه و هیئتی از مجلس نمایندگان ژاپن از 20 دی‌ماه به‌مدت سه روز به ایران سفر می‌کنند. این نشریه افزوده است که وزارت امور خارجه ایران و سفارت جمهوری اسلامی ایران در توکیو به مقامات ژاپنی تأکید کردهاند از هرگونه تبلیغات درخصوص ارتباط این سفر با جنگ تحمیلی و به‌خصوص تلاش‌های میانجیگرانه ژاپن اجتناب کنند.(2)
1
در آستانه سفر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به چند کشور افریقایی و آسیایی، روابط ایران با کشورهای خط مقدم جبهه مبارزه با افریقای جنوبی در جلسه امروز هیئت دولت بررسی شد. در این جلسه راه‌های کمک به مقاومت علیه نژادپرستان افریقایی بررسی شد و براین‌اساس کمیسیونی زیر نظر معاون اجرایی نخست‌وزیر مأمور نظارت بر پیشرفت همکاری‌های جمهوری اسلامی ایران با کشورهای خط مقدم جبهة مبارزه با افریقای جنوبی شد.(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور به دعوت ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان به این کشور سفر خواهد کرد.(4)از سوی دیگر، رئیس دفتر رئیس‌جمهوری دمکراتیک خلق یمن با پیام کتبی علی ناصر محمد برای رئیس‌جمهوری اسلامی ایران وارد تهران شد تا از آیت‌الله خامنه‌ای برای سفر به یمن جنوبی دعوت کند. رئیس دفتر علی ناصر محمد گفت که این سفر موجب گسترش روابط دوجانبه و تحکیم مبارزه مشترک دو کشور علیه صهیونیسم و امپریالیسم است.(5)
2
نخست‌وزیر ترکیه امروز با رئیس مجلس شورای اسلامی در تهران دیدار کرد. اوزال ضمن درخواست گسترش روابط دو کشور، بر ضرورت پایان یافتن جنگ تأکید کرد. آقای هاشمی در پاسخ، این تصور کشورهای همسایه را که ایران نمی‌تواند در جنگ پیروز شود و نیز موضع کمیته صلح را که موضع روشنی درمورد تجاوز عراق اتخاذ نکرده است، اشتباه خواند و از بین رفتن صدام را ازجمله راه‌های حل مسئله اعلام کرد. گزارش وزارت امور خارجه از این ملاقات چنین است:
«آقای اوزال: ما سیاست گسترده روابط با ایران را در پیش گرفته‌ایم. در خلال دو سال اخیر
1) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، صص 8 و 9، توکیو - خبرگزاری فرانسه، 15/10/1364.
2) 19. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 184/3، 17/10/1364، صص 4 - 3.
3) 20. روزنامه کیهان، 15/10/1364، ص1.
4) 21. روزنامه اطلاعات، 16/10/1364، ص3.
5) 22. همان، ص10.
روابط فیمابین بسیار پیشرفت داشته است، ولی آن را کافی نمی‌دانیم. طبیعی است که غرب خواهان پیشرفت و توسعه ما نیست. ما معتقدیم که اقتصاد دو کشور می‌تواند مکمل یکدیگر باشد. قبلاً و در سال 1983 که به ایران مسافرت کردم پیرامون خط لوله (نفت و گاز به ترکیه) مذاکراتی داشتم که اگر تاکنون ساخته شده بود، صادرات (نفت و گاز) نیز اکنون انجام می‌شد. همچنین امکان استفاده از ماهواره بین ما (ترکیه) و پاکستان و ایران وجود دارد. درزمینه صنعتی هم از کارخانه پارس الکتریک بازدید کرده‌ایم. امکانات شما خیلی وسیع است می‌توانیم دراین‌زمینه با یکدیگر همکاری کنیم و تلویزیون به ممالک دیگر صادر نماییم.
آقای هاشمی: ما ناظر تلاش شما در ترکیه هستیم و حاضریم تلاش کنیم تا فکر شما در ترکیه پیروز شود. درمورد همکاری صنعتی نیز ترجیح می‌دهیم با یک کشور اسلامی نظیر ترکیه همکاری داشته باشیم.
آقای اوزال: اگر جنگ پایان یابد شما رشد اقتصادی زیادی خواهید نمود، جنگ بسیاری از امکانات شما را از بین می‌برد.
آقای هاشمی: تلقی ما همین است، اما هیچ راهی بجز خلاص شدن از حزب بعث وجود ندارد. اگر شما راه‌حلی دارید مطرح کنید.
آقای اوزال: هیچ راهی در نظر نداریم، ولی اگر جنگ به طریق معقولی تمام شود به نفع دو کشور است. اگر صلح بشود و عراق خسارت بپردازد آیا جناب‌عالی فکر می‌کنید رژیم عراق خواهد ماند؟ گمان ما این است که نخواهد ماند.
آقای هاشمی: اگر صدام محکوم شود گمان می‌کنم که صدام نمی‌ماند. اینکه مطرح کردید که اگر جنگ تمام شود و خسارت‌ها را کشورهای دیگر بپردازند به معنای نگه داشتن صدام است.
تصویر
آقای اوزال: این درست است، اما اگر عراق مجبور شود خسارت بدهد کشورهای دیگر می‌توانند پول را در یک صندوق بگذارند و خسارت پرداخت شود.
آقای هاشمی: برخی از همسایگان ما تصور می‌کنند که با جنگ نمی‌توانیم پیروز شویم. این اشتباه است.
آقای اوزال: ما این را نگفته‌ایم، بلکه معتقدیم که آینده به نفع ایران است.
آقای رفسنجانی: ما سیاست
صبر و انتظار را پیشه کرده‌ایم، اگرچه هر ماه می‌توانیم یکی دو عملیات انجام دهیم. انتظار داریم که کشورهای مجاور و دلسوز وارد ماجرا شوند و نظر و حرف منطقی ما را مطرح کنند. مثلاً همین کمیته صلح که شما هم عضو آن هستید صریحاً اعلام کند که صدام متجاوز است و باید محاکمه شود، از اشتباهات کمیته صلح این بود که موضع روشنی اتخاذ نکرد، همیشه به ما می‌گویند شما ببخشید.
آقای اوزال: آیا به هر صورتی که صدام از بین برود مسئله حل می‌شود؟
آقای رفسنجانی: بله.
آقای اوزال: یعنی کاری به حزب بعث ندارید؟
آقای رفسنجانی: به هر جهت باید مسئله خسارت قابل‌حل باشد.
آقای اوزال: مطمئن هستم که ایران بعد از جنگ خیلی پیشرفت خواهد کرد و عراق دیگر جرئت نمی‌کند به ایران حمله کند.
آقای رفسنجانی: انشاءالله این عبرتی برای همه کشورها باشد.»(1)
1
در جلسه مقدماتی گردهمایی وزیران خارجه کشورهای اسلامی، ایران و سوریه و لیبی خواستار قطع رابطه مصر با اسرائیل شدند.
خبرگزاری فرانسه امروز ضمن اعلام اینکه شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی فردا (16/10/1364) آغاز خواهد شد، گزارش داد: «در جلسه مقدماتی این کنفرانس در روز گذشته (14/10/1364)، قاهره مورد حمله لفظی ایران، سوریه و لیبی قرار گرفت. این سه کشور از دیگر اعضای سازمان کنفرانس اسلامی دعوت کردند تا از مصر بخواهند که روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل قطع نماید. این درخواست از مصر که درپی پنج سال تعلیق، سال گذشته بار دیگر به داخل سازمان کنفرانس اسلامی راه یافته است، با درگیری‌های لفظی شدیدی همراه بوده است. ... اما هیئت مصری این پیشنهاد را بی‌نتیجه خواند.»
به گزارش خبرگزاری فرانسه، بعد از انقلاب اسلامی، این نخستین‌بار است که یک هیئت دولتی ایران دعوت شرکت در سازمان کنفرانس اسلامی را که مراکش ترتیب داده، می‌پذیرد. جنگ ایران و عراق از موضوع‌های مهم دستور کار 90 ماده‌ای این اجلاس پنج‌روزه است. از دیگر موضوع‌های مهم این گردهمایی تهدیدهای امریکا علیه لیبی، مسائل خاورمیانه، مسئله فلسطین، جنگ افغانستان، تروریسم و همبستگی در مبارزه با راهزنی هوایی است.(2)
1
میخائیل یوحنا عزیز (طارق عزیز) معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه عراق در مصاحبه‌ای با روزنامة کویتی السیاسه - که در شماره امروز این روزنامه منتشر شده است - به موضوع‌های متعدد پرداخت، ازجمله: غیرمحتمل بودن حمله ایران به کشورهای منطقه؛ مشکلات ایران در تهیه تجهیزات نظامی؛ رابطه ایران با سوریه و لیبی؛ انگیزه ایران در بسیج نیرو؛ نتایج سیاسی نظامی خطرناک برای ایران در حمله آتی؛ مواضع کشورهای حوزه خلیج فارس در جنگ؛ اعلام اینکه جنگ در سال 1983 ازلحاظ سیاسی و نظامی پایان یافته است؛ اوضاع داخلی ایران و حاکمیت ولی‌فقیه در ایران؛ اعتراف به ناتوانی کشورش در شکست ایران؛ سیاست خارجی ایران و روابط ایران و عراق با فرانسه؛ سیاست شوروی درباره جنگ و ابراز اینکه ایران سرانجام روزی پای میز مذاکره خواهد نشست.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت، طارق عزیز در این مصاحبه ادعا کرد جنگ میان ایران و عراق از سال 1983 عملاً به پایان رسیده است و تنها اعتراف ایران به این موضوع باقی مانده است. وزیر خارجه عراق مدعی شد ایران در پرتگاه سقوط قرار دارد و در مقابل، رژیم عراق توانا و قدرتمند است.
وی در پاسخ به اینکه آیا ممکن است ایران به کشورهای عربی حوزه خلیج (فارس) حمله کند؟ حمله ایران به این کشورها را خودکشی خواند و گفت ایران از اشغال خاک کشورهای عرب منطقه همچون کویت، عربستان سعودی، قطر و بحرین به‌طور مطلق عاجز است زیرا دیگر نیروی احتیاطی ندارد که برعلیه این کشورها به کار برد. طارق عزیز ایران و سوریه را به خرابکاری در کویت متهم کرد و گفت: ایران بالاترین توانایی خود را علیه امنیت داخلی کویت به کار برده است. ایران و سوریه ستون پنجم در پشت عملیات ارعاب منطقه هستند.
وی درمورد تلاش برای جلوگیری از رسیدن سلاح به ایران گفت: ما در ممانعت از پایه گذاری روابط تسلیحاتی ثابت و گسترده میان ایران و کشورهای جهان موفق بوده‌ایم. ایران که یک کشور پهناور است و نیاز به سلاح دارد، همچون معاملات خرید مواد مصرفی مورد نیاز خود، سلاح از بازار آزاد و با قیمت نقد خریداری می‌کند. این سبک تهیه منابع تسلیحاتی نمی‌تواند یک ارتش کلاسیک را مجهز کند و تنها قادر است سلاح مورد نیاز یک نبرد را تأمین کند. وی افزود: ایران سلاح‌های مهم و مورد نیاز خود را از لیبی و سوریه که قادرند سلاح را آزادانه خریداری نمایند به دست می‌آورد. وی ادعا کرد که عراق چندین معامله تسلیحاتی را که قرار بود با ایران منعقد شود خنثی کرده است.
طارق عزیز افزود: ایران قادر نیست سلاح‌های پیشرفته خریداری کند. شوروی هم از ارسال
سلاح‌های خود به ایران اطلاع دارد و دراین‌زمینه تلاش خواهد کرد که این اقدام دیگر صورت نگیرد. وی ادعا کرد که در دو بار ملاقات با عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهور سوریه در سال 1982 و ملاقات اخیر با مقامات لیبیایی در رباط، مقامات هر دو کشور اعلام کردهاند که از ادامه روابطشان با ایران نگران هستند. وی گفت ایران و سوریه و لیبی به یکدیگر اطمینان ندارند و افزایش تعداد ملاقات‌ها میان آنان، افزایش مشکل و تردید آنها به یکدیگر را منعکس می‌کند.
وزیر خارجه عراق درمورد حمله نظامی آتی ایران گفت: ایرانیان هم‌اکنون در یک بن‌بست قرار گرفته‌اند درصورتیکه حمله کنند نتایج سیاسی و نظامی خطرناکی برای آنان به بار خواهد آمد.
وی گفت: امنیت خلیج (فارس) یکپارچه است لذا منطقه خلیج (فارس) هم‌اکنون در حالت جنگ با ایران به سر می‌برد چه به این مسئله اعتراف کنیم چه نکنیم. کشوری که این مسئله را قبول ندارد در امنیت داخلی خود ضرر خواهد دید. از کشورهای منطقه خواسته می‌شود تا زمان اعلام خاتمه جنگ ازسوی ایران، عراق را مورد تأیید قرار دهند.
طارق عزیز ادعا کرد که جنگ عملاً از سال 1983 درپی عملیات شرق میسان ازطریق نظامی پایان یافته است و درصورتیکه در ایران رهبری منطقی حاکم بود، جنگ از آن موقع پایان‌یافته اعلام شده بود. جنگ هم‌اکنون ازلحاظ نظامی و سیاسی پایان‌یافته تلقی می‌شود، ولی مسئله این است که رهبری ایران کی می‌خواهد به این حقیقت اذعان کند.
وی در ارزیابی اوضاع داخلی ایران از دیدگاه رژیم عراق، گفت که ایران تاکنون مسئله رهبری سیاسی را حتی با حضور امام خمینی فیصله نداده است. در مراکز تصمیم‌گیری در ایران اختلال وجود دارد. آنان هنگامی‌که خواستند ولایت فقیه را به یک مؤسسه ثابت تبدیل کنند شکست خوردند. آیت‌الله منتظری را انتخاب کردند ولی انتخاب وی ناکام ماند. عجز و ناتوانی دربرابر مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در ایران بیداد می‌کند. در ایران برنامه و طرح مشخصی برای کشاورزی و منابع و تجارت خارجی و داخلی وجود ندارد. آنان بر سر اینکه آیا سیاست اقتصادی درهای باز یا بسته یا ملی کردن باشد، اختلاف دارند این یک بن‌بست است.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا یک ضربه نظامی علیه ایران کار را یکسره نخواهد کرد؟ ضمن بعید دانستن این نتیجه‌گیری، گفت: ایران یک کشور پهناوری است، وارد کردن یک ضربه نظامی کار را تمام نمی‌کند. وی شرط قطع صدور سلاح به عراق برای تجدید روابط میان فرانسه و ایران را مورد تمسخر قرار داد و گفت مسئولین ایران نمی‌دانند که عمر روابط تسلیحاتی عراق و فرانسه ده سال است. وی این شرط ایران را ناشی‌از جهل به قواعد و اصول سیاست بین‌المللی دانست.
طارق عزیز ضمن تمجید از دیدار صدام از مسکو گفت که رهبران شوروی اعلام کردهاند
دیدگاه‌های سیاسی آنان با دیدگاه‌های عراق منطبق است. وی درباره موضع شوروی درمورد جنگ ایران و عراق گفت: شوروی می‌خواهد جنگ تمام شود و در این مسئله شکی نیست، ولی سیاست روس‌ها در منطقه به دیدگاه‌های آنان پیرامون امنیت شوروی و مسئله حسن‌هم‌جواری بستگی دارد. مسئله همسایگی برای شوروی مسئله بسیار مهمی تلقی می‌شود. البته این بدین معنی نیست که آنان از رژیم حاکم بر ایران خوششان می‌آید بالعکس ما از سال 1981 دریافتیم که لجبازی ایران موجب بدبینی شدید روس‌ها از تهران شده است.
وی در مصاحبه خود گفت اجلاس اخیر سران شوروی و امریکا در ژنو مسئله جنگ ایران و عراق را بررسی نکرده است، ولی وزیران خارجه دو کشور این مسئله را پیگیری کردند. وی در پایان از تعیین چشم‌اندازی برای جنگ خودداری کرد و گفت ایران روزی در کنار میز مذاکرات خواهد نشست.(1)
یونایتدپرس در گزارشی از این مصاحبه آورده است که طارق عزیز درباره تمرکز اخیر صدها هزار سرباز ایرانی در طول مرز با عراق و تهدید به تهاجم گفت: «نقل‌وانتقال نیروها و هشدارها اقدامی ازسوی ایران برای ترساندن کشورهای محافظه‌کار طرف‌دار عراق در خلیج (فارس) است. وی از کشورهای خلیج (فارس) خواست خود را درحال جنگ با ایران بدانند، لکن گفت این بدان معنی نیست که از این کشورها می‌خواهد علیه ایران اسلحه به دست گیرند. لکن می‌بایست تا زمانی‌که ایران به جنگ خاتمه نداده است از عراق حمایت کنند.»(2)
1
درحالی‌که گفته می‌شود گروگان‌های فرانسوی که در لبنان ربوده شدهاند دراختیار سوریه قرار گرفته‌اند و به‌زودی آزاد خواهند شد، یک هیئت فرانسوی وارد ایران شده است.
نشریه لیبراسیون چاپ فرانسه با اشاره به اینکه گروگانها هم‌اکنون دراختیار سوریه هستند نوشته است: «چنانچه آزادی گروگانها ازطریق سوریه انجام گیرد به این علت نخواهد بود که گروگانها در اسارت سوریه به سر می‌برند، بلکه دمشق از این پس به‌عنوان میانجی میان ربایندگان و فرانسه عمل خواهد کرد. به نظر می‌رسد چهار گروگان فرانسوی چند روزی است که به یک ناحیه تحت کنترل سوریه منتقل شدهاند. شاید این امر مقدمه‌ای باشد برای آزادی آنها طی چند روز آینده مشروط بر آنکه آخرین جزئیات مسائل مورد گفتوگو میان حافظ اسد و فرانسوا میتران حل گردد. چنانچه همه چیز بر وفق مراد پیش رود، رئیس‌جمهور سوریه به‌عنوان شخصی که گروگانها را پس داده است، وجهة تازه‌ای به دست خواهد آورد و ضمناً "ضامن" اجرای توافق‌هایی خواهد بود که ممکن است بین ایرانی‌ها و فرانسوی‌ها درمورد
آزادی ژان پل کوفمن، میشل سورا، مارسل کارتن و مارسل فونتن به دست آمده باشد.
از این پس، همه می‌دانند که شرط رسمی آزادی گروگانها حل اختلاف درمورد اوردیف (بازپرداخت وام ایران به فرانسه) تعیین شده است. ژاک مارتن مأمور بررسی مسائل اقتصادی بین ایران و فرانسه دیروز رهسپار تهران شد. مسئله‌ای که باقی می‌ماند درخواست آزادی 5 عامل سوءقصد علیه نخست‌وزیر سابق ایران شاهپور بختیار می‌باشد که هم‌اکنون در فرانسه، زندانی هستند. برخی اطلاعات گویای آن است که فرانسوا میتران به‌وضوح گفته است "هر 5 تن" را نمی‌توان آزاد نمود.»(1)
1
درپی گسترش جنایات رژیم صهیونیستی علیه مردم بی‌پناه جنوب لبنان و آوارگی هزار تن از اهالی روستاهای اشغالی در جبل عامل، تجمع علمای مسلمین لبنان با ارسال تلگرامی به محضر امام خمینی، خواستار پشتیبانی سیاسی و معنوی بیشتر از ستمدیدگان لبنان شد. در این تلگرام ضمن اشاره به اعمال وحشیانه صهیونیست‌ها در روستاهای اشغالی، هدف این اقدامات اسرائیل، خالی کردن مناطق مرزی لبنان از ساکنان آن و تبدیل آن به مناطق یهودی‌نشین اعلام و تأکید شده که "حسینیان زمان با ادامه نبرد قهرمانانه خود دشمن را آرام نمی‌گذارند." در این پیام از امام خمینی و مقامات جمهوری اسلامی درخواست شده که با کمک‌های سیاسی و معنوی خود مانع این جنایات شوند. همچنین ضمن اشاره به مسئولیت‌های سازمان ملل و جوامع عربی و اسلامی که سکوت اختیار کردهاند، تأکید شده که «این سکوت ما را بر آن می‌دارد که مصالح امریکا و اسرائیل را در هر جای دنیا به خطر اندازیم.»(2)
2
درپی اقداماتی که علیه دفاتر هواپیمایی اسرائیل در فرودگاه‌های رم و وین رخ داد و تهدیدهای اسرائیل و امریکا علیه لیبی، موضع‌گیری دولت‌های مختلف درمورد این بحران ادامه دارد.
قذافی رهبر لیبی، امروز گفت اقدامات نظامی امریکا در مدیترانه دنیا را در آستانه جنگ قرار داده است. وی هشدار داد، چنانچه ریگان دستور حمله تلافی‌جویانه‌ای را صادر کند، لیبی جوخه‌های انتحاری را به خیابان‌های امریکا اعزام خواهد کرد. قذافی ضمن رد حضور ابونضال در لیبی و نیز تکذیب کمک لیبی به مهاجمان به دفترهای هواپیمایی اسرائیل افزود: «به عقیده ما این یک وضعیت جنگی است، بنابراین ما نیروی هوایی، دفاع هوایی و نیروی دریایی خود را به حالت آماده‌باش کامل درآورده‌ایم.» وی هشدار داد که امریکا به بازی خطرناکی دست زده است.
از سوی دیگر، یونایتدپرس به نقل از مقام‌های اسرائیلی گزارش داد: امریکا درصدد محاصره دریایی لیبی است و این محاصره می‌تواند با حملات هوایی علیه هدف‌های حیاتی لیبی تشدید شود.(1)
همچنین به گزارش یونایتدپرس: «کرملین خصومت امریکا را نسبت به لیبی نوعی تروریسم دولتی خواند و همزمان رسانه‌های رسمی شوروی تهدیدات نظامی امریکا را علیه رژیم سرهنگ معمر قذافی محکوم نمودند.»
شورای جامعه عرب در تونس، امریکا و اسرائیل را به‌دلیل تهدیداتشان علیه لیبی و تشدید تشنج در خاورمیانه و مدیترانه متهم و تأکید کردند که بسیج نیروی دریایی امریکا در مدیترانه به فاجعه می‌انجامد. کویت نیز از امریکا خواست به لیبی حمله نکند و ایتالیا و آلمان‌غربی هشدار دادند که حمله انتقام‌جویانه خشونت‌ها را افزایش می‌دهد. مالت نیز حمله احتمالی امریکا علیه لیبی را محکوم کرد.
وزیر دفاع رژیم مصر نیز امروز تأکید کرد که مصر هیچ‌گونه نیت از پیش تدارک دیده شده علیه لیبی ندارد!(2)
از سوی دیگر، به گفته رادیو کلن، ریگان این گزارش را که امریکا نیروهای خود در دریای مدیترانه را آماده مداخله نظامی در لیبی می‌سازد تکذیب کرد و چند تن از مسئولان پنتاگون اعلام کردند ناوهای جنگی امریکا هیچ‌گونه تحرک غیرعادی در دریای مدیترانه انجام نداده‌اند.(3)
یاسر عرفات رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز در مصاحبه با روزنامه واشنگتن پست گفت که سوریه و لیبی در پشت سوءقصدهای تروریستی اخیر در مدیترانه و اروپا قرار دارند و تلاش می‌کنند تا سازمان آزادی‌بخش فلسطین را بی‌اعتبار ساخته و از یک توافق میان این سازمان با اسرائیل جلوگیری نمایند. عرفات در این مصاحبه ابونضال را که مظنون به فرماندهی سوءقصدهای مذکور می‌باشد به‌عنوان "آلت دست سرویس‌های اطلاعاتی برخی از کشورهای عربی" تقبیح کرد.(4)
1) 29. روزنامه اطلاعات، 16/10/1364، ص20.
2) 30. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/10/1364، ص1.
3) 31. روزنامه جمهوری اسلامی، 15/10/1364، ص11؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، ص55، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 16/10/1364.
4) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 292، 16/10/1364، صص 33 - 32، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 15/10/1364.
1
فرمانده کل سپاه پاسداران در ادامه بررسی میزان آمادگی یگانها برای اجرای عملیات در منطقه فاو، امروز با حضور در مقرّ لشکر17 علی‌بن ابی‌طالب(ع) [در محل انرژی اتمی (جاده اهواز - آبادان) ساختمان شهید منتظری] ضمن توجیه کردن فرماندهان گردان‌های این لشکر به طرح کلی عملیات و تعیین زمان آمادگی، بر ضرورت دقت، سرعت عمل و تمرین تأکید کرد.(1)در این جلسه محسن رضایی توجیه فرماندهان گردان‌های لشکر17 را چنین آغاز کرد لشکر علی‌بن ابی‌طالب(ع) در این عملیات مأموریت خط‌شکنی ندارد اما همان شب اول باید با عبور از یک لشکر دیگر، اقدام به گرفتن هدف تعیین‌شده برای این لشکر بکند و پاک‌سازی و پدافند را شروع نماید. وی با اعلام اینکه 15 روز برای آمادگی فرصت دارید تأکید کرد که در مدت یک هفته از نزدیک به منطقه توجیه شوید، از روی دکل، زمین منطقه عملیات را به‌خوبی ببینید و بررسی کنید و درباره چگونگی عبور از رودخانه، عبور از یک لشکر خطشکن، گرفتن هدف، پاک‌سازی منطقه تصرفشده، الحاق گردان‌ها با یکدیگر و الحاق با یگانهای مجاور و نحوه دفاع دربرابر پاتک‌های دشمن بحث و نتیجه‌گیری کنید و در هفته بعد از آن، در زمینی مشابه تمرین و مانور کنید. محسن رضایی توضیح داد که فرماندهان گردان‌ها به‌خوبی از روی نقشه توجیه می‌شوند، اما فرماندهان گروهان‌ها و دسته‌ها و رزمندگان باید در زمینی مشابه
1) در این جلسه محسن رضایی، ابراهیم حاج محمدزاده (مسئول مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، عباس محتاج، ابراهیم سنجقی، احمد فتوحی (جانشین فرمانده لشکر17 علیبنابیطالب(ع)) و فرمانده گردان‌های این لشکر: حسین عروجی (فرمانده گردان سیدالشهدا(ع))، علی‌اکبر نوری (فرمانده گردان حضرت معصومه(س))، بشیر روشنی (فرمانده گردان علیبنابیطالب(ع))، اسماعیل نادری (فرمانده گردان امام حسین(ع))، مهدی ناصری (شهید - گردان ولیعصر(عج))، عباس میرهادی (شهید - فرمانده گردان روح‌الله)، محمدحسین آل اسحاق (جانشین مسئول ستاد لشکر 17) و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم(ص)) حضور داشتند.
تمرین و مانور عملیات کنند تا هنگام عملیات در تاریکی و زمین ناشناس دچار کندی و مشکل نشوند. وی افزود: «در پایان هفته دوم خود ما می‌آییم برای بازدید از لشکر که ببینیم در آفند و پدافند چطور عمل می‌کند.»
فرمانده کل سپاه افزود: علاوه بر بحث‌های مانور و تمرین عملی، در این دو هفته دیگر اقدامات آماده‌سازی، کارهای پشتیبانی، مهندسی، ساختن مواضع ادوات را انجام دهید. بعد از آن هم چند روز فرصت دارید که اگر کم و کسری دارید برطرف کنید و انشاءالله روز پنجم بهمن باید اعلام آمادگی کنید. محسن رضایی در ادامه با بیان اینکه در این منطقه چهار پنج ماه است کار می‌شود ولی دشمن تا حالا هیچ نفهمیده است و صبح تا شب جای دیگر را دارد بمباران می‌کند، بر ضرورت رعایت اصول حفاظتی و فراهم شدن امکان غافلگیری دشمن تأکید کرد و افزود در منطقه عملیات نقل‌وانتقالات حساب‌شده باشد؛ بی‌سیم‌ها را روشن نکنید؛ موتور قایق‌ها را روشن نکنید؛ در منطقه ممنوعه تردد نکنید و... . وی همچنین بر دقت در همه کارها و در اقدامات آمادگی و نیز سرعت عمل و استفاده از زمان تأکید بسیار کرد.
تصویر
در ادامه جلسه، جانشین فرمانده لشکر17 درباره آمادگی گردان‌های این لشکر توضیح داد که چهار گردان آموزش شنا گذرانده‌اند. دو گردان آنها هم درحال گذراندن دوره آموزشی عمومی و آموزش‌های آبی و خاکی هستند. وی افزود در آموزش‌ها بر آمادگی برای مقابله با حملات شیمیایی دشمن و استفاده از ماسک در حین عملیات و تیراندازی تأکید شده است. در ادامه جلسه درمورد چگونگی استفاده از انواع آتش‌ها برای مقابله با دشمن و مهمات مورد نیاز بحث شد.
محسن رضایی همچنین به‌منظور فریب دشمن به مسئولان لشکر17 تأکید کرد که اقدامات شناسایی و آماده‌سازی این لشکر در منطقه هور ادامه یابد و دچار سستی نشود و نیز هماهنگ با نقل‌وانتقالات به‌سوی منطقه فاو، نقل‌وانتقالاتی از تجهیزات فرسوده و غیرضروری نیز به‌سمت منطقه هور انجام شود.(1)
1) 1. سند شماره 17416/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای بررسی آمادگی لشکر17 علی‌بن ابی‌طالب(ع) (16/10/1364، مقر لشکر17، نوار شماره 17000)، راوی: محمد درودیان، صص 12 - 1.
1
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پاسداران درجهت جلوگیری از هشیاری دشمن درمورد عملیات در منطقه فاو در نامهای به قرارگاه‌های نوح و کربلا چنین دستور داد: «ضروری است به یگانهای تحت امر ابلاغ نمایید حتی‌المقدور از مراجعه به بیمارستان طالقانی آبادان خودداری نمایند و امورات را ازطریق اورژانس و ارسال به بیمارستان شهید بقایی حل نمایند. در موارد ضروری رعایت حفاظت گفتار بسیار ضروری می‌باشد.»(1)
2
واحدهایی از سپاه سوم ارتش عراق بامداد امروز به ضلع غربی و سیل‌بند مرکزی جزیره مجنون جنوبی در منطقه هورالهویزه حمله کردند. در این حمله چند تن از نیروهای خودی شهید یا اسیر شدند و بخشی از مواضع رزمندگان اشغال گردید. عراق ادعا کرد که جزیره مجنون جنوبی را آزاد کرده است.
گزارش واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای سپاه پاسداران از این حمله به فرماندهی این قرارگاه چنین است: ساعت 5:30 بامداد 16/10/1364، نیروهای بعثی تک سنگینی را به‌طرف جزیره جنوبی شروع کردند و پس از اجرای آتش‌تهیه‌ای سنگین به‌وسیله شلیک تیر مستقیم تانک، نیروهای پیاده ساعت 7:30 وارد عمل شدند. با پیشروی نیروهای پیاده دشمن روی سیل‌بند مرکزی جزیره جنوبی، نیروهای کمین خودی شهید یا اسیر شدند و پدهای 3 و 4 سقوط کرد، اما پدهای 1 و 2 در کنترل نیروهای خودی باقی ماند. از روی دکل دیدبانی مشاهده شده که تانک‌های دشمن روی خط مقدم و سیل‌بند مرکزی جزیره جنوبی آمده‌اند.
روی ضلع شرقی جزیره جنوبی، دشمن اقدام به تک نکرده، ولی آتش تهیه‌ای سنگین اجرا کرده که مجروحان آن با قایق به عقب انتقال داده شدند. در ضلع غربی جزیره بنا به اظهار نیروهای ارتش، نیروهای دشمن تا مواضع ادوات خودی جلو آمده و حدود 2 کیلومتر از ضلع غربی را به تصرف درآورده‌اند. در این حمله همه نیروهای کمین خودی شهید یا اسیر شدند. ضمناً به‌طور مداوم در ابتدای تک روی پد الهویدی با تیر مستقیم تانک آتش شدیدی روی ضلع غربی جزیره جنوبی داشته و در طول روز هواپیماهای عراقی نیروهای خودی را بمباران کردند. براثر آتش دشمن، مقر جهادسازندگی در جزیره شمالی نیز دچار حریق شده است.
واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلا نتایج این حمله دشمن را چنین جمع‌بندی کرده است: اشغال دو کیلومتر از ضلع غربی جزیره جنوبی؛ اشغال پدهای 3 و 4 سیل‌بند مرکزی جزیره جنوبی (بنا به گفته برادران ارتش)؛ آتش شدید دشمن روی ضلع غربی و ضلع مرکزی؛ نبودن نیروی کافی در ضلع مرکزی و ضلع غربی؛ نداشتن روحیه کافی؛ عدم اجرای دقیق آتش روی
1) 2. سند شماره 11447 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه قرارگاه خاتم‌الانبیا به قرارگاه‌های نوح و کربلا، 16/10/1364.
مواضعی که دشمن اشغال کرده است. و بمباران جزیره شمالی به‌وسیله میراژهای عراق.
در پایان این گزارش یادآوری شده است که با کمک 10 نفر از نیروهای لشکر17 علیبنابیطالب(ع) و برادر رضا آزادی (معاون عملیاتی فرمانده قرارگاه کربلای1 سپاه پاسداران) به برادران ارتش، از دو کیلومتر ضلع غربی که تصرف شده بود، حدود یک کیلومتر آن پس گرفته شده، ولی در ضلع مرکزی کار قابل‌توجهی انجام نگرفته است.(1)
واحد اطلاعات قرارگاه نصرت نیز در گزارشی از اجرای آتش و بمباران این منطقه نوشته است: توپخانه دشمن از ساعت 5:30 الی 7:30 روز 16/10/1364، با شلیک 1700 گلوله - که اکثر آنها اتریشی بود - روی جزیره جنوبی آتش‌تهیه سنگین اجرا کرد و تا ساعت 24 همین روز بیش از 4200 گلوله روی جزایر خیبر (مجنون) جنوبی و شمالی شلیک کرد. همچنین هواپیماهای عراقی در پشتیبانی از عملیات زمینی نیروهای ارتش عراق از ساعت 8:35 تا 21:45 روز 16/10/1364، در گروه‌های 4، 6 و 8 فروندی بارها جزایر خیبر، به‌خصوص سیل‌بندهای مختلف جزیره شمالی را بمباران کردند و شب‌هنگام نیز راکت‌های منور شلیک کردند.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در گزارشی از این حمله آورده است که ارتش عراق سحرگاه امروز با بهره‌گیری از تیپ‌های 49 و 28 و یک تیپ از واحدهای کماندویی سپاه سوم در جزیره مجنون جنوبی اقدام به تک کرد که درگیری تا ساعت 18 به‌صورت تبادل آتش و نبرد شدید تن‌به‌تن ادامه داشت. بنا بر این گزارش، همه فرماندهان سپاه سوم عراق در قرارگاه تاکتیکی لشکر31 در منطقه نشوه حضور داشتند و ضمن هدایت عملیات، سربازانی را که صحنه نبرد را ترک می‌کردند تحویل جوخه اعدام می‌دادند.(3)
علی شمخانی جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران در گزارشی به آقای هاشمی رفسنجانی از این هجوم عراق خبر داد که عراقی‌ها دو پاسگاه ما را در جزیره مجنون جنوبی پس گرفته‌اند که 22 نیرو در آن مستقر بوده‌اند.(4)
از سوی دیگر، ارتش عراق با انتشار اطلاعیه شماره 2075، ضمن اشاره به سالگرد تأسیس ارتش عراق، ادعا کرد: «نیروهای عراقی امروز حوزه مجنون جنوبی را آزاد کردند و نیروهای ایرانی را از آنجا رانده و جای ایشان را گرفتند.» در این اطلاعیه افزوده شده: «نیروهای عراق بعد از اینکه خسارات زیادی به ایرانی‌ها وارد کردند، با کشتن و مجروح کردن صدها تن از آنها و گرفتن تعداد زیادی اسیر، در مواضع آزادشده به عمق چند کیلومتر مستقر شدند.» در ادامه اطلاعیه عراق آمده است که این عملیات به دستور صدام حسین و با برنامه‌ریزی سپاه سوم به فرماندهی سرلشکر ستاد ماهر عبدالرشید فرمانده این سپاه و مقر نیروهای الحسین و نیروهایی از تیپ 49 و تیپ 28 انجام گرفته است.(5)
1) 3. سند شماره 11448 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلا به فرماندهی قرارگاه کربلای1، 16/10/1364.
2) 4. سند شماره 11468 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه نصرت، گزارش نوبه‌ای، شماره 155، 17/10/1364.
3) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، ص7، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
4) 6. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، ص374.
5) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، صص 7 و 8، خبرگزاری عراق.
تصویر
1
پیش‌بینی و تصور اجرای عملیات گسترده نیروهای جمهوری اسلامی ایران در منطقه هورالهویزه، سران حکومت عراق را به واکنش و تهدیدهای مکرر درمورد ایران واداشته است؛ ازجمله صدام صبح امروز به مناسبت سالروز تأسیس ارتش عراق تهدیدهای خود را تکرار کرد. این تهدیدها و نیز حمله امروز ارتش عراق به جزیره مجنون جنوبی بازتاب بسیاری در رسانه‌های غربی داشت.
آسوشیتدپرس ضمن انتشار اطلاعیه ارتش عراق درباره حمله به جزیره مجنون، گزارش داد: «صدام در یک نطق رادیو تلویزیونی به مناسبت شصت‌وپنجمین سالروز نیروهای مسلح عراق، تأکید کرد که نیروهای وی درصدند که با محاصره ترمینال‌های نفتی ایران، این کشور را ازلحاظ اقتصادی از پای درآورند.» آسوشیتدپرس افزود: «صدام حسین در بخش دیگر از سخنانش از مردان و زنان عراقی که باتلاق‌های هویزه را آنچنان مستحکم کردهاند - که دشمن درصورت دست زدن به یک تجاوز دیگر در این منطقه، بهای سنگینی را پرداخت خواهد کرد - قدردانی کرد.»(1)
یونایتدپرس دراینباره گزارش داد: «نیروهای عراقی روز دوشنبه (16/10/1364) درپی یک نبرد سنگین که همزمان با یک پیشنهاد برای یک راه‌حل مسالمت‌آمیز جهت حل درگیری بین دو کشور صورت گرفت، یک حوزه نفتی در جبهه جنوبی جنگ را بازپس گرفتند.»(2)
خبرگزاری آلمان‌غربی: «یک بیانیه نظامی عراق می‌گوید که عراقی‌ها قسمت جنوبی جزایر مجنون را پس از کشتن صدها سرباز ایرانی و به اسارت درآوردن تعداد زیادی از آنها به‌طور کامل آزاد کردهاند.» این خبرگزاری افزود: «حمله گزارش‌شده به‌عنوان یک تلاش جدید عراق جهت بهبود موقعیت نظامی خود قبل از اجرای تهدید ایرانی‌ها مبنی‌بر یک حمله زمینی گسترده به نظر می‌رسد. رئیس‌جمهور عراق در اولین ساعات امروز هشدار داده بود که رژیم آیت‌الله خمینی چنانچه حمله تهدیدآمیز خود را به اجرا درآورد با یک فاجعه عظیم روبهرو خواهد شد. ... صدام حسین بار دیگر آمادگی عراق را برای مذاکرات صلح تکرار کرد و به ایران در مقابل انتظار هرگونه منفعتی از اصرار در جنگ یا امید به زمان داشتن هشدار داد. ... رادیو تهران نیز به نقل از علی خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران، اعلام کرد که تعویض رژیم فعلی عراق تنها راه پایان یافتن جنگ 63 ماهه خلیج فارس می‌باشد.»(3)
رادیو امریکا نیز با نقل اطلاعیه عراق درباره حمله به جزیره مجنون و همچنین نقل سخنان تهدیدآمیز صدام، افزود: «دراین‌حال گزارش‌ها حاکی است که ایران سرگرم تجهیز و تقویت و صف‌آرایی نیروهای خود در مرداب‌زارهای هویزه است. عراق این تحولات نظامی را نشانه‌ای از تلاش ایران برای اقدام به حمله تهاجمی تازه‌ای علیه آن کشور می‌داند.» رادیو امریکا گفت: «وزیر خارجه عراق گفته است که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس اگر در جنگ ایران و
عراق به حمایت از عراق مبادرت نورزند امنیت داخلی خود را به خطر می‌افکنند.»(1)
اداره توجیه سیاسی وزارت دفاع عراق نیز با انتشار بیانیه‌ای به مناسبت سالگرد تأسیس ارتش عراق، ضمن تکرار تهدیدهای سران عراق مبنی‌بر اینکه «هیچ سرباز ایرانی از حمله احتمالی آینده جان سالم به در نخواهد برد» برای جذب حمایت حکام منطقه به آنها چنین هشدار داد: «عراق تنها از سرزمین و سیادت خود دفاع نمی‌کند، بلکه از تمامی دولت‌های منطقه که در معرض تهدید و اشغال توسط رژیم ایران قرار دارند نیز دفاع می‌کند.»(2)
عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق نیز هماهنگ با دیگر مقام‌های عراقی برای ترساندن حکام منطقه ادعا کرد که «هدف ایران از جنگ با عراق تقسیم این کشور و همچنین تقسیم جهان عرب به کشورهای ملوک‌الطوایفی است.»(3)
1
اعلام آماده‌باش‌های مکرر ارتش عراق به یگان‌هایش ازجمله تمهیدات این ارتش برای مقابله با عملیات آتی نیروهای ایران است. به‌گزارش واحد اطلاعات نظامی قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: «امروز (16/10/1364)، ارتش رژیم عراق کلیه مرخصی‌های پرسنل خود را در منطقه مهران تا اطلاع ثانوی لغو نموده و با اعلام آماده‌باش‌های مکرر در مناطق مهران، هورالهویزه و دیگر مناطق عملیاتی، دستورات مراقبتی شدیدی را به یگانهای در خط خود متذکر شده است.»(4)
2
بمب‌افکن‌های ایران امروز پایگاه نظامی کولک عراق را بمباران کردند. عراق ادعا کرد که از دو هواپیمای ایرانی که قصد بمباران منطقه رواندوز را داشتند یکی را سرنگون کرده و دیگری را فراری داده است.
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با انتشار اطلاعیه نظامی شماره 2342 اعلام کرد: «ساعت 8:40 صبح امروز، خلبانان افتخارآفرین نیروی هوایی ارتش جمهور اسلامی با شکاری بمب‌افکن‌های خود پادگان نظامی کولک عراق واقع در غرب رواندوز را بمباران و پس از وارد آوردن خسارات قابل‌توجهی به آن، همگی سالم به پایگاه خود مراجعت کردند.»(5)
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2076 خود دراینباره اعلام کرد: «در ساعت 8:10 بامداد امروز، دو فروند از هواپیماهای دشمن سعی در رخنه کردن به مرزهای بین‌المللی عراق در ناحیه شمالی جبهه جنگ و حمله به مجتمع مسکونی الصدیق را داشتند که با جنگنده‌های نیروی هوایی ما روبهرو شدند و یک فروند از آنها از نوع اف5 در منطقه مرزی سرنگون شد، درحالی‌که هواپیمای دوم بدون رسیدن به هدف خود دست به فرار زد.»(6)
1) 11. همان، صص 14 و 15.
2) 12. همان، صص 5 و 6.
3) 13. همان، ص4.
4) 14. سند شماره 011644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص)، گزارش نوبه‌ای، شماره 154، 27/10/1364.
5) 15. روزنامه اطلاعات، 17/10/1364، ص18.
6) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 16/10/1364.
1
هواپیماهای عراقی امروز نیز اطراف تأسیسات نفتی خارک را بمباران کردند که خسارت مهمی به بار نیامد. امروز همچنین علاوه‌بر حملات هوایی عراق به جزایر مجنون در پشتیبانی از حمله زمینی به این منطقه، شهرهای اهواز، ارومیه، پیرانشهر و بندر امام خمینی هدف تجاوز هوایی قرار گرفتند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، جنگنده بمب‌افکن‌های عراقی ساعت 12:25 امروز، ضمن تجاوز به حریم هوایی جنوب کشور، جزیره خارک را هدف حمله قرار دادند. در این حمله 4 بمب به‌سوی تأسیسات نفتی رها شد که ترکش یکی از آنها به لوله ارتباطی یکی از مخازن گازوئیل برخورد و آن را سوراخ و آتش‌سوزی ایجاد کرد که با تلاش نیروهای ایمنی، آتش پس از 10 دقیقه مهار شد. 3 بمب دیگر در فاصله 500 متری مخازن نفتی به کوه اصابت کرد که خسارتی نداشت.(1)
ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2076 خود دراینباره آورده است: «امروز عقاب‌های دلیر نیروی هوایی ما حمله جدید و موفقیت‌آمیز دیگری علیه جزیره خارک انجام دادند و هدف‌های خود را درمورد اصابت مستقیم قرار دادند.»(2)
امروز همچنین هواپیماهای عراقی سه بار به حریم هوایی اهواز، یک بار به حریم هوایی بندر امام خمینی، دو بار به حریم هوایی ارومیه و دو بار به حریم هوایی پیرانشهر تجاوز کردند.(3)
واحد اطلاعات نظامی قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه در جمع‌بندی فعالیت‌های هوایی عراق در دوره پنجم تا شانزدهم دی‌ماه 1364 آورده است: «هواپیماهای عراقی علاوه‌بر پروازهای شناسایی و عکس‌برداری متوالی در سراسر منطقه عملیاتی جنوب و غرب و شکستن دیوار صوتی در بعضی از شهرهای مرزی و مناطق عملیاتی به تجاوزات هوایی خود ادامه دادند و به بمباران تأسیسات نظامی و خطوط پدافندی و عقبه یگانهای خودی پرداختند.»(4)
2
اخطار رژیم عراق به حزب دمکرات ایران برای انتقال نیروهایش به ایران و درگیری نیروهای خودی با افراد کومه‌له از اخبار مهم امروز منطقه کردستان است.
به نوشته نشریه وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی: «اخیراً رژیم بعث عراق به حزب منحله دمکرات اخطار کرده که هرچه زودتر عمده نیروهای خود را که در خاک عراق مستقر می‌باشند به مناطق کردنشین ایران منتقل تا فعالیت‌های ایذایی و چریکی را علیه رزمندگان اسلام تشدید نمایند؛ در غیر این صورت از پشتیبانی مالی و تسلیحاتی رژیم عراق محروم خواهند بود. گفته می‌شود که مراجعت گروهی از عناصر هیز آواره [از واحدهای نظامی حزب دمکرات] از قرانقو عراق به پیرانشهر دررابطهبا همین موضوع است.»(5)
نشریه مذکور همچنین نوشته است: «طی درگیری که از ساعت 10:30 الی 13 بین نیروهای خودی و ضد انقلابیون وابسته به کومه‌له در حوالی روستای عباس‌آباد و بوئین علیا به وقوع پیوست، سه تن از ضدانقلابیون کشته و تعدادی نیز مجروح شدند.»(6)
1) 17. همان، ص3.
2) 18. همان، ص1، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، 16/10/1364.
3) 19. همان؛ و - وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 139، 17/10/1364، ص1.
4) 20. سند شماره 011476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، گزارش نوبه‌ای، شماره 155، 18/10/1364.
5) 21. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 139، 17/10/1364، صص 1 و 2.
6) 22. همان، ص2.
1
رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در پیامی به مناسبت سالروز تأسیس ارتش عراق، نیروهای مسلح عراق را به قیام و اعلام همبستگی با مردم این کشور دعوت کرد.
سیدمحمود هاشمی شاهرودی در این پیام با اشاره به فداکاری‌های ارتش عراق در دوران رهایی ملت عراق از چنگ استعمار و بیان روش‌هایی که حاکمان بعثی عراق در قلع وقمع وحشیانه نیروهای مسلمان در ارتش عراق اتخاذ کردهاند، از نیروهای مسلح مسلمان و انقلابی تقدیر و تأکید کرد که ملت عراق از نیروهای نظامی خود انتظار دارد علیه رژیم فاشیستی حاکم بر عراق در راه تحقق بخشیدن به آرمان‌های بحق آنان قیام نمایند.(1)
2
نماینده عراق در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان، گزارش تاریخ 3 ژانویه (13 دی)(2)نماینده ایران را دربارة حملات هوایی عراق به پیرانشهر و مهران تکذیب کرد و آن را زمینه‌سازی برای تجاوز جدید خواند.
عصمت کتانی نوشته است: «نامه نمایندگی ایران صرفاً ادعای کذب بوده و عاری از حقیقت است. هدف ایران هموار ساختن راه تجاوز علیه عراق، با ارائه اطلاعات کذب و منحرف‌کننده درمورد مناقشه است، که ازجمله اهداف این رژیم ایجاد آشفتگی در افکار عمومی بین‌المللی و آماده‌سازی شرایط برای شروع تجاوزات جدید خود علیه عراق و استفاده از شهرهای مرزی به‌عنوان مراکز تجمع نیروها و محل آغاز تجاوزاتش می‌باشد.»
نماینده عراق در پایان، سکوت سازمان ملل و شورای امنیت در برخورد با این اقدامات ایران را مغایر اصول بین‌المللی و موجب تشویق ایران به سرپیچی از قطعنامه‌های شورای امنیت و تضعیف این سازمان اعلام کرده است.(3)
3
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ در گفت‌وگویی با روزنامه کیهان درمورد دلایل اقدام طارق عزیز به تهدید کشورهای منطقه در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه،(4)* گفت که اعزام‌های پی‌درپی کاروان‌های کربلا در هفته‌های اخیر، رژیم عراق را دچار تزلزل کرده، طوری‌که احساس نیاز به حمایت بیشتری ازطرف ابرقدرت‌ها و کشورهای منطقه می‌کند. از طرف دیگر، کشورهای منطقه درصدد اصلاح روابطشان با ایران برآمده‌اند و در مقابل، عراق از کشورهای منطقه یک نوع بی‌مهری دیده است. همچنین سفر صدام به مسکو دستاوردی برای او نداشت. در این وضعیت رژیم عراق دست به تهدید می‌زند تا آنها را هم درگیر کند و تشنج را در تمامی منطقه گسترش دهد.
1) 23. روزنامه کیهان، 16/10/1364، ص3.
2) نامه نماینده ایران در روزشمار 13/10/1364 آمده است.
3) 24. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، جلد پنجم 1986.، ترجمه محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1388، صص 41 و 42، سند شماره s/17720 شورای امنیت، 7 ژانویه 1986.
4) * سخنان طارق عزیز در روزشمار 15/10/1364 درج شده است.
دکتر خرازی افزود: «البته رژیم عراق هر کاری که تابهحال می‌توانسته انجام بدهد، انجام داده و ابایی نداشته، ولی این تهدید طبیعتاً می‌تواند این کشورها را هشیار کند. این کشورها بعد از پنج‌ونیم سال که از جنگ می‌گذرد کاملاً دریافته‌اند که دربرابر این‌گونه تهدیدها باید مقاومت کنند و نگذارند کشورشان مطمع زورگویان و اجانب شود.» وی گفت: «ما با هرگونه تلاش برای ایجاد تشنج در منطقه خلیج فارس مقابله خواهیم کرد. ما از اول گفته‌ایم و نشان داده‌ایم که مخالف گسترش تشنج در خلیج فارس هستیم و به‌عنوان یک قدرت بزرگ در منطقه اجازه نخواهیم داد رژیم عراق دست به ماجراجویی و تهدید بزند.»(1)
1
منابع نظامی امریکا با اعلام آمار قربانیان ایرانی حملات شیمیایی عراق، ادعا کردند که ایران برای با مقابله با این وضعیت به بازار مواد شیمیایی روی آورده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی به نقل از شماره امروز (دوشنبه 16 دی) روزنامه دیلی‌تلگراف (چاپ لندن] آورده است: «براساس آخرین برآورد منابع نظامی امریکا، حدود 5000 نفر از سربازان ایران طی حملات شیمیایی ارتش عراق از زمستان 1362 تاکنون (سالهای 1984 و 1985 میلادی) به شهادت رسیده‌اند و جمهوری اسلامی برای مقابله با این مسئله و تولید سلاح‌های سمی، به بازار مواد شیمیایی روی آورده است.
دیلی تلگراف درباره رشد ذخایر سلاح‌های شیمیایی در کشورهای مختلف نوشته است: «منابع اطلاعاتی امریکا گزارش داده‌اند نیروهای روسی علاوه‌بر استفاده از سلاح‌های سمی موسوم به "باران زرد" علیه مجاهدین افغانی، تکنولوژی ساخت و یا مواد مؤثر این نوع سلاح‌ها را در دو دهه گذشته دراختیار ارتش‌های مصر، سوریه، لیبی، اتیوپی، کره شمالی و ویتنام قرار داده‌اند. گفته می‌شود هم‌اکنون بیش از 15 کشور دارای سلاح‌های شیمیایی هستند درحالی‌که در اوایل دهه 1960، تنها 5 کشور در این رده قرار داشتند. انتظار می‌رود امریکا و شوروی که دارای بزرگ‌ترین ذخایر سلاح‌های سمی هستند، ماه آینده درزمینه کاهش ذخایر خود به مذاکره بنشینند.»(2)
2
در دیدار امروز نخست‌وزیر ترکیه با رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، جنگ ایران و عراق مهم‌ترین موضوع مذاکرات بود. اوزال ضمن اعلام آمادگی ترکیه برای هرگونه اقدامی درجهت خاتمه جنگ، از دخالت ابرقدرت‌ها درصورت ادامة جنگ ابراز نگرانی کرد. آیت‌الله خامنه‌ای مذاکره با رژیم عراق را امری صوری و خیالی خواند و گفت هرکس به‌جای صدام باشد بهتر از وی خواهد بود. وی تأکید کرد دولتی در عراق می‌خواهیم که خصوصیت تجاوزگری نداشته
باشد. گزارش این دیدار در نشریه وزارت خارجه جمهوری اسلامی چنین درج شده است:
«ریاست‌جمهوری [ایران] با ابراز خشنودی از روند رو به رشد مناسبات فیمابین دو کشور مسلمان و همسایه، اهمیت گسترش روابط با ترکیه را متذکر گردیدند و با یادآوری این نکته که ارتباط کشورهای مسلمان منطقه مورد تمایل بسیاری از قدرت‌ها نمی‌باشد، ابراز امیدواری نمودند که روابط فیمابین در ابعاد مختلف به‌ویژه درزمینه اقتصادی با تلاش و همت صمیمانه طرفین در سطح گسترده‌تری افزایش یابد. آقای اوزال ضمن تأیید لزوم گسترش روابط دو کشور، اظهار داشت که قدرت‌های خارجی مایل نیستند کشورهای اسلامی با یکدیگر روابط داشته باشند. وی در ادامه به‌عنوان یک اقتصاددان بر لزوم استفاده از امکانات موجود در منطقه برای بی‌نیازی از قدرت‌های خارجی تأکید نمود.
مذاکره درباره جنگ تحمیلی:
آقای اوزال: این جنگ شش سال است که امکانات شما را از بین برده است و در حدود 200 میلیون تن نفت صرف تسلیحات شده است، امیدواریم دراین‌زمینه راه‌حلی پیدا شود که جنگ خاتمه پیدا کند که به نفع همه منطقه می‌باشد، زیرا این نگرانی موجود است که درصورت ادامه جنگ قدرت‌های بزرگ خارجی در منطقه دخالت نمایند. ترکیه آماده است هر اقدامی که در توانش باشد انجام دهد.
تصویر
جناب آقای رئیس‌جمهور: این جنگ به خواست ابرقدرت‌ها شروع شد و رژیم کنونی عراق، توسعه‌طلب، جنگ‌افروز و به‌شدت تحت‌تأثیر ابرقدرت‌هاست و مذاکره با آن رژیم - که همه همسایگانش به‌نحوی از اقداماتش آسیب دیده‌اند - امری صوری و خیالی است. درحال‌حاضر کشورهای (عرب) خلیج فارس که حامیان رژیم عراق بوده‌اند از اقدام خود ناراضی و خائف هستند.
اوزال: کشورهای شوروی و فرانسه به عراق کمک تسلیحاتی می‌کنند؛ آیا می‌شود با آنها به راه‌حلی رسید.
رئیس‌جمهور: فکر می‌کنم بعضی از سلاح‌دهندگان به عراق در ماجرایی واقع شدهاند که از آن راضی نیستند، آنها
مدعی هستند که قراردادهای پیش از جنگ را اجرا می‌کنند.
در ادامة مذاکرات، آقای اوزال ضمن برشمردن فجایع جنگ و خسارات مادی و معنوی آن، اظهار داشت که اطلاع داریم هدف اصلی از به راه انداختن جنگ، تغییر رژیم (کنونی) ایران بوده است. وی گفت: من به این نتیجه رسیده‌ام که رژیم ایران تثبیت شده و وضعیت پایداری پیدا کرده است. تصور می‌کنم بسیار مهم و مفید باشد چنانچه رژیم خودتان را به دنیا اعلام نمایید، این اقدام موجب خواهد شد که بسیاری از دول در مواضع قبلی خود تجدیدنظر نمایند. دراین‌خصوص هر کمکی که از دست ما برآید آماده انجامش هستیم. عربستان سعودی و سایر کشورهای (عرب) خلیج فارس از ایران و عراق واهمه دارند و لذا مایل نیستند که یکی از طرفین به پیروزی دست یابد. به‌علاوه، این ترس نیز وجود دارد که ادامه جنگ منجر به دخالت ابرقدرت‌ها در منطقه بشود؛ لذا ما (ترکیه) نفع منطقه را در پایان هرچه سریع‌تر جنگ می‌دانیم. درمورد تعیین جانشین برای صدام به نظر می‌رسد پس از وی افراد قدرتمندی در عراق نباشند و اساساً وی (صدام) به‌نحوی عمل کرده است که تمام امور وابسته به شخص وی می‌باشد، به‌طوری‌که با رفتن صدام سیستم از هم خواهد پاشید. لذا کسانی که در اطراف وی جمع شدهاند برای حفظ سیستم مایل نیستند که صدام برود. راه دیگر این است که ایران خود مایل به صلح با عراق باشد؛ با این شرط که عراق مجبور باشد تمام خسارت‌های جنگی را بپردازد که درصورت پذیرش این شرط، صدام دیگر نخواهد توانست در عراق بماند و پاسخ ملتش را بدهد و اگر حاضر به پرداخت غرامت نشد این بار صدام جنگ‌طلب تلقی خواهد شد که درآن‌صورت وضعیت فرق خواهد کرد.
آقای رئیس‌جمهور: اینکه کشورهای همسایه از ما می‌ترسند ما در روابط خود با این کشورها پیشرفتهای بسیاری نموده‌ایم آنها نیز به این امر واقف‌اند و همواره اظهاراتی درمورد این روابط خوب نموده‌اند. هرچند که ما دارای یک رژیم انقلابی هستیم، البته ما هیچ‌گونه پیشنهادی درمورد رژیم آینده عراق نداریم، ولی این را می‌دانیم که هرکس به‌جای صدام باشد بهتر از وی خواهد بود. ما قبل از صدام با عراق هیچ مسئله خاصی نداشتیم. در زمان حسن البکر، روابط ما با عراق عادی بود، ولی وقتی‌که صدام آمد و حسن البکر را کنار گذاشت فهمیدیم که برای ما مسئله ایجاد خواهد کرد. ما دولتی را در عراق می‌خواهیم که خصوصیت تجاوزگری نداشته باشد و مجدداً تجاوز نکند. ما معتقد هستیم که می‌توانیم یک همکاری خوب و سالم با کشورهای منطقه داشته باشیم. درمورد جنگ نیز ما انشاءالله به‌زودی جنگ را تمام خواهیم کرد.
در پایان، آقای اوزال تمایل آقای کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه را برای مسافرت به جمهوری اسلامی ایران به استحضار ریاست‌جمهوری رسانید که آقای خامنه‌ای اظهار داشتند از مسافرت ایشان استقبال می‌نماییم.»(1)
1) 27. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 187/3، 22/10/1364.
1
در دومین دور مذاکرات نخست‌وزیر ایران و ترکیه و مذاکرات آنان هنگام بدرقه، درباره مبادلات دو کشور، بازار مشترک اسلامی، روابط اقتصادی کشورهای مسلمان، آینده عراق، انتقال نفت ایران به دریای سیاه و خط جدید هوایی ایران و ترکیه گفتوگو شد.
امروز در دور دوم مذاکرات، تورگوت اوزال ابراز امیدواری کرد که دوستی دو کشور به مراتب بالاتری برسد و موجب اتحاد کشورهای منطقه شود و همکاری ایران و ترکیه و پاکستان ادامه یابد. وی گفت امیدوارم حجم مبادلات دو کشور به سه میلیارد دلار برسد و از امکانات وسیعی که در زمینه‌های ساختمانی و زیربنایی موجود است، استفاده شود. وی توصیه کرد که هرگاه اشکالی در روابط بروز کرد با تماس به‌خصوص تماس مستقیم تلفنی حل شود.
مهندس موسوی نیز گفت: در مسافرت گذشته صحبت از بازار مشترک اسلامی پیش آمد و این آرزو دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید، ولی امروز به نظر می‌رسد که خیلی هم دور نیست. من هم قبول دارم که یکی از مؤثرترین راه‌های مقابله با مشکلات تماس‌های مستمر بین ما است. ما اصولاً ترجیح می‌دهیم در روابط اقتصادی خود در وهله اول با کشورهای مسلمان مانند ترکیه معامله کنیم.
نخست‌وزیر ایران هنگام بدرقه نخست‌وزیر ترکیه در فرودگاه نیز به اوزال گفت که اگر کمیته صلح کنفرانس اسلامی کتباً نامهای محرمانه به ایران بنویسد و در آن متذکر شود که عراق باید کلیه خسارت‌های جنگی را بپردازد، ما آماده‌ایم در این مورد مطالعه کنیم. وی همچنین درمورد مذاکرات سه‌جانبه ترکیه، ایران و عربستان درمورد آینده عراق تأکید نمود که اوزال قول پیگیری داد. اوزال نیز طرح خط لوله‌ای برای انتقال نفت از جنوب ایران به بندر هوپا در دریای سیاه با هدف انتقال روزانه یک میلیون بشکه نفت ایران به ترکیه و کشورهای حوزه بالکان پیشنهاد کرد که مهندس موسوی گفت این طرح بررسی خواهد شد.
علاوه‌براین، طبق مذاکرات مسئولان هواپیمایی ایران و ترکیه قرار شد که خط جدید پرواز هواپیماهای ایرانی و ترک از مسیر تهران، رشت، آستارا، خط مرزی ایران و شوروی، ارزروم، آنکارا و استانبول مطالعه شود و درصورت مثبت بودن نتیجه، مورد استفاده قرار گیرد.(1)
2
نخست‌وزیر ترکیه در آخرین روز اقامت در تهران در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی به پرسش‌های خبرنگاران دربارة میانجیگری در جنگ، رابطه ترکیه با اسرائیل، پایگاه‌های نظامی امریکا در خاک ترکیه و... پاسخ‌های کلی داد و درمورد آغازگر جنگ سکوت کرد. اوزال در آغاز این مصاحبه به مذاکرات اقتصادی و تجاری مفید با مسئولان جمهوری اسلامی و اینکه سطح تجارت دو کشور در سال آینده به سه میلیارد می‌رسد، اشاره کرد و در پاسخ به پرسشی
1) 28. همان، ضمیمه، صص 16 و 17.
درمورد میانجیگری ترکیه در جنگ گفت: «وقتی از ترکیه به ایران می‌آمدم گفتم که برای میانجیگری نمی‌روم، ولی برای پایان جنگ دعا می‌کنم.» وی درباره رابطه با رژیم صهیونیستی گفت: «روابط ما با اسرائیل به 20 تا 30 سال گذشته برمی‌گردد، ولی درحال‌حاضر، روابط سیاسی ما در پایین‌ترین سطح، یعنی دبیر دومی است.» وی افزود: اساس سیاست خارجی ما "صلح در جهان و صلح در وطن" است.
اوزال در پاسخ خبرنگاری درمورد اقدام امریکا به تأمین 9 پایگاه نظامی در ترکیه پس از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: «ترکیه به‌عنوان عضوی از اعضای پیمان ناتو به تعهدات خود دراین‌زمینه عمل می‌کند و در خارج از این چارچوب دست به اقدام دیگری نخواهد زد.»
نخست‌وزیر ترکیه در پاسخ یکی از خبرنگاران که از او درخواست نظر صریح خود را درمورد متجاوز بودن عراق و آغازگری جنگ بیان کند، گفت: «جواب مشکل است و پاسخ من به سؤال شما نتیجه‌ای در حل مسئله جنگ ندارد، بنابراین در پاسخ شما تنها سکوت می‌کنم.» خبرنگار دیگری سؤال کرد که ایران معتقد است که حزب بعث و صدام باید از میان بروند، آیا آقای اوزال با موضع رسمی ایران موافق‌اند؟ اوزال گفت: «به این سؤال نیز نمی‌توانم جواب مشخص بدهم، بلکه به نظر من جنگ باید ازطریق معقول و شرافتمندانه به پایان برسد.»(1)
1
خبرگزاری ژاپنی کیودو با بررسی تحرکات دیپلماتیک اخیر ایران و تأکید بر اینکه بهبود روابط خارجی، موضع ایران را در کوشش برای مصالحه مستحکم خواهد کرد، این تحرکات را نشانة تغییرات اساسی در سیاست جنگی ایران نمی‌داند و پیش‌بینی می‌کند که نیروهای نظامی ایران برای یک تهاجم زمینی در جنوب آماده می‌شوند.
در گزارش کیودو آمده است: «ایران که بعد از انقلاب اسلامی 1979، در انزوای سیاسی به سر می‌برد، اکنون وارد یک دورة دیپلماتیک فعال شده است. منابع غربی به‌آرامی از فعالیت‌های اخیر دیپلماتیک ایران استقبال می‌کنند.» این خبرگزاری با اشاره به خبر دیدار آتی رئیس‌جمهور اسلامی ایران از پاکستان و کشورهای آسیایی و افریقایی و نیز سفر چند روز اخیر نخست‌وزیر ترکیه در رأس یک هیئت 200 نفره سیاسی و اقتصادی، دیدار اخیر وزیران خارجه عربستان و امارات از ایران، اعزام فرستاده دولت فرانسه به ایران برای یافتن راه‌حلی جهت رفع اختلافات مالی دو کشور و سفر معاون اول وزیر امور خارجه شوروی در آخر ماه جاری به ایران که نشانة بهبود روابط دو کشور است، همه را نشان‌دهنده ورود ایران به دوره فعال دیپلماتیک اعلام کرده و در پایان افزوده است: «باوجوداین، منابع دیپلماتیک معتقدند که تهاجم دیپلماتیک اخیر ایران نمودار تغییرات اساسی در سیاست این کشور در قبال جنگ نیست، بلکه به نظر می‌رسد که نیروهای نظامی ایران خود را برای یک تهاجم زمینی جدید در جنوب آماده ساخته‌اند و همزمان رهبران
1) 29. روزنامه اطلاعات، 16/10/1364، ص3.
این کشور با پیش کشیدن موضع مجازات مسببین جنگ، موضع سرسختانه‌ای را در قبال عراق در پیش گرفته‌اند. باوجوداین باید اذعان کرد که بهبود روابط خارجی، سرانجام موضع ایرانیان را در کوشش‌های آینده برای نیل به مصالحه مستحکم خواهد کرد.»(1)
1
نتیجة مذاکرات سه‌روزة هیئت فرانسوی در ایران، روشن شدن برداشت کلی هریک از دو طرف درباره اختلافات مالی و مشخص شدن دیدگاه‌های مشترک و متضاد آنها اعلام شد.
در گزارش وزارت خارجه دراینباره چنین آمده است: «یک هیئت فرانسوی به سرپرستی ژاک مارتن معاون قائم‌مقام وزیر خارجه سابق و نماینده دولت فرانسه و مرکب از نمایندگان کمیساریای انرژی اتمی، اوردیف، وزارت دارایی (خزانه‌داری)، شرکت بیمه کناس و وزارت روابط خارجی از تاریخ 14 الی 16/10/1364 در تهران مذاکرات خود را با هیئت ایرانی به سرپرستی معاونت وزارت امور اقتصادی و دارایی و ریاست کل سازمان سرمایه‌گذاری نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران و مرکب از نمایندگان انرژی اتمی، سازمان سرمایه‌گذاری بانک مرکزی و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ادامه داد.»
در ادامه گزارش آمده است که در جلسات متعدد، دو طرف دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره حل مسئلة وام یک میلیارد دلاری ایران به فرانسه و وام 943 میلیون فرانکی ایران به اوردیف و موضوع اقدام نکردن ایران به برداشت اورانیوم غنی‌شده از فرانسه را کارشناسان شرکت اوردیف و نمایندگان سازمان انرژی اتمی ایران بررسی کردند.
در این دوره همچنین درباره دعاوی مربوط به بیمه کناس - که بیمه‌کننده شرکتهای خصوصی و دولتی فرانسه است - و ادعای شرکتهای مذکور علیه ایران و برعکس، کارشناسان دو طرف مذاکره کردند و قرار شد دو طرف طی چهار ماه فهرست شرکت‌هایی که ادعای مالی دارند را تهیه و ردوبدل کنند تا بررسی گردد.
درمورد اختلافات مربوط به وام و مسائل هسته‌ای در مذاکراتی مفصل علاوه‌بر روشن شدن درک کلی هریک از دو طرف، دیدگاه‌های مشترک و متضاد شناخته و تعیین گردید و قرار شد در تاریخ‌های 12 تا 14 فوریه 1986 (23 تا 25 بهمن)، مذاکرات در پاریس ادامه یابد.
در پایان این گزارش آمده است: «این دور از مذاکرات یکی از بابرنامه‌ترین مذاکرات با فرانسوی‌ها درخصوص اختلافات مالی فیمابین است، زیراکه همه اختلافات یکجا و به‌طور مفصل بررسی شد و دیدگاه‌های دو طرف ازلحاظ وجوه اشتراک و افتراق بیش‌ازبیش روشن گردید و اگرچه به یک توافق مشخص و کلی برای حل اختلافات مالی منجر نشد، اما باتوجه‌به پیچیدگی مسئله و حجم عظیم اختلافات موجود گام بزرگی بود درجهت حل کلی مسئله و از میان بردن موانع و مشکلات موجود و درصورتیکه موضوع به همین ترتیب پیش
1) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، صص 48 و 49.
برود، انتظار می‌رود که بتوان با ادامه مبادله هیئت‌ها و تداوم مذاکرات بین طرفین بدون ابعاد تبلیغاتی به راه‌حل معقول و مرضی‌الطرفین دست یافت.»(1)
از سوی دیگر، نشریه رویدادها در گزارشی از این مذاکرات نوشته است: «گفته می‌شود مسئله تروریست‌های ایرانی مقیم فرانسه و اینکه باوجود جنایات بی‌شماری که مرتکب شدهاند و می‌شوند مورد حمایت فرانسه بوده و از تسهیلات و امکانات فراوانی برخوردار هستند، ازجمله موضوعات مذاکرات اخیر هیئت پارلمانی فرانسه با مقامات جمهوری اسلامی ایران بوده است. براساس اطلاع واصله، هیئت پارلمانی فرانسه دراینباره گفته است که تصمیم‌گیری درمورد مسعود رجوی به‌عهده امریکاست و فرانسه دراین‌زمینه هیچ‌گونه اختیاری ندارد.»(2)
1
به نوشته یک نشریه اقتصادی، ارسال نفت خام ایران به سوریه به‌دلیل تأخیر در پرداخت بدهی‌های سوریه به ایران و نیز بهبودی روابط سوریه با اردن و فشار سوریه به گروه‌های لبنانی، قطع شده است.
نشریه میدل ایست اکونومیک سروی (چاپ نیکوزیا) در شماره امروز (16/10/1364) خود گزارش داد: «ایران به‌دلیل تأخیر افتادن بازپرداخت بدهی‌های قبلی سوریه، ارسال نفت خام به این کشور را به حالت تعلیق درآورده است. به‌دنبال این مسئله سوریه مجبور به خرید نفت از بازار آزاد جهانی شده و مقداری نفت نیز از کویت دریافت کرده است.»
این نشریه نوشته است که علت اصلی تعلیق در ارسال نفت به سوریه عدم پرداخت 65 میلیون دلار بهره مربوط به قرارداد نفتی سال 1983 بین ایران و سوریه است و میزان بدهی سوریه به ایران دررابطهبا این قرارداد بیش از یک میلیارد دلار می‌باشد. در سفر اخیر نخست‌وزیر سوریه به ایران، سوریه موافقت کرد بدهی‌ها خود را با یک زمان‌بندی جدید به‌صورت نقدی و ارسال کالا به ایران پرداخت کند. این نشریه قبرسی افزود به تعلیق درآمدن صادرات نفتی ایران به سوریه درحالی صورت می‌گیرد که انتقاد ایران از سوریه دررابطهبا نزدیک شدن آن به اردن و تلاش‌های آن برای تحمیل قرارداد صلح دمشق به گروه‌های لبنانی افزایش یافته است.
این نشریه در پایان نوشته است: «سوریه مهم‌ترین هم‌پیمان عرب ایران در جنگ با عراق است و به همین جهت ایران سالانه شش میلیون تن نفت به این کشور صادر می‌کند که پنج میلیون تن آن با 5/3 دلار کمتر از بازار جهانی و یک میلیون تن آن به‌صورت مجانی به سوریه صادر می‌شود.»(3)(4)
1) 31. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 185/3، 18/10/1364، صص 1 و 2.
2) 32. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 78، 25/10/1364، صص 42، 54 و 55.
3) گفتنی است که این تسهیلات ایران برای سوریه به‌دلیل جبران درآمدی بود که سوریه از خط لوله نفت عراق به سوریه کسب می‌کرد و سوریه آن را برای پشتیبانی از ایران و فشار بر عراق مسدود کرده بود.
4) 33. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 293، 17/10/1364، نیکوزیا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 16/10/1364، صص 49 و 50.
1
شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی با حضور 45 عضو و بیش از 90 موضوع در دستور کار، در شهر فاس کشور مراکش آغاز به کار کرد.
مهم‌ترین موضوع‌های دستور کار این اجلاس عبارت‌اند از: اوضاع فلسطین و افغانستان، جنگ ایران و عراق، خشک‌سالی در افریقا، اوضاع اقتصادی و فرهنگی کشورهای عربی، ایجاد منطقة غیرهسته‌ای و افزایش امنیت کشورهای غیرهسته‌ای، کنترل مواد مخدر، ایجاد کمیسیون قوانین بین‌المللی، تهدیدهای امریکا و اسرائیل علیه لیبی، تبعیض نژادی، مبارزه با تروریسم و هواپیماربایی.(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از این اجلاس ضمن شگفتی از حضور هیئت ایرانی، گفت: «از ژانویه 1982 (دی 1360) که ایران روابط خود را با مراکش قطع کرد، این اولین هیئت ایرانی است که به مراکش اعزام می‌شود.» به‌گفتة بی‌بی‌سی، مهم‌ترین و اختلاف‌برانگیزترین موضوعی که در این کنفرانس مطرح خواهد شد، جنگ ایران و عراق است که سازمان کنفرانس اسلامی را در موقعیت بسیار نامساعدی قرار داده است، اما هیئت میانجیگری سازمان (کمیته حسن‌نیت) هیچ پیشرفتی دراین‌مورد نداشته است. این هیئت برنامه سفر به تهران و بغداد را لغو کرد و یکی از اعضای این هیئت پیشنهاد کرده است که سازمان کنفرانس اسلامی باید درمورد مأموریت خود برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق تجدیدنظر کند. به‌گفتة بی‌بی‌سی، از دیگر اختلاف‌نظرهای مهم میان اعضا، دیدگاه مشترک ایران و سوریه و لیبی است که می‌گویند مصر جایی در سازمان کنفرانس اسلامی ندارد مگر اینکه عهدنامه صلح با اسرائیل را لغو کند.(2)
یک مقام مراکشی نیز گفت تقاضای لیبی درمورد رسیدگی به تجاوز امریکا به لیبی به دستور مذاکرات اضافه شده که اعضایی از کنفرانس را که مخالف تصویب قطعنامه علیه امریکا هستند خشمگین کرده است. وی گفت این اجلاس ممکن است براثر اختلافات داخلی بر سر صدور قطعنامه لیبی علیه امریکا و اعتراض ایران و سوریه علیه تصمیم اجلاس سران کنفرانس اسلامی در سال 1984 برای پذیرش مجدد مصر، با بن‌بست مواجه شود. از سوی دیگر، یونایتدپرس گزارش داد که شرکت نکردن حسن دوم شاه مراکش در نشست افتتاحیة این کنفرانس جوّ سردتری را بر این اجلاس حاکم کرده است.(3)
2
نیروهای سوریه فرستنده رادیویی حرکت توحید اسلامی مستقر در طرابلس لبنان را تعطیل کردند.
به گزارش واحد مرکزی خبر از بیروت، در عملیات بازرسی و خلع سلاح مسلمانان شهر طرابلس که در اجرای طرح آرام‌سازی در این شهر آغاز شده است، امروز نیروهای سوری مستقر در طرابلس در بازرسی مقر فرستنده رادیویی جنبش توحید اسلامی، تجهیزات بخش فرستنده را
مصادر کردند که کار این فرستنده متوقف شد. نیروهای سوری همچنین امروز با بازرسی اماکن مختلف شهر طرابلس، تعداد بسیاری اسلحه و مهمات شامل خمپاره‌انداز، آرپی‌جی7، تیربارهای نیمه‌سنگین، بمب‌های گوناگون و انواع مهمات را کشف و مصادره کردند.(1)
1) 37. روزنامه جمهوری اسلامی، 17/10/1364، ص3.
1
امروز در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه) جلسات متعددی به مسئولیت فرمانده کل سپاه با هدف بررسی میزان آمادگی یگانها و قرارگاه‌ها و واحدهای پشتیبانی برای عملیات در منطقة فاو تشکیل شد.
در اولین جلسه(1)فرمانده کل سپاه به فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) - که یگانش در عملیات منطقه فاو مأموریت خط‌شکنی ندارد و باید بلافاصله بعد از شکسته شدن خط وارد عمل شود - برای آمادگی هرچه سریع‌تر تأکید می‌کند و می‌گوید: «حداکثر تا یک هفتة دیگر باید کلیة بحث‌های مانور در سطح لشکر تمام شده باشد؛ یعنی هر گردان باید مشخص باشد که چطوری، کجا، هدفش چیست و چه کار باید بکند. به‌طور کتبی به فرمانده گردان‌هایتان ابلاغ کنید.» وی اضافه می‌کند که فرمانده گردان‌هایتان را هرچه زودتر فراخوانی کنید و این مباحث را تا پایان هفته تمام کنید. آنان را به‌طور دقیق توجیه کنید و جزءبهجزء بحث کنید و مطمئن شوید که خوب توجیه شدهاند طوری‌که چشم‌بسته وارد عملیات نشوند.
محسن رضایی خطاب به حسین خرازی می‌افزاید: «نحوة عبور از لشکر روبه‌رویتان(2)را باید بحث و تمام بکنید که چه زمانی به کجا باید برسند و عبور کنند. ... هفته بعد هم کل لشکر باید در زمینی مشابه مانور کند. ما با بیست سی نفر می‌آییم که مانور لشکر را ببینیم. به‌کارگیری وسایل و تجهیزات مختلف مثل ادوات، مخابرات، نحوة عبور از رودخانه، نحوة
1) در این جلسة حدود 15 دقیقه‌ای علاوه‌بر محسن رضایی، رحیم صفوی، ابراهیم سنجقی و ابراهیم حاج محمدزاده (معاون سیاسی فرمانده کل سپاه و مسئول مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) و چند تن از مسئولان این لشکر حضور داشتند. محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) نیز مباحث جلسات امروز را یادداشت و ضبط می‌کرد.
2) لشکر14 امام حسین(ع) مأموریت داشت از یکی از دو لشکر نصر یا عاشورا - که خطشکن بودند - عبور کند که تا این زمان به‌طور دقیق مشخص نشده بود.
تصویر
زدن خاکریز و مدت آن و نحوة پدافند را در منطقه‌ای مشابه مثلاً کارون آماده کنید.»
وی همچنین بر ضرورت آمادگی کامل لشکر14 از همه نظر ازجمله آماده‌سازی منطقه استقرار لشکر، آماده‌سازی عقبه و اسکله، مواضع سلاح‌ها و تجهیزات مختلف از جنبه‌های مهندسی و نیز نقل‌وانتقال امکانات، قایق و همة تجهیزات لازم در زمان تاریکی هوا و نیز بر رعایت موارد حفاظتی و ضرورت پرهیز از هشیار کردن دشمن و خودداری از روشن‌کردن موتور قایق‌ها و ... تأکید می‌کند.
فرمانده لشکر امام حسین(ع) در این جلسه توضیح داد که نیروهای رزمی لشکر درحال گذراندن دوره‌های آموزشی مختلف ازجمله بدن‌سازی، تیراندازی، عملیات‌های آبی و شنا هستند. وی همچنین از فرمانده کل سپاه خواست که مشکلات برخی فرمانده گردان‌های این لشکر حل شود.(1)
1
در دومین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، مشکلات تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) مطرح و بر ضرورت آمادگی هرچه سریع‌تر این تیپ برای عملیات تأکید شد.(2)
در این جلسه مسئولان تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) مشکلات متعددی را که این تیپ با آن مواجه است برشمردند ازجمله کمبود کادر، کمبود نیرو، کمبود تسلیحات و تجهیزات، کمبود خودرو و دستگاههای مهندسی، جایگزین نشدن وسایل منهدم‌شده در عملیات‌های قبلی. البته مهم‌ترین مشکلی که فرمانده تیپ44 مطرح می‌کرد نافرمانی تعدادی از مسئولان این تیپ بود، طوری‌که بر پذیرش استعفایش از مسئولیت فرماندهی تیپ اصرار می‌کرد.
1) 1. سند شماره 17417/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر14 امام حسین(ع) برای عملیات والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 17001)، راوی: محمد درودیان، صص 4 - 1.
2) در این جلسة 45 دقیقه‌ای علاوه‌بر محسن رضایی، رحیم صفوی، محمدابراهیم سنجقی، احمد غلامپور و ابراهیم حاج محمدزاده، فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) (علی زاهدی) و معاون وی (محمدعلی شاهمرادی)، رئیس ستاد تیپ (اصغر صبوری) و مسئول ادوات آن (صادقی) حضور داشتند.
تصویر
فرمانده تیپ44 در آغاز توضیح داد که از این تیپ تاکنون برادران شاهمرادی و صبوری به عملیات توجیه شدهاند و مسئولان واحدهای ادوات و مهندسی هم قرار است امروز توجیه شوند.(1)وی در بیان مشکلات یگان خود با اشاره به اینکه در عملیات بدر سه رده از مسئولان ادوات شهید شدهاند، گفت که یگانش مشکلات نیرو و کادر دارد که هنوز حل نشده است. علی زاهدی به عهده داشتن مسئولیت دفاع از خط شش کیلومتری منطقة زید را موجب تشدید مشکلات و انهدام بخشی از توان تیپ44 ذکر کرد.
مسئول واحد ادوات تیپ44 نیز گفت که باتوجه‌به اتمام مأموریت نیروهای این واحد، نیرویی نیست که با گذراندن دورة آموزشی، برای عملیات آماده شود. برادر صادقی افزود: به‌کارگیری خمپارهاندازها، موشک‌اندازها و سلاح‌های ضدزره نیاز به نیروی متخصص که حداقل دو سه ماه آموزش دیده باشد و در یک عملیات شرکت کرده باشد، دارد و باتوجه‌به اینکه نیروهای اعزامی مدت مأموریتشان 3 تا 6 ماه است، مرکز آموزش ادوات، نیروی با مأموریت کمتر از 9 ماه را آموزش نمی‌دهد. علاوه‌بر آن، گفته شد که نیرویی برای واحد ادوات مفید است که سوادش بیشتر از دورة راهنمایی باشد، اما تیپ44 از این نظر نیز در مضیقه است.
مسئول واحد ادوات ضمن اشاره به کمبود سلاح و تجهیزات این واحد و جایگزین نشدن سلاح‌های انهدامی این تیپ، برخی سلاح‌های تعمیری را نامطمئن و خطرناک توصیف کرد و مثال زد که یک تفنگ106 میلی‌متری هنگام شلیک منفجر شد و براثر آن چند تن از رزمندگان مجروح شدند.
رئیس ستاد تیپ44 دربارة وضعیت نیرو گفت که نیرویی که از کردستان و چهارمحال برای تیپ می‌آید، نیروی ثابتی نیست که به‌عنوان کادر در گردان‌ها یا واحدها به‌کارگیری شود. وی گفت هرچند نیروهای کادر نوبه‌ای شدهاند ولی باتوجه‌به تشکیلات گسترده یک تیپ، نیروهای نوبه‌ای هم کفایت نمی‌کند. اصغر صبوری تعداد دستگاههای زرهی قابل‌استفاده این تیپ را 4 نفربر و 2 تانک اعلام کرد و از مشکلات اساسی تیپ44 را کمبود خودرو ازجمله وانت تویوتا و آمبولانس ذکر کرد. محسن رضایی دراینباره گفت که شما خودتان می‌دانید که در دو سه سال گذشته هیچ خودرو تویوتا به ما نداده‌اند. اصغر صبوری گفت که ما می‌دانیم، ولی به‌هرحال باید یک تعادلی برقرار شود، برادران بهداری تیپ می‌گویند هیچ یگانی در این حد مشکل ندارد.
فرمانده تیپ44 در ادامة جلسه با اشاره به مشکلات فرماندهی تیپ و ناهماهنگی برخی
1) تیپ44 در این عملیات مسئولیت خط‌شکنی نداشت و قرار بود پس از شکسته‌شدن خط دشمن وارد عمل شود.
مسئولان آن از فرمانده کل سپاه می‌خواهد که معاونش، محمدعلی شاهمرادی را به سمت فرماندهی تیپ44 منصوب کند. محسن رضایی در پاسخ به این درخواست - که قبلاً هم به‌طور مکرر مطرح شده - چنین تأکید می‌کند: «شما بروید محکم بچسبید [به کار]، ما حل می‌کنیم. ... شما هیچ به روی خودتان نیاورید و محکم در میدان باشید. ... این چیزهایی که می‌گویی یا حق هستند یا حق نیست. اگر حق نیست، شما خودت را برو اصلاح کن. شما باید به خدا توکل کنید. اگر آن باطل باشد، شما چرا از باطل جا می‌زنید! آدم که روحیه‌اش را به‌خاطر یک حرف باطل از دست نمی‌دهد. امام فرمود همة این جوسازی‌ها عزیزان من، برای این شده است که شما را می‌خواهند از صحنه کنار بزنند. می‌خواهند شما را ضعیف کنند.»
وقتی علی زاهدی بر نظر خودش مبنی‌بر کناره‌گیری از فرماندهی تیپ اصرار و دلایلی را برای آن مطرح کرد، محسن رضایی گفت: «اینها [مسئولان و فرماندهان ناهماهنگ با فرمانده تیپ] با سادگی خودشان این کارها را کردهاند. ابهام‌ها را از ذهنتان برطرف کنید و با امید به خدا وارد کار شوید، مسائل حل می‌شود اینها وقتی صداقت ببینند، همین جایی که اشتباه کردند علاقه‌شان به شما زیادتر می‌شود. فقط آدم نباید به انفعال بیفتد، کم‌حوصلگی به خرج دهد یا شتابزدگی کند. ما می‌آییم به شما کمک می‌کنیم انشاءالله.»
از سوی دیگر، معاون فرمانده تیپ44 در توصیف عموم رزمندگان این تیپ می‌گوید: «بچه‌های چهارمحال و بختیاری، بچه‌های خیلی مخلصی هستند. اگر به آنها بگویید محکم بایست و بجنگ [می‌جنگند] و تا لحظه‌ای که فرمانده‌اش نگوید، تکان نمی‌خورد. یک چنین صداقتی دارند و در عملیات پابرجا هستند.» وی از محسن رضایی می‌خواهد که بیاید برای نیروهای تیپ صحبت کند تا روحیه‌شان برای نبرد افزایش یابد.
در ادامه محسن رضایی و رحیم صفوی قول می‌دهند که برای حل مشکلات و رفع کمبودهای تیپ بکوشند و تأکید می‌کنند که تا حرکت نکنید و خودتان درصدد رفع مشکلات برنیایید، حل نمی‌شود و در تحرک و تلاش است که مشکلات حل می‌شود. احمد غلامپور نیز می‌گوید: «برای کمک به مهندسی یگانها، واحدهای مهندسی جهاد تیم‌بندی شدهاند که این تیم‌ها شب عملیات دراختیار فرماندهان یگانها قرار می‌گیرند و ازنظر دستگاه مهندسی مشکلی نخواهید داشت.»
در بخش پایانی این جلسه، فرمانده کل سپاه بر ضرورت آمادگی هرچه سریع‌تر و استفاده از زمان تأکید کرد و گفت یک اشکال بزرگ ما این بوده است که از زمان، کم استفاده می‌کنیم. 90 درصد کار عملیات قبل از عملیات است؛ یعنی آمادگی‌ها، توجیه‌ها، مانورها، انتقال امکانات، درست کردن عقبه، آمادگی برای به کار گرفتن ادوات و... اینها همة کارهای عملیات است که قبل از عملیات باید انجام شود. انشاءالله بروید و با قدرت این کارها را بکنید و تیپتان را آماده کنید تا یک صحبتی برای شما بکنیم، بعد مانورتان را هم ببینیم که انشاءالله روز چهارم بهمن‌ماه اعلام آمادگی کنید.
فرمانده کل سپاه دوباره تأکید کرد که هرچه زودتر فرمانده گردان‌ها توجیه شوند، بروند منطقه را ببینند و بحث‌های جزئی طرح مانور گردان‌ها هرچه زودتر مشخص شود و تا پایان هفته آینده جزئیات طرح مانور را در جلسه‌ای تشریح و هفته بعد هم در زمینی مشابهِ منطقة عملیات طرح مانور تیپ در حضور فرماندهان اجرا شود.(1)
1
تصویر
سومین جلسة امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با حضور فرمانده لشکر8 نجف دربارة مشکلات این لشکر و تأکید فرمانده کل سپاه بر توجیه فرماندهان و آمادگی هرچه سریع‌تر این یگان برای عملیات در منطقه فاو برگزار شد.(2)در این جلسة کوتاه، فرمانده لشکر نجف مهم‌ترین مشکلات لشکر8 را کمبود نیروی کادر و تنگناهایی در پشتیبانی این لشکر ازجمله محدود بودن مناطق پشتیبانی‌کننده لشکر از جنبه نیرو و امکانات اعلام کرد. وی باتوجه‌به اینکه اخیراً شهرستان زنجان عهده‌دار پشتیبانی لشکر نجف شده، درخواست کرد که این پشتیبانی همه‌جانبه باشد و فقط به اعزام نیرو اکتفا نشود بلکه زنجان از جنبة نیروی کادر و امکانات نیز لشکر نجف را پشتیبانی کند. احمد کاظمی در ادامه درخواست کرد که زمان عملیات لشکر نجف مشخص شود و این لشکر دنبال پشتیبان لشکر25 کربلا قرار گیرد.
از سوی دیگر، فرمانده کل سپاه، فرمانده لشکر نجف را به‌دلیل فرستادن نیروها و کادر لشکر به مرخصی در آستانة عملیات مورد عتاب قرار داد و از او خواست که فوراً مرخصی‌ها را لغو و آنان را فراخوانی کند و فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای ادوات و مهندسی لشکر را به منطقه و عملیات توجیه کند. وی تأکید کرد که فرماندهان و مسئولان لشکر هرچه زودتر بروند منطقة عملیات را بررسی و شناسایی و چگونگی عبور و مانور و امکانات لازم برای عملیات را مشخص کنند. محسن رضایی با بیان اینکه مأموریت و هدف لشکر نجف مشخص و بارها اعلام شده، دراینباره گفت: «روز اول عملیات باید از منطقة تصرفشده در شب اول دفاع کنید و شب دوم در حدفاصل جادة اول و جادة دوم پیشروی کنید و خود را به دریاچه نمک برسانید.» وی بر ضرورت بحث جزءبهجزء درباره طرح مانور توسط گردان‌ها و اجرای آن در
1) 2. سند شماره 17418/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) (17/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، نوار شماره 17002)، راوی: محمد درودیان، صص 23 - 1.
2) در این جلسه محسن رضایی، رحیم صفوی، محمدابراهیم سنجقی، احمد غلامپور، ابراهیم حاج‌محمدزاده، احمد کاظمی (فرمانده لشکر8 نجف) و محمد درودیان حضور داشتند.
منطقه‌ای مشابه تأکید کرد: «من نه از فرمانده لشکرها چیزی قبول می‌کنم و نه از فرمانده قرارگاه‌ها و تا خود فرمانده گردان‌ها صحبت نکنند برای این کار قبول نمی‌کنیم. ... من همین خطر [ناآشنایی فرمانده گردان‌ها به منطقه عملیات، طرح مانور و چگونگی اجرای عملیات] را الآن باز دوباره احساس می‌کنم؛ اگرچه ممکن است برای تو مسئله‌ای نباشد اما برای ما مسئله است. پس باید به فرمانده گردان‌ها وقت بدهید که توی این هفته بروند بحث کنند، صحبت کنند تا هفته دوم انشاءالله لشکر مانور کند.»
فرمانده کل سپاه از فرمانده لشکر نجف خواست تا باتوجه‌به خستگی‌اش، کارها را به جانشینش و مسئولان واحدهای لشکر واگذار کند و یک هفته به مرخصی برود. اما وقتی احمد کاظمی می‌گوید هیچ‌کس را نداریم، محسن رضایی می‌گوید: «خُب، این‌همه زحمت، فردا اگر چیزی شد [شهید شدی] چه کار می‌کنی؟» احمد غلامپور نیز می‌گوید: «کادرسازی در لشکر با خودت است. ... نیروهایتان خوب هستند، کیفیت بالا و...» و محسن رضایی می‌پرسد که چه کسی را می‌خواهی؟ احمد کاظمی: «مصطفی ربیعی [مسئول مخابرات نیروی زمینی سپاه] که الآن دستش بند است، ایشان می‌تواند بیاید.» محسن رضایی: «مصطفی که بنده خدا تمام بدنش ترکش است.»
این بحث ادامه یافت و محسن رضایی گفت که با این وضعیت چطور می‌خواهید گسترش پیدا کنید. احمد کاظمی نیز محدودیت منطقة پشتیبانی‌کننده لشکر و ناهماهنگی مسئولان سپاه نجف‌آباد را مطرح و پیشنهاد کرد که یکی از کادرهای لشکر8 عهده‌دار فرماندهی سپاه نجف‌آباد شود. محسن رضایی گفت با آنها جلسه می‌گذاریم و مسئله را حل می‌کنیم. فرمانده کل سپاه به‌رغم عدم تمایل فرمانده لشکر8 نجف در پایان تأکید کرد: «پس پایان این هفته ما می‌آییم و فرماندهان [گردان‌ها] و مسئول مهندسی و ادوات انشاءالله باید بیایند توضیح دهند.»(1)
1
تشکیلات و سازمان مخابرات سپاه پاسداران و سازمان اداره‌کنندة ارتباطات جنگی و ارتباطات مناطق سپاه پاسداران موضوع چهارمین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران بود که برادران محسن رضایی، رحیم صفوی، ابراهیم حاج‌محمدزاده، محمدابراهیم سنجقی و مصطفی ربیعی (مسئول مخابرات نیروی زمینی سپاه) در آن حضور داشتند.
باتوجه‌به اینکه درپی فرمان امام خمینی در شهریور 1364، سپاه پاسداران باید سه نیروی زمینی، هوایی و دریایی تشکیل می‌داد و این نهاد درحال برنامه‌ریزی و آماده‌سازی زمینة اجرای عملیاتی بزرگ در منطقة فاو، در تلاش است سه نیروی متناسب با اوضاع جنگی تشکیل دهد که درخصوص نیروی زمینی این تلاش با شدت و سرعت ادامه دارد. از مهم‌ترین اجزای تشکیلات نیروی زمینی، مخابرات است و رحیم صفوی فرمانده نیروی زمینی سپاه، مصطفی ربیعی را مسئول سازماندهی تشکیلات مخابرات این نیرو کرده است. در این جلسه مصطفی ربیعی به چگونگی این کار و مشکلات آن و جایگاه مخابرات در ستاد مرکزی سپاه، نیروی زمینی سپاه و پشتیبانی و نیز
1) 3. سند شماره 17419/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طراحی و آماده‌سازی عملیات والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17003)، راوی: محمد درودیان، صص 10 - 1.
وضعیت بودجه، خرید و آموزش و ابهام‌هایی که در این موارد وجود دارد پرداخت.
محسن رضایی با بیان اینکه: «... چون 90 درصد کار ما زمینی است، ما دیگر یک ستاد کل جنگ بالای ستاد نیروی زمینی تشکیل نمی‌دهیم، بلکه ادارة کل جنگ را به همان نیروی زمینی می‌دهیم، منتها هر واحدی باید درون خودش تقویت بشود ازنظر ادارة جنگ ... مثلاً نیروی هوایی و نیروی دریایی سازماندهی‌شان به‌عهدة ستاد مرکزی است ولی به‌کارگیری‌شان دررابطهبا جنگ و عملیات زیر نظر نیروی زمینی است.» وی افزود: «شما یکی مخابرات نیروی زمینی را فکر کنید و یکی مخابرات کل جنگ را.» مصطفی ربیعی پرسید: «این مخابرات جنگ جایگاهش کجاست؟ در کدام ستاد است؟ با چه کسی باید برخورد کنیم؟ چه کسی از آن حمایت می‌کند؟» محسن رضایی پاسخ داد: «این ایده است. چون کار تخصصی است ما چه می‌دانیم چه باید بکنیم، شما متناسب با این ایده طرحی پیشنهاد بدهید.»
این بحث و چگونگی ارتباط واحدها و فرماندهی و موضوع پشتیبانی ادامه یافت، سپس مشکلات کنونی به‌ویژه موضوع ارتباطات و مخابرات عملیات آینده در فاو ازجمله نیازها، بودجه، بدهی‌های سپاه به شرکت مخابرات از سال 1362 به بعد و قطع برخی خطوط تلفن و ضرورت کابل‌کشی‌ها برای عملیات و مشکلات میان مخابرات سپاه و وزارت سپاه مطرح گردید که قرار شد این مشکلات هرچه زودتر در جلسه‌ای با حضور فرماندهی سپاه، رئیس ستاد مرکز و معاون وزارت سپاه و مسئول مخابرات رفع شود.
مصطفی ربیعی در ادامه جلسه دیدگاه و پیشنهاد خود را چنین مطرح کرد: «ما معتقد به یک مخابرات کل سپاه به نام مخابرات متمرکز هستیم؛ مستقل زیر نظر فرماندهی ... من دارم یک فاجعه را به شما می‌گویم، بودجه ما که مال تحقیق و تولید است معلوم نیست توی وزارت کجا دارد هرز می‌رود. ... من اگر ابزار کار دست خودم نباشد نمی‌توانم کار کنم. من هستم که می‌توانم کار کنم. من هستم که می‌توانم تشخیص بدهم چه چیزی باید تحقیق و تولید بشود.»
فرمانده کل سپاه با بیان اینکه باید ببینیم طرف مقابل [وزارت سپاه] چه می‌گوید، تصمیم‌گیری دراینباره را به بعد از جلسه بخش‌ها و مسئولانی که دراین‌زمینه دخیل هستند، موکول کرد.(1)
1
توجیه فرمانده گروه هوانیروز به منطقة عملیاتی فاو و طرح کلی عملیات در این منطقه و اعلام مأموریت گروه هوانیروز در عملیات آتی، موضوع پنجمین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران بود که با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، محمدابراهیم سنجقی و سرهنگ محمد انصاری (فرمانده گروه هوانیروز مأمور به قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران) تشکیل شد.
درپی جلسات روزهای 13 و 14 دی 1364 ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که با حضور فرمانده عالی جنگ، رئیس شورای عالی دفاع و فرماندهان سپاه و ارتش برای تصمیم‌گیری درباره طرح‌های
1) 4. سند شماره 17420/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طراحی و آماده‌سازی عملیات والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17004)، راوی: محمد درودیان، صص 15 - 1.
عملیاتی سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش و نیز پشتیبانی عملیات‌ها تشکیل شد، سرهنگ محمد انصاری از مسئولان هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی مأموریت یافت تا به نیازهای پشتیبانی عملیات سپاه پاسداران از جنبه هلیکوپتری توجیه شود و برای اجرای این پشتیبانی طرح‌ریزی کند.
در آغاز این جلسه، فرمانده کل سپاه پاسداران خطاب به فرمانده گروه هوانیروز گفت برای اینکه برادران فرصت کافی برای تدبیر و برنامه‌ریزی داشته باشند و چشم‌بسته وارد عملیات نشوند، اصرار کردیم امکاناتی که قرار است دراختیار سپاه قرار گیرد سریع با سازمان و مسئولینشان بیایند که ما مسئولیتشان را مشخص کنیم و نظرهای آنان را بشنویم که الحمدلله شما معرفی شدید. ما مأموریت‌ها را خدمتتان می‌گوییم و انتظارمان این است که شما خوب توجیه شوید و امکاناتی که لازم است ازنظر پشتیبانی، تعمیراتی، تعداد و انواع هلیکوپتر، تعداد خلبان و... برآورد کنید و برادران بسیج شوند و شروع به کار کنند.
محسن رضایی در ادامه با تأکید بر به‌کلی سری بودن موضوع، به توجیه کلی منطقه عملیات فاو و اهداف عملیات در این منطقه پرداخت و گفت برادران بیایند از نزدیک و با استفاده از دکل‌هایی که در منطقه هست، منطقه را ببینند و به‌خوبی به آن توجیه شوند. وی سپس مأموریت هوانیروز را در این منطقه حمل مجروح، تیم آتش و جابه‌جایی نیرو در موارد ضروری اعلام و اظهار امیدواری کرد که در این عملیات به‌نحوی صحیح و بدون فشار و از امکانات هلیکوپتری جمهوری اسلامی در جنگ استفاده شود.
در ادامة جلسه، سرهنگ انصاری با ابراز امیدواری از اینکه هوانیروز بتواند برای اسلام و انقلاب و کشور خدمت کند، اشاره کرد که در عملیات‌های قبلی به‌دلیل تأخیر در توجیه مأموریت، مشکلاتی وجود داشت و کارها عجله‌ای یا ضعیف انجام می‌شد. وی افزود در این عملیات می‌کوشیم از امکانات موجود در دارخوین و ماهشهر استفاده کنیم و با استفاده از هلیکوپترهای کبرا عملیات تأخیری اجرا کنیم، مجروحان را منتقل کنیم و برای پیاده کردن نیرو تلاش کنیم. وی گفت که برای انتقال نیرو در شب یا روز هلیکوپترهای متفاوتی مورد نیاز است. برای انتقال در شب باید از هلیکوپتر شینوک استفاده کنیم که تعداد محدودی آماده به کار داریم ولی در روز هلیکوپترهای214 را به کار می‌گیریم.
رحیم صفوی به محمد انصاری گفت دو مکان برای استقرار گروه هوانیروز در نظر گرفته شده، نظر نهایی را شما بدهید. دارخوین هم الآن آماده است. وی افزود فرصت زیادی نداریم و محسن رضایی گفت باید تا پنجم بهمن اعلام آمادگی کنید. سرهنگ انصاری نیز گفت ما وسایل آتش‌نشانی، سوخت و تعمیرات را در دارخوین مستقر می‌کنیم. نیرو و مهمات را پای کار می‌گذاریم و دیگر به خدا توکل می‌کنیم.
شیوة کار گروه هوانیروز و چگونگی هماهنگی با فرمانده عملیات بزرگ سپاه پاسداران در منطقه فاو برای جلوگیری از بروز ابهام و اشکال در زمان عملیات را محسن رضایی برای
سرهنگ انصاری چنین تشریح کرد: شما برای اجرای مأموریت خود قرارگاهی راه‌اندازی و نام‌گذاری کنید. ما هم از نیروی زمینی ارتش می‌خواهیم به شما ابلاغ کند که شما با این قرارگاه و تشکیلات در "کنترل عملیاتی" سپاه هستید. همة هوانیروز نیز باید دراختیار شما قرار گیرد بجز چند تیم تخلیه مجروح برای عملیات ارتش در منطقه کوشک. وی تأکید کرد: «ما در این عملیات باید کاملاً از جدیت برخوردار باشیم. مسائل رودربایستی، مسائل غیرتشکیلاتی و مسائلی که شب عملیات خدای‌نکرده به ما ضربه می‌زند همه را باید کنار بگذاریم. ... آقای هاشمی رفسنجانی هم این روزها به منطقه می‌آید، شما خدمتشان برسید به ایشان تأکید کنید که مسئله کامل باشد.» فرمانده کل سپاه افزود: «وقتی شما به اینجا می‌آیید ما از شما مسئولیت می‌خواهیم. شما برای انجام مسئولیت هیچ کوتاه نیایید. ... شما که می‌روید باید برآوردهایتان را به برادرهای [فرماندهان] نیروی زمینی ارتش بگویید چیزی که شفاهی گفتید را کتباً ابلاغ کنید. ... بگویید من باید چنین مأموریتی را انجام بدهم و این حداقل امکانات را می‌خواهم.»
رحیم صفوی نیز به وی گفت: «شما فکر کنید فرمانده هوانیروز هستید، نه فرمانده گروه پشتیبانی. ... شما یک برآورد مقدماتی تهیه کنید و به ما بدهید. خودمان هم برآورد تهیه کرده‌ایم.»
سرهنگ انصاری نیز درخواست کرد باتوجه‌به کمبود فرصت، بعد از جلسه از نزدیک به منطقه عملیاتی توجیه شود که موافقت شد.
وی افزود باید سریع به اصفهان برگردم، عملیات هوانیروز را طرح‌ریزی کنم، نیروهای لازم را جمع‌آوری و امکانات ضروری را مشخص نمایم. وی گفت در عملیات بدر به مسائل رفاهی نیروها رسیده بودیم، روحیه‌شان بالا رفته بود. رحیم صفوی در پایان گفت که الآن طرح قرارگاهی که می‌خواهید راه بیندازید برای ما خیلی مهم است، زودتر آماده کنید تا اگر اشکالی هست رفع شود. محل اصلی‌تان که دارخوین یا ماهشهر باشد را نیز زودتر قطعی کنید.(1)
1
فعالیت‌های ارتش عراق در ساحل غربی اروندرود و تحرکات دشمن در منطقه عملیاتی فاو در ششمین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با حضور فرماندهان قرارگاه‌ها و مسئولان اطلاعات و مهندسی قرارگاه‌ها تشریح شد.(2)
1) 5. سند شماره 17421/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: توجیه فرمانده گروه هوانیروز به عملیات والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17005)، راوی: محمد درودیان، صص 18 - 1.
2) برادرانی که در این جلسه حضور داشتند: محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، حسین علایی، عباس محتاج، احمد غلامپور، محمدابراهیم سنجقی، سیدمهدی مبلغ، ابراهیم حاج محمدزاده، علی فدوی (مسئول اطلاعات قرارگاه نوح)، غلامرضا محرابی (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا)، احمد سوداگر، احمد سیاف‌زاده (مسئول طرح و عملیات قرارگاه کربلا)، مصطفی ربیعی (مسئول واحد مخابرات نیروی زمینی)، سیدمحمدتقی رضوی (جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص))، حمید سلیمی (فرمانده قرارگاه مهندسی صراط)، محمدرضا عطار (فرمانده قرارگاه مهندسی سپاه جنوب)، مجید ورزمهری (مهندسی جهاد)، محسن تقوی (مسئول حفاظت)، محمد اثری‌نژاد و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ).
در آغاز مسئول اطلاعات قرارگاه نوح دربارة فعالیت‌های دشمن در منطقة مأموریت قرارگاه نوح (از دهانة خلیج فارس تا نهر ابودگل) گزارش داد که اخیراً دشمن ایجاد موانع در ساحل اروندرود را افزایش داده و در بخشی از ساحل که گل‌ولای است پایه‌های آهنی به فاصله‌های هشت متر قرار می‌دهد و میان آنها سیم خاردار رشته‌ای نصب می‌کند و روی آن هم سیم خاردار توپی می‌گذارد. در هر شبانه‌روز حدود 500 متر به‌این‌صورت مانع‌گذاری می‌شود.
علی فدوی افزود که فعالیت‌های مهندسی دشمن با انتقال پی‌درپی خاک با کمپرسی‌ها و قطارهای باربری و اقدام دستگاههای مهندسی برای جاده‌سازی در خط اول ادامه دارد. ارتش عراق همچنین در حدفاصل خط اول و دوم مشغول جاده‌سازی در کنار سیل‌بند برای تحکیم خط دوم خود است. وی گفت فعالیت‌های مهندسی دشمن در شمال‌غربی منطقه قشله به‌دلیل وجود نخلستان و دید نامناسب، به‌خوبی مشهود نیست. به گفته مسئول اطلاعات قرارگاه نوح، جاده‌ای مستحکم به ارتفاع دو متر از سه‌راهی فاو به‌سمت منطقه مأموریت این قرارگاه کشیده شده که ازطریق سیل‌بند به جاده موجود در این منطقه وصل می‌شود و واحدهای عراقی در آن تردد می‌کنند. وی افزود در بیشتر سنگرهایی که در اطراف جادة قصر عراق در این منطقه وجود دارد، تانک مستقر است. علی فدوی درمورد احتمال هشیاری دشمن هشدار داد که فعالیت‌های مهندسی از روی دکل‌های دیدبانی خودی به‌خوبی مشهود است.(1)
مسئول
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا در ادامة جلسه به شرح فعالیت‌های دشمن در منطقه مأموریت این قرارگاه در غرب اروندرود پرداخت. وی گفت آتش زدن چولان‌ها در منطقه دشمن که از قبل شروع شده و ادامه دارد اقدامی کلی در سراسر خط نیست، بلکه بیشتر چولان‌های جلو سنگرها در منطقة شهر فاو آتش زده می‌شود که دید افزایش یابد. غلامرضا محرابی ازجمله اقدامات مهندسی دشمن را ترمیم سنگرها در منطقة مأموریت لشکر5 نصر برشمرد و افزود که سرعت ساخت جاده دوم دشمن افزایش یافته طوری‌که پیش رفته و به‌سمت منطقة مأموریت قرارگاه نوح ادامه یافته و از دید خارج شده است. همچنین در دو سمت راست و چپ شهر فاو فعالیت‌های مهندسی دیده می‌شود و سیل‌بندی که در سمت راست فاو احداث می‌شد، تکمیل شده است. غلامرضا محرابی افزود فعالیت‌های مهندسی دشمن در منطقه مأموریت قرارگاه کربلا به حالت عادی ادامه دارد و نسبت به دوره قبل بسیار کاهش یافته است و مجموع تردد کمپرسی‌ها در این منطقه به 50 عدد هم نمی‌رسد و کار اصلی مهندسی دشمن شن‌ریزی و ترمیم جاده‌هاست. وی گفت ارتش عراق بیشتر به دکل‌های دیدبانی که لشکر25 کربلا و لشکر31 عاشورا در نخلستان زده‌اند حساس شده است و به‌سمت آنها شلیک می‌کند. به‌سوی خط خودی هم با خمپاره‌انداز اجرای آتش می‌کنند که آتش سنگینی نیست. فعالیت توپخانه دشمن نیز عادی است. در منطقه مأموریت لشکر5 نصر یک خودرو استیشن و یک جیپ فرماندهان عراقی از خط
1) 6. سند شماره 17423/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اقدامات دشمن در غرب اروندرود، (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17007)، راوی: محمد درودیان، صص 6 - 1.
بازدید کردهاند و عرض جاده را نیز اندازه گرفته‌اند. عرض جاده حداقل 8 متر است.
غلامرضا محرابی توان زرهی ارتش عراق را در منطقه درمجموع دو گردان تانک اعلام کرد که یک گردان در منطقه قرارگاه کربلا مستقر هستند. وی به‌طورکلی فعالیت ارتش عراق را در این منطقه عادی اعلام کرد و گفت اقدام یا تحرک خاصی نبوده که حاکی‌از تقویت توان دشمن در این منطقه باشد، فقط زرهی کمی افزایش یافته است.
فرمانده نیروی زمینی سپاه پس از این گزارش خطاب به مسئولان قرارگاه کربلا گفت همانطورکه در جلسه قبلی گفتم، وقتی گزارش فعالیت‌های دشمن را از شما می‌خواهیم، منظورمان فقط منطقة مأموریت شما نیست، بلکه باید از بالای تنگه‌ای که از بصره می‌آید تا اینجا را گزارش بدهید که چه تغییراتی حاصل شده است. غلامرضا محرابی پاسخ داد که دوربین نداریم تا دیدگاه‌های جدید راه بیندازیم. هشت روز است که دنبال گرفتن دوربین هستیم اما هنوز به نتیجه نرسیده‌ایم. رحیم صفوی هم گفت: «این گزارش شما را به‌عنوان یک گزارش ناقص تلقی می‌کنیم.» احمد غلامپور گفت: «این گزارش به‌اندازه وسعمان است.» غلامرضا محرابی هم افزود: درمجموع فعالیت‌های دشمن در منطقه ما کاهش داشته و فعالیت‌های هوایی و دریایی‌اش در منطقه عادی بوده است. شناسایی‌های خودی هم دوباره شروع شده است.(1)
1
تصویر
اقدامات مهندسی انجام‌شده در شرق اروندرود، اقدامات انجام‌شده برای عبور از اروندرود و انتقال تجهیزات سنگین و برنامه‌ریزی برای اجرای فعالیت‌های مهندسی در منطقه عملیاتی غرب اروندرود، در هفتمین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با حضور برادران حاضر در جلسه ششم، طرح و بررسی شد.
جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) (سیدمحمدتقی رضوی) در آغاز با تقسیم کارهای مهندسی به سه بخش عقبه و قبل از عملیات، عبور و پدافند، درباره فعالیت‌های انجام‌شده در هر مورد گزارش داد. وی گفت که فعالیت‌های مهندسی در محدوده جاده آسفالت خسروآباد - اروندکنار تا اروندرود را میان مهندسی جهاد و مهندسی یگانها تقسیم کرده‌ایم. از جاده آسفالت تا جاده ارتباطی یگانها به‌عهده مهندسی جهاد سازندگی گذاشته شده و از جاده ارتباطی تا اروندرود را به مهندسی یگانها واگذار کرده‌ایم. به هر واحد مهندسی جهاد محدوده مشخصی داده شده است که از امروز و
1) 7. همان، صص 12 - 6؛ و - سند شماره 1110/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 13/10/1364 تا 18/10/1364، صص 77 - 70.
فردا مشغول کار می‌شوند. وی افزود که جاده ارتباطی غیر از 200 تا 300 متر حدفاصل یگانها، در همة محورها وصل شده که در وضعیت خاکریزی است، اما شن‌ریزی نشده است. در هر محور هم دو جاده پیش‌بینی شده، غیر از جاده اتوبانی که قرارگاه کربلا خواسته است. ما عرض مفید این جاده را 12 متر پیش‌بینی کرده بودیم که برادران خواسته‌اند جاده دوطرفه شود و نهری از وسط آن بگذرد که به‌دلیل وجود نخل‌ها و ردیف نبودن نخل‌ها، این کار دشوار و مستلزم قطع نخل‌های زیادی است که آن هم استتار منطقه را مخدوش می‌کند.
تصویر
سیدمحمدتقی رضوی در پاسخ به سؤال رحیم صفوی که پرسید واحدهای جهاد چه زمانی مستقر می‌شوند، مشکل نقل‌وانتقال تجهیزات و کمبود مجوز ورود تجهیزات سنگین به منطقه را مطرح کرد و درمورد احتمال هشیاری دشمن باتوجه‌به تعداد فراوان ترددها، هشدار داد. وی گفت که بیش از 1000 دستگاه مهندسی (700 کمپرسی و بیش از 300 لودر و بلدوزر) در عقبة خودی در شرق اروند مشغول کار است. وی همچنین در جواب اعتراض محسن رضایی به انجام نشدن کارها در موعد مقرر، کارهای گسترده و پرحجم مهندسی و افزایش پی‌درپی مأموریت‌های مهندسی را دلیل آن اعلام کرد. او برای نمونه، مواضع توپ‌ها را مثال زد که برای این منظور جاده‌ای 50 کیلومتری به عرض 20 متر و ارتفاع یک متر احداث شده که فقط کار شن‌ریزی روی آن باقی مانده است و نیز خاکریزهای کنار جاده که باید 4 متر ارتفاع داشته باشد. وی ازجمله مأموریت‌های جدید را احداث 7 آشپزخانه ذکر کرد که برای هریک باید محدوده‌ای 90 در 90 متر و ارتفاع یک متر ساخته شود و نیز از مهندسی خواسته شده که در محور هر لشکر4 سکوی تانک با 10 متر ارتفاع احداث شود که برای احداث هر سکو 1000 کمپرسی خاک لازم است. همچنین در هر محور باید 3 سکوی سلاح دفاع هوایی احداث شود که اگر سلاح را با جرثقیل روی سکو بگذارند و نیاز به راه برای بالا بردن آن نباشد، برای احداث هر سکو 400 کمپرسی خاک لازم است. آقای رضوی افزود که حدود 150 کمپرسی در روز کار دپوی شن را انجام می‌دهند.
جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) دربارة طرح‌ریزی عبور تجهیزات سنگین از اروندرود گفت که آقای عطار (فرمانده قرارگاه مهندسی رزمی سپاه جنوب) مسئول این کار شده است. عمده امکانات موجود هم برای عبور، سطحه‌های پی.ام.پی و شناورهای طارق است. برای هر یگان نیز دو روز آموزش ساحل‌سازی با تراورس، استفاده از سطحه‌ها و فرش باتلاق گذاشته شده است. وی گفت اگر فرش باتلاق - که به گفته محسن رفیق‌دوست، قرارداد ساختش شب گذشته با بنیاد مستضعفان بسته شده - آماده شود، بخش عمده‌ای از مشکل عبور تجهیزات را حل می‌کند. چون مسئلة اصلی برای عبور ساحل‌سازی است، دستگاههای مهندسی و تجهیزات سنگین را می‌توان تا ساحل غربی (ساحل دشمن) انتقال داد ولی برای پیاده کردن آنها در غرب اروند باید ساحل‌سازی شود یا فرش باتلاق گذاشته شود تا تجهیزات سنگین روی آن پیاده شود و در بخشی که ساحل باتلاقی است با عبور از روی فرش باتلاق به منطقه خشکی یا قابل‌عبور برسد.
درمورد سطحه‌های پی.ام.پی و نیز جی.اس.پی نیز که قرار است ارتش برای اجرای این عملیات به سپاه بدهد، تأکید شد که نیروهای متخصص نصب و استفاده از این سطحه‌ها نیز باید همراه آن به سپاه مأمور شوند. رحیم صفوی نیز تأکید کرد این تجهیزات باید به یگان‌هایی واگذار شود که توانایی به‌کارگیری آن را داشته باشند. در ادامة بحث عبور همچنین درمورد پلهای دوبه‌ای، چگونگی انتقال آن به منطقه و نصب آن و نیز بررسی امکان استفاده از پل خیبری مطرح گردید که گفته شد درحال آزمایش است. همچنین گفته شد که 2 سایت موشکی در منطقه به‌همت مهندسی جهاد و نیز یک سایت به‌همت وزارت مسکن درحال احداث است و وزارت راه نیز درحال احداث پلی در جزیره است که علاوه‌بر استفاده از آن در موقعیت مناسب، فریب دشمن را نیز درپی دارد.
سیدمحمدتقی رضوی به فعالیت‌های گستردة مهندسی در مناطق دیگر - که علاوه‌بر استفادة عملیاتی، مهم‌ترین هدف کنونی آن فریب دشمن است - اشاره کرد و گفت: «الآن حجم کار ما در هور دو یا سه برابر اینجاست (شرق اروند). نمونه‌اش وزارت کشاورزی است که با 150 لودر و بلدوزر در منطقه هور روی سیل‌بند کار می‌کند همچنین 700 تا 800 دستگاه کمپرسی در منطقه هور فعال است. وی باتوجه‌به افزایش مأموریت‌های مهندسی بر لزوم افزایش امکانات نیز تأکید کرد و گفت از هزار دستگاه کمپرسی که اخیراً قرار بوده دولت به منطقه اعزام کند، تا الآن حدود 400 دستگاه آمده است. وی ازجمله دلایل کمبود تجهیزات مهندسی را کمبود امکانات در کشور اعلام کرد و گفت از سال 62، 63 تاکنون لودر و بلدوزر وارد کشور نشده، آنها هم که بوده به‌مرور مستهلک شده، ترکش خورده یا منهدم شده است. محمدتقی رضوی گفت به شرط افزایش نیافتن مأموریت‌ها و نیز نیامدن باران، کارهای در دست اقدام تا یک ماه دیگر پایان می‌یابد.
درباره مأموریت مهندسی در منطقه غرب اروند - که قرار است در عملیات تصرف بشود - رحیم صفوی به جانشین قرارگاه مهندسی گفت که شما کارها را از هم جدا کنید، یک مجموعه‌ای را فقط برای ترابری و پل مشخص کنید و مجموعه‌ای دیگر را برای آن‌طرف (منطقه فاو)، یعنی احداث خاکریزهای دفاعی. هریک از این مجموعه‌ها هم فکر و فعالیتش درمورد مأموریت خودش متمرکز شود. سیدمحمدتقی رضوی پاسخ داد که آقای عطار برای عبور مشخص شده است. برای احداث خاکریز در منطقه فاو، چون برای ما هنوز توانایی ثابت واحدهای مهندسی و جهادها مشخص نشده، ما طرحی کلی به آنها داده‌ایم: هر گردان مهندسی یک تیم عملیاتی خاکی و هر جهاد سه تیم که درمجموع بیست تیم می‌شود که هر تیم سه لودر و سه بلدوزر دراختیار دارد. برای انجام کارها مسئول تیم را به فرمانده لشکر معرفی می‌کنیم که کارهای لازم را انجام دهد. وی افزود که اگر بتوانیم دستگاه‌ها را از اروند عبور بدهیم، مشکلی برای احداث خاکریز پیش نمی‌آید.(1)
اقدامات مهندسی منطقه مأموریت قرارگاه نوح در ادامه جلسه مطرح شد. حمید سلیمی (فرمانده قرارگاه مهندسی صراط) دراینباره گفت که از سه یگان قرارگاه نوح، واحدهای مهندسی لشکر19 فجر و لشکر41 ثارالله(ع) درمجموع حدود 5/6 کیلومتر کار جاده‌سازی و ساخت مواضع ادوات انجام داده‌اند و حدود 12 کیلومتر هنوز باقی مانده، البته غیر از سکوهای تانک که خود حجم کار بسیاری است. واحدهای جهاد نیز که قرار است به یگانهای قرارگاه نوح کمک دهند توجیه شدهاند قرار است کارشان از فردا شروع شود. برای عبور نیز قرار شده نیرو برای آموزش بفرستند، چون عبور تجهیزات سنگین به‌طور عمده متکی به سطحه‌های پی.ام.پی و شناور طارق است، احتمال به‌کارگیری هاورکرافت و بهره‌گیری از کمک نیروی دریایی ارتش هم وجود دارد.
در این جلسه فرمانده قرارگاه نوح مشکل پشتیبانی این قرارگاه به‌ویژه تجهیزات مهندسی را مطرح کرد و گفت به‌دلیل اعلام این موضوع که قرارگاه نوح، قرارگاهی تاکتیکی است، مهندسی‌اش امکانات برای پشتیبانی یگانها ندارد. همة امکاناتی که قرار بوده برای پشتیبانی عملیات به یگانها بدهند به قرارگاه کربلا داده‌اند و تاکنون به یگانهای قرارگاه نوح چیزی نداده‌اند، باید وضعیت پشتیبانی این قرارگاه مشخص شود، چون خودش امکان پشتیبانی یگانها را ندارد. وی ضمن انتقاد از نامشخص بودن وضعیت پشتیبانی این قرارگاه و نامشخص بودن وضعیت کلی آن که آیا قرار است دریایی یا زمینی شود، گفت که این وضعیت در عملیات تأثیر منفی می‌گذارد و مثال‌هایی از موارد مشکل‌ساز چنین وضعیتی را بیان کرد. رحیم صفوی در پاسخ گفت که تدارکات جنوب سپاه باید این قرارگاه را پشتیبانی کند و افزود که جلسه‌ای برای حل مشکلات قرارگاه نوح و تدارکات آن می‌گذاریم.(2)
درپایان این جلسه، فرمانده کل سپاه بر برنامة سه هفته‌ای کار و فعالیت بی‌وقفه و فشرده
1) 8. سند شماره 17423/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 29 - 12؛ و - سند شماره 17424/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طراحی و آماده‌سازی عملیات والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17008)، راوی: محمد درودیان، صص 1 و 2.
2) 9. سند شماره 17424/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 11 - 1.
1
در آخرین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه) که با حضور فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌های عملیاتی تشکیل گردید،(2)استراتژی عملیاتی سپاه پاسداران و اهداف مانور آزمایشی یگانها اعلام و بر اجرای آن در زمان مقرر تأکید شد. همچنین مشکلات یگانها و وضعیت آمادگی آنها و شیوه‌های غافلگیری دشمن بررسی و طرح‌های عملیات در مناطق ام‌الرصاص و هورالهویزه مرور شد.(3)
مهم‌ترین موضوع این جلسه، اعلام استراتژی عملیاتی سپاه پاسداران یعنی اجرای بی‌وقفة عملیات‌ها در مناطق مختلف تا پایان پاییز 1365 و ضرورت ایستادگی در این مسیر بود. فرمانده سپاه پاسداران دراینباره گفت: «این حرفی که می‌زنم احساس، فهم و استنباط از دستور و فرمان امام است، البته امام صریح به ما نگفته و دقیق جمله به جمله مسئله‌ای را مطرح نکرده، اما من چیزی از امام گرفتم که انشاءالله، به امید خدا، با توکل به ذات پروردگار، سرمان را پایین خواهیم انداخت و کارمان را ادامه می‌دهیم و تا دستوری دوباره نیاید، اصلاً توقف نخواهیم کرد.»
1) 10. سند شماره 17424/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 13 - 12.
2) در این جلسة نزدیک به دو ساعته، برادران: محسن رضایی، حسین علایی، عزیز جعفری، عباس محتاج، احمد غلامپور، ابراهیم حاج‌محمدزاده، سیدمهدی مبلغ، محمدابراهیم سنجقی، غلامرضا محرابی، سیداحمد سوداگر، محمد پیشبهار، علی فدوی، علی عبداللهی، احمد سیاف‌زاده، ظهرابی، محمدتقی رضوی، علیرضا عندلیب (از مسئولان مهندسی)، محسن تقوی و محمد درودیان حضور داشتند.
3) در این گزارش فقط استراتژی عملیاتی آمده و مباحث دیگر این جلسه در گزارشهای بعدی درج شده است.
وی در تعیین خط مشی کلی عملیات‌ها گفت: «ما به لطف الهی کارمان را با چند قرارگاه شروع کردیم: قرارگاه نوح(ع)، قرارگاه کربلا و قرارگاه‌های نجف1 در جنوب، نجف2 مستقر در سلمان و نجف3 هم در شمالغرب.(1)... الحمدلله زمینه‌های بسیار مناسبی است فقط کافی است که انشاءالله به لطف الهی با یک پیروزی بتوانیم اولین خیزمان را برداریم. ... آن موقع مردم استمرار خواهند داد و می‌توانیم اگر قرارگاه‌های بعدی عملیات‌هایشان آماده بشود، پیش ببریم و از موفقیت‌ها در جذب مجدد مردم استفاده کنیم. ... زمان‌بندی عملیات‌های بعدی را هم تعیین می‌کنیم و همین‌طور باید تا پایان فصل پاییز آینده به جنگ ادامه بدهیم، مگر اینکه حضرت امام دستور بدهد که بس است. برای این کار برادران باید هنر خوبی به عمل بیاورند و آن این است که همة کارها زمان‌بندی شده و به موازات هم پیش برود. شناسایی‌ها، طرح‌ریزی‌ها، آمادگی‌ها، آموزش‌ها، همة این کارها در همة این مناطق باید به‌صورت جدی و حساب‌شده پیش برود. ... پس یک عملیات در دست کار داریم و عملیات‌های دیگر جنوب تا پایان فروردین در جنوب اجرا می‌شود. بعد از آن عملیات‌هایمان در شمال آغاز می‌شود. در کنار این عملیات‌های بزرگی که انجام می‌دهیم همیشه باید یک یا دو عملیات محدود، در حد یک تا سه تیپ اجرا کنیم و پیش برویم. ... اگر در شرایط غیر از این موقع بخواهیم عملیات‌های محدود انجام دهیم، باید نیروی عظیمی صرف بکنیم.»
محسن رضایی افزود: «ما باید به لطف الهی ادامه بدهیم و اینکه فردا بنشینیم بحث کنیم آنجا چی شد، اینجا چی شد، اصلاً به‌هیچ‌وجه اینها را از کسی قبول نمی‌کنیم، هرکس که خواست با ما می‌ماند و هرکس هم نخواست خداحافظی می‌کند؛ یا دانشگاه یا حوزه؛ به‌هرحال توی مملکت محل برای برگشت زیاد است، هیچ‌یک از برادران رودربایستی نکند. ما تصمیممان این است که بجز دستور امام هیچ برگشتی توی راه نداریم و می‌رویم بلکه برای انجام تکلیفمان هرچیزی که در وسعمان باشد انجام بدهیم و کاری به کار کسی نداریم، پس ما تا پایان پاییز [سال 1365] این کار را خواهیم کرد. عملیات‌ها هم مشخص است.»(2)*(3)
1) همانطورکه در اولین روز این کتاب (روزشمار 24/9/1364) توضیح داده شد. درپی تصویب بخشی از تشکیلات جدید نیروی زمینی سپاه پاسداران؛ یعنی سپاه جنوب و قرارگاه کربلا به‌عنوان قرارگاه عملیاتی آن و سپاه شمال و قرارگاه نجف به‌عنوان قرارگاه عملیاتی سپاه شمال؛ تغییراتی در اسامی قرارگاه‌ها داده شد. عنوان قرارگاه کربلا جایگزین قرارگاه کربلای2 شد. قرارگاه نجف دارای سه قرارگاه تحت امر شد: قرارگاه نجف1 به قرارگاه نجف جنوب با فرماندهی عزیز جعفری جایگزین عنوان قرارگاه کربلای1 شد.
2) * منظور عملیات‌هایی است که سپاه پاسداران علاوه‌بر منطقة فاو، برای اجرا در مناطق مختلف ازجمله جزایر ام‌الرصاص، هورالهویزه و شرق دجله و شمال هورالهویزه و نیز جبهه‌های میانی و شمالغرب طرح‌ریزی کرده و بخشی از اقدامات آماده‌سازی آن را نیز انجام داده است. این مباحث در روزشمارهای قبلی همین کتاب و ازجمله در روزشمار 13/10/1364 در گزارشهای جلسات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) آمده است. در گزارشهای بعدی امروز نیز به آن اشاره شده است.
3) 11. سند شماره 17425/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طراحی و آماده‌سازی عملیات والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17009)، راوی: محمد درودیان، صص 12 - 7.
1
در بخش دیگری از آخرین جلسة امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران شیوه و اهداف مانور آزمایشی - که یگانهای مأمور به عملیات در منطقة فاو قرار است در منطقه‌ای مشابه منطقه عملیاتی اجرا کنند - بیان شد و به‌رغم آماده نبودن برخی یگانها، بر اجرای آن در زمان مقرر تأکید گردید. فرمانده کل سپاه پاسداران دراینباره گفت که قبل از برگزاری مانور، گروه نظارت و بازرسی که کمیتة مشترکی است از قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه و قرارگاه‌های عمل‌کننده در منطقه فاو، باید درمورد اهداف مانور و سؤالاتی که باید مطرح شود بحث و بررسی و هماهنگی کنند و به وحدت نظر برسند و مشخص کنند با اجرای این مانور چه نتایجی باید حاصل شود.
محسن رضایی ازجمله اهداف مانور یگانها را چنین برشمرد:
وی ازجمله نتایجی را که قرار است از مانور یگانها به دست آید، چنین بیان کرد:
باتوجه‌به تأکید فرمانده کل سپاه بر اجرای مانور آزمایشی در زمان مقرر، فرماندهان قرارگاه‌ها با بیان مشکلاتی که برای آموزش غواص وجود داشته، آماده شدن همة گردان‌های غواص خطشکن را در تاریخ 25/10/1364 برای مانور، نشدنی اعلام کردند. ازجمله فرمانده قرارگاه نوح با بیان اینکه تلاش‌ها برای پیدا کردن محل آموزش، مربی آموزش، محل استقرار و... به نتیجه رسیده است، گفت اما لباس غواصی به‌اندازه کافی نیست؛(1)
والفجر8 (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17009)، راوی: محمد درودیان، ص35]
مثلاً از تیپ33 المهدی(عج) باید به 200 نفر آموزش غواصی بدهند، اما فقط 50 دست لباس غواصی دارند. فرمانده قرارگاه کربلا نیز وجود چنین مشکلاتی را تأیید کرد و افزود که آموزش شنا و غواصی1) محسن رضایی در توضیح تلاش‌هایی که برای تهیه امکانات لازم برای عملیات می‌شود ازجمله گفت: «معاون حاج محسن [رفیق دوست] بنده خدا با پنج شش نفر از حدود سه هفته پیش توی بازارهای اروپا دربه‌در دنبال لباس غواصی می‌گردند و هنوز نیامده‌اند.» [سند شماره 17425/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی‌ها و مشکلات عملیات
یک ماه طول می‌کشد و برخی گردان‌ها فقط چند روز است به آموزش اعزام شدهاند. فرمانده نیروی زمینی سپاه هم جهت تسریع در آموزش، نوبت‌بندی نیروها را برای آموزش پیشنهاد کرد. اما فرمانده کل سپاه با بیان اینکه برخی موارد طبیعی است، تأکید کرد که بیش از 90 درصد کارها باید طبق زمان‌بندی اعلام‌شده پیش برود و هر یگان به تعدادی که لباس دارد، نیروهایش در مانور شرکت کنند.(1)
در ادامة جلسه عزیز جعفری با اشاره به تأمین نشدن امکانات مورد نیاز یگانها برای عملیات، گفت که فکر می‌کنم آن‌طور که کارها در عملیات‌های گذشته پیش می‌رفت، الآن آن‌طور نیست. وضعیت تحویل نیازها با زمان‌بندی‌ها هماهنگ نیست. وضعیت لباس‌های غواصی در زمان‌بندی که شما اعلام کرده‌اید، تأثیر می‌گذارد. محسن رضایی دراینباره به جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با حضور آقای هاشمی و فرماندهان سپاه و ارتش و تصویب شدن مقدار امکاناتی که قرار شده است ارتش به سپاه واگذار کند اشاره کرد و کمبود لباس غواصی را ناشی‌از مشکلات خریدهای خارجی اعلام کرد و به مهدی مبلغ گفت که هرچه امکانات هست تا 25 دی تقسیم شود. وی نیز پاسخ داد که همة امکاناتی که دراختیار بوده اعلام شده که تقسیم شود، منتها برخی از دست ما خارج است، مثل لباس غواصی که از قبل گفته شده بود که 2000 دست خریداری شود که هنوز موفق نشده‌اند. محسن رضایی نیز تأکید کرد که به آقای غمخوار بگویید سریع هرچه در تهران و اینجا دارند، تحویل بدهند.
عزیز جعفری همچنین به دیگر مشکلات برخی یگانها ازجمله کمبود مربی آموزشی برای آموزش نیروهای اعزامی جدید و نیز پایان یافتن دورة مأموریت عده‌ای از نیروهای اعزامی اشاره کرد. محسن رضایی: گفته بودیم که هیچ نیرویی تا پایان سال نباید ترخیص شود. مهدی مبلغ نیز ضمن بیان اینکه این موضوع را در جلسه حضوری گفتیم و ابلاغ هم کردیم، گفت که برای تأمین مربی آموزشی هم باید به محسن انصاری بگوییم که مربی‌هایش را بسیج کند.(2)
1
چگونگی فریب دشمن و جلوگیری از هشیاری ارتش عراق درمورد منطقه عملیات اصلی؛ بررسی اوضاع مناطق جزایر ام‌الرصاص و هورالهویزه و آماده‌سازی آن برای عملیات و زمان مناسب برای اجرای عملیات در ام الرصاص، بحث‌های دیگری بود که در آخرین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران مطرح شد.
با هدف انحراف تدابیر ارتش عراق برای مقابله با عملیات اصلی جمهوری اسلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران در جمع فرماندهان و مسئولان قرارگاه‌های عملیاتی سپاه، دو طرح عملیاتی را اعلام کرد: «عملیات فریب دور که برادران دارند در سومار آماده می‌کنند که قرار است این هفته دوباره به شمالغرب و بعد به باختران برویم و از آنجا هم می‌رویم دوباره منطقه [سومار]
کنید و با خودشان هم مشورت کنید و سریع به آنها ابلاغ کنید که هر لشکر همزمان با انتقالات به‌سمت جنوب [اروند]، چند چادر، چند خودرو و چند وسیله را به منطقة از پادگان حمید تا فکه - البته بیشتر اطراف منطقه عملیاتی باشد - ببرد که همزمان با شروع انتقالات به‌سمت جنوب، [انتقالات] به آن سمت هم شروع بشود. کارهای عملیات برادرهای ارتش هم دارد به‌صورت جدی شروع می‌شود، آنها هم طرف‌های کوشک، شلمچه و طلائیه را آماده می‌کنند. لذا اگر خوب پیش ببریم و جدی برخورد کنیم و در کارها دقت کنیم، امیدواریم که دشمن از این‌همه فعالیت‌ها نتواند منظور اصلی ما را درک بکند و نفهمد که تلاش اصلی ما در کجاست. ... فریب نزدیک را سه قرارگاه کربلا، نوح و نجف باید کار کنند و عملیات فریب دور را هم بیشتر باید قرارگاه نجف دنبال کند.»(1)
تصویر
جزیره ام‌الرصاص واقع در اروندرود و غرب خرمشهر از دیگر مناطقی است که سپاه پاسداران طرحی را برای اجرای عملیات در آن آماده کرده است (طرح عملیاتی صف). در این جلسه مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نجف1 نتایج شناسایی‌های این منطقه را تشریح کرد و گفت: «عموماً فاصله رودخانه تا خط اول دشمن سه ردیف سیم‌خاردار و دو ردیف موانع هشت‌پر می‌باشد. بعد از موانع فاصلة رده اول تا خط اول دشمن 30 تا 50 متر است. خط دشمن به‌صورت یک پشته‌ای و دارای 1 تا 5/1 متر ارتفاع است و پشتش بلافاصله یک کانال نفررو به عرض 1 تا 5/1 متر و عمق 5/1 متر است. کناره‌های چپ و راست این کانال سنگرهای اجتماعی ساخته‌اند. ... در کل منطقه پایگاه‌هایی دارد که محل تجمع سنگرهای انفرادی است. فاصله نگهبان‌ها 200 تا 500 متر است. نیروهای اطلاعات بیشتر روزها برای شناسایی رفتند که در چولان‌ها می‌ماندند و منطقه را خوب بررسی می‌کردند. در این منطقه حدود 7 محور شناسایی شده است.»
سیداحمد سوداگر افزود افراد دشمن اخیراً حساس شدهاند و اگر سروصدا بشنوند نارنجک می‌اندازند و خمپاره و تیربار می‌زنند. جزیره ام‌الرصاص علاوه‌بر نخلستان، پوشیده از نی‌های انبوه است که به‌سختی می‌توان از آن رد شد. تردد در این جزیره فقط از روی جاده‌ها امکان‌پذیر است و در خارج از جاده‌ها تردد خودرو امکان‌پذیر نیست.
1) 14. همان، صص 12 - 9.
کار شناسایی و آماده‌سازی نقاطی از هورالهویزه برای عملیات نیز از دیگر طرح‌های سپاه پاسداران است. مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نجف1 در گزارشی از این منطقه گفت که اقدامات دشمن در این منطقه شامل سنگرسازی و ایجاد استحکامات است و فعالیت‌های مهندسی هنوز ادامه دارد. بیشترین حساسیت دشمن در البیضه و الحسان تا ام‌السویه است که بیشترین تمرکز نیروی پیاده و اقدامات مهندسی در اینجا است. حدود 20 دستگاه مهندسی جاده‌ها را عریض می‌کنند. از وقتی ما به این منطقه آمده‌ایم، یک بار 150 تانک و یک بار هم 30 تا 40 نفربر آورده است. قبلاً نگهبانی‌اش به‌صورت پایگاهی بود، ولی الآن سنگر ساخته و نیرو در آن مستقر شده است. اخیراً با به‌کارگیری بسیاری از افراد محلی، نی‌های جلو سیل‌بندش را تا 300 متر بریده و پاک کرده است. وی افزود اخیراً عراقی‌ها به‌سمت سه نیروی شناسایی لشکر25 کربلا تیراندازی کردهاند که یکی فرار کرده و دو تن دیگر تیر خورده‌اند و مشخص نیست که مجروح یا شهید شدهاند. فرمانده لشکر25 گفته است که بعد از این تیراندازی هلیکوپتر عراقی آمده این دو تن را با خود برده است.(1)
سیداحمد سوداگر در پاسخ به سؤال محسن رضایی درباره تعداد نیروهای اطلاعات، گفت که 25 نفر هستند. محمد پیشبهار هم گفت که از اطلاعات لشکر عاشورا نیز 15 نفر در محور البیضه فعال‌اند. سوداگر افزود که از شناسایی‌های دو سه روز اخیر مشخص شده که فاصله سنگرهای دشمن 30 تا 60 متر است و دشمن کنار سیل‌بند را نیز مین‌گذاری کرده است و کل منطقه هنوز آب و نیزار است. عزیز جعفری هم گفت که عراقی‌ها دارند آب را تخلیه می‌کنند. محمد پیشبهار نیز افزود که دشمن از الحسان تا البیضه چهار تیپ نیرو دارد که سه تیپ آن در خط مستقرند.
عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف1 در ادامة جلسه وضعیت استقرار یگانهای خودی مستقر در منطقة هور و فعالیت آنها را شرح داد. وی گفت هفته گذشته با فرماندهان لشکرهای 8 نجف و 14 امام حسین(ع) به منطقه رفتیم و از روی دکل منطقه را بررسی کردیم که قرار شد این دو لشکر خطشان را تحویل بگیرند. وی افزود لشکر امام حسین(ع) امروز درحال تحویل گرفتن خط تیپ33 المهدی(عج) است. به لشکر نجف هم در الحسان مأموریت داده شده است. لشکر31 عاشورا و لشکر25 کربلا نیز شناسایی‌های لازم را کردهاند و مسئله‌ای ندارند. به لشکر17 علیبنابیطالب(ع) گفته‌ایم شناسایی، توجیه واحدهای عملیاتی، آماده‌سازی عقبه و انتقال را شروع کنند. لشکر27 حضرت رسول(ص) نیاز به پل کوثری دارد. علیرضا عندلیب توضیح داد که 143 کیلومتر پل ساخته شده است، اما هنوز به این منطقه منتقل نشده است.
محسن رضایی از عزیز جعفری درباره توجیه فرماندهان گروهان و واحدها سؤال کرد و وی پاسخ داد که فرماندهان یگانها همه فرمانده گروهان‌ها را تا نزدیک جاده برده و توجیه کردهاند و فرماندهان تیم‌های غواص را نیز جلو برده و آبراه‌ها را نشان داده و توجیه کردهاند.
1) 15. همان، صص 43 - 40.
سیدمحمدتقی رضوی نیز با اشاره به فعالیت‌های مهندسی در منطقه هور گفت که حدود 150 دستگاه مهندسی 24 ساعته در این منطقه کار می‌کنند.
در پایان این جلسه، محسن رضایی درباره زمان اجرای عملیات‌های محدود در هورالهویزه و جزیره ام‌الرصاص حدود یک هفته قبل از اجرای عملیات اصلی در فاو نظرخواهی کرد. عزیز جعفری موافق این پیشنهاد نیست و دلیل آن را معمول بودن اجرای چنین طرح‌هایی قبل از عملیات‌های اصلی ازجمله قبل از عملیات خیبر و بدر می‌داند و می‌گوید که همین سبب می‌شود ارتش عراق دست ما را بخواند و آماده برای مقابله با عملیات اصلی شود.
از سوی دیگر، فرمانده نیروی زمینی سپاه با بیان دو دلیل، اجرای عملیات محدود در جزیره ام‌الرصاص را قبل از اجرای عملیات اصلی در فاو ضروری خواند: 1. باتوجه‌به تصمیم ارتش برای اجرای عملیات در منطقه شلمچه و افزایش نقل‌وانتقال‌ها به‌سوی این منطقه، توجه دشمن به محور ام‌الرصاص بیشتر می‌شود (به‌دلیل نزدیکی شلمچه و ام‌الرصاص) و ممکن است به منتفی شدن عملیات در این محور بینجامد. 2. یکی از فرضیات این است که اگر ما ام‌الرصاص را بگیریم، دشمن تصور می‌کند ما می‌خواهیم از آن به‌عنوان جای پایی برای رفتن به‌طرف بصره استفاده کنیم (یعنی این را عملیات اصلی تلقی می‌کند.).
عزیز جعفری: «همزمان با عملیات اصلی یا 24 ساعت بعد از آن، اثرش خیلی بیشتر است و اصلاً قابل‌مقایسه نیست بااینکه بخواهیم یک هفته قبل عمل کنیم.» وی نظرش این است که وقتی قرار است با سه یگان در محور ام‌الرصاص عمل کنیم، دشمن آن را عملیات اصلی تلقی نمی‌کند به‌خصوص اینکه وقتی قرار است پل آنجا را هم منهدم کنیم، عراقی‌ها خیالشان راحت می‌شود که قرار نیست آن را ادامه دهیم.
به‌هرحال، در این جلسه تصمیمی درباره زمان اجرای عملیات یا عملیات‌های محدود، قبل یا بعد از عملیات اصلی، گرفته نشد.(1)
1
درپی حملة روز گذشته ارتش عراق به جزیرة مجنون جنوبی، فرمانده قرارگاه نجف1 (عزیز جعفری) و مسئول اطلاعات این قرارگاه (احمد سوداگر) و جانشین مسئول اطلاعات نیروی زمینی (محمد پیشبهار)، امروز با حضور در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران دربارة این حمله و اقداماتی که برای بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده انجام گرفته، به فرمانده کل سپاه پاسداران و فرمانده نیروی زمینی سپاه گزارش دادند. در این جلسه گفته شد که دشمن بعد از حمله روز گذشته اقدامات مهندسی را افزایش داده و درصدد است با پر کردن بریدگی‌های مسیرها و افزایش عرض آنها، تانک‌هایش را جلوتر بیاورد و راه‌ها را ببندد. عزیز جعفری هم گفت که شب گذشته نیروهایی از لشکر17 علیبنابیطالب(ع) را به کمک نیروهای ارتش فرستادیم تا
1) 16. سند شماره 17426/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عمده فعالیت دشمن از السبیده تا الاحسان (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماه 17010)، راوی: محمد درودیان، صص 19 - 1.
بخشی از سیل‌بند مرکزی جزیره جنوبی را که اشغال‌شده آزاد کنند و با اجرای آتش توپخانه آنها را پشتیبانی کردیم، اما کاری نتوانستند بکنند.
پس از بررسی وضعیت کنونی جزیرة جنوبی قرار شد که اولاً سپاه پاسداران ضلع مرکزی جزیره را از نیروهای لشکر92 ارتش تحویل بگیرد، ثانیاً تیپ18 الغدیر سپاه پاسداران آماده شود پس از شناسایی‌های لازم، حداکثر تا 48 ساعت آینده بخش‌های اشغالی جزیره جنوبی را از دشمن بازپس بگیرد.(1)
1
حملة روز گذشته ارتش عراق به جزیرة مجنون جنوبی بازتاب بسیار گسترده‌ای در رسانه‌های غربی و رسانه‌های منطقه داشت که هریک ضمن اعلام ادعای عراق و تکذیب ایران به تفسیر و تحلیل آن پرداختند.(2)
رادیو بی‌بی‌سی دراینباره گفت که تأیید یا تکذیب ادعاهای ضدونقیض دو طرف جنگ خلیج فارس همیشه دشوار است. ناظران بی‌طرف به‌ندرت شاهد عملیات جنگی هستند و معمولاً مدتی بعد از وقوع حملات مهم اجازه ورود به مناطق جنگی به آنان داده می‌شود. ... ممکن است عراق تصمیم گرفته باشد که همزمان با گردهمایی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در مراکش به حمله‌ای علیه ایران دست بزند. ... و ممکن است عراق قصد داشته باشد که در مذاکرات مربوط به جنگ از موضعی هرچه محکم‌تر شرکت کند.(3)
یکی از مفسران بخش عربی بی‌بی‌سی نیز می‌گوید: «حمله اخیر عراق اقدامی غافلگیرانه بود. در اواخر سال گذشته میلادی، گزارش‌هایی حاکی‌از حرکت گسترده نیروهای آن کشور بود، اما عملیات مذکور ازنظر بسیاری از ناظران حاکی‌از تلاش عراق دایر بر تقویت نیروهای دفاعی‌اش درصورت حمله گسترده ایران بود، حمله‌ای که باوجود آنکه انتظارش می‌رفته است، هنوز صورت نگرفته است. احتمالاً حمله عراق، برای تقویت روحیه افراد آن کشور انجام شده است.» وی افزود: «به‌رغم تحت فشار گذاشتن رژیم ایران با حملات متعدد هوایی علیه شهرهای این کشور و ترمینال نفتی خارک در سراسر سال 1985، هیچ‌گونه نشانه‌ای حاکی‌از افزایش انعطاف مقامات ایران برای خاتمه جنگ مشاهده نشد، بنابراین احتمال دارد مقامات عراق به این نتیجه رسیده باشند که اکنون لازم است برای بازپس گرفتن خاک کشور از نیروهای ایرانی دست به عملیات مستقیم نظامی زد.»(4)
سایر رسانه‌های اروپایی و امریکایی و نیز رسانه‌های امارات به انتشار این ادعای عراق و تکذیب ایران پرداختند و رسانه‌های کویت به تبلیغات گسترده‌ای دراینباره به نفع عراق دست زدند.
1) 17. سند شماره 17422/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش حمله ارتش عراق به جزیره مجنون (17/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماه 17006)، راوی: محمد درودیان، صص 3 - 1.
2) سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ جمهوری اسلامی ضمن تکذیب ادعای عراق مبنی‌بر اشغال جزیره مجنون جنوبی، از خبرنگاران خارجی مقیم بغداد خواست که برای اثبات بی‌پایه بودن این ادعا، از این منطقه دیدن کنند. وی گفت که رژیم عراق در سالگرد تأسیس ارتش عراق برای جبران ضعف روحیه سربازان خود اقدام به حمله‌ای به جزیره مجنون کرد که با مقاومت رزمندگان اسلام از اهداف خود بازماند. (روزنامه اطلاعات، 17/10/1364، ص18، خبرگزاری جمهوری اسلامی)
3) 18. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/10/1364، ص4.
4) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 294، 18/10/1364، صص 13 - 12، رادیو بی‌بی‌سی، 17/10/1364.
2
رژیم عراق مردم غیرنظامی را به کارهای مهندسی در جبهه‌ها وادار کرده است. این رژیم اعلام کرد که قطع نی‌های منطقه هور با به‌کارگیری غیرنظامیان پایان یافته است. عراق همچنین ساکنان روستاهای شرق دجله و مناطق بصره، عماره و قرنه را بیرون و بخشی از مناطق سلیمانیه را بمباران کرده است.
به گزارش واحد مرکزی خبر، هفته‌نامه عربی‌زبان الشهاده در شمارة اخیر خود نوشته است: «رژیم بعثی صهیونیستی عراق به‌منظور مقابله با حملات احتمالی سپاهیان اسلام، هزاران تن غیرنظامی را در کارهای مهندسی رزمی ازقبیل احداث سدها در محدودة مناطق نزدیک به جبهه‌های جنگ به کار گمارده است.»
همچنین به نوشتة هفته‌نامة عربی‌زبان الجهاد، پس از پایان جلسة هیئت دولت عراق که به ریاست صدام تشکیل شده بود، یکی از اعضای جلسه پایان کار قطع نی‌های نزدیک به جبهه را که به‌دست مردم غیرنظامی طی چهار هفته انجام شده است، اعلام کرد. الجهاد افزود که عملیات قطع نی، ازجمله تدابیر پیش‌بینی‌شده‌ای است که برای مقابله با حملات احتمالی رزمندگان ایران انجام می‌شود. به نوشتة این نشریه از دیگر تدابیر گستردة رژیم عراق در جنوب این کشور، تخلیة همة ساکنان روستاهای واقع در شرق رود دجله، شهرهای بصره و عماره و انتقال آنان به منطقة جزیره خشکی واقع میان شهرهای رمادی، عنه، هیت و تکریت است. شهر قرنه نیز به‌طور کامل از سکنه خالی شده است و هم‌اکنون ازجمله خطوط پشتیبانی جبهه نیروهای صدام، به شمار می‌رود.(1)
1
هواپیماهای ایران امروز پادگان سیدصادق عراق را بمباران کردند. عراق ادعا کرد که این حمله علیه مناطق مسکونی بوده است. ایران ادعای عراق درمورد سرنگونی یک هواپیمای ایران در روز گذشته را رد کرد.
ستاد مشترک ارتش در اطلاعیه شماره 2343 اعلام کرد که جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ساعت 8:30 صبح امروز پادگان نظامی سیدصادق عراق را بمباران کردند. در این اطلاعیه تلفات و خسارات وارده به افراد و تأسیسات نظامی این پادگان؛ سنگین گزارش شده است.(2)
ارتش عراق امروز در اطلاعیه شماره 2077 با تأیید حملة هوایی ایران، ادعا کرد که این حمله به مناطق مسکونی بوده و براثر آن تعدادی غیرنظامی کشته یا مجروح شدهاند.(3)
از سوی دیگر، یک سخنگوی نظامی ایران امروز ادعای عراق درباره سرنگون کردن یک هواپیمای شکاری ایران را در روز گذشته تکذیب کرد. سخنگوی نظامی ایران گفت:
هواپیماهای ما که دیروز در یک مأموریت برون‌مرزی به شمال عراق اعزام شده بودند، پس از بمباران پادگان نظامی کولک در غرب رواندوز عراق، همگی سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.
عراق ادعا کرده بود که در روز گذشته جنگنده‌های عراقی یک فروند شکاری بمب‌افکن ایران از نوع "اف5" را هدف قرار داده و ساقط کردهاند.(1)
1
هواپیماهای عراقی امروز به شهرهای سقز و اهواز تجاوز کردند که با اقدام به‌موقع واحدهای دفاع هوایی گریختند.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از ایلام گزارش داد: «هواپیماهای متجاوز عراقی در 24 ساعت گذشته، پنج بار به حریم هوایی شهر ایلام تجاوز کردند که قبل از هرگونه اقدامی با مقابلة آتش پرحجم واحدهای پدافند هوایی متواری شدند.»(3)
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2077 اعلام کرد که هلیکوپترهای عراقی به مراکز تجمع نیروهای ایران در منطقه شرق بصره تهاجم کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(4)
2
امروز در دو درگیری نیروهای خودی و افراد حزب دمکرات در پیرانشهر و سردشت، نیروهای خودی خساراتی متحمل شدند و تلفاتی به ضدانقلاب وارد شد. از مذاکرات طولانی دمکرات‌ها، طالبانی‌ها، مجاهدین خلق (منافقین) و کومه‌له نتیجه‌ای حاصل نشد.
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، یک گروهان از نیروهای گردان نبی‌اکرم(ص) (مستقر در کوپر) درحالی‌که ساعت 14، عازم مراسم فاتحه‌خوانی در روستای باستان‌بیک بودند، در روستای مام هیبه (از توابع پیرانشهر) به کمین افراد حزب دمکرات افتادند. در این حادثه 5 تن از نیروهای خودی شهید و 4 تن از آنان مجروح شدند.(5)
از سوی دیگر، امروز افراد لک1 هیز معینی (از واحدهای حزب دمکرات) در روستای کاژه (از توابع سردشت) به کمین نیروهای خودی افتادند که با تحمل تلفاتی، فرار کردند.(6)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا همچنین اعلام کرد که تعدادی از افراد حزب دمکرات، طالبانی‌ها، منافقین و یک نماینده از حزب کومه‌له در روستای چومان‌وکرو (از توابع دیواندره) از هفت روز گذشته تا امروز (17/10/1364) جلسه داشته‌اند که طبق اخبار رسیده تاکنون در مذاکرات خود به توافقی نرسیده‌اند.(7)
1) 23. روزنامه اطلاعات، 17/10/1364، ص18.
2) 24. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 140، 18/10/1364، ص1.
3) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 294، 18/10/1364، ص3، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/10/1364.
4) 26. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/10/1364، ص1.
5) 27. روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، نشریه گزارش روز، شماره 100، 23/10/1364، ص7، پیرانشهر، 17/10/1364.
6) 28. سند شماره 374346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه، 23/10/1364.
7) 29. روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، نشریه گزارش روز، شماره 100، 23/10/1364، ص7، دیواندره، 17/10/1364.
3
چند گزارشگر انگلیسی با سفر به کردستان عراق از گوشه‌ای از مبارزات مردم کرد و جنایات رژیم عراق در این منطقه فیلم و گزارش تهیه کردهاند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارشگر تلویزیون آی.تی.وی انگلستان که اخیراً به کردستان عراق سفر کرده، گفته است: «حملات مبارزین کرد که تقریباً هر روز انجام می‌گیرد، نیروهای عراقی را زیرورو کرده و در شرایطی که رژیم بغداد در جنگ با ایران درگیر است، رهبران بعثی ناگزیر شدهاند یک‌چهارم نیروهای ارتش را در این منطقه مستقر نمایند.»
وی افزوده که رزمندگان کرد با پیشروی‌های قدم‌به‌قدم بخش مهمی از کردستان عراق را به کنترل خود درآورده‌اند.(1)
گلن رابرتز گزارشگر انگلیسی در اولین قسمت فیلم خبری خود، حمله چریکی 150 تن از چریک‌ها را به پایگاه یکی از گردان‌های عراقی در منطقه سوتک به تصویر کشانده است. در این حمله نیروهای بعثی در پایین دره زیر فشار شدید و همه‌جانبه از تپه‌های اطراف قرار می‌گیرند. در این تهاجم منظم و کوبنده، رزمندگان کرد با استفاده از سلاح‌های سبک و سنگین، 7 تن از سربازان بعثی را کشتند و 3 تن از آنان را اسیر کردند. در بخش دیگری از این گزارش به تشریح جنایات نیروهای بعثی علیه مردم مناطق کردنشین عراق پرداخته شده است که تاکنون 8000 تن از غیرنظامیان کرد را دستگیر و ناپدید کردهاند.(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز گزارش داد که یک خبرنگار انگلیسی به نام گویین رابرت، اخیراً به‌مدت یازده هفته پیاده یا سوار بر قاطر همراه با چریک‌های حزب دمکرات کردستان عراق شمال آن کشور را پیموده و مشاهدات خود را در گزارشی در روزنامه تایمز مالی به چاپ رسانده است.
در این گزارش آمده است که چریک‌های کرد طرف‌دار ایران حملات خود را بر پایگاه‌های نظامی عراق در شمال این کشور افزوده‌اند و نواحی به‌اصطلاح آزادشده به‌دست چریک‌های کرد از مرز عراق با ایران تا سرحد مرز عراق با سوریه و ترکیه گسترش یافته است. به گفته رابرت، بهبود روابط حزب دمکرات کردستان با دولت ایران باعث شده است که مهمات نظامی آسان‌تر به دست چریک‌ها برسد و آنها دیگر نیازی به استفاده از راهی که قبلاً ازطریق سوریه از آن اسلحه قاچاق می‌کردند، ندارند. این گزارشگر نوشته است که این وضعیت توانایی عملیاتی نیروهای مسلح عراق را تحت فشار قرار داده است. گفته می‌شود بجز حزب دمکرات کردستان [بارزانی‌ها] که حدود 10 هزار چریک مسلح دارد، گروه رقیب دیگری هم در این ناحیه به نام اتحاد میهنی کردستان فعالیت دارد که خواست هر دو گروه استقلال کردستان است.
رابرت می‌گوید: بااینکه کردها به‌رغم اتحادشان با رژیم آیت‌الله خمینی بر استقلال خود پافشاری دارند، اما شکی نیست که یکی از عوامل اصلی افزایش قدرت حزب دمکرات کردستان همین رابطه جدید با ایران است. وی با اشاره به حملات محدود این گروه‌ها در
مقایسه با عملیات نظامی بزرگ، می‌افزاید که چنین حملاتی نشان می‌دهد که مواضع نظامی عراق تا چه حد آسیب‌پذیر است و به نظر می‌رسد که نیروهای عراقی توانایی متوقف کردن پیشروی کردها را ندارند. افزون بر این، واحدهای زیرزمینی چریک‌های کرد در شهرها رخنه پیدا می‌کنند، به تأمین مواد غذایی و پناهگاه برای نیروهای ضربتی می‌پردازند و نیز به منابعی برای کسب اطلاعات، تهیه اسلحه و مواد منفجره دست می‌یابند.(1)
نشریه تایمز مالی در ادامة این گزارش نوشته است: «چریک ها اخیراً سلسله حملاتی را به پایگاه‌های عمده عراق آغاز کردهاند. این امر با حمله جدید ایران - که بنا به اظهارات اکراد قریب‌الوقوع و بزرگ‌ترین حمله تاکنون می‌باشد - نشانة تشدید جنگ است. اکراد جهت به توپ بستن مرکز فرماندهی بخش یازدهم در زاخو - که یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های عراق در کردستان است - توپ‌های سنگین ارسالی از ایران به‌وسیله کاروان قاطرها استفاده می‌کردند. وظیفه این بخش حفاظت از بزرگراه بین‌المللی عراق به ترکیه و اروپا و همچنین حفاظت از لوله‌های نفتی است که روزانه حامل 1/1 میلیون بشکه یعنی بیش از نیمی از صادرات نفت این کشور می‌باشند. دیگر مرکز فرماندهی عمده فعال علیه شورش و قیام اکراد در شهر نفت‌خیز کرکوک است. ... هم‌اکنون 3 یا 4 اردوگاه عمده عراق در معرض حمله قرار گرفته‌اند و عراق احتمالاً ناگزیر خواهد شد سربازان خود را از پایگاه‌های به‌انزوا کشیده‌تر خود فراخواند. ... همچنین اکراد آماده‌اند تا حملاتی را در دشت‌های شمال عراق که کاملاً دور از حفاظ کوه‌ها هستند آغاز کنند.
گزارشگران این تغییرات موازنه قدرت در شمال عراق را گزارش نکرده‌اند زیراکه تحلیلگران غرب عمدتاً توجه خود را به جنگ خلیج (فارس) برحسب یک بن‌بست نظامی معطوف ساخته‌اند. از فحوای کلام و نوشته‌های عراق چنین مشهود است که اکراد اکنون عنصری قاطع و سرسخت در این نبرد هستند.»(2)
1
امروز کاروان‌هایی از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی از نقاط مختلف کشور عازم جبهه‌های نبرد شدند. جمعی از اعضای جهاد سازندگی کرج؛ داوطلبان اعزام مجدد بسیج قائم‌شهر؛ رزمندگان گردان‌های احتیاط سپاه پاسداران همدان؛ اعضای گردان‌های محمد رسول‌الله(ص) و امام حسین(ع) و گروهی از اعضای بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق از یزد؛ دومین کاروان راهیان کربلای شهرستان خنداب شامل گروهی از دانشجویان دانش‌سرای تربیت معلم شهید بهشتی؛ گروهی از کارکنان شهرداری تبریز شامل راننده پایه یک و پایه دو، راننده دستگاههای مهندسی به‌همراه 15 کمپرسی و چندین ماشین‌آلات راه‌سازی؛(3)جمعی از نیروهای فنی جهاد سازندگی شهرستان الیگودرز شامل راننده، مکانیک، باطری‌ساز و راننده ماشین‌آلات راه‌سازی عازم مناطق جنگی شدند.(4)
1) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 295، 19/10/1364، صص 19 و 20، رادیو بی‌بی‌سی، 17/10/1364.
2) 33. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1025، 6/11/1364، به نقل از فایننشال تایمز، 7 ژانویه 1986 (17/10/1364).
3) 34. روزنامه اطلاعات، 17/10/1364، ص18.
4) 35. روزنامه ابرار، 19/10/1364، ص14.
تصویر
امروز همچنین کاروانی شامل 120 کامیون کمک‌های مردمی استان تهران و نیز کاروان کمک‌های تعدادی از شرکتهای زیر پوشش بانک صنعت و معدن شامل 50 کامیون و تریلر به‌سوی جبهه‌های نبرد عزیمت کردند.(1)
1
بازسازی یک هزار واحد مسکونی به‌همت ستاد بازسازی و نوسازی استان اصفهان در مناطق جنگی جنوب و تلاش بنیاد امور مهاجرین جنگ برای تأمین مسکن و اشتغال مهاجرین جنگ.
سرپرست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت بازسازی 1000 واحد مسکونی که در 40 روستای خوزستان انجام شده، 850 میلیون ریال هزینه داشته است و کمک‌های مردم اصفهان دراین‌زمینه 200 میلیون ریال برآورد شده است. وی با بیان اینکه بازسازی 70 واحد مسکونی دیگر به‌همت ستاد بازسازی خوانسار و مردم کاشان همزمان با 22 بهمن به پایان می‌رسد، گفت که بازسازی 220 روستای اطراف اهواز و جزیره مینو را مردم استان اصفهان عهده‌دار شدهاند. وی افزود: از محل کمک‌های مردم، ستاد بازسازی و نوسازی استان اقدام به احداث 92 واحد مسکونی در جنوب کشور برای رزمندگان کرده که 30 درصد پیشرفت داشته است.»(2)
از سوی دیگر، سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگ تحمیلی گفت جهت تأمین رفاه مهاجرین جنگ تحمیلی در سال آینده 24 هزار واحد مسکونی با خودیاری مهاجرین احداث خواهد شد.
آقای گرشاسبی افزود درصورت موافقت کمیسیون برنامه‌وبودجه مجلس شورای اسلامی با افزایش اعتبارات این بنیاد، امید است در سال 65 درزمینه اشتغال مهاجرین قدم‌های مؤثری برداشته شود.
وی گفت در نشستی با سرپرست استانداری هرمزگان و شهردار بندرعباس، مقرر شد تا پایان سال جاری 1000 قطعه زمین در بندرعباس به برادران و خواهران مهاجر جنگ‌زده واگذار شود. آقای گرشاسبی افزود: مهاجرین استان هرمزگان می‌توانند با عضویت در تعاونی‌های مرزنشینی، هم به مرحله خودکفایی برسند و هم به صادرات کالاهای غیرنفتی کشور کمک نمایند.(1)
1
محاکمه یک اتریشی در کانادا به‌اتهام تلاش برای قاچاق 10 هلیکوپتر ساخت امریکا به ایران. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس یک مأمور ویژه گمرک امریکا در دادگاه رسیدگی به اخراج یک اتریشی به نام کلیتچک - که امریکا خواستار استرداد وی شده است - گفت که در مذاکره با کلیتچک، وی خواستار خرید 10 هلیکوپتر نظامی کبرا ساخت امریکا به قیمت 61 میلیون دلار بوده است و نیز خواستار اطلاعاتی درباره چگونگی دسترسی به 15000 موشک تاو و قیمت آن بوده است. مأمور ویژه گمرک امریکا افزود که از ماه مه (اردیبهشت) در نقش عرضه و صادرکننده تسلیحات و مهمات ساخت امریکا با این اتریشی وارد مذاکره شده است که وی قصد داشته اسنادی دروغی ارائه کند مبنی‌بر اینکه این خریدها برای اسپانیا صورت می‌گیرد.(2)
2
ترکیه و امریکا توافق کردهاند که پایگاه نظامی "دیار بکر" واقع در جنوب ترکیه دراختیار نیروهای واکنش سریع امریکا قرار گیرد.
هفته‌نامه عربی‌زبان العمل الاسلامی به نقل از منابع جنبش اسلامی ترکیه ضمن اعلام خبر مذکور افزوده است که این توافقنامه هنگام دیدار اخیر تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه از واشنگتن به امضا رسیده است. به نوشته العمل الاسلامی: «در این پایگاه رادارهایی مدرن نصب گردیده که می‌توانند جنوب جبهه جنگ ایران و عراق را تحت پوشش خود قرار دهند و حرکت هواپیماهای نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران را کنترل کنند. این رادارها ارتباط مستقیمی با هواپیماهای آواکس مستقر در عربستان دارند.»
این هفته‌نامه افزوده است: «از فوریه گذشته، نظامیان عراقی در پایگاه نظامی دیار بکر آموزش نظامی می‌بینند تا بتوانند هدایت هواپیماهای جنگنده امریکایی و هلیکوپترها را فراگیرند. العمل الاسلامی علت علاقة امریکا به این پایگاه را موقعیت استراتژیک و نزدیکی آن به مرزهای ایران و عراق دانسته است.»(3)
1
در نخستین جلسه ششمین دورة مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، اعضا بر ادامه جهاد تا پیروزی انقلاب اسلامی ملت عراق و احتراز از هر انحرافی تأکید کردند.
ششمین دوره مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق صبح امروز آغاز به کار کرد. در نخستین جلسه این مجمع ابتدا آقای هاشمی شاهرودی طی سخنانی با اشاره به اینکه ملت عراق برای رهایی خود از چنگال رژیم عراق چشم به حرکت مجلس اعلای انقلاب اسلامی دوخته است، بر لزوم ارتباط مجلس با مردم عراق تأکید کرد و خواستار وحدت و انسجام هرچه بیشتر این مجلس شد.
سپس اعضای مجلس در مراسمی سوگند یاد کردند که جهاد خود را تا آزادی ملت در بند عراق و به ثمر رساندن انقلاب اسلامی ملت عراق ادامه دهند و از هرگونه تمایلات شرقی و غربی بر حذر بوده و از مسیر تقوا و پیروی از احکام اسلامی منحرف نشوند.
در این تجمع ضمن انتخاب هیئت‌رئیسه جدید این مجلس، درباره تشکیلات و تدوین برنامه مبارزاتی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق تصمیم‌گیری می‌شود و آخرین تحولات مبارزات ملت مسلمان عراق نیز بررسی خواهد شد.(1)
2
نخست‌وزیر ایران امروز در دیدارِ اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق بر ضرورت ادامة جنگ تا پیروزی نهایی تأکید کرد و از مجلس اعلا نیز خواست تا ابعاد بین‌المللی حرکت خود را برای به دست گرفتن حکومت در عراق تقویت کند.
در آستانه برگزاری اولین اجلاس مجمع عمومی دورة ششم مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، اعضای این مجلس صبح امروز با نخست‌وزیر دیدار کردند. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر افزود: «آقای موسوی در این دیدار طی سخنانی با اشاره به نقش مجلس اعلای انقلاب اسلامی در تداوم و تقویت حرکت اسلامی مردم مسلمان عراق گفت: استمرار و حرکت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، درحقیقت نشان‌دهندة شکست توطئه بزرگ استعمار برای زدودن هویت انسانی و اسلامی مردم عراق است که توسط صدام آغاز شده است.
نخست‌وزیر افزود: حکومت‌های جبار با کسانی که دربرابر آنان سر تعظیم فرود آورند، کاری ندارند و اگر امروز شما از خانه و کاشانة خود رانده می‌شوید، رنج می‌برید و شهید می‌دهید، به‌خاطر انگیزه اسلامی است که دارید و به‌واسطة آن حاضر نمی‌شوید دربرابر حکومت جبار عراق سر تعظیم فرود آورید. نهضت اسلامی مردم ایران نیز از آنجا آغاز شد که مردم برای حفظ ارزش‌های اسلامی خود حاضر نشدند سر تعظیم دربرابر رژیم طاغوت فرود آورند و بازیچة سیاست‌های استعمارگران شوند. به همین خاطر، مبارزه کردند، مقاومت کردند، سختی کشیدند و عاقبت پیروز شدند. حرکت اسلامی مردم عراق نیز با انگیزة اسلامی آغاز
1) 41. روزنامه جمهوری اسلامی، 18/10/1364، ص9.
شده است به‌خاطر اینکه مردم مسلمان شما احساس می‌کردند هویت اسلامی، آزادی و انسانیتشان در معرض تهدید جدی قرار گرفته است. ... آقای موسوی در ادامه گفت: فراموش نکنید اگر انگیزة اسلامی حرکت از یاد برود، تفرقه و نفاق جایگزین وحدت خواهد شد و آن‌وقت است که اختلاف‌نظرهای رهبران یک حرکت در صفوف مردم نفوذ کرده و اهداف اسلامی حرکت را تهدید می‌کند.»
نخست‌وزیر در ادامه تأکید کرد: «ما جنگ را تا پیروزی نهایی ادامه خواهیم داد، چون پیروزی در جنگ را پیروزی بر دشمنان اسلام، می‌دانیم، نه پیروزی بر صدام.» وی خطاب به اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق گفت: «حرکت شما امروز ابعاد بین‌المللی به خود گرفته است، باید این جهت را بیش‌ازپیش تقویت کنید تا مردم آزاده جهان دریابند که با رفتن صدام، قدرت شایسته‌ای که استقلال و آزادی مردم عراق را تأمین خواهد کرد، برای ادارة امور کشور وجود دارد. یقین داشته باشید اگر ملت‌های مسلمان جهان شما را بشناسند، بسیاری از توطئه‌هایی که اکنون علیه انقلاب اسلامی صورت می‌گیرد، خنثی خواهد شد و حرکت و رشد بیشتری پیدا خواهید کرد.»(1)
در بازتاب این دیدار خبرگزاری رویتر گزارش داد: «میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، امروز ... به مجلس اعلای انقلاب عراق گفت که آماده به دست گرفتن قدرت بعد از صدام حسین باشند. وی گفت شما باید فعالیت‌های خود در سطح جهانی را توسعه و نیرو بخشید تا مردم آزاد جهان بفهمند که نیروی واجد شرایط لازم برای جایگزینی وجود دارد. این امر استقلال و آزادی مردم عراق را به‌محض از بین رفتن صدام تضمین خواهد کرد. ... موسوی همچنین گفت ما تا پیروزی به جنگ ادامه خواهیم داد.»(2)
1
شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی که روز گذشته در فاس پایتخت مراکش آغاز شد، امروز بازتابهای گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت. از مهم‌ترین موضوع‌های این نشست مسئلة جنگ ایران و عراق است درحالی‌که هیچ طرحی دراینباره در دستور کار اجلاس نیست و این موضوع تنها درجهت فشار بر ایران در موضوع‌های این اجلاس گنجانده شده است. روزنامه مصری الاخبار، جنگ ایران و عراق را عمده‌ترین موضوع این نشست خواند و افزود که حضور ایران در این گردهمایی موقعیت مناسبی برای پیدا کردن راه‌حلی برای این بحران فراهم می‌آورد.(3)
خبرگزاری آلمان‌غربی از جلسه افتتاحیه این اجلاس گزارش داد: «ایران با متهم کردن ریاست سازمان کنفرانس اسلامی به جبهه‌گیری درمورد جنگ خلیج (فارس)، جلسه افتتاحیه کنفرانس را قطع کرد. سیروس ناصری نماینده ایران به تقاضای رئیس‌کنفرانس عبدالکریم ایریانی وزیر خارجه یمن‌شمالی - که از رهبری تهران خواست تا منطق نشان داده و درمورد پایان جنگ با عراق مذاکره
کند - اعتراض کرد. نماینده ایران گفت که این درخواست تخلف از اصول بی‌طرفی سازمان کنفرانس اسلامی است و خواست که عبارت مزبور از صورت‌جلسه حذف شود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی دراین‌خصوص افزود: سیروس ناصری (مدیر امور سازمانهای بین‌المللی در وزارت خارجه ایران) سخنان ایریانی را قطع کرد و گفت: «آیا هیچ بیانیه‌ای از کمیسیون صلح بوده است که ایران همکاری نکرده باشد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی با اشاره به اینکه جنگ ایران و عراق یکی از مسائل مهم اجلاس فاس است، هدف عراق از حمله به جزیرة مجنون را به دست آوردن موضعی محکم‌تر برای شرکت در مذاکرات مربوط به جنگ اعلام کرد. بی‌بی‌سی افزود که ایران دو اجلاس پیشین این سازمان را به موضع‌گیری علیه ایران متهم و از شرکت در آن خودداری کرد.(2)
به گفتة این رادیو، شریف‌الدین پیرزاده دبیرکل تازه انتخاب‌شده کنفرانس اسلامی، در سخنرانی خود اولویت را به مسئلة افغانستان داد و گفت که نیروهای شوروی و دولت افغان در عملیات اخیر علیه چریک‌های افغان به کشتار دست زده‌اند. وی همچنین خواستار اتحاد کشورهای مسلمان شد و گفت جنگ ایران و عراق همچنان سبب نگرانی ملت‌های مسلمان است. ولیعهد مراکش نیز از کشورهای عضو خواست که دربرابر اختلافاتشان تحمل پیشه کنند و برای مدرنیزه کردن اسلام، هشیاری نشان دهند.(3)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش دیگری با اشاره به اینکه کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی تاکنون کوچک‌ترین موفقیتی در راه برقراری صلح به دست نیاورده است، گفت: «گروه میانجیگری ناچار شد که برنامه آخرین دیدار خود از تهران و بغداد را لغو کند و اکنون مالزی که یکی از اعضای گروه است پیشنهاد کرده است که سازمان کنفرانس اسلامی مأموریت گروه را مورد بررسی قرار دهد تا روشن شود که آیا باتوجه‌به پافشاری ایران بر لزوم برکناری رئیس‌جمهور عراق پیش از آغاز هرگونه مذاکره صلح، اصولاً امکان پیشرفت به‌سوی صلح وجود دارد یا خیر. باوجوداین، حضور نماینده ایران در گردهمایی فاس را می‌توان نشانه‌ای از علاقه دولت تهران به باز نگاه داشتن راه تماس با سازمان کنفرانس اسلامی تلقی کرد. این حرکت هماهنگ با اقداماتی است که ایران اخیراً برای بهبود روابطش با چندین کشور اسلامی انجام داده است. به‌ویژه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس که با کمک‌های مالی خود، عراق را در جنگ با ایران یاری داده‌اند.»(4)
1
یونایتدپرس در گزارشی از ابوظبی، تلاش‌های دیپلماتیک اخیر برای توقف جنگ را به‌دلیل پافشاری ایران بر شرایطش، ناموفق اعلام کرد. این خبرگزاری نوشته است: «رهبران ایران باز هم مؤدبانه تلاش دیگری ازجانب حامیان عرب عراق را برای مذاکره درمورد پایان دادن
صلح‌آمیز جنگ پنج‌ساله خلیج (فارس) رد کردهاند، اما در مقابل آن، ایران برای تقویت روابط دوجانبه خود با برخی از این متحدان عراق اقداماتی به عمل آورده است. به‌رغم سخنانی دراین‌مورد که مقامات مختلف عرب اسلامی و غیرمتعهد در ملاقات‌هایشان با رهبران ایران مدعی مشاهده علائم مثبتی شدهاند، ایران همچنان با سرسختی از صلح کردن با رژیم صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، خودداری می‌کند.
به گفتة مقامات رسمی و دیپلمات‌ها در خلیج (فارس)، مطالب فوق نتیجه‌گیری غم‌انگیز سفر اخیر راشد عبدالله وزیر خارجه امارات عربی به تهران است. یک دیپلمات مقیم تهران گفت: یک تشکیلات ایرانی مقتدر وجود دارد که خواهان ادامه جنگ است. علاوه‌براین، ایران شرایطش را برای پایان جنگ کنار نگذاشته است. یک مقام رسمی امارات که عبدالله را در سفر به ایران همراهی کرده بود، گفت که اثری از تغییر در مواضع ایران مشاهده نکرده است؛ ایران مصراً خواهان سرنگونی صدام حسین و پرداخت غرامت جنگی معادل قریب 200 میلیارد دلار است. عبدالله گفته است که در مذاکره با مقامات ایران تنها چیزی که به دست آورده موافقت با ادامه مشورت‌ها جهت حفظ ثبات منطقه ازطریق دور نگاه داشتن آن از مداخله خارجی بوده است.»
یونایتدپرس افزوده است که عبدالله این سفر را به نیابت یوسف العلوی وزیر خارجه عمان، انجام داده چون تهران بدون سروصدا از ملاقات با العلوی خودداری کرد.
به گزارش یونایتدپرس: «ایران به دفعات کشورهای ثروتمند نفتی را به تأمین اعتبار تلاش‌های جنگی عراق و ارائه بیش از 30 میلیارد دلار کمک مستقیم و غیرمستقیم به آن کشور متهم کرده است، اما رهبران ایران ضمن استقبال از دیدارهایی حتی ازجانب مقامات عربستان سعودی، از دادن روادید ورود به العلوی خودداری کرده و عمان را متهم کردند که به‌صورت پایگاه نظامی عمده‌ای برای امریکا و شوروی درآمده و چنین امری برای رژیم انقلابی اسلامی آیت‌الله خمینی تهدیدی دائمی محسوب می‌شود. مقامات خلیج (فارس) گفتند تهران قصد دارد روابط دوجانبه خود را افزایش دهد که ظاهراً هدف این کشور از این کار، شکستن حلقه انزاویی است که با هر بار رد پیشنهادهای صلح ازسوی ایران، تنگ‌تر و تنگ‌تر می‌شود. به گفتة این مقامات دیدار عبدالله را می‌توان از این دیدگاه نگریست.»(1)
1
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و قائم‌مقام و معاون سیاسی وی و نیز سفیر ایران در لیبی امروز با آیت‌الله منتظری دیدار کردند.
در این دیدار دکتر ولایتی گزارشی از سفر به عربستان و نتایج آن داد، سپس سفیر ایران در لیبی پیام سرهنگ قذافی درمورد حمایت لیبی از مواضع جمهوری اسلامی دربرابر دشمنان و لزوم بسیج تمام نیروهای کشورهای مسلمان در مقابل امریکا و اسرائیل را به اطلاع ایشان رساند.
1) 49. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 294، 18/10/1364، صص 19 تا 17، ابوظبی - یونایتدپرس، 17/10/1364.
در ادامه، آیت‌الله منتظری ضمن تشکر از حمایت لیبی از جمهوری اسلامی، چنین اظهار کرد: «این معنا که تمام کشورهای اسلامی باید نیروهای خود را دربرابر امریکا و اسرائیل بسیج کنند از اول پیروزی انقلاب شعار و خواسته ما بوده و من کراراً گفته‌ام که تنها راه آزادی قدس عزیز از دست اشغالگران صهیونیسم، تدارک یک بسیج عمومی و راهپیمایی همگانی و صدمیلیونی به‌سمت قدس خواهد بود و در شرایط فعلی یک چنین جنگ بزرگی ازطرف امریکا توسط مزدوری همچون صدام به ما تحمیل شده و این رژیم مانع بزرگی برای بسیج نیروها به‌سوی قدس است و به فرموده رهبر انقلاب "راه قدس از کربلا می‌گذرد" و برای نجات دو ملت ایران و عراق راهی جز سقوط صدام و آزادی کشور عراق وجود ندارد و دراین‌صورت است که بسیج عمومی برای آزادی قدس امکان‌پذیر است.»
آیت‌الله منتظری در پایان با ذکر روایاتی درمورد ذلت صهیونیسم و پیش‌بینی اینکه در آخر زمان در جنگ مسلمانان با صهیونیسم‌ها با فداکاری مسلمین، اسلام و مسلمانان پیروز می‌شوند، افزود: «چنین روزی دیر نیست و براساس وعده‌های غیبی به‌زودی شاهد رسیدن آن روز خواهیم بود.»(1)
1
درپی اقدام امریکا و اسرائیل به تهدید لیبی، رئیس‌جمهور ایران در تماس تلفنی با رئیس‌جمهور لیبی بر حمایت ایران از لیبی تأکید کرد.
به نوشته روزنامه اطلاعات، رئیس‌جمهور در این تماس گفت: «ما مقاومت و استواری کشور برادر لیبی در مقابل توطئه‌های استکبار جهانی را ستایش می‌کنیم و مطمئن هستیم که همبستگی ما و شما و ملت‌های مسلمان امکان تهاجم امریکا و رژیم صهیونیستی علیه شما را از آنان سلب کرده است.»
وی تأکید کرد: «ما در کنار شما قرار داریم و اعلام می‌کنیم که هرگونه اقدامی علیه کشور برادر لیبی، اقدام علیه جمهوری اسلامی ایران است و مطمئنیم که دشمنان جهانی و سلطه‌طلب هرگونه پاسخ تهدید خود را از ما و شما و همه ملت‌های مسلمان غیور و مبارز دریافت خواهند داشت.»
رئیس‌جمهور ایران همچنین با اشاره به شهادت سلیمان خاطر سرباز مصری، گفت: «ما به شهادت رسانیدن سرباز مبارز مصری که عملش سمبلی از آرمان‌های ملت مسلمان مصر است را نشانه‌ای از ضعف و زبونی دشمن می‌دانیم.» رئیس شورای عالی دفاع با تأکید بر اینکه به جنایات اخیر اسرائیل در جنوب لبنان باید پاسخ مناسبی داده شود، به جنگ تحمیلی عراق اشاره کرد و گفت: ما معتقدیم اگر بعد از سرنگونی رژیم حاکم بر عراق، این کشور اسلامی به نیروهای مبارز و مسلمان برگردانده شود، مطمئناً امریکا و اسرائیل دیگر جرئت این گستاخی را نخواهند داشت که به تهدید دول مسلمان و عرب بپردازند و لذا با مشاهده وقایعی که اتفاق افتاده، عزم ما در پیگیری سیاست همیشگی‌مان درخصوص جنگ تحمیلی بیش‌ازپیش راسخ‌تر می‌شود.
1) 50. روزنامه کیهان، 17/10/1364، ص1.
سرهنگ معمر قذافی نیز به رئیس‌جمهور کشورمان گفت: ما از مواضع شما در مقابل هر تجاوزی که علیه ما صورت می‌گیرد قدردانی و بدان افتخار می‌کنیم. ما با اتحاد خود دشمنان اسلام و آزادی را از بین خواهیم برد. وی همچنین مواضع لیبی در حمایت از ایران را اصولی و تغییرناپذیر خواند و هم‌پیمانی دو کشور را موجب شکست دشمنان مشترک دانست.(1)
1
وزیر صنایع سنگین ایران در تشریح قراردادهای اقتصادی با ترکیه گفت که در روابط اقتصادی دو کشور هیچ خرید غیراقتصادی یا با جنبه‌های سیاسی انجام نشده است. وی افزود که در این قراردادها روش‌هایی اتخاذ شده است که خرید کالا از ترکیه ازنظر قیمت و کیفیت در سطح بین‌المللی قابل‌رقابت باشد. بهزاد نبوی گفت که کالاهای وارداتی از ترکیه عمدتاً کالاهای اساسی و مواد اولیه بخش‌های صنعتی و کشاورزی است.
وی سرمایه‌گذاری صنعتی ایران و ترکیه در یک کشور خارجی را پیشرفت مهمی در روابط اقتصادی دو طرف اعلام کرد و گفت: ایران بدین‌طریق می‌تواند وارد بعضی از بازارهای بین‌المللی شده و همگام با آن بخشی از بازار ترکیه را نیز به دست آورد. وی افزود که از مجموع صادرات ایران به ترکیه در سال 65، حدود 75 میلیون دلار آن کالاهای غیرنفتی خواهد بود. نبوی روابط اقتصادی دو کشور را برای هر دو طرف سودبخش خواند.(2)
نشریه فرانکفورتر آلگمانیه چاپ آلمان در گزارشی ادعا کرده است که در سفر اوزال به ایران، ایران آمادگی خود را برای کاهش بهای نفت تا بشکه‌ای 27 دلار اعلام کرد؛ ترکیه نیز در مقابل بهای فولاد خود را تا هر تن 225 دلار کاهش داد.(3)
2
قرارداد ساخت لوله‌های یک خط لولة دیگر برای انتقال نفت عراق به ترکیه امضا شد.
نشریه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نوشته است که براساس قراردادی که بین شرکت ایتالیایی سایپم، وزیر نفت عراق و وزیر مالی ترکیه به امضا رسید، ایتالیا لوله‌های نفتی‌ای را که از کرکوک عراق تا بندر اسکندرون در ترکیه و به موازات خط لوله قبلی عراق کشیده می‌شود، خواهد ساخت. این نشریه افزوده است: «ایتالیا به‌طورکلی یکی از شرکای عمده تجاری عراق است و علاوه‌بر این طرح که ارزش آن 600 میلیون دلار است، در چندین طرح دیگر این رژیم - که مجموعاً بالغ‌بر 20 میلیارد دلار می‌شود - نیز شرکت دارد.»
به نوشته این نشریه، ایتالیا بعد از فرانسه و آلمان سومین کشوری است که پذیرفت در ازای طلب‌هایش از عراق، از این رژیم نفت بخرد، بنابراین در پرداخت هزینه طرح در آینده با مشکلات کمتری مواجه خواهند بود. ایتالیا از ابتدای جنگ تحمیلی سعی کرده به شیوه معمول خود درزمینه
تسلیحاتی و نظامی کمتر درگیر شود، اما باتوجه‌به حمایت سوسیالیست‌های ایتالیا به گسترش روابط با عراق، شاید بیشتر قراردادها را درزمینه اقتصادی با این رژیم امضا کرده است.»(1)
از سوی دیگر، در ادامة حمایت‌های کشورهای عربی از عراق، امروز در مقر بانک توسعه اسلامی در جده موافقت‌نامه‌ای به امضا رسید. به گفته رادیو ریاض، براساس این موافقتنامه، بانک توسعه اسلامی اقدام به سرمایه‌گذاری در تجارت خارجی مالزی به سود رژیم عراق خواهد کرد. مبلغ این موافقتنامه دوازده میلیون دلار اعلام شده است.(2)
1
تصویر
ورود افراد با اغراض سیاسی به حوزه علمیه قم با واکنش امام خمینی روبهرو شد.
به نوشته نشریه دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه: «چندی قبل در دیداری که هیئت مؤسس و هیئت‌مدیرة جامعه الزهرا (حضرات آقایان موسوی اردبیلی، مشکینی، جنتی، صانعی، توسلی و...) در خدمت امام داشته‌اند پس از گزارشهای آقایان، حضرت امام از برخی از مسائل در حوزه علمیه ابراز نگرانی نموده و فرموده‌اند که بعضی افراد وارد حوزه می‌شوند که هدف آنها تحصیل نیست و اغراض سیاسی دارند. حتی کسانی که از بعضی ارگان‌ها (ظاهراً به‌خصوص سپاه را هم اسم برده‌اند) اخراج شدهاند در حوزه فعالیت دارند. [ایشان] به اساتید و علمای حوزه تأکید فرموده‌اند که باید برای پیشگیری از این امور و صیانت و قداست حوزه اقدام نمایند.»(3)
2
آیت‌الله منتظری در دیدار قضات دادگاه عالی انقلاب بر ضرورت این دادگاه و اهمیت نفوس و اموال تأکید کرد.
آیت‌الله منتظری چنین اظهار کرد: «از آنجا که در شرع مطهر به مسئله نفوس و اموال اهمیت فوق‌العاده‌ای داده شده، تأسیس و تشکیل این دادگاه کار لازم و مفیدی بود و بااینکه در بدو امر بعضی دوستان شاید تشکیل آن را لازم نمی‌دانستند، ولی اکنون لزوم و تقویت آن را تأکید می‌کنند و علت اصلی هم این است که قضاوت صحیح در اسلام باید در یک محیط فارغ و به دور از هر
عامل فشار و جو خاصی انجام گیرد. بنابراین، آقایان قضات دادگاه عالی - که از فضلای متعهد حوزه علمیه می‌باشند - سعی کنند با دقت کامل و به دور از حالت انتقام‌گیری و عصبانیت و احساسات، تنها رضایت خداوند متعال و احکام شرع مقدس و ضوابط اسلامی را در تأیید و یا رد نظریات دادگاه‌ها مد نظر داشته باشند و فقط از یک بعد به این مسئله نگاه نکنند، بلکه تمام جهات شرعی و ابعاد سیاسی و اجتماعی موضوع را بررسی کنند و اگر نکاتی و خصوصیاتی در نظریات قضات شرع دادگاه‌های بدوی انقلاب غفلت شده به آنان تذکر دهند تا انشاءالله تعالی احکام و قضاوت‌های آقایان به واقع نزدیک‌تر و از خبط و اشتباه دورتر گردد.»
ایشان تأکید کردند: «دقت در صدور حکم شرعی همیشه مرضی شارع مقدس می‌باشد و اگر فرضاً دقت در صدور حکم شرعی و اجرای آن شد و در بعضی جاها احیاناً باعث شد که گناه‌کاری مجازات نشود، به فرموده پیامبر اکرم(ص) بهتر است از اینکه بی‌گناهی مجازات شود. روی این اصل آقایان محترم در مسئله اعدام‌ها و مصادره‌ها کاملاً دقت نمایند؛ مبادا موردی برخلاف موازین شرع و بر مصلحت انقلاب و نظام جمهوری اسلامی حکم خلافی صادر و اجرا گردد.»(1)
1
درحالی که در ادامه تلاش‌های کمیته آشتی اعراب برای نزدیکی سوریه و اردن، امروز وزیر کشور اردن با حافظ اسد دیدار کرد، روزنامه‌های لبنان نوشتند که صدور نفت ایران به سوریه به‌دلیل مخالفت ایران با توافقنامه دمشق و تجدید رابطه سوریه با اردن قطع شده است.
به گزارش خبرگزاری رسمی سوریه، در ملاقات عصام وزیر کشور اردن با اسد، اوضاع جهان عرب و روابط سوریه با اردن بررسی شد. وزیر کشور اردن که روز یکشنبه در رأس یک هیئت مهم وارد دمشق شده، عصر امروز نیز با همتای سوری‌اش درباره اختلافات مرزی دو کشور و مسائل امنیتی مذاکره کرد.(2)
از سوی دیگر، روزنامه‌های لبنان با انتشار خبر قطع صدور نفت ایران به سوریه، علت آن را مخالفت جمهوری اسلامی با توافقنامه دمشق و تجدید روابط سوریه با اردن اعلام کردند.(3)
1
فرماندهان یگانهای تحت امر قرارگاه نوح و فرماندهان گردان‌های آنها امروز با حضور در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه) به تشریح اقدامات آماده‌سازی و طرح‌های مانور خود برای عملیات در منطقه فاو پرداختند. فرمانده کل سپاه نیز با پرسش‌های متعدد و سؤال از جزئیات طرح‌ها، ضمن هشیار کردن آنان درمورد نواقص و اشکالات طرح‌ها، آنان را برای رفع ابهامات راهنمایی کرد.
در اولین جلسه به اقدامات و طرح مانور لشکر41 ثارالله پرداخته شد.(1)ابتدا فرمانده این لشکر وضعیت منطقه و فعالیت‌های آماده‌سازی را بیان کرد: در منطقه مأموریت لشکر41 تغییرات عمده‌ای نبوده، فقط آتش دشمن روی نهر حاج‌محمد و یک نهر دیگر افزایش داشته که دلیل آن عریض بودن این دو نهر است. شب‌ها نیز نورافکنی روبه‌روی نهر حاج‌محمد روشن می‌شود. یک مورد پرواز هلیکوپتر دشمن نیز برای شناسایی انجام شده است. روی جاده‌ای که به‌سمت چوئبده می‌رود و لشکرهای فجر و ولیعصر(عج) از آن استفاده می‌کنند، 15 گلوله توپ شلیک شده که سابقه نداشته است. چند گلوله فسفری نیز جلو نهرها شلیک شده است. از سه جادة درحال احداث یکی تمام شده و دو جاده دیگر بی‌وقفه کار می‌شود. اقدامات مهندسی این منطقه تا 15 بهمن ادامه خواهد یافت. رانندگان را دوشیفته کرده‌ایم و کمپرسی‌ها حتی یک ساعت هم در شبانه‌روز توقف ندارند. احداث اورژانس تمام شده است و درحال احداث پناهگاه برای نیروها و دوسقفه کردن ساختمان‌ها برای پناهگاه هستیم. هنوز انتقال امکانات را به منطقة عملیاتی شروع نکرده‌ایم.
1) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، حسین علایی، محمدابراهیم سنجقی، سیدمهدی مبلغ، ابراهیم حاج‌محمدزاده، حمید سلیمی (فرمانده قرارگاه مهندسی صراط)، قاسم سلیمانی (فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)) و محمودی، بهرام سعیدی، علی محمدی و تاجیک فرمانده گردان‌های پیاده و فرمانده گردان ادوات لشکر41 و محمد درودیان حضور داشتند.
تصویر
قاسم سلیمانی افزود برای نیروها سه مرحله آموزشی گذاشته‌ایم که تا 10 بهمن ادامه می‌یابد: 15 روز آموزش عمومی، 10 روز آموزش شنا، 15 روز تمرین و مانور ازجمله حرکت در گِلِ، حرکت با قایق، پرش از قایق، ساحل‌گیری و... . برای توجیه مأموریت و طرح‌ریزی مانور، شش جلسه با فرماندهان گردان‌ها درباره منطقه عملیات، عبور از موانع، شکستن خط و... بحث کرده‌ایم. برای عملیات، دو خیز اساسی طرح‌ریزی کرده‌ایم: حرکت برای شکستن خط و پاک‌سازی خط اول. برای شکستن خط دو محور پیش‌بینی شده است: محور جاده قشله، محور جاده نهر علی‌شیر. برای عملیاتِ 6 گردان طرح‌ریزی کرده‌ایم که 4 گردان در شب اول می‌توانند وارد عمل شوند. در بحث‌ها به نتیجه رسیدیم که هدف ها را تفکیک و میان گردان‌ها تقسیم کنیم. شناخت دقیقی از منطقه و وضعیت زمین دشمن نداریم. شاید وضعیت نخلستان غرب اروند مثل نخلستان خودمان باشد، ولی زمینهای دیگر احتمالاً خشک یا مرطوب است و گل‌ولای نیست و ارتش عراق در آن مواضع پراکنده‌ای دارد. همچنین جاده‌های متعددی در زمین دشمن وجود دارد که موجب گم شدن بچه‌ها در شب اول عملیات خواهد شد. ما نیاز به عکس هوایی و اطلاعاتی داریم که بتوانیم برای عملیات طرح‌ریزی دقیق‌تری بکنیم.
هدف شب اول ما جادة سوم است که از رودخانه حدود 3 کیلومتر فاصله دارد. باید شب اول از نخلستان خارج شویم و خودمان را به جادة سوم برسانیم و در سمت راست با لشکر19 فجر الحاق کنیم.
در ادامة جلسه، فرمانده 4 گردانی که پس از شکسته شدن خط به‌همت نیروهای غواص، باید وارد عمل شوند، طرح مانور خود را تشریح کردند.(1)فرمانده گردان418 حضرت ابوالفضل(ع) گفت که نیروهای گردان در نهر مچری سوار بر قایق‌ها می‌شوند و به‌محض اینکه غواصان داخل آب رفتند، قایق‌ها آماده حرکت می‌شوند و با شروع درگیری غواصان، قایق‌ها حرکت می‌کنند. از سه گروهان این گردان، گروهان اول ویژه و دارای سه دسته نیروی قوی و کیفی است. اولین گروهان با عبور از سرپلی که غواصان تصرف کردهاند، خودش را به پشت سنگرهای دشمن رسانده با آر.پی.جی7 و نارنجک سنگرهای دشمن را منهدم می‌کند. سپس
1) فرمانده گردان غواص ظاهراً به‌دلیل همراهی با نیروهایش که مشغول آموزش بودند، در این جلسه حضور نداشت.
گروهان دوم با عبور از گروهان اول، خود را به خط دوم دشمن رسانده و مشغول پاک‌سازی آن می‌شود. گروهان سوم، احتیاط دو گروهان اول و دوم است و در نهر سوار قایق و آماده است که درصورت لزوم وارد عمل شود. آقای محمودی هدف گردان حضرت ابوالفضل(ع) را پاک‌سازی خط اول و خط دوم و تأمین منطقه پاک‌سازی‌شده و جلو آن که جمعاً حدود 750 متر پیشروی عمودی است، اعلام کرد و افزود که نخلستان باید شبانه تصرف و عقبة دشمن بسته شود تا نیروهای درحال عقب‌نشینی عراق یا تسلیم شوند یا منهدم.
بهرام سعیدی فرمانده گردان 419 حضرت علیبنابیطالب(ع) در ادامة جلسه به شرح مأموریت گردانش پرداخت. این گردان مأموریت داشت از محور نهر مچری وارد عمل شده و پس از عبور از گردان418، ضمن انهدام و پاک‌سازی دشمن تا چهارراه قشله پیشروی و ازسمت راست با لشکر 19 فجر و ازسمت چپ با گردان 415 (از لشکر ثارالله) الحاق کند. فرمانده گردان419 گفت که ما یک دسته نیرو به خط اول و یک دسته به خط دوم می‌فرستیم تا درصورت نیاز به پاک‌سازی این دو خط بپردازند و اگر لشکر19 هم موفق به شکستن خط نشده بود با استفاده از موفقیت گردان418، به‌سمت راست می‌رویم و با شکستن خطی که مأموریت لشکر19 فجر بوده، کمک می‌کنیم که این لشکر به مأموریتش ادامه دهد. وی مأموریت اصلی گردان419 را حمله به جاده آسفالت دشمن (جاده سوم) و تأمین آن و فراهم کردن زمینة عبور گردان بعدی ذکر کرد.
محسن رضایی در ادامة بحث بر چند نکته تأکید کرد: 1. هدف شما جادة قشله است؛ باید همه فکر و توان را صرف پاک‌سازی و تأمین آن کنید. 2. در نخلستان هرچه نیروی دشمن باقی بماند مهم نیست، شما جاده و اطراف آن را تأمین بگذارید. افراد باقیمانده دشمن مجبورند از نخلستان به‌طرف جاده بیایند. 3. دشمن همه‌جا متکی به جاده‌ها است، هرجا جاده است پاک‌سازی کنید و حدود 500 متر چپ و راست آن را پاک‌سازی و درصورت وجود سنگر در آنها و اگر نبود سنگر بکنید و در آن مستقر شوید. 4. وقتی به جاده رسیدید پاک‌سازی در عمق را شروع کنید. هدف فقط طولی نیست، هدف عرضی هم دارید. 5. در 24 ساعت یا 48 ساعت اول ممکن است فشار زیادی ازطرف دشمن نباشد. نیروها نباید تصور کنند که مأموریتشان تمام است، فشارها بعد از 48 ساعت اول تشدید می‌شود، نیروها برای آن موقع باید آماده باشند.(1)
فرمانده کل سپاه با تشریح اینکه خط اول، رده دسته‌های دشمن؛ خط دوم، رده گروهان‌ها؛ خط سوم، عقبة گردان دشمن است؛ به فرماندهان یادآوری کرد که تلاش اصلی‌شان رسیدن به عقبة دشمن و تأمین آن باشد که دراین‌صورت رده‌های باقیمانده در میان نخلستان و خط اول و دوم وقتی عقبه‌شان سقوط کند، فرومی‌ریزند و امکان سازماندهی و مقاومت ندارند. وی دوباره تأکید کرد که هدف اصلی نیروهای حمله‌کننده تأمین عقبه‌ها و پاک‌سازی رده‌های اول، دوم و سوم دشمن است.
1) 1. سند شماره 17427/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی طرح مانور لشکر41 ثارالله در عملیات والفجر8 (18/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17011)، راوی: محمد درودیان؛ و - سند شماره 244/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: لشکر41 ثارالله در عملیات والفجر8، گزارش راوی لشکر41 (حمیدرضا فراهانی)، دستنویس، ص34.
گردان412 یا فاطمة‌الزهرا(س) دیگر گردان لشکر41 ثارالله(ع) بود که مأموریت داشت در محور سمت چپ این لشکر، سوار بر قایق‌ها در نهر علی‌شیر آماده شده و به‌محض درگیری غواصان با دشمن حرکت کند و ضمن پاک‌سازی خط اول و دوم دشمن، از راست با گردان418 و از چپ با تیپ المهدی(عج) الحاق کرده و منطقه را برای عبور گردان بعدی تأمین کند. علی‌محمدی فرمانده گردان412 توضیح داد که اولین دسته ویژه گروهان اول این گردان دارای آر.پی.جی و تیربار است و نیز دارای یک قایق انفجار است که درصورت لزوم برای شکستن خط اول و باز کردن معبر استفاده می‌شود. نیروهای این گردان همچنین تصرف پایگاه دریایی عراق در این منطقه را به عهده دارند. وی افزود درحالی‌که گروهان اول مشغول اجرای مأموریت و پاک‌سازی خط اول است، گروهان دوم را سریع وارد عمل کرده و به خط دوم می‌زنیم. گروهان سوم نیز احتیاط است که وقتی خط اول و دوم پاک‌سازی و الحاق برقرار شد، گروهان سوم وارد عمل می‌شود و تاحد توان منطقه را تأمین و یک خط تأمین ایجاد می‌کند. همچنین پیش‌بینی شده که اگر غواصان نتواستند خط را بشکنند و موانع را از سر راه بردارند با اجرای آتش سنگین و پرحجم این کار انجام شود.
گردان415 به فرماندهی برادر تاجیک، گردان بعدی لشکرثارالله است که پس از اینکه گردان412 خط اول و خط دوم دشمن را پاک‌سازی کرد، با عبور از این گردان مأموریت پیشروی در عمق را دارد. فرمانده این گردان، می‌گوید چون اطلاعاتی از وضعیت دشمن در عمق نداریم، درمورد جزئیات طرح مانور گردان هنوز بحثی نشده است و طرح‌ریزی عملیات این گردان کار دشواری است. وی پیش‌بینی کرد به‌دلیل اینکه پیشروی از روی جاده‌ها انجام می‌شود، نیروهای این گردان به‌صورت دسته‌دسته وارد عمل شوند و به‌طور تیمی به انهدام دشمن بپردازند.
بخش پایانی جلسه، گزارش فرمانده گردان ادوات لشکر41 ثارالله(ع) درباره طرح‌ریزی آتش برای دو وضعیت بود:
حالتی که نیروهای خطشکن موفق به شکستن خط نشوند. در این وضعیت، طرح‌ریزی شده است که در محدودة مأموریت لشکر در ساحل غربی اروندرود در طول 3 کیلومتر و عرض 100 متر، به‌مدت حداقل نیم ساعت اجرای آتش شود و گلوله‌ها به فاصله‌های 10 متر از یکدیگر به زمین فرود آیند. برای این اقدام از 4 قبضه مینی‌کاتیوشا و 10 قبضه تفنگ 106 میلی‌متری و قبضه‌های خمپاره‌انداز که در منطقة خودی مستقرند استفاده خواهد شد.
درحالتی که خط شکسته شود، با اجرای آتش‌های مختلف از 300 متر بعد از خط مقدم به پاک‌سازی نخلستان غرب اروندرود از نیروهای دشمن کمک می‌شود.
علاوه‌براین، مسئولان گردان ادوات از صبح اولین روز عملیات با حضور در غرب اروند و شناسایی منطقه، به انتقال سلاح‌های مناسب می‌پردازند. همچنین دیدبان‌ها با گردانی که مأمور
پاک‌سازی نخلستان است، برای تنظیم و هدایت آتش جلو می‌روند. فرمانده گردان ادوات در اینجا از نداشتن دیدبانان ماهر، ابراز نگرانی کرد.(1)
در این جلسه، فرمانده کل سپاه علاوه بر آنچه ذکر شد، بر شناسایی بیشتر در موقعیت‌های مختلف به‌خصوص وضعیتی که آب درحال جزر است تأکید کرد. وی همچنین درمورد چگونگی هماهنگی گردان‌های قایق سوار با نیروهای خطشکن به فرمانده نیروی زمینی سپاه گفت در جلسه‌ای با حضور فرمانده قرارگاه نوح و فرمانده لشکر41 این موضوع بررسی و روشن شود. او گفت شیوة هماهنگی فعلی پیچیده است و نیروها را دچار سردرگمی می‌کند، مانور باید ساده باشد. محسن رضایی همچنین از فرماندهان خواست که تجربیات یگانهای مختلف و شیوه‌های ابداعی آنها دراختیار همة یگانها قرار گیرد، مثلاً شیوه‌ای که لشکر41 ثارالله برای انهدام موانع آزمایش کرده است. یا وسیله‌ای که یگان دیگر به‌منظور جلوگیری از فرورفتن گِل در لولة تفنگ‌ها تهیه کرده است.(2)
1
لشکر19 فجر دومین یگان قرارگاه نوح بود که امروز در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه آمادگی و طرح مانور آن برای اجرای عملیات در منطقه فاو بررسی و تشریح شد.(3)در آغاز جلسه، فرمانده لشکر19 فجر در شرح فعالیت‌هایی که برای شناسایی و کسب اطلاعات از وضعیت ساحل دشمن، موانع آن و خطوط ارتش عراق شده، گفت در خط حد لشکر19 در منطقه اروندرود (از نهر علی‌شیر تا نهر ابوجویدی) 7 نهر وجود دارد که دهانه و اطراف این نهرها به خوبی شناسایی شده است. وی افزود نیروهای شناسایی در زمان جزرِ آب از منطقه استقرار لشکر7 ولیعصر(عج) (شمال منطقه استقرار لشکر19) با استفاده از سه شاخص موجود در اروندرود (دو لنج و یک کشتی به گل نشسته حرکت می‌کنند) و باتوجه‌به تمرین‌های متعددی که داشته‌اند، خود را به‌طور دقیق به محل مأموریت می‌رسانند. محمدنبی رودکی توضیح داد که باتوجه‌به به نتایج این شناسایی‌ها، دو نهر ابوعقاب و کوت در غرب اروندرود به‌عنوان محورهای عملیات لشکر فجر انتخاب شده است. در دهانة نهر ابوعقاب چهار ردیف مانع هشت‌پر وجود دارد که هر پر این موانع میل‌گردی 2 متری است. این موانع طوری به‌صورت فشرده و درهم قرار گرفته که برای غواص قابل‌عبور نیست و نیروهای اطلاعات از کنار ساحل به شناسایی آن پرداخته‌اند. در نهر کوت نیز دو ردیف سیم‌خاردار حلقوی به فاصله دو متر و
1) 2. سند شماره 17428/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی طرح مانور لشکر41 ثارالله در عملیات والفجر8 (18/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17012)، راوی: محمد درودیان، صص 13 - 1 و - سند شماره 244 / گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 32 و 33.
2) 3. سند شماره 17427/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 17428/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، حسین علایی، عباس محتاج، محمدابراهیم سنجقی، سیدمهدی مبلغ، علی فدوی، ابراهیم حاج‌محمدزاده، سرهنگ عباس بابایی، محمد نبی رودکی (فرمانده لشکر19 فجر) و سه فرمانده گردان لشکر19 فجر برادران: زارع، سلیمان و قنبرزادگان، دانشمند (مسئول واحد ادوات لشکر19) و محمد درودیان حضور داشتند.
دو تیر آهن 16 متصل به هم به‌طور ضربدری در دهنة نهر قرار داده شده است. وی درباره نتایج دیدبانی نیز گفت که افراد ارتش عراق در منطقه مشغول تحکیم مواضع و سنگرسازی در خط هستند و در سمت چپ (جنوب) نهر ابوعقاب با انتقال موانع هشت‌پر، موانع خود را دوطبقه می‌کنند یا عمق آنها را اضافه می‌کنند.
تصویر
به‌گفتة فرمانده لشکر فجر، عقبه خودی در این منطقه در زیر دید دشمن قرار دارد و باتوجه‌به فعالیت گستردة کمپرسی‌های خودی در عقبه، چند روز است که آتش دشمن روی جادة قصر تشدید و مانع پیشرفت کارها شده است. وی افزود سه روز قبل در جادة شهدا - که به چوئبده وصل می‌شود - دشمن برای اولین‌بار 14 گلولة توپ زد و ظهر دو روز قبل نیز هواپیماهای عراقی سه بار عقبه‌ها را ازسمت جنوب به شمال عکس‌برداری کردند. فرمانده قرارگاه نوح نیز گفت: «جاده قصر کاملاً توی دید دشمن است و چون الآن سه یگان برای کارهای مهندسی و کارهای خطشان از این جاده استفاده می‌کنند، خیلی شلوغ شده و همة گزارش‌ها درمورد آتش، دشمن مربوط به اطراف این جاده است.» وی درخواست کرد که این موضوع زودتر حل شود و فقط لشکر فجر از این جاده استفاده کند و دو لشکر7 ولیعصر(عج) و 27 حضرت رسول(ص) از جاده‌های دیگر استفاده کنند، ولی گفته شد که جادة مناسب دیگری برای استفادة آنها وجود ندارد.
فرمانده لشکر فجر تلاش مهندسی این لشکر را تاکنون احداث جاده‌های لازم در شرق اروندرود، احداث اسکله و سکوی تانک و احداث سنگرهای جلو اعلام کرد و باتوجه‌به مأمورشدن واحد مهندسی جهاد نجف از روز گذشته به این یگان، کارهای عقبة لشکر ازجمله احداث مواضع برای سلاح‌های ادوات، محل اورژانس، سنگر تاکتیکی لشکر، احداث جاده‌های عقبه و سکوهای تانک به این جهاد واگذار شده است که انجام دادن آن حدود دو هفته طول خواهد کشید.
وی افزود گردان‌ها برای آموزش شنا، استقامت در آب و... به تهران اعزام شدهاند که دو سه روز آینده برمی‌گردند. آموزش غواصان نیز از امروز در بندرعباس شروع می‌شود که باید حدود 20 روز آموزش ببینند.
منطقة مأموریت لشکر19 فجر ازسمت شمال (راست) به لشکر7 ولیعصر(عج) (از قرارگاه کربلا) و ازسمت
جنوب (چپ) به لشکر41 ثارالله (از قرارگاه نوح) محدود می‌شود. لشکر فجر مأموریت دارد بعد از شکستن خط دشمن در ساحل غربی اروندرود تا ساحل خور عبدالله پیشروی کند. در ادامة جلسه، فرمانده لشکر فجر و سپس فرماندهان گردان‌های خطشکن این لشکر به تشریح طرح مانور کلی و جزئی برای اجرای مأموریت خود پرداختند.
ارتش عراق طی دستورالعملی به لشکر26 خود که منطقة مأموریتش از جنوب سیبه تا فاو بود - ابلاغ کرده بود که در سرنهرها حوضچه‌های مرگ درست کنید و دو طرف نهرها تیربارهای دولول یا چهارلول مستقر کنید و به فاصله 150 متر عقب‌تر نیز یک خط دیگر در پشت سیل‌بندها تشکیل دهید.(1)بر همین اساس، لشکر19 فجر طرح‌ریزی کرده است که غواصان خطشکن در وهلة اول به سنگرهای تیربار دشمن در دو طرف نهر ابوعقاب یورش ببرند و تیربارهای دشمن را از کار بیندازند تا نیروهای بعدی از آتش سنگین و بی‌وقفه این تیربارها مصون بمانند. همچنین پیش‌بینی شده که درصورت طول‌کشیدن انهدام تیربارها در معبر نهر ابوعقاب، نیروهای غواص در معبر نهر کوت وارد عمل شوند و با انهدام تیربارها و خط اول، مسیر نیروهای بعدی را بگشایند. بنا بر طرح مانور لشکر فجر، درپی شکسته شدن خط به همت دو گروهان غواص، دو گردان قایق‌سوار - که اولین گروهان هر یک با قایق‌های پرسرعت ریجیندر اعزام می‌شوند - خودشان را به معبری که غواصان بازکرده‌اند می‌رسانند و خط اول و خط دوم را پاک‌سازی می‌کنند، یک سرپل هم کنار نهر ابوعقاب می‌گیرند تا گردان بعدی از آن عبور کند. پس از آن، دو گردان دیگر عبور کرده و تا جاده آسفالت پیشروی و پاک‌سازی می‌کنند و سپس دو گردان دیگر تا خاکریز پشت جاده آسفالت سوم پیشروی می‌کنند. لشکر19 فجر علاوه‌بر این شش گردان، سه گردان احتیاط دارد که قرار است با هماهنگی لشکر7 ولیعصر(عج) در جناح راست و لشکر41 ثارالله(ع) در جناح چپ به پیشروی ادامه دهند.
مسئول اطلاعات لشکر19 فجر در ادامة جلسه تجربه‌هایی را که از کشیدن سیم تلفن از ساحل خودی به ساحل دشمن برای برقراری سریع ارتباط و نیز کشیدن طناب از ساحل خودی به ساحل دشمن برای اعزام غواصان خطشکن و جلوگیری از انحراف و پراکندگی آنان و همچنین استفاده از تیوپ‌های بادی چرخ خودرو برای عبور آسان‌تر نیروها از اروندرود قبل از آشکار شدن عملیات، به دست آورده بود، تشریح کرد. فرمانده کل سپاه نیز با پرسیدن جزئیات ضمن بیان اینکه باید از این تجربه‌ها همة لشکرها استفاده کنند، درحال بررسی بود که باتوجه‌به کمبود لباس غواصی، درصورت امکان، تعدادی از نیروهای خطشکن به‌وسیلة
1) محسن رضایی دلیل این تدبیر را چنین اعلام کرد که دشمن پیش‌بینی می‌کند ما با استفاده از قایق از داخل نهرها به خطش حمله کنیم.
تیوپ‌های بادی و نیز بلم‌های بدون موتور و با استفاده از طناب‌کشی از ساحل خودی به ساحل غربی اروندرود اعزام شوند یا حتی قبل از شروع درگیری، بخشی از نیروهای موج دوم که قرار است با قایق‌های موتوری خود را به خط دشمن برسانند، از چنین شیوه‌هایی استفاده کنند. بحث دراینباره و محاسن و معایب آن ادامه یافت و محسن رضایی بر اهمیت برقراری ارتباط "باسیم" به‌جای استفاده از "بی‌سیم" به‌وسیلة نیروهای خطشکن تأکید کرد.
در ادامة جلسه، دو فرمانده گردانی که بعد از شکسته‌شدن خط وارد عمل می‌شوند به تشریح طرح پیشروی و پاک‌سازی منطقة مأموریت خود در وضعیت‌های مختلف (خشک‌بودن یا گلی یا باتلاقی بودن منطقه نخلستان) پرداختند.(1)
[سند شماره 17430/ پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی طرح مانور لشکر19 فجر (18/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17014)، راوی: محمد درودیان، صص 10 و 11]
فرمانده کل سپاه با اشاره به اینکه دشمن برای حرکت در نخلستان متکی به جاده‌هاست و فقط هرجا جاده یا دشت باز باشد، نیروهای عراقی تحرک دارند، تأکید کرد که اولاً گردان خطشکن پس از انجام مأموریت باید در سنگرهای دشمن مستقر شود و منطقه را ترک نکند. ثانیاً گردان بعدی باید سریع پیشروی کند و در مسیر خود نیروی تأمین بگذارد و خود را به جاده آسفالت برساند و آنجا مستقر شود و پیش از آنکه بخواهد به پاک‌سازی نخلستان بپردازد، خود را به جاده‌ها رسانده و با لشکرهای چپ و راست خود الحاق کند و درصورت عدم الحاق، حتماً پلهای چپ و راست خود را منفجر کند تا راه نفوذ دشمن بسته شود.(2)وی همچنین به فرمانده لشکر فجر گفت در ابلاغ مأموریت به گردان‌ها، بر مأموریت عریض کردن معبر هم تأکید کنید تا هر گردان با عریض‌تر کردن معبر، امکان عبور گردان‌های بعدی و نقل‌وانتقال تجهیزات و نیز انتقال شهیدان و مجروحان را فراهم کند و با انفجار موانع یا برداشتن آنها، ترددها تسهیل شود. فرمانده قرارگاه نوح دراینباره گفت که در دستور کلی به یگانها گفته شده که کلیه موانع کنار ساحل دشمن را از بین ببرند.(3)
1) در این جلسه فرمانده لشکر19 فجر و فرماندهان گردان‌های آن بارها درخواست کردند که برای آشنایی با زمین منطقة فاو به‌منظور طراحی دقیق‌تر مانور، نیاز به عکس هوایی دارند. باتوجه‌به این ضرورت که فرماندهان دیگر نیز بارها اعلام کرده بودند، در این جلسه محسن رضایی از سرهنگ بابایی پرسید که قرار بود 5 هواپیمای بدون خلبان بدهند تا با سوار کردن دوربین روی آن شاید بتوانیم عکس بگیریم، شما پیگیری کردید؟ سرهنگ بابایی گفت که اینها به‌سادگی بلند می‌شوند و پرواز می‌کنند، اما هنگام نشستن گاهی چترشان باز نمی‌شود. محسن رضایی گفت که بگیریم آزمایش کنیم و به محمدابراهیم سنجقی دستور داد که سریع نامهای به نیروی هوایی ارتش بنویسید، بچه‌های نیروی هوایی سپاه بروند سایت سمنان آنها را عملیاتی کنند و وقتی امتحانش را داد بیایند عکس بگیرند. وی گفت که بنویسید این پرنده‌ها در کنترل عملیاتی سپاه قرار گیرند، منتها اینها را در کنترل قرارگاه رعد قرار دهید که نیروهای این قرارگاه آن را آماده کنند و عکس بگیرند.
2) 4. سند شماره 17430/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی طرح مانور لشکر19 فجر (18/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17014)، راوی: محمد درودیان، صص 26 - 1.
3) 5. سند شماره 17452/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مانور قرارگاه نوح (18/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17015)، راوی: محمد درودیان، صص 3 - 1.
مسئول واحد ادوات لشکر19 فجر در ادامة جلسه، طرح گسترش و استفاده از انواع خمپارهاندازها، تفنگ106 میلی‌متری و سلاح مینی‌کاتیوشا و چگونگی احداث مواضع برای خمپارهاندازهای سنگین و فعالیت‌هایی را که دراین‌زمینه انجام شده است، بیان کرد. برادر دانشمند طرح‌ریزی آتش ادوات در دو وضعیت مختلف (غافلگیری یا هشیاری دشمن قبل از شکسته‌شدن خط) را توضیح داد و گفت درصورت هشیاری دشمن، پیش‌بینی شده است که با اجرای آتش تاحد امکان سنگرها و سلاح‌های خط اول دشمن منهدم شود.
در این جلسه، فرمانده کل سپاه بر هماهنگی میان لشکرهای همجوار برای خودداری از اجرای آتشی که ممکن است به نیروهای این لشکرها اصابت کند، تأکید کرد. فرمانده قرارگاه نوح نیز گفت که به لشکرها ابلاغ شده هیچ لشکری خارج از حد عملیاتی‌اش اجرای آتش نکند و درصورت ضرورت با هماهنگی قرارگاه این کار انجام شود. از سوی دیگر، فرمانده کل سپاه گفت که به‌محض رسیدن نیروهای لشکر فجر به جاده آسفالت، خمپارهاندازهای 81 میلی‌متری این لشکر نیز با ورود به غرب اروندرود آماده اجرای آتش شوند.
فرمانده لشکر19 فجر در ادامه به بخشی از کمبود و و نیازهای لشکر برای عملیات اشاره کرد و گفت برای عملیات 100 قایق لازم است، اما 30 قایق آماده عملیات داریم که اینها موتور یا‌ماها دارد، بقیه قایق‌ها موتور مرکوری دارد که برای عملیات مناسب نیست، از آنها برای آموزش استفاده می شود. فرمانده لشکر فجر افزود این لشکر حدود 200 غواص دارد، اما فقط 90 دست لباس غواصی دارد و 110 دست کم دارد. به گفته محمدنبی رودکی برای انهدام سنگرهای تیربار دشمن در سمت چپ معبر کوت، طرح‌ریزی شده که از آتش پرحجم سلاح ضدهوایی و تانک استفاده شود، سه قبضه چهارلول 23 میلی‌متری موجود است، سه قبضه دیگر نیز لازم است.
جلسه با بحث دربارة زمان مناسب برای شروع عملیات ادامه یافت. فرمانده قرارگاه نوح گفت که برخلاف منطقة مأموریت قرارگاه کربلا که ساحل دور (ساحل غربی اروندرود)، وضعیت مناسب و آماده‌ای برای عملیات دارد، در منطقة قرارگاه نوح، ساحل دور، باتلاقی طولانی دارد و فاصلة آب تا رسیدن به خط دشمن زیاد است. حسین علایی افزود منطقة مأموریت تیپ33 المهدی(عج) (حدّ جنوبی عملیات)، بیشترین مسافت باتلاقی را دارد، طوری‌که نیروهای این تیپ اگر قرار باشد در زمان جزر آب عملیات کنند باید حدود 2 کیلومتر در گل‌ولای راه بروند تا به خط دشمن برسند. وی زمان شروع عملیاتِ یگانهای قرارگاه نوح را هنگام مدّ آب، مناسب‌تر اعلام کرد. محسن رضایی از محاسن اجرای عملیات در زمان جزر آب را پایین‌بودن سطح آب و درنتیجه کاهش دید دشمن اعلام کرد. مسئول اطلاعات قرارگاه نوح نیز با بیان اینکه هریک از حالت‌های جزرومد آب محاسن و معایبی دارد، گفت محاسن شروع مد، بیشتر از معایب آن است.
فرمانده لشکر19 فجر نیز به نتایجی که نیروهای اطلاعات این لشکر در طول یک ماه گذشته از
بررسی وضعیت‌های مختلف آب کسب کردهاند اشاره کرد و گفت که از شروع جزر تا انتهای مد حدود 6 ساعت و از مد کامل تا جزر کامل نیز 6 ساعت طول می‌کشد و هنگام جزر کامل از 7 نهری که در منطقه مأموریت لشکر فجر است، در نهر حرب، فقط 50 سانتی‌متر و در نهر قصر، 30 سانتی‌متر آب باقی می‌ماند و بقیه نهرها خالی می‌شود. وی افزود که در زمان جزر کامل، ساحل دشمن در منطقه مأموریت لشکر فجر حدود 40 متر گل‌ولای و بعد از آن هم 50 تا 100 متر چولان است؛ بنابراین اگر عملیات در آغاز مدّ شروع شود، نیروهای این لشکر باید حداقل 100 متر بروند تا به سنگرهای دشمن برسند که تیربارهای عراقی می‌توانند در این فاصله نیروهای خطشکن را درو کنند. محمدنبی رودکی زمان مناسب شروع عملیات برای نیروهای این لشکر را حدود 3 ساعت بعد از آغاز مد اعلام و بر ضرورت شروع هماهنگ عملیات در همة محورها تأکید کرد.
در پایان این بحث، مسئولان قرارگاه نوح خواستار جلسه‌ای برای هماهنگی دراین‌مورد شدند. فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسخ داد: «جلسه گذاشته می شود، ولی الآن به لشکرهایتان آمادگی بدهید که در انتهای جزر و ابتدای مد نیروهایشان را برای عملیات آماده کنند.» فرمانده کل سپاه نیز به فرمانده لشکر فجر تأکید کرد: «تا دو روز دیگر باید همة بحث‌هایتان تمام شده باشد. همة هفته آینده را روی مانورِ [تمرین] کار کردن در زمین مشابه بگذارید. پایان هفته (27 دی) کل لشکر باید در زمین مشابه آفند کند. ما با بیست سی نفر آنجا می‌آییم ببینیم چطور آفند می‌کنید و مسائل شما چطور است.»(1)
1
اقدامات ناوتیپ کوثر (از یگانهای نیروی دریایی سپاه پاسداران) برای شناسایی اسکله العمیه و خور عبدالله و آمادگی برای عملیات محوله(2)
فرمانده نیروی دریایی سپاه نیز ناو تیپ کوثر را مأمور تشکیل قرارگاه یونس و اقدامات آماده‌سازی برای اجرای عملیات کرد. در ادامه طرح‌ریزی‌ها، به دستور فرمانده عالی جنگ نیروی دریایی ارتش مأمور تشکیل قرارگاه یونس2 و قرار دادن آن تحت کنترل عملیاتی قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه شد که مأموریت تصرف سکوی البکر به‌عهده این قرارگاه گذاشته شد و قرارگاه یونس به قرارگاه یونس1 تغییر نام داده شد و مأموریت تصرف البکر از عهدة آن خارج گردید.
در جلسة امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران تشریح شد.(3)
در آغاز، فرمانده ناوتیپ کوثر و مسئول اطلاعات نیروی دریایی سپاه خبر دادند که اخیراً عراقی‌ها تجهیزات و چیزهایی را که روی سکوی یکی از چراغ‌های دریایی شمال خلیج فارس
1) 6. همان، صص 19 - 3.
2) فرمانده کل سپاه در تاریخ 1/8/1364 در ابلاغیه‌ای به فرمانده نیروی دریایی سپاه، مأموریت قرارگاه یونس (تحت امر نیروی دریایی سپاه) را تصرف و پاک‌سازی سکوهای البکر و العمیه و پشتیبانی عملیات فاو ازطریق رأس‌البیشه و خور عبدالله اعلام کرده بود. (سند شماره 10613 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1/8/1364)
3) در این جلسه، محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، حسین علایی (فرمانده نیروی دریایی سپاه و فرمانده قرارگاه نوح)، علی فدوی و علی آستانه (مسئولان اطلاعات و عملیات نیروی دریایی)، سیدمهدی مبلغ، حمید سلیمی (از مسئولان مهندسی)، جمال آبرومند (از مسئولان پشتیبانی)، حبیب آغاجری (فرمانده ناوتیپ کوثر)، کریمی و محمد درودیان حضور داشتند.
بوده بریده‌اند و سطح آن را کاملاً صاف کردهاند تا سطح بویه را از دور بتوانند ببینند. از این سکو، نیروهای خودی به‌عنوان نقطه کمکی و نیز دیدبانی استفاده می‌کردند. علی فدوی گفت که شناورهای گشتی دشمن چند شب است که تعدادشان از سه چهار فروند با سرعت 4 تا 8 مایل به ده تا دوازده فروند با سرعت 25 مایل رسیده است. این گشتی‌ها قبلاً اول به‌طرف البکر و سپس به‌طرف العمیه می‌آمدند، اما در چند شب اخیر، مستقیم به العمیه تردد می‌کنند. وی ازجمله دلایل افزایش تحرکات عراقی‌ها را افزایش تردد نیروهای خودی، تلاش برای شناسایی رأس‌البیشه و نیز افزایش مکالمات بی‌سیمی شناورهای خودی اعلام کرد.
فرمانده ناوتیپ کوثر درمورد شناسایی العمیه گفت که به‌دلیل شباهت سکوی آذرپاد (از سکوهای خارک) با سکوی العمیه، به‌جهت آمادگی نیروهای اطلاعات برای شناسایی اصلی، ساعت 1:30 بامدادِ شب بیست‌ویکم ماه درحالی‌که نور ماه می‌تابید و فرس دریا 3 بود، نیروهای شناسایی را در فاصلة حدود 5/3 مایلی خارک با قایق کانو در دریا رها کردیم که خودشان راه را پیدا و تمرین شناسایی کنند که نتیجة خوبی حاصل شد. آنها وقتی به‌حدود 70 متری سکوی آذرپاد رسیدند، مشاهده شدند، آن هم به‌دلیل وجود نور ماه. در شب‌هایی که نور ماه کمتر باشد و وضعیت جوّی هم نامناسب باشد، نیروهای شناسایی دیده نمی‌شوند و ردیابی هم نمی‌شوند. این نیروها مسیر 5/3 مایلی را در 25 دقیقه طی کردند و مدت 35 دقیقه هم زیر سکو به شناسایی پرداختند درحالی‌که دیده نمی‌شدند. فردای آن شب نیز درحالی که فرس دریا 2 و آب درحال جزر بود، بچه‌ها را از فاصله هزارمتری توی دریا انداختیم (با لباس غواصی) و خودمان روی سکو رفتیم. باوجوداینکه سمت و فاصله آنان را می‌دانستیم هرچه دقت کردیم نتوانستیم بچه‌ها را ببینیم. آنان آمده بودند کارشان را کرده و از پشت سرِ ما از سکو بالا آمدند، ولی ما متوجه نشدیم.
در ادامه جلسه، فرمانده ناوتیپ کوثر در پاسخ به محسن رضایی درباره وضعیت آموزش و نوع قایق لازم برای عملیات گفت که نیروهای عمل‌کننده درحال تمرین قایق‌رانی با قایق کانو در آبهای ساکن در مسافت طولانی 30 کیلومتر هستند. وی گفت برای عملیات ویژه 20 فروند کانو موتوردار لازم است. فرمانده نیروی دریایی هم کانو را یک وسیله تاکتیکی دریایی اعلام کرد.
حبیب آغاجری در ادامه به تشریح طرح مانور پرداخت: برای عملیات دو ناوگروه رزمی کوثر و امیرالمؤمنین(ع) هریک شامل یک گروه هجومی و یک گروه پشتیبانی آتش نزدیک پیش‌بینی شده است. گروه هجومی شامل سه ناوتیم و درمجموع 9 شناور به‌اضافه یک ناوتیم فرماندهی و گروه پشتیبانی آتش نزدیک شامل 15 قایق است که روی آنها توپ23 میلی‌متری سوار شده است. قایق‌های هجوم مجهز به نردبان آلومینیومی 10 متری تاشونده هستند که هرگاه به هدف رسیدند نردبان‌ها را باز کرده و به هدف تکیه می‌دهند و از آن بالا می‌روند. این ناوگروه تصرف العمیه را به عهده دارد.
برای تأمین دهانة اروندرود نیز یک ناوگروه با همان آرایش در نظر گرفته شده است. قایق‌های این
ناوگروه مجهز به سلاح‌هایی مثل توپ23 میلی‌متری، دوشکا و آر.پی.جی. هستند. همچنین ناوگروه پشتیبانی الیاس مسئولیت تجسس و نجات و انتقال مصدومان به شناور طارق برای کمک‌های اولیه و ناوگروه پشتیبانی خضر مأموریت تأمین سوخت، مهمات، تعمیرات و غذا را به عهده دارد.
در ادامه، محسن رضایی پرسید: چند درصد از این امکانات را آماده کرده‌اید؟ حبیب آغاجری گفت: فقط امکانات دو ناوگروه پشتیبانی آماده است. امکانات هجوم آماده نیست. لیستش را داده‌ایم، ولی اقدامی صورت نگرفته است. ازجمله شناورهایی برای این عملیات باید ساخته شود، چون شناورهای موجود مناسب این عملیات نیستند.
رحیم صفوی با تعجب از این درخواست دیرهنگام، پرسید: «دیگر چه وقت ساخته بشود؟!»
فرمانده نیروی دریایی سپاه دراینباره گفت که دو راه‌حل وجود دارد، یکی اینکه انشاءالله با غافلگیری عمل کنیم که نیازی به آن شناورها نیست، اگر هم طرح لو رفت و دشمن هشیار شد، دیگر عملیات انجام نمی‌شود، پس آن شناورها لازم نیست.
ما باید با استفاده از همین کانوهای آزمایش‌شده کارمان را مخفیانه شروع بکنیم؛ بچه‌ها بالای سکوی العمیه برسند، سپس عملیات که آشکار شد، شناورهای بزرگ را به پشتیبانی آنها بفرستیم. شیوة آن هم چنین است که شناورهای کانو را به دو لنج ببندیم و به‌سمت هدف برویم، وقتی هدف دیده شد، نیروها با کانوها به‌سوی سکو بروند و لنج‌ها برگردند. اگر رادار دشمن فعال باشد متوجه می‌شود که دو شناور (لنج) آمدند و برگشتند، کانوها هم که در رادار دیده نمی‌شوند. تردد لنج هم در این منطقه امری عادی است. پس به تعداد کافی کانو واگذار شود تا نیروها با غافلگیری و یک دفعه هجوم کنند، سپس شناورهای دیگر را به کمک آنها بفرستیم و عملیات ادامه یابد و کامل شود.
طرح دوم هم این است که ما بخواهیم بدون غافلگیری عمل کنیم یا اینکه بنا بر غافلگیری باشد، اما لو برود و بخواهیم حتماً عمل کنیم. در این حالت باید قایقی که بتوان روی آن توپ 23 میلی‌متری سوار کرد داشته باشیم تا با نیروهای دشمن درگیر شویم.
در ادامه جلسه، اقدامات انجام‌شده برای شناسایی وضعیت رأس‌البیشه و خور عبدالله و مشکلات آن مطرح شد. ازجملة این مشکلات وضعیت جوّی نامتعادل شمال خلیج فارس، تأثیر جریان آب خور عبدالله و اروندرود به‌خصوص هنگام جزر که سرعت آب بسیار شدید می‌شود و نیز نداشتن شناور مناسب برای استفاده در اوضاع نامناسب جوّی اعلام شد. فرمانده نیروی دریایی سپاه قایق‌های موجود را برای استفاده در اوضاع جوّی خراب و امواج، نامطمئن توصیف کرد و گفت اگر قایق‌هایی طبق نمونه‌ای که مشخص شده ساخته شود، مأموریت‌های واگذارشده به نیروی دریایی ازجمله تصرف العمیه و تأمین خورعبدالله را به عهده می‌گیریم و خیلی از مسائل حل می‌شود.
در پایان جلسه، فرمانده کل سپاه به سیدمهدی مبلغ دستور داد که ساخت هرچه سریع‌تر قایق‌های مورد درخواست نیروی دریایی پیگیری شود.(1)
1) 7. سند شماره17471/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی اقدامات آمادگی عملیات در العمیه و خور عبدالله (18/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17016)، راوی: محمد درودیان، صص 19 - 1.
1
جانشین فرمانده کل قوا امروز به فرمانده نیروی دریایی ارتش ابلاغ کرد که یک قرارگاه عملیاتی تشکیل و آن را تحت کنترل عملیاتی سپاه پاسداران قرار دهد:
«فرماندهی محترم نداجا - سرکار ناخدا ملک‌زادگان - سلام علیکم
پیرو ابلاغیه شماره 103 - قرارگاه خاتم مورخ 24/9/1364، مقتضی است جهت اجرای مأموریت‌های واگذارشده و دیگر مأموریت‌های توسعه وضعیت عملیات، قرارگاه یونس2 را تشکیل و تحت کنترل عملیاتی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه قرار دهید. بدین‌منظور لازم است فرماندهی مورد تأیید قرارگاه یونس2 را کتباً دراسرع‌وقت به فرماندهی کل سپاه معرفی نمایید.
و من الله التوفیق، اکبر هاشمی رفسنجانی - 18/10/1364»(1)
2
تصویر
پیش‌ازظهرامروز، سرهنگ عباس بابایی فرمانده قرارگاه رعد (قرارگاه پشتیبانی هوایی و دفاع هوایی عملیاتی آتی) با حضور در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران اقداماتی را که برای پشتیبانی هوایی از عملیات در منطقه فاو انجام شده یا درحال اجراست، تشریح کرد.(2)
فرمانده قرارگاه رعد دراینباره گفت که قرار است که همة امکانات نیروی هوایی ارتش (که برای عملیات لازم است) تا 25 دی‌ماه به منطقة جنوب منتقل شود، ازجمله قرار است یک سیستم کامل دفاع هوایی موشکی هاگ (هاوک) در دزفول مستقر شود و نیز 5 رصد موشک‌انداز ضدهوایی راپیر تا 25 دی به قرارگاه رعد واگذار شود. وی افزود ما 24
قبضه توپ 35 میلی‌متری درخواست کرده‌ایم، اما دستور داده‌اند که 60 قبضه توپ23 بدهند.
فرمانده
قرارگاه رعد همچنین گفت که قرار است خلبانان طی دو روز، روزانه 34 سورتی به‌طور آزمایشی پرواز کنند. وی
1) 8. سند شماره 441502 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستور فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نداجا، 18/10/1364.
2) در این جلسه محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، سرهنگ عباس بابایی، سرگرد غلامی (از همکاران سرهنگ بابایی)، سیدمهدی مبلغ، محمدابراهیم سنجقی، محمدعلی احمدی (مسئول پدافند هوایی سپاه) و محمد درودیان حضور داشتند.
پیشنهاد کرد که برای فریب دشمن 30 سورتی از این پروازهای آزمایشی یک روز قبل از عملیات فاو، در منطقة شلمچه انجام شود که البته باید با هماهنگی سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، این تدبیر عملی شود.(1)محسن رضایی و رحیم صفوی ضمن تأیید این پیشنهاد، آن را تدبیر و تجربة خوبی برای عملیات اعلام کردند. البته فرمانده کل سپاه نظرش این بود که همة توان هوایی به نمایش درنیاید: «اگر آنجا 30 سورتی نشان بدهیم ممکن است چشم دشمن باز شود و بلافاصله کل امکاناتش را داخل هوا بیاورد. آنجا فردا و پس‌فردا نصف این کار را بکنیم.»
محسن رضایی همچنین از مسئولان پدافند هوایی خواست که زودتر کالک گسترش توپ‌ها (نقشة نقاط استقرار توپ‌های دفاع هوایی) به مهندسی داده شود تا مواضع لازم احداث گردد. محمدعلی احمدی دراینباره گفت که کالک گسترش توپ‌ها جمعه (20/10/1364) آماده می‌شود. سرهنگ بابایی نیز باتوجه‌به مأموریت‌های متعدد واحدهای مهندسی، پیشنهاد کرد که ماشین‌آلات مهندسی دراختیار مسئولان پدافند نیروی هوایی قرار گیرد تا سنگرسازی، سکوسازی و احداث مسیرهای لازم برای قبضه‌های موشک‌انداز راپیر و توپ‌های 23 و 35 میلی‌متری را خودشان انجام دهند.
فرمانده کل سپاه برای فریب دشمن و جلوگیری از هشیاری ارتش عراق درمورد منطقه اصلی عملیات، از فرمانده قرارگاه رعد خواست که سیستم موشکی هاگ که در نظر است برای استقرار موقت به دزفول منتقل شود، به منطقه عملیاتی بدر (هورالهویزه، جزایر مجنون) انتقال یابد تا اولاً در عکس‌های هوایی که دشمن از منطقه می‌گیرد منعکس شود و همچنین این سیستم گاهی روشن شود تا عراقی‌ها تصور کنند این سیستم عملیاتی شده است، منتها ما از ترس هواپیماهای آنها، آن را خاموش می‌کنیم. وی همچنین گفت که مواضعِ دیگر سلاح‌های دفاع هوایی به‌گونه ای احداث شود که دشمن در بررسی عکس‌هایی که از منطقه می‌گیرد به قصد ما برای عملیات در منطقه فاو پی نبرد.
درمورد درخواست سپاه پاسداران برای گرفتن عکس هوایی از منطقة عملیاتی، مشکلاتی وجود داشت ازجمله: حساس شدن دشمن به منطقه و نیز احتمال سرنگونی هواپیمای عکس‌گیرنده. سرهنگ بابایی دراینباره گفت: «راجع به عکس بررسی زیادی شد، اینها [هواپیماهای دشمن] وقتی می‌آیند حدود 8 فروند هواپیما بلند می‌کنند، سه چهار ساعتی که در منطقه هستند همین‌طور پرواز می‌کنند. به برادر رحیم گفتم اگر ما هواپیمای آر.اف4 را به بوشهر ببریم در پروازهای خارک به‌صورت پوشش هوایی شرکت می‌کند، وقتی میگ25 به خارک حمله می‌کند این [هواپیمای آر.اف4] به‌عنوان اینکه می‌خواهد برود میگ 25 را بزند همان مسیر را ادامه بدهد و عکس بگیرد. این شدنی است، ولی ریسکش خیلی بالاست.»
1) چون نیروی زمینی ارتش منطقة شلمچه را برای اجرای عملیات اصلی‌اش انتخاب کرده بود.
فرمانده سپاه پاسداران در این جلسه بر ضرورت پشتیبانی هوایی عملیات از روز سوم عملیات به بعد که فرماندهان عراقی پی به منطقه اصلی عملیات جمهوری اسلامی می‌برند و قوای توانمند به‌خصوص قوای زرهی خود را عازم منطقه می‌کنند، تأکید کرد. وی همچنین پس از سؤال از نقاط استقرار سیستم‌های موشکی هاگ (قرار بود 5 سایت در منطقه برپا شود) و چگونگی پوشش هوایی منطقة عملیات، عملیاتی بودن سایت دارخوین و ماهشهر را در سه روز اول عملیات ضروری خواند. همچنین قرار شد بخش‌های مختلف سیستم‌های هاگ به‌تدریج به منطقه منتقل و استتار گردد و سه روز قبل از عملیات دستور آمادگی داده شود تا کار اتصال و راه‌اندازی آن انجام گیرد.
فرمانده قرارگاه رعد در این جلسه از کندی کار آماده‌سازی سایت کوثر (منطقه قفاص) که اجرای کارهای مهندسی آن به وزارت مسکن و شهرسازی واگذار شده، شکایت داشت و درخواست می‌کرد که این کار به مهندسی جهاد واگذار شود. دراینباره نظر مسئولان قرارگاه مهندسی این بوده که باید از توان وزارتخانه‌ها در جنگ استفاده شود. سرهنگ بابایی از فرمانده کل سپاه درخواست کرد که درمورد تکمیل و واگذاری و الویت‌بندی سایت‌های موشکی هاگ با آقای روحانی صحبت شود. وی گفت برای سه سایت، سه "های‌پاور" در نظر گرفته‌اند، ولی سه سایت کامل و شش "های‌پاور" مورد نیاز است.
فرمانده قرارگاه رعد افزود که سرهنگ یمینی فرمانده پدافند هوایی را به‌سمت جانشین فرمانده قرارگاه رعد انتخاب کرده و در تلاش است موافقت فرمانده نیروی هوایی ارتش را دراین‌زمینه جلب کند.(1)
1
در جلسه مشترک فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در شامگاه امروز،(2)فرماندهان ارتش به تشریح طرح‌های عملیاتی مناطق کوشک و شلمچه، وضعیت دشمن و خودی، آرایش و موانع دشمن، برآوردهای عملیاتی و طرح‌های مانور جزء‌بجزء پرداختند. در پایان نیز فرمانده کل سپاه درباره اوضاع کنونی کشور و آثار مقاومت مردم و رزمندگان در شکست اقدامات همه‌جانبه‌ای که دشمنان برای به شکست کشاندن و تسلیم کردن جمهوری اسلامی تدارک دیده بودند، سخن گفت.
1) 9. سند شماره 17429/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه پشتیبانی هوایی عملیات والفجر8 (18/10/1364، قرارگاه خاتم(ص) سپاه، نوار شماره 17013)، راوی: محمد دوردیان، صص 10 - 10؛ و - سند شماره 1110/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (محمد درودیان)، 13/11/1364 تا 18/11/1364، صص 118 - 113؛ و - سند شماره 638/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: پشتیبانی هوایی و آتش، گزارش راویان قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر8 (جواد زمان‌زاده، محمد درودیان، محسن رشید، ناصر احسانی)، صص 16 - 13.
2) در جلسات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که در روزهای سیزدهم و چهاردهم دی‌ماه 1364 در تهران تشکیل شد، مقرر گردید که فرماندهان ارتش و سپاه با حضور در قرارگاه‌های عملیاتی یکدیگر به‌طور دقیق‌تر از جزئیات طرح‌های عملیاتی ارتش و سپاه آگاه شوند. اولین جلسه دراینباره شامگاه امروز با حضور محسن رضایی، غلامعلی رشید (معاون عملیاتی فرمانده کل سپاه)، رئیس ستاد مشترک ارتش، سرهنگ صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی ارتش)، سرهنگ بهروز سلیمانجاه (فرمانده قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب)، و چند تن از دیگر فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش در قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب (قرارگاه کربلای ارتش) واقع در منطقه حسینیه تشکیل شد.
در آغاز، سرهنگ علی صیاد شیرازی به مهمانان خیرمقدم گفت و موضوع جلسه را تشریح طرح مانور عملیات نیروی زمینی ارتش اعلام کرد. سپس سرهنگ سلیمانجاه فرمانده قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب، با تقسیم منطقه مأموریت به دو بخش کوشک و شلمچه، گفت در منطقه کوشک اولین کمین دشمن روی جاده کوشک است، بعد سیم‌های خاردار، میدان‌های مین و نیروهای تأمینی دشمن قرار دارد و به‌دلیل بلندی زمین در این منطقه، دشمن موقعیت دفاعی محکمتری دارد. خط دوم دشمن پشت کانال و خط سوم دشمن، خط دژ است. دشمن علاوه‌بر موانع دیگر، در این منطقه کانال‌های آب به‌ترتیب به عرض 6 و عمق 5/2 متر و عرض حدود 5 و عمق 5/3 متر دارد که داخل آنها آب است. ادامه زمین دشمن تاحدود 300 متر خشک و قابل عبور پیاده و خودرو است و بعد از آن پا فرومی‌رود و بعد از 400 متر، زمین گل است. از آن به بعد، بخش‌هایی آب، جاهایی بوته‌زار و بخش‌هایی نیز بلندتر و خشک است.
وی افزود: داخل منطقه مین پراکنده است و بشکه‌های فوگاز وجود دارد. میان دو کانال نیز سیم‌خاردار حلقوی در سرتاسر منطقه کشیده شده است و کمین‌ها به تیربار مجهزند. دژی به ارتفاع 5 تا 6 متر و عرض حدود 20 متر کشیده شده و سنگرهای عقب دژ اکثر بتونی هستند و مواضع تانک در آن است. کانال‌های ارتباطی داخل دژ کشیده شده و تردد از داخل آنها انجام می‌شود و حرکت‌ها دیده نمی‌شود. دشمن در منطقة کوشک جمعاً 18 گردان درگیر دارد: 3 گردان تانک، 2 گردان مکانیزه، 1 گردان کماندو، 12 گردان پیاده. حدود 16 گردان توپ نیز در این منطقه مستقر است.
سرهنگ سلیمانجاه در ادامه به تشریح منطقه شلمچه پرداخت: منطقة شلمچه از بالای پاسگاه کوت سواری شروع و به اوایل پاسگاه حدود ختم می‌شود. دژ عراق در این منطقه ادامه دژ منطقة کوشک است. شرق و غرب دژ در این قسمت آب‌گرفتگی است و دشمن نتوانسته فعالیتی در آن بکند و درحال تعریض دژ است. پشت دژ همه‌جا سنگرهای بتونی کار گذاشته‌اند و تانک‌ها در این سنگرها مستقرند. زمین منطقه آب‌گرفته است و عمق آب 40 تا 70 سانتی‌متر است و به‌دلیل تأثیر جزرومد اروندرود، تقریباً دائم در آن آب وجود دارد. در مسیر محورهای این منطقه، میدان مین ایجاد شده است، سیم‌خاردار هم وجود دارد. در پشت دژ رده‌های مختلف پدافندی وجود دارد و کانال‌های متعددی در این منطقه وجود دارد. در منطقه شلمچه 11 گردان پدافند می‌کنند: 9 گردان پیاده، 1 گردان تانک، 1 گردان سوار زرهی، این نیروها را 12 گردان توپ پشتیبانی آتش می‌کنند.
فرمانده قرارگاه مقدم ارتش در ادامه، وضعیت جزیره بوارین را چنین تشریح کرد: جزیره بوارین در امتداد جنوبی شلمچه واقع شده و از ابتدای نهر خین شروع می‌شود و تا پاسگاه
حدود ادامه می‌یابد. منطقه کلاً آب‌گرفته است. کانال‌های متعدد آبیاری در آن وجود دارد. موانع عریض آن شامل مین و سیم‌خاردار است که عرض آن تا 300 متر هم می‌رسد. متوسط عرض نهر خین 40 متر است که متأثر از جزرومد و همیشه دارای آب است. مواضع اصلی دشمن در حاشیه جنوبی نهر خین و خاکریز آن حدود 5 متر ارتفاع دارد. به‌دلیل وجود نهرهای متعدد، تردد در جزیره محدود به جاده‌هاست. مجموع نیروهای دشمن در بوارین 4 گردان است که 8 گردان توپ آنها را پشتیبانی می‌کند.
طرح مانور نیروی زمینی ارتش برای عملیات در منطقه کوشک و شلمچه را نیز سرهنگ سلیمانجاه بیان کرد. در این طرح برای رسیدن به ساحل شرقی اروندرود، پنج مرحله عملیات پیش‌بینی شده است. مرحلة ششم نیز عبور از اروند و تأمین بصره است. در مرحله اول، لشکر77 و لشکر21 به‌عنوان تلاش اصلی در منطقه شلمچه و لشکر81 و لشکر92 به‌عنوان تلاشی فرعی در منطقه کوشک عملیات می‌کنند. در این مرحله، تیپ 55 احتیاط تلاش اصلی است. همچنین لشکرهای 16 و 58 همزمان یک تک محدود در منطقه استقرارشان اجرا می‌کنند. نیروی مورد نیاز برای رسیدن به اهداف مرحله اول عملیات 30 گردان در شلمچه و 38 گردان در کوشک برآورد شده و برای اجرای مراحل اول تا پنجم عملیات و رسیدن به ساحل شرقی اروندرود نیز 213 گردان نیرو برآورد شده است.(1)برای اجرای این طرح همچنین نیاز به 51 گردان انواع توپ‌های دوربرد پیش‌بینی شده است.
در ادامة جلسه، فرماندهان و مسئولان لشکرهای 21، 77، 92، 81 ارتش به تشریح منطقة مأموریت یگان خود و بیان جزء به جزء طرح مانور آن پرداختند.(2)*
در پایان جلسه به درخواست فرمانده نیروی زمینی ارتش، محسن رضایی آثار نظامی و سیاسی مقاومت مردم و رزمندگان را در شکست برنامه‌هایی که برای به تسلیم واداشتن جمهوری اسلامی طرح‌ریزی شده بود، بیان کرد.(3)*
1) بنا بر آنچه سرهنگ موسوی قویدل معاون عملیاتی فرمانده نیروی زمینی ارتش در جلسه 13/10/1364 ستاد قرارگاه خاتم(ص) بیان کرد، ارتش برای اجرای مرحلة اول این طرح عملیاتی توانسته 40 گردان نیرو از یگانهای مختلف ارتش آماده کند و برای اجرای همین مرحله، فرماندهان ارتش درخواست کردند که سپاه پاسداران به ارتش 40 گروهان نیروی بسیجی برای تقویت کیفی و کمی گردان‌های ارتش واگذار کند که هر گروهان بسیجی در هر گردان ارتش ادغام شود. بنابراین، ارتش حتی برای اجرای اولین مرحلة عملیاتی که تا شش مرحله طرح‌ریزی کرده بود، نیروی کافی نداشت.
2) * باتوجه‌به اینکه کلیات طرح مانور و وضعیت منطقه عملیاتی در صفحات قبل آمد و نیز در گزارش جلسات سیزدهم و چهاردهم دی‌ماه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) جنبه‌های دیگر طرح‌های عملیاتی ارتش ذکر شد، بیان جزئی‌تر و تخصصی‌تر مباحث در حوصله این کتاب نمی‌گنجد.
3) ** مشروح سخنان فرمانده کل سپاه در جلسه مشترک فرماندهان ارتش و سپاه درباره آثار مقاومت مردم و رزمندگان، در ضمیمه این گزارش درج شده است.
1
تصویر
قرارگاه‌های عملیاتی تابع قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در جبهة جنوب شامل قرارگاه‌های نوح، کربلا و نجف بی‌وقفه در تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای مأموریت‌های محوله هستند و با تأکید فرمانده کل سپاه بر تسریع کارها و اعلام آمادگی در اول بهمن‌ماه، کوشش‌ها افزون‌تر شده است. فرماندهان و مسئولان قرارگاه نوح (نیروی دریایی سپاه) و یگانهای تحت امر بعد از جلسات صبح تا بعدازظهر امروز در قرارگاه مرکزی سپاه، عصر و شامگاه امروز با تشکیل سه جلسه ضمن تعیین زمان اعلام آمادگی، به بررسی اقدامات مهندسی، آموزش نیروها، مشکلات باقیمانده و پیگیری برای رفع آن پرداختند.
در اولین بخش از جلسات مذکور، بر ضرورت آمادگی سریع قرارگاه یونس1 تأکید شد.(1)این قرارگاه مأموریت تصرف العمیه، شناسایی رأس‌البیشه و خور عبدالله و پشتیبانی عملیات قرارگاه نوح در منطقه فاو را عهده‌دار است. در این جلسه، فرمانده نیروی دریایی سپاه به مسئولان اطلاعات و مسئولان قرارگاه یونس1 و ناوتیپ کوثر و مسئول پشتیبانی قرارگاه نوح چنین دستور داد:
همین هفته شناسایی از نزدیک را تمام کنید، ازجمله یک شناسایی از پشت انجام شود؛ از منطقه گل‌ولای نیز عبور و وضعیت آنجا را شناسایی کنید.
تا پایان هفتة بعد، همة امکاناتی را که برای عملیات نیاز دارید ازجمله قایق، تهیه کنید.
تمرین‌ها و مانورها را تا 30 دی ماه تمام کنید و اول بهمن برای عملیات اعلام آمادگی کنید.
برای جلوگیری از هشیاری دشمن از بی‌سیم استفاده نکنید و زیاد تردد نکنید.
جلسه بگذارید و ناوتیپ کوثر را برای عملیات آماده کنید.(2)
1) در این جلسه، حسین علایی، علی فدوی، علی آستانه، عبدالله رودکی (مسئول عملیات قرارگاه یونس 1)، کریمی (مسئول طرح و برنامه ناو تیپ کوثر)، اثری‌نژاد (مسئول واحد پشتیبانی قرارگاه نوح) و الیاس حضرتی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح) حضور داشتند.
2) 11. سند شماره 1140/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 17/10/1364 تا 25/10/1364، صص 39 - 37.
1
در دومین جلسه شامگاهی قرارگاه نوح،(1)مسئولان مهندسی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با حضور در جمع مسئولان قرارگاه نوح و یگانهای تابعه به بررسی اقدامات مهندسی انجام‌شده در منطقه مأموریت این قرارگاه و کارهای باقیمانده و مشکلات و کمبودهای مهندسی آن پرداختند.
فرمانده قرارگاه نوح در آغاز جلسه از مسئولان مهندسی یگانها خواست که مسائلشان را مطرح کنند. مسئول مهندسی لشکر19 فجر با بیان اینکه ما مشکلات و کمبودها را می‌پذیریم، از ناهماهنگی‌هایی که موجب سرگردانی برای گرفتن وسایل و طول‌کشیدن کارها شده، شکایت کرد. وی گفت که مهندسی لشکر فجر آنچه در توان داشته به میدان آورده و ازجمله در منطقه عملیاتی فقط در زمان تاریکی هوا چهار کیلومتر جاده به عرض دو متر احداث کرده و تا نزدیک رودخانه رسانده است. همچنین از سه اسکله در دست احداث در منطقه مأموریت این لشکر، یک اسکله به اتمام رسیده است و پَدهای خیلی ضروری را مهندسی لشکر احداث کرده و بقیه به واحد جهاد سازندگی نجف‌آباد که به این لشکر مأمور شده، واگذار گردیده است. مسئول مهندسی لشکر فجر افزود که رانندگان دستگاههای مهندسی این لشکر از متعهدترین و خستگی‌ناپذیرترین رانندگان و برخی از آنان پدر یا برادر شهید هستند. وی افزود برای عملیات تاکنون 300 ورق پلیت، 50 هزار گونی خالی، 50 متر سوله دریافت کرده‌ایم و تقاضا کرد که برای تسریع کارها دو دستگاه لودر یک دستگاه بلدوزر و چند نیسان کمپرسی به لشکر فجر واگذار شود.
در ادامه، مسئول مهندسی لشکر41 ثارالله گزارش داد که تمام امکانات لشکر بسیج شده و مشغول به کار هستند. وی گفت روزانه 8 کمپرسی، 4 لودر و 1 بلدوزر مشغول کارند و جاده مناسبی احداث کرده‌ایم. واحدی که از جهاد سازندگی به لشکر مأمور شده است، دیروز به کارها توجیه شد، ولی هنوز شروع به کار نکرده است. وی گفت وسایلی که تاکنون دریافت کرده‌ایم خیلی کم است و امکانات بسیاری ازجمله مصالح و وسایل استحکامات و کمپرسی نیاز داریم. در اینجا جمال آبرومند از مسئولان لجستیک، گفت 3 دستگاه نیسان کمپرسی سهمیة شماست، مراجعه کنید و بگیرید.
در ادامة جلسه، نیازها و مشکلات تیپ33 المهدی(عج) مطرح گردید. مسئول مهندسی این تیپ گفت که ما 2 لودر و 1 بلدوزر داریم که در عقبه مشغول کارند. 4 کمپرسی داریم، اما
1) این جلسه در قرارگاه کربلا با حضور فرمانده قرارگاه نوح، برخی مسئولان مهندسی قرارگاه خاتم(ص) (علیرضا عندلیب، حمید سلیمی، محمد ستاری وفایی) و قرارگاه نوح و مسئولان مهندسی یگانهای قرارگاه نوح و مسئول واحد مهندسی جهاد مازندران و راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ تشکیل شد.
راننده نداریم. باتوجه‌به اینکه هنوز در منطقه عملیاتی کارمان را شروع نکرده‌ایم، کار زیاد است، اما مهندسی تیپ توان اجرای آن را ندارد. برای احداث جاده از فاصله دور باید خاک بیاوریم که کار جاده‌کشی خیلی طولانی می‌شود. برای عملیات (بجز 3 نیسان کمپرسی) چیزی تحویل نگرفته‌ایم و به انواع مصالح و استحکامات ازجمله سوله، گونی، سیمان نیاز داریم.
فرمانده تیپ 33 المهدی(عج) که با تأخیر در جلسه حضور یافت - در اعتراض به نحوه تأمین نیازها گفت که به ما نصف امکاناتی که به لشکرها داده می‌شود، می‌دهند و شاید مأموریت بیش از لشکر به ما واگذار می‌شود. علیرضا عندلیب از مسئولان مهندسی قرارگاه دراینباره گفت که فقط ابزارآلات نیست که مهندسی فعال را تشکیل می‌دهد، شما یک فرد ثابت و خوب برای واحد مهندسی تیپ نگذاشته‌اید. فرمانده قرارگاه نوح نیز گفت که فعلاً مسئله این است که تیپ المهدی چیزی ندارد که پای کار بیاورد. این شش جاده و پَدهایی که در منطقه مأموریت این تیپ مشخص شده، حتی اگر واحد مهندسی جهاد مازندران - که به این تیپ مأمور شده - با تمام ظرفیت هم کار کند، چهار پنج ماه فرصت لازم است تا احداث شود. وی باتوجه‌به کمبود توان و امکانات و تعدد اقدامات مهندسی که در منطقه مأموریت تیپ المهدی(عج) باید انجام شود، از فرمانده این تیپ خواست که کارها را اولویت‌بندی کند و به‌ترتیب اقدام شود. فرمانده تیپ المهدی(عج) نیز با بیان اینکه همة کارهایی که مشخص شده از ضروریات است، گفت اولویت‌ها را مشخص و کار را شروع می‌کنیم. وی اولین اولویت را احداث جاده‌ای به‌موازات اروندرود اعلام کرد که نهرها را به هم وصل می‌کند و ترتیب اهمیت بقیه کارها نیز با حضور در منطقه مشخص خواهد شد.
در این جلسه مقرر شد که قرارگاه مهندسی خاتم(ص) یک لودر و یک بلدوزر به مهندسی تیپ المهدی(عج) واگذار کند و قرارگاه نوح نیز 5 راننده کمپرسی به این ترتیب مأمور کند و واحد مهندسی جهاد مازندران نیز کار احداث جاده موازی اروند را انجام دهد.
در ادامة جلسه، مباحث کلی‌تر دربارة چگونگی پشتیبانی قرارگاه مهندسی و مهندسی جهاد سازندگی از عملیات قرارگاه نوح مطرح شد. فرمانده قرارگاه نوح با بیان اینکه توان مهندسی یگانها زیاد نیست و فقط ممکن است بتوانند کارهایی که در دست دارند را به اتمام برسانند، درخواست کرد که جهاد توان بیشتری برای کمک به انجام کارهای باقیمانده اختصاص دهد. مسئولان قرارگاه مهندسی دراین‌زمینه گفتند که واحدهای مهندسی جهاد مأمور به یگانها باید زیر نظر فرمانده یگان کارها را انجام دهد. درباره ترابری سنگین و عبور تجهیزات سنگین از اروندرود نیز تعدادی سطحه مورد نیاز برآورد شده و نیز شناورهای طارق که چگونگی تقسیم آنها را فرمانده کل مشخص می‌کند و اصل بر این است که هر یگان یا قرارگاه ترابری سنگین داشته باشد و باید افرادی از یگانها برای به‌کارگیری سطحه پی.ام.پی. و شناور طارق آموزش
ببینند. هر یگان هم باید نهری را در محدودة مأموریتش برای ترابری سنگین آماده کند. هر یگان که ماشین کانال‌کن ندارد بیاید بگیرد که برای پدافند در منطقة تصرفشده استفاده کند. این ماشین هر ساعت 1200 متر کانال می‌کند.
باتوجه‌به اینکه تاکنون پشتیبانی یگانهای قرارگاه نوح و تأمین امکانات به‌عهده قرارگاه کربلا بوده است، فرمانده قرارگاه نوح با گلایه از این شیوه، درخواست کرد که سهمیه امکانات یگانهای قرارگاه نوح به این قرارگاه واگذار شود و مسئولان این قرارگاه خود درمورد چگونگی تقسیم امکانات یگانها اقدام کنند تا یگانها سرگردان نشوند، که این درخواست پذیرفته شد. فرمانده قرارگاه نوح همچنین به مسئولان مهندسی یگانهای تحت امر این قرارگاه تأکید کرد که هر یگانی هر منطقه‌ای را تصرف می‌کند باید سریع یک دفاع منطقی مهندسی رو به شمال با استفاده از مین، کندن کانال، جاری کردن آب یا زدن خاکریز تا سه ردة دفاعی ایجاد کند، مخصوصاً لشکر19 فجر که در جناح شمالی منطقه قرارگاه نوح مأموریت دارد باید خاکریز دوجداره احداث کند تا وضعیت عملیات بدر تکرار نشود. حسین علایی افزود که مهندسی یگانها با شروع عملیات ترابری تجهیزات به غرب اروندرود و ایجاد امکانات، دفاع از منطقه آزادشده را به عهده دارند که دراین‌زمینه باید طرح‌ریزی کنند. وی درمورد نقش مهندسی یگانها قبل از عملیات تأکید کرد که هرچقدر واحدهای مهندسی منطقه را آماده‌تر کنند عملیات بهتر اجرا خواهد شد و اگر ناقص کار شود، مشکلاتی به دنبال خواهد داشت.(1)
الیاس حضرتی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح، در یک جمع‌بندی کوتاه از این جلسه نوشته است: «فرصتِ کم، امکانات محدود مهندسی، محدودیت جاده‌های منطقة عملیاتی و کشش محدود آنها، نیاز به کار فراوان جهت آمادگی برای عملیات و درعین‌حال شلوغی جاده‌ها از یک‌سو و از سوی دیگر، احتمال هشیاری دشمن نکاتی است که فرماندهان باید به آن توجه کنند.» وی افزوده است که باتوجه‌به کارهای متعدد باقیمانده و درعین‌حال محدودیت زمان، باید کارها اولویت‌بندی شده، مهم‌ترین و لازم‌ترین آنها مشخص و اجرا شود.(2)
1
در آخرین جلسه شامگاهی قرارگاه نوح با حضور فرمانده و چند تن از مسئولان قرارگاه و مسئولان آموزش یگانهای تحت امر این قرارگاه، موضوع آموزش نیروها بررسی شد. جمع‌بندی سخنان مسئولان یگانها دراین‌زمینه چنین است:
لشکر19 فجر نیاز به زمان بیشتری برای آموزش دارد و آموزش نیروهایش تا 20 دی تمام نمی‌شود. از سه گردانی که برای آموزش به تهران اعزام شدهاند فقط یک گردان آموزشش تمام شده است. از غواصان این لشکر 50 نفر آماده به کار هستند. همچنین از مجموع نیروهای لشکر، 173 نفر برای غواصی انتخاب شدهاند که چند روزی در سدّ دز آموزش دیده‌اند و برای
ادامة آموزش به میناب اعزام شدهاند(1)که آموزششان از امروز شروع شده است و یک ماه دیگر تمام می‌شود. از مشکلات باقیمانده آموزش، کمبود مهمات آموزشی، سوخت قایق‌ها و خودروها و نیز مشکلات تأمین غذای نیروها است. همچنین در دورة آموزش به‌دلیل فشردگی دوره، کمبود نیرو و کمبود امکانات آموزشی، رسیدگی کافی به نیروها نمی‌شود، طوری‌که از نیروهای بازگشته از آموزش، بسیاری مریض شدهاند و عده‌ای گوش‌هایشان عفونی شده است.
لشکر41 ثارالله ازجنبة آموزش وضعیت مناسب‌تری دارد: 300 نفر دورة آموزشی را گذرانده و بازگشته‌اند؛ 200 نفر برای آموزش غواصی اعزام شدهاند؛ یک گردان آموزش شنا را از هفته آینده در سدّ دز شروع می‌کنند؛ دو گردان دیگر نیز منتظر جواب قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای اعزام به آموزش هستند.
فرمانده تیپ33 المهدی(عج) در این جلسه از وضعیت آموزش مقابله با حملات شیمیایی دشمن و نیز کمبود امکانات دفاع شیمیایی انتقاد کرد و گفت که واحد پدافند ش.م.ر این تیپ کاملاً مختل است و خودرو و امکانات لازم را ندارد. لشکر41 ثارالله نیز از حملات احتمالی شیمیایی دشمن ابراز نگرانی کرد و گفت که حملات شیمیایی دشمن در نخلستان‌ها باتوجه‌به کمبود ماسک و لباس‌های ضد شیمیایی برای نیروها، نگران‌کننده است.(2)
1
هواپیماهای ارتش عراق امروز خارک، عین‌خوش و پیرانشهر را بمباران و به حریم ارومیه، ایلام، بوشهر، اهواز و بندر امام خمینی تجاوز کردند. عراق ادعا کرد که نیروی هوایی‌اش امروز علاوه‌بر اجرای 101 مأموریت جنگی، یک هدف بزرگ دریایی را نیز مورد اصابت قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بوشهر، ساعت 15:05 امروز، چند هواپیمای عراقی 4 بمب به‌سوی تأسیسات نفتی خارک پرتاب کردند که همگی در آب افتاد و خسارتی ایجاد نکرد.(3)همین خبرگزاری از باختران گزارش داد که ساعت 11 امروز 6 هواپیمای عراقی منطقه عین‌خوش را بمباران کردند که خسارت جانی نداشت.(4)
فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیز اعلام کرد که 4 هواپیمای عراقی ساعت 11:45 روز 18/11/1364 به حریم هوایی پادگان جلدیان تجاوز و اطراف پاسگاه دالاوان واقع در عمق محور پیرانشهر - جلدیان و اطراف شهر و پادگان پیرانشهر را بمباران کردند. در این حمله، یک اتوبوس مسافربری شخصی بدون مسافر براثر موج انفجار از جاده منحرف و خساراتی به آن وارد شد.(5)
1) یکی از اتوبوس‌های حامل نیروهای لشکر فجر که برای آموزش غواصی عازم میناب بودند در مسیر تصادف کرد که در این حادثه 8 تن شهید و 12 تن مجروح شدند.
2) 14. همان، صص 59 - 56.
3) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 295، 19/10/1364، ص3.
4) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 296، 20/10/1364، ص4.
5) 17. سند شماره 374346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی سپاه، 23/10/1364.
امروز همچنین هواپیماهای عراقی در ساعت‌های 11:45 و 12 به حریم هوایی شهر ایلام و در ساعت 14:35 به حریم هوایی شهرستان ارومیه تجاوز کردند که با مقابله آتش پرحجم، قبل از هرگونه اقدامی گریختند.(1)
هواپیماهای عراقی علاوه‌بر موارد مذکور، امروز به حریم هوایی بوشهر، اهواز و بندر امام خمینی نیز تجاوز کردند.(2)
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2078 خود اعلام کرد که هواپیماهای عراقی تأسیسات جزیرة خارک، پادگان عین‌خوش، پادگان خانه و پادگان حمید را بمباران کردند. در این اطلاعیه آمده است: «از آغاز سپیده‌دم امروز، گروه‌هایی از هواپیمای نیروی هوایی عظیم ما با اجرای 101 مأموریت جنگی در بخش‌های عملیاتی سپاه سوم، چهارم، پنجم و ششم، تلفات قابل‌توجهی به افراد و مهمات دشمن وارد کردند.»(3)
ارتش عراق در اطلاعیه بعدی خود اعلام کرد که هواپیماهایش در ساعت 20:20 چهارشنبه (18/10/1364)، یک هدف بزرگ دریایی را در نزدیکی سواحل ایران به‌طور دقیق مورد اصابت قرار داده‌اند.(4)
1
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ حملة روز گذشته هواپیماهای ایران به پادگان سیدصادق عراق را تأیید و ادعای عراق را مبنی‌بر بمباران مناطق مسکونی شهرک سیدصادق تکذیب کرد. این سخنگو به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «خلبانان ما صبح روز گذشته در ادامه عملیات زنجیره‌ای خود دقیقاً پادگان نظامی سیدصادق در 12 کیلومتری شرق شهرک سیدصادق را بمباران کرده و تلفات و خسارات سنگینی به تأسیسات نظامی و نظامیان مستقر در این پادگان وارد کردند.»
وی افزود: «رژیم عراق اگر بر ادعای خود صادق است، از هیئت کارشناسی سازمان ملل برای بازدید از مناطق بمباران‌شده دعوت کند.» سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ در ادامه گفت: «شهرک سیدصادق و اطراف آن از مناطق تحت نفوذ مبارزین عراقی است و ارتش عراق هم اکنون با انقلابیون این کشور در منطقه شمال عراق درگیر است و در این نبردها از سلاح‌های سنگینی مانند توپخانه استفاده می‌کند و تحقیقاً منطقه‌ای که رژیم عراق مدعی است، هدف بمباران خلبانان ما قرار گرفته توسط توپخانه ارتش بعث عراق گلوله‌باران شده است. ... درهرحال، بازدید هیئت کارشناسی سازمان ملل درصورت موافقت بغداد به روشن شدن قضایا کمک خواهد کرد.»(5)
1) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 295، 19/10/1364، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/10/1364، ص3.
2) 19. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 141، 19/10/1364، ص1.
3) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 295، 19/10/1364، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 18/10/1364، صص 1 و 2.
4) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 296، 20/10/1364، رادیو صوت‌الجماهیر، 19/10/1364، ص1.
5) 22. روزنامه اطلاعات، 18/10/1364، ص18.
1
امروز کاروان‌های دیگری از رزمندگان و کمک‌های مردمی از نقاط مختلف کشور عازم جبهه‌های نبرد شدند. تعدادی از توابین نیز خوستار اعزام به جبهه‌های نبرد شدند.
سومین گروه از نیروهای داوطلب تخصصی و فنی جامعه ارامنه اراک؛(1)دومین کاروان راهیان کربلای استان گیلان با همراهی چند تن از امامان جمعه و جماعت شهرهای این استان؛ دومین کاروان راهیان کربلای الیگودرز شامل نیروهای آموزش‌دیده(2)و یک گردان از نیروهای رزمنده شهر میبد به‌همراه 12 کامیون کمک‌های مردمی این شهر عازم جبهه‌های نبرد شدند.(3)همچنین دومین کاروان راهیان کربلای کوهدشت لرستان شامل 400 نیروی آموزش‌دیده به جبهه‌ها عزیمت کردند.(4)
امروز همچنین حجت‌الاسلام معصومی امام‌جمعه تربت حیدریه و رزمندگان دومین کاروان راهیان کربلای این شهر با آیت‌الله العظمی منتظری در قم دیدار کردند و مبلغ یک میلیون و 500 هزار ریال کمک‌های اهدایی مردم تربت حیدریه را نیز تقدیم ایشان کردند.(5)
از سوی دیگر، حدود 300 تن از توابین ندامتگاه دادسرای انقلاب اسلامی تبریز در نامهای به حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی خواستار عزیمت به جبهه‌های جنگ تحمیلی شدند.(6)
2
همایش "از خراسان تا کربلا" امروز در اهواز با شرکت امامان جمعه استان خراسان، استاندار و فرمانداران و مسئولان نظامی و نهادهای انقلابی و مدیران کل این استان و نیز امام‌جمعه اهواز، استاندار خوزستان و عده‌ای از مسئولان این استان، تیسمار ظهیرنژاد نماینده امام در شورای عالی دفاع، سرهنگ صیاد شیرازی و ... با هدف رفع مشکلات رزمندگان و جبهه‌ها و پشتیبانی از آنان تشکیل شد.
در آغاز، حجت‌الاسلام موسوی جزایری نماینده امام و امام‌جمعه اهواز ضمن خیر مقدم به حاضران و تشکر از حضور آنان، تشکیل این همایش در منطقه جنگی را بها دادن به جنگ و سبب تقویت روحیه رزمندگان و مسئولان استان خوزستان و تشویق آنان خواند و بر ضرورت توجه بیشتر به جنگ و بسیج امکانات به‌سوی جبهه‌ها تأکید کرد. وی گفت درحالی‌که تمام جهان کفر حامی رژیم عراق است، عراق همة کارهای داخلی و عمرانی‌اش را تعطیل کرده و به جنگ آورده است درحالی‌که در کشور ما همه چیز سر جایش است و کاری تعطیل نشده است. باوجوداین، اگر بنا داریم به پیروزی نائل شویم و کربلای عزیز را از غربت دربیاوریم باید بیشتر تلاش کنیم. اگر بخواهیم شرّ صدام را کوتاه کنیم، همه باید خود را درحال جنگ احساس کنیم، البته، در جنگ نظامی نه جنگ سیاسی و فرهنگی و تبلیغاتی.
آقای موسوی جزایری افزود که اگر مسئلة دفاع از اسلام است، دفاع از اسلام تنها بر عده‌ای
جوان واجب نیست، بر همة ما واجب است. اگر واجب کفایی است، فقط بر عدة معدودی واجب کفایی نیست، بر همه واجب کفایی است. ... امکانات به‌قدر کافی نیست. همه باید به فرمودة امام عمل کنیم که فرمودند مسئلة اصلی ما جنگ است. همه خود را درحال جنگ نظامی بدانیم تا با یک چنین نگرشی پیروزی کامل نصیب ما شود. ... طبق آیه قرآن هرکسی مؤمن و مسلمان است امروز در جنگ است. ... در جنگید، اختلافات را کنار بگذارید.
آقای علی جنتی استاندار خوزستان در ادامة این جلسه ضمن خیر مقدم به حاضران گفت که تشکیل چنین همایشی به هماهنگی و انسجام نیروها و شناخت معضلات رزمندگان کمک می‌کند. ما در پنج سال گذشته همة توانمان را در جنگ نگذاشتیم و سیستم اداری و دستگاههای دولتی نتوانستند سهم خود را در جنگ ایفا کنند، اما خوشبختانه امسال شاهد حرکت گستردة عموم مسئولان کشور، روحانیت، مجلس شورای اسلامی و هیئت دولت و مجموعة نظام اداری کشور هستیم. پیش از این، در صحبت با مسئولان جنگ نوعی غربت احساس می‌شد، اما امروز احساس می‌کنند که مجلس ما آمادگی دارد که قانون لازم را بگذراند؛ هیئت دولت آماده است گره‌هایی که بر سر بسیج عمومی کارمندان است، بازکند و ... و این حرکت بسیار نویدبخش است، به‌خصوص دو سه‌ماهه اخیر که احاد ملت به‌سوی جبهه‌ها بسیج شدهاند و آمادگی دارند امکانات خود را دراختیار جبهه‌ها بگذارند. تشکیل این گردهمایی می‌تواند نقش مؤثری در شناخت مسائل و معضلات رزمندگان و حل مشکلات آنان باشد و امیدواریم مشکلات پشت جبهة آنان را نیز حل کند.
آقای کوپایی استاندار خراسان نیز ضمن خیرمقدم، دلایل تشکیل این گردهمایی و اهداف آن را بیان کرد و گفت که از دو ماه قبل در کمیته تبلیغات جنگ استان خراسان مطرح شد که حضور مسئولان استان در جبهه‌ها و میان رزمندگان و داشتن نشست‌هایی با مسئولان مختلف جنگ می‌تواند راهگشای بسیاری از مشکلاتی باشد که فرماندهان تیپ‌ها و لشکرها در مناطق جنگی با آن درگیر هستند، لذا قرار شد چنین همایشی برگزار شود و وقتی اهمیت یافت که نماینده امام و تولیت آستان قدس رضوی و نمایندگان خبرگان و مجلس شورای اسلامی از استان خراسان و ائمة جمعه و روحانیت استان خراسان و مشهد قبول کردند که برای ایجاد نورانیت بیشتر همراه مسئولان استان در این گردهمایی شرکت کنند. انشاءالله قدم این بزرگواران موجب گردد که مشکلات رزمندگان استان بهتر درک شود و در نشست‌هایی که در یگانهای سپاه با فرماندهان ارتش و مسئولان جهاد سازندگی خواهیم داشت. رفع مشکلات را پیگیری کنیم و بتوانیم فرهنگ جبهه و جنگ را در اداراتمان حاکم کنیم. وی ضمن تشکر از مسئولان استان خوزستان، مسئولان جنگ و قرارگاه خاتم(ص) و تیمسار ظهیرنژاد، اظهار امیدواری کرد که بتوان رهنمودهای امام، آیت‌الله منتظری و آقایان خامنه‌ای و هاشمی را تحقق بخشید.(1)
1) 29. سند شماره 17019/ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سمینار از خراسان تا کربلا (اهواز، 18/10/1364).
حجت‌الاسلام عباس واعظی طبسی تولیت آستان قدس رضوی، سخنران بعدی این همایش بود که ضمن تشکر از کسانی که در تشکیل آن مؤثر بوده و کسانی که در آن حضور دارند، تشکیل این گردهمایی را پیامی برای دنیای اسلام و حرکت نویی در روند انقلاب اسلامی اعلام کرد و گفت: «باید بیشترین سرمایه‌گذاری فکری و مادی و معنوی را برای اساسی‌ترین و حیاتی‌ترین مسائل انقلاب اسلامی که جنگ است، داشته باشیم.» وی دانش اسلامی و اندیشه انقلابی را مکمل یکدیگر و نجات‌دهنده انسان‌ها از بردگی و نابودکننده مستکبران جهان اعلام کرد. آقای واعظ طبسی وحدت، انسجام، برادری، صمیمیت، اخلاص و دوستی و محبت اسلامی را مایة پیروزی و از بین بردن فاصله خراسان تا کربلا خواند و با اشاره به اینکه دشمنان اسلام و انقلاب بیدارند، همگان را از تشتت و اختلاف که زمینه‌ساز نفوذ عوامل بیگانه است برحذر داشت. وی افزود که اگر برای قدرت و ریاست مبارزه نکنیم، اگر رابطه اعتقادی و عاطفی ما با اسلام قوی باشد و مطیع امام و رهنمودهای او باشیم، دیری نخواهد پایید مگر آنکه حاکمیت اسلام بر سرزمین عراق مسجل خواهد شد. آقای طبسی گفت که من معتقدم در دیدار با رزمندگان اسلام و استفاده از احساسات پاک آنان در چنین نشست‌هایی خدا را بخوانیم و دعا بکنیم و از خدا بخواهیم که به آنچه فکر می‌کنیم، برای او با لطف و عنایت او انشاءالله دست یابیم.
حجت‌الاسلام واعظ طبسی تشکیل ستاد حمایت از رزمندگان را کار بسیار ضروری خواند و گفت: «یک رزمنده وقتی به عشق حمایت از اسلام از خانه‌اش جدا می‌شود و می‌رود در میدان می‌جنگد باید توجه داشته باشد که برادران اسلامی او و کسانی که در پشت جبهه در مقام خدمت به اسلام و مسلمین هستند او را همیشه به یاد دارند و یاد ذهنی تنها کافی نیست در مقام عمل هم به او ابراز ارادت و خدمتگزاری می‌کنند.»(1)
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، بعد از خوشامدگویی میزبانان همایش و بیان اهداف این نشست از زبان آنان، با حضور در همایش به سخنرانی پرداخت. وی ابتدا با بیان تاریخچه‌ای از حوادث و توطئه‌های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ازجمله واقعة طبس، توطئه‌های متعدد در نقاط مختلف کردستان، خوزستان، گنبد، آمل و... و ذکر اینکه غلبه بر آنها، همه لطف و رحمت خدا بوده و قابل تجزیه‌وتحلیل در بعد نظامی نیست و خداوند ما را عامل خودش قرار داده که قدرتش را به نمایش دربیاوریم، گفت: «مبادا خودمان را در این صحنه‌ها فاتح قلمداد کنیم، بگوییم ما کسی بودیم یا ارگان یا نهادی این کار را کرده. در همین صحنه‌ها بود که ما تمرین کردیم که چگونه برای مقابله با توطئه‌های بزرگ‌تر آماده بشویم. مگر می‌شد فقط با قدرت ارتش به مقابله دشمنان اسلام رفت. ...»
1) 30. سند شماره 24817/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سمینار از خراسان تا کربلا، (اهواز، 18/10/1364، نوار شماره 17020)، صص 5 - 1.
سرهنگ شیرازی با اشاره به اینکه در علم نظامی یک محاسبه سرانگشتی داریم که اگر بخواهیم به دشمن حمله کنیم ازنظر کمی باید دو برابر دشمن امکانات رزمی داشته باشیم و ازنظر کیفی نیز باید همین مقیاس برقرار باشد، لذا باوجود اینکه دشمن هزاران کیلومتر از خاک ما را اشغال کرده بود، برآوردهای نظامی اجازه حملة متقابل به دشمن را به ما نمی‌داد، اما وقتی بنی‌صدر فرار کرد و ناخالصی او که مانع پیوند ارتش و مردم و نهادهای انقلابی می‌شد، رفع گردید با ترکیب مقدس ارتش و سپاه و مردم تحولی بزرگ رخ داد و بدون وقفه محاصره آبادان شکسته شد. لذا زمانی‌که برای خدا می‌جنگیم دیگر نباید فقط به قدرت‌های مادی فکر کنیم؛ به کیفیت‌ها فکر کنیم که به‌هیچ وجه قابل محاسبه برای دشمن نیست. فرمانده نیروی زمینی ارتش در ادامه بر اهمیت کمک‌های مردمی و حضور روحانیان و تأثیر آن در روحیه رزمندگان تأکید و از توزیع ناعادلانه کمک‌های مردمی گلایه کرد و با اشاره به توجه خاص آیت‌الله منتظری به مسئله کمک‌رسانی به جبهه‌ها، خواستار حضور منظم و مستمر روحانیان در جبهه‌ها و یگانها شد و گفت: «هرجا بیشتر فریاد زده می‌شود و بیشتر تکبیر می‌گویند روحانیون آنجا بیشتر ظاهر می‌شوند و جاهایی که کمتر این فریادها هست - که دلالت کافی می‌کند برای اینکه آنجا باید حضور بیشتری داشته باشند - آنجا کمتر می‌روند.» وی افزود برادران که به یگانهای سپاه و ارتش تشریف می‌برند بررسی کنند و این خواهش ما را برآورده کنند که در هر گردان لشکر77 یک نفر از سروران روحانی حضور داشته باشد و طوری تنظیم کنید که این حضور تداوم داشته باشد. وی افزود که اگر توزیع عادلانه کمک‌های مردمی برای رزمندگان اسلام و حضور مستمر روحانیون در جبهه‌های نبرد انشاءالله انجام بشود، ما احساس می‌کنیم که پیروزی‌مان حتمی است.
سرهنگ صیاد شیرازی گفت که با حضور در یگانها و دیدار با رزمندگان مشکلات آنان را بشنوید. در ارتش به‌دلیل طولانی‌شدن جنگ و حضور مستمر بسیاری از ارتشیان در جبهه‌های نبرد، بعضی از مشکلات طوری است که به مشکلات فردی کشیده می‌شود، مواظب باشید متأثر از مشکلات آنها نشوید. شما طوری آنها را هدایت کنید که بتوانند وظیفه‌شان را انجام دهند.
وی در ادامه، حضور کاروان‌های راهیان کربلا و حضور گسترده مردم را تحولی جدید اعلام کرد که موجب اضطراب صدام و حامیانش شده است. وی افزود که در این مقطع زمانی برکت حضور نیروهای مردمی نصیب ارتش هم شده است که ارتش با استفاده از آنها قوی‌تر در صحنه ظاهر می‌شود. فرمانده نیروی زمینی در پایان، برگزاری این گردهمایی را ابتکاری بسیار خوب اعلام و اظهار امیدواری کرد که نتایج آن در صحنة عمل موجب کمک و یاری حداکثری و تقویت نیروها در مقابل دشمنان اسلام شود.(1)
1) 31. سند شماره 18058/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی سرهنگ صیاد شیرازی در سمینار از خراسان تا کربلا (اهواز، 18/10/1364، نوار شماره 17021)، صص 13 - 1.
1
واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق امروز اعلام کرد که مبارزان مسلمان هفته گذشته به چند ادارة دولتی در سلیمانیه عراق ازجمله ادارة گذرنامه و ادارة ثبت‌احوال حمله کردند و عده‌ای از مزدوران رژیم عراق را به هلاکت رسانده و اکثر پروندههای مربوط به مسلمانان را با خود بردند. بنا بر این گزارش، مزدوران بعثی از مدارک و عکس‌های موجود در این ادارات برای شناسایی مجاهدین مسلمان و دستگیری اعضای خانواده‌هایشان استفاده می‌کردند.
در گزارش مجلس اعلا اضافه شده است رژیم عراق در روزهای اخیر، بانوان شاغل در ادارات دولتی سلیمانیه را ملزم به ارائه مدارک شرکت همسرانشان در جنگ کرده است و کارمندانی که نتوانند مدرک ارائه کنند دچار مشکلات شغلی خواهند شد.(1)
2
گزارشگر شبکه تلویزیونی ای.تی.وی. انگلیس در سومین قسمت از فیلم خبری خود دربارة کردستان عراق که شامگاه امروز پخش شد، اعلام کرد: «صدها تن از نیروهای مسعود بارزانی که ازجانب ایران حمایت می‌شوند در یکی از پایگاه‌های خود واقع در 16 کیلومتری شرق شهر زاخو در شمال عراق مستقر هستند و مهم‌ترین رگ حیاتی رژیم بغداد را در منطقه مورد تهدید قرار داده‌اند.» این گزارشگر افزود: «حکومت بغداد به‌رغم استقرار 10 هزار سرباز در شهر زاخو به‌منظور حفاظت از جاده اصلی عراق به ترکیه و خطوط لوله نفت،(2)قادر به مبارزه جدی با چریک‌های کرد که این منطقه در حوزه فعالیت آنها قرار دارد، نیست. ... نیروهای بارزانی با برخورداری از سلاح‌های سنگین جدید و حتی موشک‌های حرارتی که ازطریق ایران دریافت کردهاند، از پرواز هلیکوپترهای توپدار عراق برفراز پایگاه‌های خود در شمال این کشور نگرانی ندارند.»
در این گزارش همچنین حمله غافلگیرانه 350 تن از نیروهای بارزانی در روز روشن علیه دو کامیون حامل سربازان عراقی در جاده‌ای واقع در 5 کیلومتری زاخو به تصویر کشیده شده است. به‌گفته گزارشگر فیلم، در این حمله 16 تن از سربازان عراقی کشته و تعدادی مجروح شدهاند.(3)
3
امروز در دیدار جمعی از اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با آقای هاشمی رفسنجانی، وی ضمن اعلام حمایت جمهوری اسلامی از مبارزان عراقی، بر ضرورت فداکاری و مبارزه و تلاش بیشتر در داخل عراق تأکید کرد.
رئیس مجلس شورای اسلامی در این دیدار - که در آستانه برگزاری مجمع عمومی دوره ششم مجلس اعلا انجام شد - گفت: «اگر با تقدیر الهی در عراق انقلاب اسلامی پیروز شود، با به هم پیوستن دو انقلاب اسلامی در دو کشور نیرومند و غنی و باسابقه در منطقه، مسائل مسلمانان حل خواهد شد. لذا افراد دلسوز به اسلام و مسلمین باید تلاش و فداکاریشان را وسعت بیشتری دهند و اقداماتی در این مقطع را باید خیلی زیاد و جدی قلمداد کنند.»(1)
آقای هاشمی افزود: «شما در این شرایط خیلی بیشتر باید تلاش کنید، امثال سلیمان خاطرها در میان شما نباید کم باشد و در این شرایط به چنین افرادی شدیداً نیاز دارید که ممکن است در بیرون عراق وجود داشته باشند. این صحنه‌ها و حماسه‌های همچون شهادت سلیمان خاطرهاست که باید افراد را بسازد و شور و نشاط بدهد و حرکت ایجاد کند. یک سرباز گمنام در مصر آنچنان موجی در دنیا ایجاد کرده و محکمترین و مهم‌ترین محکمه محاکمه باند حاکم بر مصر را درست کرده است. ... ما از این عناصر کم نداریم. اینها باید هدایت و برنامه‌ریزی شوند و کارهای فدایی انجام شود.» وی گفت: «ما هرچه داشتیم از درون خودمان بود. ملت عراق نیز برای نجات خود بیش از همه احتیاج به حرکات مردمی در درون دارند. شما امکاناتی دارید که ما در زمان مبارزه با شاه نداشتیم، و آن همین جمهوری اسلامی است. جنگ برای ما در این مقطع مردم عراق را هم در بر دارد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه نباید فکر کنید که چون ذخیره انقلاب اسلامی عراق هستید پس باید زنده بمانید، گفت ما از مظلومیت و شهادت آنقدر که استفاده کرده‌ایم از ماندن نکردیم.
وی افزود: «ما هیچ‌وقت نباید فکر کنیم که در محیط خارج بهتر می‌توانیم کار کنیم. البته در ایران برای شما میدان جهاد وجود دارد و شرکت شما همه در آنجا انجام می‌شود. توصیه من به شما این است که مسئله را بسیار جدی بگیرید. الآن در محافل سیاسی روی این بحث می‌کنند که صدام برود بهتر است یا حزب بعث. اینها مطمئن شدهاند که ایران از شرایط خود صرف نظر نمی‌کند و مطمئن شدهاند که ایران تا زمانی‌که حاکمیت بغداد را نشکند صحنه را خالی نمی‌کند. ما که نمی‌خواهیم در عراق حضور جدی داشته باشیم، شما باید خودتان کشورتان را اداره کنید. ... برادران عراقی باید احساس کنند اینجا خانه خودشان است، ولی باید برای پس گرفتن خانه اصلی خودشان تلاش کنند.»
رئیس مجلس با اشاره به اینکه در میان شما آدم‌های عالم و دانشمند و مخلص فراوان است، تأکید کرد که «کمک ما به شما در جبهه‌هاست، اگر امروز بگویند شما را تا بغداد بدرقه می‌کنیم، بدون رفتن صدام و حزب منفور بعث مشکلات حل نمی‌شود و صف مبارزه با اسرائیل متشکل نمی‌شود؛ باید نیروهای متعهد عراقی و دیگران در میدان جنگ با اسرائیل
1) 34. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، ص375.
وجود داشته باشند، ولی این حزب بعث از اول تفرقه انداخت و مانع تشکیل آن است. شما قبل از ما هدف سرنگونی حزب بعث را دارید، چون شما در عراق هستید، ولی پشتیبانی ما برای شما تضمین شده است.
... ما و شما در یک میدان هستیم. امید هم خیلی زیاد است و وضع از سابق خیلی بهتر است. کشورهای خلیج فارس متوجه اشتباهات خود شدهاند و اگر درست توبه کنند و باز به‌طرف دشمنان ما برنگردند ما هم آنها را می‌بخشیم. دولت‌های بزرگ نیز فهمیده‌اند که سرمایه‌های خود را بد جایی ریخته‌اند. انشاءالله بعد از حل مسئله عراق نوبت فلسطین است. با اطلاعات و تجربیاتی که داریم به شما می‌گوییم که وسایل پیروزی در شما هست و ما منتظر موفقیت‌های این دور شما هستیم.»(1)
از سوی دیگر، در جلسه بعدازظهر امروز مجمع عمومی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، ابتدا حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم به اهمیت مسئله اخلاق و داشتن روحیة شهادت‌طلبی و از خودگذشتگی برای تقویت مجلس اعلا اشاره کرد و لزوم ارتباط گسترده، وحدت و هماهنگی هرچه بیشتر میان گروه‌های مسلمان عراقی برای سقوط هرچه سریع‌تر رژیم حاکم بر بغداد را مورد تأیید قرار داد. وی افزود: ما باید در کسب اطلاعات و انجام دادن حرکت‌های نظامی و سیاسی در داخل عراق تلاش کنیم و از وقایع و مسائل داخل آن آگاهی داشته باشیم.
حجت‌الاسلام حکیم همچنین با اشاره به تجربیات مفیدی که این مجلس در دوره گذشته از ارتباط با مقامات کشورهای پیشرو و مبارز به دست آورده است، بر لزوم شرکت فعال مجلس اعلا در مجامع و محافل سیاسی و مردمی جهان و کنفرانس‌های بین‌المللی برای افشای جنایات صدام تأکید کرد.(2)
1
عراق طرحی را درمورد جنگ ایران و عراق تسلیم سازمان کنفرانس اسلامی کرد و در آن خواستار آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروهای دو کشور به مرزهای قبل از جنگ شد. وزیر خارجه عراق نیز در مصاحبه‌ای ضمن اعلام آمادگی عراق برای مقابله با هر حمله ایران و صلح‌طلب خواندن حکومت بعثی، ایران را مسئول آغاز و ادامه جنگ اعلام کرد.
رادیو لندن صبح امروز خبر داد: «عراق قطعنامه‌ای را دررابطهبا جنگ ایران و عراق تسلیم کنفرانس اسلامی کرد و خواستار قطع فوری عملیات نظامی و عقب‌نشینی نیروهای دو کشور به مرزهای قبل از جنگ شد. در این قطعنامه نوشته شده که جنگ باید با اقدامات صلح‌آمیز براساس منشور کنفرانس اسلامی و قوانین بین‌المللی پایان گیرد، زیرا ادامه آن صلح و امنیت تمام منطقه و کشورهای اسلامی را به خطر خواهد افکند.»(3)
خبرگزاری رویتر نیز ضمن اعلام خبر مذکور، افزود: «بازگشت به مرزهای پیش از شروع جنگ یکی از سه شرط ایران برای پایان جنگ است. ... دو شرط دیگر ایران برکناری صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق و موافقت عراق با پرداخت 200 میلیارد دلار خسارت جنگی است.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری عراق، طارق عزیز وزیر خارجه عراق، چهارشنبه (امروز) در مصاحبه‌ای با رادیو کازابلانکا ضمن اعلام آمادگی کامل عراق برای دفع هرگونه حمله جدید ایران، گفت ایران برای اجرای یک تجاوز نظامی جدید علیه خاک عراق آماده می‌شود. خبرگزاری عراق افزود: «طارق عزیز خاطرنشان کرده است طرح پیشنهادی ارائه‌شده ازطرف هیئت اعزامی عراق به کنفرانس اسلامی مربوط به جنگ ایران و عراق، مورد تأیید تعداد زیادی از هیئت‌های کشورهای عربی و اسلامی شرکت‌کننده در آن کنفرانس قرار گرفته است. وی اظهار امیدواری کرد که این طرح پیشنهادی در کنفرانس تصویب شود. ... طارق عزیز هشدار داد هرگونه مسامحه نسبت به جهت‌گیری‌های رژیم ایران که با پایان‌یافتن جنگ مخالفت دارد، انحراف خطیری از منشور سازمان کنفرانس اسلامی و تهدیدی برای موجودیت این سازمان و پایه‌های مناسبات موجود میان کشورهای عضو آن تلقی می‌شود. آقای طارق عزیز ضمناً اظهار امیدواری کرد که تمام کشورهایی که به منشور سازمان کنفرانس اسلامی ایمان دارند و برای مناسبات برادرانه موجود میان اعضای آن احترام قائل‌اند با این‌گونه تمایلات قاطعانه مقابله خواهند کرد. وی افزود: پافشاری رژیم ایران جهت ادامه دادن جنگ و مخالفت با پیشنهادات صلح اسلامی و بین‌المللی یک جهت‌گیری غریب و دور از هرگونه اساس و پایه و محکوم‌شده می‌باشد.»
خبرگزاری عراق اضافه کرد: «طارق عزیز در نطق خود در کنفرانس وزیران خارجه کشورهای اسلامی در شهر فاس مراکش تأکید کرد که ایران خود مسئول آغاز جنگ، ادامه آن و نتایج جانی و مادی آن در طول شش سال گذشته می‌باشد و باید مسئولیت نتایج آتی آن را نیز بر عهده بگیرد. وی خاطرنشان کرد علی‌رغم اینکه عراق همراه با کشورهای منطقه صادقانه تلاش کردند با رژیم ایران مناسباتی مبنی‌بر اساس حسن همسایگی، احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر برقرار کنند تا ازاین‌طریق به کشورهای منطقه و مردم آن فرصت تهیه نیازهای مقابله با تجاوزات صهیونیستی و تحقق بخشیدن به آرزوهای رفاهی، اجتماعی و اقتصادی مردم این منطقه داده شود، رژیم ایران از آغاز امر به برانگیختن آتش فتنه و دنبال کردن سیاست توسعه‌طلبی به عنف، جهت تحمیل عقاید و افکار اجتماعی و اقتصادی و سیاسی خود بر مردم منطقه اصرار ورزید و این خلاف قواعد و اصولی است که بر روابط بین‌المللی حکم‌فرماست. طارق عزیز ضمن اشاره به اقدامات تحریک‌آمیز رژیم ایران در چهارم
1) 38. همان، ص4، فاس - خبرگزاری رویتر، 18/10/1364.
سپتامبر سال 1980 [13 شهریور 1359] علیه عراق(1)و تجاوزش علیه شهرهای مرزی این کشور، همچنین بستن راه‌های شط‌العرب به‌وسیله نیروی نظامی و بسیج کردن نیروهای مسلح خود در مرزهای میان دو کشور تأکید نمود که پافشاری رژیم ایران در دنبال کردن سیاست توسعه‌طلبانه و تجاوزکارانه خود عامل اصلی ادامه یافتن جنگ می‌باشد که به‌نوبه‌خود امنیت و ثبات منطقه را بر هم می‌زند و سد راه مبارزات کشورهای این منطقه علیه تجاوزات و توسعه‌طلبی صهیونیسم می‌شود.»(2)
1
پنج تن از اسیران سودانی که قرار است آزاد شوند، صبح امروز با گروهی از خبرنگاران داخلی و خارجی در پادگان امام خمینی گفتوگو کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، حیدر حمزه موسوی اسیر جوان سودانی که سال 1360 در عملیات فتح‌المبین در جبهة دزفول اسیر شده است، گفت: من در سال 1982 راننده شرکت اتوبوسرانی در بغداد بودم. در آن هنگام وزیر کار وقت سودان به عراق آمد و با این توجیه که این جنگ، جنگ بین عرب و عجم است، از کارگران سودانی مقیم بغداد خواست که به جبهه بروند. وی افزود: درپی سخنان تهدیدآمیز وزیر کار سودان سندیکای کارگران عراق از من برای شرکت در جبهه دعوت کرد که پس از طی یک دوره نظامی 15 روزه در یک پادگان در بغداد به جبهه اعزام شدیم. وی رفتار ایران با اسیران را بسیار خوب و اسلامی توصیف کرد و گفت: در این مدت از تمامی امکانات رفاهی و بهداشتی برخوردار شدم و از برادران ایرانی سپاسگزارم.
ابراهیم عبدالرسول نیز که در عملیات فتح‌المبین اسیر شده است، گفت: «توسط سندیکای کارگران عراق به جبهه دعوت شدم. البته اگر ما از رفتن به جبهه امتناع می‌کردیم، مشکلاتی را برای ما به وجود می‌آوردند و به‌احتمال‌قوی کارمان را از ما می‌گرفتند.» وی افزود: باتوجه‌به تبلیغات رژیم عراق مبنی‌بر شکنجه اسیران در ایران، من پس از اسارت چون عراقی هم نبودم، وحشت زیادی داشتم، اما پس از مدتی احساس کردم که رحمت الهی شامل حال من شده است.
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در ادامه سه تن دیگر که در جزایر مجنون اسیر شده بودند، گفتوگو کردند. صلاح علی داود گفت: 10 سال قبل از سودان خارج شدم و در
1) رژیم عراق که از مدت‌ها قبل از 31 شهریور 1359 تجاوز به مرزهای جمهوری اسلامی ایران را از هوا و زمین و حمله به پاسگاه‌های مرزی شروع کرده بود و در 31 شهریور 1359 نیز تجاوز سراسری به مرزهای ایران را شروع کرد، با اتهام به ایران و اعلام 13 شهریور 1359 به‌عنوان آغاز تجاوز ایران، همواره تلاش کرد که ایران را آغازگر جنگ بنامد، اما دولت‌ها و سازمانهای متعددی آغازگری جنگ را به‌دست ارتش عراق تأیید کردند و درنهایت، دبیرکل سازمان ملل نیز بعد از پایان جنگ در سندی رسمی عراق را آغازکننده جنگ اعلام کرد.
2) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 296، 20/10/1364، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/10/1364، صص 8 - 6.
رشته حقوق و علوم سیاسی در کشورهای مختلف عربی به‌طور ناتمام تحصیل کردم و آخرین بار از سوریه به اردن رفتم. چون در آنجا به خارجیان اقامت نمی‌دادند، مجبور شدم به عراق بروم و مشغول به کار شوم. وی افزود: «پس از اسارت، برادران رزمنده ایرانی به من بسیار محبت کردند و من از اینکه آزاد می‌شوم از مسئولان جمهوری اسلامی سپاسگزارم.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی از گفت‌وگوی اسیران سودانی آورده است عمر محمد عمر که در جزیره مجنون به اسارت درآمده است گفت: «بهترین دوست من یکی از شانزده کارگر سودانی بود که در منطقه مجنون کشته شد. وی افزود بیشتر آنها درحال تلاش برای فرار، غرق شدند. من خود را در یک مکانی نیز مخفی کرده بودم، ایرانی‌ها مرا دیدند و گفتند بیا از آنجا بیرون، فقط 6 سودانی زنده ماندند.»
تصویر
در ادامه گزارش رویتر آمده است: یک هیئت سازمان ملل - که سال قبل از اردوگاه های ایران بازدید کرد - گفت 194 اسیر غیرعراقی که 41 تن آنان سودانی هستند در این اردوگاه‌ها وجود دارند. رویتر افزود: در چارچوب کنوانسیون ژنو به ملیت‌های غیرعراقی هیچ‌گونه حقوق رسمی مربوط به اسیران جنگی تعلق نمی‌گیرد. این اسیران گفتند که با آنها به بدی رفتار نشده است و اجازه دسترسی به روزنامه‌ها، تلویزیون و برخی مجلات خارجی را داشته‌اند و در رفتار ایرانی‌ها تبعیضی میان اسیران عراق و غیرعراقی وجود نداشته است.(2)
1
اقدامات ستاد بازسازی استان باختران و بنیاد مسکن استان لرستان در بازسازی و نوسازی مناطق جنگی و فرسوده اعلام شد.
سرپرست ستاد بازسازی و نوسازی استان باختران در گفت‌وگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد که عملیات نوسازی و بازسازی مناطق ویران‌شده و آسیب‌دیده از حملات موشکی و بمباران‌های فروردین امسال، شامل 2999 واحد مسکونی در شهرهای باختران، پاوه، نودشه، اسلام‌آباد غرب و کرند غرب، تاکنون 83 درصد پیشرفت فیزیکی داشته و 638 میلیون ریال هزینه شده است.
وی افزود: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان باختران نیز در سال جاری با صرف اعتباری بیش از 139 میلیون ریال، 60 درصد عملیات نوسازی و بازسازی 327 واحد مسکونی از روستاهای تابع شهرستان‌های سرپل ذهاب و گیلان‌غرب و بخش‌های ثلاث باباجانی و جوانرود را انجام داده است.(1)
همچنین به گفته سرپرست بنیاد مسکن استان لرستان در هشت ماه گذشته از مناطق آسیب‌دیده از بمباران یا موشک‌باران ارتش بعثی عراق، 1058 واحد در خرم‌آباد بازسازی شده است و از 242 واحد 100 درصد تخریبی، 170 واحد نوسازی شده است و در بروجرد نیز از 977 واحد خسارت‌دیده 432 واحد به اتمام رسیده و مابقی نیز 40 درصد پیشرفت کاری داشته است.(2)
خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی نیز گزارش داد که در مراسمی با حضور امام‌جمعه شیروان، نماینده مردم شیروان، فرماندار و چند تن از مسئولان شیروان، روستای نوسازی‌شده در یکی از مناطق جنگی توسط مردم شهیدپرور شیروان به نام مطیر با 22 ساختمان، مسجد و مدرسه به اهالی این روستا واگذار گردید. این روستا را قبلاً رژیم بعثی عراق با خاک یکسان کرده بود و زمینهای کشاورزی این روستا نیز 80 درصد تخریب شده بود.(3)
1
یک دادگاه ناحیه‌ای امریکا دو تاجر کره‌ای را به اقدام برای ارسال قطعات یدکی جنگنده‌های امریکایی به ایران متهم کرد.
به‌نوشته روزنامه واشنگتن پست، این دادگاه رئیس یک شرکت تجارتی بین‌المللی در امریکا به نام سونگ یونگ کیم و یک سرهنگ اسبق ارتش کره جنوبی و رئیس شرکت تجاری دجو در شهر سئول به نام "یونک سول او" را متهم به توطئه جهت فروش 34 دستگاه ژیروسکوپ پیچیده و تخلف از لایحة کنترل صادرات تسلیحاتی کرد. براساس این گزارش، ژیروسکوپ‌های مذکور که توسط صنایع لیتون مونتاژ می‌شود، در سیستم‌های هدایتی جنگنده‌های اف5 و اف18 و نیز موشک‌های کروز مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنا به اعلام جرم
دادگاه امریکا علیه این دو نفر، قرار بود نامبردگان در ازای تحویل قطعات مذکور به یک شخص ایرانی در توکیو به نام محمد مبلغ 000,80 دلار دریافت کنند. در این ماجرا دو مأمور گمرک امریکا تحت عنوان تجارت تسلیحاتی با این دو متهم ملاقات کرده و به آنها قول داده بودند که قطعات مورد نیاز را برایشان آماده کنند.(1)
1
آیت‌الله منتظری مصیبت‌های مسلمانان جهان را ناشی از خودفروختگی سران برخی کشورهای اسلامی دانست و بر ضرورت بیداری مسلمانان و مقابله با صهیونیست‌ها و حمایت از اقدام انقلابی سلیمان خاطر تأکید کرد.
آیت‌الله منتظری در سخنانی برای طلاب ایرانی و خارجی مقیم قم که به حمایت از سلیمان خاطر سرباز مصری راهپیمایی کرده بودند گفت: «همه مصیبت‌هایی که امروز متوجه مسلمانان جهان است ازسوی برخی از سران خودفروخته کشورهای اسلامی است که با دادن همه امکانات و ذخایر طبیعی و فکری مسلمانان به ابرقدرت‌های شرق و غرب موجبات تضعیف اسلام و مسلمین را فراهم می‌کنند.»
آیت‌الله العظمی منتظری همچنین ضمن تأکید بر فراگیر شدن نهضت جهانی اسلام و بیداری مسلمانان جهان و حمایت از اقدام انقلابی سلیمان خاطر قهرمان سینا، خطاب به مسلمانان جهان گفت: «من نمی‌دانم چرا کشورهای اسلامی در مقابل این همه جنایات بی‌شمار صهیونیست‌ها درمورد قتل عام برادران و خواهران فلسطینی و آواره شدن مسلمانان مظلوم جنوب لبنان و نیز جنایات هولناک رژیم خائن مصر در به شهادت رساندن سلیمان خاطر قهرمان سینا سکوت کرده و هیچ اقدام عملی را انجام نمی‌دهند.» آیت‌الله العظمی منتظری همچنین به حکام سرسپرده کشورهای اسلامی هشدار داد که از سرنوشت محمدرضا پهلوی عبرت بگیرند و بیش از این خود را وابسته به امریکا نکنند و از انتقام ملت‌های مسلمان بترسند.
در قطعنامه این راهپیمایی ادامه نبرد رهایی‌بخش مسلمانان به‌پاخاسته جهان بر علیه توطئه‌های ابرقدرت‌های شرق و غرب درخواست شده و لزوم حمایت همه‌جانبه جمهوری اسلامی ایران از کشور لیبی در مقابل نقشه‌های شوم استکبار جهانی مورد تأکید قرار گرفته است.(2)
2
نخست‌وزیر ایران در پایان جلسه امروز هیئت دولت ضمن تجلیل از سلیمان خاطر، از لیبی در قبال تهدیدات امریکا حمایت کرد.
مهندس موسوی شهادت سلیمان خاطر قهرمان سینا به‌دست رژیم حاکم بر مصر را تأثربرانگیز و درعین‌حال غرورآفرین توصیف و خاطرنشان کرد حرکت این سرباز قهرمان به‌خاطر موقعیت
خاص تاریخی خود ضربة بسیار سنگینی بر صهیونیسم خواهد بود. وی افزود که به پاس اقدام دلیرانه این مرد بزرگ، خیابانی در تهران به نام این شهید بزرگوار نام‌گذاری خواهد شد.
نخست‌وزیر همچنین به تهدیدات اخیر امریکا علیه لیبی اشاره کرده و گفت که اعلام حمایت ایران از لیبی در قبال این تهدیدات، اولین موضع‌گیری در سطح جهان بوده است که به‌دنبال خود واکنش‌هایی را هم به سود لیبی در بعضی از کشورهای عربی داشته است. وی افزود که این‌قبیل حرکات از همان مرحله اول محکوم به شکست است و مقابلة یک ابرقدرت با یک کشور کوچک که می‌خواهد استقلال خود را حفظ کند به زیان آن ابرقدرت تمام می‌شود.(1)
همچنین آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور در دیدار امروز سفیر ایران در لیبی با ایشان، ضمن حمایت جمهوری اسلامی ایران از لیبی، هرگونه تجاوز امریکا و اسرائیل به لیبی و نیز تحریم اقتصادی امریکا علیه این کشور را محکوم کرد.(2)
1
سازمان کنفرانس اسلامی در بیانیه‌ای حمایت خود را از لیبی دربرابر تهدیدهای امریکا اعلام کرد.
رادیو امریکا در گزارشی از اجلاس وزیران خارجه سازمان کنفرانس اسلامی در فاس گفت: «45 کشور عضو کنفرانس حمایت خود را از لیبی دربرابر تهدیدات نظامی اسرائیل و امریکا اعلام کردند. لیبی هرگونه مسئولیتی را در قبال حملات تروریستی اخیر رد کرده است.» رادیو امریکا افزود: «نمایندگان کشورهای عضو کنفرانس اسلامی همچنین تلاش‌های لیبی، سوریه و ایران را برای تعلیق عضویت مصر در این سازمان به‌خاطر داشتن روابط با اسرائیل مردود شناختند.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی نیز دراینباره گزارش داد: «وزرای خارجه کشورهای اسلامی شرکت‌کننده در کنفرانس فاس حمایت خود را از لیبی دربرابر آنچه که لیبی تهدیدهای نظامی امریکا علیه تمامیت ارضی خود توصیف کرده بود، اعلام کرد. ... بیانیه سازمان کنفرانس اسلامی به همبستگی کشورهای اسلامی با لیبی اشاره دارد و قول داده است که از حمایت مؤثر خود در دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی لیبی دریغ نکند. بیانیه که نه اسمی از ایالات متحده برده است و نه اسرائیل به این موضوع اشاره می‌کند که هرگونه اقدام نظامی علیه لیبی تهدیدی است علیه همه کشورهای اسلامی.»
بی‌بی‌سی افزود: «به عقیده صاحب‌نظران، کشورهای اسلامی مثل اعضای جامعه عرب خود را نسبت به اقدام مشخص و معینی متعهد نکرده‌اند، مخصوصاً توسل به اقدامات نظامی درصورت عملیات تلافی‌جویانه امریکا علیه لیبی. وزیر خارجه لیبی به خبرنگاران گفته است که از صدور این بیانیه در حمایت از لیبی خشنود است.»(4)
2
مسعود رجوی در سفر اخیر شیمون پرز نخست‌وزیر رژیم اشغالگر قدس به پاریس، با وی دیدار و گفتوگو کرد.
هفته‌نامة عربی‌زبان العمل الاسلامی ضمن اعلام خبر مذکور به نقل از منابع مطلع در پاریس، نوشته است که یهودیان ایرانی فراری که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به پاریس فرار کردهاند، ضمن ترتیب دادن ملاقات رجوی و پرز، یک صندوق اعانه تأسیس کرده و کمک‌های جمع‌آوری‌شده را دراختیار سازمان منافقین قرار می‌دهند. العمل الاسلامی افزوده است که یهودیان ایرانی فراری ضمن تشکیل یک سازمان صهیونیستی، رابطة خود را با سازمانهای صهیونیستی تقویت کردهاند.(1)
ضمیمة گزارش519: سخنان فرمانده کل سپاه در جلسه فرماندهان ارتش و سپاه درباره آثار مقاومت مردم و رزمندگان
من قصد صحبت نداشتم، برادرمان صیاد فرمودند که دو سه کلمه‌ای خدمت برادران عزیز عرض کنم. ما در مسیر انقلابمان و در مسیر اسلام بعضی وقت‌ها ازطریق شمشیر بر شمشیر و بعضی وقت‌ها ازطریق خون بر شمشیر پیروز شدیم. در جریان انقلاب خود ما هم همین‌طور بود. در صدر اسلام هم باز همین وقایع بود. سال اول جنگ درحقیقت سال مقاومت و سال پیروزی خون بر شمشیر بود و سال دوم جنگ، سال پیروزی شمشیر بر شمشیر بود و در سه سال گذشته که تمام دنیا امکانات و تجهیزاتشان را روی هم ریختند و از سلاح‌هایی که تا قبل از این سه سال به عراق نداده بودند، توی این سه سال گذشته، دادند و تصمیم داشتند که مقاومت مردم ما را خرد کنند. ما همان‌طوری که مردم ما قبل از انقلاب می‌گفتند "توپ، تانک، دیگر اثر ندارد" در این جریان مخصوصاً در راهپیمایی روز قدس گفتند: "موشک دیگر اثر ندارد." علی‌رغم اینکه دنیا امسال را "سال سرنوشت" تعیین کرده بود گفته بود ما باید امسال کار را یکسره بکنیم و مقاومت این ملت را بشکنیم، آخرین تیر ترکش، یعنی خارک را برای امسال نگه داشته بودند. علی‌رغم احتمال تهدید تنگة هرمز ازسوی ما باز هم پذیرفتند که به خارک به‌عنوان آخرین تیر ترکش، حمله کنند و آن را از بین ببرند. برادران عزیزم، یادتان هست که لیدر یکی از هواپیماها که در عملیات بدر اسیر شده بود می‌گفت: مدت هفت هشت ماه است که صدام تعدادی هواپیما را کنار گذاشته و مرتب دارند [پرواز] سقف پایین تمرین می‌کنند. دو هفتة اول [حمله به خارک] هم اسکله آذرپاد را خیلی دقیق زدند و هر دو طرفش را از کار انداختند و یک طرف اسکله T را هم از کار انداختند. تقریباً فقط یک طرف مانده بود. ... اما به لطف الهی، رزمندگان اسلام خارک را ضربه‌ناپذیر و شکست‌ناپذیر کردند. لوله‌ها را از جای دیگر کشیدند. اسکله‌های دیگری در جزیره سیری زدند و جزایر دیگر را فعال کردند، به‌هرحال، این آخرین تیر ترکش دشمن هم اثر نکرد؛ ملت ما توی صحنه ماند و الحمدلله امام همان اول، امسال را سال مقاومت اعلام کردند. البته ما هم نمی‌دانستیم این وقایع در مسیر ما واقع شده است، از این مسائل اطلاع نداشتیم، اما امام عزیز به آن الهامات الهی که بر قلبشان نشسته، فرمودند: امسال بایستی ملت مقاومت بکنند. حتی نزدیک‌های 15 خرداد، آن موقع که فشار خیلی زیاد بود، یک تعدادی از مسئولین کشور خدمت امام رسیدند و به امام گفتند: آقاجان این جنگ تا کی باید طول بکشد؟ امام فرمود این جنگ تا آخرین نفر و تا آخرین خانه ادامه پیدا خواهد کرد. ما با مقاومتی که از خودمان نشان دادیم، دنیا به این نتیجه رسید که این موشک‌ها و این هواپیماها اثر ندارد، بایستی یک راه دیگری پیدا کند. باید به فکر دیگری بیفتد و وقتی که مردم دیدند ما داریم مقاومت می‌کنیم و به‌هیچ‌وجه زیر بار زور و تحمیل و اختناقی که اینها می‌خواهند در حاکمیت جهانی‌اش به‌وجود بیاورند، نمی‌رویم، آمدند و سعی کردند که عقب‌نشینی کنند. این
1) 51. روزنامه جمهوری اسلامی، 18/10/1364، ص2.
کارهایی که ما امسال کردیم اگر پارسال بود تا حالا تهران را با خاک یکسان کرده بود، تمام شهرهای مهم را می‌زد، اما چرا نمی‌زند؟ چرا ساکت شده؟ به این دلیل که دیگر فایده ندارد، این موشک‌ها، این توپ زدن‌ها، اثری ندارد. اینها برای این می‌زدند که ما را تسلیم و از ما بیعت بگیرند، ما را دوباره در مجموعه جهانی وارد و کار ما را تمام‌شده حساب کنند. اما می‌بینند که مردم مقاومت می‌کنند و تن به این فشارهای جهانی نمی‌دهند و توی صحنه هستند. شما حتی یادتان هست که بعد از راهپیمایی روز قدس، یک روز هم بمباران نشد. آیا بهتر نبود که دوباره یک روز بعد از روز قدس بمباران می‌کرد، بعد تعطیل می‌کرد تا لااقل حفظ آبرویی کند، اما آنچنان قیام مردم [در روز قدس] غیرمنتظره بود که مثل یک برق‌گرفتگی، دنیا را برق گرفت و نتوانست بپذیرد که در مقابل این همه سرمایه‌گذاری‌ها [و دادن مدرن‌ترین تجهیزات جنگی چون] موشک اگزوست، هواپیماهای میراژ، نمی‌دانم هواپیمای سوپر اتاندارد، بمب‌های لیزری و همه امکاناتی که به‌کار برد آخرش هیچ دربیاید. ما در جنگمان اهداف سیاسی را هم دنبال می‌کنیم و این اهداف سیاسی اهداف بزرگی هستند. اگر دنیا به این نتیجه برسد که کار ما به این زودی ساخته نیست، قطعاً عقب‌نشینی می‌کند همان‌طوری که تا حالا کرده.
در این سفر اخیری که آقای ولایتی به عربستان رفتند، خود پادشاه سعودی گفته: ما تا حالا به این دلیل به عراق کمک می‌کردیم که فکر می‌کردیم که شما علیه ما هستید، اما ما دیگر اصلاً کمکی نمی‌کنیم. حالا باز یک سری صحبت‌هایی هم کرده و گفته از این حرف‌هایی که در ایران می‌گویند که ما این‌طور هستیم، ما این‌طور نیستیم، ما ایرانی‌ها را دوست داریم، ما مسلمانان ایران را دوست داریم اصلاً ما اهل این حرف‌ها نیستیم. حال که وزیر خارجه عربستان سال پیش به کشور ما آمده بود، توی کشور ما به مسئولین با پررویی می‌گفت: بله تا زمانی‌که شما شرط [برکناری] صدام را گذاشتید ما به صدام کمک می‌کنیم. یعنی با این وقاحت می‌گفت، اما امسال یک عقب‌نشینی عظیمی صورت گرفته. شورای همکاری خلیج سه ماه پیش، قبل از جلسه می‌گفتند: ما به صدام کمک می‌کنیم. چه‌کار می‌کنیم، پول، امکانات، گردان، تیپ می‌دهیم. همین که جلسه تمام شد، عربستان می‌گفت: من یک گردان بیشتر نمی‌توانم کمک بکنم. آنها می‌آمدند می‌گفتند: ما دیگر اصلاً پول نداریم. سعی کردند و با آبرومندی عقب‌نشینی خودشان را توجیه کنند. علت اینکه این وقایع اتفاق می‌افتد این است که دنیا از اینکه ما را شکست بدهد و مقاومت ما را خرد بکند مأیوس شده است.
این درست است که ما در این سه سال، عملیات‌هایی که انجام دادیم ازنظر پیشرفت نظامی به یک جای درستی نرسیدیم، اما ادامه جنگ ما ادامه مقاومت ما و ادامة حضور مردم بدین‌صورت است که می‌بینید. در خراسان 000,22 نفر [برای اعزام به جبهه] آمدند که 000,10 نفر اینها را نتوانستیم بیاوریم، فقط 000,12 نفر را آوردیم. در مازندران بعضی برادران بسیجی آمدند و نوبت آنهایی را که قبلاً ثبت‌نام کرده بودند با پول خریدند. یک چیزهایی عجیب و غریبی که خود ما دستمان توی کار بسیج است می‌فهمیم که این اصلاً ربطی به ما ندارد، یعنی این جز یک حرکت الهی و عشق الهی که در قلب این مردم افتاده چیزی نیست و دیگر اینکه مردم با تمام وجودشان احساس می‌کنند که الآن، اسلام و کل کشور ما در معرض خطر است. مسئله یک نفر، دو نفر نیست. اگر برادران خاطرشان باشد در بمباران‌های همدان با یک پیرزن روستایی صحبت می‌کردند می‌گفتند: چطور هست! بچه‌هایت را از دست دادی نظرت چیست؟ می‌گفت: صدام فکر می‌کند با این بمباران‌ها ما امام را تنها می‌گذاریم؛ ما پشت سر امام هستیم. این یعنی چه؟ این یعنی که ما می‌فهمیم دنیا که این کارها می‌کند به‌خاطر این است که مقاومت ما را بشکند و ما از خواسته‌ها و ایده‌هایمان دست بکشیم وگرنه اگر دنیا صلح بخواهد، صلح که با سرنیزه معنی ندارد. پس این سرنیزه‌ای که به کار می‌برد می‌خواهند ما را تسلیم بکنند، می‌خواهند از ما بیعت بگیرند که از اهداف و ایده الهی‌مان دست برداریم. اما الحمدلله به لطف الهی با این مقاومتی که مردم کردند و با این وضع خوبی که الآن هست، ما وضع جهانی را بسیار مثبت می‌بینیم. ما پیشرفتهای عظیمی داشتیم، ممکن است ما نظامی‌ها چون توی جنگ حمله کردیم، مثلاً به یک هدف نظامی قابل توجه نرسیدیم،اما ازنظر سیاسی و شکست سیاسی دنیا، ما الآن پیروز شدیم. همین چند وقت پیش، بشاره، مشاور پادشاه امارات، به ایران آمده بود، وقتی برگشته، روزنامه‌ها نوشتند: گزارش غم‌انگیز بشاره مبنی‌بر مقاومت عظیم ایرانی‌ها در ادامه نبردشان است. این عبارت غم‌انگیز خیلی از مسائل را می‌رساند؛ یعنی مثل
اینکه اینها آرزوی سه‌ساله‌شان همه به باد فنا رفت. علت حمله و تحمیل جنگ به ما این بود که ما را با یک ضربت ناگهانی تمام بکنند و بگویند: این اتفاقی که توی ایران افتاد تمام شد. ما با این مشت قوی زدیم. وقتی ما خرمشهر را آزاد کردیم، این هدف اصلاً حاصل نشد و اصرار روی این هدف یک چیز بیخودی بود. آمدند گفتند: خیلی خوب ما می‌آییم مسیر درازمدت‌تری طی می‌کنیم، می‌آییم آنقدر به اینها فشار نظامی وارد می‌کنیم تا مقاومتشان خرد بشود و تسلیم بشوند، حالا که نشد اینها را چندروزه شکست بدهیم و حکومت انقلاب اسلامی را از بین ببریم، می‌آییم آنقدر فشار سیاسی و نظامی به اینها وارد می‌کنیم تا ازنظر سیاسی تسلیم بشوند. اما الحمدلله مقاومت کردند و پیش رفتند و جا دارد که به شکرانه این مقاومت که برادران عزیز ارتش و سپاهی مردانه توی جبهه‌های جنگ ایستادند و مقاومت کردند، شکرگزاری کنیم و امیدواریم که خداوند متعال ایمان ما را در ادامه راهمان قوی‌تر بفرماید.(1)
1) 52. سند شماره 1188/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش (18/10/1364، قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب، نوار شماره 17018)، صص 14 - 1.
1
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز در حکمی به فرمانده نیروی زمینی ارتش دستور داد که 15 گردان توپ به نیروی زمینی سپاه پاسداران واگذار کند.
در جلسات سیزدهم و چهاردهم دی‌ماهِ ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) وقتی بحث‌های طولانی تعیین نیاز سپاه و ارتش به توپ‌های دوربرد برای پشتیبانی از عملیات در فاو و شلمچه به تصمیم‌گیری قطعی نینجامید، مقرر شد گروهی کارشناس از ارتش و سپاه با مسئولیت دکتر حسن روحانی (رئیس ستاد قرارگاه خاتم) این موضوع را بررسی و نتیجه را اعلام کند.(1)درپی اعلام نتیجة این بررسی، آقای هاشمی رفسنجانی چنین حکمی صادر کرد:
«از فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نزاجا
الف) باتوجه‌به بررسی و نظرات کمیسیون مربوطه، نسبت به واگذاری 15 گردان توپخانه به نیروی زمینی سپاه پاسداران به شرح زیر تا تاریخ 27/10/1364 اقدام نمایید.
تصویر
1) دکتر روحانی در گزارشی به آقای هاشمی دراینباره گفت: «برخوردهای نماینده ارتش با استدلالات و نیازهای سپاه و متقابلاً ارتش منصفانه نبود.» از سوی دیگر، درپی حکم مذکور، نیروی زمینی ارتش به آن معترض شده و آن را ناعادلانه توصیف کرد و حتی اجرای عملیات در شلمچه را مورد تردید قرار داد. این موضوع در روزشمارهای روزهای بعد خواهد آمد. (سند شماره 641/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: هماهنگی سپاه و ارتش، گزارش راویان قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8، محمد درودیان و محسن رشید، ص12)
ب) باتوجه‌به امکان برداشت مجدد یگانهای توپخانه از خطوط پدافندی شمالغرب، غرب و جنوب، عملیات خود در دو محور را با در نظر گرفتن این امکانات طرح‌ریزی نمایید.
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)
اکبر هاشمی رفسنجانی، 19/10/1364»(1)
1
جلسة مشترک فرماندهان رده اول سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی برای آگاهی کامل‌تر فرماندهان ارتش از طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران پیش‌ازظهر امروز در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) تشکیل شد.(2)
برادران حاضر در جلسه از ارتش: سرهنگ سهرابی (رئیس ستاد مشترک)، سرهنگ علی صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی)، سرهنگ جمالی (جانشین فرمانده نیروی زمینی)، سرهنگ بهروز سلیمانجاه (فرمانده قرارگاه مقدم)، سرهنگ محمد انصاری (فرمانده عملیات هوانیروز)، سرهنگ موسوی قویدل (معاون عملیات نیروی زمینی)، سرهنگ لطفی و سرهنگ شالچی و سرهنگ جاودانی (از فرماندهان نیروی زمینی ارتش).
از سپاه پاسداران: محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، حسین علایی، عزیز جعفری، احمد غلامپور، محمد فروزنده، محمد باقری، ابراهیم حاج‌محمدزاده، سیدمهدی مبلغ، غلامرضا محرابی، علی فدوی، احمد سیاف‌زاده، محمدتقی رضوی، محمد ستاری وفایی، حمید سلیمی، حسن شفیع‌زاده و محمد درودیان.
در بخش اول جلسه، فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران ضمن بیان مبانی تداوم جنگ، انتخاب مناطق عملیاتی و طرح‌ریزی عملیات‌ها؛ به مناطقی که سپاه پاسداران برای عملیات در آینده‌ای نزدیک و نیز برای عملیات در سال 1365 انتخاب کرده، اشاره و کلیاتی از طرح‌های مانور را توضیح داد. سیدرحیم صفوی گفت که آنچه درمورد جنگ باید تأمل و تفکر کنیم این است که جنگ ما جنگی بی‌نظیر (حداقل در یک قرن اخیر) است که در مبانی و اهداف با جنگ‌های گذشته تفاوت دارد. در جنگ‌های جهانی اول و دوم اهداف ناسیونالیستی دنبال می‌شد، اما ما با همان زیربنای اعتقادی و مردمی که انقلاب کردیم، می‌جنگیم. ادامه جنگ، ادامة دفاع از انقلاب است و ریشه در مکتب و مردم دارد. هنر فرماندهان نظامی جنگ این است که واقع‌بینانه به مسائل بنگرند؛ به این مفهوم که دشمن را در اندازه و توان خودش ببینیم، نه قوی‌تر، نه ضعیف‌تر؛ و توان خودمان را دقیق بشناسیم و به‌خصوص از تجارب جنگی بیش از پنج‌سالة خودمان به‌خوبی بهره گیریم: در انتخاب زمین مناسب برای عملیات خودی و نامناسب
1) 1. سند شماره 011494 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نزاجا، 19/10/1364.
2) در جلسات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در 13 و 14 دی‌ماه در تهران، طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران و ارتش به‌طورکلی بیان گردید. در همین جلسات مقرر شد که با تشکیل دو جلسه مشترک در قرارگاه‌های ارتش و سپاه، فرماندهان سپاه و ارتش به جزئیات طرح‌های عملیاتی یکدیگر آگاه شوند. جلسه اول شامگاه دیروز با حضور فرماندهان سپاه در قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب تشکیل شد. جلسه دوم هم از ساعت 10:45 صبح امروز آغاز شد که حدود سه ساعت و نیم طول کشید.
برای دفاع دشمن، نیرو و ابزار مناسب، زمان مناسب، تدابیر دقیق و تاکتیک‌های مناسب.
در طرح‌ریزی توجه کنیم که ما توان محدودی داریم و دشمن توان نظامی بیشتری از ما دارد؛ زمین‌هایی را انتخاب کنیم که در آن بتوانیم بهتر بجنگیم و دشمن با توان کمتری در آن بتواند با ما مقابله کند. ازجملة این زمین‌ها منطقة هور و منطقه فاو است. درحالی‌که همة یگانهای ما توان عملیات آبی و خاکی را در هور دارند، ولی دشمن برای مقابله متکی به نیروی هوایی، هوانیروز و گردان‌های آبی - خاکی است. زمین منطقه فاو نیز مناسب برای جنگ نیروی پیاده ما است. دشمن در این منطقه جنگ سختی با ما خواهد داشت و اگر ما از زمین، نیرو و تجهیزاتمان خوب و به‌موقع استفاده کنیم و با آموزش، تمرین و مانور در مناطق مشابه، نیرو اطمینان قلبی حاصل کند که می‌تواند در چنین منطقه‌ای بجنگد، توان بسیاری از دشمن منهدم خواهد شد. البته به‌دلیل اهمیت منطقه فاو، دشمن روزهای زیادی در آن با ما خواهد جنگید. همین‌طور در مناطق غرب، عمق پدافندی دشمن در این مناطق بیش از 15 کیلومتر نیست، اگر در فصل مناسب نیروی پیاده ما با ابزار و وسایل مناسبی که در اختیارش قرار می‌گیرد از این عمق 15 کیلومتری عبور کرد، در سرزمین‌های گسترده‌ای می‌تواند پیشروی کند.
رحیم صفوی سخنانش را چنین جمع‌بندی کرد: «ما در مناطقی نظیر هور باید بجنگیم و باید زمینی را برای اجرای عملیات انتخاب کنیم و متناسب با آن زمین، نیروهایمان را آموزش و سازمان بدهیم و ابزار لازم و تاکتیک‌های مناسب برای جنگ در آن زمین‌ها برای نیروهایمان تهیه کنیم. اگر فعالیت مهندسی و آماده‌سازی می‌کنیم، باید در زمین‌هایی باشد که می‌توانیم بجنگیم.» وی درمورد مأموریت‌ها و طرح‌های عملیاتی نیروی زمینی سپاه گفت: سه قرارگاه عمدة ما در منطقة جنوب فعالیت می‌کند: قرارگاه نجف در شمال هور و جنوب چزابه دو عملیات محدود و دو عملیات گسترده را آماده می‌کند و عملیات در جزیرة ام‌الرصاص را هم به عهده دارد. دو قرارگاه کربلا و نوح هم از خسروآباد تا رأس‌البیشه آماده‌سازی و اجرای عملیات در منطقه فاو و غرب اروند را به عهده دارند. قرارگاه‌های نجف2 و نجف3 هم مشغول آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در مناطق میانی و شمالغرب و برنامه‌ریزی برای چندین عملیات گسترده و محدود در سال 1365 هستند.(1)
1
در بخش دوم جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، محمد باقری مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه وضعیت دشمن را از چزابه تا رأس‌البیشه تشریح کرد:
در بخش شمالی مناطق چزابه تا طلائیه و هور سپاه چهارم و ادامة آن سپاه ششم ارتش عراق مستقر است. دشمن باتوجه‌به ضربات بسیاری که در هور متحمل شده بود بعد از عملیات بدر یک سیاست پدافندی کامل در طول خط اولش در هور اجرا کرد. با احداث
1) 2. سند شماره 18020/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه مشترک سپاه و ارتش برای تشریح طرح‌های عملیاتی سپاه (19/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17022)، راوی: محمد درودیان، صص 5 - 1.
سیل‌بندهای عریض و محکم و محصور کردن آب و جلوگیری از پیشروی آب، خط دفاعی محکمی تشکیل داد. این اقدام گسترده را در طول هفت ماه با بسیج تمام مهندسی ارتش عراق و بسیج همة واحدهای مهندسی استانهای عراق انجام داد که اخیراً به پایان رسیده است در برخی مناطق سیل‌بند دومی هم احداث کرد و خط دوم تشکیل داد. سیل‌بندها به‌صورت پلهای احداث شده که از پله بالا برای پدافند و پله پایین برای تردد خودروها استفاده می‌شود. از اقدامات دیگر در این مناطق ایجاد سیل‌بند در دو طرف نهرهایی که به هور می‌ریختند بود تا به‌تدریج آب‌گرفتگی‌ها کاهش یابد و زمینهای خشک و قابل‌تردد ایجاد شود. درپی عملیات‌های محدودی که بعد از عملیات بدر در شمال هور انجام دادیم، دشمن فعالیت‌های مهندسی خود را در این منطقه تشدید کرد.
از دیگر ضعف‌های دشمن در منطقه هور وجود نی‌هایی است که امکان مناسبی برای استتار نیروهای خودی بود. رژیم عراق در سه ماه گذشته بسیاری از مردم عراق و کارگران عراق را به منطقه آورد و حدود 200 تا 300 متر از نی‌های جلو سیل‌بندها را به‌وسیله نی‌برها کوبید یا برید و در منطقه یک میدان دید و تیر کامل ایجاد کرد که بتواند از استتار و اختفای نیروهای ما که به‌سمت دشمن می‌رفتند، جلوگیری کند.
تصویر
از ضعف‌های دیگر و مهم دشمن در این منطقه، اینکه ترددش منحصر به اتوبان بصره - عماره بود. برای رفع این مشکل با به‌کارگیری چند شرکت خارجی به فاصله 10 کیلومتری از رودخانه دجله جاده دیگری احداث کرد که درحال آسفالت کردن آن است تا اگر ما موفق به بستن اتوبان بصره - عماره شدیم، از این جاده دوم استفاده کند.
محمد باقری در ادامه نام یگانهای متعدد ارتش عراق را که در این منطقه در خط مستقرند یا در احتیاط قرار دارند برشمرد و افزود باتوجه‌به ادامه اقدامات مهندسی گستردة سپاه پاسداران در این منطقه و فعالیت‌های شناسایی و اجرای آتش، دشمن بسیار به این منطقه حساس شده است و صدام در سخنرانی پریشب خود گفت: "ما می‌دانیم ایرانی‌ها می‌خواهند از هور حمله کنند و مجدداً توصیه می‌کنیم این کار را نکنند و آزمایش دو بار گذشته تکرار نشود."
تصویر
مسئول اطلاعات نیروی زمینی سپاه با اشاره به بمباران‌ها و فعالیت‌های گسترده‌ای که ارتش عراق در منطقه هور دارد گفت که درحال‌حاضر بیشترین حساسیت دشمن به منطقة عمومی هور است و این متناسب با فعالیت‌هایی است که ما در منطقه داشته‌ایم. درباره آرایش و فعالیت دشمن در مناطق دیگر، محمد باقری گفت که از منطقه شمال ابوخصاب به‌سمت جنوب تا نهر سویب خط حد سپاه ششم عراق است که سه لشکر پیاده در خط این منطقه مستقرند و دو تیپ لشکر گارد ریاست‌جمهوری در احتیاط این منطقه و درحال آمادگی و اجرای مانورهای مختلفی هستند که به‌احتمال‌زیاد اولین اقدام آنها تصرف پَد غربی و پَد مرکزی جزیره جنوبی مجنون بود. همچنین یک تیپ مکانیزه از لشکر12 و واحدهایی از لشکر3 در احتیاط این منطقه هستند. از نهر سویب تا جزیره بوارین سپاه سوم ارتش عراق مستقر است و به‌دلیل اینکه ما توان فعالیت گسترده در این منطقه نداریم، فعالیت شدیدی از دشمن دیده نشده است. اقدام عمدة دشمن در این منطقه احداث سیل‌بند دوم به فاصلة 1500 متری خط و سیل‌بند اول، از زید تا کوشک است.
منطقه بعد از انتهای جزیره بوارین یعنی منطقه عمومی شلمچه، تا رأس‌البیشه و دهانة اروندرود، منطقه سپاه هفتم ارتش عراق است. بعد از اجرای عملیات‌های خیبر و بدر که دشمن توانایی ما را در عبور از آبهای وسیع و حمله به ساحل دور مشاهده کرد، استراتژی و تاکتیک پدافندی همه‌جانبه‌ای را برای دفاع از غرب اروندرود اتخاذ کرد. بر همین مبنا از حدود اردیبهشت امسال احداث سیل‌بندی عریض و محکم سراسری را به فاصله 500 تا 1000 متر از خط اول شروع کرد و با اجرای اقدامات گسترده مهندسی، آن را حدود یک ماه و نیم قبل به اتمام رساند. این خط دوم دشمن در این منطقه است که پشت آن نیز جاده‌ای برای تردد احداث کرد و در بسیاری از قسمت‌ها چولان‌ها و نیزارهایی را که در حاشیه اروند بود از بین برده و تسلط زیادی روی اروندرود پیدا کرده است. اروندرود رودخانه‌ای است با عرض حداقل 400 متر در منطقه جزیره مینو و حداکثر 1500 متر در منطقه فاو و پایین‌تر.
حرکت آب در اروندرود متأثر از دو جریان است: یکی جریان عادی آبهای کارون و دجله که به داخل آن می‌ریزد و به‌سمت پایین به‌سوی دریا می‌رود و حرکت دوم ناشی‌از جزرومد دریاست که از پایین به‌سمت بالا روی جریان آب اروند تأثیر می‌گذارد. حدود شش ساعت حالت مدّ و کمتر از شش ساعت جزر طول می‌کشد. این وضعیت در شبانه‌روز دو بار تکرار می‌شود و حدود 5/2 تا 3 متر ارتفاع آب کم و زیاد می‌شود. در نقاط مختلف اروند، بستگی به شکل و پیچ‌های رودخانه و عرض آن شدت جزرومد و تغییرات ارتفاع آب متفاوت است. سواحل رودخانه گل‌ولای و بعد از آن چولان، بعد نی و پس از آن نخلستان است. طول رودخانه از بوارین تا اروند 85 تا 90 کیلومتر است. نخلستان‌های حاشیه اروند از نهرهای بسیاری که از رودخانه منشعب شده است آبیاری می‌شود. وجود نهرها مانع تردد خودرو و
نیروی نظامی در حاشیه اروند است. ارتش عراق برخی جاها نهرها را پرکرده یا سیل‌بند زده یا پل زده و تردد را امکان‌پذیر کرده است. بعد از نخلستان - که در نقاط مختلف از یک تا سه کیلومتر عرض دارد - به یک دشت باز می‌رسیم، مثل جزیرة آبادان، پس از آن هم به خور عبدالله یعنی آبراه مشترک عراق و کویت می‌رسیم. پشتیبانی نیروهای دشمن در منطقه متکی به جاده‌هایی است که ازسمت بصره به این منطقه کشیده شده است. در شمال منطقه فاو دریاچه و کارخانه نمک ایجاد شده است برای تهیه نمک.
مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه دربارة موانع دشمن در منطقه اروندرود گفت که در هیچ‌یک از محورهایی که از اروندرود عبور کرده‌ایم در ساحل و خط دشمن مین یا ناپالم دیده نشده است. در انتهای رأس‌البیشه هرجا دشمن احتمال ورود هاورکرافت را ازطرف ما می‌داده تیرآهن‌های 14 به طول چهار متر به‌گونه‌ای جوش داده و در ساحل تعبیه کرده که از ورود هاورکرافت جلوگیری کند. همین‌طور در جاهایی که احتمال فرود هلیکوپتر می‌داده، موانعی ایجاد کرده است. همچنین با جوش دادن میل‌گرد به هم، موانع چند پَر ایجاد کرده و در طول ساحل تعبیه کرده است.
ارتش عراق در منطقه اروند خط اولش را با یک سیل‌بند سراسری سازمان داده و پشت آن هم یک جاده سراسری احداث کرده که بتواند به‌راحتی خط را تدارک کند. جادة دومی هم به فاصله 500 تا 1000 متر از رودخانه درحال احداث است. نیروهای مستقر و درگیر دشمن از بوارین تا رأس‌البیشه حدود 40 گردان نیروی پیاده، حدود 5 گردان تانک و نفربر و 15 تا 20 گردان توپ هستند. همچنین واحدهای پدافند هوایی فراوانی در فاو و نخلستان‌ها مستقر کرده که مأموریت عمده آنها جلوگیری از ورود هلیکوپتر است. روزانه حدود 8 کشتی در خور عبدالله تردد می‌کند که 4 فروند آن کشتی لایروب است و خور عبدالله را لایروبی می‌کند و بقیه تجاری یا نفتکش هستند. ارتش عراق علاوه‌بر نیروهای دفاعی و در خط، 4 لشکر زرهی، یک لشکر گارد جمهوری و حداقل یک لشکر پیاده به‌صورت آزاد در اختیار دارد که می‌تواند برای پاتک در محورهای مختلفی که ما وارد شویم، استفاده کند.(1)
محمد باقری افزود که در این منطقه پاتک‌های دشمن متکی به جاده‌های اصلی بصره به‌سمت فاو است. تمام عقبه، مهمات و پشتیبانی و فرماندهی سپاه دشمن در منطقه ابوالخصیب است و بیشترین فعالیت‌های پاتک دشمن از روی جاده‌ای خواهد بود که تماماً در سمت شمال و در جناح ما هستند که با اجرای آتش توپخانه شدیداً آسیب‌پذیرند. در این منطقه دشمن به تمام نیروهایش از مدت‌ها قبل ماسک و لباس‌های ضد مواد شیمیایی داده و هر چند وقت یک بار با لباس و وسایل ضدشیمیایی تمرین و مانور می‌کنند. ما احتمال استفاده از مواد شیمیایی را می‌دهیم، منتها به‌دلیل جهت باد تا قبل از عملیات استفاده نخواهد کرد، چون احتمال دارد باد آنها را به‌سمت نیروهای
1) 3. همان، صص 13 - 5.
خودشان ببرد. ولی اگر بعد از اجرای عملیات ما، دشمن نیرویی را در سمت پایین نداشته باشد احتمال استفاده از سلاح شیمیایی وجود دارد. دشمن سه ماه قبل منطقه چوئبده را ظرف 15 روز حدود 8 بار بمباران کرد ولی بعد از آن بمباران نکرد، ولی هر سه چهار روز عکس‌برداری و گشت هوایی دارد. اینجا منطقة مناسبی برای بمباران‌های هوایی است. باتوجه‌به اینکه همة ترددهای دریایی عراق محدود به خور عبدالله است و ما می‌توانیم روی آن آتش بریزیم، دشمن نمی‌تواند هیچ‌گونه تحرک دریایی علیه ما داشته باشد. دشمن روی اسکله‌های البکر و العمیه یک گردان از تیپ44 گارد ساحلی را مستقر کرده است که به نوبت عوض می‌شوند. روی اسکله البکر حدود 90 نفر و روی اسکله العمیه حدود 60 نفر از نیروهای دشمن پدافند می‌کنند. توپ‌های 57 و 23 میلی‌متری روی آنها مستقر است. آنها به‌وسیله رادار و کنترل دریایی و هوایی با عقب در تماس هستند و شب‌ها توسط ناوچه‌های دشمن تدارک می‌شوند.(1)
1
گزارش قرارگاه‌های نجف و کربلای سپاه پاسداران از مأموریت، نتایج شناسایی‌ها، وضعیت دشمن در منطقه مأموریت، طرح مانور عملیات و اقدامات انجام‌شده برای آماده‌سازی زمینة اجرای عملیات در منطقه جزیره ام‌الرصاص و نیز در منطقة فاو، بخش سوم جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در قرارگاه مرکزی سپاه بود.
تصویر
در این بخش ابتدا فرمانده قرارگاه نجف - که در منطقه جنوب مأموریت اجرای عملیات در جزیرة ام‌الرصاص را به عهده دارد - با اعلام اینکه این طرح در پشتیبانی از عملیات فدک (فاو) قابل‌اجرا می‌شود، به چگونگی شناسایی جزیره و عبور نیروهای شناسایی از اروند و ورود به جزیره از پشت و نتایج آن پرداخت. وی گفت که خط پشت ام‌الرصاص جاده‌ای با ارتفاع نیم‌متر است که در هر 50 متر آن سنگر پدافند و نگهبانی وجود دارد و در جلو جزیره (روبه‌روی خط خودی) یازده ردیف انواع موانع شامل سیم‌خاردار حلقوی و رشته‌ای و موانع خورشیدی هشت‌پر تعبیه شده است. عزیز جعفری افزود: نیروهای شناسایی با توقف یک‌روزه در جزیره وضعیت آن و نقاط حساس آن را شناسایی کردند. جزیره پوشیده از نی‌های انبوه و بلند و غیرقابل‌تردد است، فقط یک جاده ارتباطی در آن است که قابل‌تردد است، خط اول دشمن هم جاده ماشین‌رو ندارد. زمین جزیره نمناک و سفت است، باتلاقی نیست. دشمن اخیراً به احداث سنگرهایی با بلوک و بتون مشغول شده است.
1) 4. سند شماره 18013/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه مشترک سپاه و ارتش برای تشریح طرح‌های عملیاتی سپاه (19/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17023)، راوی: محمد درودیان، صص 2 - 1.
فرمانده قرارگاه نجف در ادامه طرح مانور جزءبهجزء گردان‌ها و گروهان‌های دو تیپ10 سیدالشهدا(ع) و 18 الغدیر که مأموریت عملیات در ام‌الرصاص را دارند، به‌طور مکتوب ارائه کرد و افزود که قرارگاه نجف برای اجرای مأموریت خود نیاز به یک تیپ احتیاط دارد و گفت برای تکمیل عملیات ام‌الرصاص لازم است گوشه بوارین نیز تصرف شود.(1)
در ادامة جلسه قرارگاه کربلا گزارش داد. ابتدا مسئول اطلاعات این قرارگاه با اشاره به اقدامات گسترده و مکرری که برای شناسایی جریان‌های مختلف آب اروند انجام شده و تلاش بسیاری که برای به دست آوردن بهترین زمان عبور نیروهای خطشکن شده، گفت که حمله ما زمانی باید آغاز شود که:
هوا تاریک باشد (مهتاب نباشد) تا نیروها بتوانند در تاریکی خود را به ساحل دشمن برسانند.
نهرهای فرعی پرآب باشد تا پشتیبانی نیروهای خطشکن به‌وسیله قایق‌ها امکان‌پذیر باشد.
حالت آب رودخانه طوری باشد که امکان عبور غواصان خطشکن بدون انحراف و پراکندگی میسّر شود. (سرعت حرکت آب حداقل باشد.)
باتوجه‌به وجود انواع موانع خورشیدی، سیم‌خاردار در چندین ردیف، زمانی باید نیروها از رودخانه عبور کنند که موانع براثر مدّ، زیر آب قرار نگرفته باشد و دیده شوند تا نیروهای تخریب بتوانند زیر آنها خرج‌گذاری کرده و با ایجاد انفجار، برای خط‌شکنان معبرهای متعدد باز کنند تا آنان بتوانند به‌سرعت آرایش بگیرند و مأموریت خود را اجرا کنند.
وجود خطی طولانی از اولین یگان جناح راست قرارگاه کربلا تا آخرین یگان جناح چپ قرارگاه نوح، موجب شده است که وضعیت آب در یک زمان برای یگانها متفاوت باشد، لذا باتوجه‌به چنین تفاوتی باید زمان مناسب برای عملیات انتخاب می‌شد.
غلامرضا محرابی افزود با بررسی‌های طولانی و مکرر به بهترین زمان رسیدیم و با استفاده از این نتایج، 90 عبور موفق و بدون درگیری با دشمن داشته‌ایم که در این عبورها 50 نفر تمام موانع دشمن را طی کردند و به خط دشمن رسیدند ولیکن اجازه عبور از خط دشمن را نداشتیم.
وی گفت طبق اسناد به‌دست‌آمده، ارتش عراق در هر سه کیلومتر یک گردان مستقر کرده است. بخشی از دفاع این منطقه به‌عهده لشکر گارد ساحلی عراق است که تازه تشکیل شده است و عمده نیروهای آن کماندو و غواص هستند. به گفته غلامرضا محرابی، نیروهای اطلاعات که به‌طور شبانه‌روزی تحرکات ارتش عراق را در منطقه زیر نظر دارند، حرکت غیرعادی ندیده‌اند. البته آتش‌سوزی چولان‌ها دیده شده که برای افزایش میدان دید بوده است. سنگرهای دشمن در این منطقه حدود 75 درصد بتونی و بقیه از تنه نخل‌ها، کیسه شن و بشکه‌های خاک درست شده است.
1) 5. همان، صص 4 - 2.
در ادامة جلسه فرمانده قرارگاه کربلا اقدامات انجام‌شده با هدف آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات را در سه بخش تشریح کرد:
آماده‌سازی منطقه شرق اروند و ساحل خودی ازجمله جاده‌سازی، احداث مواضع توپ‌ها و دیگر سلاح‌های سنگین، آماده‌سازی نهرهای مناسب برای تردد شناورها و... .
آماده‌سازی، تهیه و آموزش وسایل عبور تجهیزات سنگین (تانک و نفربر و ماشین‌آلات مهندسی و...) از اروندرود، ازجمله استفاده از سطحه‌های پی.ام.پی و... .
طرح‌ریزی اقدامات مهندسی و عملیات دفاعی و آماده‌سازی تجهیزات لازم برای تأمین منطقه تصرفشده و دفاع از آن.
عباس محتاج در ادامه طرح مانور یگانهای قرارگاه کربلا و چگونگی اجرای عملیات در چهار مرحله برای رسیدن به هدف را بیان کرد و توضیح داد عملیات طوری طراحی شده که مرحلة اول عملیات متکی به عوارض زمین و سیل‌بندها و جاده‌های موجود در منطقه باشد و هدف و پیشروی در حدّی باشد که تثبیت آن امکان‌پذیر شود. وی افزود می‌کوشیم با انتقال دستگاههای مهندسی و تجهیزات زرهی به غرب اروند در اولین فرصت و حتی‌المقدور در شب اول، امکان پیشروی و تثبیت مناطق تصرفشده در مراحل بعدی را هرچه سریع‌تر فراهم کنیم.
فرمانده قرارگاه کربلا یگانهای مأمور در مرحله اول را به‌ترتیب از شمال به جنوب چنین برشمرد: لشکر5 نصر، لشکر31 عاشورا، لشکر25 کربلا و لشکر7 ولیعصر(عج). وی ضمن بیان اینکه تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) مسئولیت جناح شمالی عملیات را به عهده دارد، گفت که پشتِ سر هر یگانِ مأمور مرحله اول، یگانهای دیگری قرار دارند که در این مرحله به‌عنوان احتیاط و در مرحله دوم مأموریت مستقل دارند که عبارت‌اند از لشکر27 حضرت رسول(ع)، لشکر8 نجف، لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر17 علیبنابیطالب(ع). عباس محتاج در ادامه، مأموریت هر یگان را به‌طور جزئی بیان کرد. وی همچنین با اشاره به اهمیت آتش در این منطقه - که یکی از ابعاد مثبت عملیات در این منطقه است - و بیان اینکه طبق طرح‌ریزی، جاده اول دشمن را سلاح‌های ادوات و جاده‌های دوم و سوم دشمن را توپ‌های دوربرد تهدید می‌کنند، گفت توپ‌های مورد نیاز برای منطقه مأموریت قرارگاه کربلا 36 گردان برآورد شده است.(1)
1
در چهارمین بخش از جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش، مسئول اطلاعات قرارگاه نوح و فرمانده آن وضعیت گسترش و و اقدامات دشمن در منطقه مأموریت این قرارگاه، اقدامات آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات و طرح مانور این قرارگاه را تشریح کردند.
مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نوح با اعلام اینکه منطقه مأموریت این قرارگاه از جنوب شهر فاو تا دهانه اروند در خلیج فارس است، به ویژگی‌های این منطقه و سواحل آن اشاره کرد
1) 6. همان، صص 15 - 4.
و گفت در دهانة اروند هم در ساحل خودی و هم ساحل دشمن عرض زمین چولان‌خیز و عرض زمینهای گل‌ولای بسیار بیشتر از منطقه قرارگاه کربلا است که دشمن از این وضعیت برای دفاع بهتر استفاده می‌کند. همچنین نهرهای این منطقه نسبت به نهرهای شمالی عریض‌تر است و درحالی‌که بیشترین عرض نهرهای دشمن 20 متر است، ولی مثلاً نهر حاج‌علی در زمان مدّ آب به 70 متر می‌رسد و عرض بسیار مناسبی برای هر نوع شناور است. نهرهای این منطقه حتی در زمان جزر، آبِ بسیاری دارند و قابل‌استفاده برای تردد شناورها هستند.
علی فدوی گفت به‌دلیل وضعیت نامناسب زمین در این منطقه به‌خصوص گل‌ولای عریض، ارتش عراق از جنبه کارهای مهندسی در این منطقه عقب‌تر از دیگر مناطق است و کار مهندسی در آن هنوز ادامه دارد. دشمن در تلاش است تا با استفاده از استقرار سلاح‌های سنگین در این منطقه، حضور دائمی و تسلط نسبی روی دهانة نهرهای ما داشته باشد که هنوز نتوانسته کامل کند. در این منطقه تلاش‌های مهندسی دشمن در خط مقدم و جاده‌سازی ادامه دارد. همچنین ارتش عراق خاکریزها و جاده‌هایی در منطقه احداث کرده که بتواند تسلط خود را روی خور عبدالله حفظ کند. عراقی‌ها همواره درمورد خور عبدالله به‌عنوان منطقة پشتیبانی برای تک اصلی در کل منطقه اروند حساب کردهاند و به‌دلیل داشتن تجهیزاتی مثل هاورکرافت بهتر می‌توانند از آن استفاده کنند.
وی افزود که پدافند کنونی ارتش عراق در منطقه اروندرود بر این مبناست که ما را در ساحل متوقف کند و اجازه ورود نیروی ما را به ساحلش ندهد. ارتش عراق در این منطقه علاوه‌بر استقرار تیپ33 نیرو مخصوص و نیروهای قبلی گارد ساحلی، از تیپ77 سه گردان در خط و دو گردان نیروی احتیاط مستقر کرده است. همچنین حدود 15 دستگاه تانک و کمتر از یک گردان توپ در این منطقه مستقرند. مأموریت تانک‌ها بیشتر تسلط بر خور عبدالله و حفاظت از آن است.
به گفته مسئول اطلاعات قرارگاه نوح، نیروهای شناسایی لشکرهای 19 فجر، 41 ثارالله(ع) و تیپ33 المهدی(عج) بیش از 60 بار از اروندرود عبور کرده و به ساحل دشمن رفته‌اند که به‌دلیل عدم حضور کامل دشمن در منطقه رأس‌البیشه، امکان عبور از این منطقه برای نیروهای شناسایی راحت‌تر است و می‌توانند در روز آنجا بمانند و وضعیت را بررسی کنند. موانع دشمن در این منطقه شبیه موانع منطقه قرارگاه کربلاست شامل موانع خورشیدی و سیم‌خادار که بیشتر برای جلوگیری از ورود شناورهاست. منطقه رأس‌البیشه وضعیت متفاوتی دارد؛ سه‌پایه‌هایی از بالا تا پایین برای جلوگیری از ورود شناورها به‌خصوص هاورکرافت تعبیه شده که سیم‌خاردارهای توپی و رشته‌ای آنها را پوشانده است. عبور از این موانع برای نیروهای شناسایی مشکلی ندارد و هر بار توانسته‌اند از آنها عبور کنند. در منطقه قرارگاه نوح تأثیر جزرومد آب نسبت به مناطق شمالی‌تر بیشتر است و امکان انحراف نیروها و بردن آنان به دریا زیاد است.
قرارگاه نوح(ع) علاوه‌بر مأموریت عملیات در منطقه اروندرود، در خور عبدالله و اسکله العمیه
مأموریت دارد که مشغول شناسایی و آماده‌سازی زمینة اجرای این مأموریت‌ها نیز هست.(1)
فرمانده قرارگاه نوح(ع) در ادامة جلسه به تشریح اهمیت عملیات در بخش جنوبی منطقه اروند و طرح مانور آن و مأموریت عملیات در العمیه پرداخت:
منطقة مأموریت قرارگاه نوح(ع) منطقه‌ای حیاتی است که موفقیت عملیات در آن تأثیر تعیین‌کننده‌ای در عملیات قرارگاه خاتم(ص) برای رفتن به‌سمت شمال دارد. این منطقه، منطقة محدودی است که اگر یگانها خوب عمل کنند و فرصت کافی باشد در همان شب اول عملیات تا صبح می‌توانند همة منطقه را تأمین کنند. درصورت تأمین منطقه قرارگاه نوح(ع) می‌توان از همة امکانات دریایی جمهوری اسلامی برای پشتیبانی عملیات بهره برد. یعنی اگر موفق به زدن پل روی اروند هم نشویم، همه پشتیبانی عملیات را به طریق دریایی از این محور می‌توان انجام داد. فقط مشکل حملات هوایی دشمن است که برای رفع آن می‌توانیم شب‌ها از شناورها استفاده کنیم. به‌خصوص اینکه این منطقة مناسبی برای به‌کارگیری هاورکرافت است. همچنین شناورها از بندر امام و بندر ماهشهر دوساعته می‌توانند خود را به این منطقه برسانند. این منطقه همچنین منطقه مناسبی برای به‌کارگیری هلیکوپترها جهت پشتیبانی، انتقال مجروح و انتقال نیروست.
موضوع مهم دیگر در منطقه عملیاتی قرارگاه نوح(ع)، خور عبدالله است که از جنبه نظامی اهمیت بسیاری برای دشمن دارد. دشمن برای عملیات دریایی‌اش از آن استفاده می‌کند و دو اسکله البکر و العمیه خط مقدم دریایی عراق محسوب می‌شود و شناورهای نظامی عراق و ناوچه‌های موشک‌انداز "اوزا" از این طریق به سکوهای نفتی ما حمله می‌کنند. عراق به‌تازگی شناورهای موشک‌انداز اتوماتیک تهیه کرده که اگر وارد منطقه کند، نیروی دریایی ما باید تا ساحل عقب‌نشینی کند، لذا زودتر باید مسئلة دریایی و نظامی دشمن را حل کنیم. تصرف منطقه مأموریت قرارگاه نوح و عملیات روی این اسکله‌ها و انشاءالله تأمین خور عبدالله، جمهوری اسلامی را از حملات دریایی عراق آسوده‌خاطر می‌کند.
حسین علایی در ادامه با اشاره به تلاش‌های واحدهای مهندسی یگانها و واحدهای مهندسی جهاد برای آماده‌سازی محدودة مأموریت یگانهای قرارگاه نوح(ع) در شرق اروندرود، گفت: «باتوجه‌به فعالیت‌هایی که برادران جهاد در منطقه انجام می‌دهند، مشکل زیادی ازنظر کار مهندسی نداریم. خط اول را هم برای مواضع سلاح‌های تیر مستقیم و تانک آماده کرده‌ایم.»
فرمانده قرارگاه نوح(ع) در ادامه به طرح مانور یگانهای این قرارگاه پرداخت: باتوجه‌به آموزش‌های ویژه این عملیات و غواصان خطشکن، انشاءالله خط دشمن شکسته می‌شود و لشکرهای فجر و ثارالله(ع) در مرحله اول تا جاده آسفالت اول را پاک‌سازی می‌کنند و تیپ المهدی نیز کل هدفش را در همان مرحله اول تأمین می‌کند و بعد به خط خیز می‌رسد و با هماهنگی قرارگاه تک را ادامه می‌دهند تا حاشیه خور عبدالله تأمین شود. قرارگاه نوح برای اجرای مأموریت
1) 7. همان، صص 20 - 15.
خود، حمله را برای دو وضعیت غافلگیری دشمن یا هشیاری دشمن طرح‌ریزی کرده است. درحالت غافلگیری، طبق طرح، خط با تلاش غواصان شکسته می‌شود. اگر دشمن هشیار شد یک گردان تانک و واحدهای ادوات با آتش خط را می‌شکنند، سپس نیروها به‌سوی هدف‌ها می‌روند.
وی افزود در منطقه مأموریت قرارگاه نوح برای دو موضوع نیاز به واحدهای توپخانه داریم: 1. برای عملیات و تأمین منطقه. 2. برای تأمین خور عبدالله و جلوگیری از تردد شناورهای دشمن در آن.
حسین علایی در ادامه به دومین مأموریت قرارگاه نوح(ع) یعنی تصرف و تأمین اسکله العمیه و نیز همکاری با نیروی دریایی ارتش برای تأمین اسکله البکر اشاره کرد و ویژگی‌های این اسکله‌ها و مسیرهای تردد شناورهای عراق به‌سوی آنها و شناسایی‌هایی را که دراین‌مورد انجام شده، توضیح داد. وی مهم‌ترین مشکل عملیات العمیه را اوضاع جوّی بسیار نامناسبی ذکر کرد که در ماه‌های دی و بهمن در دریا حکم‌فرماست. آقای علایی گفت: طرح عملیات العمیه تقریباً آماده است. برای اجرای آن حدود 400 نیرو آموزش‌های غواصی، شنای استقامت، تیراندازی و مانور در شب را گذرانده و آماده شدهاند. اگر مسئله شناورهای مورد نیاز و مسئلة جوّ حل بشود و انشاءالله نیروی دریایی ارتش روی اسکله البکر عمل کند، روی العمیه عملیات انجام خواهد گرفت و موفق خواهند شد.
فرمانده قرارگاه نوح(ع) در پاسخ به سؤال یکی از حاضران درمورد امکان تردد شناورهای سنگین در اروندرود گفت که این رودخانه مسیر تردد کشتی‌های غول‌پیکر به بندر خرمشهر و بندر بصره و مسیر ترانزیت تجاری بوده، اما باتوجه‌به لایروبی نشدن و جمع‌شدن گل‌ولای، درحال عمق‌یابی آن هستیم تا بتوانیم شناورهایی که می‌توانند در آن تردد کنند مشخص کنیم. الآن مطمئن هستیم که شناورهای نیمه‌سنگین ازجمله لندین‌کرافت‌ها، لنج‌ها و شناورهایی که آبخورشان کمتر از پنج متر باشد، می‌توانند تردد کنند.(1)
1
اهمیت آتش دوربرد در موفقیت عملیات فاو، برآورد تعداد واحدهای توپخانه مورد نیاز در این منطقه و مأموریت آنها، در بخش پنجم از جلسه مشترک امروز فرماندهان رده اول سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی مطرح شد.
حسن شفیع‌زاده فرمانده توپخانه سپاه پاسداران دراینباره گفت که ویژگی منطقه عملیاتی غرب اروندرود این است که همة جاده‌های مواصلاتی و قرارگاه‌های دشمن در بُرد توپ‌های متوسط و بلند قرار دارند. با استقرار توپ در مواضع پیش‌بینی‌شده و استفاده از دکل‌های دیدبانی نصب‌شده در منطقه، می‌توانیم همه مأموریت‌های توپخانه را به‌راحتی انجام دهیم: اجرای آتش روی تمام نقاط حساس دشمن؛ پشتیبانی نزدیک از یگانهای عملیات‌کننده؛ اجرای عملیات ضدآتشبار روی توپخانه‌های دشمن و عمق دادن به نبرد.
1) 8. سند شماره 17495/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش (19/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17024)، راوی: محمد درودیان، صص 11 - 1.
وی با تشریح جزئیات محاسبة توپ‌های مورد نیاز برای مأموریت‌های مختلف، گفت درمجموع برای اجرای مأموریت‌های توپخانه 45 گردان انواع توپ برآورد شده که انشاءالله بتوانیم عملیات را از جزیره مینو تا دهانة اروند در خلیج فارس پشتیبانی کنیم. علاوه‌براین، برای عملیات جزیرة ام‌الرصاص نیز 8 گردان توپ لازم است.
فرمانده توپخانه سپاه پاسداران افزود: «آخرین جلساتی که با مسئولین توپخانه‌های لشکری سپاه و مسئولین گروه‌های توپخانه داشتیم، برای عملیات 90 درصد اعلام آمادگی کردند. آنان کارهای مهندسی خود را دنبال می‌کنند و منتظر گردان‌های توپخانه هستند که انشاءالله تحویل داده شود.»
در ادامة جلسه فرماندهان ارتش ازجمله سرهنگ صیاد شیرازی - که متخصص توپخانه است - سؤالات تخصصی و تاکتیکی را درباره چگونگی به‌کارگیری واحدهای توپخانه مطرح کردند که فرماندهان سپاه پاسخ دادند. مثلاً در طراحی اجرای آتش، تمرکز اصلی آتش برای سه جاده اصلی که از بصره به‌سمت جنوب و فاو کشیده شده منظور شده است، سرهنگ شیرازی سؤال کردِ زمانی‌که هوا بارانی نیست و زمین خشک است، حرکات دشمن به جاده‌ها محدود نمی‌شود، در چنین موقعیتی برای مقابله با پاتک‌های دشمن چه فکری کرده‌اید؟ توپخانه چه نقشی دارد؟ محمد باقری مسئول اطلاعات نیروی زمینی سپاه دراینباره پاسخ داد که زمین اینجا طوری نیست که تانک بتواند بیرون از جاده حرکت کند و اگر ما آتش بریزیم و جاده را ناامن کنیم، این‌طور نیست که دشمن بتواند از جاده خارج شود و در دشت حرکت کند. سرهنگ شیرازی همچنین درمورد چگونگی دیدبانی جاده‌های سوم و چهارم عراق برای اجرای آتش که فاصله زیادی با اروندرود دارند سؤال کرد. آقای شفیع‌زاده پاسخ داد: برای غرب اروند هم یک سری دکل‌های سیار پیش‌بینی شده که همزمان با عبور گردان‌ها، منتقل و در آنجا مستقر می‌شود.(1)
1
در ششمین بخش از جلسه مشترک امروز فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی، موضوع عبور از اروندرود و چگونگی انتقال تجهیزات سنگین مهندسی و تانک و توپ از این رودخانه و اهمیت تسریع در این امر تشریح و علاوه‌بر ابزار مهندسی، مجدداً بر اهمیت نقش آتش تأکید شد.
محمد ستاری وفایی مسئول قرارگاه مهندسی نیروی زمینی سپاه، در این بخش به تشریح برنامه‌ریزی و آماده‌سازی زمینه عبور تجهیزات از اروندرود پرداخت: برای پشتیبانی عملیات دو عبور در نظر گرفته شده است: اول، عبور متصل با استفاده از پل خیبری2. دوم، عبور مُقَطَع با اولویت انتقال وسایل سنگین. انتقال وسایل سنگین هم به دو شیوه انجام می‌شود: متمرکز، به‌وسیله قرارگاه‌های مهندسی؛ پراکنده، با همت واحدهای مهندسی یگانهای عمل‌کننده برای تأمین نیازهای خودشان. در عبور (انتقال) وسایل سنگین سه اقدام باید انجام شود. 1. بارگیری، 2. حمل، 3. تخلیه. وسایلی که برای انتقال تجهیزات سنگین در نظر گرفته شده عبارت‌اند از: 1. سطحه پی.ام.پی. 2. شناور طارق 3. هاورکرافت 4. لندین
1) 9. همان، صص 18 - 11.
کرافت. در درجه اول از سطحه پی.ام.پی و شناور طارق استفاده می‌شود. به‌کارگیری لندین کرافت (و احتمالاً هاورکرافت) وقتی میسّر است که قرارگاه نوح(ع) منطقه مأموریت خود را تأمین کرده باشد.
برای انتقال سریع تجهیزات در همان موج اول عملیات، سه چهار نهر مشخص شده که آبگیری و سدّ زده شود که در زمان جزر نیز در آن آب باقی بماند و تجهیزات ضروری در آغاز عملیات در این نهرها بارگیری و آماده شود که بی‌درنگ، بعد از گرفتن سرپل در آن‌سوی اروند و تأمین آن، تجهیزات منتقل شود. مهم‌ترین و مشکل‌ترین اقدام مهندسی در آغاز عملیات و موج اولِ انتقال، پیاده کردن تجهیزات در ساحل دور است. باتوجه‌به گل‌ولای یا باتلاقی بودن ساحل دور، پیش‌بینی شده است که با استفاده از وسایلی چون: فرش باتلاق، تراورس، قطعات بتونی یا سنگی و تنة نخل‌ها، انتقال وسایل سنگین از روی شناور به روی ساحل امکان‌پذیر شود. برای انتقال، تعدادی سطحه‌های پی.ام.پی بین یگانها توزیع می‌شود و تعدادی هم به‌صورت متمرکز به کار گرفته می‌شود. همچنین 10 شناور طارق در نظر گرفته شده که با آنها در موج اول عملیات 45 تا 60 دستگاه (مهندسی و تانک) به آن‌طرف برسانیم و امیدواریم حداقل 60 درصد آنها سالم برسد. بعد از اولین موج انتقال، آماده‌سازی ساحل نزدیک شروع می‌شود.(1)
آقای وفایی دربارة برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای انتقال تجهیزات بعد از موج اول عملیات گفت که طبق برنامه‌ریزی قرار است پل دوبه‌ای فراهم شود و در طول یک ماه نصب گردد. برای احداث (نصب) پل خیبری نیز یگانهای مهندسی آماده‌اند که با شروع تک و تأمین ساحل دور، قطعات پل از نهر خارج شود و به موازات رودخانه به یکدیگر متصل شوند، سپس عمل چرخاندن پل انجام شود و در ساحل نصب گردد. وی توضیح داد که چه تدبیرهایی برای کاهش آثار طغیان آب و نیز آثار جزرومد که 5/2 تا 3 متر اختلاف سطح ایجاد می‌شود، اندیشیده شده است و این تدبیرها در رود بهمنشیر با موفقیت تمرین و عملی شده است.
در پایان این بخش از جلسه، فرمانده نیروی زمینی سپاه پس از کلیاتی که فرماندهان سپاه از طرح مانور و تلاش‌های آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو بیان کردند، عملیات آینده در منطقه فاو را نبردی سخت توصیف کرد و توپ‌های دوربرد و تجهیزات مهندسی را از ابزار مهم این عملیات بزرگ برشمرد. سیدرحیم صفوی گفت که ما 200 تا 300 دستگاه مهندسی و تانک می‌خواهیم در غرب اروند پیاده کنیم و تا رسیدن این دستگاههای سنگین به منطقه درگیری، از آتش توپخانه برای تأخیر در حرکت دشمن استفاده می‌کنیم. فرض این است که دشمن در این منطقه جنگ سختی را با ما خواهد داشت. در این منطقه شاید جنگ سخت از روزهای سوم یا چهارم به بعد شروع بشود. برای تحکیم مواضع و تثبیت مواضع دفاعی دو عامل در دست ما هست: یکی ابزار مهندسی است که خاکریز، کانال و انواع و اقسام مواضع دفاعی برای ما درست کند. دوم، حجم آتشی که بتواند ما را در مواضع دفاعی در مقابل پاتک‌های دشمن یاری کند تا بتوانیم خطوط
1) 10. سند شماره 17496/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش (19/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17025)، راوی: محمد درودیان، صص 21 - 19؛ و - سند شماره 1111/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (محمد درودیان)، 18/10/1364 تا 21/10/1364، صص 63 - 60.
دفاعی‌مان را حفظ کنیم. وی افزود از روزهای پنجم و ششم عملیات که نیروهای تازه‌نفس دشمن وارد میدان می‌شوند و ما دیگر تیپ و لشکر جدیدی برای مقابله نداریم، وسایل مهندسی و تانک‌ها و آتش سنگین باید نقش خودشان را بازی کنند. فرمانده نیروی زمینی سپاه تأکید کرد که توپ‌های مورد نیاز باتوجه‌به وسعت منطقه عملیات برآورد شده است.(1)
1
رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی در آخرین بخش از جلسه مشترک فرماندهان عالی ارتش و سپاه در قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه، ضمن تشکر از توضیحات فرماندهان سپاه درباره طرح‌های عملیاتی سپاه، بر اهمیت عملیات آتی سپاه در غرب اروندرود تأکید کرد و آن را از مشکل‌ترین عملیات‌ها خواند و ضرورت توجه به اصول جنگ را در طرح‌ریزی و اجرای عملیات یادآور شد.
سرهنگ سهرابی گفت: «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. از آقایان تشکر می‌کنم. ما از توضیحات آقایان خوب استفاده کردیم و خیلی ممنون هستیم. آقایان به‌اندازه کافی تجربه دارند و عملیات‌ها را انجام داده‌اند. انشاءالله در این عملیات هم پیروز خواهند شد. اما خواستم چند جمله به‌عنوان یادآوری خدمت شما عرض کنم. نماز ما دارای یک ارکانی هست، باید به این ارکان توجه کرد. در عملیات هم ارکانی هست، در جنگ که به این ارکان، اصول می‌گوییم توجه بشود. به یکی از اصول که باید توجه زیادی بشود، "احتیاط" هست، ما در عملیات‌های گذشته استفاده خوبی از احتیاط نکردیم. اگر از احتیاط خوب استفاده می‌کردیم و اگر نیروی احتیاط داشتیم آن را زود به کار نمی‌بردیم، سرنوشت جنگمان در عملیات‌های بزرگی که با همت آقایان اجرا شد، مشخص می‌شد.
موقعی که فشار دشمن زیاد گردید. باز ما آن‌طورکه باید و شاید موفق نشدیم چون نیروی احتیاط نداشتیم. ما در مرحله اول احتیاط را به کار می‌بریم، به‌محض اینکه نیروی احتیاط در دست ما رسید با اولین یا دومین درخواست فوراً احتیاط را به‌کار بردیم، الآن چیزی در دست ما نمانده است، باید به این توجه کرد.
مسئلة بعد درمورد موقع و هدایت عملیات است، این عملیات از مشکل‌ترین عملیات‌ها است. عبور از رودخانه و منطقه باتلاقی مشکل است. در این منطقه با [توجه به] اینکه دشمن قوی هست عملیات سختی خواهیم داشت. انشاءالله که با همت آقایان خداوند این موفقیت را نصیب بکند ولی باید یک مرحله از عملیات هدایت را در طرح‌ریزی اجرا بکنیم، یعنی باید دقیق‌تر شناسایی بکنیم و پرسنل را به‌طور دقیق توجیه نماییم و تفهیم بکنیم، اگر نیروهایی که عمل می‌کنند توجیه باشند و وظیفه‌شان را بدانند، اگر [در هنگام عملیات] نتوانیم اینها را کنترل بکنیم باز درحدود پنجاه درصد توجیه هستند ولی اگر خدای نخواسته اینها را در مرحله طرح‌ریزی
1) 11. سند شماره 17496/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 4 - 1.
توجیه نکنیم و شناسایی کامل نشود نمی‌توانیم اطمینان داشته باشیم، لذا مجبور می‌شویم تمام مسائل را برای مرحلة هدایت بگذاریم. ... اگر مقدمات را در نظر بگیریم، فکر و ذهن ما راحت می‌شود و دچار مشکل نمی‌شویم، اگر چنین باشد عملیات‌ها را با موفقیت اجرا می‌کنیم.
تصویر
آنچه که من دیدم هدف بسیار خوبی هست، ازنظر ارزش کار خیلی بالا هست. بحمدلله نیرو و امکانات کافی هست، همان طورکه آقایان می‌گویند پیش‌بینی‌ها و شناسایی‌های کار انجام شده است، منتها باید سازماندهی و هدایت کار صحیح باشد، در درجه اول توجیه پرسنل خیلی مهم هست. نباید از غافلگیری غافل بشویم، چون عبور از رودخانه خیلی سخت است، مثلاً اگر دشمن متوجه بشود و این طرح کشف بشود عملیات یا اصلاً قابل‌اجرا نیست و یا اینکه درصد موفقیت کار خیلی ضعیف است.
این [عملیات] باید متکی به غافلگیری باشد، آن دیگر به‌عهده آقایان هست انشاءالله که موفق و پیروز خواهید شد. همانطورکه طرح نیروی زمینی (ارتش) هم در کنار طرح شماست انشاءالله اینها نیز پشتیبانی یکدیگر هستند.
باید این طرح‌ها مداومت داشته باشد، یعنی طرح‌ها پشت‌سرهم تهیه شده باشد که به‌محض‌اینکه این اجرا شد دیگر به دشمن فرصت کار داده نشود، درست است که شما به دشمن تک می‌کنید و درگیر می‌شوید ولی فرصت دارید، ما هروقت که تک کردیم به احتیاط‌های دشمن رسیدیم، دشمن را دور زدیم و موفق شدیم؛ ولی وقتی‌که در جلو ما سازمان احتیاط تغییری نکرده دیدیم که [دشمن] بلافاصله خودش را جمع کرد پاتک‌های سنگینی کرد. دشمن روز اول و دوم پاتک‌های کوچکی را انجام داد، ولی روز سوم، چهارم و پنجم با احتیاط‌هایی که در رده قرارگاه‌ها و سپاه هست عملیات انجام می‌دهد. این یک زمین مناسبی برای عملیات ش.م.ر. است، یعنی کلیه پرسنل ما باید ماسک داشته باشند و الا پرسنلی که به آن‌طرف رفتند با این‌همه توپخانه و نیروی دشمن چه کار باید بکنند؟ یک هدف مناسبی برای تک شیمیایی است، این مورد هم باید قبلاً پیش‌بینی بشود.
من موفقیت همه شما برادرهای عزیز را از خداوند خواهان هستم، انشاءالله پیروز می‌شوید. امیدواریم به این مورد هم فکر نکنید که باید بغداد یا بصره را بگیریم که صدام سقوط بکند، شما در دو سه مرحله پیروز می‌شوید و به دشمن صدمه کلی می‌زنید، اگر به دشمن صدمه بزنید
روحیه دشمن خراب می‌شود و تسلیم خواهد شد. همیشه به این فکر نباشیم که چون دستمان به بغداد نمی‌رسد ممکن است پیروزی دیر باشد، نه، ما با دو سه پیروزی انشاءالله موفق می‌شویم و آنها هم از بین خواهند رفت، منتها چیزی که مهم است این هست که عملیات اول باید توأم با پیروزی باشد. اگر عملیات اول توأم با پیروزی باشد روحیه ما خیلی بالا خواهد رفت و پیروزی‌های بعدی را تضمین می‌کند، ولی اگر خدای‌نخواسته در عملیات اول موفق نشویم روحیه پرسنل ما پایین خواهد آمد و در طرح‌های بعدی ما تزلزل به وجود می‌آید و روحیه دشمن بالاتر می‌رود، این روند منجر به انعکاس بد در بین کشورهای جهان خواهد شد.(1)
1
فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) در پاسخ به سؤالات راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ تلاش‌های مهندسی منطقه عملیاتی فدک، آثار حضور دولت در جنگ، آثار حکم امام خمینی به سپاه و حکم امام به آقای هاشمی و... را تشریح کرد.
تصویر
محمد فروزنده در این مصاحبه سابقه کار آماده‌سازی منطقه شرق اروند را از سال 1363 اعلام کرد و مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده یا درحال اجرای مهندسی در این منطقه را احداث جاده‌های متعدد، ترمیم و تعریض جاده‌های موجود، ساخت بیمارستان، سایت موشکی و احداث سوله‌های متعدد برای قرارگاه‌های تاکتیکی اعلام و تأکید کرد که برای جلوگیری از هشیاری دشمن، فعالیت‌های مهندسی در منطقه هور دو برابر فعالیت‌های مهندسی در منطقه فدک است. وی اقدامات مهندسی را به دو بخش مهندسی رزمی و مهندسی صنعتی تفکیک کرد و مهم‌ترین مأموریت‌های مهندسی را فراهم‌سازی زمینه عبور از مناطق حائل میان خودی و دشمن و نیز امکان‌پذیر کردن حفظ مناطق تصرفشده اعلام کرد.
فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) گفت با حضور گسترده دولت در جنگ از خرداد 1364، تلاش‌های بسیاری انجام شده و موفقیت‌های متعددی در کارهای مهندسی به دست آمده است. وی از مهم‌ترین مشکلات نظامی جنگ را نبودن ستاد هماهنگ‌کنندة توانا اعلام و اظهار امیدواری کرد که ستاد تازه‌تشکیل‌شدة فرماندهی کل قوا بتواند این مشکل را کاهش دهد. محمد فروزنده حکم امام خمینی به سپاه پاسداران برای تشکیل سه نیرو را فراهم شدن زمینه توسعه و تکامل سپاه و تأثیر فراوان در جنگ اعلام کرد. وی اقدام امام در تفویض فرماندهی
1) 12. همان، صص 6 - 4.
کل قوا به آقای هاشمی را فراهم شدن زمینة حضور همة قوا و همة توانمندی‌های کشور در جنگ اعلام کرد و منصوب شدن نخست‌وزیر به‌سمت معاون پشتیبانی جنگ را از پیامدهای بسیار مؤثر آن خواند.(1)(2)(ضمیمه دارد.)
1
در جلسة صبح امروز قرارگاه نوح(ع)، مأموریت ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع) در عملیات آتی، احتیاط لشکر19 فجر اعلام شد.(3)
فرمانده ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع) در آغاز جلسه وضعیت این یگان را به اختصار بیان کرد: 4 گردان داریم که 3 گردان رزمی و 1 گردان ترابری است. نیروها آموزش دیده‌اند و تمرین و مانور نیز کردهاند. 90 شناور سبک داریم و حدود 20 شناور سنگین. به میزان 2 گردان رزمی و 2 گردان ترابری وسایل انفرادی گرفته‌ایم. 4 قبضه خمپاره‌انداز81 میلی‌متری، 3 قبضه خمپاره‌انداز120 میلی‌متری و 3 تفنگ106 میلی‌متری داریم.
فرمانده قرارگاه نوح در ادامة جلسه مأموریت ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع) را چنین اعلام کرد: «شما در این عملیات نیروی احتیاط قرارگاه نوح(ع) هستید که ما شما را به‌عنوان احتیاط لشکر فجر مأمور می‌کنیم.» وی برای اجرای این مأموریت به فرمانده ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع) چنین ابلاغ کرد:
دو گردان پیاده مسلح آماده عملیات و دو گردان پیاده آمادة غیرمسلح (به‌صورت احتیاط) آماده نمایید.
دو گردان ترابری سنگین را تجهیزاتش را دریافت کنید و آماده نمایید.
با هماهنگی لشکر فجر بروید در نهر حد مستقر و آماده شوید و محل قایق‌هایتان را آماده و نقل‌وانتقالات را شروع کنید.
در پشت سر نیروهای استقراری لشکر فجر مستقر شوید.
تحت نظر لشکر فجر عمل نمایید.
ادوات ناوتیپ را از هم‌اکنون در کنترل عملیاتی لشکر فجر قرار دهید.
فرمانده قرارگاه نوح(ع) به فرمانده ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع) تأکید کرد که اجرای این مأموریت را از همین الآن شروع کند و افرادی را که ضروری می‌بیند توجیه کند. وی افزود تا سی‌ام دی‌ماه فرصت دارید که اعلام آمادگی کنید.(4)
1) این مصاحبه به‌صورت مشروح‌تر در ضمیمه روزشمار امروز درج شده است.
2) 13. سند شماره 15079/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: محمد فروزنده فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) در گفتوگو با محمد درودیان (اهواز، 19/10/1364، نوار شماره 17026)، صص 12 - 1؛ و - سند شماره 17497/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: محمد فروزنده فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) در گفتوگو با محمد درودیان (اهواز، 19/10/1364، نوار شماره 17027)، صص 13 - 1.
3) در این جلسه حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح(ع))، علی آستانه (قائم‌مقام فرمانده قرارگاه نوح)، زمانی (مسئول ستاد قرارگاه نوح(ع))، کارگر (فرمانده ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع)) و اعتماد (مسئول ستاد لشکر فجر) حضور داشتند.
4) 14. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح (الیاس حضرتی)، 17/10/1364 تا 25/10/1364، صص 63 - 60.
1
در جلسه شامگاه امروز قرارگاه نجف اقدامات آماده‌سازی و طرح مانور تیپ10 سیدالشهدا(ع) برای اجرای عملیات در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی تشریح شد.(1)
در این جلسه مسئول واحد اطلاعات عملیات تیپ10 به بیان نتایج شناسایی‌ها از جزایر، وضعیت دشمن و منطقة عملیات و جریان آب اروندرود در این منطقه پرداخت. وی گفت: فاصلة خط خودی در ساحل شمالی اروندرود(2)با خط دشمن در جزیره ام‌الرصاص حدود 400 متر است. در پشت جزیره ام‌الرصاص دو جزیرة کوچک ام‌البابی غربی و شرقی واقع شده است. ام‌البابی غربی با یک پل به ساحل جنوبی اروندرود وصل شده و یک پل نیز دو جزیرة شرقی و غربی را به هم وصل می‌کند. ارتش عراق همة توانش در جزیره ام‌الرصاص را در خط مقدم قرار داده، چون هیچ امکان دید و تیر در عمق جزیره ندارد. سنگرهای ام‌الرصاص را جدیداً بتونی کرده که میانگین فاصله آنها 20 متر است. در میان هر دو سه سنگر یک پایگاه نیز وجود دارد. موانع دشمن شامل موانع ضد هاورکرافت، سیم‌خاردار توپی و موانع خورشیدی هشت‌پر است. 50 متر عقب‌تر از ساحل جزیره، خاکریز احداث شده است. زمین جزیره پوشیده از گیاه چولان و بَردی است که استتار در آن به‌سادگی امکان‌پذیر است. به‌دلیل وجود این گیاهان حرکت در این جزیره بسیار دشوار است، طوری‌که نیروهای شناسایی عرض 800 متری این جزیره را حدود 7 ساعته پیموده‌اند. تعدادی بشکه نیز در ساحل جزیره تعبیه شده است. بعد از موانع، سنگرها قرار گرفته، بعد از سنگرها خاکریز و سپس دیواری به ارتفاع یک متر و عرض 30 سانتی‌متر احداث شده است که به این ترتیب میان خاکریز و دیوار، کانالی یک متری ایجاد شده است. دشمن در عقب جزیره تعدادی سنگرهای گرد پاسگاهی دارد و مقرهای گروهان و گردان در عقب در طرفین پل واقع شده است.
در جزیره ام‌الرصاص یک جادة شرقی - غربی با ارتفاع 60 سانتی‌متر و عرض حدود 7 متر و تعدادی جادة عرضی وجود دارد. زمین دو سر جزیره باتلاقی است. برای جلوگیری از نفوذ رزمندگان از پشت جزیره، ارتش عراق در پشت جزیره هر 100 متر یک سنگر در کنار جاده احداث کرده است و در کنار هر دو طرف پلهای جزیره نیرو گمارده است. ارتش عراق در اطراف جزایر ام‌البابی نیز سنگر دارد. همچنین استحکامات جزایر اطراف ازجمله بلجانیه و
1) این جلسه با حضور محمدعلی (عزیز) جعفری (فرمانده قرارگاه نجف) و مسئولان واحدهای طرح و عملیات، تدارکات و ادوات این قرارگاه و علی فضلی (فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع)،) قائم‌مقام وی و فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای این تیپ از ساعت 19:50 در ستاد تیپ سیدالشهدا(ع) تشکیل شد که در ساعت 22:30 پایان یافت. گزارش این جلسه با استفاده از یادداشت‌های علی فتحی (شهید) راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف درج شده است.
2) اروندرود از حدود بصره تا خرمشهر تقریباً جهت غربی - شرقی دارد و قبل از بصره و بعد از خرمشهر تقریباً در جهت شمال به جنوب جریان دارد.
ماهی را افزایش داده و نیرو گذاشته است. پل ارتباطی ام‌البابی با ساحل جنوبی اروندرود دوبه‌ای است و یک کامیون و بارش را تحمل می‌کند. زیر این پل قابل‌تردد برای قایق است.
مسئول واحد اطلاعات تیپ سیدالشهدا(ع) افزود که شناسایی‌ها هم از روبهرو و هم از پشت انجام شده است. حدود 10 بار شناسایی از روبهرو شده و نیروهای شناسایی از موانع رد شده و به کانال عراقی‌ها رسیده‌اند. دو بار نیز به داخل جزیره نفوذ کرده و تا نزدیک سنگرها پیش رفته‌اند و جاده را نیز بررسی کردهاند. وی نهر عرایض را بهترین معبر برای حمله به دشمن اعلام کرد.
در ادامة جلسه فرماندهان گردان‌های تیپ10 سیدالشهدا(ع) باتوجه‌به اینکه حدود یک هفتة پیش به مأموریت خود توجیه شدهاند، به بیان کلی طرح مانور گردانشان پرداختند.
گردان حضرت قمر بنی‌هاشم(ع): این گردان یک گروهان غواص 110 نفره درحال آموزش، 2 گروهان رزمندة دیگر و یک گروهان پشتیبانی و حمل مجروح دارد. مأموریت آن حرکت از نهر عرایض، شکستن خط، گرفتن سرپل در جزیره ام‌الرصاص و پاک‌سازی و تأمین آن برای گردان‌های دیگر و رسیدن به پل جزیره ام‌البابی است. برادر سعیدی فرمانده این گردان گفت بیشتر نیروهای این گردان قدیمی و باتجربه‌اند.
گردان حضرت علی‌اکبر(ع): این گردان مأموریت دارد پس از شکسته شدن خط به‌همت گردان قمر بنی‌هاشم(ع) با عبور از این گردان پیشروی کرده و سمت راست جزیره ام‌الرصاص را با یک گروهان پاک‌سازی و تأمین می‌کند. برادر خدابین گفت بخشی از طرح این است که از کنار نهر عرایض سرپلی را که به جزیره عقبی وصل می‌شود، با استفاده از تفنگ23 میلی‌متری تصرف کنیم. عزیز جعفری دراینباره یادآور شد که باتوجه‌به اینکه میدان دید مناسبی وجود ندارد، استفاده از تفنگ23 امکان‌پذیر نیست مگر اینکه با اجرای آتش خمپاره ثبت تیر شود.
گردان حضرت علی‌اصغر(ع): پس از شکسته شدن خط و گرفتن سرپل به‌همت گردان قمر بنی‌هاشم (ع)، گردان علی‌اصغر(ع) در سمت چپ جزیره ام‌الرصاص وارد عمل می‌شود و ابتدا میان دو جاده به‌طرف چپ ام‌الرصاص پیشروی و سپس پیشروی عمقی می‌کند و از سمت چپ با تیپ18 الغدیر الحاق می‌کند.
گردان المهدی(عج): این گردان مأموریت تصرف جزیرة ام‌البابی را به عهده دارد که قرار است پس از تصرف سرپل به‌همت گردان قمر بنی‌هاشم(ع) و رسیدن به پل ام‌البابی وارد عمل شده و با عبور از این گردان به‌سوی جزیره‌ام‌البابی پیشروی کند. به گفتة فرمانده این گردان، فقط مأموریت کلی گردان المهدی(عج) مشخص شده و هنوز جزئیات آن و به‌ویژه نحوة پدافند از منطقه تصرفشده مشخص نشده است.
پس از گزارش فرماندهان گردان‌ها، فرمانده قرارگاه نجف از فرماندهان تیپ سیدالشهدا(ع)
خواست که در طرح‌ریزی‌ها و اقدامات خود جهت آمادگی برای عملیات به این نکات توجه کنند:
غواصان از همین امروز یا فردا تمرینات خود را در رودخانه‌ای که دارای جزرومد است شروع کنند.
بعد از تصرف جزیره برای افزایش میدان دید به هر طریق ممکن تلاش کنید، مثلاً نی‌ها را بِبُرید و در هر 500 متر یک تیربار و یک آر.پی.جی‌زن روی سیل‌بند مستقر کنید. در شب نیز تک‌تیرانداز به جلو بفرستید و در میان نی‌ها کمین بگذارید.
روی سنگرهای بلند و پایگاه‌های بلند هیچ حساب نکنید چون به‌محض روشن شدن هوا همه را با توپ و گلوله تانک می‌زند.
سه گردانی که در موج اول وارد عمل می‌شوند، باید آموزش‌های کامل آبی - خاکی را گذرانده باشند، ولی گردان‌های دیگر نیازی نیست؛ هر گردان باتوجه‌به مأموریتی که دارد، آموزش ببیند.
حداقل برای استقرار 15 روزه در جزیره و پاسخ به فشارهای دشمن آمادگی داشته باشید. سه چهار گردان برای احتیاط و جایگزینی و حفظ منطقة تصرفشده و پاسخ به پاتک‌های دشمن داشته باشید.
سنگرسازی از مهم‌ترین کارها بعد از تصرف است که نیروها باید آمادگی این کار را داشته باشند.
با کیفیت‌ترین نیروها را برای این عملیات به کار گیرید.
گردان‌ها باتوجه‌به مأموریتشان آموزش و تمرین داده شوند. مثلاً گردان اول سرعت عمل، تصرف و پاک‌سازی و گردان‌های بعدی سنگرسازی، پدافند و... آموزش و تمرین داده شوند.
برای عملیات باید 90 قایق آماده داشته باشید.
در ادامة جلسه مسئولان واحدهای بهداری، ادوات، تعاون و مخابرات که به مأموریت کلی تیپ توجیه شده بودند، خلاصه‌ای از وضعیت واحدهای خود را تشریح و نیازها و کمبودهای خود را بیان کردند. علی فضلی فرمانده تیپ سیدالشهدا(ع) نیز گفت برای اینکه در این عملیات بتوانیم در وضعیت تهاجمی‌تری عمل کنیم نیاز به تعدادی تیربار گرینوف و تعدادی نارنجک‌انداز 40 میلی‌متری داریم. عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف در پایان جلسه اعلام کرد که جلسه بعدی چهارشنبه آینده است و فرمانده گردان‌ها در این چند روز منطقه را خوب مشاهده و بررسی کنند و درباره طرح مانور و جزئیات آن بحث کنند و در جلسه بعدی کامل و دقیق بیان کنند. همچنین فرماندهان گروهان ها نیز به منطقه عملیاتی، مأموریت و طرح مانور توجیه شوند. وی در پایان به‌طور خلاصه به بیان وضعیت گذشته و کنونی جنگ و وضعیت کنونی کشور و دلیل اینکه امام خمینی امسال را سال مقاومت اعلام کرده است، پرداخت.(1)
1) 15. سند شماره 1137/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف (علی فتحی)، 9/10/1364 تا 14/11/1364، صص 20 - 1.
1
هواپیماهای عراقی امروز تأسیسات جزیره خارک و پالایشگاه آبادان را بمباران و به بندر گناوه، اهواز و چند شهر و منطقه عملیاتی دیگر حمله یا تجاوز کردند. رادیو بغداد هم اعلام کرد که هواپیماهای عراقی 83 مأموریت علیه قوای ایران در شرق دجله اجرا کردند.
به نوشته نشریه وزارت اطلاعات: «در ساعت 11:19 دقیقه روز 19/10/1364، جزیرة خارک مورد حملة دو فروند هواپیمای میگ25 دشمن قرار گرفت و 4 بمب به‌طرف جزیره پرتاب شد که 2 بمب به مخازن سوخت شماره 25 و 36 (هرکدام به ظرفیت یک میلیون بشکه) اصابت کرد و هر دو مخزن دچار آتش‌سوزی گردید که حریق در ساعت 13 به‌طورکلی خاموش شد و صدور نفت ادامه دارد. هواپیماهای متجاوز سپس حریم هوایی بندر گناوه را مورد تجاوز قرار دادند که با اقدامات تاکتیکی جنگنده‌های خودی متواری شدند.»(1)
هواپیماهای عراقی همچنین در ساعت 11:10 دقیقه پالایشگاه آبادان را بمباران (2)و در ساعت 11:17 دقیقه به حریم شهر اهواز تجاوز کردند.(3)
بنا به نوشته نشریه رویدادها، در روزهای 14 تا 19 دی‌ماه هر یک از شهرهای پیرانشهر، ارومیه، ایلام و بندرگناوه در چند نوبت مورد تجاوز هوایی هواپیماهای عراقی قرار گرفتند. همچنین 18 هواپیمای عراق امروز در دو نوبت محل تجمع نیروهای خودی را در مناطق عملیاتی جزایر مجنون، شرهانی و زبیدات بمباران کردند.(4)
توپ‌های ارتش عراق نیز در ساعت 2 بامداد امروز اطراف سردشت را گلوله‌باران کردند که تعدادی از گلوله‌ها به اطراف شهربانی سردشت اصابت کرد ولی خسارتی نداشت.(5)
از سوی دیگر، عراق در اطلاعیه نظامی امروز خود اعلام کرد که هواپیماهای این کشور به تأسیسات جزیره خارک حمله موفقیت‌آمیزی کردند و در 83 مأموریت رزمی در منطقه عملیاتی شرق دجله مواضع و تجهیزات ایران را منهدم ساختند و هلیکوپترهای عراقی در شرق بصره یک تانک ایران را منهدم کردند.(6)
2
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ادامة بازرسی کشتی‌های مشکوک به حمل کالا برای عراق، بامداد امروز یک کشتی آلمانی را در دریای عمان به‌سوی یکی از بنادر جنوبی ایران هدایت کرد.
طبق اطلاعیه ستاد مشترک ارتش، این کشتی ساعت 1:11 دقیقه بامداد 19 دی در تنگه هرمز مورد شناسایی واحدهای شناور نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و جهت بازرسی به یکی از بنادر جنوب هدایت شد.(7)یک مقام نظامی نیز گفت این کشتی 676 کانتینر دارد و ظرفیتش بیش از 12690 تن می‌باشد و در آبهای بین‌المللی دریای عمان در شعاع 200 کیلومتری تنگه هرمز توقیف شده و "ویل دوشارا" نام دارد.(8)
1) 16. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 142، 21/10/1364، ص1.
2) 17. سند شماره 11506 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 132، 19/10/1364، ص3.
3) 18. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 143، 22/10/1364، ص1.
4) 19. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 78، 25/10/1364، ص10؛ و - همان، شماره 80، 8/11/1364، ص3.
5) 20. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 142، 21/10/1364، ص1.
6) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 296، 20/10/1364، صص 1 و 2.
7) 22. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، ص18.
8) 23. روزنامه اطلاعات، 19/10/1364، ص18.
ناخدا محمدحسین ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، امروز با اشاره به اینکه تاکنون وضعیت کالاهای این کشتی مشخص نشده است، گفت که این کشتی دارای 19 خدمه از کشورهای آلمان، لبنان، اسپانیا، ترکیه و پرتغال می‌باشد، از روتردام و هامبورگ حرکت کرده و مقصدش کشور کویت است. ملک‌زادگان افزود: «واحدهای دریایی ما هم‌اکنون در شعاع 400 کیلومتری تنگه هرمز و در دریای عمان گسترش یافته‌اند تا ضمن کنترل تردد کشتی‌ها، کالاهای مشکوک به مقصد رژیم عراق را مورد بازرسی قرار دهند.»(1)
1
درپی حملة یگانهای ارتش عراق به جزیره مجنون جنوبی در روز دوشنبه 16 دی‌ماه،(2)به گفتة رادیو بغداد، امروز خبرنگاران رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از این جزیره بازدید کردند.(3)
در گزارش خبرگزاری رویتر از این بازدید آمده است: «سرلشکر ماهر عبدالرشید فرمانده سپاه سوم عراق به خبرنگاران که از جبهه دیدن می‌کردند گفت ما دشمن را از بزرگ‌ترین بخش این جزایر بیرون رانده‌ایم و او را در یک منطقه کوچک محصور کرده‌ایم که در آینده نزدیک برعلیه این نیروها اقدام خواهد شد. ... ژنرال ماهر که در مرکز سپاه سوم در آبراه شط‌العرب سخن می‌گفت، درباره یک بسیج بزرگ ایران در جبهه جنوب در منطقه‌ای از باتلاق‌های هویزه در نزدیکی مجنون گفت: نیروی بازدارنده قوی عراق، ایران را وادار به تعویق حمله کرد. وی که رئیس یکی از چهار سپاه مدافع جنوب عراق است، افزود: نیروی هوایی نقش عمده‌ای در جلوگیری از تجمع نیروهای دشمن داشته است. ژنرال رشید گفت: زمین‌هایی که بازپس گرفته شده 3 کیلومتر عرض و 5/8 کیلومتر طول دارد. یکی از دستیاران این ژنرال گفت مجموع منطقه جزایر 5/4 کیلومتر عرض و 10 کیلومتر طول دارد.
یک سرتیپ که همراه گروه خبرنگاران بود، نیز گفت واحدهای مهندسی صدها کیلومترمربع از باتلاق‌های هویزه را خشک کرده و ده‌ها جاده در منطقه احداث کردهاند. وی گفت: ما پمپ‌های بزرگی برای پمپ کردن آبهای باتلاق ازطرف خود به‌سمت ایران مستقر کرده‌ایم که بدین‌ترتیب دشمن را زیر آب ببرد و کار مقابله ارتش ما با اقدامات آنها را تسهیل کند. خبرنگاران یک خاکریز بلند را مشاهده کردند که تا دوردست ادامه داشت و این سرتیپ گفت احداث آن به‌منظور جلوگیری از حرکات دشمن است.»(4)
1) 24. همان.
2) مشروح گزارش حمله عراق و جزئیات آن در روزشمار 16/10/1364، درج شده است.
3) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 296، 20/10/1364، ص12، رادیو بغداد، 19/10/1364.
4) 26. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 297، 21/10/1364، صص 4 - 2، مرکز سپاه سوم عراق (جنوب عراق) - خبرگزاری رویتر، 20/10/1364.
1
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، «افراد ضدانقلاب (احتمالاً کومه‌له) به‌طرف تأمین یکی از محورهای شهرستان بانه آتش گشودند که درنتیجه یکی از برادران سرباز به شهادت رسید.»(1)
نشریة گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه نیز نوشته است: «روز 19/10/1364 عناصر ضدانقلاب به یک بلدوزر مهندسی رزمی حمله کرده و بلدوزر را به آتش کشیده و دو نفر از برادران پاسدار وظیفه را به اسارت بردند.»(2)
2
درحالی‌که رژیم عراق با محاصره سلیمانیه و اقدامات امنیتی عرصه را بر مردم بی‌دفاع این منطقه تنگ کرده است، نیروهای انقلابی مسلمان کرد عراق همچنان به مبارزات خود علیه حکومت بعثی ادامه می‌دهند.
به گزارش نشریه راه کربلا، در حملة هفتة گذشته انقلابیون مسلمان کرد با سلاح‌های سبک و آر.پی.جی7 به پایگاه نیروهای بعثی در شهر عقره 8 نفر کشته شدند. در این حمله دو سالن تجمع و دو خودرو منهدم و یک منبع سوخت مزدوران صدام به آتش کشیده شد. انقلابیون مسلمان کرد پس از اجرای این عملیات سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(3)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 17 امروز نیز گروهی از پیشمرگان مسلمان کرد عراقی کنترل عبورومرور خودروها را در جاده اصلی سیدصادق به دست گرفتند و یک خودروی نظامی ارتش عراق متعلق به تیپ427 را منهدم کردند. در این اقدام 5 نظامی بعثی ازجمله یک افسر سیاسی امنیتی کشته شدند و 5 قبضه سلاح به غنیمت گرفته شد. این درحالی است که عراق 8 روستای واقع در اطراف این جاده را به‌کلی منهدم کرده و نزدیک به هزار خانوار را آواره یا به اردوگاه‌های کار اجباری منتقل کرده است. دولت عراق هرگونه کمک‌رسانی به استان سلیمانیه را ممنوع اعلام کرده و برای جلوگیری از فعالیت‌های کشاورزی در مناطق آزادشده (تحت کنترل مسلمانان کرد) با هلیکوپترهای توپدار اقدام به انهدام این مناطق و وسایل و تأسیسات کشاورزی آنها می‌کند.(4)
واحد مرکزی خبر نیز گزارش داد که حکومت عراق یک کمربند امنیتی به فاصله 20 کیلومتر در اطراف سلیمانیه احداث کرده و با مین‌گذاری این خط و استفاده از نورافکن‌های قوی در هنگام شب، سعی دارد مجاهدین مسلمان منطقه را به محاصره درآورده و از کمک‌رسانی روستاییان اطراف به داخل شهر جلوگیری نماید. این گزارش می‌افزاید: رژیم بعثی صهیونیستی تلاش می‌کند که با بمباران روستاهای سلیمانیه و کوهستان‌های مجاور، روستاییان را وادار به مهاجرت از روستاهای خود و ترک منطقه سازد و به این ترتیب با آواره کردن مردم
1) 27. سند شماره 144146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 28/10/1364، بانه، 19/10/1364، ص4.
2) 28. سند شماره 226807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه گزارش روز روابط عمومی فرماندهی کل سپاه، شماره 101، 25/10/1364، ص7.
3) 29. روزنامه اطلاعات، 19/10/1364، ص18.
4) 30. روزنامه اطلاعات، 22/10/1364، ص14.
مسلمان کردنشین و اسکان آنان در شهرک‌های جدید در مرکز و جنوب عراق، اعراب را به‌طور اجباری در مناطق شمالی جایگزین کردها کند.
رویتر نیز به نقل از روزنامة انگلیسی فایننشال تایمز گزارش داد که کردهای شمال عراق کنترل بخش بزرگی از شمال عراق را در دست خود دارند. به همین دلیل رژیم عراق مجبور شده بر تعداد نیروهای خود در شمال عراق بیفزاید درحالی‌که در جبهه‌های جنوبی به آنها نیاز وافر دارد. به نوشته فایننشال تایمز، 160 هزار نیروی عراقی مأمور حفاظت از تأسیسات دولتی عراق در شمال به‌خصوص مراقبت از خط لوله نفت عراق به ترکیه شدهاند.(1)
1
فرمانده عالی جنگ عصر امروز در جمع رزمندگان استان فارس که برای آموزش غواصی در استخرهای تهران از مناطق عملیاتی به تهران آمده‌اند، اقدامات نظامی و عزیمت گسترده جوانان به‌سوی جبهه‌ها را زمینه‌ساز شرایط سیاسی اعلام کرد و نورافشانی جبهه‌ها را موجب خودداری دنیا از حمایت از حکومت عراق دانست و بر ایستادگی ایران بر شرایط خود و آمادگی برای انجام وظیفه در زمان مناسب تأکید کرد.
آقای هاشمی گفت: حرکت نظامی ما هنگامی رخ می‌دهد که شرایط سیاسی آماده شود و ما نمی‌خواهیم حرکتمان صرفاً یک خونریزی باشد. عزیمت گسترده جوانان مسلمان کشورمان به سوی جبهه‌های جنگ تحمیلی، زمینه‌ساز شرایط سیاسی لازم در دنیا است. این حرکت‌ها به این شکل ازلحاظ سیاسی کاملاً زمینه‌ساز است که وقتی دنیا حالت رزمندگی ملت ما و تأثیر آن را در مصر، فلسطین، فیلیپین، اندونزی و دیگر کشورهای اسلامی می‌بیند، می‌فهمد که نمی‌تواند این صدا را خاموش کند و متوجه می‌شود که باید دربرابر آن تسلیم گردد و این حرکت بی‌معنا را که از عراق حمایت می‌کند، تکرار نکند و مضر بودن این روش را درک کند. اینجاست که دنیا به خود می‌آید و مرکز نورافشان و کانون نور در جبهه‌ها آثارش را در همه‌جا به نمایش می‌گذارد و دنیا متقاعد می‌شود که جنگ باید تمام شود و راهی جز سقوط صدام ندارد و این همان زمینه سیاسی است، دنیا باید محاسبه کند که چقدر ارزش دارد به‌خاطر یک نظام خودفروخته و حفظ یک نوکر این‌همه خسارت را تحمل کند. جبهه‌ها باید همیشه مملو از نیرو باشد و نیروها، مدام تمرین کنند و خود را آماده سازند. ما هم روی شرط خود ایستاده‌ایم و آماده‌ایم که به‌محض آنکه لحظه مناسب فرارسید، وظیفه خود را انجام دهیم.(2)
آقای
هاشمی در ادامه با اشاره به نظر امام خمینی درباره صدور انقلاب و نیز اشاره به فعالیت‌ها، تظاهرات و راهپیمایی مردم مسلمان کشورهای مختلف، گفت: «در مصر این صحنه‌ها یادآور وقایع آخر دوران شاه در ایران است. دانشجویان الازهر و عین‌الشمس و شهرهای دیگر مصر همچون دانشجویان ما در سالهای 56 و 57 خیابان‌ها را از شعارهای الله‌اکبر پرطنین
کردهاند. در صحن مسجدالاقصی آن صحنه‌های زیبا که بخشی از آن را دیشب (چهارشنبه شب) در تلویزیون دیدید نشان می‌دهد که در آن شرایط سخت و تحت فشار صهیونیسم این حماسه‌ها به راحتی نمی‌تواند صورت پذیرد. شعارها از ملی‌گرایی به‌سوی اسلام کشیده می‌شود و همه ندای لااله‌الاالله و الله‌اکبر سر می‌دهند. دیگر نقاط دنیا هم همین‌طور است. از الجزایر گرفته تا شرقی‌ترین نقطه در اندونزی و در سراسر مناطق اسلامی جوان‌ها و دیگر نیروهای اسلامی به تناسب شرایط محیط خود در مساجد و دانشگاهها حرکت اسلامی خود را شروع کردهاند و من با اطمینان به شما می‌گویم که کانون اصلی این حرکت‌ها ازلحاظ معنوی جمهوری اسلامی و قلب مقدس رهبر و پیشوای ایران ما و اسلام پیروز ایران است که امروز شاخ‌وبرگ‌های این شجره طیبه از ایران ارتزاق کرده و در سراسر جهان گسترده شده است و یکی از کانون‌های گرم مبارزه برعلیه کفر که موتور حرکت است، میدان‌های جنگ می‌باشد. جنگ علی‌رغم تلخی‌ها و مشکلات این خاصیت را دارد که کانون‌های مبارزه را همواره زنده نگه می‌دارد.»(1)
1
نخست‌وزیر امروز طی سخنانی در جمع کاروان راهیان کربلای استان باختران با تجلیل از داوطلبان اعزام به جبهه‌ها، تأثیر خون شهیدان در تحولات جهان را عظیم توصیف کرد و دعوت ایران را به سازش نشانة درک غلط از حق خواند و برنامه‌های دولت را در خدمت جنگ اعلام و بر ضرورت تداوم جنگ تا ریشه‌کنی ظلم و تجاوز تأکید کرد.
به گزارش روابط عمومی نخست‌وزیری، مهندس موسوی در این دیدار با تجلیل از حرکت شایسته عزیمت داوطلبانه رزمندگان اسلام به جبهه‌ها، گفت آثار پربرکت خون شهدا در انقلاب اسلامی نه‌تنها ملت ما را قادر ساخت دربرابر مشکلات مقاوم و استوار بایستد، بلکه آثار محسوسی بر کشورهای اسلامی گذاشته است که یک نمونه آن در حرکت ایثارگرانه قهرمان سینای مصر (سلیمان خاطر) تجلی کرد.
نخست‌وزیر با اشاره به یأس و ناامیدی ملت‌های مسلمان جهان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: «زمانی‌که ملت‌های مسلمان جهان هیچ امیدی به رهایی از چنگال استعمار نداشتند، انقلاب اسلامی ایران با رشادت و ازخودگذشتگی شما فرزندان انقلاب پیروز شد و مسلمانان را به آینده‌ای درخشان و پیروز امیدوار ساخت و تحولی تازه در جهان اسلام پدید آورد که علی‌رغم تلاش استکبار برای نابود کردن آن، امروز شاهد نشانه‌هایی از این تحول عظیم در جهان اسلام هستیم و هر روز صداهای جدیدتری از کشورهای دور و نزدیک می‌شنویم که فریاد آزادی سر می‌دهند.»
وی افزود: «استمرار و رشد حرکت‌های اسلامی مدیون خون پربرکت شهدای تاریخ اسلام است که با ایثار و از خودگذشتگی نهضت‌های اسلامی را به یکدیگر متصل کرد و انقلابی عظیم آفرید.»
نخست‌وزیر با اشاره به جنگ تحمیلی گفت: «ما این جنگ را یک جنگ ساده زمینی
1) 33. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، ص3.
نمی‌دانیم، لذا آنهایی که ما را به سازش دعوت می‌کنند به‌خاطر این است که برداشت غلطی از حق دارند و معنای واقعی حق را درک نمی‌کنند و نمی‌خواهند بفهمند تنبیه متجاوز به نفع صلح جهانی و تضمین امنیت است.»
مهندس موسوی تأکید کرد: «امروز همه برنامه‌های دولت به نوعی در خدمت جنگ است و جنگ در تمام ارکان اجرایی کشور اثر محسوسی دارد و چون از دید ما سرنوشت این جنگ با سرنوشت استقلال، رشد آینده نسل‌ها و سرعت حرکت انقلاب اسلامی پیوند دارد، این جنگ را با قدرت ادامه می‌دهیم و با اتکا به خداوند متعال و نیروهای حزبالله و متعهد همه مشکلات و تنگناهای آن را تحمل خواهیم کرد.»
نخست‌وزیر در پایان ضمن توصیه‌هایی به رزمندگان اسلام گفت: «اگر می‌خواهید از حق و خون پربرکت شهدا قدرشناسی کنید باید به نوعی حرکت کنید که ریشه تجاوز و ظلم را برای همیشه از منطقه قطع کنید.»(1)
1
ادامة همایش "از خراسان تا کربلا" امروز در مسجد امیرالمؤمنین(ع) لشکر92 زرهی در اهواز برگزار شد. فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش ازجمله سخنرانان این گردهمایی بودند که در سخنان خود به اهداف تحمیل جنگ به ایران، چرخش حامیان صدام و اهمیت اعزام کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌ها پرداختند.
به نوشتة روزنامه اطلاعات: فرمانده سپاه پاسداران در سخنان خود ضمن تشریح روند جنگ و اهداف استکبار از برپایی جنگ تحمیلی گفت: «هدف ابرقدرت‌ها از تحمیل جنگ جلوگیری از اعلام موجودیت انقلاب اسلامی بود. به همین دلیل فکر می‌کردند می‌توانند به‌وسیله سردار پوشالی قادسیه به این هدف برسند اما رهنمودهای حضرت امام و حضور مردم در صحنه آنها را مأیوس کرد به‌طوری‌که اربابان صدام ناچار به تغییر رویه در جنگ شدند.» محسن رضایی ارسال سلاح‌های مدرن به عراق را نشانة خوف از مقاومت بی‌نظیر مردم و اعزام کاروان‌های کربلا اعلام کرد و افزود: «از سه ماه پیش در مواضع شورای همکاری خلیج فارس چرخش دیده می‌شود و عقب‌نشینی آنها واضح است، به‌طوری‌که اخیراً پادشاه عربستان سعودی صریحاً در دیدار با یک مقام سیاسی کشور ما گفته است ما از حمایت صدام دست خواهیم کشید و طرف‌دار اسلام خواهیم بود.»
فرمانده کل سپاه ضمن تأکید بر ادامه جنگ و مقاومت گفت: «دنیای استکبار به‌زعم خود تا ما را در ذهن علیل خویش ذلیل نکند، با ما کنار نمی‌آید و راه ما جز مقاومت چیز دیگری نیست.»
وی در پایان با اعلام اینکه درحال‌حاضر فقط 12 درصد بودجه صرف هزینه‌های نظامی می شود، گفت: «باید همه سرمایه‌ها و امکانات را برای ضربه به استکبار و پایان جنگ بسیج نمود.»(2)
سرهنگ صیاد شیرازی نیز طی سخنانی در این گردهمایی ضمن اعلام آمادگی رزمی نیروهای جمهوری اسلامی در جبهه‌های نبرد، روحیة والا و قدرت عظیم و تحولی که در ارتش اسلام به وجود آمده را مرهون و نتیجه جهش عظیم امت قهرمان کشور در اعزام کاروان‌های راهیان کربلا به جبهه‌ها اعلام کرد. وی گفت: «پس از اقدام تاریخی تشکیل کاروان‌های کربلا و حضور پرتلاش و بی‌وقفه مردم عزیزمان در جبهه‌های جنگ، نیروهای رزمنده قدرت و الهام جدیدی گرفته‌اند و این نیروها امروز خود را در تمامی طول جبهه‌های نبرد مهیاتر از همیشه برای ادامة نبرد تا پیروزی نهایی می‌بینند.»(1)
1
طرح‌های مختلف سپاه پاسداران برای فریب ارتش عراق و فعالیت نیروهای نظامی در مناطق مختلف و سخنان مسئولان کشور درباره جنگ نه‌تنها سران عراق بلکه تحلیلگران غربی را درمورد عملیات بزرگ ایران دچار سردرگمی کرده است.
نشریة انگلیسی‌زبان فارین ریپورت دراینباره نوشته است: «تمرکز نیروهای ایران در جبهة مرکزی مناطق هم‌مرز با عراق و حمله موعود ایران به تأخیر افتاده است. ممکن است نقشه ایرانی‌ها تغییر کرده باشد. به نظر می‌رسید که آنها امیدوارند راه خود را به‌سوی بغداد ازطریق جنگ بگشایند، اما اکنون به نظر می‌رسد که آنها به یک حملة تهاجمی در جنوب، در آن‌سوی مرداب‌ها مبادرت خواهند کرد. تحلیلگران غربی اغلب به‌وسیله تغییرات غیرقابل‌توضیح نقشه‌های رهبریت ایران دچار سردرگمی گردیده‌اند. در بسیاری از اوقات آرایش‌های نظامی‌ای وجود داشته‌اند که منجر به فرضیه‌هایی درمورد یک حملة تهاجمی جدید گردیده‌اند، اما این برنامه چند هفته بعد لغو گردیده است. ممکن است که رهبران ایران با مطالعه گزارشهای مربوط به حملات تهاجمی قریب‌الوقوع خود به این نتیجه می‌رسند که عراق کاملاً آماده است و بنابراین نقشه‌های خود را تغییر می‌دهند.»(2)
فارین ریپورت به نقل از تحلیلگران غربی افزوده است: «تأخیر ایران در تهاجم به عراق فرصت خوبی برای ارتش عراق به وجود آورده که هم به تدارک بیشتر امکانات بپردازد و هم با دستیابی به تغییرات تازه صورت‌یافته در نقشه تهاجم ایران، خود را برای مقابله با آن آماده سازد.»(3)
2
خبرگزاری جمهوری اسلامی از مرکز اهواز در گزارشی با عنوان "نمایش تکراری صلح‌طلبی صدام" با اشاره به سخنرانی صدام در شصت وپنجمین سالگرد ارتش عراق، اهداف صدام از ادعاهای صلح‌طلبی را چنین برشمرده است:
1
دولت مصر در ادامه حمایت نظامی از حکومت عراق، علاوه‌بر آموزش افسران عراقی، افسران مصری را به عراق اعزام می‌کند.
نشریة الشراع چاپ بیروت در آخرین شماره خود نوشته است: «تعدادی از افسران عراقی پس از گذراندن دوره‌های آموزشی تخصصی در پایتخت مصر، به بغداد بازگشتند. همچنین بنا به درخواست دولت عراق، وزارت جنگ مصر موافقت کرد که گروهی از افسران بلندپایة خود را به‌عنوان مشاور نظامی به بغداد اعزام کند. از سوی دیگر، منابع خبری از داخل عراق گزارش دادند که اخیراً 450 تن از متخصصان مسلمان عراقی ازجمله چندین افسر بلندپایه به‌دلیل مخالفت با رژیم بعث از کار برکنار و بازداشت شدهاند که از سرنوشت آنها اطلاعی نیست. همچنین گفته می‌شود که رژیم عراق از افسران رده‌بالای مصری به‌جای افسران عراقی استفاده خواهد کرد.»(2)
2
در چهارمین روز اجلاس وزیران خارجه کشورهای کنفرانس اسلامی بحث‌های مفصلی دربارة جنگ ایران و عراق شد و ایران قطعنامه‌ای دراینباره به کنفرانس پیشنهاد کرد و نماینده ایران خواستار تضمین صلحی بادوام شد.
خبرگزاری رویتر در گزارشی آورده است: «این کنفرانس در چهارمین روز خود (پنجشنبه) به‌طور مفصل درمورد راه‌های حل‌وفصل جنگ خلیج (فارس) بحث کرده است. عراق با پشتیبانی چندین کشور عرب ازجمله تونس، مصر و اردن قطعنامه‌ای که خواستار آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها به مرزهای قبل از جنگ است، پیشنهاد کرده است.
سیروس ناصری نماینده ایران در کنفرانس وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی در فاس امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی با خبرنگاران خارجی دررابطهبا فعالیت هیئت نمایندگی ایران در این کنفرانس گفت ایران پیش‌نویس قطعنامه‌ای را پیشنهاد کرده است که عمدتاً به راه‌های کم کردن رنج از این جنگ پنج‌ساله می‌پردازد. وی گفت این قطعنامه به‌ویژه خواستار تحریم استفاده از سلاح‌های شیمیایی و حمله به هدف‌های غیرنظامی است. وی افزود: «اگر شما جنگی دارید بهتر است که یک جنگ تمیز باشد نه جنگی کثیف.»(3)
ناصری که رئیس بخش بین‌المللی وزارت خارجه ایران است گفت: «آنها (عراق) هنوز درحال تقویت نیروهای خود بوده در جست‌وجوی برتری نظامی هستند و دوباره به ما حمله خواهند کرد. ما خواستار تضمین‌هایی برای یک صلح بادوام هستیم.» وی افزود: «اگر یک هیئت بین‌المللی مایل باشد موضع ما را به حساب آورده و گام‌های مثبتی دررابطهبا این جنگ بردارد ما آماده بذل توجه هستیم.» ناصری گفت: «فایده اصلی کمیته میانجیگری سازمان کنفرانس اسلامی باز نگاه داشتن خطوط ارتباط بین ایران و عراق بوده است.»(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، در فاس فاش شد که جنگ عراق و ایران تنها مشکل موجود در کنفرانس به شمار می‌رود.(2)
1
شاه عمان با ابراز اینکه ایران به اقدامات شورای همکاری حسن تفاهم نشان داده، خواستار کمک کشورهای اروپایی برای توقف جنگ شد.
سلطان قابوس در مصاحبه با روزنامه الخلیج چاپ شارجه گفت که کشورهای شورای همکاری خلیج عربی (فارس) از آغاز جنگ ایران و عراق در تلاش برای متوقف کردن این جنگ و عدم گسترش دامنه آن و محدود کردن آن بوده‌اند. وی با اشاره به اینکه ادامه این جنگ به نفع هیچ‌کس نیست، گفت که بعد از اجلاس سران شورای همکاری در مسقط در ماه نوامبر (آبان‌ماه) تماس‌هایی با ایران و عراق برقرار شد که عراق بر تمایل خود به برقراری صلح تأکید کرد و ایران نیز به فعالیت کشورهای شورا حسن تفاهم نشان داده است.
تصویر
شاه عمان افزود: همگی ما ازلحاظ جغرافیایی و تاریخی و از همه لحاظ مسئول منطقه هستیم و پایان دادن به مشکلات و برقرار کردن صلح بر ما واجب است. وی اظهار امیدواری کرد که درمورد جنگ ایران و عراق یک دیدگاه واحد عربی اتخاذ بشود تا بتوان برای دستیابی به راه‌حل‌های مناسب برای آن کمک کرد. وی به اهمیت دخالت کشورهای بی‌طرف مثل کشورهای اروپایی و ژاپن برای کمک به خاتمة جنگ اشاره کرد و گفت: به‌زودی یک مقام بلندپایه ژاپنی در ادامة این تلاش‌ها و برای تحقق این هدف ماه آینده از منطقه دیدار خواهد کرد.
سلطان قابوس افزود: تنها چیز کافی و مفید برای عدم دخالت قدرت‌های بزرگ، ندادن بهانه به آنها برای دخالت است.
خبرگزاری قطر نیز در گزارشی از این مصاحبه به نقل از شاه عمان آورده است که: «عراق برای برقراری صلح ابراز تمایل کرده ولی ایران هیچ علاقه‌ای به کوشش‌های شورای همکاری خلیج (فارس) نشان نداده است.»(1)
1
رهبر لیبی برای میانجیگری در جنگ اعلام آمادگی کرد. یک مقام شوروی نیز نزدیکی اردن و سوریه را در موضوع جنگ مؤثر خواند. سرهنگ قذافی رهبر لیبی، پنجشنبه‌شب در مصاحبه‌ای در طرابلس گفت: مسئولیت پایان دادن به جنگ خلیج (فارس) را به‌عهده خواهم گرفت تا تمام مسلسل‌ها به‌سوی خطر واقعی که در هم‌پیمانی امریکا و اسرائیل متجلی است، نشانه گرفته شوند. قذافی گفت آماده‌ام به عراق و ایران نزد برادران خود در عربیت و اسلام بروم، آماده‌ام به تونس بروم و با برادران تونسی جلسه داشته باشم.(2)
از سوی دیگر، سخنگوی وزارت امور خارجه شوروی در گفتوگو با یکی از روزنامه‌های کویت ضمن مهم و مثبت دانستن نزدیکی روابط اردن با سوریه اعلام کرد این نزدیکی به‌زودی تأثیرات خود را بر جنگ عراق و ایران نشان خواهد داد.(3)
ضمیمه گزارش546: مصاحبه راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ با فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص)
محمد فروزنده فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) در پاسخ به سؤالات محمد درودیان راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، مطالبی درباره مهندسی جنگ و اقدامات مهندسی در آماده‌سازی منطقه عملیاتی فدک، حضور دولت در جنگ و آثار آن، مشکلات جنگ، آثار حکم امام خمینی برای راه‌اندازی سه نیرو در سپاه و تأثیر حکم امام به آقای هاشمی برای جانشینی فرماندهی کل قوا و... بیان کرد که خلاصه و جمع‌بندی آن چنین است:(4)
آماده‌سازی منطقه عملیاتی فدک
سابقه کار در منطقه: کار مهندسی در منطقه شرق اروندرود به زمان آماده‌سازی منطقة هور برای اجرای عملیات بدر (سال 1363) بازمی‌گردد. همزمان با آماده‌سازی هور برای عملیات بدر، کار در منطقه فدک (از خسروآباد تا دهانه اروندرود در جزیرة آبادان)، جزیرة مینو، جزایر امام حسن(ع) و امام علی(ع) و مناطق شلمچه و زید به‌عنوان طرح فریب منطقه بدر شروع شد و تا پایان عملیات بدر، بخشی از کارهای زید و شلمچه - که درواقع دومین منطقه‌ای بود که برای عملیات آماده می‌شد - به اتمام رسید.
مهم‌ترین کارهای مهندسی: مهم‌ترین اقدامات مهندسی درحال اجرا در منطقه فدک عبارت‌اند از: احداث جاده‌های جدید متعدد، ترمیم و تعریض جاده‌های موجود، آسفالت جاده‌ها و خاکریزی کنار آنها، ساختن بیمارستان، ساختن آشپزخانه و محل بنه مهمات، زدن پل روی رودخانه بهمنشیر، احداث سایت‌های سیستم موشکی هاگ، احداث جادة 55 کیلومتری با عرض 20 متر برای مواضع توپ‌ها، ساخت پد هلیکوپتر،
1) 44. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، 22/10/1364، صص 9 - 8، شارجه - خبرگزاری خلیج، 21/10/1364.
2) 45. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 297، 21/10/1364، ص2، طرابلس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1364.
3) 46. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 296، 20/10/1364، ص8، الجزایر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/10/1364.
4) این مصاحبه ساعت 22:15 تاریخ 19/10/1364 در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در اهواز (پایگاه منتظران شهادت) آغاز شد و 96 دقیقه طول کشید. در تلخیص مطالب سؤالات نیز حذف شده و به‌جای آن مطالب عنوان‌گذاری شده است.
احداث سایت مخابرات، احداث محل قرارگاه‌های خاتم و کربلا و... .
رعایت اصل حفاظت و غافلگیری، اجرای طرح فریب در هور: همزمان با فعالیت‌های مهندسی در منطقه فدک، در منطقه هور و یکی دو منطقه دیگر فعالیت‌های مهندسی انجام می‌شود تا دشمن به منطقه اصلی عملیات پی نبرد و به‌دلیل همین ملاحظات حفاظتی قرار بود مجموع دستگاههای مهندسی سبک و سنگین در منطقه فدک 150 دستگاه باشد، اما به‌تدریج با افزایش مأموریت‌ها در منطقه فدک، به‌ویژه مأموریت احداث جاده 55 کیلومتری توپخانه، باید تعداد دستگاه‌ها و سرعت آنها افزایش می‌یافت. در این وضعیت برای جلوگیری از هشیاری دشمن، فعالیت در هور نیز تشدید شد و دستگاههای فعال در هور به 1000 کمپرسی و 200 دستگاه سبک و سنگین دیگر رسید. البته کارهایی که در هور انجام می‌شود کارهایی است اساسی برای زمینه‌سازی اجرای عملیات در زمان مناسب. در این منطقه چندین جاده احداث و جاده‌های موجود ترمیم و تعریض می‌شود و برای احداث یک پل خیبری برنامه‌ریزی شده است. به این ترتیب حجم کارهای مهندسی در هور به دو برابر فدک رسیده است، طوری‌که فعالیت‌های مهندسی و شناسایی در هور دشمن را به توهم انداخته و صدام در سخنرانی‌اش گفت که ایران می‌خواهد در هور عملیات کند. البته نباید غفلت شود، چون ممکن است دشمن با پی بردن به اینکه ما چه کار می‌کنیم، قصد فریب ما را داشته باشد.
نتیجه‌گیری برای عملیات‌های بعدی: در این مقطع با بسیج امکانات، آماده‌سازی دو منطقه عملیاتی در یک زمان میسر شد. باتوجه‌به اینکه این توان همة توان مهندسی جنگ و جمهوری اسلامی نیست، شروع خوبی است و اگر کارها درست سازماندهی و برنامه‌ریزی شود و بسیج امکانات ادامه یابد، اجرای کارهای مهندسی پرحجم و حساب‌شده در مناطق متعدد امکان‌پذیر است و حاصل آن علاوه‌بر آماده‌سازی مناطق برای عملیات، فریب دشمن هم هست.
وضعیت خطوط و مناطق استقرار ارتش عراق
بعد از عملیات‌های آزادسازی مناطق اشغال‌شده - که آخرین آنها عملیات بیت‌المقدس بود - استراتژی دشمن از آفند به پدافند تغییر یافت و ارتش عراق به‌تدریج در زمین‌هایی مستقر شد که دفاع در آنها به‌لحاظ نظامی و صرفه‌جویی در نیرو و امکانات و تجهیزات امکان‌پذیر بود. نیروهای دشمن هم‌اکنون یا پشت آب‌ها یا پشت زمینهای رملی عبورناپذیر یا در مناطق کوهستانی سخت‌گذر مستقر شدهاند. ارتش عراق از جنوبی‌ترین منطقه مرزی (دهانه اروند) تا شلمچه پشت اروندرود استقرار دارد. از شلمچه تا طلائیه به‌صورت مصنوعی آب انداخته و در منطقه‌ای به عرض یک تا دو کیلومتر حدود 25 سانتی‌متر آب و لجن ایجاد کرده و پشت آن مستقر شده است. از طلائیه تا چزابه میان نیروهای ما و دشمن هور است. از چزابه تا فکه ارتش عراق در پشت زمینهای رملی مستقر شده است. از فکه تا اشنویه دشمن پشت ارتفاعات یا شیارها در نقاط مناسب برای دفاع استقرار یافته است.
مهندسی رزمی، مهندسی صنعتی، مأموریت‌های مهندسی جنگ
در این وضعیت، مهندسی جنگ برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات‌ها باید شرایط عبور نیرو از مناطق مذکور را فراهم کند. برای این منظور و باتوجه‌به وضعیت زمین، مهندسی دو کار می‌تواند بکند: 1. ایجاد تغییر در موانع به‌گونه‌ای که عبور از آن امکان‌پذیر شود؛ مثل احداث جاده در هور یا کوهستان که این شیوه "مهندسی رزمی" نامیده شده است. 2. ساخت و تهیة تجهیزاتی که رزمندگان با استفاده از آن بتوانند از موانع عبور کنند؛ مثل ساخت پل خیبر برای عبور از هور این شیوه "مهندسی صنعتی" نام‌گذاری شده است.
در وضعیت کنونی ضروری است که هم مهندسی رزمی و هم مهندسی صنعتی به کمک هم اولین مأموریت مهم مهندسی جنگ یعنی امکان عبور از موانع و رسیدن به خط دشمن را فراهم کنند. دومین مأموریت اصلی مهندسی جنگ بعد از شکستن خط و پیشروی رزمندگان و تصرف اهداف آغاز می‌شود و آن ایجاد مانع در مقابل دشمن و فراهم کردن امکان دفاع از منطقه تصرفشده است، ازجمله احداث
خاکریز، مین‌گذاری و تولید ابزار برای مقابله با دشمن. مأموریت مهندسی صنعتی در این مرحله تهیه و ساخت تجهیزات برای مقابله با دشمن است. ما در مقابل انبوه تانک‌های دشمن، تانک به‌اندازه کافی نداریم و باید تجهیزاتی بسازیم که تانک‌های دشمن را منهدم کند. همچنین برای مقابله با حملات هوایی پرحجم دشمن باید تجهیزات دفاع هوایی را به تعداد مناسب تولید کنیم.
تشکیل کمیسیون ویژه و حضور گسترده دولت در جنگ
از خرداد امسال (1364) با تشکیل کمیسیون ویژه صنعتی دولت با حضور 14 وزیر (وزیران راه وترابری، کشاورزی، نیرو، برنامه وبودجه، صنایع سنگین، معادن و فلزات، مخابرات، جهاد سازندگی، سپاه، دفاع و...) به ریاست نخست‌وزیر و تشکیل کمیته‌های زیرمجموعه آن شامل کمیته مهندسی رزمی به ریاست وزیر جهاد سازندگی و کمیته مهندسی صنعتی به ریاست وزیر صنایع سنگین - که در کمیته‌ها معاونین جنگ وزیران شرکت می‌کنند - زمینه حضور گسترده دولت در جنگ فراهم شده است. تاکنون هم موفقیت‌هایی در زمینه کارهای مهندسی به دست آمده است. قبل از این کارهای مهندسی جنگ به‌عهده واحدهای مهندسی سپاه و جهاد و ارتش بود که اینها به‌تنهایی نمی‌توانند مشکلات مهندسی جنگ را حل کنند.
وزارت راه‌وترابری از سه سال پیش در جنگ آمده و زحمات زیادی هم کشیده ولی چون یک کار تشکیلاتی کامل نبوده نتوانسته توان خودش را آن‌طورکه باید در جنگ بیاورد. با تشکیل این کمیته‌ها، وزارت مسکن و شهرسازی، کشاورزی، راه‌وترابری، جهاد سازندگی، بنیاد مستضعفان، صنایع سنگین، اینها همه آمده‌اند و در جنگ مسئولیت و کار پذیرفته‌اند. درواقع خیلی از کارهایی را که قبلاً به‌عهده ارتش، سپاه و جهاد بود، الآن اینها انجام می‌دهند.
وقتی سیاست‌گذاری جنگ بر این مبنا قرار گرفت که وزارتخانه‌ها در جنگ بیایند و دولت هم این سیاست را پذیرفت و برنامه‌ریزی کرد و رابطه بین جنگ و دولت هم با ورود وزارتخانه‌ها تنظیم شد و جنگ نیازهایش را به دولت اعلام کرد و دولت قبول کرد که بیاید کارها را انجام دهد، وزارت مسکن ساخت بیمارستان‌ها را قبول کرد، وزارت مسکن به‌دلیل توان و کیفیت خوبی که دارد با کمک مهندسی رزمی و بهداری رزمی نقشه‌های تیپ بیمارستان‌ها را تهیه کرده و الآن هم درحال ساخت بیمارستان‌های بتونی است و به این ترتیب یکی از مشکلات جنگ، یعنی ساخت بیمارستان‌های اساسی و خوب حل شد.
همچنین آسفالت جاده‌ها را وزارت راه‌وترابری پذیرفته و کار هواشناسی را سازمان هواشناسی وزارت راه‌وترابری انجام می‌دهد و در ساخت صنعتی، وزارت صنایع سنگین مسئولیت ساخت پل پی.ام.پی را - که یکی از مشکلات اساسی جنگ بوده و تابهحال دنیا پل پی.ام.پی به ما نفروخته - قبول کرده است و درحال برنامه‌ریزی و خرید تکنولوژی و تعمیر خط تولید آن است و ما امیدواریم که در این کار موفق شود.
به‌هرحال این وزارتخانه‌ها کارهایی که در جنگ پذیرفته‌اند، اولاً کیفیت خوبی دارد. ثانیاً به‌لحاظ کمیت سبب افزایش توان اجرایی مهندسی جنگ شده است و بسیاری از کارهای عقبه و حتی نزدیک به خط مقدم که بر دوش مهندسی سپاه و جهاد بوده از دوش آنها برداشته شده و به‌عهده این وزارتخانه‌ها گذاشته شده تا مهندسی سپاه و جهاد بتوانند در کارهای تعجیلی و عملیاتی فعال‌تر شوند. کارهای عمومی و عملیاتی جبهه که قابل‌برنامه‌ریزی و غیرتعجیلی است به وزارتخانه‌ها واگذار شده و کارهای تعجیلی و عملیاتی به‌عهده نهادهای دست‌اندرکار جنگ گذاشته شده است.
ابتکارات مهندسی صنعتی
مهندسی صنعتی چند کار ابتکاری کرده است:
صنایع خودکفایی سپاه برای عبور و ترابری سنگین شناوری به نام طارق که نوعی لندین‌کرافت است ساخته که تا هفتاد تن بار را در آبهای جاری یا ساکن جابه‌جا می‌کند که آزمایش هم شده و فرماندهان سپاه از این کار تقدیر کردهاند.
طراحی و تولید فرش باتلاقی به‌همت برادران جهاد. فرش باتلاقی، فرشی است آلومینیومی به عرض
5/4 متر که در آغاز عملیات در ساحل‌های باتلاقی که امکان ساحل‌سازی نیست، پهن می‌شود و وسایل سنگین از روی آن عبور می کنند.
برای کار در هور، تلاش بسیاری برای شناور کردن توپ‌ها شده که تلاش‌ها به نتیجه رسیده و سکوهای شناور توپ‌های 105، 155 و 130 میلی‌متری و خمپارهاندازهای 80 و 81 و 120 میلی‌متری درحال تولید است.
در ترکیبی از کار مهندسی صنعتی و مهندسی رزمی استفاده از گل‌ولای هور برای ایجاد خشکی در خود هور در دست اجراست.
تلاش برای ساخت انواع پلهای شناور که برخی برای این عملیات آماده می‌شود و برخی به‌دلیل نیاز به تکنولوژی پیچیده به این عملیات نمی‌رسد.
اقدام به تولید کمپرسی برای حل مشکلات مهندسی و پشتیبانی یگانهای رزمی.
ساختن انواع دکل‌ها به ارتفاع مختلف و ساختن دکل‌های سیار که بتوانند همپای رزمندگان جلو بروند و امکان دیدبانی از نزدیک را فراهم کنند. همچنین تلاش‌هایی مثل ساختن واترجت برای هور و برنامه‌ریزی برای تعمیر 6000 موتور قایق.(1)
نیاز جنگ به ستاد هماهنگ‌کنندة قوی
فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) در ادامه مصاحبه با اشاره به نبودن ستادهای هماهنگ‌کننده قوی و توانمند در تشکیلات نظامی، وجود چنین ستادهایی را از ضروریات جنگ اعلام کرد. جمع‌بندی سخنان وی دراینباره چنین است:
باتوجه‌به اینکه بخش نظامی جنگ و اجرای هر عملیاتی نیاز به کارهای متعددی دارد که باید هماهنگ پیش برود، تشکیلات کنونی جنگ اعم از قرارگاه خاتم، سپاه پاسداران و ارتش باوجود داشتن ستاد، این ستادهای کنونی توانایی لازم برای هماهنگ‌کردن و پیشبرد کارهای بسیار متعددی را که برای آماده‌سازی زمینه اجرای یک عملیات باید انجام شود، ندارند.
یک فرمانده موقعی می‌تواند دستور اجرای عملیات را صادر کند که مطمئن باشد بخش‌های مختلف کار مثل تدارکات، مهندسی، اطلاعات عملیات، طرح عملیات، حفاظت عملیات، توپخانه، ادوات، یگانهای رزمی، یگانهای احتیاط، نیروهای حمله‌کننده، نیروهای خطشکن، آموزش، بهداری، تعاون و... همه هماهنگ باهم پیش رفته‌اند. یک فرمانده به‌تنهایی نمی‌تواند همه این امور را زیر نظر گرفته و بر آنها تسلط داشته باشد و هماهنگی لازم میان آنها را به وجود آورد. بااینکه هم در سپاه و هم در ارتش ستاد و اجزای آن وجود دارد و ممکن است در این ستادها هم افراد متخصص، متعهد و آگاه هم باشند ولی ترکیب آنها به‌گونه‌ای نیست که بتوانند کارهای یک عملیات را برای فرمانده هماهنگ و تلفیق بکنند تا فرمانده بدون نگرانی و دغدغه بتواند دستور حمله بدهد.
همین نبودن ستاد قوی در رده‌های مختلف موجب فردی‌شدن فرماندهی و فردی‌شدن ادارة تشکیلات نظامی شده است، طوری‌که اگر فرمانده یک لشکر شهید شود، آن لشکر تا مدت‌ها کیفیت و کارایی خود را از دست می‌دهد و حتی گاهی به پاشیدن آن می‌انجامد. همچنین به‌دلیل نبودن یک ستاد قوی و مدیر و مدبر در جنگ، تلاش می‌کنیم هر مشکلی که بروز کند خودمان حل کنیم و درپی آن نیستیم که با کمک گرفتن از دیگران یا تشکیلات دیگر آن را حل کنیم. مثلاً موتورهای قایق‌های جبهه خراب شود، به‌جای اینکه تلاش کنیم از نیروهای خارج از جبهه و متخصصان آن استفاده کنیم، درصدد برمی‌آییم که یک تعمیرگاه قایق راه‌اندازی کنیم و بخشی از نیروهای جبهه را برای این کار آموزش دهیم و مشغول این کار کنیم. درحالی‌که اگر مدیریت صحیح و ستاد قوی باشد، برای تعمیر موتور قایق‌ها از نیرو و تشکیلاتی بیرون از جبهه استفاده می‌کند.
مثال دیگر اینکه اگر قرار است نیروهای یک عملیات در مدت سه ماه آموزش ببینند و برای عملیات آماده شوند، یک ستاد قوی اقدامات مهندسی را هم سه‌ماهه برنامه‌ریزی می‌کند، نه اینکه با فشار و ایجاد شلوغی - که موجب هشیاری دشمن هم می‌شود - بخواهد کار مهندسی یک‌ماهه تمام شود. همین‌طور
1) 47.سند شماره 15079/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 11 - 1.
فعالیت‌های شناسایی را طوری تنظیم می‌کند که اولاً حساسیت دشمن را برنینگیزد و ثانیاً اگر یکی از نیروهای شناسایی اسیر شد و احتمال لو رفتن عملیات می‌رود، کارهای دیگر چنان هماهنگ پیش رفته باشد که قبل از اینکه دشمن به اقدامی دست بزند، امکان اجرای عملیات باشد؛ یا انجام دادن اقدامات مناسب برای رفع حساسیت دشمن امکان‌پذیر شود.
اهمیت استراتژی در برنامه‌ریزی اقدامات مهندسی
کارهای مهندسی در جنگ کار عمرانی نیست، بلکه همة کارهای مهندسی در جنگ به عملیات‌های آفندی و پدافندی بستگی دارد و باتوجه‌به استراتژی جنگ و اهداف عملیات‌هاست که کارهای مهندسی انجام می‌شود. البته اگر جنگ فرماندهی و ستاد استراتژی داشته باشد و درباره جنگ به‌عنوان موضوعی درازمدت بیندیشد، بسیاری از کارهای عمومی را - بدون توجه به عملیاتی خاص - می‌توان برنامه‌ریزی کرد. اگر به سخن امام که فرمودند "جنگ تا رفع فتنه در عالم" فکر کنیم و مبنای کارها را بر آن بگذاریم، به‌طور درازمدت و برنامه‌ریزی‌شده درجهت حل مسائل جنگ کار و فعالیت می‌شود. مثلاً اگر بخواهیم از فاو تا اشنویه مسئلة بیمارستان را با یک برنامه‌ریزی حل کنیم، فرماندهی معابر وصولی این مناطق را مشخص می‌کند، آن‌وقت اگر در این معابر وصولی بیمارستان احداث شود، هر بیمارستان می‌تواند پشتیبان و مورد استفاده چند لشکر و یگان‌هایی که در مناطق مختلف مأموریت عملیاتی دارند، باشد.
آثار حکم امام خمینی برای تشکیل سه نیرو در سپاه
فرمان امام به سپاه درمورد تشکیل سه نیرو، نقطه عطفی در تاریخ سپاه است، چراکه سپاه به یک جایی رسیده بود که ظرفش پر‌شده بود، پس باید برای توسعه، وسعت و پیشروی حتماً این ظرف بزرگ بشود و فرمان امام درواقع برای سپاه میدان بسیار وسیعی را برای توسعه و رشد و تکامل به وجود آورد. مسلماً توسعه و رشد و تکامل سپاه هم روی جنگ اثر مستقیم خواهد داشت.
آثار حکم امام درمورد واگذاری جانشینی فرمانده کل قوا به آقای هاشمی
در جنگ تابهحال بیشتر بعد نظامی مورد توجه بوده درصورتیکه جنگ فقط جنگ نظامی نیست، بلکه یک جنگ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، نظامی و اعتقادی هست و اگر به این شکل به جنگ نگاه بکنیم آن‌وقت نیرویی که باید بیاید در رأس کار فرماندهی جنگ قرار بگیرد و نیرویی که باید در مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، اعتقادی و نظامی و جامعه صاحب‌نظر باشد و قدرت رهبری، فرماندهی، مانور و ایجاد تلفیق داشته باشد می‌تواند به‌خوبی عمل کند.
کشوری که در جنگ است باید همه ابعاد و همه ارگان‌ها و دستگاه‌هایش در جنگ باشند. مفهوم مطلب این نیست که هیچ‌کس در خیابان‌ها راه نرود و همه به جبهه بیایند، بلکه مفهومش این است که اگر کشوری جنگ را مسئلة اصلی می‌داند جهت کارها و جهت‌گیری مسئولین باید درجهت جنگ باشد، برای اینکه به چنین جایی برسد لازمه‌اش این است که مدیریتی قوی بر جنگ حاکم بشود و آن را فرماندهی بکند که این مدیریت در سایر ابعاد کشور قدرت تلفیق و هماهنگی داشته باشد و بتواند به همه سازمانهای کشور دستور و فرمان بدهد و به کار آنها جهت بدهد. در هنگامه جنگ فرماندهی سپاه یا فرماندهی نیروی زمینی (ارتش) دو ارگان نظامی کشور هستند، اینها در امر سیاست، اقتصاد، مسائل اجتماعی و حتی در بسیج نیروها شرایط تعیین‌کننده ندارند، درصورتیکه قدرت فرماندهی در (قانون اساسی) براساس اعتقاد مردم به امام داده شده که آن به‌عنوان فرماندهی کل‌قوا می‌باشد و بر همه اشراف و حق ولایت دارد، تفویض این قدرت ازطرف امام به فرماندهی جدید جنگ - که آقای هاشمی رفسنجانی هستند - این شرایط را به وجود می‌آورد که یک نفر بتواند از موضع فرماندهی کل قوا، دولت، مجلس، قوه قضائیه، بازار، نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی دریایی، سپاه پاسداران و همه آحاد ملت را به‌لحاظ هماهنگی و سازماندهی در ید
قدرت داشته باشد و به همه دستور بدهد که در شرایط ضروری بیایند و به کار گرفته بشوند. نیرو وقتی در یکجا متمرکز می‌شود که حتماً ستاد داشته باشد، برای اینکه او هم به‌تنهایی نمی‌تواند کار زیاد را انجام بدهد اگر فرماندهی بتواند یک ستاد قوی داشته باشد این ستاد قوی شرایطی را که برای جنگ به وجود می‌آورد همه مشکلات جنگ رفع می‌گردد. از وقتی‌که فرماندهی جدید کارش را شروع کرده است تصمیم‌گیری درباره معضلات جنگ سهل‌تر و بخشی از مشکلات سریع‌تر حل شده است. در فرماندهی جدید، آقای موسوی نخست‌وزیر، معاون پشتیبانی فرماندهی جنگ شده است، وقتی نخست‌وزیر مملکت معاون پشتیبانی جنگ می‌شود مفهومش این است که مشکلات جنگ دیگر نیاز نیست با واسطه به گوش نخست‌وزیر برسد. نخست‌وزیر کسی است که دولت در مشت اوست، وقتی مشکل به او (نخست‌وزیر) منعکس می‌شود می‌داند که این مشکل را در کجای دولت می‌تواند حل کند، درصورتیکه قبلاً ارتباطات به‌صورت زیرمجموعه‌ای بود، یعنی اگر کسی مشکلی داشت در دستگاه اجرایی دنبال کسی می‌گشت که بتواند مشکل را حل کند. فرماندهی جدید طلیعه خوبی در جنگ است. درپی آن یک ستاد تشکیل شده که تازه کارش را شروع کرده (ده روز است) امیدواریم که ستاد بتواند کارها را پیگیری کند و سازمان بدهد.(1)
1) 48.سند شماره 17497/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 12 - 1.
1
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) پیش‌ازظهر امروز با حضور فرمانده عالی جنگ و فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی در پایگاه هوایی دزفول تشکیل جلسه داد. در این جلسه گزارش کوتاهی از جلسات مشترک سپاه و ارتش در دو روز گذشته و نیز گزارشی از بررسی کارشناسی چگونگی تقسیم واحدهای توپخانه میان ارتش و سپاه برای عملیات‌های آتی بیان شد.(1)
در آغاز آقای هاشمی رفسنجانی از فرماندهان سپاه و ارتش خواست که گزارشی از جلسات مشترک بیان کنند تا مبنایی برای برنامه‌ریزی جلسة بعدازظهر شود. درپی آن فرمانده کل سپاه گزارشی کوتاه از حضور فرماندهان سپاه در قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش و توضیحات فرماندهان ارتش درباره طرح مانور عملیات در شلمچه و کوشک و تلاش و پیشرفت کار و روحیة مثبت آنان برای عملیات بیان کرد. همچنین رئیس ستاد مشترک ارتش از حضور فرماندهان ارتش در قرارگاه سپاه گزارش داد که فرماندهان سپاه خیلی جالب و مسلط طرح خود را تشریح کردند. وی افزود که این طرح دشواری است که نیاز به تمرین و آمادگی بیشتری دارد به‌خصوص عبور از خط، آتش قوی می‌خواهد و باتوجه‌به اینکه نیروهای عبورکننده پشت سرشان آب است، باید فکر همه‌چیز بشود که از آسیب و تلفات زیاد جلوگیری شود ازجمله در مرحله اول باید آتش قوی داشته باشند تا بتوانند تانک به آن‌طرف اروند ببرند و دست دشمن را از آنجا کوتاه کنند.
از سوی دیگر، وقتی محسن رضایی توضیح داد که نیروهای اطلاعات قرارگاه کربلا تاکنون 90 بار با عبور از اروند به شناسایی وضعیت دشمن پرداخته‌اند که 50 بار آن از موانع دشمن هم رد شدهاند و نیروهای قرارگاه نوح نیز 80 شناسایی داشته‌اند که 40 مورد آن از موانع دشمن رد
1) در این جلسه آقایان اکبر هاشمی رفسنجانی، حسن روحانی، محسن رضایی، سرهنگ سهرابی، محسن رفیق‌دوست، رحیم صفوی، سرهنگ علی صیاد شیرازی، علی شمخانی، غلامعلی رشید، حسین علایی، ناخدا ملک‌زادگان و ابراهیم سنجقی حضور داشتند.
شدهاند، آقای هاشمی با تعجب پرسید: «آبی که جناب ناخدا ملک‌زادگان می‌گفتند عبور از آن آب، انسان را دو سه کیلومتر این‌طرف و آن‌طرف می‌برد، حالا اینها رفته‌اند و برگشته‌اند؟!» محسن رضایی پاسخ داد که با بررسی وضعیت‌های مختلف جریان آب اروندرود در ساعت‌های مختلف شبانه‌روز و در وضعیت‌های مختلف ماه در دو سه ماهه اخیر، درمورد حالات مختلف آب و جزرومد آن تجربة لازم را به دست آورده‌ایم و می‌دانیم چه موقع باید رفت، چه موقع نباید رفت.
همچنین سرهنگ سهرابی و سرهنگ صیاد شیرازی اشاره کردند که پرسش‌هایی درمورد طرح‌های مانور به نظرشان رسیده که به‌دلیل احتمال تأثیر منفی در روحیة فرماندهان قرارگاه و لشکرها از بیان آن در جلسات مشترک پرهیز کردهاند که آقای هاشمی خواست که که در فرصت مناسب مطرح نمایند.
ادامة جلسه به گزارش دکتر حسن روحانی از جلسات متعدد کمیسیون کارشناسی توپخانه برای تعیین نیازهای ارتش و سپاه به واحدهای توپخانه برای پشتیبانی از عملیاتشان اختصاص یافت. وی در گزارشی مفصل - که به گفته ایشان گزارشی اجمالی است از جلسات کمیسیون - گفت که در مرحله اول طی بررسی‌ها و بحث‌های متعدد به استخراج آمار و واحدهای توپخانه و محل استقرار آنها پرداختیم. مرحلة دوم به بررسی واحدهای توپخانه از خط کوشک به‌سمت جنوب و از کوشک تا نقطه نهایی شمالغرب و اینکه آیا می‌شود بخشی از واحدهای مستقر در خطوط پدافندی را کم کرد یا نه پرداخته شد. مرحلة سوم طرح مانورهای عملیات‌های سپاه و ارتش به‌طور خلاصه توضیح داده شد و بررسی گردید آیا نیازی را که هریک برای پشتیبانی عملیاتشان اعلام کردهاند، قابل تجدیدنظر است یا نه؟ در بررسی خطوط مختلف و میزان توپ مورد نیاز هر منطقه و تعدادی توپی که می‌شد از برخی خطوط برداشت کرد، اختلاف‌نظر زیادی میان نماینده ارتش و نماینده سپاه بود، بسیاری از نقاطی که نظر نماینده سپاه کاهش تعداد توپ‌های مستقر در آن بود، نماینده ارتش قبول نداشت. نماینده ارتش دلایلی که برای تعداد توپ مورد نیاز جهت نقاط مختلف می‌آورد یکسان نبود و دچار تناقض می‌شد و نه‌تنها نظر نماینده سپاه را نمی‌پذیرفت، نظر دیگر برادران ارتشی حاضر در کمیسیون را هم قبول نمی‌کرد.
از سوی دیگر، وقتی نمایندة سپاه دلایل اهمیت منطقه عملیاتی سپاه و نیاز به واحدهای توپخانه برای پشتیبانی عملیات باتوجه‌به اهمیت و وسعت منطقه عملیاتی، شکل زمین و جاده‌های موجود در آن را بیان می‌کرد، نماینده ارتش می‌گفت ما در تئوری چنین چیزی نخوانده‌ایم.
موضوع دیگری که در این کمیسیون بحث شد، مهمات مورد نیاز و محدودیت‌ها بود.
آقای روحانی در پایان گزارش خود خطاب به آقای هاشمی گفت: «درمجموع ما در این جمع‌بندی به آن نتایجی رسیدیم که مکتوب خدمتتان نوشتیم و گفتیم تصمیم با فرماندهی باشد و حضرت عالی تصمیم بگیرید.»
آقای هاشمی هم در پایان جلسه دراینباره گفت: «به‌هرحال ما این [دستور واگذاری 15 گردان توپخانه به سپاه] را با علم به اینکه دو طرف هم ناراضی خواهند بود، هم ارتش می‌گوید ما را خلع سلاح کردید، هم سپاه می‌گوید برای ما کافی نیست، [دادیم] ولی چیزی غیر از این ما نداریم و توی آنجا گنجاندیم که نیروی زمینی [ارتش] می‌تواند برحسب نیازی که احساس می‌کند، [از واحدهای توپخانه مناطق دیگر] بردارد. ما دیگر تعیین نکردیم از بالا [مناطق شمالغرب] چقدر بردارید، این دراختیار خود نیروی زمینی است که هر مقدار اگر احتیاج پیدا کرد، می‌تواند از بالا بردارد، و اگر یک دستور خواست بگیرد حرفی نداریم. مسئله دوم، [عملیات] در کوشک هم به نظر ما قاطع نیست که اگر نیروی زمینی [ارتش] توپخانه‌اش را نمی‌تواند به دو عملیات برساند، عملیات کوشک را تبدیل به [عملیات] تظاهر به تک بکند و اگر فکر می‌کند مسئله یک قدری تخفیف دارد، دو تا میدان مانور برای نیروی زمینی [ارتش] در نظر گرفتیم که بتواند مشکلاتش را حل کند. سپاه هم در 24 ساعت تا 48 ساعت اول [عملیات] بیش از این نمی‌تواند عبور کند، دیگر از نیروی زمینی [ارتش] بیشتر از این نمی‌توانیم بگیریم. این نظر آخری ما بود براساس نوشتة کمیسیون که به ما دادند.»(1)
1
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بعدازظهر امروز در جلسه‌ای طولانی (ساعت 15:10 تا 23) بار دیگر با حضور فرمانده عالی جنگ و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش و سپاه پاسداران و فرماندهان قرارگاه‌های عمل‌کننده به بررسی طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش پرداخت(2)
گفتنی است که باتوجه‌به موضوع بحث هر قسمت، برادران دیگری در جلسه حضور می‌یافتند و یا از جلسه خارج می‌شدند.
تا دیدگاه‌های مختلف دراینباره و نیز ابهامات بیان شود و هر قرارگاهی با کمترین ابهام وارد عمل شود.(3)آقای هاشمی: «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. این جلسه را برگزار کردیم و قرارگاه‌های هر دو محور توضیح بدهند و اگر اعضای ستاد نظری دارند مطرح بکنند.»
در ادامه فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت: «روز چهارشنبه در قرارگاه کربلا (قرارگاه مقدم
1) 1. سند شماره 15065/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مانور و طرح تقسیم توپخانه عملیات والفجر8 (20/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 17067)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 17 - 1.
2) این جلسه در پادگان تیپ2 لشکر91 زرهی ارتش در دزفول با حضور این آقایان تشکیل شد: اکبر هاشمی رفسنجانی، محسن رضایی، حسن روحانی، سرهنگ سهرابی، علی شمخانی، محسن رفیق‌دوست، سرهنگ علی صیاد شیرازی، محمد فروزنده، دکتر فیروزآبادی، ناخدا ملک‌زادگان، سرهنگ جمالی، سرهنگ موسوی قویدل، سرهنگ جاودانی، سیدرحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، حسین علایی، غلامرضا محرابی، علی فدوی، سرهنگ بهروز سلیمانجاه و محمد درودیان.
3) در گزارش این جلسه که در چند بخش درج می‌شود، باتوجه‌به اینکه برخی مطالب تکرار بحث‌های روز 13 و 14 دی در تهران یا بحث‌های روزهای 18 و 19 دی در جنوب به‌طور جزئی‌تر است و نیز چون بحث‌های جزئی و تخصصی عملیاتی در حوصله این کتاب نمی‌گنجد، تلاش شده که به اختصار به بیان نکات مهم و جدید اکتفا شود.
ارتش در جنوب) با برادران سپاه و حضور ریاست ستاد مشترک، ما طرح مانور خودمان را تا آنجا که آماده بود توسط فرماندهان لشکرها ارائه دادیم. ... ما تا امروز روی این طرح ایستاده بودیم ولی با ابلاغیه‌ای که امروز درمورد واگذاری توپخانه‌ها شد، طرح ما از تئوری هم کمتر می‌شود،(1)باید درمورد طرح تجدیدنظر کنیم. ... باید چند روز دیگر کار بکنیم و بر مبنای امکانات موجود [طرح را اصلاح کنیم].» در ادامه سرهنگ بهروز سلیمانجاه فرمانده قرارگاه مقدم ارتش در جنوب به بیان وضعیت منطقه عملیاتی کوشک و شلمچه و طرح مانور یگانهای عمل‌کننده در این مناطق پرداخت. وی برآورد نیروی مورد نیاز برای اجرای طرح نیروی زمینی ارتش را 213 گردان نیروی رزمی و 51 گردان توپخانه اعلام کرد و افزود که برای اجرای مرحلة یکم عملیات در کوشک و مراحل یکم و دوم عملیات در شلمچه جمعاً 68 گردان مورد نیاز است که فقط 42 گردان نیرو داریم و با واگذاری نیروهای بسیجی، فعلاً نیرو برای اجرای مراحل یکم و دوم در منطقه شلمچه کافی به نظر می‌رسد. برای اجرای سایر مراحل چنانچه نیروی برآوردشده دراختیار قرار گیرد، انشاءالله موفقیت خواهند داشت.
آقای هاشمی پرسید که برآورد 51 گردان توپخانه واقعاً یک محاسبة کلاسیک جدی است؟ سرهنگ سلیمانجاه: «بله، جدی است. ... قرارگاه [خاتم] معتقد است که با 21 گردان این مأموریت قابل‌اجرا است ولی باتوجه‌به عکس‌العمل دشمن و توپخانه‌های موجود در منطقه، موقعیت زمین، موانع و مواضع مستحکمی که دارد، برآورد ما 51 گردان است.»
دراینباره چند تن از حاضران به اظهارنظر پرداختند که درنهایت آقای هاشمی گفت: «ما درمورد توپخانه در کمیسیون بحث کردیم و تصمیم خودمان را هم گرفتیم و ابلاغ هم شده و دیگر روی توپخانه بحث نمی‌کنیم.»(2)
1
در بخش دوم جلسه امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به مأموریت‌های عملیاتی سپاه پاسداران، قرارگاه‌های عملیاتی آن و عملیات اصلی سپاه در منطقه فاو پرداخته شد.
فرمانده کل سپاه ابتدا اشاره کرد که سپاه پاسداران مجموعه عملیات‌هایی را برای حملات پی‌درپی به دشمن و درگیری مداوم با ارتش عراق در یک سال آینده برنامه‌ریزی کرده و این عملیات‌ها در دست اقدامات آماده‌سازی است که به لطف الهی جنگ علیه دشمنان استمرار می‌یابد. عملیات در منطقة فاو بنا به ضرورت جلوتر از عملیات‌های دیگر افتاده که عملیاتی زمینی، دریایی و هوایی به‌صورت مشترک است. هدف این عملیات به لطف الهی، قطع ارتباط
1) منظور شهید صیاد شیرازی این بود که تعداد واحدهای توپخانه‌ای که برای عملیات دراختیار ارتش باقی می‌ماند، درمورد این طرح عملیاتی از آنچه به‌طور تئوریک در کتاب‌های نظامی مطرح شده نیز کمتر است.
2) 2. سند شماره 17498/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح مانور ارتش و سپاه (20/10/1364، پادگان تیپ2 دزفول، نوار شماره 17028)، راوی: محمد درودیان، صص 11 - 1.
عراق با خلیج فارس است و بهترین زمین برای حصول به این هدف، منطقة میان رودخانه اروند و کارخانه نمک است که با تصرف آن و استقرار سلاح‌ها در ساحل و کشیدن توپخانه‌ها به جلو، دهانه خور عبدالله بسته خواهد و ارتباط دشمن با شمال خلیج فارس برای مدتی طولانی قطع خواهد شد که این می‌تواند امتیاز مؤثری در دست ما باشد.
محسن رضایی افزود برای اجرای این عملیات چند قرارگاه تحت امر قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه تشکیل شده و مشغول کار هستند: قرارگاه نیروی زمینی سپاه که متشکل از دو قرارگاه کربلا و نوح است و در منطقه فاو عمل می‌کند. قرارگاه یونس1، متشکل از برادران نیروی دریایی سپاه برای اجرای عملیات در اسکله العمیه و کمک به نیروی دریایی ارتش برای بستن خور عبدالله. قرارگاه یونس2، متشکل از نیروی دریایی ارتش به فرماندهی آقای دانه‌کار با مأموریت تصرف اسکله البکر، بستن دهانه خور عبدالله و پشتیبانی نیروی زمینی سپاه. قرارگاه رعد به فرماندهی سرهنگ بابایی تشکیل شده و امکانات نیروی هوایی ارتش را برای عملیات آماده کردهاند و ازجمله مأموریت‌های آن پدافند هوایی، بمباران نزدیک و حمله به عقبه‌های دشمن است.(1)
فرمانده نیروی زمینی سپاه در ادامة جلسه ابتدا به چند تجربه از پنج سال جنگ اشاره کرد: 1. بزرگ‌ترین هنر فرمانده نظامی جنگ این است که همه قدرت و توان نظامی خودی را علیه توان دشمن به کار گیرد و او را از پای درآورد و خود را درگیر محاسبات کلاسیک نظامی نکند. 2. نیروی آفندکننده (حمله‌کننده) باید زمین حمله، تاکتیک رزم و زمان حمله را خودش انتخاب کند و ابزاری متناسب با زمین به کار گیرد. وی افزود که ما در طرح‌ریزی عملیات‌های امسال و سال آینده این مبنا را در نظر گرفته‌ایم که باتوجه‌به توان رزمی جمهوری اسلامی و ارتش عراق، با دشمن در زمین‌هایی بجنگیم که خودمان خوب بتوانیم بجنگیم و دشمن از قابلیت‌های رزمی‌اش نتواند استفاده کند. ازجمله مناطق مناسب، منطقة هور است که یک قرارگاه عمده ما یعنی قرارگاه نجف و نیز قرارگاه مهندسی خاتم و تعدادی از یگانهای ما به‌طور مستمر مشغول آماده‌سازی این منطقه هستند.
رحیم صفوی در ادامه گفت: منطقة دوم مورد نظر از خسروآباد به‌طرف جنوب است که در یک طرف خور عبدالله، طرف دیگر اروندرود و جنوب آن شمال خلیج فارس است که طرح‌ریزی جامعی برای اجرای عملیات در آن شده است. اگرچه جنگ در اینجا جنگی تازه و جدید و شاید در نوع خود کم‌نظیر است، ولی باتوجه‌به توان و تجاربی که نیروهای ما در عبور از موانع آبی داشتند، این عملیات را طرح‌ریزی کردیم. در این منطقه قرارگاه کربلا از جنوب شهر فاو به‌سمت بالا مأمور اجرای عملیات، تصرف و تأمین منطقه است و قرارگاه نوح از جنوب شهر فاو تا انتهای رأس‌البیشه عملیات خواهد کرد.
1) گفتنی است که قرارگاه نجف نیز از قرارگاه‌های تحت امر قرارگاه نیروی زمینی سپاه بود که یکی از مأموریت‌هایش اجرای عملیات یدک یا پشتیبانی در جزیره ام‌الرصاص همزمان با عملیات اصلی بود.
قرارگاه‌ها در رده لشکرها و تیپ‌ها اقدامات طرح‌ریزی، شناسایی، واگذاری خط حد و... پیشرفت کردهاند. گردان‌های عمل‌کننده به عملیات توجیه شده و درحال آماده شدن برای اجرای مانور مشابه هستند.(1)
1
مسئولان قرارگاه کربلای سپاه پاسداران در بخش بعدی جلسة ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به گزارش وضعیت دشمن، چگونگی عبور از اروند، طرح مانور عملیات، اقدامات آماده‌سازی و مشکلات باقیمانده پرداختند.
در ادامة جلسه آقای هاشمی گفت که قرارگاه‌ها به جزئیات بیشتری بپردازند چون ستاد می‌خواهد نظر بدهد. سپس با حضور فرمانده و مسئولان قرارگاه کربلا در جلسه، غلامرضا محرابی (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا) به تشریح وضعیت دشمن در منطقه فاو، آرایش ارتش عراق و اقدامات اخیر آن پرداخت.(2)در حین اظهارات آقای محرابی، آقای هاشمی و گاهی نیز برخی دیگر از حاضران با طرح سؤال‌هایی از وی، خواستار رفع ابهام می‌شدند. مثلاً آقای هاشمی از چگونگی اقدامات دشمن برای احداث خط دوم سراسری در منطقه، فاصله سنگرهای دشمن، کیفیت جاده‌های منطقه، تأثیر آبگرفتن منطقه بر جاده‌ها، ارتفاع جاده جدید و قابلیت آن برای دفاع در مقابل هجوم سؤال کرد که مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا پاسخ داد ارتش عراق برای احداث خط دوم از تنه نخل‌ها، کیسه‌های شن و بشکه استفاده می‌کند و سنگرهای بتونی را به فاصله 35 تا 50 متر در این خط قرار می‌دهد. برای جلوگیری از آب‌گرفتگی جاده، از پل و لوله استفاده کرده که آب از زیر جاده عبور کند و آب جاده را نگیرد. همچنین به‌دلیل تأثیر بارندگی روی جاده‌ها، درحال شن‌ریزی جاده جدید است. ارتفاع این جاده به حدود 5/1 متر می‌رسد.(3)
آقای محرابی در ادامه جریان‌های مختلف آب در اروندرود، جزرومد، زمان هریک و ارتباط آن با ماه و نور آن و شیوة به دست آوردن زمان‌های مناسب برای عبور غواصان از اروند و شکستن خط و نیز زمان حرکت قایق‌های حامل نیروها را توضیح داد. آقای هاشمی نیز سؤالات دقیق و ریز درمورد وضعیت آب، وضعیت ساحل دشمن، وضعیت نهرها، چگونگی عبور غواصان از اروند و عبور از ساحل گل‌ولای غرب اروند را مطرح کرد و سپس باتوجه‌به تجربیات و اطلاعات فرمانده نیروی دریایی ارتش و آگاهی او از سختی‌های عبور نیرو از اروندرود، از وی خواست که دیدگاه‌های خود را دراینباره مطرح کند. ناخدا ملک‌زادگان نیز دربارة تغییرات مختلف جزرومد در طول هر ماه و اینکه در ماه دو روز آب به حداقل مد کامل
و دو روز هم به حداکثر مد کامل می‌رسد و به‌طورکلی در هر 24 ساعت آب دو بار جزر و دو باره مد می‌شود که جدول‌ها و حساب‌های آن موجود است، توضیح داد.
آقای محرابی درپی سخنان ناخدا ملک‌زادگان گفت: همه فرمایشاتی که فرمودید کاملاً درست است، اما ما علاوه‌براین به نتایج دیگری هم رسیده‌ایم و آن اینکه ما دو نوع جزر داریم: تخلیه آب هنگام برخی جزرها شدید و هنگام برخی جزرها کم‌شدت است. وی افزود که در آخر جزر - که جزر ساکن می‌گوییم - بهترین موقعیت برای عبور است و چون مد از این زمان آغاز می‌شود و در مدتی که غواصان از اروند عبور می‌کنند، نهرها هم پر آب می‌شود و این زمان مناسبی است که قایق‌های مستقر در نهرها برای پشتیبانی شروع به حرکت کنند.
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه کربلا به این سؤال یکی از فرماندهان ارتش که چرا برای عبور نیروها، هنگام مد کامل آب انتخاب نشده، پاسخ داد: «در شرایط جزر 10 نوع خصوصیات مثبت وجود دارد. یکی از چیزهایی که برای ما خیلی مهم است، موانع است؛ در هنگام مد موانع زیر آب قرار می‌گیرد و نمی‌توانیم آنها را از بین ببریم.» غلامرضا محرابی نیز از دیگر دلایل مناسب بودن حرکت غواصان در پایان جزر را داشتن فرصت بیشتر در شب اول عملیات برای خط‌شکنی، پیشروی و پشتیبانی عملیات ذکر کرد. وی در پاسخ آقای هاشمی درباره مدت عبور گفت که عرض اروند در نقاط مختلف متفاوت است در منطقه قرارگاه کربلا 400 تا 650 متر است که نیروی غواص حدود 25 تا 35 دقیقه می‌تواند طی کند. محسن رضایی هم گفت البته ما 45 تا 60 دقیقه در نظر گرفته‌ایم. درباره پیشنهاد آقای هاشمی برای انتقال نیرو در بخشی از مسیر با قایق پارویی و بقیه‌اش شناکنان، آقای محرابی گفت که پیاده شدن نیروها در وسط آب موجب به هم خوردن سازمان نیروها می‌شود و درحال آزمایش و بررسی هستیم که برای عبور نیرو بهترین شیوه را به دست بیاوریم، یکی از روش‌هایی که درحال آزمایش است استفاده از طناب برای حفظ سازمان و منحرف نشدن نیروهاست.(1)
در ادامه گزارش قرارگاه کربلا، فرمانده این قرارگاه به اقدامات آماده‌سازی، وضعیت زمین، سازمان رزم و طرح مانور عملیات پرداخت که به نکاتی از آن اشاره می‌شود: شرق اروندرود به‌دلیل وجود نهرهای متعددی که از اروند منشعب می‌شود به‌صورت جزایری مستقل بود که با احداث جاده‌ای به موازات اروندرود و به فاصله 500 تا 1000 متر از آن، منطقه به هم متصل شد. به‌دلیل رطوبت زیاد زمین و سست بودن آن، برای ایجاد موضع و سکو برای سلاح‌های سنگین، زیرسازی بسیاری انجام شده و سکوهای بتونی پیش‌بینی شده است. به‌دلیل اهمیت استفاده از تانک برای زدن سنگرها و جاده‌های دشمن در مرحله اول عملیات، قرار است تعدادی سکوی تانک احداث شود که هر سکو حدود 1000 کمپرسی خاک می‌خواهد. عبور نیروهای خطشکن از رودخانه، شکستن خط و پاک‌سازی نخلستان آموزش و تمرین بسیار لازم دارد و فرصت بیشتری به یگانها باید داده شود. از
1) 5. سند شماره 17499/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی طرح مانور عملیات والفجر8 در جلسه ستاد خاتم‌الانبیا(ص) (20/10/1364، پادگان تیپ2 دزفول، نوار شماره 17029)، راوی: محمد درودیان، صص 15 - 1.
هر یگان حدود یک تا دو گروهان غواص به خط دشمن می‌زنند که نیاز به لباس غواصی دارند.
اجرای عملیات در چهار مرحله پیش‌بینی شده است: مرحله اول را یگانهای در خط یعنی تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)،(1)لشکر5 نصر، لشکر31 عاشورا، لشکر25 کربلا و لشکر17 علیبنابیطالب(ع) اجرا می‌کنند. در مرحله اول تا ساعت 12 شب، یگانها عبور می‌کنند و اگر در همان شب اول بتوان دستگاههای مهندسی و زرهی را از اروند عبور داد، هدف مرحله دوم نیز در همان شب اول تأمین می‌شود. مرحله اول متکی به عارضه‌های زمین طراحی شده که اگر عبور تجهیزات سنگین به مشکل برخورد، نیروها بتوانند خط اول را حفظ کنند. هر یگان 2 تا 3 گردان را مأمور شکستن خط کرده است.
عباس محتاج در جواب سرهنگ موسوی قویدل گفت که درمجموع برای عبور، شکستن خط و پاک‌سازی خط و پیشروی تا 500 متر، دو ساعت پیش‌بینی شده است. ناخدا ملک‌زادگان نیز پرسید باتوجه‌به اینکه لباس‌های غواصی حرکت را کُند می‌کند و تحرک با آن مشکل است، آیا غواصان با همان لباس اقدام به شکستن خط می‌کنند. به وی جواب داده شد که آن زمان فرصت تعویض لباس نیست؛ در عملیات بدر نیز خط‌شکنان با همان لباس غواصی عمل کردند.
در پاسخ به این ابهام که 33 گردان از یگانهای قرارگاه کربلا که قرار است در مرحله اول وارد عمل شوند، موجب ایجاد تراکم و به‌هم‌ریختگی سازماندهی می‌شود، احمد غلامپور ضمن توضیحی مفصل دراینباره گفت که این 33 گردان از محورهای مختلف و از عرض 15 کیلومتری منطقة مأموریت قرارگاه کربلا وارد عمل می‌شوند و تراکمی ایجاد نمی‌شود. عباس محتاج هم افزود که در هر موج 50 قایق مأموریت انتقال یک گردان را دارد و حدود شش ساعت برای این مرحله در نظر گرفته شده است.
آقای هاشمی که نگران تراکم تردد قایق‌ها و تداخل آنها در شب اول عملیات بود، پس از این توضیح گفت: «با این توضیح قابل‌قبول است. در هر نیم‌ساعت می‌توانند یک گردان را با 50 قایق منتقل بکنند که هم معبرهای خروجی و دخولی متعدد است و هم خطشان مشخص است. به نظر معقول می‌آید.» سرهنگ موسوی قویدل نیز گفت: «یکی از ویژگی‌های خاص و نکته ظریف این طرح همین [محاسبات دقیق] است.»(2)
فرمانده قرارگاه کربلا در ادامه به مراحل دوم تا چهارم عملیات اشاره کرد و گفت در مرحله دوم، لشکر27 حضرت رسول(ص) از لشکر25 کربلا و لشکر8 نجف از لشکر31 عاشورا عبور و هدف مرحله دوم را تأمین می‌کنند. وی افزود در مرحله سوم عملیات قرارگاه کربلا با لشکر8 نجف و 14 امام حسین(ع) هدف مشخص‌شده را تأمین می‌کند و در مرحله چهارم لشکر7 ولیعصر(عج)، لشکر25 کربلا و لشکر31 عاشورا که در مرحله دوم و سوم شرکت ندارند، هدف مرحله چهارم عملیات را تأمین می‌کنند.
تصویر
عباس محتاج در پایان گزارش خود بر ضرورت و اهمیت تأمین تجهیزات برآوردشده - ازجمله انواع سلاح‌های اجرای آتش مستقیم و منحنی تأکید کرد و گفت اینها در موفقیت عملیات نقش اساسی دارد. وی افزود 1000 دست لباس غواصی برای یگان های خطشکن و 500 دست برای آموزش غواصان نیاز است که تأمین اینها ضمانتِ گرفتن سرپل را افزایش می‌دهد. برای تضمین موفقیت نیز انتقال دستگاههای مهندسی و تانک در شب اول لازم است که برای این کار باید 15 قطعه سطحه پی.ام.پی. به هر یگان بدهیم که درمجموع 200 قطعه مورد نیاز است.
محسن رضایی نیز گفت ما از روی اجبار منطقه را مرحله‌بندی می‌کنیم، یعنی درحقیقت [کل منطقه] یک سرپل است. چون ما مجبوریم یگانها را از یگانهای دیگر عبور دهیم این کار ما را وادار به مرحله‌بندی می‌کند. مسئله دیگر اینکه نمی‌دانیم چه مدت طول می‌کشد که بلدوزر و تانک به آن‌طرف برسد وگرنه بهترین طرح این است که شب اول به جاده استراتژیک برسیم یعنی ما نباید توقف کنیم، چون خطرناک است. باید هرچه زودتر بتوانیم معبر دشمن به منطقه یعنی گوشه کارخانه نمک را ببندیم و زمین دشمن را تجزیه کنیم. و این نیاز به تانک و بلدوزر دارد که بتوانیم تانک‌ها را در مقابل دشمن آرایش بدهیم و بلدوزرها خاکریز بزنند، لذا هرچه "سطحة" بیشتری داشته باشیم کار عملیات بهتر پیش می‌رود.
آقای هاشمی دراینباره گفت که آقای رفیق‌دوست گفته‌اند که درمورد لباس غواصی کمبودی نخواهیم داشت و نیروی زمینی ارتش طبق محاسباتشان 70 قطعه پی.ام.پی. می‌توانند بدهند. در اینجا سرهنگ صیاد شیرازی نیز باتوجه‌به اهمیت موضوع گفت که اگر بتوان برای پل دارخوئین جایگزینی تهیه شود سی‌وچند قطعه آنجا نصب است که می‌توان آنها را هم برداشت. آقای فروزنده نیز گفت 500 متر پل پی.ام.پی. خریداری شده که قرار است تا 15 بهمن برسد. وی از آقای هاشمی خواست که دستور دهد در رساندن آن تسریع شود. محسن رضایی نیز گفت تکنولوژی پل پی.ام.پی. پیچیده است ولی وسایل دیگری مثل بارج و وسایلی شبیه پل برای این کار ساخته شود. آقای هاشمی هم گفت که آقای فیروزآبادی (معاون نخست‌وزیر) در جلسه تشریف دارند، هرچه می‌توانید دراین‌زمینه کار کنید، سطحه پیدا کنید و از هرکجا هست برای عملیات جمع کنید. وی دراینباره تأکید کرد که ما همة عواملی را که دراختیار داریم برای افزایش تعداد قطعات پل به کار می‌گیریم، ولی شما روی حداقل موجودی برنامه ریزی کنید، یعنی به‌دلیل کمبود سطحه، عملیات را نه به تأخیر می‌اندازیم و نه منتفی می‌کنیم. محسن رضایی دراینباره گفت که بحث تأخیر نیست، اما مسئلة مهم این است که 90 درصد کار عملیات، قبل از شروع عملیات (حمله) است. اگر عملیات را شروع کردیم درحالی‌که آمادگی رزمی پیدا نکرده باشیم، نمی‌توانیم آفند کنیم. آقای هاشمی: «ما حرف شما را قبول داریم. من می‌گویم ما همه امکانات را به کار می‌گیریم.»
فرمانده قرارگاه کربلا همچنین به تأثیر افزایش کیفیت آموزش نیروها در موفقیت عملیات اشاره کرد و گفت به‌دلیل کمبود لباس و تجهیزات غواصی آموزش‌ها تکمیل نشده که برای تکمیل آن تجهیزات و فرصت بیشتری نیاز است. آقای هاشمی پاسخ داد که شما دائم روی جزرومد، نور ماه و همه‌چیز حساب می‌کنید، اما اگر دشمن بفهمد، دیگر لباس غواصی و همة اینها به درد ما نمی‌خورد. 55 روز مهلتی که خواسته بودید، اواخر دی‌ماه تمام می‌شود. به‌هرحال ما زمان را متناسب با سایر عوامل مشخص می‌کنیم. بحث می‌کنیم تا مشخص شود دادن مهلت بیشتر مصلحت است یا نه.
سرهنگ جاودانی در ادامة بحث، استقرار توپ‌ها را در منطقه عملیات موجب هشیاری دشمن، لو رفتن عملیات و متمرکز شدن توان دشمن برای جلوگیری از عبور نیروها از اروندرود اعلام کرد. محسن رضایی دراینباره گفت دلیلی که در جلسه قبل گفتم برای همین است، توپ‌ها باید دست ما باشد تا بتوانیم با تدبیر و جابه‌جایی، انتقال تدریجی، استتار در محل‌های مناسب، آماده کنیم و در ساعات نزدیک شروع عملیات در مواضع مستقر کنیم. وی تأکید کرد که توپ‌ها هرچه دیرتر به دست ما برسد، احتمال ضربه‌خوردن ما بیشتر است.(1)
1
مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نوح در بخش چهارم جلسه امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به گزارش شناسایی‌های منطقة مأموریت این قرارگاه در غرب اروندرود، منطقة خور عبدالله و اسکله العمیه و وضعیت دشمن در این مناطق پرداخت.(2)
علی فدوی گفت در این منطقه موانعی مشابه موانع منطقه مأموریت قرارگاه کربلا وجود دارد و علاوه‌بر آن به‌دلیل وضعیت مناسب ساحل و زمین این منطقه برای حرکت هاورکرافت، ارتش عراق در این منطقه موانع ضدهاورکرافت نیز گذاشته است. همچنین بعد از موانع، سیل‌بندی احداث شده و روی آن به فاصله هر 30 متر یک سنگر گذاشته که در این سنگرها می تواند سلاح‌های دفاع هوایی 23 و 5/14 میلی‌متری برای اجرای آتش روی رودخانه و دهانه نهرها قرار دهد. همه مواضعی که دشمن در این منطقه ایجاد کرده، قابلیت استفاده برای دو طرف دارد و این را استقامت نیرویی که می‌جنگد، تعیین می‌کند.
آقای هاشمی پرسید دشمن وسیله‌ای دارد که نیرو پیاده کند. آقای فدوی گفت ارتش عراق حدود 10 دستگاه هاورکرافت دارد ولی تا وقتی منطقه پاک‌سازی نشود نمی‌تواند استفاده کند، چون هاورکرافت دربرابر سلاح سبک آسیب‌پذیر است. اما دشمن در اینجا می‌تواند از
1) 7. سند شماره 17486/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی طرح مانور عملیات والفجر8 در جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (20/10/1364، پادگان تیپ2 دزفول، نوار شماره 17030)، راوی: محمد درودیان، صص 10 - 3.
2) آقای فدوی روز گذشته در جلسه مشترک فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش گزارش مشابهی بیان کرد که در روزشمار 19/10/1364 آمده است، لذا از درج بخش‌های تکراری آن در اینجا خودداری می‌شود.
هلیکوپتر به‌خوبی استفاده کند. وی در پاسخ به سؤال سرهنگ صیاد شیرازی گفت که زمین منطقه در مواقع گرما و نبودن بارش برای خودروها قابل‌تردد است، اما بعد از هر بارندگی تا چند روز خودروها گیر می‌کنند و فقط در جاده‌ها تردد امکان‌پذیر است.
آقای هاشمی درباره شهر فاو سؤال کرد. آقای فدوی با اشاره به اینکه آقای محرابی اطلاعات کاملی از شهر تهیه کرده، گفت فاو 5/2 کیلومتر طول و حدود 1300 متر عرض دارد. دشمن برای افزایشِ میدان دید، قسمت‌هایی از شهر را تخریب کرده ولی شهر دارای ساختمان‌هایی است که ارتش عراق برای پدافند به‌خوبی می‌تواند از آن استفاده کند. وی گفت جنگ در نخلستان، در شهر و در شب به‌گونه‌ای است که اجتماع هر طرف در آنجا بیشتر باشد، بیرون کردنش تقریباً ناممکن است.
آقای هاشمی: «احتمال ندارد [نیروهای عراقی] که از نخلستان فرار می‌کنند، داخل شهر بیایند و روزهای متمادی، مثلاً یک هفته، مقاومت کنند و ما را اذیت کنند؟»
آقای صفوی: «در شهر لشکر آفندکننده لشکر25 کربلا است که ابتدا شهر را محاصره می‌کند تا از دورتادور شهر را بگیرد و بعد از محاصره حجم آتش انبوهی روی شهر اجرا می‌شود. بعد هم پاک‌سازی از اطراف به‌طرف داخل شروع می‌شود، یعنی تاکتیک مناسبی در ارتباط با مناطق مسکونی دارد و تجارب عملیات بیت‌المقدس را در پس گرفتن خرمشهر دارند.»
مسئول اطلاعات قرارگاه نوح در پاسخ به سؤال آقای هاشمی درمورد پایگاه‌های موشکی منطقه فاو گفت: دشمن سه پایگاه موشکی دارد. چند ماه پیش که سکوهای نفتی ما را می‌زد، دیدبان‌ها از روی دکل اغلب 25 موشکی را که از پایگاه مستطیلی‌شکل، شلیک شد، دیدند. قبل از این باتوجه‌به عکس‌های موجود تصور می‌شد که پایگاه مستطیلی مخروبه باشد ولی موقع شلیک موشک‌ها دیدیم که از این پایگاه، بیش از دو پایگاه دیگر شلیک می‌شود. علی فدوی در ادامه با اشاره به مأموریت قرارگاه یونس1 (تحت امر نیروی دریایی سپاه) برای عملیات روی اسکلة العمیه، درمورد نتایج شناسایی این اسکله - که هم ازطریق دیدبانی و هم از نزدیک با قایق انجام شده - گفت دشمن دور این اسکلة 810 متری حدود 20 سنگر ایجاد کرده که در آنها 4 قبضه سلاح ضدهوایی و سلاح‌هایی مثل دوشکا مستقر کرده است و 50 تا 60 نفر نیرو پدافند آن را به عهده دارند. برای کنترل هواپیماها روی آن رادار هوایی مستقر است. همه هواپیماها برای حمله به خارک از سطح پایین ازطرف خور عبدالله روی اسکله‌ها می‌آیند و به‌سمت خارک می‌روند و در برگشت سقف پرواز خیلی بالایی دارند.(1)
در ادامة جلسه، آقای هاشمی از فرمانده نیروی دریایی ارتش خواست تا اطلاعاتش را درمورد نیروی دریایی ارتش عراق بیان کند. خلاصة اظهارات ناخدا ملک‌زادگان چنین است: طبق آخرین اطلاعات، دشمن 6 فروند ناوچه "اوزا" و قایق‌های کوچک به تعداد کافی دراختیار دارد که در ام‌القصر مستقرند و از ترس هواپیماها و هلیکوپترهای ما در روز تردد
1) 8. همان، صص 22 - 11.
نمی‌کنند. بجز زمانی‌که وضعیت دریا مناسب نباشد، هر شب یک شناور اوزا و چند قایق برای پشتیبانی از سکوها تردد می‌کنند. دشمن در اینجا یک رادار سطحی با 48 مایل بُرد دارد که تاحدود سکوی نوروز را تحت پوشش سطحی خود دارد. یک رادار یدکی نیز در منطقه دارد. عراق ایستگاهی در جنوب دارد و در تمام سواحل نیز برج‌های دیدبانی دارد.(1)
1
در بخش بعدی جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح و فرمانده نیروی دریایی سپاه، مأموریت های این قرارگاه، طرح مانور عملیات و اقدامات آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات را تشریح کرد. در اینجا به نکات مهم بحث‌هایی که دراینباره شد، اشاره می‌شود.
فرمانده قرارگاه نوح گفت منطقه مأموریت قرارگاه نوح سمت چپ قرارگاه کربلا، از نهر ابودگل تا رأس‌البیشه است. این قرارگاه دو مأموریت دارد: عملیات در این منطقه و عملیات روی سکوی العمیه. عقبه قرارگاه نوح در این منطقه، نخلستان وسیعی است دارای نهرهای متعدد عریض و عمیق که درحالت جزر دارای آب است و وضعیت بهتری برای عملیات دارد. در این منطقة پر نخل، اقدامات آماده‌سازی در خفای کامل انجام می‌شود و نیاز به تلاش بیشتری برای آماده‌سازی دارد. وضعیت باتلاقی و نامناسب زمین کار زیادی برای احداث جاده و مواضع سلاح‌های سنگین می‌طلبد.
در منطقة مأموریت قرارگاه نوح هم عرض رودخانه زیاد است و هم دو ساحل رودخانه باتلاقی است. این وضعیت موجب می‌شود که در برخی نقاط تیر مستقیم ما - مثل تفنگ106 میلی‌متری کارایی مؤثری برای انهدام سنگرهای دشمن نداشته باشد. جریان آب و جزرومد در منطقه قرارگاه نوح شدت و تأثیر بیشتری نسبت به منطقه کربلا دارد. وجود نخلستان وسیع در هر دو طرف اروندرود در منطقه قرارگاه نوح مشکلات حملات شیمیایی دشمن را افزایش می‌دهد، درحالی‌که یگانها ماسک کافی ندارند. به‌دلیل نداشتن اطلاعات کافی از منطقه دشمن به‌خصوص نداشتن عکس هوایی، طرح‌ریزی عملیات با مشکل مواجه است. عملیات در این منطقه عملیات ویژه‌ای است که تاکنون نظیر نداشته و شاید یکی از دلایلی که خداوند جنگ را طولانی کرده این است که ما همه نوع عملیات اجرا کنیم تا مشکلی ازنظر تجربه نظامی نداشته باشیم.
حسین علایی افزود که یگانها برای شکستن خط مشکلی ندارند ولی به‌دلیل نداشتن اطلاعات کافی از عوارض، ساختمان‌ها و وضعیت زمین منطقه غرب اروندرود، طرح‌ریزی مراحل بعدی با مشکل مواجه است و نیاز به عکس هوایی دارد. از سوی دیگر، عملیات در این منطقه نیاز به آموزش‌های ویژه دارد و هرچند یگانها از زمان ابلاغ مأموریت آموزش خود را شروع کردهاند، ولی به‌دلیل نداشتن تجهیزات آموزشی، ازجمله کمبود لباس غواصی و کمبود استخر برای آموزش شنا، هنوز آموزش‌ها ناقص است.
فرمانده قرارگاه نوح گفت یگانهای این قرارگاه به‌ترتیب از شمال به جنوب لشکر19 فجر،
1) 9. سند شماره 17487/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم برای بررسی طرح عملیات والفجر8 (20/10/1364، پادگان تیپ2 دزفول، نوار شماره 17031)، راوی: محمد درودیان، صص 1 و 2.
لشکر41 ثارالله(ع) و تیپ33 المهدی(عج) است. به‌دلیل اینکه حداکثر عمق منطقه مأموریت قرارگاه نوح 7 کیلومتر است، پیش‌بینی شده مأموریت این قرارگاه در یک شب به‌طور کامل انجام شود و اگر حمله در زمانی آغاز شود که فرصت کافی باشد، از فرصت شب اول به‌خوبی استفاده کرده و انشاءالله به خور عبدالله برسند؛ دراین‌صورت بسیاری از مشکلاتی که ممکن است برای قرارگاه کربلا در اولین روز عملیات بروز کند، برطرف خواهد شد. اگر قرارگاه نوح در شب اول به اهداف خود دست یابد ازطریق دریا و بهمنشیر می‌توان کل عملیات را پشتیبانی کرد. البته پیش‌بینی شده که اگر فرصت کافی برای اجرای کامل عملیات در شب اول نباشد، لشکرهای 41 و 19 وقتی به جاده آسفالت سوم یعنی خط هماهنگی رسیدند، طبق دستور، حمله‌شان را ادامه داده و خور عبدالله را تأمین کنند. منطقه تیپ33 محدود است و در یک مرحله تمام خواهد شد.
فرمانده قرارگاه نوح در ادامه مشکلات عملیاتی این قرارگاه را برشمرد: 1. تعداد یگان برای اجرای مأموریت این قرارگاه کم است. 2. قرارگاه نوح یگان احتیاط ندارد. 3. منطقه مأموریت قرارگاه نوح میدان مانور مناسبی برای هلیکوپترهای دشمن است، برای مقابله با آنها توپ‌های 23 میلی‌متری یگانها کم است. برای این منطقه توپ23 میلی‌متری و نیز موشک سهند - که وسیله مناسبی برای انهدام هلیکوپتر است - مورد نیاز است. 4. برای انتقال تجهیزات سبک مشکلی نداریم ولی برای حمل تجهیزات سنگین مثل تانک و لودر و بلدوزر باید وسایل لازم مثلاً لندین‌کرافت از الآن دراختیارا قرارگاه نوح قرار گیرد.
از سوی دیگر، باتوجه‌به تجهیزات جنگی دریایی جدیدی که عراق خریده، ازجمله موشک‌های اتومات، اگر اینها را وارد منطقه بکند آرامش کشور را تهدید می‌کند، لذا باید خور عبدالله را تصرف کنیم تا دفاع از منطقه امکان‌پذیر شود.
آقای هاشمی در اینجا گفت: «نکته‌ای را در نظر دارم که قبلاً هم مطرح کردم و جواب هم گرفتم ولی چون کسی به آن اشاره نکرد، مطرح می‌کنم. قرارگاه نوح برای پاک‌سازی منطقه مأموریتش به‌خوبی می تواند از موفقیت قرارگاه کربلا استفاده کند. اگر در منطقه مأموریت این قرارگاه به‌دلیل عرض زیاد اروند، شکستن خط دشوار است از بالا [منطقه قرارگاه کربلا] خوب می‌تواند استفاده کند. ... البته آقایان دراینباره به من جواب دادند که تاحدودی برای من روشن بود، آیا چنین طرحی در ذهن آقایان نظامی نمی‌آید؟»
ناخدا ملک‌زادگان گفت چرا من هم می‌خواستم عرض کنم باتوجه‌به عرض رودخانه که در بعضی نقاط به 2 کیلومتر می‌رسد و نیز متلاطم‌تر بودن این منطقه نسبت به منطقه بالا، استفاده از منطقه قرارگاه کربلا به‌مراتب بهتر است.
در پاسخ، فرمانده قرارگاه نوح خط‌شکنی یگانهای این قرارگاه را به چند دلیل ضروری خواند: تمام نشدن عملیات قرارگاه کربلا در شب اول و امکان‌پذیر نشدن محاصره نیروهای
دشمن در منطقه؛ طرح‌ریزی عبور یگانهای مرحله دوم قرارگاه کربلا از یگانهای مرحله اول و میسر نشدن استفاده یگانهای قرارگاه نوح از خط قرارگاه کربلا؛ فرار نیروهای دشمن از جنوب منطقه به‌محض احساس محاصره شدن توسط قرارگاه کربلا.
فرمانده نیروی زمینی سپاه نیز به دلایل دیگری اشاره کرد: احتمال شکسته نشدن خط برخی یگانها یا یکی از قرارگاه‌ها و ضرورت استفاده از منطقه‌ای که خط شکسته شده برای یگان یا قرارگاه دیگر؛ نزدیکی قرارگاه کربلا به توپخانه‌های دشمن و احتمال بروز مشکلات پشتیبانی یگانهای این قرارگاه به‌دلیل آتش پرحجم دشمن و امکان‌پذیر بودن پشتیبانی عملیات از منطقه قرارگاه نوح به‌دلیل دوری از آتش‌های دشمن.
فرمانده کل سپاه نیز دلیل دیگر بر دلایل مذکور افزود: «اگر ساحل تا صبح کاملاً پاک‌سازی نشود، هر سنگر تیرباری که بماند، می‌تواند تا فاصلة چند کیلومتری چپ و راستش را بپوشاند.»
در ادامه، سرهنگ موسوی قویدل خور عبدالله و حفظ سرپل آن را در منطقه فاو برای دشمن پراهمیت خواند و تأکید کرد که دشمن به‌هیچ نحو آن را رها نخواهد کرد و توسعه مانور از نخلستان به بعد مستلزم حرکتی عمده است. وی با اشاره به تجربة عملیات بدر که ارتش عراق در باریکه پد خندق چند روز مقاومت کرد، گفت نباید انتظار داشته باشیم دشمن به‌سادگی از جاده‌ای مهم و کانالی با دو سه کیلومتر عرض (خور عبدالله) دست بردارد.
محسن رضایی دراینباره گفت که دو گردان نیرو به کمک هلیکوپترها و هاورکرافت ازطریق دریا مأموریت انهدام دشمن را در این محور دارند. حسین علایی نیز گفت یگانها مأموریت دارند که پس از تصرف اهداف خود آرایش پدافندی بگیرند. آنها با استفاده از عوارض موجود، احداث خاکریز و کندن کانال، باید در مقابل دشمن پدافند کنند. سرهنگ موسوی قویدل لشکرهای 19 فجر و 41 ثارالله را دراین‌زمینه کم‌تجربه خواند و گفت باید لشکرهای توانمندتری در این محور به کار گرفته می‌شد.(1)
فرمانده قرارگاه نوح در پایان این بحث به اهمیت آتش توپخانه اشاره کرد و گفت عمده‌ترین فشار دشمن ازسمت شمال است که بهترین و سریع‌ترین وسیله مقابله با آن آتش توپخانه است، چون اطمینان نیست تانک‌ها به‌موقع به آن‌سوی اروند برسد. مسئولیت تأمین خور عبدالله هم با نیروی دریایی ارتش است که یکی از راه‌های تأمین آن استفاده از ساحل و آتش ساحلی است. اولاً باید تعدادی تانک در منطقه مستقر شوند تا روی شناورهای دشمن آتش مستقیم اجرا کنند. ثانیاً توپ‌هایی را به اجرای آتش روی خور عبدالله اختصاص دهیم و هم با دیدبانی و هم استفاده از رادار آتش دقیقی اجرا کنیم.(2)
1
مأموریت قرارگاه‌های یونس1 و یونس2 برای اجرای عملیات روی سکوهای العمیه و البکر و نیز عملیات در خور عبدالله و پشتیبانی دریایی از عملیاتِ منطقه فاو، طرح مانور عملیات روی البکر، نیازهای این عملیات و آمار تجهیزات دریایی عراق بخش دیگری از مباحث جلسة امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بود.
در آغاز این بحث فرمانده نیروی دریایی سپاه که قرارگاه یونس1 زیر امر این نیرو برای عملیات روی العمیه تشکیل شده است، گفت اجرای مأموریت روی اسکله العمیه به ناوتیپ کوثر واگذار شده است. این تیپ شناسایی لازم را از العمیه کرده است و از جنبه نیرو، آموزش و شناسایی، آمادگی جسمانی، آشنایی با قوانین دریایی، جزرومد و حرکت در آب مشکلی ندارد. حسین علایی مهم‌ترین مسائل را برای اجرای این عملیات چنین برشمرد: 1. عمده‌ترین مسئلة اینجا وضعیت دریاست، اگر شب عملیات وضع دریا خراب باشد، اطمینانی به اجرای آن نیست. 2. شناورهای متناسب با این عملیات باید فراهم شود، ما غیر از شناورهای عمومی که در رودخانه استفاده می‌شود، شناور ویژه‌ای نداریم. اینها در دریای آرام قابل‌استفاده است. 3. عملیات باید با غافلگیری کامل انجام شود و در غفلت دشمن باید نیروها خودشان را به العمیه برسانند و عملیات کنند. طرح غافلگیری دشمن را هم پیش‌بینی کرده‌ایم.
ناخدا دانه‌کار فرمانده قرارگاه یونس2 در ادامة جلسه و قبل از بیان مأموریت این قرارگاه، گفت که این عملیات، عملیاتی آبی خاکی است و عملیات‌های آبی خاکی هم یکی از مشکل‌ترین عملیات‌های مشترک هستند، اگر عوامل تعیین‌کننده در آن پیش‌بینی نشوند، دچار شکست می‌شوند. اولین عامل جزرومد و تاریکی مطلق است. مثلاً در بهمن‌ماه یک هفته فرصت است که هم وضعیت جزرومد مناسب است و هم هفت هشت ساعت تاریکی مطلق دارید. عامل دوم وضعیت جوّی است، باید وضعیت پیش‌بینی هوا را در آن هفتة معین از اداره هواشناسی بخواهیم و از این هفته مثلاً دو روزی را که احتمال آرام بودن دریا هست برای عملیات انتخاب کنیم. خرابی دریا روحیة شناگرها را ضعیف می‌کند، دچار دریازدگی می‌شوند و... . عامل بعدی که برای البکر و العمیه تعیین‌کننده است، حفظ رأس‌البیشه است. اگر نتوانیم این را حفظ کنیم، گرفتن البکر و العمیه ناممکن می‌شود و درصورت تصرف، حفظش مشکل است.
ناخدا دانه‌کار افزود: سه مأموریت به نیروی دریایی ارتش واگذار شده است: تصرف سکوی البکر که از ناوتیپ ویژه تکاوران استفاده می‌شود. این ناوتیپ با قایق‌های ریجیندر و اف. تی یک شب قبل از عملیات به منطقه می‌آیند و دو ساعت قبل از ساعت "س" به‌طرف هدف عزیمت می‌کنند. 6 تیم عملیاتی پیش‌بینی شده که یک تیم آن پشتیبانی آتش نزدیک است. درحالی‌که تیم تک‌ور به سکو نزدیک می‌شود، یک تیم مین‌گذار برای قطع تردد از خور عبدالله، از بین البکر و العمیه به‌سمت خور عبدالله می‌رود و آنجا را مین‌گذاری می‌کند و همین تیم قطع
تردد از خور عبدالله را کنترل می‌کند که این دومین مأموریت ماست. سومین مأموریت، پشتیبانی عملیات در رأس‌البیشه و انتقال تجهیزات سنگین است. برای تجهیزات سبک هواناوهای وی.اچ7 را دراختیار می‌گذاریم که اگر منطقه تأمین شود و هواناوها آسیب نبینند، کمک بسیاری به انتقال نیرو و تجهیزات سبک می‌کنند.
ناخدا دانه‌کار در ادامه گفت برای انتقال تجهیزات سنگین یکی از عوامل تعیین‌کننده برتری هوایی است که الآن وجود ندارد. برتری هوایی دشمن در دریا خطرناک‌تر است، چون دریا عارضه‌ای ندارد که نیروها تحت پوشش آن قرار گیرند. دشمن با موشک‌هایی که شب و روز و هوای خوب و بد برایش فرقی ندارد، می‌تواند ترددها را زیر نظر بگیرد و هدف قرار دهد. با رادار می‌گیرد و از 60 کیلومتری می‌زند. وی افزود که اروند باید عمق‌یابی و علامت‌گذاری شود و نیز محل غرق شدن شناورها مشخص گردد تا لندین‌کرافت‌ها با آنها برخورد نکنند یا به گل ننشینند.
فرمانده قرارگاه یونس2 نیازهای اجرای مأموریت‌های این قرارگاه را چنین اعلام کرد: برای پشتیبانی نزدیک از هلیکوپترهای موشک‌انداز نیروی دریایی استفاده می‌کنیم ولی این عملیات نیاز به پوشش و پشتیبانی هوایی گسترده دارد. شش قایق روترک برای مین‌گذاری لازم است. همچنین به کارخانه سپاه ساخت شناور کنو موتوردار را سفارش داده‌ایم، اگر 20 فروند از آنها به ما بدهند، می‌توانیم غافلگیرانه البکر را تصرف کنیم. برای پشتیبانی عملیات نیز به سه قبضه مینی‌کاتیوشا نیاز داریم که از نیروی زمینی درخواست کرده‌ایم. وی افزود که در اینجا نمی‌توانیم ناو بزرگ به کار گیریم چون عراقی‌ها فوری می‌زنند و تا منطقه تأمین نشود نباید وارد عملیات کنیم.
ناخدا دانه‌کار درباره تجهیزات دریایی ارتش عراق گفت که عراق 8 ناوچه اوزا دارد که 6 فروند آن را اخیراً مستشاران روسی و مصری تعمیر کردهاند. این ناوچه‌ها دارای موشک اس.تی.ایکس با برد حداکثر 25 مایل هستند. یک ناو نیروبر دارند. عراق 4 ناوچه زهک، 12 ناوچه مثلث، تعداد زیادی ناوچه‌های پی6 برای جابه‌جایی نیرو، 6 هواناو اس.آر.ان6 و 4 فروند هم مین‌روب دارد.(1)
1
پشتیبانی هوایی و دفاع هوایی از منطقه عملیاتی فاو و شرق و غرب اروندرود و شمال خلیج فارس - که قرارگاه رعد عهده‌دار اجرای آن بود - در بخش هفتم از جلسة امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بررسی شد.
سرهنگ عباس بابایی فرمانده قرارگاه رعد در آغاز این بخش به بیان مأموریت‌های این قرارگاه پرداخت: در این منطقه دشمن می‌تواند 200 تا 250 پرواز برای بمباران و 100 تا 200 پرواز برای پوشش هوایی انجام دهد. در مقابل، قرارگاه رعد می‌تواند با توپ‌های 23، 35 و 57 میلی‌متری و سیستم موشکی هاگ پوشش هوایی این منطقه را به‌طور نسبی تأمین کند. عقبة
1) 11. همان، صص 22 - 16؛ و - سند شماره 17488/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح مانور عملیات والفجر8 (20/10/1364، پادگان تیپ2 دزفول، نوار شماره 17032)، راوی: محمد درودیان، صص 3 - 1.
نیروهای خودی در منطقه نیز از حملات ارتفاع بلند دشمن تقریباً تأمین می‌شود. قرارگاه رعد همچنین برای برهم زدن آرایش پاتک‌های دشمن فقط نقاط مشخص‌شدة منطقه را با اجرای پروازهای آفندی، عملیات پشتیبانی نزدیک هوایی انجام می‌دهد.
آقای هاشمی: بمباران می‌کنید؟
سرهنگ بابایی: بله، نقاط حساسی مثل البکر، العمیه، ام‌القصر و کوت را بمباران می‌کنیم. این پشتیبانی‌های نزدیک به‌مدت سه روز از ساعت 7:30 صبح تا 3:30 بعدازظهر انجام می‌گیرد و بعد از سه روز، بنا به درخواست انجام می‌گیرد. مأموریت سوم قرارگاه رعد تخلیه مجروحان و درصورت نیاز ترابری نیروها است.
وی سلاح‌ها و تجهیزات درخواستی برای دفاع هوایی از منطقة خور موسی تا 25 کیلومتری اروندرود را 112 توپ23 میلی‌متری، 40 توپ35 میلی‌متری، 30 توپ57 میلی‌متری، 5 قبضه راپیر و 3 دستگاه هاگ اعلام کرد که باید روزانه 6 تا 8 ساعت برای پوشش این منطقه به کار گرفته شود. سرهنگ بابایی گفت که به‌دلیل استقرار توپ‌های ضدهوایی فراوان در منطقه، هواپیماهای ما در ارتفاع 2000 پایی پرواز می‌کنند.
وی در ادامه چگونگی استفاده از هواپیماهای اف14 و اف5 و پایگاه‌های پروازی منطقه را توضیح داد و افزود برای منطقه عملیاتی سپاه پاسداران روزانه 30 سورتی پرواز و برای منطقه عملیاتی نیروی زمینی ارتش 8 سورتی پرواز در نظر گرفته شده است.
سرهنگ بابایی در جواب آقای هاشمی که پرسید چرا هواپیماها بیشتر پرواز نمی‌کنند؛ مشکل کمبود امکانات، نیاز به تعمیرات و احتمال بروز سانحه را مطرح کرد. وی افزود قرارگاه مهندسی خاتم قرار است یک گردان مهندسی برای ساخت و آماده‌سازی مواضع توپ‌ها و سنگر مهمات به قرارگاه رعد مأمور کند. باتوجه‌به اینکه این کار هنوز شروع نشده است، آقای هاشمی اعتراض کرد که چرا ساخت مواضع توپ‌های دفاع هوایی زودتر انجام نشده است چون قرار بوده که ده بیست روز قبل از عملیات، منطقه را خلوت کنیم. دراینباره چند دلیل بیان شد ازجمله آماده نشدن نقشه محل استقرار توپ‌های دفاع هوایی؛ جلوگیری واحد حفاظت از فعالیت‌های گسترده و ایجاد تغییراتی در زمین منطقه که موجب هشیاری دشمن شود. آقای روحانی دراین‌زمینه پیشنهاد کرد که سلاح‌ها و تجهیزات لازم به نزدیکی منطقه منتقل و انبار شود و در زمان نزدیک به عملیات در مواضع مستقر شود. آقای هاشمی باتوجه‌به مسئولیتی که آقای شمخانی درمورد حفاظت این عملیات به عهده دارد، گفت: مسئولیت آن با آقای شمخانی است که باید اینجا را حفظ کند.
محمد باقری مسئول اطلاعات نیروی زمینی سپاه پاسداران با اشاره به اهمیت عکس هوایی از منطقة عملیات و تأثیر بسیاری که در توجیه و آشنایی نیروهای عمل‌کننده و موفقیت آنان دارد و ذکر اینکه آخرین عکسی که از این منطقه داریم مربوط به ده ماه قبل است و در این مدت ارتش
عراق احتمالاً تغییرات بسیاری در منطقه داده، درخواست عکس‌برداری هوایی از منطقه کرد.
سرهنگ بابایی دراین‌زمینه به مشکل‌ها و خطرهایی که عکس‌برداری هوایی دارد، اشاره کرد و گفت که بارها برای این کار اقدام شده ولی امکان‌پذیر نشده است. وی گفت به‌محض‌اینکه هواپیماهای ما وارد منطقه می‌شوند، هواپیماهای دشمن دو سورتی، دو سورتی به پرواز درمی‌آیند تا به هشت سورتی می‌رسند و این کار حدود 4 ساعت ادامه می‌یابد. بارها ما حدود سه چهار ساعت در آسمان برای عکس‌برداری پرواز کرده‌ایم اما نشده است. امروز نیز دراینباره صحبت کردیم و فرماندهی موافقت کردند تا ازطریق دیگری باوجود خطرهایی که دارد تلاش می‌کنیم در این هفته عکس‌برداری کنیم.
آقای هاشمی نیز گفت تاکنون تلاش کردهاند که نشده و قرار است به ابتکار جدیدی دست بزنند. نهایت تلاششان را بکنند برای اینکه عکس باید گرفته شود.
سرهنگ جمالی نیز خواستار اقدامات لازم درمورد هماهنگی توپ‌ها و موشک‌های دفاع هوایی مستقر در منطقه عملیات شد تا هواپیماها و هلیکوپترهای خودی آسیبی نبینند. آقای هاشمی پاسخ داد که قرارگاه رعد برای همین ایجاد شده است. آقای شمخانی هم گفت که تدابیر لازم دراین‌زمینه اندیشیده شده است.
در ادامة جلسه به درخواست آقای هاشمی و آقای جعفری، سرهنگ بابایی تفاوت‌ها و امتیازهای این منطقة عملیاتی را نسبت به دیگر مناطق از جنبه فعالیت‌های هوایی بیان کرد: در این منطقه هواپیماهای ما برای اجرای مأموریت یک تا سه دقیقه داخل خاک عراق می‌شوند که این برای خلبان کار ساده‌ای است. سلاح‌های دفاع هوایی دشمن در این منطقه در بُرد آتش خمپاره‌ها و توپ‌های ما قرار دادند، سلاح‌هایی مثل توپ‌های 23 میلی‌متری و 5/14 میلی‌متری یا موشک سهند است که سلاح‌های پیشرفتهای نیستند. در منطقه نزدیک مأموریت‌ها قابل‌تکرار است، اما هرچه در خاک عراق جلوتر برویم، ارتش عراق دفاع موشکی قوی دارد طوری‌که در روز یک یا دو بار بیشتر نمی‌توانیم چنین مأموریت‌هایی اجرا کنیم.
آقای احمدی معاون پدافند قرارگاه رعد در ادامة جلسه درباره مأموریت دفاعی این قرارگاه توضیح داد که مقابله با هواپیماهای دشمن که در ارتفاع پست و ارتفاع متوسط وارد منطقه عملیاتی می‌شوند با انواع توپ‌های ضدهوایی که استقرار آنها در منطقه پیش‌بینی شده است، انجام می‌شود و برای هواپیماهایی که در ارتفاع بالا پرواز می‌کنند بنا بر مذاکره با مسئولان نیروی هوایی ارتش، سه سایت موشکی هاگ در نظر گرفته شده است. وی افزود که تضمین عملکرد مفید توپ‌های دفاع هوایی به این است که سایت‌های هاگ عملیاتی شوند و عملیاتی بمانند وگرنه تضمینی نخواهد بود.
سرهنگ ستاری فرمانده نیروی هوایی ارتش دراینباره توضیح داد که از آغاز جنگ تاکنون، مسئولان نیروی هوایی با کمک سازمانهای دیگر مثل وزارت نفت توانسته قطعات این سیستم
را تهیه کند و آنها را آماده نگه دارد. وی ظاهراً با به‌کارگیری یکی از سایت‌های نیمه‌عملیاتی موافق نبود و می‌گفت که چندان کارایی ندارد. آقای روحانی فرمانده پدافند قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) نیز گفت که حداکثر به‌کارگیری دو سایت هاگ با چهار های‌پاور امکان‌پذیر است. سرهنگ ستاری هم افزود که باتوجه‌به نداشتن قطعات یدکی سایت‌ها و تلاش برای عملیاتی نگهداشتن سایت‌های خارک، تهران و بندر امام، تلاش می‌کنیم که در منطقه عملیاتی از دو محور عملیات انجام دهیم؛ یعنی دو سایت کامل راه‌اندازی کنیم.
آقای هاشمی پرسید: با فرض اینکه دشمن از خاک کویت استفاده نکند، هواپیماهایش چطور می‌توانند وارد منطقه شوند؟ آقای احمدی جواب داد که ممکن است از انتهای جزیره آبادان بتواند ولی از امتیازهای این منطقه این است که هواپیماهای دشمن در این منطقه محدودیت عمل دارند. آقای هاشمی گفت پس اگر دو سایت فعال در منطقه داشته باشیم، دشمن نمی‌تواند از جایی که در قلمرو سیستم هاگ نیست، نفوذ کند. راه دریا که بسته است، فقط از کویت می‌تواند بیاید. وی افزود: ما به‌محض‌اینکه از آب (اروندرود) عبور کردیم باید به کویت اخطار کنیم که اگر عراق از خاک شما علیه ما استفاده کرد، شما با ما در جنگ هستید. باید به آنها اخطاری جدی بکنیم.
سرهنگ بابایی هم گفت اگر این دو سایت هاگ عملیاتی شوند تاحدود 35 کیلومتری شان دشمن نمی‌تواند از ارتفاع بالا بمباران کند، چه از خاک کویت استفاده کند، چه نکند ولی در ارتفاع پایین می‌تواند بمباران کند، مگر اینکه توپ ضدهوایی مستقر کنیم.
در ادامة جلسه دربارة دفاع هوایی منطقه‌ای که در غرب اروندرود تصرف می‌شود در مقابل حملات هوایی ارتفاع پایین دشمن به‌ویژه در روز اول باتوجه‌به مشکلات عبور تجهیزات سنگین و توپ‌های ضدهوایی، آقای هاشمی به آقای روحانی تأکید کرد که حتماً تدبیری اندیشیده شود. آقای روحانی هم پیشنهاد کرد که تعدادی از قبضه‌های موشک سهند از خارک به این منطقه منتقل شود و توپ23 نیز سلاح مناسبی است. در پایان این بحث آقای هاشمی دوباره به آقای روحانی چنین تأکید کرد: به‌هرحال این به اختیار شماست که ترکیبی از تجهیزات را برای تأمین منطقة تصرفشده برنامه‌ریزی کنید که مثل عملیات بدر نشود که عراقی‌ها به‌طور مکرر می‌آمدند قتل‌عام می‌کردند و می‌رفتند.
سرهنگ ستاری در ادامة جلسه درباره پشتیبانی هوایی عملیات دریایی گفت نیروی دریایی پوشش هوایی ندارد و مسئولان نیروی دریایی اعلام کردهاند بدون پوشش هوایی آسیب‌پذیرند. آنها برای اجرای عملیات نیاز دارند که هواپیما بالای سرشان پرواز کند. طبق بررسی‌هایی که کردیم ما هواپیماهای اف14 را نیز نمی‌توانیم زیاد به دشمن نزدیک کنیم.
آقای هاشمی دراینباره گفت تا زمانی‌که مطمئن نشویم، نیروی دریایی شناورهای بزرگش
را وارد عمل نمی‌کند، از هاورکرافت و قایق‌های کوچک استفاده می‌کند. ما نباید وسایل سنگین دریایی‌مان را در منطقه آسیب‌پذیر وارد عمل کنیم. درپی این اظهارات، فرمانده نیروی دریایی سپاه گفت پس طرح عملیات دریایی خیلی تغییر می‌کند. با تأکید فرمانده کل سپاه بر ضرورت استفاده از امکانات نیروی دریایی و حتی سازمان کشتیرانی برای پشتیبانی از عملیات، آقای هاشمی گفت که آقای علایی، سرهنگ ملک‌زادگان با قرارگاه‌هایشان و نیز آقای فیروزآبادی که امکانات دولت دراختیارشان است، دراینباره باهم مشورت کرده و مشخص کنند در چه شرایطی چه چیزی را می‌توانند به کار ببرند، در این جلسه نمی‌توان به این موضوع پرداخت. پیگیری کنید و نتیجه‌اش در جلسه بعد مطرح شود.(1)
1
گزارش اقدامات مهندسی انجام‌شده برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقة فاو، اقدامات مهندسی درحال اجرا و طرح‌های مهندسی برای عبور از اروندرود و طرح‌های مهندسی برای دفاع از منطقه‌ای که تصرف خواهد شد، بخش دیگری از بحث‌های جلسة امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بود.
سیدمحمدتقی رضوی جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) در آغاز این بخش از جلسه با تقسیم‌بندی اقدامات مهندسی عملیات به سه قسمتِ آماده‌سازی عقبه (قبل از عملیات)، مهندسی عبور و مهندسی پدافند، به توضیح هر قسمت پرداخت: کارهای عقبه از هفت ماه پیش شروع شده است؛ مهم‌ترین آن جاده‌های ارتباطی است که به‌صورت کمر‌بندی شهرهای آبادان و خرمشهر را دور می‌زند:
جاده‌ای که از دارخوین به جاده آبادان - قفاص وصل می‌شود.
جادة شهید شرکت که از جاده اهواز - خرمشهر منشعب شده، از دارخوین عبور می‌کند و به جاده آبادان - اهواز وصل می‌شود.
جاده‌ای که در 7 کیلومتری خرمشهر از جاده اهواز - خرمشهر منشعب شده و به مارد - جایی که عراقی‌ها قبلاً پل زده بودند - وصل می‌شود که در اینجا پل دوبه‌ای روی کارون داریم. این جاده وصل می‌شود به جاده شهید عباسی که کارون را به جاده آبادان - ماهشهر وصل می‌کند. جاده شهید عباسی را نیروهای جهاد کار کردهاند و به‌زودی آسفالت می‌شود. این جاده روبه‌روی جادة وحدت به جاده آبادان - ماهشهر وصل شده است.
جاده وحدت که در جریان عملیات شکستن حصر آبادان احداث شده بود بازسازی شده و عرض آن به دو برابر افزایش یافته و آماده آسفالت شده است.
تعریض و آسفالت جاده آبادان - قفاص که تاکنون 20 کیلومترش آسفالت شده است. همه کارهای آسفالت منطقه را ادارة راه کربلا (وزارت راه و ترابری) انجام می‌دهد.
1) 12. سند شماره 17488/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 37 - 6.
علاوه‌بر جاده‌های مذکور که در عقبة منطقه کار شده، جاده‌هایی در حاشیة جزیره آبادان احداث شده یا در دست احداث است و مهم‌ترین آنها جاده‌هایی است که برای مواضع توپ‌ها احداث و طول آن به 50 کیلومتر می‌رسد و 80 درصد عملیات خاکی آن انجام شده است.
درمورد پل‌ها، علاوه‌بر پل دوبه‌ای چوئیبده، سه پل دیگر برای بهمنشیر پیش‌بینی شده که هر سه دوبه‌ای هستند و با تناژ بالا در نظر گرفته شده که وسایلی تاحدود 120 تن بتوانند از روی آن عبور کنند.(1)
فعالیت‌های عمدة دیگر: 1. بیمارستان چوئبده با 1400 متر زیربنای بتونی و 8 اتاق عمل که آماده تحویل به بهداری است و روی آن با خاک پوشانده شده است. 2. برای منطقه 4 سایت سیستم موشکی هاگ پیش‌بینی شده که 2 سایت از قبل وجود داشته و درحال بازسازی است. یک سایت احداثی در منطقه شادگان است که تقریباً تمام شده است. یک سایت دیگر نیز باید در محل قفاص احداث شود که محل احداث آن دو روز است اعلام شده است.(2)3. بخش دیگری از کارهای عقبه، اقدامات مهندسی در حدفاصل جادة خسروآباد تا ساحل اروندرود است که واحدهای مهندسی جهاد با کمک واحدهای مهندسی سپاه مشغول انجام آن هستند.
آقای رضوی در پاسخ به سؤال آقای هاشمی و آقای حسینی‌تاش درباره زمان کارهای مهندسی گفت کارهای عقبه 80 تا 90 درصد انجام شده و انشاءالله در زمان مقرر تحویل داده خواهد شد و ما حداکثر تا دوم سوم بهمن باید از منطقه خارج شویم تا منطقه خلوت شود.
در ادامة جلسه موضوع تهیه پلهای دوبه‌ای مطرح شد؛ آقای فروزش (مهندسی جهاد سازندگی) دراینباره گفت که تاکنون 3 سری آنها حمل شده و انشاءالله تاحدود 1500 متر تأمین می‌شود. آقای فروزنده نیز گفت 3000 متر پل دوبه‌ای لازم داریم، اما با وجود حمایت‌هایی که دولت کرده نتوانسته‌ایم بیش از 1500 متر جمع‌آوری کنیم و بیش از این نیست. آقای فروزش افزود که برادران برای ساخت دوبه بسیج شدهاند اما زمان آماده‌شدن آن مشخص نیست. دراین‌مورد پیشنهاد خرید دوبه از کشورهای منطقه داده شد که آقای هاشمی به آقای فیروزآبادی گفت درصورت امکان از کشورهای منطقه خریداری شود.
"عبور تجهیزات مهندسی از اروندرود" موضوع دوم گزارش جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) بود. سیدمحمدتقی رضوی گفت: برای اجرای عملیات خاکی (احداث خاکریز، ترمیم خاکریزهای موجود و...) در آن‌سوی اروندرود 35 تیم پیش‌بینی شده که هر تیم شامل 3 لودر و
3 بلدوزر است، یعنی باید 210 دستگاه از اروندرود عبور دهیم. وقتی آقای هاشمی از این آمار تعجب کرد، آقای رضوی توضیح داد که در مرحلة اول عملیات احداث 25 کیلومتر خاکریز پیش‌بینی شده است. برای احداث این 25 کیلومتر، باید حداقل 25 تیم 6 دستگاهی ببریم؛ چون هر 6 دستگاه در یک شب در مدت شش ساعت فعالیت مفید، فقط می‌توانند یک کیلومتر خاکریز بزنند.(1)یعنی در مرحله اول حداقل 150 دستگاه لودر و بلدوزر باید عبور بدهیم و هر دو سطحه پی.ام.پی. که به هم وصل کنیم یک لودر قابل‌حمل است. علاوه‌بر وسایل لازم برای انتقال دستگاههای سنگین از اروند، ضرورت ساحل‌سازی و نیز وسایلی که با قرار دادن آنها روی زمینهای باتلاقی ساحل دو طرف اروندرود امکان عبور تجهیزات سنگین را از باتلاق‌ها امکان‌پذیر کند نیز باید فراهم شود. برای حل این مشکل پیش‌بینی شده که از گاویون(2)، سطحه‌های پل خیبری، اتصال قطعات تراورس به هم و قرار دادن روی باتلاق‌ها و چولان‌ها و نیز فرش باتلاق(3)استفاده شود.
تصویر
تصویر
در ادامة جلسه، دوباره موضوع سطحه‌های پی.ام.پی و جی.اس.پی که قرار است ارتش دراختیار سپاه قرار دهد و شناورهای کشندة این سطحه‌ها و دیگر شناورهای لازم برای عملیات و نیز موتورهای قایق مطرح شد. همچنین بر اهمیت پل دوبه‌ای
1) 13. سند شماره 17488/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 48 - 38.
2) تورهای سیمی که در داخل آن قطعات سنگ یا بتون قرار می‌گیرد و با دست حمل می‌شود و با قرار گرفتن تعداد زیادی از آنها در کنار هم، عبور وسایل سنگین از مناطق باتلاقی را میسر می‌سازد.
3) فرش باتلاق وسیله‌ای است که با ابتکار جهاد سازندگی طراحی و تولید آن شروع شده بود، منتها گفته می‌شد بعید است تا شروع عملیات به مقدار لازم تولید شود.
و تهیه آن تأکید شد. آقای هاشمی هم دراینباره گفت: «اگر انشاءالله در این عملیات موفق شویم و فرض کنیم که جنگ ادامه داشته باشد، پل همیشه آسیب‌پذیر است و ما باید اینجا (منطقه فاو) را سال‌ها حفظ کنیم. یک فرض ما این است که اگر ما ارتباط عراق را از دریا قطع کنیم، این امتیازی است که در دست ماست و باید آنجا را برای فشار آوردن حفظ کنیم، بنابراین به‌خاطر چند دوبه نباید چیزی را از دست بدهیم.» و به این ترتیب قرار شد برای خرید دوبه از پاکستان یا دیگر کشورهای منطقه تلاش شود.(1)
1
توپخانه و آتش پشتیبانی عملیات در منطقة فاو که در طرح‌ریزی عملیات جایگاه ویژه‌ای برای آن منظور شده و یکی از عوامل مهم موفقیت عملیات تلقی می‌شود، آخرین موضوع عملیاتی جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بود. این موضوع و چگونگی تقسیم توپ‌های موجود برای پشتیبانی از دو عملیات بزرگ سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی - که قرار است همزمان اجرا شوند - بارها طرح و بررسی شده اما به‌دلیل اختلاف‌نظر سپاه و ارتش، تصمیم‌گیری قطعی دراینباره میسّر نشده تا اینکه در جلسه قبلی ستاد قرارگاه خاتم، موضوع به بررسی کارشناسی در کمیسیونی ویژه موکول شد. پس از اعلام نظر این کمیسیون، جانشین فرمانده کل قوا روز گذشته طی دستوری به نیروی زمینی ارتش مبنی‌بر واگذاری 15 گردان توپخانه به سپاه پاسداران، تصمیم قطعی خود را اعلام کرد. درپی این تصمیم، فرماندهان سپاه پاسداران مجموعه 24 گردان (15 گردان از ارتش و 9 گردان موجودی سپاه) را برای پشتیبانی عملیات ناکافی خواندند و فرماندهان ارتش این تصمیم را موجب منتفی شدن اجرای عملیات ارتش اعلام کردند. در این بخش از جلسه فرمانده توپخانه سپاه پاسداران مأموریت‌های واحدهای توپخانه را در عملیات منطقه فاو و مبانی برآورد آتش مورد نیاز را بیان کرد و پس از بحث‌هایی دراینباره درنهایت آقای هاشمی بر تصمیم اتخاذشده درمورد تقسیم توپ‌های موجود تأکید کرد.
حسن شفیع‌زاده فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه پاسداران در آغاز این بخش از جلسه مأموریت‌های توپخانه را در عملیات منطقه فاو تشریح کرد: یگانهای توپخانه مأموریت دارند که در منطقه جزیره مینو تا فاو عملیات را پشتیبانی کنند؛ 40 کیلومتر از این منطقه عمق دشمن و 30 کیلومتر آن منطقه درگیری را تشکیل می‌دهد. درمورد منطقه درگیری و پشتیبانی نزدیک از یگانها یعنی اولین مأموریت توپخانه، دو نکته مهم است:
یگانهای مانوری (رزمنده) باید از مانع بزرگی به نام اروندرود عبور کنند که انتقال تجهیزات مهندسی به‌سختی و کندی انجام خواهد شد و تا زمانی‌که این تجهیزات به خط برسد و خاکریز احداث کند، تنها پناهگاه رزمندگان آتش توپخانه است.
صبح اولین روز عملیات یگانهای توپخانه کمک مستقیم باید بعد از تجهیزات مهندسی به‌وسیله شناورها به منطقه تصرفشده منتقل شود که در این فاصلة انتقال و استقرار در مواضع
1) 14. سند شماره 17522/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح مانور عملیات والفجر8 (20/10/1364، پادگان تیپ2 دزفول، نوار شماره 17033)، راوی: محمد درودیان، صص 11 - 1.
مناسب، خلأیی در آتش پشتیبانی بروز می‌کند که باید با یگانهای توپخانة تقویتی این خلأ جبران شود و این موضوع در تثبیت خط در روز اول عملیات نقش عمده و حیاتی دارد.
دومین مأموریت توپخانه، اجرای عملیات ضدآتشبار در مسافتی 40 کیلومتری است که هدف آن یگانهای توپخانه دشمن مستقر روی جاده سوم و جلوتر از آن است که عقبة همة یگانهای عمل‌کننده خودی و همة ترددهای منطقه عملیاتی در بُرد آتش آنها قرار دارد. یگانهای توپخانه عملیات ضدآتشبار را از جزیره مینو تا خسروآباد اجرا می‌کنند.
سومین مأموریت توپخانه عمق دادن به میدان نبرد است. منطقه عملیاتی به شکلی است که نیروهای پیاده تا آخرین رده فرماندهی دشمن در برد توپ‌های ما قرار می‌گیرند، یعنی همة قرارگاه‌ها، نقاط آماد، مواضع توپخانه و جاده‌های مواصلاتی دشمن تا پشت جاده سوم.
حسن شفیع‌زاده آمار توپ‌های مورد نیاز برای این مأموریت‌ها را چنین اعلام کرد: برای این منطقه (فاو) 45 گردان توپخانه شامل 14 گردان کمک مستقیم، 18 گردان تقویت و 13 گردان عمل کلی برآورد شده است. البته برای عملیات در محور ام‌الرصاص نیز 8 گردان توپ برآورد شده که جدا از برآورد منطقه فاو است. وی آمادگی این واحدها را ازلحاظ امکانات و نیروی انسانی باتوجه‌به آموزش‌هایی که در مراکز آموزشی توپخانه ارتش و سپاه گذرانده‌اند 90 درصد اعلام و اظهار امیدواری کرد که یگان‌هایی که دستور داده شده، سریع‌تر از ارتش به سپاه واگذار شود تا طبق زمان‌بندی آماده عملیات شوند.
آقای هاشمی: «شما آخرین برآوردی که به ما دادید 34 گردان بود.»
آقای شفیع‌زاده: «آن تعدیل شده بود که فرماندهی با مسئولیت خودشان این کار را انجام دادند. چیزی که ما می‌توانیم با آن عملیات را پشتیبانی کنیم همان 45 گردان است.»
آقای هاشمی: «شما الآن حداکثر 24 گردان توپخانه دراختیار دارید و باید با این 24 گردان گسترش توپخانه‌تان را تنظیم کنید.»
آقای شفیع‌زاده: «منطقه و مأموریت‌هایی که به ما واگذار شده با این 24 گردان امکان پشتیبانی مؤثر وجود ندارد.»
آقای هاشمی دراین‌زمینه حالت‌های مختلفی را که برای عملیات‌های ارتش و سپاه و هم‌زمانی آنها، یا عدم موفقیت هریک قابل‌پیش‌بینی است بیان کرد و گفت برای هر وضعیت برنامه‌ریزی نیاز است. وی افزود ما در محاسبات این اصل را پذیرفتیم که نیروی زمینی ارتش و سپاه باهم عمل کنند، می‌خواهید از این منصرف شویم و به نوبت عمل کنیم؟ آقای رضایی در پاسخ به این پیشنهاد گفت که این مبنا را تغییر ندهیم بلکه براساس اصل "صرفه‌جویی در قوا" و اینکه عملیات آفندی اصل است، در اختصاص توپخانه تدبیر لازم اتخاذ شود. آقای هاشمی با اشاره به نظر کمیسیون که حداکثر 8 گردان توپخانه می‌شود از خطوط پدافندی برداشت، گفت با این حساب جمع توپخانه برای شما و ارتش به 40 گردان
هم نمی‌رسد و اگر ارتش بخواهد در شلمچه عمل کند سهم شما بیش از 24 گردان نمی‌شود. البته اگر در عمل یک محور فعال شد [و عملیات در محور دیگر متوقف شد] آن موقع همه توپ‌ها به محور فعال منتقل می‌شود، اگر هم هر دو محور (فاو و شلمچه) فعال شدند، دشمن در دو جا مشغول می‌شود و احتیاج به توپخانه کمتر می‌شود. وی افزود که به‌هرحال، این موجودی ماست، اگر ترجیح می‌دهید در هر دو محور عمل شود، آرایش توپ‌ها را با در نظرگرفتن گلوله‌های موجود، باهم تنظیم کنید.(1)
1
در پایان جلسه طولانی بعدازظهر امروز تا نیمه‌شب ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)(2)
[اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم 1387، ص378]
دو موضوع مطرح شد: اول، احتمال استفادة عراق از جزیرة بوبیان کویت و ضرورت هشدار به این کشور. دوم، تأکید به حاضران بر حفظ اطلاعات و پرهیز از هرگونه انتشار و بیان آن.فرمانده کل سپاه پاسداران در بخش پایانی جلسه گفت باتوجه‌به اینکه با شروع عملیات فاو و محدود شدن مسیرهای حمله عراق، احتمال اشغال جزیرة بوبیان کویت به‌دست نیروهای عراق و استفاده از آن برای حملات هوایی، پرواز هلیکوپتر و استقرار توپخانه برای اجرای آتش فراوان است، لازم است از قبل برای مقابله با این اقدام عراق طرح‌ریزی کنیم.
آقای هاشمی دراینباره گفت که ما مقداری فکر کردیم، در جلسة مسئولان سه قوه نیز صحبت شد؛ آنان تصرف بوبیان را به‌عنوان اقدامی پیشگیرانه مصلحت نمی‌دانند، چون تحریکات جهانی علیه ما می‌شود. ... ما هم این را قبول کردیم. منتها اگر عراق وارد این جزیره شد ما باید بلافاصله به کویت اخطار کنیم که از بوبیان نباید به‌هیچ‌وجه علیه ما استفاده شود و اگر استفاده شد ما ناچاریم آنجا را تصرف کنیم که دراین‌صورت از عراق گرفته‌ایم، نه از کویت. آقای هاشمی افزود دراینباره قرارگاه‌ها بحث و بررسی کنند و طرح و پیشنهاد مشخصی بدهند که اگر عراق خواست از بوبیان استفاده کند، چگونه می‌توانیم جلویش را بگیریم.(3)
علی
شمخانی در پایان جلسه بر حفظ اطلاعاتِ عملیات تأکید کرد: «دشمن بعد از عملیات بیت‌المقدس خیلی از امکانات فنی و حضوری‌اش اعم از جاسوس‌های داخلی و غیره را به کار گرفت تا از کوچک‌ترین تحرک‌ها درجهت کشف منطقه عملیات استفاده کند، به همین دلیل ما باید به‌شدت به این موضوع حساس باشیم. من سراغ ندارم که حتی در عملیات بدر و خیبر این‌قدر دربارة عملیات صحبت کرده باشم و این خطر بسیار جدی است. با عنایت به این
موضوع که اصل اساسی تضمین‌کننده موفقیت در عملیات‌های آینده، چه عملیات برادران عزیز نیروی زمینی ارتش و چه عملیات سپاه، اصل غافلگیری است، لازم است برادران مراعات کنند. ضمن اینکه برادران سپاه، اسامی افرادی از افسران ارتش را که مطلع شدند تهیه کنند و به فرماندهی قرارگاه خاتم - برای بعضی از اقدامات بدهند - و برادران ارتش هم به همین شکل عمل کنند. لیست افرادی از برادران ارتش که نسبت به طرح سپاه توجیه شدند تهیه بشود و بقیه برادران - هم برادران سپاهی و هم ارتشی - حق انتقال بحث اینجا را به‌هیچ‌عنوان ندارند، حتی اگر قصد بررسی مانور دیگر - یعنی یگان دیگر - را به‌منظور تکمیل پیشنهاد دارند، باید حتماً فقط در این جمعی که هستند و از اوضاع مطلع‌اند مطرح کنند و حق انتقال مطالب به خارج از این جمع را ندارند، مگر اینکه اجازه آن را از فرماندهی قرارگاه خاتم(ص) بگیرند. انشاءالله توصیه رعایت حفاظت را به‌عنوان یک اصل دائم‌التذکر رعایت بکنیم، به این امید که غفلتی که حالا دشمن نسبت به مناطق عملیاتی دارد، همچنان محفوظ بماند و انشاءالله بعد از یک عمل موفقیت‌آمیز در همین‌جا جلسه موفقیت و پیروزی را با سرافرازی در کنار هم بگیریم.»(1)
آقای هاشمی: «آقایان تذکر آقای شمخانی را به‌عنوان یک وظیفه دینی و نظامی در نظر بگیرند. واقعاً ما [از لو رفتن اطلاعات] خیلی ضرر کردیم، انشاءالله این دفعه دیگر ضرر نکنیم.»(2)
1
هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی امروز با هدف آمادگی برای عملیات آتی، مانور نظامی و تمرین بمباران کردند. آقای هاشمی که صبح امروز به پایگاه چهارم هوایی دزفول آمده بود، با حضور در محل برگزاری مانور، چند صحنة بمباران را مشاهده و آن را تحسین کرد و بعد از ناهار در سالن پایگاه برای خلبانان و تکنسین‌ها سخنرانی کرد. قبل از وی سرهنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی ارتش درباره نحوه آماده‌سازی خلبانان و این نمایش نظامی و نام‌گذاری آن به نام سرباز شهید مصری سلیمان خاطر، گزارش داد.(3)* سپس آقای هاشمی گفت:
1) آن‌طورکه از اشاره‌های آقای هاشمی در جلسه قبل و این جلسه و نیز تذکرها و تأکیدهای آقای شمخانی برداشت می‌شود، وی مسئولیت حفاظت اطلاعات عملیات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) را در این مقطع زمانی به عهده داشته است.
2) 17. همان، صص 28 - 27.
3) * سرهنگ خلبان هوشنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی ارتش در گفتوگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی هدف این مانور را «برآورد سرعت عمل پرسنل فنی در تعمیر و آماده کردن مجدد هواپیماها برای پرواز و تعیین حداکثر توان رزمی پایگاه‌های شرکت‌کننده در مانور» اعلام کرد و گفت هدف‌های دیگر هماهنگی میان پایگاه‌ها در اجرای عملیات مشترک، برآورد مهارت خلبانان براساس زمان داده‌شده و دقت عمل در دستیابی به اهداف واگذارشده می‌باشد. سرهنگ صدیق افزود: آزمایش روی مهمات و درنتیجه کیفیت خوب آن و باتوجه‌به مسائل ناشی از محاصره اقتصادی و کمبود قطعات و برآورد خوبی که برای نیروی هوایی دست داد، نشان از آمادگی کامل این نیرو برای حملات گسترده به‌سمت دشمن می‌باشد. (روزنامه اطلاعات، 23/10/1364، ص18، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی)
«یک سرباز مصری آن فداکاری را کرد و علیه حکومتش - که در جنگ شریک دشمن ما است - جنگید و شما با این کار در ایران، این ارتباط را بین خودتان و ملت مصر برقرار کردید. آنچه درمورد این مانور عظیم می‌توان گفت این است که این یک مانور منظم بود که در لحظه‌های پیش‌بینی‌شده کارها با دقت لازم انجام می‌گرفت و این قدرت شما در این سطح وسیع بعد از شش سال جنگ و محاصره اقتصادی و وابستگی شدیدی که این تشکیلات به دشمنان ما ازلحاظ فنی داشت، از افتخارات ما است. اینها چیزهایی است که در تاریخ کمتر پیدا می‌شود و ما هنوز نمی‌توانیم افتخارات شما را آشکار کنیم، چون ناچاریم آنها را سرّی نگه داریم و اینها از آثار جنگی است که بر ما تحمیل کردهاند. به نظر ما شرایط سیاسی که ما از آن دم می‌زنیم، دارد محقق می‌شود و دنیا اکنون با این واقعیت خو می‌گیرد و می‌فهمد که این جنگ درحال یکپارچه کردن امت اسلامی در مقابل استکبار جهانی است. مسائلی که هم‌اکنون در جهان اسلام شاهد آنها هستیم، جنگ‌افروزها را قانع کرده که دیگر این جنگ به نفع آنان نیست و اینجا کسی از پای درنمی‌آید و جمهوری اسلامی روزبه‌روز نفوذش روزافزون‌تر می‌شود و مقاومتش الهام‌بخش دنیا گردیده است.»(1)
آقای هاشمی افزود: «شما دیدید وقتی‌که ابرقدرت شرق در مسافرت صدام به آنجا یک جمله‌ای گفت و رئیس‌جمهور ما و دیگر مسئولین آن‌طور در مقابلش برخورد کردند، آن قدرت عظیم جهانی جا زد. درصورتیکه می‌دانند ما گرفتار جنگ هستیم، اما فهمیده‌اند که ابزارشان نسبت به این ملت فداکار کاربردی ندارد.»
فرمانده عالی جنگ اضافه کرد: «آنها که این هواپیماها را ساخته‌اند و پیچیدگی آنها را می‌دانند، وقتی می‌بینند که شما آن روز اجازه نداشتید به هواپیماها نزدیک شوید، امروز به این خوبی دارید همه‌چیز را اداره می‌کنید، در مقابل شما زانو می‌زنند. در گذشته فکر می‌کنید که اینها به یکی از کشورهای منطقه و یا اقیانوس هند و خلیج فارس اجازه می‌دادند که گردن‌کلفتی کند و یا در مقابل امریکا و شوروی و ابرقدرت‌های دیگر حرکتی بکند و مثلاً برود دویست سیصد مایل آن‌طرف‌تر کشتی بگیرد و اسیر کند و به بندرعباس بیاورد؟ تحمل این مسئله برای آنها ذلت و مرگ است که یک کشوری از تبار جهان سوم، کسانی که آنها اسمش را بربر و وحشی گذاشته‌اند، در منطقه حیاتی آنها اظهار اندام کند و آنها این‌طور ضعف نشان بدهند. اینها عظمت ما را در دل دشمنان نشان می‌دهد و همه از آثار جنگ و پیروزی و معنویت پیروزی‌ها است که قدرتش خیلی بیشتر از این قطعات است.»
آقای هاشمی در ادامه گفت: «بین همه نیروهای یک مجموعه هماهنگی به چشم می‌خورد و شرایط سیاسی الحمدلله خیلی خوب است و ما در طول هفت سال بعد از انقلاب، هیچ‌وقت شرایط سیاسی به این خوبی نداشتیم و قاعدتاً روحیه دشمن هم به خاطر همین حرف‌ها که
1) 18. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی، (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، صص 377 و 388 (پاورقی).
می‌زنند، باید خیلی پایین باشد. انشاءالله شما بتوانید خدمتی کنید و از شرایط خوبی که خداوند به ما داده، استفاده کنید و جنگ را به نقطه مطلوبی برسانید و بتوانید این پیروزی را که ملت ما مدت‌ها انتظار آن را کشیده و حق این ملت و این نیروها هم هست، به دست آورید.»(1)
1
حملة شبانه واحدهای ارتش عراق به مواضع رزمندگان در منطقه هورالعظیم با مقابله مدافعان دفع شد.
فرماندهی ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2081 خود ادعا کرده که واحدهای مقدم ارتش عراق در شرق دجله با پشتیبانی آتش توپخانه دست به حمله‌ای برق‌آسا علیه نیروهای ایران زده و 80 تن از رزمندگان را کشته یا مجروح کردهاند و به تجهیزات آنان ازجمله 11 قایق خسارت سنگینی وارد کردهاند.(2)از سوی دیگر، روزنامة اطلاعات به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی، دراینباره نوشته است که نیروهای عراقی جمعه‌شب (20/10/1364) با 20 فروند قایق قصد حمله به مواضع نیروهای خودی در منطقه هورالعظیم را داشتند(3)
[سند شماره 17525/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (21/10/1364، پایگاه هوایی دزفول، نوار 17036)، راوی محمد درودیان، ص5]
که با اجرای آتش به‌موقع رزمندگان اسلام مواجه شدند و پس از انهدام همه قایق‌های دشمن و کشته یا زخمی‌شدن بیش از 100 تن از افراد آنها و انهدام 2 فروند لندین‌کرافت، این حمله دفع شد.(4)2
حملة نیمه‌شب هواپیماهای عراقی به تأسیسات نفتی جزیرة خارک به آتش‌سوزی مخازن و لوله‌های نفت و جراحت 50 تن انجامید. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 23:25 شب 20 دی‌ماه، دو میگ25 عراقی با 4 بمب جزیره خارک را بمباران کردند که بمب‌ها به 3 مخزن ذخیره‌سازی نفت و خطوط لوله اصابت و آتش‌سوزی ایجاد کرد. درپی این حمله، تلاش برای مهار آتش آغاز شد. طبق این گزارش، همزمان با بمباران، هواپیمای متجاوز دیگری که دیوار صوتی را نیز شکست از محل بمباران عکس‌برداری کرد.(5)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش بعدی خود از این حمله آورده است: براساس گزارش استانداری بوشهر، در جریان حمله مذکور یک خط لوله هدف بمب‌های دشمن قرار گرفت که براثر انهدام آن 50 تن مجروح شدند. براثر شدت آتش هم‌اکنون بهره‌برداری از حوزة نفتی فروزان میسر نیست. در این حمله یکی از مخازن نفت حاوی 50 هزار بشکه نفت نیز منهدم شد.(6)
1) 19. روزنامه اطلاعات، 26/10/1364، ص2.
2) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، 22/10/1364، ص1.
3) مسئول اطلاعات قرارگاه نجف در جلسه روز 21 دی ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) خبر داد که ارتش عراق با حدود 30 قایق و 12 بلم که در هر یک 7 نیرو بوده در اطراف ضلع شرقی جزیره جنوبی مانور کرده است.
4) 21. روزنامه اطلاعات، 22/10/1364، ص14.
5) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، 22/10/1364، ص3.
6) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 299، 23/10/1364، ص2.
1
در مناطق سردشت و میاندوآب تحرک‌ها و حملات امروز افراد مسلح ضدانقلاب با مقابله نیروهای خودی دفع شد. به نوشته نشریه وزارت اطلاعات، گروهی از افراد ضدانقلاب که قصد داشتند به پایگاه شهید رجایی در منطقه سردشت حمله کنند به کمین رزمندگان افتادند و پس از یک درگیری، گریختند.(1)
به گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، نیروهای تأمین پایگاه کلوسه3 امروز در منطقه سردشت با گروهی از افراد ضدانقلاب درگیر شدند که با اقدام به‌موقع گروه ضربت این پایگاه، مهاجمان فرار کردند.(2)
همچنین نیروهای پایگاه پل فلزی منطقة سردشت با گروهی از افراد ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیری بدون تلفات خاتمه یافت.(3)
سپاه میاندوآب نیز گزارش داد که نیروهای پایگاه دلیک دشت در تعقیب افرادی از ضدانقلاب که وارد منطقه شده بودند با آنها درگیر شدند و با کشته یا زخمی‌شدن یکی افراد ضدانقلاب درگیری پایان یافت.(4)
2
سازمان عفو بین‌المللی اعلام کرد که در سه ماه گذشته بیش از 300 تن کرد در عراق کشته و صدها تن دستگیر شدهاند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه: «سازمان عفو بین‌المللی امروز (جمعه) با صدور اطلاعیه‌ای در پاریس اعلام کرد 4 عضو حزب دمکراتیک کردستان عراق روز اول نوامبر گذشته (10 آبان 1364) در زندان ابوغریب بغداد اعدام شده و سه مبارز حزب سوسیالیست کردستان به مرگ محکوم شدهاند.
به گفته سازمان عفو بین‌المللی، از اواسط ماه اکتبر 1985 (اواخر مهر 1364) تاکنون، بیش از 300 تن ازجمله تعداد زیادی کرد در شهرهای شمالی عراق کشته شده و صدها تن از دانشجویان، فراریان ارتش، غایبین و اعضای واقعی یا فرضی چریک‌های کرد و خانواده‌هایشان طی همین مدت دستگیر شدهاند. سازمان عفو بین‌المللی می‌افزاید نیروهای دولتی عراقی از سوی دیگر، احتمالاً در روز 18 اکتبر (26 مهر) به قلعه اربیل که در آنجا تعداد زیادی از تظاهرکنندگان موضع گرفته بودند حمله کرده یا آنجا را به کمک هلیکوپتر بمباران هوایی کردهاند. براساس برآوردهای تأییدنشده، تعداد افرادی که در این عملیات کشته شدهاند به 80 تن رسیده است.»(5)
1) 24. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 142، 21/10/1364، ص2.
2) 25. سند شماره 374364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 23/10/1364، منطقه سردشت 20/10/1364.
3) 26. سند شماره 144146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 28/10/1364، ص2، سردشت، 20/10/1364.
4) 27. سند شماره 407462 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه میاندوآب به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 21/10/1364.
5) 28. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 297، 21/10/1364، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 20/10/1364.
1
آیت‌الله منتظری در دیدار امروز اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با ایشان، بر کاستن از شعارها و پرداختن به مبارزه و تربیت افراد مبارز و جذب نیروهای مؤمن و متعهد و داشتن دیدگاهی فراجناحی تأکید کرد. ایشان همچنین در دیدار شورای مرکزی گزینش، از آنان خواستند که از سخت‌گیری بی‌دلیل و تنگ‌نظری در گزینش استاد خودداری و برای ارتقاء علمی دانشگاهها تلاش کنند.
آیت‌الله منتظری با اشاره به ضرورت پرهیز از گروه‌گرایی در مبارزه و بیان اینکه ملت عراق از علما و روحانیان متعهد انتظار داد که با وحدت کلمه، همه اقشار مردم و عشایر عراق اعم از شیعه و سنی و کرد را بدون هیچ تبعیض در امر انقلاب عراق بسیج کنند، از سپاه و ارتش خواست به مجلس اعلا کمک کنند تا در مبارزه ملت عراق نقش مناسبی ایفا کند. وی از اعضای مجلس اعلا نیز خواست معطل پادگان و امکانات فراوان نباشند و با امکانات موجود درصدد آموزش و استقرار نیرو در جبهه‌ها برآیند و با رژیم فاسدی که سال‌ها قبل مرحوم آیت‌الله حکیم آن را تکفیر کرد و ما هم آن را کافر می‌دانیم، مبارزه کنند و ملت و رزمندگان ایران هم هدفشان حمایت از مبارزه ملت عراق برای گرفتن سرنوشتشان به دست خودشان است.
آیت‌الله منتظری امروز همچنین در دیدار اعضای شورای مرکزی گزینش با ایشان بر رعایت شرح صدر و پرهیز از سخت‌گیری بی‌دلیل به‌خصوص در گزینش استادان دانشگاهها، خودداری از تحقیر استادان متعهد و جلوگیری از دلسردی و نگرانی نیروهای متعهد تأکید کرد و خواست که زمینه استفاده استادان و دانشجویان علاقه‌مند به اسلام و کشور از دانشگاهها برای افزایش سطح علمی کشور فراهم شود و البته به آنها که می‌خواهند از موقعیت و امکانات دانشگاه برای مقاصد ضداسلامی و ضدانقلابی سوءاستفاده کنند، مجال ندهند.(1)
2
یکی از متهمان قاچاق سلاح در یک دادگاه امریکا به شرکت در قاچاق سلاح به ایران اعتراف کرد.
به گزارش یونایتدپرس: «خانم ویرجینیا ویلر چهل‌ساله در یک دادگاه فدرال در سن دیه‌گو کالیفرنیا دررابطهبا اتهامات وارده مبنی‌بر توطئه جهت فریب دولت امریکا و صدور غیرقانونی تجهیزات نظامی به ایران اعتراف به گناه کرد. همسر خانم ویلر نیز که متهم به شرکت در این عملیات بود، ماه گذشته به جرم خود اعتراف کرد. این زوج ازجمله 9 نفری هستند که دادگاه فدرال سن‌دیه‌گو آنان را به دزدی و صدور قطعات یدکی جنگنده‌های اف14 موسوم به "تام کت" به ایران مجرم شناخت. گفته می‌شود این زوج هنگامی‌که در سالهای 1981 تا 1984 در یک پایگاه هوایی نیروی دریایی امریکا در نورفلک ویرجینیا کار می‌کردند قطعاتی ازقبیل دستگاههای کنترل‌کننده سوخت هواپیما و همچنین قطعاتی را که برای مصارف چرخ هواپیما به
1) 29. روزنامه اطلاعات، 22/10/1364، ص3.
کار می‌رود، دزدیده‌اند. ارزش قطعات ربوده‌شده بیش از پانصد هزار دلار تخمین زده شده است.
دادگاه مربوط به رسیدگی به پرونده شش نفر دیگر که متهم به شرکت در این عملیات می‌باشند در آینده تشکیل جلسه خواهد داد. یک بازرگان اهل سن‌دیه‌گو - که گفته می‌شود رهبریت این گروه را برعهده داشته - و همچنین یک تاجر ایرانی - که در لندن دستگیر شده است - ازجمله این شش تن می‌باشند.
به گفته مقامات فدرال امریکا، این قطعات یدکی از انبارهای نیروی دریایی این کشور به اروپا برده شده و سپس به ایران ارسال شده است. ایران قبل از سرنگونی رژیم شاه قریب به چهل فروند هواپیمای موسوم به تام‌کت خریداری کرده بود.»(1)
1
ترکیه 50 فروند هواپیمای جنگنده از کانادا خریده که آنها را در نزدیکی مرزهای ایران و ترکیه مستقر خواهد کرد. ترکیه درصدد تولید تجهیزات نظامی پیشرفته است.
نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه به نقل از شماره امروز نشریه حریت چاپ ترکیه، نوشته است: معاون وزیر دفاع کانادا طی سخنرانی در پارلمان این کشور ضمن تأیید خبر فروش 50 فروند هواپیمای نظامی به ترکیه، گفت این هواپیماها در عرض شش ماه بعد از بازسازی و تعمیر در آلمان‌غربی، تحویل نیروی هوایی ترکیه خواهند شد.
حریت افزوده که معاون وزیر دفاع امریکا در جوابِ اعتراض یونان گفت این هواپیماها دور از مرزهای قبرس و یونان و در پایگاهای نزدیک به مرزهای ایران و ترکیه مستقر خواهند شد. از سوی دیگر، ژنرال باندلتون رئیس کمیسیون کمک‌های امریکا، گفت که ما جهت کسب موافقت ترکیه درزمینه سرمایه‌گذاری در صنایع دفاعی با تمام قدرت تلاش می‌نماییم.
همچنین شرکت وستینگهاوس امریکا جهت تولید مشترک تجهیزات الکترونیکی و رادار در ترکیه اقدام به انتخاب شریک نموده و شرکت اسلان خود را جهت تولید موشک‌های استینگر و تجهیزات الکترونیک هواپیمای اف16 آماده می‌سازد. طبق این گزارش، ترکیه با مشارکت شرکتهای خارجی جهت تولید سلاح‌های نظامی از یک‌سو مایل است بر نفوذ خود در خاورمیانه بیفزاید و از سوی دیگر، درآمد مهمی با فروش سلاح به دست آورد و بخش مهمی از مشکلات اقتصادی خود را برطرف سازد.
به نوشته نشریه وزارت خارجه، افزایش پایگاه‌های نظامی در شرق ترکیه در چارچوب افزایش تلاش‌های نظامی اطلاعاتی ناتو نه‌تنها درجهت رقابت با شوروی است، بلکه خطری بالقوه برای جمهوری اسلامی ایران نیز به حساب می‌آید.(2)
1
شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی پس از پنج روز، جمعه‌شب (20/10/1364) به کار خود پایان داد. برخلاف میل و اصرار عراق و چند کشور حامی عراق، در این اجلاس قطعنامه‌ای درباره جنگ ایران و عراق صادر نشد.
سیروس ناصری سرپرست هیئت اعزامی ایران به این اجلاس در مصاحبه‌ای دربارة نتایج این نشست گفت: «جمهوری اسلامی با استقامت و پایداری روی مواضع بحق خویش از یک‌سو و حضور مداوم و مستمر در مجامع بین‌المللی از سوی دیگر، موفق گردیده تا اعضای این مجامع را رفته‌رفته به مواضع غیرعادلانه‌ای که تاکنون در قبال ایران اتخاذ کردهاند، آگاه نماید.»
وی درباره دلیل عدم صدور قطعنامه‌ای درباره جنگ در اجلاس فاس گفت: «موضع ما این بود که اگر قرار است کل مسئله جنگ تحمیلی مورد بحث قرار گیرد، تا متجاوز محکوم نشود، هیچ قطعنامه‌ای مورد تأیید ما نخواهد بود. ولی کنفرانس می‌تواند و موظف است به موضوع نقض مقررات بین‌المللی ازسوی رژیم عراق رسیدگی کند، اما عراق در مقابل سعی داشت تا کنفرانس قطعنامه‌ای مبنی‌بر خاتمه مخاصمات بدون هیچ‌گونه ذکری از متجاوز به تصویب برساند و حتی از عراق نیز به طریقی در قطعنامه قدردانی و تشکر شود.» سیروس ناصری گفت: «نهایتاً پس از ساعت‌ها بحث مستدل ازسوی هیئت نمایندگی ایران و علی‌رغم تمامی کوشش‌های عراق که سعی داشت همچون گذشته نظرات خود را به‌زور بر کنفرانس تحمیل کند، اجلاس وزرا از اتخاذ هرگونه تصمیم اعم از قطعنامه یا بیانیه درمورد جنگ تحمیلی عاجز ماند.»
رئیس هیئت نمایندگی ایران این موضوع که کشورهای پاکستان، سوریه، الجزایر و گامبیا مواضع عادلانه جمهوری اسلامی ایران را درزمینه جنگ تحمیلی به‌خوبی درک کردهاند، موضوعی بسیار مهم اعلام کرد.
سیروس ناصری همچنین با اشاره به اعتراض سوریه، لیبی و ایران به حضور مصر در اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی و تصویب قطعنامه‌ای که در آن از کشورهای عضو خواسته شده است روابط دیپلماتیک یا هرگونه روابط دیگری را با اسرائیل قطع کنند، گفت ایران، لیبی و سوریه ضمن حمایت از این قطعنامه، درمورد ضعف آن به‌دلیل اینکه برای مقابله با این نوع کشورها در قطعنامه هیچ اقدام عملی پیش‌بینی نشده اعتراض کردند.(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش امروز خود گفت: «قطعنامه مربوط به جنگ ایران و عراق باعث مشاجرات تندی بین هیئت‌های این دو کشور شد و آخرین قطعنامه‌ای بود که پیش‌نویس آن در کمیته سیاسی تنظیم شد. در جلسه بحث دیروز طارق عزیز گفت ایران می‌خواهد اراده و نظر خود را بر عراق تحمیل کند. در مقابل هیئت ایران - که ریاست آن را سیروس ناصری مدیرکل اداره روابط بین‌المللی وزارت خارجه ایران بر عهده دارد - گفت که قبل از درخواست پایان دادن به جنگ، عراق باید به‌عنوان متجاوز محکوم شود. به گفته منابع کنفرانس اسلامی، متن
1) 32. روزنامه کیهان، 22/10/1364، ص2.
پیش‌نویس یک قطعنامه اختلاف‌برانگیزی که ازسوی عراق و یازده کشور دیگر پیشنهاد شده بود و در آن از آمادگی بغداد به مذاکره تجلیل شده بود و از ایران دعوت شده بود که این کشور همین رویه را در پیش گیرد، تغییر کرده و در قطعنامه جدید فقط از دو کشور خواسته شده است که برای برقراری صلح تلاش و با کمیته حسن‌نیت کنفرانس اسلامی نیز همکاری کنند. منابع کنفرانس همچنین می‌گویند که کمیته حسن‌نیت کنفرانس اسلامی به تلاش‌های خود برای برقراری صلح میان ایران و عراق همچنان ادامه خواهد داد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش بعدی خود اعلام کرد که در بیانیه نهایی اجلاس هیچ‌گونه اشاره‌ای به موضوع جنگ نشده است.
بی‌بی‌سی افزود که به گفته منابع کنفرانس، پیرزاده دبیرکل کنفرانس اسلامی گفت که وجود اختلاف‌نظرها، نفوذ و همبستگی کشورهای مسلمان را تضعیف می‌کنند. به گفته بی‌بی‌سی، این اختلاف‌نظرها به حدی شدید بود که حتی درمورد انتخاب عبارات قطعنامه مربوط به جنگ ایران و عراق در کنفرانس اتفاق‌نظر حاصل نشد.(2)
خبرگزاری فرانسه نیز اعلام کرد این کنفرانس بدون اینکه بتواند دیدگاه‌های ایران و عراق درمورد جنگ را به یکدیگر نزدیک نماید پایان یافت. بنا بر این گزارش، اجلاس فوق که در پشت درهای بسته برگزار شد تمام قطعنامه‌های سیاسی بجز قطعنامه مربوط به جنگ ایران و عراق را تصویب کرد.(3)
1
تصویر
امام خمینی درمورد رسیدگی نشدن به اموال نامشروع طاغوتیان و خان‌ها اظهار نگرانی کرده و خواستار رسیدگی سریع به پرونده آنها شده است. نشریه گزارش با درج این خبر افزوده است که یکی از موانع مهم رسیدگی و مصادرة اموال سرمایه‌داران طاغوتی، توصیه‌هایی است که مانع تحقیق و بررسی همه‌جانبه در مراحل ابتدایی رسیدگی به پرونده آنها و نیز به‌صورت عامل فشاری روی دستگاه قضایی به‌هنگام صدور حکم نهایی می‌گردد به‌طوری‌که پاسخ‌گویی به آنها باعث اتلاف قسمت اعظم اوقات دادیاران، قضات و دست‌اندرکاران امور قضایی در بخش اقتصادی شده است. دراین‌میان افرادی نیز وجود دارند که به تبانی با سرمایه‌داران طاغوتی پرداخته و با سوءاستفادههای فراوانی به طمع کسب پول‌های هنگفت درجهت رفع مصادرة اموال آنان کوشش می‌کنند.(4)
1) 33. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 297، 21/10/1364، صص 28 - 26، رادیو بی بی‌سی، 20/10/1364.
2) 34. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، صص 13 - 12، 22/10/1364، رادیو بی‌بی‌سی، 21/10/1364.
3) 35. همان، صص 4 و 5.
4) 36. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه گزارش، شماره 17، 20/10/1364، صص 30 - 27.
1
امام‌جمعه تهران در خطبه‌های نمازجمعه امروز به مسائل مهم جهان در هفته گذشته و تأثیرات انقلاب اسلامی بر تحرک و بیداری ملت‌های تحت ستم و اضطراب مستکبران از آن پرداخت.
آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به وقایع افریقا، مصر، خاورمیانه و لبنان گفت: «ببینید استکبار جهانی امریکا و صهیونیست چطور احساس وحشت می‌کنند و از یک موجی که آنها را به فنا تهدید می‌کند می‌لرزند.» وی همچنین به الگو شدن انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: «همه دنیای سوم به‌حسب مراتب نزدیکی و دوری که به ما دارند، یک بوی خوشی را شنیدند و مجذوب شدند و دارند دنبال آن می‌روند.»
امام‌جمعه تهران درباره تهدیدها علیه لیبی گفت که مسئلة لیبی و تهدید قدرت‌های استکباری و عکس‌العمل شجاعانه مردم و دولت لیبی و اعلام پشتیبانی قدرتمندانه جمهوری اسلامی و برخی کشورهای دیگر به عقب‌نشینی تهدیدکنندگان انجامید. وی افزود که امروز شمال و جنوب افریقا و دو نقطة محوری این قاره مظلوم به یک حرکت شجاعانه‌ای دست زده‌اند. اکثر مردم افریقای جنوبی - که زیر شلاق ستم غاصبان اروپایی حاکم بر این کشور جان می‌دهند و هیچ‌یک از سازمانهای مدعی احیای حقوق مظلومان به داد آنها نرسیدند - بیدار شده و فریاد برآورده‌اند و حوادث امیدبخشی درحال گذر است که با تقویت آنها و تقویت کشورهای تازه به استقلال رسیده افریقا که در خط مقدم جبهه افریقای جنوبی هستند، به سقوط رژیم نژادپرست غاصب کمک خواهد کرد. این از وظایف ماست که انشاءالله انجام می‌دهیم. از این مهم‌تر و برای استکبار جهانی خطرناک‌تر شمال افریقا یعنی مصر است. مصر یکی از کشورهای پیشرو تفکر جدید اسلامی و احیای ارزش‌های اسلام در مقابل ارزش‌های تحمیل‌شده غربی است و بانگ مبارزه با فرهنگ غربی اول از آنجا شروع شد و از معدود کشورهایی بود که صدای بازگشت به اسلام سر می‌داد. چنین کشوری در چند سال اخیر دچار مذلت‌بارترین وضعیت ممکن شده است.
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به پیمان کمپ دیوید میان مصر و اسرائیل و تاریخچه‌ای از مبارزات مصر و فلسطین با صهیونیست‌ها و گسترش اشغالگری اسرائیل و نیز سرکوب عواطف و احساسات ملت در دورة سادات و مبارک، افزود: ملت مصر از همه اینها احساس حقارت و خفت می‌کرد، گلوله‌ای که از تفنگ این جوان مظلوم مصری (سلیمان خاطر) درآمد، کار خود او نبود، احساسات شخصی او نبود، مسئله‌ای سردستی و زودگذر نبود، این تجسم آرزوها و احساسات و عقده‌های فروخورده و کوبیده‌شده ملت مصر بود.
وی با اشاره به فریاد "الله‌اکبر" سلیمان خاطر هنگام شلیک گلوله و بیان اینکه این شعار انقلاب اسلامی و شعار اسلام است، شعار قوم‌گرایی و ملی‌گرایی نیست و کسانی که به نام او و برای مظلومیت او در مصر تظاهرات می‌کنند، آنها هم به‌دنبال اسلام‌اند، پس انقلاب و نهضتی
که در مصر شروع شده، یک نهضت اسلامی است. آن چیزی که دستگاههای استکباری را به‌شدت متوحش کرده و رو به افزایش است و فقط مصر نیست و در همه کشورهای اسلامی رو به گسترش است، همین است و اگر امریکا و صهیونیسم به بهانه‌ای کوچک و نامعقول دولت لیبی را تهدید به حمله و محاصره اقتصادی می‌کنند به‌دلیل همین وحشت از گسترش این موج عظیم است.
آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «شما رزمندگان عزیزی که در ارتش، سپاه، ژاندارمری و در جاهای دیگر دارید تلاش می‌کنید بدانید که محور و مرکز این هیجان عظیم جهانی و این موج رو به گسترش که در دنیای اسلام به وجود آمده شما هستید و انقلاب شما است و درحقیقت همه عصبانیت‌های استکبار جهانی از شما است اما آنها باید از خشم بمیرند و انقلاب اسلامی روزبه‌روز پربارتر و ثمربخش‌تر بشود. ... همین کاروان‌های کربلا چه پدیده عظیمی است. امروز باز برادران عزیز گیلانی ما در اینجا حضور دارند. در هفته گذشته از یک شهر و استان و همین‌طور هفته‌های پیش از استان دیگر از همه استانهای کشور یک بار و دو بار کاروان‌های کربلا راه افتادند و یا دارند راه می‌افتند و مایل‌اند و آماده‌اند که حرکت کنند و این، همان هیجان الهی است که مبتنی‌بر احساسات هم نیست، مبتنی‌بر استدلال است، مبتنی‌بر تحلیل درست است، مبتنی‌بر منطق است. چون ملت ما می‌دانند که چقدرت نقششان نقش حساسی است و این جمهوری اسلامی، این نقش را دارد لذا ما از همه ملت‌هایی که در دنیا به نام اسلام یا به نام مبارزه با استکبار جهانی دارند مبارزه می‌کنند حمایت می‌کنیم. ...
ما این حمایت را با روش‌های مختلف با زبان‌های مختلف با موضع‌گیری‌های عملی گوناگون همیشه گفته‌ایم و باز هم این را به دنیا خواهیم گفت و ثابت خواهیم کرد و همین سفری که خود بنده انشاءالله به بعضی از کشورهای افریقایی خواهم داشت بزرگ‌ترین هدفش یا اصلی‌ترین هدفش این است که ما با حضور در کشورهای افریقایی تانزانیا، موزامبیک، آنگولا و زیمبابوه که هم‌مرز با افریقای جنوبی هستند و زیر فشار مزدوران افریقای جنوبی هستند و افریقای جنوبی مثل یک زالو خون مردم خودش را می‌مکد و علیه این کشورها تعرض و تجاوز دارد ما با حضور در این کشورها می‌خواهیم حضور جمهوری اسلامی را در افریقا ثابت و مدلل کنیم و تجسم ببخشیم. جمهوری اسلامی در داخل مرزهای ایران نیست هرجا که فریاد حق‌طلبانه ضداستکباری و ضدامریکایی باشد جمهوری اسلامی در آنجا حضور دارد و ما با حضور خودمان، حضور جمهوری اسلامی را و حضور ملت انقلابی و مسلمان ایران را در پشت مرزهای افریقای جنوبی خبیث و ظالم به دنیا نشان می‌دهیم و به آن ملت مبارز دلگرمی می‌دهیم و به ملت‌هایی که دارند با ظلم مبارزه می‌کنند، حمایت خودمان را اعلام می‌کنیم.»(1)
1) 37. روزنامه جمهوری اسلامی، 21/10/1364، صص 9 و 10.
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی امروز در دیدارِ دکتر فرهادی وزیر فرهنگ و آموزش عالی و مسئولان این وزارتخانه و رئیسان دانشگاه‌های کشور با وی، دانشگاه را مرکز مبادلات علمی و فرهنگ‌های مختلف در جهان خواند و با ضروری دانستن باز بودن درهای مراکز علمی به روی تجارب و پیشرفتهای علمی جهان، بر لزوم حفظ سلامت دانشگاه و انقلاب از نفوذ فرهنگ‌های منحط بیگانه و نیز توجه دانشگاه به نیازهای کشور تأکید کرد.
طبق اعلام روابط عمومی نخست‌وزیری در این دیدار میرحسین موسوی ضمن استقبال از تکیه وزارت فرهنگ و آموزش عالی بر نیروهای متعهد و حزب‌اللهی دانشگاهها، گفت: حرکت‌های انقلابی و قوی در دانشگاهها و پیوند آنها با جامعه و جنگ می‌تواند روح تازه‌ای به کالبد نظام دانشگاهی کشورمان بدمد و موجب رشد دانشگاه و انقلاب شود. وی دانشگاه را مرکز مبادلات علمی و فرهنگی جهان خواند و گفت که از دانشگاه انتظار است دانش و تجربیات گسترده انسان‌ها را از دنیای خارج به درون دانشگاه‌های ما انتقال دهد، اما با کنترل و برنامه‌ریزی دقیق؛ در غیر این صورت مبدأ خطری برای نفوذ فرهنگ‌های منحط خارجی و صدمه به جامعه است. لذا طبیعی است نیروهای متعهد و مسئولین ما به سلامت دانشگاه - که درحقیقت تضمین‌کننده سلامت انقلاب است - حساسیت داشته باشند.
نخست‌وزیر تصریح کرد که دانشگاه بیگانه با مصالح کشور و اسلام و مصالح گوناگون یک نظام درحال جنگ با قدرت‌های بزرگ، دانشگاهی متناسب با نیازهای جمهوری اسلامی نیست و نمی‌تواند نیروهای ارزنده‌ای را برای پیشبرد اهداف انقلاب تربیت کند و الحمدلله شاهد هستیم که این ارتباطات درحال گسترش است و روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آقای موسوی بر ضرورت باز بودن درهای مراکز علمی و دانشگاهی به روی تجربه‌ها و پیشرفتهای علمی جهان برای داشتن محیطی زنده و تعالی انقلاب و جلوگیری از عقب‌ماندگی، تأکید کرد. وی با اشاره به ضایعات ناشی‌از نفوذ فرهنگ بیگانه در دانشگاهها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، دانشگاه را پشتوانه استقلال و قدرت جمهوری اسلامی ایران در برخورد با قدرت‌های استکباری و تأمین رفاه معقول و بهره‌گیری از منابع بیکران خدادادی در کشور خواند و تأکید کرد که لازمه بهره‌گیری از این ارزش‌ها، پاک و سالم بودن محیط دانشگاه است. وی هوشیاری و احساس خطر نیروهای متعهد و حزبالله را دراینباره یادآور شد.
نخست‌وزیر افزود: یکی از وظایف خطیر دانشگاهها باز کردن دورنمای آینده بر روی انسان ها و گشودن راه‌های بسته است و اگر بتوانیم راهگشای نیروهای متعهد و خلاق کشورمان باشیم، آنها پیشرفت می‌کنند و ما را پشت سر خواهند گذاشت و آینده انقلاب اسلامی را تضمین خواهند کرد. این حرکت شایسته میسر نیست مگر اینکه رؤسای دانشگاهها دائماً نیاز ارتباط با جریان‌های پیشرفته علوم در جهان را احساس کنند. نخست‌وزیر تأکید کرد که مشکلات ناشی‌از جنگ نباید مانع از پیشرفتهای ما شود، با تلاش بیشتر و ایمان قوی‌تر باید مشکلات را جبران کنید.(1)
1) 38. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، ص3.
1
نخست‌وزیر ایران در مصاحبه با روزنامه گونش چاپ ترکیه، درباره روابط ایران با سوریه و یمن دمکراتیک، تأثیر رابطه اردن و سوریه بر روابط سوریه با ایران، نقش ایران در لبنان و روابط ایران و ترکیه اظهار نظرکرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا به نقل این مصاحبه پرداخته و نوشته است: میرحسین موسوی درمورد روابط اخیر اردن و سوریه گفت که علی‌رغم مذاکرات بین اردن و سوریه روابط ما با سوریه ادامه دارد. مدتی قبل، نخست‌وزیر سوریه از ایران دیدار کرد و با وی درمورد روابط و مسائل دو کشور تبادل‌نظر کردیم. با اجرای سیاست ضدامپریالیستی و ضدصهیونیستی و ضد رژیم صدام، با سوریه هم‌عقیده‌ایم و سیاست هماهنگ و مشترکی را دنبال می‌کنیم. با جبهه‌های مقاومتی که برعلیه اسرائیل مبارزه می‌کنند، روابط خوبی داریم. با جمهوری دمکراتیک یمن هم روابط حسنه‌ای داریم و نفت ما در پالایشگاه‌های یمن دمکراتیک تصفیه می‌شود و دراین‌زمینه به ما کمک می‌کند. نزدیکی بین اردن و سوریه به روابط سیاسی و اقتصادی ما با سوریه ضرر نخواهد رساند.
آقای موسوی افزود ما ازطریق سوریه با لبنان رابطه داریم و با برادران لبنانی مستقیماً در ارتباطیم و در نظر داریم که مسئله لبنان را به شکل مناسبی با همکاری برادران سوری حل کنیم. البته به‌غیر ازطریق سوریه از طرق دیگری هم با برادران لبنانی در ارتباطیم.
نخست‌وزیر درباره روابط سیاسی ایران و ترکیه گفت: در ملاقات با آقای اوزال کلیه مسائل را مطرح کردیم. وی افزود که اشخاصی درصددند روابط مفید دو کشور را با تبلیغات سوء و تحریک و تشویش خراب کنند ولی آنها به‌اندازه‌ای که بتوانند منافع اساسی دو ملت را از بین ببرند، قوی نیستند.
روزنامه گونش نظر نخست‌وزیر را درمورد اینکه گفته می‌شود ایران برای پشتیبانی از نیروهای بارزانی، سلیمانیه را بمباران می‌کند، پرسید. آقای موسوی پاسخ داد که بله چند بار مناطق نظامی سلیمانیه را بمباران کرده‌ایم و بمباران‌های اخیر در جواب بمباران مناطق مسکونی و تأسیسات غیرنظامی ایران توسط عراق صورت گرفته است. نه‌تنها سلیمانیه در همه جبهه‌ها به حملات و تجاوزات رژیم عراق جواب داده‌ایم.(1)
2
درپی تقاضای شهروندان کشور سیرالئون برای حضور در جبهه‌های جنگ، رضا حمیدی رایزن فرهنگی ایران در این کشور، ضمن رد این درخواست گفت: «از هنگام برقراری روابط سیاسی بین ایران و سیرالئون در سه سال قبل، تاکنون صدها داوطلب با مقامات ایران در فری‌تاون تماس گرفته‌اند ولی سفارت پیشنهاد آنها مبنی‌بر عزیمت به جبهه جنگ را به‌خاطر اینکه این
1) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 297، 21/10/1364، صص 7 و 8، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1364.
کار فقط موجب به وجود آمدن مشکلات زیادی برای ایران خواهد بود، نپذیرفته است. خبرگزاری آلمان با اعلام این خبر افزود: حمیدی این سخنان را دررابطهبا گزارشهای راجع به داوطلبی 150 تن از اتباع سیرالئون برای جنگ به نفع ایران عنوان کرد.»(1)
1
یک هیئت پارلمانی ژاپن امروز وارد تهران شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آقای ماسایوکی فوجیو نمایندة پارلمان ژاپن، رئیس شورای سیاست‌گذاری حزب لیبرال دمکرات و رئیس انجمن پارلمانی ایران و ژاپن در بدو ورود به تهران، خود را فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن و هدف از سفرش را ابلاغ احساسات دوستی مردم ژاپن به مردم ایران و پاسخ به سفر آقای هاشمی و مذاکره با مقامات ایران درباره تقویت و گسترش روابط حسنه دو کشور اعلام کرد. این هیئت بعدازظهر امروز با حضور بر مزار شهیدان آیت‌الله بهشتی، رجایی و باهنر، ادای احترام کردند.(2)
خبرگزاری رویتر در تفسیری دربارة این سفر آورده است: «منابع دیپلماتیک می‌گویند کشورهای خارجی که از هم‌اکنون به امکانات تجاری قابل‌توجهی - که پس از جنگ پنج‌ساله با عراق در ایران غنی از نفت پیش‌بینی می‌شود - چشم دوخته‌اند، مشتاقانه درپی فرصت‌های مناسب برای محکم کردن وضعیت خود دربرابر ایران می‌گردند.
ایران نیز این دیدارها را فرصت‌های باارزشی می‌داند که با استفاده از آن قدرت‌های خود را بدون واسطه به شخصیت‌های خارجی نشان می‌دهد و سعی کند آنها را به کاستن حمایت خود از عراق و رئیس‌جمهور آن کشور متقاعد سازد. بعضی از مقامات ایرانی می‌گویند که به اعتقاد آنها اگر حمایت خارجی از صدام حسین قطع شود وی سرنگون خواهد شد.»(3)
2
وزیر امور خارجه هند در رأس هیئتی بلندپایه امروز وارد تهران شد. وی به‌منظور شرکت در سومین اجلاس کمیسیون مشترک جمهوری اسلامی ایران و هندوستان به ایران سفر کرده است. برخی رسانه‌ها گفته‌اند مسئله جنگ ایران و عراق ازجمله مسائلی است که در این سفر بررسی خواهد شد.(4)
رادیو بی‌بی‌سی درمورد اهمیت این سفر به‌عنوان فرستاده‌ای از کشوری که ریاست جنبش غیرمتعهدها را به عهده دارد گفت: «از زمان انقلاب ایران تاکنون روابط بازرگانی ایران و هندوستان رو به تضعیف داشته و امروز وزیر خارجه هندوستان آقای باگات به تهران سفر کرد تا شاید آب رفته را دوباره به جوی بازگرداند. به گفته منابع رسمی در دهلی، مأموریت وزیر خارجه هندوستان محدود اما روشن است. مقصود او از سفر به تهران آن است که دریابد آیا
1) 40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، 22/10/1364، صص 20 و 21، فری تاون - خبرگزاری آلمان، 21/10/1364.
2) 41. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، صص 2 و 3.
3) 42. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، 22/10/1364، صص 17 و 18، تهران - خبرگزاری رویتر، 21/10/1364.
4) 43. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، ص3.
دولت ایران سنگ آهن یا ساچمه سنگ آهن را از هندوستان خریداری خواهد کرد یا نه و در غیر این صورت ایران چگونه می‌خواهد مسائلی را که به‌علت پرداخت وام ازسوی ایران به هندوستان بروز کرده برطرف کند؟ علاوه‌براین، وزیر خارجه هندوستان احتمالاً امکان بهبود روابط اقتصادی ایران و هندوستان را در سایر زمینه‌ها نیز بررسی خواهد کرد. بی‌بی‌سی با اشاره به بهبود روابط اقتصادی هند و عراق و مشارکت هند در چهار پروژه بزرگ ساختمانی و مهندسی، افزود: دولت هندوستان در مقام ریاست جنبش غیرمتعهدها برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق نقش فعالی داشته است و ظاهراً ایران و عراق نیز به اهمیت نقش هندوستان در برقراری صلح واقف‌اند.(1)
1
در قطعنامه پایانی اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی، از استقلال لیبی حمایت و تحریم امریکا علیه لیبی تقبیح، حمله اسرائیل به مقر ساف محکوم، از تشکیل اجلاس بین‌المللی درمورد خاورمیانه حمایت و با اشغال بیت‌المقدس مخالفت و خواستار عقب‌نشینی اسرائیل از جنوب لبنان شده است.
خبرگزاری قطر از فاس گزارش داد که وزیران خارجه کشورهای شرکت‌کننده در بیانیه‌ای ضمن تقبیح اقدام امریکا در تحریم لیبی، از مردم لیبی در دفاع از استقلال و تمامیت ارضی کشور خود حمایت کردند. در شانزدهمین کنفرانس کشورهای اسلامی، حمله اسرائیل به مقر ساف در تونس محکوم شد و شرکت‌کنندگان در کنفرانس از تصمیم مجمع عمومی سازمان ملل در تشکیل یک اجلاس بین‌المللی درمورد خاورمیانه با شرکت نمایندگان سازمان آزادی‌بخش فلسطین، شوروی، امریکا و سایر اعضای دائمی شورای امنیت استقبال کردند. کنفرانس اسلامی از اعضا خواست در مخالفت با تصمیم اسرائیل در اشغال بیت‌المقدس بسیج شوند و کشورهایی را که این تصمیم اسرائیل را به رسمیت می‌شناسند، مورد تحریم اقتصادی و سیاسی قرار دهند. وزیران خارجه کشورهای اسلامی از شورای امنیت خواستند مسئله تجاوز اسرائیل به جنوب لبنان را مورد بررسی قرار داده و خواستار عقب‌نشینی فوری نیروهای اسرائیل از این منطقه گردد. از امریکا نیز خواسته شد از حمایت نظامی و اقتصادی از اسرائیل خودداری کند. ازجمله مسائل دیگری که در بیانیه ذکر گردیده، مسئله اقلیت های مسلمان ترک در بلغارستان، مسئله افغانستان، مبارزه مردم افریقای جنوبی و مردم نامیبیا بود. کنفرانس اسلامی از اقدام برخی کشورها در ازسرگیری رابطه با اسرائیل ابراز تأسف کرد.(2)
1
سازمان جهاد اسلامی با اعلام وخامت حال یکی از گروگان‌های فرانسوی، دولت فرانسه را مسئول هر اتفاقی اعلام کرد که ممکن است برای او بیفتد.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «سازمان مخفی جهاد اسلامی اعلام کرد که یکی از گروگان‌های فرانسوی به‌شدت بیمار است و ممکن است نتواند جان سالم از این بیماری به در ببرد. در اعلامیه جهاد اسلامی خطاب به دولت فرانسه و شخص فرانسوا میتران آمده است که دولت فرانسه مسئولیت هر اتفاقی را که ممکن است برای این گروگان روی دهد به عهده دارد چراکه در پذیرفتن درخواست‌های این سازمان دچار شک و تردید شده است.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارشی از واکنش رسانه‌های فرانسوی دراینباره تهیه کرده که بخشی از آن چنین است:
روزنامه فیگارو دراینباره نوشته است: «این تغییر ناگهانی در رویه جهاد اسلامی به هنگامی روی می‌دهد که گفت‌وگوهای دشوار و حساسی بین پاریس، دمشق و تهران جریان دارد و بدون تردید منظور از شانتاژ وحشتناکی که تروریست‌ها اعمال کردهاند این است که آخرین اشکال‌تراشی‌های دولت فرانسه برطرف شود و مذاکرات جاری به ثمر برسد.»
وزیر امور اجتماعی و همبستگی ملی و سخنگوی دولت فرانسه نیز گفت که دولت فرانسه با تمام کشورهای مسئول در منطقه خارومیانه در تماس دائمی است و برای آزادی هرچه زودتر گروگانها آنچه که بایدوشاید انجام داده است.
همچنین خبرنگار کانال 2 تلویزیون فرانسه با اشاره به اینکه در مذاکرات فرانسه و ایران پیشرفتهای محسوسی حاصل شده گفت به نظر می‌رسد ربایندگان یعنی افراد گروه حزبالله در بیانیة خود مطالباتی دارند که دولت فرانسه درحال‌حاضر نمی‌تواند با آنها موافقت نماید.
کانال 1 تلویزیون فرانسه نیز با اعلام این خبر در صدر اخبار خود، بیش از همه به خواسته ربایندگان، یعنی آزادی همه یا لااقل 2 تن از اعضای کماندویی که قصد داشتند شاهپور بختیار را به قتل برسانند اشاره کرد. خبرنگار این تلویزیون گفت: فرانسه نهایت سعی خود را نموده تا به این درخواست پاسخ مثبت ندهد. تصمیم دراین‌مورد - که مستقیماً به شخص میتران مربوط می‌شود - به‌خصوص پس از سوءقصدهای رم و وین، امر بسیار دشواری است.(2)
2
سوریه همچنان برای اجرای توافقنامه دمشق - که میان سه گروه شبه‌نظامی لبنان امضا شده است - تلاش می‌کند، لیکن رئیس‌جمهور لبنان از اجرایی شدن آن طفره می‌رود. علامه فضل‌الله نیز به‌طور ضمنی و حزبالله لبنان نیز صریحاً مخالفت خود را با این موافقتنامه اعلام کردهاند.
یونایتدپرس از بیروت گزارش داد: سوریه امروز مقامات سه گروه شبه‌نظامی اصلی لبنان را
برای بررسی چگونگی اجرای قرارداد صلح این کشور به دمشق فراخواند، اما امین جمیل رئیس‌جمهوری مارونی لبنان بار دیگر دیدار و مذاکرات با حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه را به تأخیر انداخت. ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان گفت که امین جمیل سعی می‌کند اجرای قرارداد صلح را به تأخیر بیندازد.
بااین‌حال، نمایندگان سه گروه شبه‌نظامی اصلی لبنان که قرارداد صلح را امضا کردهاند، امروز در دمشق گرد آمدند تا درباره چگونگی اجرای آتش‌بس کامل و آغاز اصلاحات سیاسی با عبدالحلیم خدام معاون ریاست‌جمهوری سوریه مذاکره کنند.
به نوشته روزنامه النهار چاپ بیروت امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان بااینکه گفته است از کلیه تلاش‌های صلح پشتیبانی می‌کند، از تأیید آشکار این موافقتنامه خودداری کرده و محافظان او هفته گذشته سعی کردند ایلی حبیقه را - که قرارداد صلح را با جنبش امل و دروزی‌ها امضا کرد - به قتل برسانند. نبیه بری رهبر امل و ولید جنبلاط رهبر دروزی‌ها گفته‌اند آنچه را که امضا کردهاند، نمی‌تواند تغییر یابد.
روزنامه طرف‌دار سوریه الشرق نیز نوشته است که جمیل موافقت مشروط خود را با قرارداد صلح اعلام کرده و آن را می‌پذیرد اما همچنین خواهان تضمین‌هایی برای حفظ موقعیت خود در رژیم لبنان است.(1)
از سوی دیگر، علامه فضل‌الله در مراسم نمازجمعه این هفته بیروت، بر لزوم تقویت نیروهای مقاومت در جنوب لبنان و ادامه مبارزات آزادی‌بخش مردم مسلمان این کشور با نیروهای صهیونیستی تأکید کرد و با اشاره به توافقنامه سه‌جانبه دمشق گفت: مهم‌ترین بخش هر توافقی در بحران لبنان وحدت نیروها برای مبارزه با اسرائیل است و این امری است که بعضی از طرف‌ها آمادگی پذیرش آن را ندارند و حتی حاضر نیستند یک گلوله به‌سوی نیروهای اسرائیلی شلیک کنند و این مسئله موفقیت هر توافقی را تهدید می‌کند.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد که حزبالله لبنان قرارداد سه‌جانبه که با نظارت سوریه امضا شده را رد کرده است.(3)
اما رادیو اسرائیل چنین ادعا کرد: «برخی کشورهای خارجی که دارای اغراض خصوصی در لبنان می‌باشند اهالی این کشور را به رد این موافقتنامه و ادامه هرج‌ومرج و کشت‌وکشتار تشویق و تحریک می‌کنند. ... ایران یکی از مخالفان جدی توافق بین طوایف لبنان است و می‌کوشد تا در آن کشور حکومت جمهوری اسلامی دست‌نشانده رژیم تهران به وجود آورد.»(4)
1
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در ادامة جلسة طولانی روز گذشته دربارة طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش، صبح و بعدازظهر امروز نیز تشکیل جلسه داد. در جلسة صبح(1)موضوع‌های متعددی مطرح شد ازجمله: طرح سپاه برای عملیات در جزیره ام‌الرصاص، نظر فرماندهان نیروی زمینی ارتش درباره مأمور شدن بخشی از واحدهای توپخانه ارتش به سپاه و تأثیر آن در طرح عملیاتی ارتش و دیدگاه آقای هاشمی دراین‌زمینه، نظر فرمانده نیروی زمینی ارتش و چند تن دیگر از فرماندهان ارتش درباره طرح مانور عملیات در منطقه فاو، گزارش حمله عراق به جزیره جنوبی و اقدامات سپاه و ارتش دراینباره و اتخاذ تدابیری برای تحکیم دفاع از جزیره جنوبی.
در بخش اول جلسه صبح، مسئول اطلاعات قرارگاه نجف به تشریح وضعیت زمین جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی و خط و سنگرها و موانع دشمن پرداخت و گفت که جزیره ام‌الرصاص 50 متر از ساحلش چولان و بقیة جزیره پوشیده از نخل است. خط اول دشمن ارتفاعش یک متر است و هر 30 تا 50 متر یک سنگر دفاعی تعبیه شده است. علاوه‌بر آن، هر 500 تا 1000 متر نیز یک پایگاه دفاعی دارد. پشت خط اول یک کانال و بعد از کانال 10 تا 20 متر پوشیده از نیزار بسیار فشرده است که دید را تا دو متر کاهش می‌دهد و عبور از این نیزار بسیار دشوار است. موانع دشمن سرتاسر جزیره گسترده شده و یکسان است و شامل سه ردیف سیم‌خاردار، دو ردیف سیم‌خاردار حلقوی روی هم، یک ردیف مین و یک ردیف موانع خورشیدی (هشت‌پر)
1) در این جلسه تقریباً همان حاضران در جلسة روز گذشته شرکت داشتند و به تناسب موضوع بحث، فرماندهان یا مسئولان دیگری در جلسه حضور می‌یافتند. حاضران این جلسه عبارت بودند از: آقایان هاشمی، روحانی، محسن رضایی، سرهنگ سهرابی، سرهنگ صیاد شیرازی، رحیم صفوی، سرهنگ ملک‌زادگان، محسن رفیق‌دوست، علی شمخانی، محمد فروزنده، سرهنگ جمالی، سرهنگ موسوی قویدل، عزیز جعفری، سیدعلی حسینی‌تاش، سرهنگ جاودانی، سیداحمد سوداگر (مسئول اطلاعات قرارگاه نجف) و محمد درودیان. جلسه صبح از ساعت 7:45 آغاز شد و سه ساعت طول کشید.
است. ارتفاع موانع خورشیدی 5/1 متر و 3 متر است. 30 تا 50 متر جلو خط چولان است که ارتفاع آنها حداکثر 5/1 متر است. این چولان‌ها زمینه خوبی برای شناسایی است طوری‌که نیروهای شناسایی تا ده بیست متری خط دشمن رفته‌اند و روز در منطقه به شناسایی پرداخته و شب بعد برگشته‌اند. دشمن در این منطقه پلهای دوبه‌ای دارد که شناسایی شده است.
نیروها از نهر خین تا جنوب رود کارون حدود 50 بار شناسایی انجام داده‌اند که در 95 درصد آن با موفقیت به خط دشمن رسیده‌اند. مواردی هم از خط دشمن رد شده و کانال‌ها و مواضع دشمن را شناسایی کردهاند. در یکی از شناسایی‌ها یک نیروی عراقی دو تن از نیروهای شناسایی را می‌بیند. وقتی از آنان رد می‌شود فریاد می‌زند ایرانی. درپی آن یکی از نیروها داخل نیزار می‌رود و از ساعت 4 تا 5/7 شب آنجا می‌ماند. عراقی‌ها منطقه را می‌گردند آنان را پیدا نمی‌کنند. آن نیروی شناسایی سپس به ساحل می‌آید و با آشنایی که به جزرومد آب داشته به ساحل خودی بازمی‌گردد. از سرنوشت نیروی دیگر اطلاعی به دست نیامده است.
حدود 3 گردان پیاده دشمن عهده‌دار دفاع از جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی هستند که از هر گردان 1 گروهان در خط و 2 گروهان در عمق پدافند می‌کنند. بعد از آن اتفاق، حدود 3 گردان عراقی به اطراف پل‌ها آمده ولی مشخص نشده که وارد جزیره شدهاند یا نه. دشمن در این منطقه 3 آتشبار توپ دارد و با آن آتش اجرا می‌کند.
آقای هاشمی از وضعیت جاده‌ها، کانال‌ها، موانع، امکان مانور زرهی و چگونگی دفاع بعد از تصرف سؤال کرد. آقای سوداگر در پاسخ گفت که در جزیره ام‌الرصاص فقط یک جاده اصلی و تعدادی جاده آنتنی هست و در جزیره ام‌البابی جاده‌ای وجود ندارد و فقط سیل‌بندی به عرض حدود 5/1 متر وجود دارد.
فرمانده قرارگاه نجف در ادامة جلسه به بیان مأموریت این قرارگاه پرداخت: مأموریت قرارگاه نجف در این منطقه تأمین جزیره ام‌الرصاص و جزایر ام‌البابی شرقی و غربی است که این عملیات تک محدودی است برای پشتیبانی از عملیات اصلی در منطقه فاو و البته می‌تواند جای پایی باشد برای عملیاتی گسترده که موضوع جداگانه‌ای است. تیپ10 سیدالشهدا(ع) در نیمة غربی ام‌الرصاص و ام‌البابی غربی و تیپ18 الغدیر در نیمه شرقی ام‌الرصاص و ام‌البابی شرقی مأموریت دارند. عقبه‌های آنها هم مجزاست؛ تیپ10 از نهر عرایض و تیپ18 از رود کارون استفاده می‌کند. باتوجه‌به اسکله‌های متعدد در این منطقه، از این نظر هم مشکلی وجود ندارد. به‌طورکلی این عملیاتی کاملاً محدود و مستقل است البته بجز سمت راست آن که وابستگی زیادی به انتهای جزیره بوارین دارد؛ اگر این قسمت بوارین تصرف نشود مشکلاتی برای سمت راست ام‌الرصاص ایجاد می‌شود. نحوة شکستن خط هم شبیه خط‌شکنی یگانهای قرارگاه کربلا در منطقه فاو است. علاوه‌بر آن، یگانهای ما از پشت هم می‌توانند حمله کنند و فقط متکی به حمله از روبهرو نیستیم.
عزیز جعفری تجهیزات مورد نیاز برای عملیات در محور ام‌الرصاص را چنین اعلام کرد: برای هر تیپ 150 دست لباس غواصی نیاز است که تاکنون حدود 50 دست واگذار شده است. برای دفاع از منطقه تصرفشده نیاز به انتقال سریع دستگاههای مهندسی است که بتوانیم مواضع دفاعی موجود را کامل کنیم. برای مقابله با آتش دشمن نیاز به توپ و خمپاره‌انداز داریم. درصورتیکه پوزه شرقی بوارین تصرف شود نیاز به 6 گردان توپ و در غیر این صورت 8 گردان توپ مورد نیاز است. تعداد 20 سطحه پی.ام.پی و کشنده‌های آن برای انتقال سریع دستگاه‌ها نیاز داریم و نیز حدود 300 متر فرش باتلاق. محل‌های استقرار سلاح‌های ادوات و اورژانس مشخص شده، برای آموزش نیروها مقداری زمان نیاز است که انشاءالله یگانها با تلاش خود به زمان‌بندی مقررشده می‌رسند.
آقای هاشمی درمورد آمادگی قرارگاه نجف برای عبور کامل از اروندرود در محور ام‌الرصاص و رسیدن به ساحل جنوبی اروندرود و ادامة عملیات از این محور درصورت بن‌بست در عملیات منطقة فاو و امکان استفاده از موفقیت در محور ام‌الرصاص را سؤال کرد. آقای جعفری پاسخ داد که ساحل جنوبی اروند شناسایی شده است؛ عراقی‌ها نخلستان‌های ساحل جنوبی اروند را در این محور از بین برده و 300 متر از نخل‌های آن را بریده‌اند. وی افزود با دو یگانی که قرارگاه نجف در این منطقه تحت امر دارد، برنامه‌ای برای عبور از اروند و رسیدن به ساحل جنوبی آن و پیشروی در جنوب اروند پیش‌بینی نشده است و برای چنین اقدامی، لازم است کار بسیاری انجام شود.(1)
1
اعتراض مسئولان نیروی زمینی ارتش به دستور انتقال بخشی از امکانات این نیرو برای پشتیبانی از عملیات سپاه، پاسخ آقای هاشمی و آقای رضایی به این اعتراض و تصمیم نیروی زمینی ارتش به تجدیدنظر در طرح عملیاتی خود، بخش دوم از مباحث جلسه صبح امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بود. آقای هاشمی گفت که درمورد نیازها، مشکلات و طرح مانور قرارگاه‌های کربلا و نجف سپاه (دیشب و امروز) به‌طور مفصل بحث شد، ستاد وقت دارد که در آینده بیشتر بحث و بررسی کند، اگر قرارگاه کربلای نیروی زمینی ارتش هم مایل هستند که چیزی برگزارش دیشب اضافه کنند، ما آمادگی داریم گوش بدهیم.
سرهنگ صیاد شیرازی با اشاره به دستور واگذاری گردان‌های توپخانه به سپاه، گفت باید در طرح خود تجدیدنظر کنیم و دراینباره دیشب جلسه‌ای داشتیم که آقایان گزارش می‌دهند. درپی آن سرهنگ جمالی جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش با اشاره به استحکامات، مواضع و آمادگی دشمن در منطقه کوشک و منطقه شلمچه (مناطق عملیاتی ارتش) و لزوم پشتیبانی‌هایی که طبق محاسبات نظامی باید برای عبور از این مواضع بشود گفت که تقریباً همه
1) 1. سند شماره 17523/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد خاتم برای بررسی طرح‌های عملیات سپاه و ارتش (21/10/1364، دزفول - پادگان تیپ2 لشکر92، نوار شماره 17034)، راوی: محمد درودیان، صص 9 - 1.
پشتیبانی هوایی، همه مقدورات پدافند هوایی، همه وسایل عبور، پشتیبانی آتش و تجهیزات ضدتانک ازطرف نیروی زمینی ارتش دراختیار عملیات منطقه فاو گذاشته شده است. با مقایسه واگذاری پشتیبانی‌ها به منطقه پایین (فاو) و عدم پشتیبانی منطقه بالا (شلمچه)، شخصاً به دو نتیجه می‌رسم، یکی اینکه عدالت اجرا نشده - که با اطمینان از اینکه جناب‌عالی (آقای هاشمی) همیشه عدالت را رعایت کرده‌اید - به نتیجه دوم می‌رسم که مأموریت نیروی زمینی احتمالاً جدی تلقی نشده است و باتوجه‌به اینکه با این پشتیبانی‌ها قادر نخواهد بود که مأموریتش را اجرا کند، این مأموریت جز سرکوب مسئولین نیروی زمینی، تضعیف روحیه و ... نتیجه‌ای نخواهد داشت.
تصویر
آقای هاشمی در پاسخ با اعلام اینکه هدف از اجرای همزمان عملیات سپاه و نیروی زمینی ارتش تقویت ارتش بوده است و از شرایط موفقیت آن هم اجرای همزمان دو عملیات (فاو و شلمچه) است تا قوای دشمن تجزیه شود، به انتخاب این منطقه توسط فرماندهان نیروی زمینی ارتش در هفت‌ماه قبل اشاره کرد و افزود که شما گفتید طرحتان متکی به هوانیروز و پشتیبانی هوایی نیست و سطحه‌های پی.ام.پی هم به دردتان نمی‌خورد. اگر مسئله فقط توپخانه است، شما متخصص ما هستید، می‌گویید 40 گردان توپخانه داریم، نظر بدهید، اگر عملیات فاو مصلحت نیست، هر 40 گردان مال شما باشد، شما عملیات کنید یا عملیات شما جلوتر انجام شود ما عملیات فاو را به تأخیر بیندازیم. اگر همه حرف‌ها سر این 15 گردان توپخانه است که قرار است عملیات فاو را پشتیبانی کند، شما بروید عملیاتتان را اجرا کنید، بعد که تمام شد، عملیات فاو را شروع می‌کنیم. ... این‌طور که جناب‌عالی (سرهنگ جمالی) فرمودید نیست، الآن مصلحت کشور، انقلاب، ارتش، سپاه است که ارتش آبرومند و سرافراز شود (ضمیمه دارد).(1)
محسن رضایی در ادامة بحث ابتدا بر ضرورت کمک فکری فرماندهان ارتش و سپاه به یکدیگر برای پخته شدن طرح‌ها تأکید کرد و سپس با اشاره به سخنان سرهنگ جمالی، افزود این از حقوق برادران است که نظرهایشان را درمورد طرح‌ها بگویند؛ هرچه کار قوی‌تر شود، کار برای خدا قوی‌تر می‌شود، وقتی هم جواب منطقی داده می‌شود، منطق حاکم شود و هرکس برای اسلام و کشور کار کند مفید خواهد بود. وی سپس با ذکر اینکه حدود 50 درصد از
1) مشروح سخنان آقای هاشمی دراینباره در ضمیمه این گزارش آمده است.
خطوط دفاعی را برف گرفته و هیچ تهدیدی ازطرف دشمن در آنجاها نیست، گفت بجز 5 نقطه‌ای که مشخص می‌کنیم، توپ‌ها را از نقاط دیگر بردارید و در پشتیبانی عملیات‌ها بگذارید اگر مشکلی بروز کرد تعهد می‌دهیم که حل کنیم. وی افزود که الآن 66 گردان توپخانه در جمهوری اسلامی هست و ما می‌خواهیم با گردان‌های ضعیف عمل کنیم، اصلاً خدا را خوش نمی‌آید. ... برادران نیروی زمینی تدابیری بیندیشند، به‌هرحال مسئول هستند. ... تنها موضوع مورد بحث توپخانه است که مجموع توپخانه هم دراختیار برادران نیروی زمینی ارتش است. امیدوارم روی جنبه مثبت نظامی مسئله بحث شود و برادران ازنظر نظامی به ما کمک کنند که با قوت فکری بیشتری بتوانیم جنگ را ادامه دهیم.
سرهنگ موسوی قویدل در ادامة این بحث بر مصمم بودن نیروی زمینی ارتش به اجرای عملیات تأکید کرد و گفت زمان طولانی برای برداشتن تعدادی از توپ‌های مستقر در خطوط پدافندی 1500 کیلومتری نیاز است. ستاد بررسی کند و زمان معقولی را در نظر بگیرد و هرگونه ریسکی را بپذیرد، ما اجرای امر می‌کنیم. تعداد توپی هم که برای عملیات سپاه برآورد شده، برآورد زیادی نیست و نمی‌گویم که از سپاه کم کنید به ما بدهید تا ما عمل کنیم. برای اینکه هر دو ناقص می‌شود. چون مسئلة اساسی توپخانه است و این مانورها بدون آتش به نتیجه نمی‌رسد. وی افزود که غیر از 15 گردانی که قرار است برای پشتیبانی عملیات فاو بدهیم، 6 گردان در منطقه شلمچه می‌ماند که فقط می‌تواند به مأموریت پدافندی خود ادامه دهد، نه مأموریت آفندی. در این منطقه 29 گردان توپخانه دشمن فعال است. هدف شما این نیست که ما صرفاً وارد عمل بشویم و بعد از 24 یا 48 ساعت بگوییم که نشد و برگشتیم. هدف ما هم این نیست، ما قاطعانه می‌خواهیم کار کنیم و این راهی ندارد غیر از اینکه از امکانات موجود معقول استفاده کنیم، حالا اگر دو عملیات را نمی‌توانیم همزمان عمل کنیم، یکی‌یکی عمل کنیم. اگر قرار است توپ‌ها از خطوط پدافندی آزاد شود، زمان آن محاسبه شود، یک ماه طول می‌کشد.
درپی این سخنان، آقای هاشمی گفت: «پس مسئلة شما فقط توپخانه است، اگر مسئله توپخانه است، شما [عملیات] کوشک را حذف کنید. شما 11 گردان [توپ] برای کوشک در نظر گرفته‌اید، کوشک را حذف کنید، آنجا تظاهر به تک کافی است، بروید آن کار را بکنید که دیگر ما این مسئله را نداشته باشیم. یک مقدار هم سریع‌تر امکانات را از بالا بسیج کنیم و هرچه می‌توانیم بیاوریم (توپ از خطوط پدافندی آزاد شود).»(1)
سرهنگ صیاد شیرازی در ادامه این بحث، ضمن اشاره به اهمیت کار ستادی و مشاوره‌ها و نظرهای تخصصی که در ستاد نیروی زمینی ارتش درمورد طرح‌ها داده می‌شود و ابراز افتخار به همکارانش که تجربه‌های علمی و عملی‌شان را دراختیار فرمانده‌شان می‌گذارند، گفت که این را صداقت ما بدانید که اگر سرهنگ جمالی نظرها و ابهاماتی را که در ذهنش خطور
1) 2. همان، صص 19 - 10.
می‌کند، مطرح نکند و جناب‌عالی (آقای هاشمی) با این بحث بسیار جالب و مفید پاسخ ندهید، من نمی‌توانم از ذهن ایشان خارج کنم. (آقای هاشمی: من خوشحالم که مطرح بشود). نباید این تلقی شود که باز به موضع سپاهی و ارتشی کشیده شویم. ایشان آرامش دادند، ممکن است در ظاهر کراهت باشد، ولی آرامش دادند. ایشان از زبان شما که فرمانده ما هستید این نظریه را می‌گیرد و خیالش راحت است که هم حرفش را زده و هم جوابش را گرفته است.
سرهنگ شیرازی سپس با اشاره به مأموریت دفاعی نیروی زمینی ارتش در 1200 کیلومتر از خطوط دفاعی و ضرورت پشتیبانی آتش برای واحدهای دفاع‌کننده از این خطوط، گفت اگر فرمانده کل این مأموریت را نقض کند، اشکالی ندارد و ما دیگر مسئولیتی نداریم. وی همچنین ضمن ابراز اینکه واحدهای توپخانه به یگانها وابسته‌اند و جدا کردن آنها مشکلاتی ایجاد می‌کند، درخواست کرد که در این موارد و محاسبه نیازها به آتش، به نظرهای تخصصی و دیدگاه متخصصان توجه بیشتر شود.
فرمانده نیروی زمینی ارتش در پایان این بحث، باتوجه‌به دستور آقای هاشمی برای واگذاری 15 گردان توپ برای پشتیبانی عملیات در منطقه فاو، تصمیم نیروی زمینی ارتش را درمورد طرح عملیاتی این نیرو چنین اعلام کرد: «ما به یاری خداوند تا 48 ساعت دیگر طرح خود را تجدیدنظر خواهیم کرد و می‌گوییم که با همین وسع - اگر جناب عالی مصمم هستید که ما کار بکنیم - چه کار می‌توانیم بکنیم و در آن جهت انشاءالله جلو می‌رویم، یعنی نمی‌گذاریم این چند لشکر بیخودی برود و باز همان ریسکی که فرمودید بکنید، ببینیم چه کار می‌توانیم بکنیم که توپخانه‌ها را یک مقدار آزاد کنیم. تا آنجا که بتوانیم این کار را خواهیم کرد.»(1)
1
در سومین بخش از جلسه صبح امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، فرمانده نیروی زمینی ارتش دیدگاه‌های خود را دربارة طرح مانور عملیات سپاه پاسداران در منطقه فاو مطرح کرد که خلاصة آن چنین است:
سرهنگ علی صیاد شیرازی: این نکاتی که خدمت شما می‌گویم، ما هیچ موضعی در مقابل شما نگرفته‌ایم، چون این‌بار مسئولیت مشخص است؛ برادران سپاه در این جبهه (منطقه فاو) مسئول هستند، ما هم تا آنجا که می‌توانیم به آنها کمک می‌کنیم؛ انشاءالله موفق باشند. چند نکته را به تفکیک خدمت شما می‌گویم:
1) 3. سند شماره 17524/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد خاتم برای بررسی طرح‌های عملیات سپاه و ارتش (21/10/1364، دزفول - پادگان تیپ2 لشکر92، نوار شماره 17035)، راوی: محمد درودیان، صص 4 - 1.
تصویر
تاکتیک عملیات کاملاً جبهه‌ای است و از اول تا آخر خط را عمل می‌کنند و تمام یگانها تقسیم شدهاند و از سخت‌ترین جا که عبور از رودخانه است و بعد زدن به مواضع مستحکم و بعد در مرحله پیشروی با این‌همه خط دشمن، جبهه‌ای جلو می‌روند که تاکتیک مناسبی برای این عملیات نیست. چه اشکالی دارد که از یکی دو محور وارد شویم، بعد از آنجا نیروها را گسترش دهیم. عبور از این رودخانه ضمن اینکه کار خیلی سخت و فوق‌العاده‌ای است، کنترل ترددها و تراکم نیروهای عمل‌کننده را مشکل می‌کند.
به‌دلیل تعدد نیروها و قرارگاه‌های لشکری، کنترل و هدایت ازنظر بی‌سیم، ارتباط و هماهنگی کار بسیار دشواری است و پیچیدگی طرح را زیاد می‌کند.
چهارمرحله‌ای بودن این طرح، نقطه گره و پیچیده این طرح عملیات است. عبور از خط کار ساده‌ای نیست به‌ویژه برای یگان‌هایی که تازه سازمان یافته‌اند. عبور دادن این‌همه نیرو از خط اول، بعد مرحله دوم، مرحله سوم تا مرحله چهارم یک امر بعیدی است و در این قرارگاه‌هایی که ما می‌شناسیم، امکان‌پذیر نیست.
باتوجه‌به برآورد نیاز به 53 گردان توپخانه و تأمین 24 گردان درمجموع که احتمالاً برخی گردان‌ها هم کامل نیستند و بعضی قبضه‌ها خراب است، جواب‌گوی آن پیش‌بینی نیست. اگر قبول دارید که با همین تعداد عمل کنید، نکاتی را بیان می‌کنم: اول، اینجا دیدبانی غیراستاندارد است. شکل کلاسیک کار در پشتیبانی آتش این است که توپخانه معمولاً در محور پیشروی است. دیدبانی از فاصله زیاد، نمی‌تواند از گلوله توپ خوب استفاده کند و دقت لازم را نخواهد داشت. دوم، تراکم مواضع توپخانه در مقابله حمله هواپیماها و توپخانه دشمن آسیب‌پذیر است و تداخل زیادی برای پشتیبانی و رساندن مهمات می‌شود. سوم، مهمات ما به‌ویژه برای توپ‌های 130 و کاتیوشا واقعاً کم است. چهارم، کاهش کیفیت توپخانه وقتی در غیر سازمان خودش به کار گرفته شود.
توپخانه دشمن با گذشت 48 ساعت از آغاز عملیات برتری خودش را در منطقه حاکم خواهد کرد و چون ازنظر تعداد قبضه و مهمات محدودیتی ندارد، منطقه هم منطقة مناسبی برای تمرکز آتش دشمن است، باید پیش‌بینی لازم دراین‌زمینه بشود.
نگهداری هدف بعد از عبور و تصرف کار ساده‌ای نیست و باتوجه‌به پیچیدگی و چهار مرحله‌ای بودن طرح، باید روی نگهداری هدف خیلی توجه شود.
نقش آتش هوایی دشمن در اینجا وسیع‌تر از هر جای دیگری است؛ هواپیماهای دشمن با مانور و سرعت خود می‌توانند ما را به ستوه آورند.
آسیب‌پذیری عقبه ما در این منطقه که عقبه محدودی داریم زیاد است و دشمن از نخلستان‌هایش می‌تواند دید و تیر خودش را روی عقبه ما متمرکز کند.
درصورت موفق نشدن عملیات قرارگاه کربلا، اگر قرارگاه نوح صددرصد هم موفق شود، دشمن به‌سادگی قرارگاه نوح را که منطقه کوچکی است و عقبه سخت‌تری دارد، می‌تواند عقب بزند.
تهدیدات جدی دشمن بعد از 48 ساعت: اول، رسیدن عمده نیروی پیاده و زرهی و توپخانه دشمن. نباید روی این حساب شود که ما از شرق اروند می‌توانیم جلو پیشروی دشمن را با آتش بگیریم. دوم، هلیکوپترهای دشمن. سوم، هواپیماهای ملخ‌دار و هواپیماهای جنگنده دشمن. چهارم، حملات شیمیایی دشمن و نداشتن امکانات کافی مقابله با آن.
احتمال کشف عملیات ازطرف دشمن باتوجه‌به فعالیت‌های گسترده مهندسی و تصمیم به استقرار توپخانه‌ها و توپ‌های دفاع هوایی در منطقه و توانایی شناسایی هوایی دشمن. نباید ساده‌اندیشی شود و باید دوراندیشی شود که این‌همه تلاش‌ها و زحمت‌ها با کشف دشمن خنثی نشود؛ اگر دشمن کشف کرد واکنش او خیلی مؤثر و فوری است.
قرارگاه خاتم تا این لحظه نیروی احتیاطی برای عملیات ندارد و این سبب می‌شود که انعطاف لازم را برای استفاده از موفقیت نداشته باشد.
البته سرهنگ جمالی اشاره‌ای کردند، نحوة پشتیبانی از عملیات در جبهه عادلانه نیست که جواب آن را جناب‌عالی (آقای هاشمی) دادید. البته اگر ما خودمان را در جایگاه قرارگاه خاتم قرار بدهیم نمی‌توانیم بگوییم عادلانه نیست، چون فرمانده در اینجا مسئول است و می‌تواند متناسب با اهداف و آمادگی عملیات و هم بر مبنای نیاز عملیات، تمرکز امکانات را به آن سمت بدهد.(1)
عملیات محور ام‌الرصاص به نظر ما علاوه‌بر نقش پشتیبانی برای عملیات منطقه فاو باید نقش یدکی را به معنای واقعی برای این عملیات داشته باشد که اگر در عملیات اصلی شکست خوردیم از این عمده قوایی که این‌همه کار و سازمان داده شده استفاده شود. دراین‌زمینه باید طرح‌ریزی قوی برای ام‌الرصاص بشود که به فکر استفاده از موفقیت در این محور که اولین قدم
1) در اینجا باز هم موضوع امکانات و تقسیم آن میان عملیات سپاه و ارتش مطرح شد و آقای هاشمی در جواب سرهنگ شیرازی گفت که شما درخواست نکردید. وی نیز جواب داد که وقتی ما متکی به واحد خود هستیم چه درخواستی کنیم. محسن رضایی نیز گفت مقایسه‌ای میان امکانات لشکرهای سپاه و لشکرهای ارتش بشود تا مشخص شود امکانات هرکدام چه مقدار است.
آن گرفتن سرپل در آن‌سوی اروندرود است، باشند. ام‌الرصاص جای ماندن نیست، محل عبور است. دشمن در همان اولین قدم با آتش تانک نمی‌گذارد کسی آنجا (ام‌الرصاص و ام‌البابی) بماند. عملیات ام‌الرصاص حتی می‌تواند یدکی عملیات ما هم به حساب آید. باید طرح مشترکی داشته باشیم که از موفقیت در این محور درست استفاده شود.
آقای هاشمی در پایان اظهارات سرهنگ شیرازی گفت: حرفهای جناب صیاد در قرارگاه و خصوصاً در ستاد قابل‌بحث است. برای جلسه بعد در دستور بحث بگذارید، درباره آنها بحث کنیم.
البته آقای هاشمی در ادامة جلسه درمورد برخی نکات سرهنگ شیرازی صحبت کرد و به آنها پاسخ داد. وی گفت: «شما هرجای جبهه بخواهید یک جایی را به دست بیاورید (از بالا تا پایین، از شمال تا جنوب) اینهایی که گفتید دارد: بمباران شیمیایی دارد، بمباران هوایی دارد، توپخانه و فشار تانک را دارد. یا باید هیچ‌جا را نگیریم یا هرجا را بخواهیم بگیریم همین است. این فشار روی ما خواهد بود. دشمن وجب‌به‌وجب از خودش دفاع می‌کند که این بحث ستادی ماست و در ستاد می‌توانیم این را بیشتر تجزیه‌وتحلیل کنیم.»
آقای هاشمی افزود: «درمورد [نیروی] احتیاط - که شما گفتید - نیز یکی از چیزهای مهم است. ما آن نیروهایی که دراختیار قرارگاه نجف است به‌عنوان احتیاط استفاده می‌کنیم. هنوز نیروهای دیگری دراختیار سپاه هست. سپاه 21 لشکر و تیپ دارد که همه آنها را به کار نگرفته‌ایم بخشی از آنها در پدافند هستند. برخی لشکرها نیز نیروی فراوانی در ذخیره دارند. ... اگر نیروی زمینی ارتش قرار باشد در یک محور جدی عمل کند، یک محور دیگرش احتیاط خواهد بود. باید یک جلسه ستادی داشته باشیم که نیروهایی را که داریم، تنظیم کنیم؛ دراختیار قرارگاه بالا قرار گیرد تا بتوانیم در هرجا لازم شد به کار ببریم.»
وی همچنین درباره اظهارات سرهنگ شیرازی درزمینه احتمال کشف عملیات و هشیاری دشمن گفت: «اینجا (شرق اروندرود) منطقه‌ای بکر بود و در دوران جنگ در این منطقه کار مهندسی نشده بود و درست است که با مقدار کاری که اینجا می‌کنیم ممکن است دشمن کمی حساس شود ولی با آن حجم عظیم کار مهندسی که در هور می‌شود، همه حساسیت دشمن را به آنجا می‌بریم و تا روز عملیات [در منطقه فاو]، کار مهندسی در هور باید ادامه یابد.»(1)
آقای هاشمی در پایان بحث‌های طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش گفت: «نیروی زمینی [ارتش] باتوجه‌به تغییر ارقام توپش یک جلسه دیگری خواهد داشت برای اینکه در طرح عملیاتش تجدیدنظر بکند. ما منتظر می‌مانیم که نتیجه تجدیدنظر به ما برسد. فعلاً مأموریت‌هایی که ابلاغ شده، همه به قوت خودش باقی است. همه آقایان، قرارگاه‌ها هرچه که [دستور] به آنها رسیده باید عمل کنند. اگر حرف منطقی در جلسه بعد مطرح شد، قابل‌بحث است.»(2)
1
در بخش پایانی جلسه صبح امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، فرمانده لشکر92 ارتش گزارشی از حمله اخیر ارتش عراق به جزیره مجنون داد. سپس چگونگی تحکیم مواضع خودی در این جزیره و ضرورت اقدامات مهندسی بررسی و بر اهمیت حفظ این منطقه و مقابله با حملات دشمن و بازپس‌گیری منطقه اشغال‌شده تأکید شد.
سرهنگ رامین فرمانده لشکر92 زرهی ارتش در گزارش خود گفت دشمن در بامداد 16/10/1364 با 3 تیپ به سه ضلع غربی، مرکزی و شرقی جزیره جنوبی حمله کرد. ارتش عراق از دو هفته قبل از این حمله شروع به کوبیدن ضلع غربی کرد و 8 سنگر آن را منهدم کرد. در هریک از سنگرهای کمین این سه ضلع 6 نفر از سپاه و 6 نفر از ارتش مستقر بودند که نیروهای دشمن با چندین قایق به آنها هجوم آوردند و با شهید و اسیر و مجروح کردن نیروها، حدود 800 متر در ضلع غربی و حدود 900 متر در ضلع مرکزی جلو آمدند.(1)با تلاش یک گردان لشکر92 و اجرای آتش، پیشروی دشمن سد شد.
سرهنگ جمالی تعداد شهیدان ارتش را 31 تن و مفقودان و اسیران را 16 تن اعلام کرد. به گفته فرمانده قرارگاه نجف سپاه، از 9 نفر نیروی لشکر17 علیبنابیطالب(ع) سپاه که در سنگرهای کمین با نیروهای ارتش مستقر بوده‌اند نیز اثری نیست که احتمال داده می‌شود 4 تن شهید و بقیه اسیر شده باشند. همچنین گفته شد که تلویزیون عراق 15 نفر اسیر این هجوم را نشان داده است. سرهنگ رامین آمار مهمات مصرف‌شدة سلاح‌های سنگین در مقابله با این هجوم را بیان کرد. این آمار فراوان، تعجب حاضران در جلسه را باتوجه‌به اظهاراتی که درمورد کمبود مهمات می‌شد، برانگیخت.
در ادامه، تصمیم سپاه برای تحویل گرفتن این منطقه و دفاع از آن مطرح شد. آقای هاشمی هم خواست که علاوه‌بر دفاع، برای بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده اقدام شود وگرنه خطر پیشروی مجدد دشمن وجود دارد. مسئول اطلاعات قرارگاه نجف نیز افزود که ارتش عراق پریروز با حدود 30 قایق و 12 بلم که در هریک 7 نیرو بوده است، اطراف ضلع شرقی جزیره جنوبی مانور کرده است.
بحث دراینباره با گزارش آقای سلیمی از مسئولان قرارگاه مهندسی درمورد اقدامات مهندسی در جزایر مجنون و مشکلات آن ادامه یافت. وی گفت چون برادران ارتش گله بسیاری داشتند از اینکه مهندسی کار نکرده یک شب به اتفاق چند تن از آنان ضلع غربی و ضلع مرکزی جزیره جنوبی را بررسی کردیم که به چند نتیجه رسیدیم: 1. به‌دلیل اهمیتی که دشمن برای دو ضلع مرکزی و غربی قائل است و آتش پرحجمی که روی این دو ضلع اجرا می‌کند، احداث سنگرهای خیلی مستحکم روی آنها لازم است. 2. ترمیم جاده‌های جزیره
1) احمد سوداگر مسئول اطلاعات قرارگاه نجف پیشروی دشمن را بیشتر اعلام کرد.
جنوبی ضروری است. 3. ایجاد پَد (جاده) هایی در جلو دو ضلع غربی و مرکزی برای از بین بردن محدود بودن به این دو ضلع و همچنین امکان دفاع بهتر در مقابله با هجوم دشمن لازم است. 4. احداث جاده‌های اتصالی متعدد و خشک کردن تدریجی جزیره ضروری است.
وی افزود که درپی این بازدید و درخواست قرارگاه نیروی زمینی ارتش در جنوب، کار شروع شد، ازجمله با تلاش مهندسی جهاد، ضلع غربی کاملاً ترمیم شد و البته به‌دلیل اینکه کار مهندسی در این منطقه با افزایش آتش دشمن و تلاش عراقی‌ها برای جلوگیری از اقدامات مهندسی همراه بود، اکراه نیروهای ارتشی مستقر در جزیره و ممانعت آنان و گاهی درگیری درپی داشت و راندمان کار را کاهش می‌داد. به‌هرصورت، دشمن آنقدر آتش روی این جاده (ضلع غربی) می‌ریزد که طی شش ماه دو بار ترمیم شده است. مسئله بعد استحکامات این منطقه بود، ازجمله سنگرهای بتونی معروف به صد تکه - که شامل قطعات کوچک قابل‌حمل به‌وسیلة افراد است - که برادران جهاد با کمک لشکر77 تعدادی از این سنگرهای بتونی را نصب کردند ولی بی‌توجهی و استتار نشدن آنها با گونی‌های خاک موجب شد که دشمن آنها را با تیر تانک منهدم کند. همچنین به‌دلیل نبودن هیچ پوششی برای جلوگیری از دید و تیر دشمن، پنج هزار بشکة خالی را برادران جهاد به این منطقه منتقل کردند و تا جایی‌که ممکن بود جلو بردند، خاک هم تا جایی‌که خودروها می‌توانستند جلو بردند که با استفاده از آنها استحکامات لازم را ایجاد کنند. همچنین روی پلهای خیبری سنگرهای بتونی آماده شده تا با استفاده از آنها روی آب کمین بگذارند که اگر دشمن با قایق آمد خبردار شوند، اما تاکنون استفاده نشده است.
در ادامه، محسن رضایی نیز بر ضرورت تسریع اقدامات مهندسی برای اتصال خشکی جزیرة شمالی به جزیره جنوبی و اهمیت آن در دفاع از جزیره جنوبی تأکید کرد. حمید سلیمی دراینباره گفت که برای اجرای کارهای مهندسی و تسریع آن در این منطقه آتش پرحجم برای مقابله با آتش دشمن لازم است و اگر آتش دشمن خاموش نشود، نمی‌شود کاری کرد. اما فرمانده لشکر92 گفت احتمال بسیار ضعیفی وجود دارد که ما بتوانیم با آتش توپخانه، آتش دشمن را خنثی کنیم.
آقای هاشمی دراینباره گفت: در شرایطی که با تبلیغات و تلاش مردم به جبهه آمده‌اند، اگر عراق حتی یک سنگر جلو بیاید و در جزیره هیاهو راه بیندازد، هم روحیة نیروهای ما در جبهه ضعیف می‌شود و هم روحیه عراقی‌ها تقویت می‌شود. قطعاً باید جلو پیشروی عراقی‌ها در جزیره گرفته شود و قطعاً باید جایی که عراقی‌ها گرفته‌اند، پس گرفته شود.
درپی این تأکید و بحثی که دراینباره شد، قرار شد که تیپ الغدیر سپاه پاسداران کلاً خط جزیره مجنون را از لشکر92 ارتش تحویل بگیرد و ضمن دفاع از آن، کار مهندسی‌اش را نیز انجام دهد به‌شرطی که توپخانه‌های ارتش مستقر در منطقه زیر نظر این تیپ، آتش لازم را علیه دشمن اجرا
کنند. همچنین بازپس‌گیری بخش اشغال‌شدة ضلع‌های غربی و مرکزی جزیرة جنوبی نیز به دستور آقای هاشمی به‌عهدة لشکر92 گذاشته شد و فرمانده قرارگاه نجف سپاه نیز برای کمک به این کار گفت که مدیریت پس گرفتن و کادر و فرماندهی این اقدام به‌عهده لشکر92 باشد و نیروی آن را هم سپاه تأمین می‌کند. سرهنگ صیاد شیرازی دراینباره گفت که تک در اینجا (جزیره جنوبی)، تک معمولی نیست، تک آبی - خاکی است. این کار نیروهای ما نیست، نمی‌توانند بگیرند. فرمانده لشکر92 نیز گفت که یک نفر از قرارگاه خاتم(ص) ناظر به کل کار جزیره و هماهنگ‌کننده امور باشد که امکانات، نیرو، آتش و... را هماهنگ کند. آقای هاشمی باز هم تأکید کرد که الآن در شرایطی نیستیم که بتوانیم عملیات محدود عراق را آن هم در جزیره تحمل کنیم.(1)
[اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، صص 379 - 378]
در پایان این جلسه مقرر شد که فرمانده قرارگاه نجف سپاه پاسداران (عزیز جعفری) و فرمانده قرارگاه جنوب نیروی زمینی ارتش (سرهنگ سلیمان جاه) به‌طور مشترک برای جلوگیری از پیشروی دشمن در جزیره جنوبی، تثبیت منطقه و بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده تصمیم‌گیری کنند.(2)
1
برای هماهنگی عملیات‌های دریایی و هوایی و پشتیبانی هوایی عملیات دریایی، پیش‌ازظهر امروز جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، فرماندهان نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش، وزیر دفاع و فرمانده قرارگاه رعد تشکیل شد. دربارة چگونگی پشتیبانی هوایی از عملیات دریایی، محسن رضایی از سرهنگ بابایی (فرمانده قرارگاه رعد) سؤال کرد و ناخدا ملک‌زادگان (فرمانده نیروی دریایی ارتش) پشتیبانی هوایی از عملیات دریایی را موضوعی مهم خواند و گفت اگر بخواهیم ناوچه‌هایمان را وارد عمل کنیم، هواپیماها و هلیکوپترهای دشمن نمی‌گذارند کار کنیم. وی مسیر حرکت شناورها را برای این عملیات، بندر امام خمینی به‌سمت اروندرود اعلام کرد و افزود که ترسی از ناوچه‌های دشمن نداریم، بلکه مشکل حملات موشکی هواپیماهای عراقی است.
سرهنگ بابایی در پاسخ گفت که ما از بوشهر تاحدود 70 مایل می‌توانیم پوشش هوایی منطقه را تأمین کنیم و در محدودة عملیاتی نیروی دریایی نمی‌توانیم پشتیبانی بکنیم. البته اگر هدف مشخصی اعلام شود، می‌توانیم از آن پشتیبانی هوایی نزدیک می‌کنیم. علاوه‌براین، سکوهای البکر و العمیه را نیز هر زمان که اعلام کنید، می‌توانیم بزنیم.
1) آقای هاشمی در کتاب خاطرات خود دراینباره نوشته است: «در جلسه صبح امروز از سرهنگ رامین فرمانده لشکر92 درباره پیشروی مختصر عراق در جزیره مجنون جنوبی توضیح خواستم. دفاع درستی نداشت. عراقی‌ها حدود یک کیلومتر در آب جلو آمده‌اند. حدود 50 شهید و مفقود و اسیر داده‌ایم. قرار شد خط را تحویل سپاه بدهند.»
2) 6. همان، صص 21 - 3؛ و - سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (محمد درودیان)، 21/10/1364 تا 26/10/1364، ص32.
فرمانده کل سپاه در ادامه گفت اگر در عملیات سپاه پاسداران منطقه فاو تصرف شود، هلیکوپترهای دشمن دیگر نمی‌توانند اقدامی علیه عملیات دریایی کنند، مگر اینکه بخواهند از جزیرة بوبیان کویت استفاده کنند که دراین‌صورت تدبیری هم باید برای آن اندیشیده شود. فرمانده نیروی دریایی سپاه با اعلام خبر استقرار یک سایت موشکی دفاع هوایی در جزیره بوبیان کویت، پرسید که آیا در پرواز هواپیماهای خودی اختلالی ایجاد نمی‌کند و سرهنگ ستاری پاسخ داد که تأثیر ندارد. وی همچنین از فرمانده نیروی دریایی ارتش درباره استفاده از هاورکرافت‌های این نیرو در عملیات دریایی سؤال کرد. ناخدا ملک‌زادگان گفت که قرار است همه آنها برای عملیات استفاده شود، البته دو فروند نو دارای سرعت حدود 90 کیلومتر و برخوردار از رادار مناسب نیز هست که هنوز از آنها استفاده نشده است و باید از آنها خوب مواظبت کنیم.(1)
1
جانشین فرمانده کل قوا ظهر امروز در سخنانی کوتاه برای فرماندهان قرارگاه‌ها، لشکرها و تیپ‌های سپاه پاسداران و چندتن از فرماندهان ارتش، انقلاب اسلامی را تاریخ‌ساز و محور حرکت و مبارزات کشورهای اسلامی اعلام کرد و عملیات‌های قوی در جبهه‌ها را بسیار تأثیرگذار در جهان خواند و مهم‌ترین اقدام را در وضعیت کنونی سرمایه‌گذاری در جنگ دانست.(2)
خلاصه‌ای از سخنان آقای هاشمی چنین است: شرایط کنونی حاکم بر منطقه و دنیا، مخصوصاً دنیای اسلام، شرایط سرنوشت‌سازی است و اهرم تاریخ الآن به دست شما (رزمندگان) است و این تعبیری شاعرانه و اغراق آمیز نیست، واقعیت زندگی امروز ماست. خداوند چنین تقدیر کرده است که گروهی از مردم در محور تاریخ قرار گیرند. الآن امریکا و شوروی با همه قدرت و تشکیلات و اقمارشان، می‌توانند هرچه بخواهند شلوغ کنند، اما نمی‌توانند تاریخ‌سازی کنند. بعد از انقلاب اسلامی، اسلام به‌عنوان یک حرکت مدیر، حاکم و صاحب ایده مطرح است. قبل از انقلاب وقتی میان ما بحث می‌شد که برای حکومت مبارزه می‌کنیم یا برای امربه معروف و نهی‌ازمنکر، خیلی‌ها خیال می‌کردند که ما امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر می‌کنیم. افرادی که معتقد به پیروزی و حاکم شدن اسلام بودند، کم بودند. قبل از پیروزی انقلاب کمتر کسی باور می‌کرد که دین قدرت بسیج مردم و ساقط کردن حکومتی را داشته باشد. مستکبران جهان حتی بعد از پیروزی انقلاب امید داشتند که در مرحله سازندگی و موضوع جدی مملکت‌داری، فکر و تدبیری برای ادامه نباشد، اما این هفت هشت سال خیلی چیزها را عوض کرد و آنها تازه فهمیده‌اند که اسلام هم می‌تواند پیروز شود و هم نگه دارد و هم در بدترین شرایط روی پای خودش بایستد.
1) 7. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح(ع) در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 17/10/1364 تا 25/10/1364، صص 76 - 67.
2) این سخنرانی بعد از اقامة نماز عصر در پادگان لشکر ولیعصر(عج) سپاه پاسداران (جاده اندیمشک - اهواز) برای فرماندهان سپاه پاسداران که به‌جهت حضور در جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به این محل آمده بودند، ایراد شد.
الآن هر حرکتی در ایران به‌خصوص در جبهه‌ها تأثیر شکننده در حرکت تاریخ دارد. یک خبر مهم از جبهه‌های ایران، میلیون‌ها دل را می‌شکند یا تقویت می‌کند، البته دل‌های تاریخ‌ساز را. این تاریخ‌سازی را خداوند به این ملت داده و این ملت را به دست شما فرماندهان لشکرها، تیپ‌ها و قرارگاه‌ها داده که دارند تصمیم می‌گیرند و زحمت می‌کشند. مسئولیت بسیار بزرگی روی دوش ما افتاده است که از نعمت‌های خداوند و حجت خداوند است. تراکم حرکت‌های طولانی صدیقین و شهدای تاریخ شیعه است که به اینجا رسیده است و چنین جلوه می‌کند. دشمنان چهارچشمی مواظب‌اند که ما چه می‌کنیم و چه تأثیری روی دنیا می‌گذاریم. حرکت ما چنان به مجامع اسلامی متصل شده که هر تکان ما، آنجاها را تکان می‌دهد.
این حوادث لیبی و هیاهویی که امریکا با تحریم و تهدید لیبی می‌خواهد دنیا را ملتهب کند و به ما فشار بیاورد و چه‌بسا از نتایج کنفرانس ژنو و مذاکرات دو ابرقدرت باشد. با این هیاهو لیبی را تحریک می‌کنند که روی ما فشار بیاورند و بگویند ما هم آنجا در خطر هستیم؛ شما فشارتان را (روی عراق) کم کنید و جنگ را تمام کنید. علتش هم فقط این نیست که دلشان برای صدام سوخته است، بلکه به این نتیجه رسیده‌اند که اگر خاکریز صدام شکست، شکست خاکریزهای دیگر هم امکان‌پذیر است. این پیروزی خودش لشکر می‌سازد و جبهه‌ها را باز می‌کند و برای آنها (قدرت‌های بزرگ) مسئله است.
اگر ما جنگ، انقلاب و حرکت اسلامی را چنین تحلیل کنیم - که این‌طور هم هست - می‌بینید که ما چقدر مسئول هستیم و چقدر کار ما اهمیت دارد و برای کارمان ارزش قائل می‌شویم. هیچ چیز به‌اندازه سرمایه‌گذاری روی این جنگ که به نقطه خوبی برسد در تاریخ تأثیر قطعی ندارد. بنابراین خداوند شما را در جای حساسی قرار داده، شما نزد خداوند خیلی اجر و مقام دارید که توفیق یافته‌اید در این نقطه قرار گیرید و مسئولیت شما به‌اندازه حساسیت این مقطع از تاریخ است و ضعف و سستی تأثیر منفی در تاریخ دارد. خداوند نمی‌خواهد افراد ذلیل چنین مسئولیت‌های بزرگی بگیرند. کسانی که دل شیر دارند برای تصمیم‌گیری و اقدام لازم است. از این تقدیر الهی و این وظیفه‌ای که به شما محول شده راضی و خوشحال باشید. تا اینجا پیروز هستیم. پیروزی‌های معنوی و تاریخی و آزادی که مسلمانان دنیا داشته‌اند از این پیروزی‌های فیزیکی است. امام هم پیش شماست. مردم که از جزئیات و مسائل جنگی خبر ندارند و به اطمینان شما بچه‌هایشان را اینجا می‌فرستند که شما آنها را خوب اداره کنید. مردم اطمینان دارند که اثاث شخصی خود را روی کامیون‌ها می‌گذارند و اینجا می‌فرستند. همه مردم چشم‌هایشان به اینجا دوخته شده است. انشاءالله شما هم وظایف خود را آن‌طوری‌که باید انجام خواهید داد و ما انشاءالله شما را در آینده نزدیک پیروزمند زیارت خواهیم کرد.(1)
1) 8. سند شماره 17526/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی آقای هاشمی برای فرماندهان (21/10/1364، پادگان لشکر7 ولیعصر در جاده اندیمشک - اهواز، نوار شماره 17037)، راوی: محمد درودیان، صص 4 - 1.
1
در جلسه بعدازظهر امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) فرماندهان لشکرهای خطشکن تحت امر قرارگاه کربلای سپاه پاسداران، اقدامات آماده‌سازی برای اجرای عملیات در منطقة فاو و طرح مانور و نیازهای خود را تشریح کردند و به سؤالات متعدد آقای هاشمی درباره وضعیت خط خودی و دشمن، طرح مانور، شناسایی، وضعیت نیرو و مشکلات و نیازها پاسخ دادند.(1)
در اولین بخش از این جلسه محمدباقر قالیباف فرمانده لشکر5 نصر به تشریح اقدامات آماده‌سازی و طرح مانور این لشکر پرداخت و به سؤالات آقای هاشمی جواب داد:(2)در شرق اروند حدود 4 کیلومتر به ما واگذار شده و چون قبلاً کار مهندسی نشده بود از زمان استقرار کار مهندسی به‌ویژه جاده‌سازی را شروع کرده‌ایم. دو جاده رفت و برگشت و سه جاده آنتنی احداث شده است. در خط ساخت استحکامات و سنگرهای نیروهای موج اول و سنگرهای تانک، توپ23، تفنگ106، موشک‌انداز آر.پی.جی11 شروع شده است. کار احداث اورژانس، قرارگاه تاکتیکی، استقرار بُنه و وسایل و سلاح‌ها حدود 50 درصد پیشرفته است. از 6 نهر موجود در منطقه که برای تردد قایق‌ها و... در نظر گرفته شده چون عرض و عمق آنها کم بوده تاکنون 3 نهر لایروبی و عریض شده است.
تاکنون 80 قایق به ما واگذار شده که به‌تدریج بدون موتور به منطقه عملیاتی می‌آوریم و استتار می‌کنیم و 48 ساعت قبل از عملیات موتورهایشان را می‌بندیم. در شش روزی که مجاز به عبور از اروند بوده‌ایم، 20 مورد شناسایی موفق انجام شده که از سه ردیف موانع دشمن هم رد شدهاند. همچنین در تلاشیم مسئولان دسته و تیم‌های خطشکن که 32 نفرند تا قبل از عملیات برای توجیه و آمادگی بیشتر از اروند عبور کنند و آشناتر شوند. 160 نیروی غواص درحال آموزش‌اند که به‌دلیل کمبود لباس غواصی، آموزش آنها کند است. سه گردان خطشکن - که پشت نیروهای غواص وارد عمل می‌شوند - درحال آموزش شنا هستند.
1) این جلسه از ساعت 15:30 در پادگان لشکر7 ولیعصر(عج) در جاده اندیمشک - اهواز تشکیل شد و تا حدود 17:30 ادامه یافت. حضار عبارت بودند از: اکبر هاشمی رفسنجانی، حسن روحانی، محسن رضایی، محسن رفیق‌دوست، غلامرضا فروزش (از مسئولان جهاد سازندگی)، حسن فیروزآبادی (معاون نخست‌وزیر)، محمد فروزنده، علی شمخانی، غلامعلی رشید، رحیم صفوی، عباس محتاج، مهدی مبلغ، ابراهیم حاج‌محمدزاده، خاتمی (مسئول بهداری سپاه)، محمود احمدپور، کمال خرازی، حیات مقدم (مسئول آموزش سپاه)، حسن شفیع‌زاده، علی عساکره، محمد ستاری وفایی، عطار (مهندسی)، علیرضا عندلیب (مهندسی)، سرهنگ سهرابی، سرهنگ صیاد شیرازی، ناخدا ملک‌زادگان، محمدباقر قالیباف، مرتضی قربانی، امین شریعتی، عبدالمحمد رئوفی، میرشفیعیان (از مسئولان توپخانه سپاه)، محمدابراهیم سنجقی و محمد درودیان.
2) باتوجه‌به اینکه این یگانها قبلاً در جلسات قرارگاه مرکزی سپاه اقدامات و طرح مانور خود را تشریح کردهاند که گزارش آن در روزشمارهای قبلی آمده، در این گزارش به درج خلاصه و مهم‌ترین مطالب و نکات جدید اکتفا شده است.
باتوجه‌به اینکه ما جناح راست (جناح شمالی) عملیات هستیم، دشمن فشار زیادی بر ما وارد خواهد کرد که آتش توپخانه و ادوات و سلاح‌ها و موشک‌های ضدزره در کاهش این فشار مؤثر خواهد بود. همچنین شب اول باید 5 کیلومتر خاکریز بزنیم که نیاز به 16 لودر و بلدوزر و وسایل عبور اینها داریم. برای شکستن خط، سه گروهان 55 نفره غواص از سه محور به خط دشمن می‌زنند و با شروع درگیری سه گردان از شش محور وارد عمل می‌شوند. قبل از آن هم گروه تخریب به باز کردن معابر می‌پردازد. نخلستان در محور ما حدود 5/3 تا 4 کیلومتر عمق (عرض) دارد. ما به این نتیجه رسیده‌ایم که نیروها شب نباید در نخلستان پراکنده شوند چون کنترل و هدایت آنان امکان‌پذیر نیست، بلکه فقط از جاده‌ها استفاده کنند. شب اول عملیات را در سه موج اجرا می‌کنیم: موج اول سه گروهان غواص؛ موج دوم، سه گردان؛ موج سوم هم سه گردان یعنی در شب اول سه گروهان غواص و شش گردان دیگر وارد عمل می‌کنیم. عرض اروند در منطقه مأموریت ما هنگام مد کامل حدود 900 متر است. نیروهای شناسایی ما که نیروهای با تجربه‌ای هستند، اگر درست بروند، هنگام جزر آب 17 دقیقه عرض اروند را طی می‌کنند.(1)
1
در بخش دوم از جلسه بعدازظهر امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، امین شریعتی فرمانده لشکر31 عاشورا، ضمن تشریح اقدامات آماده‌سازی، شناسایی و طرح مانور این لشکر برای عملیات در منطقه فاو به سؤالات آقای هاشمی پاسخ داد.
امین شریعتی در ابتدا بر اهمیت و ضرورت گرفتن عکس هوایی از منطقه عملیات و تأثیر آن در طرح‌ریزی دقیق و توجیه نیروهای عمل‌کننده تأکید کرد. آقای هاشمی هم گفت که فرمانده نیروی هوایی و سرهنگ بابایی قول داده‌اند که همة تلاش خود را برای گرفتن عکس هوایی انجام دهند. فرمانده لشکر31 عاشورا اقدامات آماده‌سازی را شرح داد: در محدودة لشکر دو جادة اصلی، عریض و دوبانده شده است. مواضع سلاح‌های سنگین درحال آماده شدن است. احداث اورژانس و آشپزخانه تمام شده است. در منطقه‌ای که تصرف می‌کنیم باید 5 کیلومتر خاکریز بزنیم که نیاز به 20 دستگاه مهندسی و سطحه و وسایل انتقال آنها به غرب اروند داریم.
آقای هاشمی: به شما طارق نمی دهند؟ امین شریعتی: اگر بدهند خیلی مناسب است.
آقای مبلغ: بهترین وسیله برای انتقال تجهیزات سنگین طارق است که فقط یکی به این منطقه منتقل شده است و 9 فروند دیگر درحال تولید است. اگر زودتر برسد، بهترین وسیله برای انتقال تانک، لودر، بلدوزر و وسایل سنگین است.
محسن رفیق‌دوست: 10 دستگاه طارق حاضر شده است.
محسن رضایی: اگر امکانات به‌موقع نرسد هیچ فایده‌ای ندارد.
ادامه توضیحات فرمانده لشکر عاشورا: انتقال قایق‌ها به منطقه عملیات و استتار آنها شروع شده
1) 9. سند شماره 17527/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد خاتم برای بررسی طرح مانور و آمادگی یگانهای قرارگاه کربلا (21/10/1364، پادگان لشکر7 ولیعصر، نوار شماره 17038)، راوی: محمد درودیان، صص 9 - 1.
است. عمده‌ترین موضوع، آتش توپخانه و ادوات برای مقابله با پاتک‌های دشمن است. همچنین موشک تاو برای دفاع لازم است. وی در پاسخ به آقای هاشمی گفت که در محدودة ما ساحل دشمن برای عبور مناسب است، ابتدا گل سفت شده است و بعد از آن چولان است. عمق جنگل (نخلستان) حدود 5/2 کیلومتر و بعد از آن تا جاده دوم (جاده استراتژیک) نیز حدود 5/1 کیلومتر است.
آقای هاشمی از فرماندهان قرارگاه‌ها و یگانها سؤال کرد که این‌همه فعالیت مهندسی، جاده‌سازی، انتقال قایق و... را فکر می‌کنید دشمن نمی‌بیند؟
امین شریعتی: این منطقه نخلستان و استتار خوبی است. هرچه هم سنگر و محل استقرار برای نیروها و واحدها درست کردیم با استفاده از خانه‌های موجود در منطقه بوده، با تیرآهن سقف‌ها را محکم کرده‌ایم، ستون زده‌ایم و گونی و الوار گذاشته‌ایم. بیرون از ساختمان‌ها چیزی درست نکرده‌ایم.
آقای هاشمی بر ضرورت کمک به بازسازی خانه‌های مردم بعد از عملیات و جلوگیری از خشک شدن نخل‌های آنان تأکید کرد و درمورد درخواست توپخانه برای مقابله با پاتک‌های دشمن هم یادآور شد که ما همه امکانات توپخانه را بسیج می‌کنیم و هرچه سهم شما شود، می‌دهیم.(1)
1
مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا در بخش سوم از جلسه بعدازظهر ستاد قرارگاه خاتم به تشریح اقدامات آماده‌سازی این لشکر، طرح مانور و مشکلات پرداخت و به سؤالات آقای هاشمی پاسخ داد:
منطقه مأموریت ما از جنوب شهر فاو تا یک کیلومتر شمال شهر فاو است و هدف تصرف جاده‌های اول و دوم و سوم و چهارراه فاو به تأسیسات نفتی و پاک‌سازی شهر فاو در مرحله اول عملیات است. قبلاً در محدودة ما در شرق اروند کار مهندسی نشده بود که با همکاری جهاد سازندگی جاده‌ها و مواضع ضروری احداث شده است. مأموریتمان را به چند مرحله تقسیم کرده‌ایم: آماده‌سازی ساحل خودی، عبور، تصرف، آفند و پدافند. تاکنون 22 شناسایی موفق در وضعیت مدّ داشته‌ایم و در ادامه هم هر شب سه گروه برای شناسایی در حالت جزر اعزام می‌شوند تا وضعیت مناسب را به دست بیاوریم. از میان حدود 2000 نیروی داوطلب غواصی، 300 تن از باتقواترین، شهادت‌طلب‌ترین و بهترین نیروها را برای شکستن خط انتخاب کرده‌ایم. حدود 18 گردان 200 تا 220 نفره داریم که 9 گردان آن گردان‌های سازمانی لشکر و 9 گردان هم از نیروهای راهیان کربلا هستند. یک گردان ما در چنگوله و یک گردان در هور مستقر است. 3 گردان تانک و یک گردان نفربر هم داریم. برای هر گردان 9 شب تمرین و مانور در آب، در دشت و در کوهستان داریم که هم عملیات هجومی و پاک‌سازی و هم دفاعی را تمرین می‌کنند.
1) 10. همان، صص 18 - 9.
در عملیات علاوه‌بر غواصان خطشکن، 2 گردان برای پیشروی و پاک‌سازی خط اول و دوم دشمن و 2 گردان برای پاک‌سازی شهر و تأسیسات در نظر گرفته شده است. حدود 30 تانک به منطقه آورده‌ایم؛ 15 دستگاه آن به‌اضافة 15 قبضه تفنگ106 درصورت لزوم و مقاومت دشمن، برای اجرای آتش ساحل به ساحل و خط‌شکنی به کار گرفته می‌شود که دشمن نتواند مشکلی در عبور نیروها از اروندرود ایجاد کند. همچنین 10 دستگاه تانک را آماده کرده‌ایم که همان شب عملیات عبور بدهیم. در تلاش هستیم که نفربرهای خشایار را هم آماده کنیم تا به‌طور شناور بتوانند عبور کنند و اگر لازم شد برای مقابله با سنگرهای دشمن استفاده شود. ما حدود 20 قبضه خمپاره می‌خواهیم که آتش رده 1 و 2 و 3 را اجرا کنیم، خصوصاً روی شهر. سلاح‌های ضدهوایی 23، 5/14 میلی‌متری چهارلول و دولول و سه قبضه 57 نیز آماده می‌کنیم که اگر نقطه‌ای در خط دشمن فعال بود بزنند و تأمین هوایی ساحل خودی را برقرار کنند. در ساحل و عقبه هم حدود 10 مینی کاتیوشا پیش‌بینی شده که هم اجرای آتش مستقیم کنند و هم آتش کمک مستقیم ما باشند. پیشنهاد و نظرم این است که باتوجه‌به عمق عملیات و پیشروی نیروها، توپخانه عظیمی پیش‌بینی شود که روی کل منطقه تحرک دشمن اجرای آتش کند.
فرمانده لشکر25 کربلا مهم‌ترین نیازهای این لشکر را برای عملیات لباس غواصی، پلهای شناور و شناور طارق ذکر کرد و گفت که جی.اس.پی. بهترین وسیله برای انتقال وسایل از اروند است چون وسیله‌ای است که هم در آب، هم خشکی و هم باتلاق می‌تواند حرکت کند.(1)
وی افزود: ما همچنین نیاز به دو سه هلیکوپتر داریم که دو گردان از نیروهای راهیان کربلا که کیفیت خوبی دارند، تمرین هلی‌برن کنند که اگر مشکلی بروز کرد، با عملیات هلی‌برن از آنان استفاده کنیم. همچنین نیاز به سلاح‌های ضدزره (ضد تانک و نفربر)، ازجمله تاو و مهمات آن داریم.
آقای هاشمی: غواص‌های شما چه چیزهایی با خودشان می‌برند؟
مرتضی قربانی: نارنجک دستی، نارنجک‌انداز 40 میلی‌متری، کلاشینکف و یوزی. آر.پی.جی را هم داریم آب‌بندی می‌کنیم و آزمایش می‌کنیم اگر جواب داد به آنها می‌دهیم.
آقای هاشمی: غواص‌های شما با این سلاح‌ها و 800 - 700 متر شنا کردن، وقتی آن طرف می‌رسند خسته نیستند؟ توان دارند؟
مرتضی قربانی: عرض رودخانه در منطقه ما (مقابل فاو) 450 تا 600 متر است. بچه‌ها هم ورزیده هستند، آنان الآن شبی 20 کیلومتر پیاده می‌روند. بهترین نیروها را انتخاب کرده‌ایم.
آقای هاشمی: شما شب وارد شهر می‌شوید؟
مرتضی قربانی: باتوجه‌به وضعیت و آتش، همان شب اول یک فلش به‌سمت شهر فاو داریم. اگر این فلش موفق شود باتوجه‌به وضعیت خیابان‌های شهر اگر نشد مقاومت کنیم، جلو آن را می‌گیریم و از جناح دیگر انشاءالله وارد شهر می‌شویم.(2)
1
عبدالمحمد رئوفی فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) در بخش چهارم جلسه بعدازظهر امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) اقدامات آماده‌سازی، طرح مانور و نیازهای این لشکر را برای عملیات بیان کرد و به سؤالات آقای هاشمی پاسخ داد.
آقای هاشمی قبل از توضیحات فرمانده لشکر7 گفت: آقای دکتر روحانی، سه محور را تابهحال توضیح دادند. البته با توضیحاتی که قبلاً شنیده بودیم کاملاً تطبیق می‌کند، یعنی من نقطه متضادی ندیدم. حالا شما این یکی را هم دقت کنید که آخرین نفر است.
فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) گفت لشکر 9 گردان برای اجرای مأموریت آماده می‌کند: 6 گردان عمل‌کننده و 3 گردان احتیاط. منطقة مأموریت لشکر7 از جنوب فاو تا سه کیلومتر به‌طرف جنوب است. تاکنون در چند زمینه کار کرده‌ایم: آماده‌سازی برای عملیات، آماده کردن عقبه، چگونگی عبور از اروند و مشکلات آن، شکستن خط، پاک‌سازی نخلستان، تثبیت و تأمین منطقه تصرفشده. کار مهندسی و آماده‌سازی از 5/1 ماه قبل شروع شده و اگر مشکلات مهندسی حل شود تا 15 روز دیگر آماده خواهد شد. شناسایی‌های لازم نیز انجام شده و نیروهای شناسایی با عبور از سه رده موانع دشمن تا خاکریز دشمن نفوذ و بررسی کردند. منتظر اجازه قرارگاه هستیم که درصورت صدور مجوز، نیروهای شناسایی تا خط دوم هم بروند. درمورد عبور در حالت جزر یا مد آب بررسی بسیاری کرده‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که در پایان جزر و شروع مد بهترین وضعیت برای عبور است؛ ازجمله محاسن آن: کمتر بودن عرض رودخانه و عبور سریع‌تر؛ پایین بودن سطح آب که موجب کاهش دید و تیر دشمن می‌شود؛ موانع بیرون آب قرار می‌گیرد که انهدام و برداشتن آنها راحت‌تر است؛ در حالت جزر فاصله محل خروج غواص از آب تا خط دشمن 60 تا 80 متر است که نیرو با استفاده از پوشش ساحل می‌تواند خود و سلاح و تجهیزاتش را آماده کند و به‌طور نشسته به خط دشمن نزدیک شود. چون مدّ تازه شروع می‌شود، مدت بیشتری برای استفاده از نهرها برای انتقال نیرو و پشتیبانی نیروها وجود دارد. در پایان جزر حدود 45 دقیقه آب راکد است و در عبور غواص فشاری بر او نیست.
عبدالمحمد رئوفی افزود غواصی که می‌خواهد به خط دشمن بزند باید ازنظر سلاح و مهمات خودکفا باشد به‌اندازه‌ای که بتواند خط اول را پاک‌سازی کند که ابتکارهایی برای شناور ماندن غواص انجام شده است. از مؤثرترین سلاح‌ها برای غواص تفنگ40 میلی‌متری است که نداریم. غواص‌ها سه مرحله آموزش می‌بینند: استفاده از لباس و حرکت در آب و حرکت‌های استقامت؛ حرکت در آب با سلاح و تجهیزات کامل؛ مانور و تمرین و آموزش در رودخانه مشابه اروند. به‌دلیل کمبود لباس غواصی، آموزش کُند پیش می‌رود و تمرین‌های لازم انجام نمی‌شود. حداقل 300 دست لباس نیاز داریم. برای شکستن خط سه گروهان غواص 60 نفره در نظر گرفته شده، برای پاک‌سازی خط اول تا خط دوم دو گردان پیش‌بینی شده است.
آقای هاشمی: شب اول تا کجا می‌روید؟
رئوفی: ما تا پایگاه موشکی مستطیلی پیشروی می‌کنیم و ازسمت راست با لشکر17 علیبنابیطالب(ع) - که از لشکر25 کربلا عبور می‌کند - الحاق می‌کنیم و حدود 2 کیلومتر هم به‌سمت چپ می‌رویم و با لشکر19 فجر الحاق می‌کنیم. برای زدن خاکریز پیش‌بینی شده 16 دستگاه مهندسی عبور دهیم که وسیلة انتقال آن را نداریم.(1)
1
در بخش پایانی جلسه بعدازظهر امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ع)، آقای هاشمی با اشاره به قوت‌های طرح مانور عملیات در منطقه فاو و نقاط مثبت آن، پیشنهاد کرد که در همان شب اول عملیات برای رسیدن به هدف نهایی عملیات در جناح شمالی منطقه عملیات (کارخانه نمک) و احداث خاکریز دفاعی در آن محور تلاش شود که فرمانده کل سپاه موانع آن را توضیح داد. فرمانده عالی جنگ در پایان برای شنیدن و دریافت نظرهای فرماندهان اعلام آمادگی و بر ضرورت کوشش برای جلوگیری از هشیاری دشمن تأکید کرد. در این بخش همچنین مشکلات روانی کمبود ماسک‌های شیمیایی و تأخیر در واگذاری آن به یگانها بیان شد.
در ادامة جلسه آقای هاشمی از مسئولان واحدهای پشتیبانی رزمی نیز خواست که اگر موضوعی مورد نظرشان است بیان کنند. دکتر خاتمی مسئول بهداری سپاه پاسداران، گفت که اخیراً به دلیل بمباران‌های پی‌درپی دشمن، ترس کاذبی از احتمال حملة شیمیایی میان نیروها افتاده و آثار روانی روی برخی نیروها گذاشته است و بعضی فرماندهان لشکرها برای گرفتن ماسک به ما مراجعه می‌کنند که ما گفته‌ایم چند روز دیگر می‌آید. اگر ما همه نیروها را به وسایل انفرادی تجهیز کنیم این وحشت کاذب از بین می‌رود. در انبارها 40 هزار دست ماسک و تجهیزات شیمیایی داریم و 60 هزار دست کم داریم. محمود احمدپور معاون وزیر سپاه پاسداران دراینباره گفت که سه هفته پیش دستور خرید صادر شده و طبق آخرین پیگیری در صبح امروز، گفته شد که چهار روز دیگر می‌رسد. وزیر سپاه پاسداران، فرمانده کل سپاه و آقای هاشمی گفتند که آنچه در انبار هست به‌تدریج توزیع شود تا لشکرها مطمئن شوند که چیزی هست تا بقیه هم برسد.
آقای هاشمی در ادامه به یکی از نقاط قوت و محاسن طرح مانور چهار لشکری که گزارش دادند، یعنی کوتاهی مسیر پیشروی این یگانها و رسیدن آنها به خط دفاعی در دو سه ساعت اول عملیات اشاره کرد و گفت این وضعیت برای اولین‌بار در عملیات‌های بزرگ است. وی سپس پرسید که شما اصولاً در ذهنتان به‌عنوان مهم‌ترین مسئله این نیست آن خطی که می‌خواهید از شمال کارخانه نمک به جنگل‌ها (نخلستان) وصل کنید به آن اولویت بدهید. اگر بتوانیم برنامه‌ریزی کنیم با استفاده از همت رزمندگان و رسیدن سریع آنان، آن خط دفاعی را درست کنیم، خیال ما برای مراحل بعد آسوده می شود. یعنی اگر شب اول بتوانیم آن خط را که
1) 13. همان، صص 11 - 5.
اولین لشکر (لشکر5 نصر) عمل می‌کند و قرار است پنج کیلومتر خاکریز بزند، لودر و بلدوزرهایی که از محورهای مختلف (محور لشکرها) وارد منطقه می‌شود، همه به‌طرف شمال آمده و یک خاکریز دفاعی احداث کنند و در آنجا دفاع کنند، بهتر نیست؟
فرمانده کل سپاه در پاسخ به این سؤال و پیشنهاد آقای هاشمی گفت: «دیشب ما خدمت شما توضیح دادیم، گفتیم ما از روی اجبار مجبور شدیم طرحمان را مرحله‌بندی کنیم. چند اجبار در سر راه ماست، یکی زمان شکستن خط است که اگر یک‌ساعته انجام بشود آن محدودیت برداشته می‌شود. اگر شکستن خط و پاک‌سازی‌ها چند ساعت طول بکشد ما به همان نسبت زمانِ رفتن به عمق را از دست می‌دهیم. مسئله دوم این است که ما [برای پیشروی] از جاده دوم [جاده استراتژیک فاو - بصره] به بعد باید متکی به ابزارآلات سنگین باشیم، باید بلدوزر و تانک ببریم و اگر دیر برسانیم باید صبر کنیم و نیروی اصلی را بگذاریم تا اینکه ترابری وسایل سنگین بیایند و اگر این ترابری وسایل سنگین بشود و زمان هم به‌میزان خوب داشته باشیم انشاءالله می‌شود خیلی سریع رسید و هم این تنگه را بست هم یک تنگه دو کیلومتری که آنجا هست بسته می‌شود، اگر این تنگه بسته بشود عملیات تمام‌شده است و ما هیچ مشکلی نداریم، فقط شرط آن همین وسایل سنگین است که برسد و مستقر بشود.»
آقای هاشمی توضیح داد منظورش این است که همة وسایل سنگین که شب اول عملیات به غرب اروندرود منتقل می‌شوند، همه هدایت شوند به‌سمت هدف شمالی عملیات درحدود کارخانه نمک و آنجا خاکریز بزنند و خط دفاعی تشکیل دهند.
محسن رضایی نیز با بیان اینکه عملیات در اینجا فقط پیاده‌روی نیست، استحکامات، موانع و مواضع محکم دشمن هست که باید موانع رفع شود، خط شکسته و استحکامات منهدم شود، سپس پاک‌سازی و امکان زدن خاکریز فراهم شود، گفت: «جواب سؤال شما روشن است. ما درصورتیکه زمان داشته باشیم و امکانات برسد ما مرحله اول را همین‌جا می‌گذاریم و یک خاکریز می‌زنیم. اگر نرسیدیم مرحله بعد را انتخاب می‌کنیم. ما در شب عملیات همین کار را می‌کنیم. اولویت اول ما این است، منتها با روند کارها با این سطحه‌های پی.ام.پی. و این چیزهایی که دارد به ما داده می‌شود، ما قبل از عملیات کاملاً خود را آماده می‌کنیم که بتوانیم در بدترین شرایط جلو برویم. ما چند احتمال می‌دهیم: این خانه‌ها (شهر فاو) دیر پاک‌سازی شود؛ احتمال دارد در این نخلستان‌ها بعضی جاها کُندی داشته باشیم؛ در این ساحل و اسکله ممکن است کُندی داشته باشیم، یعنی ممکن است فاصله داشته باشیم، ...»
آقای هاشمی: «من به هیچ‌کدام از اینها کار ندارم. شهر پاک‌سازی نشود، ...»
محسن رضایی: «پس همانطورکه شما فرمودید اولویت اول ما این است که بلافاصله از اینجا که خط را شکستیم بیاییم و در اینجا (کارخانه نمک) پدافند کنیم و همان هدف نهایی را
همان شب اول به دست آوریم. این بستگی به همان چند عامل که گفتیم دارد. ما در شب عملیات کنترل می‌کنیم، ساعت‌های مختلف را در نظر می‌گیریم، امکانات و همه‌چیز را مقایسه می‌کنیم و بعد مراحل مختلف را تصمیم می‌گیریم، اگر بتوانیم این کار را بکنیم که اصلاً جنگ [عملیات] تمام شده است. دشمن وقتی می‌آید با یک زمین بسیار بزرگی مواجه می‌شود این کارخانه نمک است، آن تنگه (کانال صدام) بسته شده است، اینجا بسته شده است تازه تا بخواهد پاتک کند این دیگر می‌ماند و تازه ما باتوجه‌به قدرتی که داریم و قطعاً در شب اول تلفات نداده‌ایم، می‌توانیم دوباره آفند را ادامه بدهیم و جلوتر برویم. همه اینها بستگی به همین ترابری [تجهیزات سنگین] دارد اگر بتوانیم ترابری را حل کنیم چند آهن‌پاره [پل‌ها و سطحه‌های فلزی] در جمهوری اسلامی، انشاءالله بسیج شوند به لطف الهی این زحمات که برادران کشیدند و جا دارد اینجا جلو شما از برادرها تقدیر کنم. انشاءالله اینها برسند ما این پیروزی را قطعاً برای اسلام به دست می‌آوریم که مورد رضای خدا باشد.»
آقای هاشمی سپس گفت: «از آقایان فرماندهان لشکرها و افرادی که مسئولیتی دارند اگر مطالبی دارند که فکر می‌کنند اگر من بدانم خوب است و اگر نمی‌خواهند در جلسه بگویند ما هنوز مقداری وقت داریم، آقایان بیایند صحبت کنند. بعد هم تا زمان عملیات من در تهران برای این کار وقت می‌گذارم، آقایان اگر کار لازمی دارند و فکر می‌کنند باید به گوش من برسد، برای آنها وقت می‌گذارم که اگر چیزی باشد ما مطلع باشیم و برای رفع مشکلاتی که احیاناً هست، اقدام کنیم.»
آقای هاشمی در پایان این جلسه گفت: «باتوجه‌به جلساتی که داشتیم به نظرم می‌رسد در حد امکاناتی که در جمهوری اسلامی هست، پشتیبانی این عملیات نسبتاً خوب است. چیزهایی که از اختیار ما بیرون است خُب، با آنها نمی‌توانیم بجنگیم، با آنهایی که هست داریم می‌جنگیم و این امکانات به شما می‌رسد. دعا کنید که امکانات اضافی هم که همان ضدزره و اینها باشد بیشتر برسد. نسبتاً وضع ضدزره این عملیات از عملیات گذشته بهتر است. نقطه به‌کارگیری‌های خوبی هم دارید. این جنگل‌ها و این شرایطی که اینجا (فاو) هست انشاءالله اینجا شما تانک زیادی از دشمن را از بین خواهید برد و یکی از گورستان‌های تانک دشمن در همین منطقه خواهد بود - شاید هم امکاناتمان بیشتر بشود - دلتان محکم باشد. آن کار عمده‌ای که باید اینجا (در این عملیات) بشود غافلگیری است که باید غافلگیری را حتماً داشته باشیم که لااقل در قدم اول صدمه نبینیم. احتیاط‌های زیاد ممکن است ضدغافلگیری باشد یعنی اگر شما به‌جای مثلاً 50 موضع برای فلان چیز لازم دارید بخواهید 100 موضع بسازید یا مثلاً 100 لودر و بلدوزر و وسایل سنگین آن‌طرف (در منطقه دشمن) لازم دارید، بخواهید 200 دستگاه فراهم کنید و به‌خاطر اینها بخواهید زمان را طولانی کنید یا رفت‌وآمد را زیاد کنید. هر یکی از اینها
یک دریچه‌ای برای نفوذ خبر است. بنابراین ضمن اینکه باید احتیاط کنیم دست بالا را هم بگیرید، اما توجه داشته باشید که اصل غافلگیری ما تحت‌الشعاع قرار نگیرد که ما از این ناحیه صدمه ببینیم. الآن هم خیلی‌ها اطلاع دارند و از سطح فرماندهان لشکرها تجاوز کرده و به پایین‌ترها رسیده است. قرارگاه ما نسبتاً وسیع است، عده زیادی در قرارگاه می‌دانند. ما حفاظت را مراعات می‌کنیم ولی در حین مراعات کردن این مسائل نیز هست، کارهای فریب را هم زیاد در نظر گرفتیم اما باز هم به‌هرحال دشمن متأسفانه عوامل خصوصی و عوامل خبرگیری آسمانی و این‌طور چیزها دارد که استفاده می‌کند. دعا کنید که خداوند ما را توفیق بدهد. الآن موقع خوبی است که می‌توانیم کار خوبی بکنیم.»(1)
آقای هاشمی در کتاب خاطرات خود دربارة جلسه بعدازظهر امروز ستاد قرارگاه خاتم نوشته است:
«ظهر به پادگان لشکر ولیعصر(عج) سپاه در جاده اندیمشک - اهواز رفتیم. در مسجد پادگان نماز جماعت خواندیم و برای فرماندهان سخنرانی کردم. پس از ناهار و استراحت، ساعت 3، جلسه با فرماندهان لشکرهای عمل‌کننده عملیات آینده برقرار شد. گزارش آمادگی و مانور جزءبهجزء عملیات را دادند. خیلی زحمت کشیده‌اند. برنامه دقیقی برای عبور از آب و امکانات فراوان ابتکاری تهیه کردهاند. درمجموع امیدوارکننده است و بسیاری از مشکلات موجود در عملیات گذشته به چشم نمی‌خورد.»(2)
1
چگونگی اجرای عملیات روی اسکلة العمیة عراق در خلیج فارس، شیوه‌های پشتیبانی دریایی از عملیات منطقة فاو و نحوة مقابله با استفادة دشمن از جزیرة بوبیان کویت در جلسة شامگاهی قرارگاه نوح با حضور مسئولان نیروی دریایی سپاه پاسداران بررسی شد.(3)
در این جلسه برای رسیدن نیروهای عمل‌کننده به اسکله العمیه شیوه‌های مختلف مطرح شد: استفاده از قایق کوچک کانو یا قایق‌های بزرگ‌تر یا غواصی. از شیوة غواصی به‌دلیل مشکلات متعدد استقبال نشد. استفاده از قایق کانو به‌دلیل اینکه ردیابی آن به‌وسیله رادارهای دشمن میسّر نیست، شیوة مناسب‌تری اعلام شد، اما گفته شد که اگر قایق‌های 25 فوتی یا قایق‌های ریجیندر آهسته حرکت کنند نیز قابل‌ردیابی نیستند و مشکلات آنها هم کمتر است. سرانجام فرمانده نیروی دریایی سپاه دراینباره گفت که 100 شناور کانو، 36 شناور 25 فوتی و 36 شناور ریجیندر آماده
1) 14. همان، صص 18 - 12.
2) 15. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1387، ص378.
3) در این جلسه حسین علایی (فرمانده نیروی دریایی سپاه)، علی فدوی (مسئول اطلاعات)، ملاح‌زاده (مسئول طرح عملیات)، علی آستانه، اصلاخی (مسئول تدارکات)، زادصالح، زندی و الیاس حضرتی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح) حضور داشتند.
می‌کنیم تا طرح قابل‌انعطاف باشد. وی به مسئول تدارکات دستور داد که برای گرفتن و آماده کردن شناورها اقدام کند. تصمیم‌گیری دراین‌زمینه نیازمند بررسی بیشتری بود.
دیگر موضوعِ طراحی عملیات تصرف العمیه این است که نیروهای عمل‌کننده چگونه فاصله 12 متری سطح آب تا روی اسکله را طی کنند. برای این کار در وهله اول دو شیوة استفاده از نردبان و به‌کارگیری طناب مطرح گردید و تصمیم قطعی به شناسایی کامل‌تر اسکله و پایه‌های آن موکول شد.
باتوجه‌به اینکه یکی از مبانی موفقیت این عملیات، غافلگیرکردن دشمن بود، در این جلسه احتمال هشیاری دشمن و میسر نشدن دستیابی رزمندگان به اسکله نیز مطرح گردید و پیشنهاد شد که دراین‌صورت حداقل برای جلوگیری از ادامة استفادة نظامی دشمن، اسکله تخریب شود. برای تخریبِ آن هم استفاده از مواد منفجره و انهدام پایه‌های آن یا آتش زدن آن پیشنهاد شد، اما نیاز به مواد منفجره فراوان برای انهدام 110 پایة این اسکله و نیز نبودن نفت در اسکله تا آتش‌سوزی آن امکان‌پذیر شود، به‌عنوان موانع تخریب اسکله مطرح گردید. دراین‌زمینه حسین علایی مأموریت ناوتیپ کوثر را چنین اعلام کرد: 1. دفاع در شرایط مناسب. 2. تخریب به‌نحوی مناسب درصورت عدم موفقیت در تصرف اسکله.
موضوع بعدی جلسه چگونگی استفاده از دریا و تجهیزات دریایی برای پشتیبانی از عملیات در منطقه فاو بود. انواع شناورها مثل هاورکرافت، لندین‌کرافت، قایق، بارج، لنج، یدک‌کش، طارق و... مطرح شد و چگونگی به‌کارگیری آنها، مکان‌های استفاده، سرعت آنها، محدودیت‌های آنها، محل‌های استقرار، تأمین و پشتیبانی هوایی آنها و تهدیدهای دشمن علیه آنها و... بررسی گردید.
همچنین محل‌های مناسب پهلوگیری و بارگیری آنها، چگونگی نقل‌وانتقال و محل استقرار و استتار آنها قبل از عملیات طوری‌که از هشیاری دشمن جلوگیری شود از دیگر مباحث این موضوع بود. مثلاً گفته شد که هاورکرافت‌هایی را که می‌توان در رودخانه بهمنشیر استفاده کرد به این رودخانه منتقل شود. همچنین منطقه هندیجان ضمن اینکه منطقه مناسبی برای لندین کرافت‌ها اعلام شد، باتوجه‌به تردد احتمالی برخی لنج‌داران از این منطقه به کویت، احتمال انتقال خبر تحرکات دریایی به دشمن وجود داشت. طولانی بودن برخی مسیرها مثلاً طی شدن مسیر هندیجان به اروندرود یا بندر امام به اروندرود در 24 ساعت به‌وسیله شناورها، نیز خطر حملات هوایی دشمن به این شناورها را تشدید می‌کرد. از مسائل دیگر، ضرورت داشتن مهارت بسیار برای هدایت لندین‌کرافت‌ها در اروندرود و بهمنشیر بود درحالی‌که هدایت لنج‌ها یا یدک‌کش‌ها در این مسیر نیاز به مهارت فوق‌العاده نداشت.
درمجموع، مشکلات مهم حملونقل دریایی برای پشتیبانی عملیاتِ منطقة فاو چنین بیان شد: 1. فاصلة طولانی مناطق مناسب استقرار شناورها تا منطقة عملیات. 2. خطر حملات هوایی دشمن در
مسیرهای تردد. 3. محدودیت مناطق استقرار مناسب در نزدیکی منطقة عملیات. 4. مشکلات پهلوگیری و بارگیری تجهیزات برای انتقال. 5. مشکلات رعایت اصل حفاظت و جلوگیری از هشیاری دشمن باتوجه‌به اینکه شناورهای مورد استفاده باید قبل از عملیات در نزدیکی منطقه عملیات مستقر شوند.
فرمانده نیروی دریایی سپاه در پایان این بحث، مدیریت و مسئولیت به‌کارگیری تجهیزات دریایی را برای پشتیبانی از عملیات، به فرماندهان دو منطقة دریایی بندرعباس و بوشهر، یعنی به‌ترتیب به آقای ستوده و آقای محمدی واگذار کرد.
موضوع پایانی این جلسه چگونگی مقابله با استفادة ارتش عراق از جزیرة بوبیان کویت بود. باتوجه‌به سابقة استفادة عراق از حریم هوایی این جزیره برای حملات هوایی به مواضع جمهوری اسلامی، پیش‌بینی می‌شد یگانهای موشکی و توپخانه‌ای ارتش عراق با استقرار در این جزیره به مقابله با نیروهای عمل‌کنندة جمهوری اسلامی در فاو و اسکله العمیه بپردازند. در این جلسه با طرح موضوع، قرار شد ضمن شناسایی این جزیره از راه‌های ممکن، طرح‌های عملیاتی دریایی و هوایی دراین‌زمینه تهیه شود تا درصورت استفاده عراق، آمادگی لازم وجود داشته باشد.(1)
1
یک پناهندة عراقی اطلاعاتی را از وضعیت زمین منطقه فاو، دریاچه نمک، جاده‌ها، موانع، ساحل و سلاح‌های مستقر در این منطقه به نیروهای خودی داده است.
واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز در نامهای به واحد اطلاعات قرارگاه نوح(ع) گزارشی از بازجویی پناهنده عراقی گروهبان سوم وظیفه عبدالکریم عبدالزهره جمعی تیپ440 گارد ساحلی (پیاده دریایی) را ارائه داده که بخش‌های مهم آن چنین است:
· دو پمپ بسیار بزرگ آب را از خور عبدالله به دریاچه نمک پمپاژ می‌کنند و یک ژنراتور بزرگ، برق تلمبه‌ها را تأمین می‌کند.
· چند ساختمان در کنار غربی سد بتونی دریاچه نمک احداث شده است: یک انبار وسایل، یک محل استراحت و آشپزخانه شاغلین و یک ساختمان نیز مقر یک آتشبار ضدهوایی57 میلی‌متری است.
· یک جاده خاکی از جاده استراتژیک به‌طرف ام‌القصر کشیده شده و در مواقعی که بارندگی نیست از آن برای کوتاه شدن راه از جاده استراتژیک به‌طرف ام‌القصر استفاده می‌شود. تانک و نفربر و خودرو هم روی آن تردد می‌کنند.
· در گوشه جنوب‌غربی دریاچه نمک کانالی به عرض 5 و عمق 3 متر، آب اضافه دریاچه نمک را به دریا برمی‌گرداند که دریچه قابل‌کنترل دارد.
· جنوب جاده فاو - ام‌القصر به‌دلیل اینکه هنگام مدّ، آب تا جاده می‌رسد برای خودروها قابل‌استفاده نیست.
1) 16. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 96 - 87.
· شمال جاده فاو - ام‌القصر در زمستان تا اواسط بهار به‌دلیل بارندگی قابل‌عبور نیست، ولی در تابستان عبور خودرو و تانک در این منطقه امکان‌پذیر است.
· از انتهای جاده خاکی فاو - رأس‌البیشه در ساحل خلیج فارس تا دور خاکریز محل اولین پایگاه موشکی منهدم‌شده یک دیوار منحنی 2 متری با تور سیمی کشیده شده که به‌وسیله پایه‌های سیمانی (به فاصله 3 متر از یکدیگر) نگهداری می‌شود. پس از آن نیز تیرچه‌های آهنی (تیرآهن 12) به طول 5/2 متر در زمین فرورفته که به‌وسیله 2 تیرچه آهنی یک متری نگهداری می‌شود. این تیرچه‌ها که از بالا برش خورده تا بُرنده باشد، با فاصله 5/1 تا 2 متر از یکدیگر قرار دارد. این ردیف تیرچه‌ها تا پایگاه موشکی فعال ادامه دارد. پس از موانع مذکور خاکریزی به موازات جاده از رأس‌البیشه تا دور محل اولین پایگاه منهدم‌شده وجود دارد.
· یک خاکریز به طول 7 کیلومتر و ارتفاع 5/2 متر بین جاده استراتژیک و جاده فاو - ام‌القصر و به موازات آنها احداث شده که تا یک کیلومتری دریاچه نمک ادامه دارد و پشت آن مواضع تانک احداث شده است. به گفته این پناهنده چندی پیش که احتمال حمله نیروهای اسلام به منطقه فاو داده می‌شد یک گردان تانک پشت این خاکریز مستقر و پس از چند روز از منطقه خارج شد.
· در جلو خاکریز دور اولین محل پایگاه موشکی منهدم‌شده یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی سه‌تایی وجود دارد که در کنار جاده فاو - ام‌القصر و تا دور پایگاه موشکی فعال ادامه دارد.
· جلو خاکریز محل دومین پایگاه موشکی غیرفعال به فاصله 200 متر یک ردیف سه‌تایی سیم‌خاردار حلقوی و به فاصله 30 متری نیز بشکه‌های ناپالم و پس از آن به فاصله 50 متر یک ردیف سه‌تایی سیم‌خاردار حلقوی و نیز به فاصله 10 متری از آن میدان مین ضدنفر به عرض 50 متر ایجاد شده است. دور منطقه‌های خالی داخل پایگاه نیز تیرچه‌های چوبی و آهنی به‌طور عمودی به فاصله 2 متر از یکدیگر در زمین کاشته شده تا از فرود نیروی هوابرد و هلیکوپتر جلوگیری شود. اطراف پایگاه موشکی فعال نیز همین موانع وجود دارد.
· بین دریاچه نمک و جاده فاو - ام‌القصر واحدهای اداری و پشتیبانی متعلق به یگانهای مستقر در منطقه وجود دارد که ساختمان‌ها از بلوک ساخته‌شده و فقط ساختمان قرارگاه فرماندهی پایگاه‌های موشکی ساحل‌به‌دریا از آجر ساخته شده است. یک مسجد 30 7 متری نیز از بلوک ساخته شده که تعداد محدودی برای نماز به آنجا می‌روند.
· سلاح‌های مستقر در منطقه از جنوب دریاچه نمک عبارت‌اند از: یک آتشبار ضدهوایی57 میلی‌متری، چهار آتشبار توپخانه130 میلی‌متری، تعداد زیادی سلاح پدافند هوایی از انواع مختلف 57 و 37 میلی‌متری، چهارلول، تک لول، موشک‌های استرلا (سام7) و یک پایگاه موشک سام6 که در نقاط مختلف منطقه مستقر شدهاند.(1)
1) 17. سند شماره 11538 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 21/10/1364، بازجویی پناهنده عراقی.
1
درپی بررسی حملات ارتش عراق به جزیرة مجنون جنوبی در جلسه پیش‌ازظهر امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که مقرر شد فرماندهان قرارگاه‌های مسئولِ این منطقه برای جلوگیری از پیشروی دشمن، تثبیت منطقه و بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده تصمیم‌گیری کنند، امروز جلسه‌ای دراین‌زمینه تشکیل و نتیجه آن به شرح زیر اعلام شد.
«بسم الله الرحمن الرحیم
نتیجه کمیسیون مورخ 21/10/1364 که با حضور فرمانده قرارگاه جنوب (ارتش) و برادر عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه نجف1) و مسئولان مهندسی رزمی برادر سلیمی و برادر رضوی درمورد اقدامات پدافندی مطمئن از جزیره جنوبی تشکیل شد:
مسئولیت پدافند از اضلاع مرکزی و غربی به‌عهده سپاه و پدافند ضلع شرقی جزیره جنوبی به‌عهده ارتش می‌باشد. جهت انتهای ضلع شرقی 6 نفر از عناصر سپاه دراختیار لشکر92 قرار گیرد.
تشکیل قرارگاه مشترک جهت اداره و حل مشکلات جزایر.
توپخانه‌های مستقر در جزیره که شامل یک گردان توپ155 میلی‌متری و یک آتشبار203 میلی‌متری و دو قبضه کاتیوشا و یک آتشبار130 میلی‌متری هست، کماکان باقی خواهد ماند که تحت امر تطبیق مشترک سپاه و ارتش با مسئولیت سپاه خواهد بود.
نحوه مصرف مهمات و فعالیت توپخانه در سه مورد زیر محدودیت نخواهد داشت:
الف) در مواردی که فعالیت مهندسی رزمی خودی ایجاب می‌نماید جهت اجرای آتش ضدآتشبار و جهت تیراندازی روی مواضع دشمن.
ب) در موارد تک دشمن به جزایر و یا جلوگیری از آمادگی و تمرکز نیرو.
ج) جهت خنثی کردن فعالیت‌های دشمن در پدهای غربی و مرکزی و شرقی و پاشنه جزیره جنوبی.
الف) اتصال پد1 به جزیره جنوبی.
ب) ترمیم و نگهداری اضلاع غربی، مرکزی و شرقی جزیره جنوبی و تقویت خاکریزهای مقطع ضلع شرقی.
ج) اتصال ضلع غربی به مرکزی و در اولویت بعد اتصال ضلع مرکزی به شرقی.
د) واگذاری سنگرهای صد تکة بتونی و سوله‌ای جهت ضلع شرقی و جاده قمر بنی‌هاشم(ع) و جاده سیدالشهدا(ع).
ه-) ایجاد خاکریزهای مقطع به طول یک کیلومتر قبل از کانال احداثی روی اضلاع غربی و مرکزی.
و) واگذاری تراورس لازم جهت پوشاندن کانال‌های احداثی در یک کیلومتر آخر هر ضلع بعد از احداث کامل و متناسب با پیشرفت آن.
ز) واگذاری و حمل سنگرهای بتونی شناور به‌تعداد 6 عدد برای هر ضلع.
ح) تأمین و انتقال بشکه و خاک در ضلع شمالی جزیره جنوبی که عمل نصب بشکه‌ها به‌عهده یگانهای مربوطه می‌باشد.»(1)
این متن به امضای سرهنگ سلیمانجاه، عزیز جعفری و حمید سلیمی رسیده است.
1
در جلسه شامگاه امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، مسئولان قرارگاه نجف سپاه پاسداران نتایج بررسی مناطق شمال پنجوین، ماؤوت و حلبچة عراق را گزارش دادند و موقعیت کنونی را مناسب برای عملیات در این مناطق اعلام کردند.(2)
درپی مأموریتی که فرمانده کل سپاه در 13 دی 1364 برای بررسی و شناسایی مناطق شمال‌شرقی عراق به سپاه پاسداران شمال واگذار کرد، مسئولان سپاه شمال و قرارگاه نجف گزارشی از اقدامات انجام‌شده را در این جلسه بیان کردند.
غلامرضا صالحی گفت: مهم‌ترین کار در این منطقه جاده‌سازی است که هنوز اقدامی نشده است. ارتفاعات گامو را بررسی و شناسایی کردیم، به این نتیجه رسیدیم که در موقعیت فعلی باتوجه‌به مشکلاتی که ازنظر امکانات مهندسی داریم، نمی‌توانیم روی این هدف کار کنیم. حتی شن‌ریزی جادة ارتفاعات هزار قله که قرار بود، انجام نشده است. وی در پاسخ به فرماندهان درمورد وضعیت استقرار دشمن روی ارتفاعات هزار قله و اطراف آن گفت دشمن روی ارتفاعات، جاهایی که دید دارد و نوک ارتفاعات پایگاه دارد ولی مواضع آن یعنی میدان مین، کانال و... به‌طور کامل است یعنی از جاده تا رودخانه کشیده و کانال‌هایش را که قبلاً تا نزدیک یال‌ها بود، دارد به‌سمت رودخانه می‌کشد. خط اصلی دشمن از روی یال به جلو شیخ‌لطیف وصل می‌شود که این یک خط تأمینی است. وی افزود که به طورکلی الآن منطقه دشمن خیلی خلوت است در بخشی که یک جبهة اصلی دشمن بود، الآن شاید یک گردان هم مستقر نباشد و دیدبان‌ها گفته‌اند روزی یکی دو ماشین بیشتر تردد نمی‌کند.
از سوی دیگر، باتوجه‌به استقرار بخشی از نیروهای لشکر8 نجف، لشکر14 امام حسین(ع) و تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) در جبهة شمالغرب و سابقة کار شناسایی که در این جبهه کردهاند، فرمانده کل سپاه دستور داد نیروهای شناسایی این سه یگان تحت پوشش قرارگاه نجف قرار گیرند.
1) 18. سند شماره 11539 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نتیجه کمیسیون دفاعی جزیره جنوبی مجنون، 21/10/1364.
2) در این جلسه محسن رضایی، غلامعلی رشید، علی شمخانی، رحیم صفوی، مصطفی ایزدی، عزیز جعفری، مهدی مبلغ، ابراهیم حاج‌محمدزاده، غلامرضا صالحی (معاون عملیات قرارگاه نجف)، خادم‌الحسینی (اطلاعات قرارگاه نجف)، حسین همدانی، ابراهیم سنجقی و محمد درودیان حضور داشتند.
تصویر
فرمانده کل سپاه سؤال کرد که اگر نیروی رزمی بخواهد از خط خودی (ارتفاعات هزار قله در شرق چوراتا) حرکت کرده و از رودخانه عبور کند و به خط دشمن (در شرق چوراتا) بزند چقدر طول می‌کشد؟ غلامرضا صالحی پاسخ داد که حداکثر چهار ساعت. محسن رضایی پرسید که ازنظر آب‌وهوا تا یکی دو ماه دیگر وضعیت چطور است که گفته شد مناسب است و همیشه عملیات امکان‌پذیر است.
در ادامه برادر خادم‌الحسینی گفت که منطقه ارتفاعات هزار قله و گامو (منطقة مرزی جنوب‌غرب بانه) منطقه‌ای است که قبلاً هم نیروهای ارتش عراق و هم نیروهای شبه‌نظامی ضدرژیم عراق مستقر بودند. الآن خط دفاعی دشمن خطی است که در منطقه چوراتا به‌صورت پایگاهی برای تأمین منطقه به‌خصوص تأمین جاده آسفالت که تا شهرک بِسِن کشیده شده، ایجاد شده است و هم‌اکنون یک گردان از تیپ105 گارد مرزی عراق تأمین منطقه را به‌عهده دارد. همچنین بخشی از تیپ806 عراق تأمین منطقه جلو و دامنه جنوبی ارتفاعات گامو را به‌عهده دارد. ارتش عراق در کل منطقه سه تیپ دارد که درحال‌حاضر بخشی از هریک از این سه تیپ در منطقه مستقر است.
رحیم صفوی کلید اصلی تسلط بر این منطقه را ماؤوت اعلام کرد. محسن رضایی نیز طرحی را برای پیشروی و تصرف پایگاه‌های دشمن و سپس مستقر کردن توپخانه و بستن جاده اصلی دشمن بیان کرد، اما مصطفی ایزدی توجه داد که برای اجرای عملیات در این مناطق نیاز به کار مهندسی و استقرار توپخانه است، چون مشکلات مهندسی عقبه یگانی که در منطقه مستقر شده، حل نشده است و جاده‌ها نیاز به کار مهندسی دارد. علاوه‌براین، برای عملیات حداقل یک تیپ رزمی قوی لازم است. محسن رضایی در پایان این بحث تأکید کرد که به هر طریقی که شده و باتوجه‌به اینکه دشمن حضور چندان قوی ندارد در منطقه شرق چوراتا باید پیشروی کنیم و عملیات در این منطقه را از همین الآن شروع کنیم. غلامعلی رشید هم پیشنهاد کرد که فرمانده قرارگاه نجف برای کل این منطقه (مناطق عملیاتی والفجر4 و قادر) طرح‌های عملیاتی متعدد با استعداد‌های مختلف تهیه کند.
در ادامة جلسه برادر خادم‌الحسینی گفت در منطقة مرزی سورن و مِلِخور (غرب مریوان) دو معبر نفوذ وجود دارد معبر نفوذ سوسیالیست‌ها (طالبانی‌ها) و معبر نفوذ بارزانی‌ها که این دو گروه معابرشان را به یکدیگر نیز اجاره می‌دهند. وی افزود با هماهنگی سوسیالیست‌ها برای شناسایی منطقه از معبر آنها استفاده شد، که بارزانی‌ها حضور نیروهای اطلاعاتی ما را به نیروهای عراقی خبر داده بودند، طوری‌که جاش‌های عراقی در جست‌وجوی نیروهای اطلاعات در روستاهای منطقه بودند. به‌هرصورت، نیروهای اطلاعاتی که با لباس کردی و با ظاهری مثل مردم منطقه به آنجا رفته بودند از ارتفاعات، دشت‌ها و پایگاه‌های منطقه شمال خُرمال و شرق سیدصادق عراق فیلم‌برداری کردهاند.
وی گفت مردم این منطقه به امام خمینی و انقلاب و نیروهای پاسدار علاقه‌مندند. هنگام
صحبت نیروها با یکی از اهالی منطقه، عکس امام از جیبش می‌افتد، کسانی که نزدیک او بودند عکس امام را گرفتند، بوسیدند و روی چشمشان گذاشتند. آن شخص هم گفته که فکر نکنید فقط امام شماست، امام ما هم هست. همچنین در روستاها وقتی متوجه می‌شوند که آنان پاسدارند، ضمن راهنمایی، به اختفای آنان کمک می‌کنند. برای مخفی ماندن آنان از جست‌وجوی مزدوران رژیم عراق، یکی از اهالی یک شب در انبار تنباکوی خودش به آنان جا داده و گفته اگر سرمان برود، نمی‌گذاریم خون از دماغ شما بیاید.
تصویر
حسین همدانی در ادامة جلسه گزارشی از بررسی منطقه حلبچه و شرق و جنوب دریاچه دربندیخان داد و گفت که این منطقه را همراه با برادر وفایی (از مسئولان مهندسی سپاه) و مسئولان جهاد نجف به‌طور کامل پیاده رفته و بررسی کردهاند؛ بخشی از مسیر خوب بوده و جاده مناسب برای تردد خودرو داشته و احداث ادامة جاده امکان‌پذیر است که مسیرها مشخص شده و جهاد یزد برای احداث مأمور شده است منتها توان جهاد یزد کفایت نمی‌کند، اگر جهاد خراسان هم اضافه شود، جادة عقبه را می‌توانند تا پل کی‌بره احداث کنند، طوری‌که تردد خودروهای سنگین، ازجمله کمرشکن، امکان‌پذیر شود.
در پایان جلسه، محسن رضایی بر تسریع در اقدامات مهندسی و افزایش شناسایی‌ها در مناطق مختلفی که ذکر شد تأکید کرد و گفت زمانی‌که عملیات در جنوب شروع بشود، فرصت مناسبی است برای عملیات در این مناطق. غلامرضا صالحی نیز افزود که الآن موقعیت مناسبی برای عملیات در این مناطق (ظاهراً شمال و شرق سلیمانیه) است و هیچ‌وقت چنین شرایطی به دست نمی‌آید، منطقه دشمن الآن خیلی خلوت است و اگرچه اوضاع جوّی برای ما مشکل است، برای دشمن نیز این مشکل وجود دارد.(1)
1
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز در نامهای به فرمانده نیروی زمینی ارتش چنین دستور داد: «مقتضی است مقرر فرمایید تعداد 20 فروند قایق پی.ام.کا جهت انجام مأموریت‌های واگذارشده به نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحویل گردد. کلیه اقلام پس از خاتمه عملیات به نزاجا مسترد خواهد شد.»(2)
2
آقای هاشمی فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، امروز طی دستوری به فرمانده قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص) خواستار بسیج صنایع کشور برای ساخت توپ‌های دوربرد و مهمات آن برای رفع مشکلات جنگ و رسیدن به خودکفایی شد:
«عطف به گزارش پیشنهادی قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص) مقتضی است به‌منظور رفع مشکلات ناشی‌از کمبود توپخانه و مهمات در پیشبرد جنگ، موارد مشروحه زیر را به کمیسیون ویژه پشتیبانی مهندسی - فنی جنگ دولت ابلاغ و نسبت به بسیج صنایع کشور تا حصول خودکفایی کامل هماهنگی، پیگیری و گزارش نمایید. بدیهی است کلیه صنایع کشور موظف به همکاری دراین‌خصوص می‌باشند.
ساخت توپخانه [توپ‌های] 105، 130، 155، 203 [میلی‌متری]، کاتیوشا و مینی‌کاتیوشا.
تولید مهمات 105، 130، 155، 203 [میلی‌متری]، کاتیوشا و مینی‌کاتیوشا.»(1)
1
هواپیماهای ارتش عراق امروز جزیرة خارک و منطقه هورالهویزه را بمباران و به حریم چندین شهر تجاوز کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 15 امروز (21/10/1364) جنگنده‌های عراقی به خارک حمله کردند. به گفته یکی از مسئولان استانداری بوشهر، این حمله به‌وسیله دو هواپیما انجام شد و تعدادی بمب به‌سوی خارک رها گردید که همة آنها در آبهای ساحلی این جزیره فروافتاد و خسارتی نداشت. این چهارمین حمله به خارک در سه روز اخیر است.(2)
قرارگاه کربلای1 در گزارشی به قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران اعلام کرد که جنگنده‌های ارتش عراق روز 21/10/1364 جادة شط‌علی و جادة خندق در منطقه جنگی هورالهویزه را بمباران کردند.(3)
به نوشته نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات، هواپیماهای عراقی امروز پنج بار به حریم هوایی اهواز، یک بار به حریم هوایی بندر امام خمینی و سه بار به حریم هوایی شهرستان ایلام، دره‌شهر و بخش صالح‌آباد حمله کردند که با مقابله آتش سلاح‌های دفاع هوایی در این مناطق مواجه شدند و گریختند.(4)
2
در مقابله با گروه‌های ضدانقلاب، امروز تحرکات و درگیری‌هایی در مناطق دیواندره و بانه رخ داد.
به گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا، درپی طرح‌ریزی عملیاتی برای مقابله با گروه‌های ضدانقلاب، گردان جندالله و گردان حضرت رسول(ص) و جوله‌های شریف‌آباد در منطقه گاوشله - هزارکانیان به‌طور همزمان در سه نقطه از روستاهای دیواندره وارد عمل شدند، اما افراد ضدانقلاب قبل از رسیدن رزمندگان نقاط استقرار خود را ترک کرده بودند.(5)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا همچنین گزارش داد که نیروهای پایگاه عباس‌آباد در منطقه بانه با
1) 21. سند شماره 441500 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستور فرمانده قرارگاه خاتم به مهندسی خاتم، 21/10/1364.
2) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 298، 22/10/1364، ص3.
3) 23. سند شماره 11528 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه کربلای1 (طرح و عملیات)، 21/10/1364.
4) 24. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 143، 22/10/1364، ص1؛ و - همان، شماره 144، 23/10/1364، ص1.
5) 25. سند شماره 144146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرمانده کل سپاه، 28/10/1364، ص4، 21/10/1364.
افراد ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری 2 تن از سربازان خودی زخمی شدند و تجهیزات برق روستا نیز خسارت دید.(1)
امروز نیروهای دو پایگاه از منطقه گرماب بانه با افراد گروه‌های ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیری بدون خسارت به نیروهای خودی پایان یافت.(2)
1
واحد مرکزی خبر در گزارشی از درگیری‌های کردستان عراق به نقل از یک منبع موثق گزارش داد که در حملة انقلابیون مسلمان کرد عراقی به قرارگاه گروهان سوار کاسپی در محور باطوفه بیگ وفا 12 تن از نظامیان عراقی کشته و 7 تن مجروح شدهاند. همچنین با حملة واحدهای دیگری از این نیروها به سه پایگاه ارتش عراق در اطراف اردوگاه هیز اوه تعدادی از نظامیان دشمن کشته یا مجروح شدند و یکی از پایگاه‌هایش منهدم شد و به دو پایگاه دیگر خسارت وارد گردید.
براساس این گزارش، درپی عملیات‌های مذکور، ارتش عراق با توپ‌های سنگین روستای باکینا را هدف قرار داد. پس از این اقدام، مبارزین کرد مسلمان مستقر در منطقه به یاری اهالی روستای مذکور شتافتند و با وارد آوردن تلفاتی به نیروهای دشمن، آنها را مجبور به عقب‌نشینی کردند.(3)
2
کاروان راهیان کربلای استان گیلان و کاروان کمک‌های مردمی از محلات عازم جبهه‌های نبرد شدند. همچنین اعلام شد که جبهه‌ها به گونی‌های سنگری نیاز شدید دارند.
دومین کاروان راهیان کربلا از استان گیلان به استعداد 6000 نیروی بسیجی به‌همراه عده‌ای از مسئولان و روحانیان گیلان عازم جبهه‌های نبرد شدند. فرمانده سپاه گیلان گفت که قرار بود حدود دو برابر این تعداد، نیرو به جبهه‌ها اعزام شوند، ولی به‌دلیل تراکم نیرو در مناطق جنگی، مرکز اعلام کرد نیازی به اعزام نیروی جدید نیست و چون آماده‌باش اعلام کرده بودیم، این تعداد را به جبهه‌های نبرد اعزام کردیم. روزنامه کیهان در ادامه این گزارش نوشته است که حدود یک‌پنجم نیروها از برادران سپاه هستند.(4)
کاروان تدارکاتی راهیان کربلا نیز امروز از شهرستان محلات به‌وسیله 40 دستگاه کامیون به جبهه‌های جنگ ارسال شد.(5)
از سوی دیگر، ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی به جبهه‌ها با اعلام نیاز شدید رزمندگان اسلام به گونی سنگری، از امت شهیدپرور تقاضا کرد گونی‌های خالی خود را به مساجد محل تحویل دهند.(6)
1) 26. سند شماره 374346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرمانده کل سپاه، 23/10/1364، بانه، 21/10/1364.
2) 27. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 145، 25/10/1364، ص1.
3) 28. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، ص18.
4) 29. روزنامه کیهان، 21/10/1364، ص3.
5) 30. روزنامه ابرار، 22/10/1364، ص10.
6) 31. روزنامه اطلاعات، 21/10/1364، ص19.
1
نماینده پارلمان ژاپن و فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن امروز در تهران با نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه ایران ملاقات و بر اهمیت گسترش روابط دو کشور تأکید و از بهبود روابط ایران با کشورهای خلیج فارس ابراز خرسندی کرد. وی عراق را شروع‌کننده جنگ و به‌کارگیرنده سلاح‌های شیمیایی و حمله‌کننده به مناطق مسکونی و کشتی‌ها خواند. نخست‌وزیر ایران نیز رژیم عراق را دشمن صلح خواند و گفت درصورت ابراز موضع روشنی از شورای امنیت در قبال متجاوز، ایران در موضع خود دربرابر این شورا تجدیدنظر می‌کند.
ماسای اوکی فوجیو فرستاده نخست‌وزیر ژاپن - که رئیس شورای سیاست‌گذاری حزب دمکرات و رئیس انجمن دوستی پارلمانی ایران و ژاپن نیز هست - در ملاقات امروز با نخست‌وزیر ایران، پیام کتبی نخست‌وزیر ژاپن را تسلیم میرحسین موسوی کرد. وی در این ملاقات گفت: «من به‌عنوان نماینده مردم و دولت ژاپن حامل پیام دوستی مردم و دولت ژاپن برای ملت و دولت ایران هستم و به اطلاع جناب‌عالی می‌رسانم که ملت و دولت ژاپن از نتایج سفر آقای هاشمی رفسنجانی به ژاپن بسیار خرسند هستند و تمایل دارند که این روابط بیش‌ازپیش گسترش یابد.» وی همچنین با اشاره به اهمیت گسترش هرچه بیشتر مناسبات دو کشور پیشنهاد کرد کمیسیون ویژه‌ای راه‌های عملی توسعه مناسبات دو کشور را پیگیری کند.
فرستاده نخست‌وزیر ژاپن ضمن ابراز خرسندی از بهبود روابط ایران و کشورهای خلیج فارس گفت: مواضع جمهوری اسلامی ایران مرا تحت‌تأثیر قرار داده است و امیدوارم کوشش‌های ایران برای تحکیم مواضع اصولی خود با کشورهای منطقه مؤثر واقع شود و امیدوارم ملت ایران با برداشتن موانع موجود بر سر راه پیشرفت خود بتواند انقلاب خویش را شکوفا کند و من اطمینان می‌دهم که در این راه اگر کاری از دست دولت و ملت ژاپن برآید، هرگز در انجام آن کوتاهی نخواهیم کرد و با کمال میل برای انجام آن حاضر هستیم.
آقای مهندس موسوی نخست‌وزیر نیز در این دیدار ضمن اظهار امیدواری درمورد گسترش مناسبات دو کشور گفت: ما فکر می‌کنیم پایه دوستی ایران و ژاپن در درک عمیق‌تر دو ملت از موقعیت یکدیگر است. متأسفانه رسانه‌های تحت سلطه قدرت‌های بزرگ تصویر نامطلوبی از جمهوری اسلامی ایران در نزد ملت‌ها ترسیم کردهاند که امیدوارم رفت‌وآمدهای مستمر هیئت‌های بلندپایه بین دو کشور تصویری واقعی از مواضع بحق جمهوری اسلامی ایران نزد ملت‌ها ترسیم کند و من یقین دارم این مذاکرات به تفاهم بیشتر دو ملت از یکدیگر و نزدیک ساختن تحقق صلح و امنیت در جهان کمک می‌کند و مسئولین دو کشور برای توسعه بیشتر روابط باید با صبر و بردباری زمینه‌های مشترک را قویاً پیگیری کنند.
نخست‌وزیر در ادامه با اشاره به موضع دوستانه ایران در قبال کشورهای منطقه گفت: ما از ابتدای پیروزی انقلاب، کشورهای منطقه را برای دوستی و همکاری با یکدیگر دعوت کردیم
و خوشبختانه امروز نتیجه خوبی از سیاست‌های صبورانه خود گرفته‌ایم و می‌خواهیم سیاست حسن همجواری خود با کشورهای همسایه را تحقق ببخشیم. اما در کنار این سیاست دوستانه نشان داده‌ایم با هر نوع دخالتی در کشور ایران، قوی و قاطع مقابله خواهیم کرد و در قبال هر نوع دخالتی هیچ گذشتی از خود نشان نخواهیم داد.
تصویر
آقای موسوی سپس با اشاره به جنایات جنگی رژیم عراق تأکید کرد: ما درحقیقت درقالب دشمن خودمان، دشمن صلح در منطقه را می‌بینیم و به همین خاطر رفتن صدام را به نفع منطقه می‌دانیم. لذا کشورهای حامی صلح باید بدانند اگر می‌خواهیم در منطقه خلیج فارس و اقیانوس هند امنیت و صلح حاکم باشد و کشورها با دوستی و تفاهم در کنار یکدیگر زندگی کنند باید ریشه هر تجاوزی را خشک کنیم و سیاست ما در قبال جنگ نیز در همین چهارچوب است.
وی همچنین ضمن تشکر از مواضع و تلاش‌های دولت ژاپن در مجامع بین‌المللی گفت: «اگر شورای امنیت سازمان ملل، موضع روشنی در قبال محکومیت متجاوز از خود نشان دهد طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران موضع خود را در قبال شورای امنیت مجدداً بررسی کند.»(1)
فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن همچنین در دیدار با وزیر خارجه ایران تأکید کرد: «ما به‌خوبی می‌دانیم که عراق این جنگ را شروع کرده و به مناطق مسکونی، نفتکش‌ها حمله کرده و سلاح شیمیایی به کار گرفته و به کارهای غیرانسانی دست زده است. بااین‌حال، وزیر خارجه ژاپن همواره این اقدامات عراق را مورد انتقاد و سرزنش قرار داده است و ما از عراقی‌ها خواسته‌ایم تا حملات را متوقف کنند.»
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه کشورمان در پاسخ ضمن اظهار خوشبختی از گسترش روابط دو کشور و نتایج سفر آقای هاشمی رفسنجانی به ژاپن، بر اهمیت و گسترش روابط تأکید کرد و افزود که دیدار مقامات دو کشور اجرای کامل توافق‌ها را تسریع می‌کند.(2)
1
نشریة رویدادها و تحلیل در بررسی سفر هیئت ژاپنی، این اقدام را یک تحرک دیپلماسی جدید غرب درپی بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های شورای همکاری تفسیر کرده است.
این نشریه نوشته است: «روزنامه ژاپنی ماینچی شیمبون در 15/10/1364 هدف از این دیدار را بدین‌گونه گزارش کرد: وزیر خارجه ژاپن تصمیم گرفته است که کارشناس امور خاورمیانه وزارت خارجه را به‌منظور درک نظر مقامات ایرانی نسبت به شرکت احتمالی این کشور در جلسه شورای امنیت سازمان ملل که در آن مسئلة جنگ بحث خواهد شد، به تهران بفرستد.
روزنامه مزبور همچنین افزود که ایران نسبت به شرکت در جلسه شورای امنیت واکنش مثبت از خود نشان داده و عراق نیز کاملاً آن را رد نکرده است. ... اگر این دیدار از تهران مثمرثمر باشد، وزیر خارجه ژاپن به ایران سفر خواهد نمود.»
نشریه رویدادها و تحلیل در ادامه نوشته است: «به‌دنبال شکست نسبی تلاش‌های صلح شورای همکاری و نیز سفر قریب‌الوقوع قائم‌مقام وزارت خارجه شوروی به ایران، غرب نیازمند یک حرکت دیپلماسی جدید بوده و در همین راستا ژاپن به‌دلیل تلاش‌های گذشته خود و نیز ارتباطات اقتصادی و دیپلماسی وسیع با کشورهای منطقه وارد عمل شده است.
باتوجه به اینکه ژاپن همواره درصدد گسترش نفوذ سیاسی خود بوده و دیپلماسی این کشور نیز به‌طور ماهرانه‌ای از همکاری با امریکا جهت توسعه حضور اقتصادی و سیاسی خود در منطقه بهره‌برداری نموده است و از آنجایی که هیئت ژاپنی قرار است در این سفر از کشورهای حوزه خلیج فارس (به غیر از عراق) نیز دیدار کند، درنتیجه سفر هیئت مزبور از اهمیت بیشتری برخوردار می‌گردد.»
این نشریه افزوده است: «از آنجایی که هیئت ژاپنی در تهران صدام را به‌عنوان آغازکننده جنگ معرفی کرده و ایران نیز قبلاً شرط شرکت در شورای امنیت را اعلام متجاوز بودن صدام ازطرف این شورا دانسته است، به نظر می‌رسد که هدف اصلی این هیئت ترغیب ایران به حضور در شورای امنیت جهت بررسی مسئله جنگ تحمیلی باشد. باتوجه‌به اینکه فوجیو در جشن سالگرد سلطنت قابوس (پس از پایان اجلاس اخیر شورای همکاری) در عمان شرکت کرده بود و پس از دیدار وی از مسقط، قابوس خبر از کوشش‌های قریب‌الوقوع ژاپن برای ادامه تلاش‌های صلح را می‌داد، به نظر می‌رسد که حرکات شورای همکاری و ژاپن در راستای یکدیگر و کاملاً هماهنگ بوده است.»(1)
2
وزیر مشاور در امور خارجی هند - که کشورش ریاست جنبش عدم‌تعهد را به عهده دارد - امروز با رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، وزیر امور خارجه و وزیر صنایع سنگین جمهوری اسلامی به‌طور جداگانه دیدار و مذاکره کرد.
1) 34. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها و تحلیل، شماره 16، 25/11/1364، صص 19 - 18.
بایرام بهاگات وزیر مشاور در امور خارجی هند در دیدار با رئیس‌جمهور ضمن ابلاغ درودهای گرم رئیس‌جمهوری و نخست‌وزیر هند و ابراز خرسندی از سفر خود به ایران، گفت ما از اعتمادی که در میان مردم شما وجود دارد و از دستاوردهایی که تحت رهبری حضرت امام خمینی به دست آورده‌اند خشنود هستیم. وی با اشاره به تشکیل اجلاس آتی کشورهای غیرمتعهد در زیمبابوه و سفر رئیس‌جمهور ایران به چند کشور عضو این جنبش، گفت: با خوشبختی اطلاع یافتیم که جناب‌عالی به چند کشور افریقایی خط مقدم مبارزه با نژادپرستی سفر خواهید کرد. امیدوار هستیم این سفر موجب تقویت جنبش عدم‌تعهد شود. ما مطمئن هستیم جنبش عدم‌تعهد از راهنمایی‌های خردمندانه جناب‌عالی استفاده خواهد کرد. همچنین سفر جناب‌عالی به پاکستان موجب تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و تقویت مناسبات کشورهای آسیای جنوبی خواهد شد. وزیر مشاور در امور خارجی هند همچنین ضمن اعلام حمایت دولت و ملت هند از جمهوری اسلامی ایران، بر نقش ایران به‌عنوان یک کشور مهم و قدرتمند در حفظ ثبات منطقه و جهان تأکید و آمادگی کامل دولت هند را برای گسترش و تقویت مناسبات دوجانبه در زمینه‌های مختلف اعلام کرد.
سپس آیت‌الله خامنه‌ای با تشکر متقابل از سلام نخست‌وزیر و رئیس‌جمهوری هند و ابراز خشنودی از گسترش همکاری‌های صمیمانه دو کشور بزرگ ایران و هند و نقش مبارزات مردم هند در کسب استقلال کشور خود، گفت: درحقیقت این فداکاری‌ها و این ایثارها است که به تاریخ یک ملت رونق و بها و اعتلای حقیقی می‌بخشد. رئیس‌جمهوری افزود: ملت ما نسبت به هند و شبه‌قاره هند همیشه احساسات کاملاً دوستانه و محبت‌آمیز داشته است.(1)
تصویر
وزیر مشاور در امور خارجی هند در دیدار با نخست‌وزیر، ضمن اعلام علاقة هند به گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران، گفت که برای نزدیکی بیشتر ایران و هند زمینه‌های همکاری مشترک دیگری در منطقه وجود دارد که دو کشور می‌توانند با تفاهم درمورد آنها، مواضع خود را به هم نزدیک‌تر کنند.
آقای موسوی نخست‌وزیر در پاسخ ضمن قدردانی از ابراز تمایل هند به توسعه روابط با ایران، گفت: به عقیده من روابط ایران و هند شبیه به معدن بزرگی است که هنوز از آن چیزی استخراج نشده و ما از آن خوب بهره نگرفته‌ایم. لذا دو کشور باید تلاش کنند از این
1) 35. روزنامه اطلاعات، 22/10/1364، ص3.
سرمایه بیشتر استفاده کنند. وی افزود: ما از بهبود روابط هند و پاکستان استقبال می‌کنیم و دوست داریم روابط دوستانه‌تری بین دو کشور همسایه برقرار شود. مهندس موسوی همچنین گفت: ما معتقدیم حاکمیت یک دولت غیرمتعهد و متکی بر آرای مردم در افغانستان به نفع صلح در منطقه است و حضور نیروهای شوروی در افغانستان را به نفع شوروی و مردم منطقه نمی‌دانیم. وی افزود ما دوست داریم اقیانوس هند فارغ از حضور ابرقدرت‌ها باشد و ایجاد پایگاه‌های نظامی در این محدوده را تهدیدی برای آزادی ملت‌های منطقه می‌دانیم.
نخست‌وزیر تصریح کرد: صلحی که ابرقدرت‌ها دنبال آن هستند، درنهایت منجر به آغاز مسابقه تسلیحاتی در منطقه خواهد شد و با جذب تمام منابع دو کشور، منطقه را پیوسته درحال انفجار نگه می‌دارد و بهانه‌ای می‌شود برای حضور ابرقدرت‌های بیگانه در منطقه. به همین خاطر ما مصمم هستیم جنگی را که به ما تحمیل شده است، پیروزمندانه به پایان برسانیم و منطقه را برای همیشه از تهدیدات پاک سازیم.
آقای موسوی افزود: ما برای از بین بردن اقتصاد وابسته به غرب که از رژیم گذشته به ارث برده‌ایم نیاز به زمان بیشتر و ارتباط قوی‌تر با کشورهای جهان سوم نظیر هند داریم تا بتوانیم چرخش‌های دلخواهی در اقتصاد کشورمان ایجاد کنیم. به همین دلیل به تعمیق روابط با هند اعتقاد داریم و فکر می‌کنیم هند می‌تواند دراین‌زمینه نقش خوبی ایفا کند.(1)
وزیر خارجه هند صبح امروز در دیدار با وزیر خارجه ایران ضمن اشاره به نقش رهبری امام خمینی، گفت که باوجود مشکلات فراوان ما شاهد پیشرفت کشور شما در زمینه‌های مختلف بوده‌ایم.
دکتر ولایتی نیز با برشمردن زمینه‌های مشترک همکاری بین دو کشور، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را توسعه روابط با کشورهای جهان سوم ازجمله هند اعلام کرد.
وزیر خارجه هند سپس به موقعیت مستحکم جمهوری اسلامی و اهمیت آن اشاره کرد و گفت که استحکام کشور بزرگی نظیر ایران می‌تواند موقعیت منطقه را تضمین کند.
پس از این ملاقات، اولین دور سومین اجلاس کمیسیون مشترک دو کشور با حضور جمعی از مقامات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دو کشور آغاز به کار کرد.
در آغاز جلسه وزیر خارجه هند به زمینه‌های همکاری دو کشور اشاره کرد و گفت: من و هیئت همراهم امیدواریم که این کمیسیون باب جدیدی در زمینه‌های مختلف ازجمله تکنولوژی و زمینه‌های فرهنگی و اقتصادی باز نماید و هر دو عضو مهم جنبش عدم‌تعهد هستیم که این خود موجب همکاری بیشتر خواهد شد.
دکتر ولایتی نیز بر اهمیت روابط دو کشور تأکید کرد و گفت: «روابط ایران و هند از قدمت چندساله برخوردار است و امیدواریم که این اجلاس فصل جدیدی در روابط دو کشور باز نماید.»
1) 36. روزنامه اطلاعات، 23/10/1364، ص2.
سپس کمیته‌های سه‌گانه صنعتی، بازرگانی و فرهنگی که کارشان را از روز قبل شروع کرده بودند، به کار خود ادامه دادند.(1)
در دیدار بعدازظهر امروز وزیر خارجه هند با مهندس نبوی وزیر صنایع سنگین، دربارة گسترش همکاری‌های صنعتی و اقتصادی میان دو کشور درزمینه ساخت ماشین‌آلات نساجی، سیمان و صنایع اتومبیل‌سازی مذاکره شد.(2)
1
درپی اقدام مأموران دولت امریکا به سرقت قطعات یدکی هواپیماهای اف14 متعلق به ایران، دولت ایران شکایتی تسلیم دیوان داوری لاهه کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از یک مقام ارشد در دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران کسب اطلاع کرد که نیروی هوایی و صنایع هواپیمایی ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی با عقد قراردادی با شرکت امریکایی بهرینگ، حملونقل و نگهداری اموال و تجهیزات نظامی خریداری‌شدة دولت ایران را به آن واگذار کردند.
درپی تسخیر لانه جاسوسی، دولت امریکا اموال و تجهیزات ایران را توقیف کرد. پس از امضای بیانیه الجزایر میان دولت‌های ایران و امریکا، دولت امریکا متعهد شده همة اموال دولت ایران را از توقیف خارج کند، اما دولت امریکا به این بهانه که لوازم نظامی هستند، از آزاد کردن آنها خودداری کرد.
دراین‌حال، شرکت بهرینگ اخیراً اعلام ورشکستگی کرد که درپی آن با نظر دیوان داوری لاهه، مقرر شد اموال مذکور زیر نظر یک کارشناس سوئدی صورت‌برداری و در انبار دیگری به نام ویکتوری ون نگهداری شود، لیکن دولت امریکا در اقدامی غیرقانونی با اعزام مأمورین خود به انبار مزبور، صندوق‌های حاوی قطعات یدکی هواپیماهای اف14 متعلق به ایران را سرقت کرده است. به‌دنبال این سرقت، دولت جمهوری اسلامی ایران با تسلیم شکایتی به دیوان داوری لاهه شدیداً پیگیری می‌کند تا این اموال را بازستاند.(3)
2
چند نماینده کنگره امریکا طرح پیشنهادی خود برای ممنوعیت فروش هلیکوپترهای امریکایی به عراق را پس گرفتند. مجله اقتصادی مید چاپ لندن در شماره امروز خود نوشته است: «درپی اطلاعاتی که وزارت خارجه و وزارت دفاع امریکا به گروهی از نمایندگان کنگره که تنظیم‌کننده این پیش‌نویس بودند، دادند، آنها از طرح ممنوعیت فروش هلیکوپترهای امریکا به رژیم عراق صرف‌نظر کردند و عملاً انجام این‌گونه معاملات را قانونی تلقی کردند.»
به نوشته روزنامه اطلاعات صاحب‌نظران نظامی غرب گفته‌اند که وخامت اوضاع نظامی عراق و نیاز شدید ارتش این کشور به هلیکوپترهای امریکایی برای ادامه جنگ با رزمندگان
اسلام به‌حدی است که اگر در تحویل سریع آنها به رژیم عراق کوتاهی شود، عراق در جنگ تحمیلی یک شکست نظامی مجدد را متحمل خواهد شد.
نشریه نظامی جینز دیفنس چاپ لندن در شماره هفتم دی‌ماه خود نوشته بود: «عراق درحال دریافت 26 هلیکوپتر رزمی "هیوز 530" از امریکاست و از دو سال قبل تاکنون 60 هلیکوپتر هیوز 3 و هیوز 530 از واشنگتن تحویل گرفته و آنها را در جنگ علیه ایران به کار برده است.
دولت امریکا باتوجه‌به ادعای بی‌طرفی در جنگ، در توجیه ارسال این هلیکوپترهای نظامی به عراق اعلام کرده است که هلیکوپترهای فروخته‌شده به عراق که از نوع "هیوز" بوده‌اند، از سیستم رزمی پیشرفتهای برخوردار نیستند و لزومی به اعلام موضوع به مجلس کنگره نبوده است.»(1)
1
محمدحسنین هیکل روزنامه‌نگار مصری در مصاحبه با هفته‌نامه اخبارالیوم ادعا کرد ایران در حمله آتی خود از گاز شیمیایی استفاده خواهد کرد.
به گزارش یونایتدپرس از قاهره: «هیکل در این مصاحبه که امروز منتشر شد، گفت: انتظار می‌رود ایران در یک تهاجم عمده بهاره علیه نیروهای عراقی از گاز سمی استفاده کند. وی گفت اگر اطلاعات من صحیح باشد سال گذشته ایران مقادیر زیادی مواد شیمیایی و 250 هزار عدد ماسک ضدگاز خریداری کرد. هیکل گفت: این بدان معنی است که باید انتظار تهاجم بهاره عمده‌ای را ازجانب ایران داشت و این تهاجم می‌تواند در هر لحظه شدت یافته و به جنگی با گاز سمی تبدیل شود.»
یونایتدپرس افزود: «مقامات عراقی اخیراً گفته‌اند که ایران سرگرم فراهم کردن مقدمات یک تهاجم گسترده است و عراقی‌ها قول داده‌اند که آن را درهم خواهند کوبید. به قرار اطلاع، عراق گاز سمی در اختیار دارد اما ادعای ایران مبنی‌بر استفاده عراق از آنها را در جنگ خلیج (فارس) به دفعات رد کرده است.»(2)
2
افزایش فعالیت‌های جاسوسی برای کسب اطلاعات نظامی از ایران و انتقال آن به عراق افزایش یافته است.
به نوشته نشریه گزارش: «در بازرسی از یک مغازة تعمیرات وسایل الکترونیکی در شیراز تعدادی وسایل صوتی و تصویری ازجمله 5 بسته اسلاید که حاوی مطالب سرّی مربوط به جبهه‌ها و جنگ بوده کشف گردید.» این نشریه افزوده است که عوامل جاسوسی عراق در داخل، همزمان با افزایش حضور نیروهای رزمنده در جبهه‌ها بسیار فعال شدهاند. سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نیز در پیام‌های رادیویی از رادیو مجاهد، کسب اطلاعات از وضعیت جبهه‌ها، توان نیروهای رزمنده و نیز شناسایی مراکز حساس را در فهرست فعالیت وابستگان خود برشمرده و آن را اقدامی درجهت صلح اعلام کرده است.(3)
1
واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق اعلام کرد که مأموران پاسگاه مرزی کویت دو کامیون حامل انواع سلاح‌های سبک و مسلسل‌های خودکار را که از بصره عازم کویت بودند، توقیف و رانندگان آنها را دستگیر کردند. سلاح‌ها در صندوق‌های میوه و تره‌بار جاسازی شده بود.(1)
2
وزیر خارجه انگلیس برای سفری پنج‌روزه به عمان، عربستان و کویت، امشب وارد مسقط پایتخت عمان شد.
سرجفری هاو قبل از ترک لندن گفت قصد دارد با رهبران این سه کشور درباره مبارزه با تروریسم و جنگ ایران و عراق گفتوگو کند.(2)وی همچنین قبل از سفر در مصاحبه با روزنامه الخلیج چاپ شارجه گفت: انگلیس درحال‌حاضر نمی‌تواند برای پایان دادن به جنگ عراق - ایران هیچ‌گونه پیشنهاد جدیدی ارائه کند. وی با بیان اینکه جنگ فراموش نشده است، گفت: این یک موضوع دائمی در تمام ملاقات‌های او با وزیران خارجه همه کشورهاست. جفری هاو افزود: باوجودی که در ابراز نگرانی این کشورها نسبت به گسترش احتمالی دامنه جنگ شش‌ساله خلیج (فارس) با آنها هم‌عقیده است، تصور هرگونه عامل جدید که بتواند ایران و عراق را سر میز مذاکره بکشاند مشکل است. وی برقراری روابط دیپلماتیک شوروی و کشورهای خلیج عربی (خلیج فارس) را "یک تحول طبیعی" توصیف کرد و گفت: این کاملاً قابل‌درک است که بعضی از کشورهای عرب خلیج (فارس) با شوروی روابط دیپلماتیک برقرار کنند.(3)
3
در ادامة تلاش شوروی برای افزایش نفوذ در منطقه خلیج فارس، معاون وزیر دفاع این کشور به کویت سفر کرد.
یونایتدپرس از کویت به نقل از منابع رسمی کویت گزارش داد که ژنرال ولایمیر کووروف معاون وزیر دفاع شوروی، امروز با وزیر دفاع کویت درباره همکاری‌های نظامی دو کشور، جنگ عراق و ایران، تحولات خاورمیانه و تهدیدهای اخیر امریکا علیه لیبی مذاکره کرد. کووروف بلندپایه‌ترین مقام نظامی شوروی است که تاکنون به کویت سفر کرده است. وی و هیئت نظامی همراهش که برای سفری شش‌روزه وارد کویت شدهاند، امروز نیز با رئیس ستاد ارتش کویت و مقام‌های بلندپایه این کشور مذاکره کردند.
کووروف به‌هنگام ورود گفت هیئت همراه وی یک سلسله سلاح‌های جدید را به مقامات کویت عرضه خواهند کرد. ظاهراً این اقدام برای عقد قرارداد تسلیحاتی تازه‌ای بین دو کشور
خواهد بود. درپی امتناع امریکا از فروش موشک‌های استینگر به کویت، این کشور 18 ماه پیش یک قرارداد تسلیحاتی چند میلیون دلاری با اتحاد جماهیر شوروی به‌منظور بالا بردن توان موشک‌های ضدهوایی خود منعقد کرد.(1)
رادیو کلن درباره سفر هیئت بلندپایه نظامی شوروی به کویت گفت: «هدف از این سفر قطعیت بخشیدن به مسئله فروش تسلیحات شوروی به کویت است که دو کشور در پایان سال گذشته درمورد آن به توافق رسیدند. گرچه کویت طی دهه گذشته حلقه ارتباطی میان کشورهای عرب محافظه‌کار حوزه خلیج [فارس] و شوروی محسوب می‌شده است و گرچه شوروی قبلاً نیز به کشورهای این منطقه سلاح فروخته است، سفر یک هیئت نظامی از شوروی به ثروتمندترین امیرنشین خلیج باید مهم تلقی شود. گستردگی روابط کویت و شوروی می‌تواند باعث ناراحتی بسیاری از سیاستمداران عرب شود. ... کویت نقش نوعی مُبَلِّغ شوروی را در منطقه ایفا می‌کند. آشکارترین نمونه این مطلب سمیناری بود که اوایل ماه جاری در کویت با مشارکت روزنامه کویتی الوطن و خبرگزاری دولتی شوروی برگزار شد و ازجمله مهمانان این سمینار دبیرکل بین‌المللی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی بود.»(2)
1
ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان در آستانه سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان، امروز (21/10/1364) در گفتوگو با خبرنگاران صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد، عراق را آغازکننده جنگ اعلام کرد و از ایران خواست انعطاف‌پذیر باشد. وی همچنین درمورد عظمت انقلاب اسلامی و تلاش پاکستان برای خاتمة جنگ و جلوگیری از انزوای ایران سخن گفت.
رئیس‌جمهور پاکستان در این مصاحبه گفت: «همانطورکه می‌دانید در روز پنجم آغاز جنگ اینجانب به‌عنوان اولین رئیس یک کشور به تهران و سپس به بغداد رفتم تا برادرانمان را در ایران و عراق به توقف جنگ متقاعد سازم و آنها اجازه دهند کشورهای اسلامی مسئله را ازطریق مذاکرات مسالمت‌آمیز حل نمایند. از آنجایی که من از اول تا آخر در جریان این امر قرار داشتم، پاسخم در همین رابطه است. علاوه‌براین، ما عضو کمیته صلح اسلامی هستیم و این تلاش ما برای ایجاد تفاهم میان دو کشور مسلمان و برادر بوده است. به عقیده من چندان مهم نیست که چه کسی جنگ را آغاز کرد، درعین حالی که این موضوع خود فهمیده خواهد شد و زمانی فراخواهد رسید که ما باتوجه‌به مدارک موجود (در آن زمان) می‌توانیم بگوییم فلانی متجاوز بوده است و مجازاتی را برای او در نظر بگیریم. ولی درحال‌حاضر مهم‌تر از همه توقف جنگ است. ما برای یک مدت طولانی شش‌ساله تلاش کردیم و باید در این مدت به خانه‌های ازدست‌رفته، به مجاهدین جوان یا شهدای کشور ایران بنگرید که جان‌هایشان را به‌خاطر حفظ آزادی خود از دست دادند و بنا بر این مشخصات، فکر می‌کنم ایران که قهرمان اسلام است و انقلاب را برپا
کرده است، باید اکنون در مرحله‌ای باشد که کمی بیشتر از خود انعطاف‌پذیری نشان دهد.
تصویر
کاملاً درست گفتید که عراق حمله کرد و خاک کشور شما را اشغال نمود. شما خاکتان را بازپس گرفتید و عراقی‌ها دیگر خاک ایران را در اشغال ندارند و به عقب رانده شدهاند و شما در خاک خودتان هستید. بنابراین، به نظر من مهم این است که ایران انعطاف‌پذیری و تفاهم نشان دهد و دو کشور ابتدا خودشان باید به کمک سایر سازمان‌ها ازجمله کنفرانس اسلامی، سازمان ملل متحد و نیز جنبش عدم‌تعهد به این جنگ پایان دهند. اکنون باید پشت میز کنفرانس نشسته و ببینیم چگونه می‌توانیم مسئله را به‌طور مسالمت‌آمیز بهتر حل‌وفصل کنیم تا در آینده میان کشورهای اسلامی و همچنین بین ایران و عراق تفاهم خوبی به وجود آید و همه به‌عنوان امت اسلامی متحد شوند. ما در این دنیا به‌عنوان مردم ضعیف که تعدادشان یک میلیارد نفر می‌باشد، می‌توانیم روحیه اسلامی را به بشریت عرضه کنیم و تلاش‌های پاکستان همواره بر آن خواهد بود که صلح را بین ایران و عراق به‌وجود آورد.»
وی در تجلیل از انقلاب اسلامی گفت: «این انقلاب پدیده جدیدی در جهان امروز است و ایران نقش بسیار مهمی را در این پدیده ایفا کرده و اسلام راستین را منعکس نموده است.»
ضیاءالحق افزود: «ایران با عدم‌تعهد نسبت به ابرقدرت‌ها تشخیص خود را حفظ کرده و ما به‌خاطر این امر از ایران تقدیر می‌کنیم و همچنان که ایران بر برپایی انقلاب اسلامی اطمینان دارد، باید مطمئن باشد که بیش از هر کشور دیگری در جهان اسلام نقش دارد. ... پاکستان امروز مفتخر است که نگذاشته است شما منزوی شوید. ما شما را در صحنه نگه داشته‌ایم و این امتیازی است که اینجانب ازطرف پاکستان دارم. به نظر ما، هنوز زمان آن فرانرسیده که انقلاب نتایج مشخصی را به بار آورد زیرا شما درحال انقلاب هستید و انقلاب همچنان درحال تداوم است و درحال‌حاضر شما مشغول سپری کردن وضعیت غیرعادی انقلاب هستید اما زمان آن فرارسیده است که ایران تحکیم یابد. این کشور باید دستاوردهایش را در منطقه و روابط خود با همسایگان و پیوندش را به‌عنوان یک عضو امت اسلامی تحکیم کند.»(1)
رئیس‌جمهور پاکستان همچنین حل مشکل افغانستان را مذاکره برای رسیدن به راه‌حل سیاسی اعلام کرد. وی خواهان توافق میان اعراب و اسرائیل براساس تخلیه سرزمین‌های اشغالی و بازگشت فلسطینی‌ها به کشورشان شد. ضیاءالحق معرفی کردن پاکستان را به‌عنوان
1) 48. روزنامه اطلاعات، 23/10/1364، ص13.
دولت مورد حمایت امریکا، تبلیغات خواند و گفت پاکستان براساس تساوی و احترام متقابل با امریکا رابطه دارد نه به‌عنوان یک مستعمره. وی افزود که مسئولیت عقب ماندن کشورهای جهان سوم به‌عهده خود آنهاست و ابرقدرت‌ها در عقب نگهداشتن آنها نقشی ندارند.(1)
1
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با صدور بیانیه‌ای به مسدود کردن دارایی‌های لیبی در امریکا واکنش نشان داد. در این بیانیه آمده است: «جمهوری اسلامی ایران اقدام اخیر دولت امریکا در مسدود کردن دارایی‌های کشور برادر جماهیر عربی لیبی را شدیداً محکوم نموده و کشورهای اسلامی و جهان سوم را به مقابله با سرقت اموال کشورهای اسلامی و اقدامات تروریستی دولت امریکا دعوت می‌کند. جمهوری اسلامی ایران از کشورهای عربی و اسلامی و کشورهایی که با سلطه ابرقدرت‌ها مخالف‌اند می‌خواهد سرمایه‌های خود را از بانک‌های امریکایی خارج نموده و به امریکا نشان دهند در مقابل حمایت‌های همه‌جانبه امریکا از رژیم صهیونیستی و تهدید و ارعاب کشورهای اسلامی و جهان سوم مقابله خواهند کرد.»(2)
2
برای بزرگداشت شهادت سلیمان خاطر سرباز مصری، امروز مراسمی در مسجد ارک و در سازمان صنایع دفاع برگزار شد.
تصویر
در مراسم امروز مسجد ارک اقشار مختلف مردم، جمعی از نیروهای نظامی و انتظامی، تعدادی از مسئولان کشوری و لشکری و سفیران کشورهای سوریه، لیبی، صحرا و فلسطین در تهران و حجت‌الاسلام توسلی به نمایندگی از امام خمینی حضور داشتند. در این مراسم صلاح زواوی سفیر فلسطین در تهران، در سخنانی سازش‌کاری سران کشورهای مرتجع عرب و نیز به شهادت رساندن سلیمان خاطر را محکوم کرد و وی را سمبل وحدت اسلامی و سمبل رد سیاست همزیستی مسالمت‌آمیز با دشمن و حرکت وی را نوید آزادی قدس اعلام کرد.
حجت‌الاسلام محتشمی وزیر کشور نیز طی سخنانی در این مراسم اوضاع خفت‌بار کنونی در منطقه خاورمیانه را ناشی‌از سرسپردگی حکام کشورهایی دانست که به‌واسطه نفوذ انوار انقلاب اسلامی در بین مردم آن کشورها، اساس
حکومتشان در معرض سقوط قرار گرفته است. وی افزود: «شهادت سلیمان خاطر شرفی را که در کمپ دیوید، سادات خائن به پای کارتر و بگین قربانی کرد، زنده نمود و نشان داد که انوار انقلاب اسلامی جهانگیر شده است.» وزیر کشور گفت: امریکا فکر می‌کرد که می‌تواند نور حق و نور اسلام را در مرزهای ایران خاموش کند و نگذارد که شعاع آن از مرزهای جغرافی کشور ما فراتر رود، اما امروز تمامی دنیا شاهدند که رفته‌رفته پرتو انقلاب اسلامی تمام جهان و به‌ویژه کشورهای اسلامی را با انوار رهایی‌بخش خود روشن کرده و شاهد آن شجاعان شهیدی چون سلیمان خاطر و خالد اسلامبولی هستند.(1)
امروز مراسم دیگری نیز برای بزرگداشت سلیمان خاطر با حضور جانشین وزیر دفاع و سخنرانی حجت‌الاسلام ابراهیمی عضو کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی و با حضور چند تن از نمایندگان سفارتخانه‌های کشورهای اسلامی در تهران و وابستگان نظامی آنها و گروه کثیری از کارکنان سازمان صنایع دفاع در محل این سازمان برگزار شد.(2)
ضمیمه گزارش594: پاسخ آقای هاشمی به اظهارات سرهنگ جمالی (جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش) درباره بی‌توجهی به طرح عملیاتی ارتش
آقای هاشمی رفسنجانی: بسیار خب، من متشکرم مسائل خوبی را مطرح کردید. شما بفرمایید تا توضیحات را بدهم بحث بشود. اولاً هدف ما - من و آیت‌الله آقای خامنه‌ای و دوستان دیگر - از اینکه مایل هستیم همزمان با عملیات فاو، نیروی زمینی [ارتش] هم عملیاتی داشته باشد، تقویت ارتش بوده که فکر می‌کردیم ارتش یک عملیات مشخص انجام بدهد که هم برای روحیة خود ارتشی‌ها مؤثر باشد هم در جامعه و مسئولان کشور یک عملیات مشخصی از [نیروی زمینی] ارتش ببینیم.
بنابراین هدف اگر بخواهد مخدوش بشود ما حاضر نیستیم، یعنی جزء اهداف است که قبلاً هم گفتم و ما فکر می‌کنیم این عملیات در شرایطی موفق است که همراه این، عملیات دیگری هم باشد؛ یعنی مستقل و به‌تنهایی دشمن در مقابل شما خیلی نیرو خواهد گذاشت لذا برای عملیات شما دشواری به وجود خواهد آورد. پس این را در نظر داشته باشید! ما به نیروی زمینی [ارتش] گفتیم که انتخاب بکند. چند جا را هم گفتیم. 1. شلمچه 2. کوشک 3. زید 4. جزیره (عملیات کمیل قبلی) 5. عبور از مینو که گرفتن سرپلی آن‌طرف آب درجهت همین عملیات پایین [منطقه فاو] بشود که انتخاب را هم به‌عهدة خود نیروی زمینی گذاشتیم. من این را حدود دو ماه پیش به آقای صیاد گفتم. خود شما انتخاب کردید، یعنی ما انتخاب نکردیم که شلمچه اصل باشد. البته ما ترجیح می‌دادیم شلمچه اصل باشد اما خود شما انتخاب کردید. ثانیاً این عملیات الآن انتخاب نشده است، این عملیات را آقای صیاد هفت هشت ماه پیش انتخاب کرده بود که آقایان در جلسه‌ای که در منزل ما داشتند، 35 روز برای اجرا وقت خواستند شناسایی‌ها هم شده بود. برای [طراحی] مانور وقت خواسته بودند که آن‌موقع ما کشیده شدیم به [عملیات] قادر و بعد از عملیات قادر دیگر قضیه همین‌طور مانده است، یعنی این یک جایی نیست که شما ازلحاظ زمان و اینها شناسایی نکرده باشید یا زمین را نشناخته باشید و یا نیروهای آماده نداشته باشید. شما برای این عملیات آماده بودید و همان نیروهایی را هم که داشتید، دارید. حالا اگر فرض کنیم آن‌موقع درست نبوده حالا هم درست نیست. من نمی‌دانم این نظریات خود شماست یا نظریات ستاد شماست که آن‌موقع نظر داده بودید و باز هم خودتان انتخاب کردید، یعنی ما اصراری نکردیم، این هم یک مسئله. مسئلة امکانات هم تنها چیزی که از ما خواستید چهار هزار نیرو بود که ما بلافاصله گفتیم در اختیارتان بگذارند. در آن جلسه آقای صیاد گفت ما تقریباً
نمی‌توانیم آنجا از هلیکوپتر استفاده کنیم، یعنی از هوانیروز استفاده زیادی نمی‌کنیم. بنابراین چه شما استفاده بکنید، یعنی چه به سپاه بدهید و چه ندهید خُب اینها باید آنجا باشند. هنوز هم که اینها در طرحشان متکی به هلیکوپتر نبودند البته متکی هستند ولی تابهحال که گفته نشده است. بنابراین اگر واقعاً می‌توانید از هوانیروزتان استفاده کنید آن مقداری که می‌توانید استفاده کنید باز مطرح کنید که تقسیم بشود، این‌طور نیست که از شما دریغ بشود. درمورد هوایی هم فرمانده نیروی هوایی آقای بابایی(1)اینجا هستند. خُب ببینید آن محلی را که شما انتخاب کردید، چه مقدار می‌توانند از شما پشتیبانی هوایی کنند. ما آنها را ممنوع نمی‌کنیم، اگر می‌توانند پشتیبانی هوایی کنند انتخاب کنید، یعنی تقسیم کنید. این بحث هم قبلاً شده است هر مقداری که می‌شود پشتیبانی بکنید. ما حتی گفتیم هاگ را سه رصد بکنند به‌خاطر اینکه برای آنجا کشش داشته باشد. همین حالا هم اگر شما فکر می‌کنید پوشش هاگ برای شما مؤثرتر هست نقطه را انتخاب کنید، داریم سایت می‌سازیم، سایت را جایی بسازید که آنجاها را پوشش بدهیم. اینها بستگی به تقاضای خود شما دارد. شما چیزی را بخواهید تا داده بشود. اگر فقط منظور همین توپخانه است که شما هم این یکی را دارید مطرح می‌کنید. خُب ما این بحث را در ستاد قبلی هم کردیم، این معنایش این است که ما برای عملیات شما اهمیت قائل نیستیم؟ اینجا هدف بحث شد. گفتیم اینجا هدف مشخص است. ما در پایین [عملیات در منطقه فاو] به هدف می‌رسیم. اگر پیروز بشویم به هدف رسیده‌ایم. هدف ما آنجا بصره است. این‌طورکه جناب سرهنگ توضیح دادند هدف آنجا بصره است (هدف نهایی طرح عملیاتی ارتش در شلمچه). معلوم است که با این نیروی موجود شما، ما به هدف بصره که نمی‌رسیم هیچ، حتی شرق اروند را هم که شما 230 گردان برایش در نظر گرفتید نمی‌توانیم پاک‌سازی کامل کنیم. بنابراین این منافاتی ندارد که شما فکر کنید که این به‌خاطر بی‌اهمیت بودن میدان شما است! شما اگر همان شلمچه را که در نظر گرفتید تا نزدیک تنومه هم بروید یک عملیات بسیار بزرگ و موفقیت‌آمیزی است. ما از دو سال پیش دنبال اینجا بودیم که به آن برسیم. اگر می‌توانید برسید ما چیزی را دریغ نمی‌کنیم. فقط اگر مسئله شما توپخانه است خُب شما حل کنید. شما متخصصین ما هستید. شما می‌گویید ما حداکثر 40 گردان توپخانه داریم می‌خواهیم به کار بگیریم. یا بیایید نظر بدهید بگویید که عملیات پایین [منطقه فاو] مصلحت نیست و هر 40 گردان مال شما باشد و عملیات را آنجا انجام بدهید. خُب ما آن را جلو می‌اندازیم و شما عملیات را انجام بدهید. الآن هم ما نیروهای مردمی را جمع کرده‌ایم و آماده هستند. ما آن عملیات را به تأخیر می‌اندازیم ما بحثی که نکردیم، کسی هم مدعی نبود که بیاییم آن را جلو بیندازیم. پس من خواهش می‌کنم این‌طوری برخورد نکنید. عملیات آنجا ازنظر ما مهم است، مثلاً شما اینجا [برای عملیات منطقه فاو] سطحه پی.ام.پی. دارید، پی.ام.پی آنجا [عملیات منطقه شلمچه] به درد شما نمی‌خورد، شما آن مقداری که پی.ام.پی لازم داشتید برداشتید و بقیه امکانات هم هرچه می‌خواستید دست خودتان است. امکانات ما دست نیروی زمینی [ارتش] است. اگر یک عملیات وسیعی مثل عملیات فاو بخواهیم بکنیم طبیعی است که از امکانات نیروی زمینی باید مقداری استفاده بشود. آنهایی هم که استفاده شده که ما از شما خواستیم مثلاً 20 طراده گفتیم، خُب باید داخل انبارهایتان باشد، طراده را که جای دیگری به کار نمی‌گرفتند! یا همین سطحه‌ها را که گرفتیم در حدی که شما نیاز نداشتید گرفتیم یا مثلاً چند سهند خواستیم که اگر بدهید. ...
سرهنگ علی صیاد شیرازی: تأمین کردیم.
آقای
هاشمی رفسنجانی: به‌هرحال، من می‌گویم اگر بدهید. یا مثلاً تاوزن خواستیم که آقای صیاد آن روز به من گفتند هیچ مانعی ندارد که ما 30 تاوزن از سازمان جدا کنیم و به آنها [به سپاه برای عملیات فاو] بدهیم. حالا ما 50 تاوزن کردیم، اگر شما [موشک] تاو دارید و آنجا مصرف می‌کنید این چند تاوزن را هم
1) سرهنگ بابایی در این زمان فرمانده عملیات نیروی هوایی ارتش و فرمانده قرارگاه رعد بود که پشتیبانی هوایی عملیات منطقه فاو را به عهده داشت. در این زمان سرهنگ هوشنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی ارتش بود.
می‌خواهید ندهید، ندهید! یعنی ما هیچ به فکر نیستیم که از شما چیزی بگیریم که شما می‌خواهید آنجا [در عملیات منطقه شلمچه] به کار ببرید. به غیر از توپخانه، توپخانه را هم خُب شما باید حل کنید. شما ببینید از عملیات پایین [منطقه فاو] چقدر استفاده می‌کنید برای اینکه عملیات خودتان را موفق کنید. آیا واقعاً فکر می‌کنید در این مقطع، توپخانه برای شما آنقدر ... همه حرف‌هایی که الآن شما می‌زنید به‌خاطر همین 14 گردان توپخانه است، یعنی ما غیر از آن هیچ چیز جدیدی از شما نگرفتیم.
سرهنگ علی صیاد شیرازی: 15 گردان دادیم.
آقای هاشمی رفسنجانی: خُب 15 گردان. اگر همه حرف‌ها سر این 15 گردان است این هم مال شما باشد. شما بروید بجنگید بعد که تمام شد ما این عملیات پایین [منطقه فاو] را شروع می‌کنیم. البته ما این‌طور فکر نمی‌کنیم، ما فکر می‌کنیم اگر با جدیت برخورد کنید شما می‌توانید از بالا (شمالغرب) هفت هشت گردان [توپ] را به‌آسانی تأمین کنید [و] پایین [جنوب] بیاورید. یک جاهایی را هم بی‌دفاع بگذارید. الآن در منطقه کردستان و آنجاها دشمن معلوم است که حمله‌ای نخواهد کرد. توپخانه‌ها را پایین بیاورید و کار کنید. آنجا ده پانزده روز توپخانه می‌خواهد بعد دوباره برگردانید. بنابراین من خیال می‌کنم واقعاً این طور که جناب‌عالی فرمودید نیست! اهمیت عملیات برای ما روشن است. اینکه الآن مصلحت کشور است، مصلحت انقلاب و مصلحت ارتش و مصلحت سپاه است که الآن ارتش آبرومند بشود و ما یک کاری بکنیم که ارتش سرافراز بشود. ما این را نیاز داریم یعنی به عنوان نیاز می‌گویم و وقتش هم الآن است، یعنی در این موقع که مردم این‌قدر به میدان آمده‌اند و ما همه نیروهایمان را برای عملیات جمع کردیم. نیروی دریایی [هم] نمی‌تواند به کمک شما بیاید این مقداری که نیرو دریایی دارد با آقایان [سپاه پاسداران] کار می‌کند اگر با اینها کار نکند هیچ‌جا نباید کار کند. نیروی هوایی هم قسمت عمده‌ای که الآن به آقایان [سپاه پاسداران] می‌دهد نمی‌تواند به قسمت شما بیاید. یعنی منطقه شلمچه را نیروی هوایی به این وسعتی که اینجا [می‌تواند] کار می‌کند آنجا نمی‌تواند بیاید. همانطورکه 30 سورتی [برای پشتیبانی] آنجا [منطقه فاو] گذاشته‌اند 8 سورتی هم [برای پشتیبانی] آنجا [منطقه شلمچه] گذاشته‌اند. اگر آقایان [فرماندهان نیروی هوایی ارتش] حاضرند و قبول می‌کنند و می‌توانند با شما همکاری کنند خُب تقسیم کنید، بیشتر تقسیم کنید، ما هیچ حرفی نداریم، این‌طوری برخورد نشود! اگر واقعاً شما فکر می‌کنید آنجا [منطقه شلمچه] نمی‌شود این‌طوری عمل کرد، خُب جای دیگری را در نظر بگیرید. ما فکر کردیم حالا که نیروها پایین است بهترین جا پایین است که شما عمل کنید که خیلی چیزها هم مشترک عمل بشود. در سال گذشته همین طرح عبور از رودخانه را از مینو داشتیم که آقای صیاد بیشتر از همه طرف‌دار بودند. من هم طرف‌دار بودم بیشترین مخالفت‌ها را هم شما داشتید، یعنی شما حرف زدید که تا از اینجا منصرف شدیم. آن‌موقع هم به رهبری ارتش داشت انجام می‌شد. البته بالا بود، حالا منطقه آنجا شاید قوی‌تر بود. در کل من می‌خواهم عرض بکنم که هدف ما این است که ارتش اینجا تقویت بشود و اهمیت هم برای هدف شما قائل هستیم.(1)
1) 53. سند شماره 17523/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 15 - 11.
1
قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران در جلسه شامگاه امروز به بررسی منطقه اروندرود در محور جزایر ام‌الرصاص، ام‌البابی و بوارین و چگونگی نفوذ به جنوب اروندرود و پیشروی به‌سوی منطقه ابوالخصیب و نزدیک شدن به بصره از این محور پرداخت.(1)
در آغاز، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف1، گزارشی از چگونگی و نتایج اقدامات شناسایی نیروهای اطلاعات تیپ10 سیدالشهدا(ع) و تیپ18 الغدیر بیان کرد و توضیح داد که ارتش عراق در ساحل جنوبی جزیره ام‌الرصاص سنگرهای آماده دارد و موانعی که جلو این سنگرها مشاهده شده سه رشته سیم‌خاردار حلقوی (دو رشته زیر و یک رشته روی آنها) بوده است. در یکی از شناسایی‌ها که از جزیره بوارین انجام شده، نیروهای شناسایی شب‌هنگام به این جزیره رفته و در روز داخل نیزارها در چند متری یک سنگر دشمن پنهان می‌شوند که صدای نیروهای عراقی را هم می‌شنیده‌اند. جای نامناسبی بوده است. این دو نیروی شناسایی شب بعد برمی‌گردند. وی با اشاره به دشواری‌های کار شناسایی گفت که در یک اقدام دیگر، معاون اطلاعات تیپ10 سیدالشهدا(ع)، ناچار شده است چهار ساعت داخل آب بماند و با قرار دادن شاخه‌ای روی سرش از پی‌بردن دشمن مصون بماند.
محسن رضایی در ادامه جلسه موضوع گرفتن سرپل در جنوب اروندرود (در محور ام‌الرصاص) و پیشروی به‌سوی ابوالخصیب را مطرح کرد و پرسید اگر سرپلی آنجا بگیریم
1) این جلسه از ساعت 19 تا 21 در پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، علی شمخانی، غلامعلی رشید، محمد باقری، ابراهیم سنجقی، مصطفی ایزدی و محمد درودیان تشکیل شد. به نظر می‌رسد مباحث این جلسه بیش از آنکه مربوط به طرح عملیاتی صف (عملیات فریب یا پشتیبانی برای عملیات اصلی در منطقه فاو) باشد، مقدمات طرح‌ریزی عملیاتی است گسترده برای پیشروی از این محور به‌سمت ابوالخصیب و بصره که با نام عملیات کربلای4 در دی 1365 اجرا شد.
فشارهای دشمن و پاتک‌هایش از کجاهاست. غلامعلی رشید دراینباره گفت که دشمن وقتی درمورد منطقه ابوالخصیب احساس خطر کرد، دست به هر کاری برای نجات خود می‌زند و با محکم کردن خط بعدی خود و آب‌اندازی در جلو آن به مقابله شدید اقدام می‌کند. رحیم صفوی و علی شمخانی نیز احتمال فشار دشمن ازسمت جزیره مینو را مطرح کردند.
پیشروی در جنوب اروندرود تا جاده آسفالت دشمن در این منطقه که به‌سمت ابوالخصیب می‌رود، اقدام مهم و پرقدرتی است. غلامعلی رشید می‌گوید اگر ما به این جاده آسفالت برسیم به دشمن چنین القا می‌شود که ما از چنین توانی برخورداریم که باید از این منطقه دست بکشد. محسن رضایی نیز رسیدن رزمندگان به این جاده را برای دشمن خیلی خطرناک توصیف می‌کند.
بحث دربارة چگونگی پیشروی به‌سوی ابوالخصیب، عوارض منطقه و نحوه دفاع از منطقه درصورت تصرف آن و واکنش‌های شدید دشمن به چنین حمله و پیشروی ازجمله حمله دشمن به‌سمت جزیره مینو ادامه یافت. همچنین بیان شد که با طرح‌ریزی عملیات‌های فریب از محورهای مختلف مثلاً یک محور ازسمت جزیره بوارین، محور دیگر از جزیره مینو به‌سمت ام‌القصر و نیز حمله از محور شلمچه با کمک ارتش می‌توان فرماندهی ارتش عراق را فریب داد و گیج کرد تا زود متوجه عملیات اصلی نشود و با تأخیر دربرابر آن واکنش نشان دهد. محسن رضایی گفت برای اینکه اجرای عملیات در این منطقه به نتیجه برسد، باید: «1. حملات ما پی‌درپی باشد. 2. عقبه‌های نزدیک و دور دشمن در منطقه عملیات مورد هجوم قرار گیرد. 3. قوای پاتک‌کننده دشمن تجزیه شوند. 4. صرفه‌جویی در قوا رعایت شود.»
در مباحث این جلسه تأکید بر این است که برای گرفتن سرپل در جنوب اروندرود و پیشروی تا جاده اسفالت و ادامه پیشروی به‌سوی ابوالخصیب، خطوط دشمن در جزایر ام‌الرصاص، ام‌البابی و بوارین و ساحل جنوبی اروند با تلاش تعداد انبوهی از نیروهای غواص شکسته شوند و بلافاصله رزمندگان قایق‌سوار با عبور از سرپل ساحل جنوبی اروند به‌سمت هدف پیشروی کنند. برای رسیدن به هدف نهایی، اجرای این عملیات در چهار مرحله پیش‌بینی شد.(1)
باتوجه‌به وضعیت پیچیده اروندرود در محور جزایر ام‌الرصاص و بوارین و وجود خطوط دفاعی متعدد دشمن در این جزایر تا ساحل جنوبی اروندرود، درباره چگونگی عبور انبوه نیروهای غواص و نیز عبور انبوه نیروهای قایق‌سواری که باید بعد از شکستن خطوط دشمن به‌همت نیروهای غواص، خود را به ساحل جنوبی اروند برسانند، بحثی مفصل انجام شد. ازجمله موضوع طولانی بودن مسیر و وجود سواحل و خطوط متعدد، احتمال گم شدن نیروهای غواص در تاریکی و انحراف آنان مطرح شد. از سوی دیگر، نیروی مورد نیازی که باید درپی شکسته شدن خط با قایق عبور کنند، 12 گردان برآورد شد که اینها برای عبور نیاز به 600 تا 700 قایق دارند. محل استقرار این قایق‌ها - که نیروها باید سوار بر آنها و کاملاً آماده
1) 1. سند شماره 17374/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طراحی عملیات برای منطقه ابوالخصیب (22/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17041)، راوی: محمد درودیان، صص 29 - 1.
برای عملیات باشند - و نیز چگونگی عبور آنها و طی‌کردن مسیری طولانی در دو سه ساعت در همان شب اول عملیات، موضوع بحث‌های دیگری دراین‌زمینه بود.
محسن رضایی محل استقرار قایق‌ها را قبل از عملیات، نهر عرایض، رود کارون و رود بهمنشیر اعلام کرد. اما تهیه، خرید و استقرار این‌همه قایق حساسیت دشمن را برمی‌انگیخت و احتمال هشیاری او را درباره عملیات و اهداف آن افزایش می‌داد. همچنین پیمودن مسیر طولانی بهمنشیر و نیز مسیر کارون تا منطقه درگیری در زمان کوتاه پیش‌بینی‌شده با حفظ سازمان و پیچیدگی مسیر از دشواری‌هایی بود که در وهله اول به نظر می‌رسید. پیشنهاد عبور قایق‌ها در سه ستون و نیز همراهی فرمانده یا کادر فرماندهی یگانها ازجمله راه‌های کاهش مشکلات و افزایش اطمینان به عبور سالم قایق‌ها با حداقل ضایعات بود.
پیش‌بینی واکنش‌های مختلف دشمن به چنین عملیاتی و چگونگی مقابله با آن از دیگر مباحث این جلسه بود. سهولت بهره‌گیری دشمن از توان فراوان توپخانه‌ای، موشکی و هوایی خود در این منطقه و دشواری و پیچیدگی استفاده از توپخانه خودی برای مقابله با دشمن در این منطقه از موضوعات مطرح در این بخش بود. تمرکز تلاش‌های دشمن برای جلوگیری از تثبیت سرپلی که رزمندگان در ساحل جنوبی اروند تصرف می‌کنند از مهم‌ترین واکنش‌هایی بود که پیش‌بینی می‌شد دشمن اقدام به آن کند و در مقابله با این واکنش، تدبیر سرعت عمل و تأکید محسن رضایی بر اجرای هر چهار مرحله عملیات در شب اول بود که فرماندهان دیگر آن را کاری دشوار و نشدنی می‌دانستند.
موضوع پایانی جلسه، زمان اجرای چنین عملیاتی و نیز تأثیر این طرح روی طرح عملیاتی صف بود. چون این طرح هنوز در مرحله ابتدایی و خام خود بود و نیاز به اندیشه و بحث و بررسی بسیاری داشت تا پختگی لازم را کسب کند. محسن رضایی به فرماندهان گفت که دو سه روز دراینباره فکر کنند تا شاید بتوان دراین‌زمینه کار کرد.(1)
1
قرارگاه نوح(ع) سپاه پاسداران بعدازظهر و شامگاه امروز با تشکیل سه جلسه به پیگیری آماده‌سازی منطقه عملیاتی برای اجرای عملیات در منطقه فاو و نیز بررسی اقدامات آمادگی برای عملیات روی اسکله العمیه پرداخت.
اولین جلسه ساعت 15 با حضور فرمانده قرارگاه نوح(ع)، فرمانده تیپ33 المهدی(عج) و چند تن از مسئولان مهندسی سپاه و جهاد تشکیل شد. در این جلسه حسین علایی ضمن گلایه از تأخیر در اجرای اقدامات مهندسی و آماده‌سازی، بر تسریع کارها، به‌خصوص احداث سکو و سنگر برای تانک‌ها در نقاط مناسبی که بتوان با استقرار تانک در آن، خط و مواضع دشمن در غرب اروندرود را زیر آتش گرفت، تأکید کرد. فرمانده تیپ33 و مسئولان مهندسی مشکلات گرفتن مجوز تردد و نیز تأخیر در واگذاری امکانات مهندسی را از دلایل تأخیر ذکر کردند. فرمانده تیپ33 همچنین با
1) 2. سند شماره 17375/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طراحی عملیات برای منطقه ابوالخصیب (22/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17042)، راوی: محمد درودیان، صص 16 - 1.
معرفی فرمانده یکی از گروهان‌هایش به مسئولان قرارگاه مهندسی به‌عنوان پیگیری‌کننده کارهای مهندسی و نیز قرار دادن امکانات مهندسی تیپ33 زیر نظر مسئولان مهندسی قرارگاه، خواستار تسریع کارها شد. مسئول مهندسی جهاد مأمور به قرارگاه نوح(ع) هم گفت که ما کارها را شروع کرده‌ایم.
در این جلسه نقاط مناسب برای احداث سکوی تانک مشخص شد و البته مسئولان مهندسی احداث سکوی تانک را به‌دلیل نیاز به کار و تجهیزات و مصالح زیاد، کاری دشوار اعلام کردند. همچنین گفته شد که در محور نهر قاسمیه پد مناسبی وجود دارد که دید خوبی روی منطقه دشمن دارد و می‌توان روی آن دو تا سه تانک مستقر کرد.(1)
جلسه دوم قرارگاه نوح(ع)، ساعت 17 با حضور فرمانده این قرارگاه، فرمانده ناوتیپ کوثر، مسئول اطلاعات و چند تن از دیگر مسئولان این ناوتیپ تشکیل شد که گزارش شناسایی‌های نیروهای اطلاعات ناوتیپ کوثر از دهانه اروندرود، خور عبدالله و... بیان شد.
حسین الموتی از نیروهای اطلاعات منطقه سوم دریایی سپاه گزارش داد یکی از شناسایی‌ها در ساعت 12 شب از نهر حاج‌علی تا بویه3 با قایق موتور روشن انجام شده و این فاصله در هوای مهتابی و مسیر شناخته‌شده حدود 20 دقیقه طی شده است و نیروهای شناسایی صبح به مقر خود بازگشته‌اند. علیرضا تنگسیری جانشین فرمانده ناوتیپ کوثر نیز گزارش داد که سنگرهای روبه‌روی نهر قاسمیه، مواضع اطراف سنگرها و نوع پوشش گیاهی ساحل دشمن، پنج بار از نزدیک شناسایی شده است. وی گفت: شناسایی‌های ما در جزر کامل انجام می‌شد که از بویه1 با قایق‌های کانوی بادی تا نزدیک ساحل عراق می‌رفتیم و بعد از ساحل تا سیم‌خاردارها که حدود 1400 متر بود، پیاده می‌رفتیم. سیم‌خاردارها تا سنگر دشمن حدود 70 متر فاصله داشتند و نگهبان بالای سنگر دیده می‌شد. زمین اطراف سنگر سفت و به‌سادگی قابل‌تردد بود. نزدیک ساحل چولان‌ها با ارتفاع حدود 50 سانتی‌متر روییده است و زمین باتلاقی است. سنگرهای بزرگ دشمن باهم حدود 100 متر فاصله دارند که میان آنها سنگرهای کوچک نگهبانی است. دشمن فعالیت مهندسی زیادی در منطقه دارد.
مأموریت دیگر این ناوتیپ شناسایی خورها بوده است که تنگسیری دراینباره گفت: «از چهار پایه اول خور عبدالله تا چهار پایه سوم رفتیم، 800 متر هم چوب زدیم، اما خورها را پیدا نکردیم.»
در ادامه گزارشی نیز از عمق‌یابی مسیرهای مختلف آبی داده شد، در این گزارش گفته شد که عمق دهانه اروندرود و نیز عمق دهانه رودخانه بهمنشیر به‌دلیل وجود گل‌ولای کم است ولی عمق داخل هر دو رود برای تردد شناورها مناسب است. فرمانده نیروی دریایی در این بخش تأکید کرد که دیگر مسیرهای عملیاتی نیز هرچه سریع‌تر عمق‌یابی شود. وی همچنین با مشخص‌کردن نقاطی، دستور داد که چگونگی تردد به آن نقاط با قایق کانو آزمایش شود.(2)
جلسه سوم قرارگاه نوح(ع) ساعت 18:30 برای پیگیری اقدامات آماده‌سازی زمینه اجرای
عملیات روی سکوی العمیه تشکیل شد.(1)در این جلسه گزارش‌هایی از اقدامات شناسایی سکوی العمیه و نیز طرح‌های پیشنهادی برای عملیات روی این سکو بیان شد. ازجمله طرح‌ها برای انتقال رزمندگان به العمیه، استفاده از قایق کانو است که به این منظور تمرین‌هایی انجام شده است و مشخص شده که حرکت با کانو در آب با حرکت موجی امکان‌پذیر است. با این قایق فاصله جزیره خارک تا جزیره خارکو در 30 دقیقه طی شده است و رادار مستقر در شناور طارق در شب نتوانسته قایق کانو را ردیابی کند، ولی در روز ردیابی شده است.
در این گزارش گفته شد که تاکنون تردد در فاصله 14 کیلومتر با قایق کانو تمرین شده است و ازجمله طرح‌ها برای عملیات العمیه این است که رزمندگان با قایق‌های کانو تا نزدیکی هدف بروند و بقیه مسیر را با استفاده از لباس غواصی و طناب طی کنند. پیشنهاد دیگر این بود که در طرح مذکور 2 غواص در قایق می‌مانند و 2 غواص دیگر طناب را می‌گیرند و به‌سمت هدف می‌روند. همچنین تأکید شد اگر نیروهای عمل‌کننده با قایق کانو تا زیر اسکله بروند، نیروهای دشمن حتماً آنان را خواهند دید. وضعیتی که هنگام پیشروی قایق‌ها از نقطه رهایی به‌سوی هدف ممکن است موجب هشیاری دشمن و لورفتن عملیات شود، ترکیب فسفری آب است که شب‌هنگام موقع تکان خوردن آب، حالتی شفاف و نورانی به وجود می‌آید که از دور مشخص است.
در پایان این جلسه، تجهیزات مهندسی مورد نیاز ناوتیپ کوثر چنین اعلام شد: سوله و ورق‌های پلیت، کمپرسی، لودر، سنگر بتونی، موتور جوش.(2)
1
درپی دستور آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در روز 19/10/1364 به نیروی زمینی ارتش مبنی‌بر واگذاری 15 گردان توپخانه به نیروی زمینی سپاه پاسداران، فرمانده نیروی زمینی ارتش امروز به قرارگاه عملیاتی ارتش در جنوب چنین ابلاغ کرد:
«در اجرای امریه واصله از قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، دستور فرمایید به یگانهای کنترل عملیاتی آن قرارگاه ابلاغ نمایند یگانهای توپخانه زیرین طوری رها و به مناطق مورد نظر اعزام گردند که تا تاریخ 27/10/1364 در کنترل عملیاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار و در مواضع پیش‌بینی‌شده مستقر گردند. درضمن به‌منظور راهنمایی و هدایت یگانها به مواضع، افسر توپخانه قرارگاه هماهنگی‌های لازم را با مسئول توپخانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عمل آورد.»
در این ابلاغیه آمده است که از لشکر21 دو گردان توپ105 و 155 میلی‌متری، از لشکر77
1) در این جلسه حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه، حبیب آغاجاری فرمانده ناوتیپ کوثر، عبدالحمید ملاح‌زاده مسئول طرح و برنامه نیروی دریایی سپاه، زندی مسئول تدارکات نیروی دریایی، مسئولان اطلاعات ناوتیپ کوثر و الیاس حضرتی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح حضور داشتند.
2) 5. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح(ع) در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 17/10/1364 تا 25/10/1364، صص 106 - 104.
سه گردان توپ105 و 155 و 203 میلی‌متری، از لشکر30 یک گردان توپ130 میلی‌متری، از تیپ55 هوابرد یک گردان توپ105 میلی‌متری، از لشکر16 یک گردان توپ155 میلی‌متری، از لشکر81 یک گردان توپ155 میلی‌متری، از لشکر92 یک گردان توپ155 میلی‌متری، از گروه22 توپخانه دو گردان توپ130 میلی‌متری، از گروه33 توپخانه دو گردان توپ130 و 122 میلی‌متری و درمجموع 14 گردان توپخانه در کنترل عملیاتی سپاه پاسداران قرار گیرد. در این ابلاغیه اضافه شده که به قرارگاه غرب نیروی زمینی ارتش نیز ابلاغ شده که یک گردان توپ155 میلی‌متری از توپخانه لشکر81 رها و به منطقه مورد نظر اعزام شود. ابلاغیه مذکور را سرهنگ جمالی جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش، امضا کرده است.(1)
1
در جلسه امروز قرارگاه نجف1، فرماندهان تیپ32 انصارالحسین(ع) وضعیت این تیپ، طرح مانور و آمادگی این تیپ را برای اجرای عملیات در منطقه هورالهویزه تشریح کردند.(2)
مهدی کیانی فرمانده تیپ انصارالحسین(ع) در آغاز جلسه نیروهای رزمی این تیپ را 5 گردان اعلام کرد به‌اضافه 2 گردان دیگری که چندان آمادگی عملیاتی ندارند. وی گفت که مأموریت دفاعی این تیپ در منطقه هورالهویزه در حوالی پاسگاه معلق از تقاطع جاده تا شرق برکه عظیم است. فرمانده تیپ32 سپس به بیان کلی اقدامات شناسایی در منطقه مأموریت و طرح مانور تیپ و گردان‌ها برای عملیات در این منطقه پرداخت.
در ادامه جلسه فرمانده گردان‌ها به تشریح وضعیت گردان خود، میزان آمادگی برای عملیات و طرح مانور آن پرداختند.
گردان حضرت ابوالفضل(ع): دارای سه گروهان است که یک گروهان آن ویژه و از نیروهای باتجربه هستند. برای شکستن خط و تصرف هدف این گروهان ویژه وارد عمل می‌شود که یک دسته نیروی زبده آن در جلو و نیز جلو این دسته 3 گروه غواص 4 نفره حرکت می‌کنند. این گردان درمجموع 331 نیرو دارد که دوره مأموریت آنان رو به پایان است.
فرمانده قرارگاه نجف1 درباره مأموریت این گردان تأکید کرد که درصورت آماده نبودن تیپ امام حسن(ع) - که در جناح راست تیپ انصارالحسین(ع) مأموریت دارد - دو گروهان دیگر
1) 6. سند شماره 60319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نیروی زمینی ارتش (معاونت عملیات و اطلاعات) به قرارگاه عملیاتی جنوب، 22/10/1364.
2) این جلسه از ساعت 10 در مقر فرماندهی تیپ32 انصارالحسین(ع) تشکیل شد که تا ساعت 15 ادامه یافت و در آن عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف1، تعدادی از مسئولان این قرارگاه و مهدی کیانی فرمانده تیپ32 و مسئولان اطلاعات عملیات و طرح و عملیات، توپخانه، ادوات و 5 تن از فرماندهان گردان‌های این تیپ و علی فتحی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف1 حضور داشتند. گزارش این جلسه با استفاده از یادداشت‌های شهید علی فتحی از این جلسه در دفترچه ثبت جنگ، تهیه شده است.
گردان ابوالفضل(ع) در حد توان باید به پیشروی در جاده ادامه دهند.
گردان حضرت علی‌اصغر(ع): این گردان سه گروهان دارد که یک گروهانش ویژه و شامل نیروهای باتجربه‌تر هستند که مشغول آموزش غواصی و آموزش‌های ویژه هستند و دو گروهان دیگر مشغول آموزش‌های عمومی و دفاعی هستند. این گردان 355 نیرو ازجمله 21 غواص دارد و دوره زمانی مأموریتش به پایان رسیده است. منطقه مأموریت این گردان در طرح عملیات آفندی سه کیلومتر تعیین شده است.
گردان حضرت علی‌اکبر(ع): این گردان سه گروهان، ازجمله یک گروهان ویژه دارد که درحال آموزش هستند و در خط مستقرند. دو گروهان دیگر آن نیز مشغول آموزش‌های عمومی و دفاعی هستند. این گردان یک دسته نیروی غواص 27 نفره نیز دارد. این گردان 360 نفره فقط 18 روز به پایان دوره زمانی مأموریتش باقی مانده است. مأموریت این گردان در عملیات زدن 5 کمین دشمن در برکه عظیم و پدافند در کنار این برکه است که دشمن نتواند آن را دور بزند. در هر کمین دشمن در این منطقه 8 تا 10 نیرو مستقر است و این گردان برای تصرف هر کمین 6 نیرو در نظر گرفته است.
گردان حضرت قاسم(ع): دارای سه گروهان و درمجموع 300 نیرو است که بیشتر آنان اعزام مجدد و مشغول آموزش‌های آبی خاکی هستند. از مدت مأموریتشان 70 روز باقی است و دارای روحیه خوبی هستند و نگران‌اند که مبادا در عملیات شرکت داده نشوند.
فرمانده تیپ انصارالحسین پس از گزارش فرمانده گردان‌ها، گفت که یک گروهان با سلاح آر.پی.جی7 برای مقابله با پاتک دشمن سازماندهی شده است. فرمانده قرارگاه نجف1 از فرمانده تیپ32 خواست که برای دفاع بهتر از منطقه مأموریت، نیروهای غواص یا رزمندگان با استفاده از بلم از کناره‌ها و داخل نی‌ها به دشمن ضربه بزنند که این برای ناامن‌کردن جاده دشمن و به وحشت انداختن او اقدام مهمی است.
در ادامه جلسه، مسئول واحد تخریب تیپ32 مأموریت این واحد را در عملیات تشریح کرد، ازجمله ایجاد دو بریدگی در جاده دشمن به عرض 7 متر برای تأخیر و بازداشتن دشمن از پاتک و نیز آماده‌سازی گروه‌هایی برای پاک‌سازی مین‌ها، برداشتن سیم‌خاردارها و همراهی با نیروهای رزمنده جهت پاک‌سازی مین‌ها از مسیر آنها. مسئول واحد توپخانه نیروهای این واحد را 120 تن اعلام کرد که 90 درصد آنان افراد ثابت هستند و از دو ماه قبل آموزش مجدد آنان شروع شده است. توپخانه این لشکر شامل توپ‌های 122 و 105 میلی‌متری است.
واحد ادوات تیپ انصارالحسین دارای انواع خمپارهاندازها، تفنگ106 میلی‌متری، مینی‌کاتیوشا و دوشکاست. واحد دریایی این یگان نیز 45 قایق لاور و 40 دست لباس غواصی دارد. مسئول واحد پدافند هوایی تیپ انصار نیز گفت که این واحد 70 نیروی متخصص ثابت دارد که آموزش‌های لازم را گذرانده‌اند و هم‌اکنون مشغول آموزش‌های تعمیر و نگهداری هستند. این واحد دارای حدود 13 قبضه سلاح پدافند23 میلی‌متری دولول و 5/14 میلی‌متری چهارلول و دولول و تک‌لول است.
فرمانده قرارگاه نجف1 در پایان این جلسه سخنانی ایراد کرد و گفت که برادر محسن رضایی روز پنجشنبه برای بررسی طرح مانور تیپ32 انصار به محل استقرار این تیپ خواهد آمد.(1)
1
فرماندهی قرارگاه نجف سپاه پاسداران امروز با صدور دستورالعملی مقررات حفاظتی منطقه عملیاتی تبوک (هورالهویزه) را به یگان‌هایی که در این منطقه عملیاتی مأموریت دارند (لشکرهای 27، 17، 14 و 8 و تیپ‌های 32، 9 و 15 سپاه پاسداران) ابلاغ کرد.
در این دستورالعمل آمده که عقبه عمومی کلیه یگانهای تحت امر به منطقه عمومی پاسگاه برزگر - هویزه انتقال پیدا کند و نحوه استقرار با رعایت استتار، پراکندگی و استفاده از وضعیت موجود انجام شود. در این دستورالعمل همچنین مسیر تردد هر یگان مشخص شده و اعلام شده که هر یگان مجاز است 4 تویوتا وانت، 2 آمبولانس، 2 تانکر آب و 2 وانت نیسان در منطقه داشته باشد و تردد وسایل مهندسی فقط با مجوز فرماندهی قرارگاه و برگه مخصوص امکان‌پذیر است و افراد نیز برای تردد در منطقه باید برگ تردد مخصوص داشته باشند. تردد خودرو استیشن، حرکت ستون خودروها و ورود وسایل سنگین در روز مجاز نیست. حرکت خودروها در شب فقط با چراغ کوچک و حرکت ستون در شب با چراغ خاموش و داشتن مجوز، مجاز است.
از محل دژبانی‌ها به داخل منطقه تبوک، منطقه قرمز اعلام شده که در آن ایجاد هرگونه مقر یا بُنه، تردد افراد متفرقه و غیرنظامی و تجمع بی‌رویه ممنوع اعلام شده است. از محل دژبانی‌ها به بیرون نیز منطقه زرد اعلام و ضمن اجازه استقرار عقبه مختصر برای هر یگان در این منطقه نیز تردد افراد غیرنظامی، تردد ستون خودروها و وسایل سنگین به‌خصوص قایق و پل در روز ممنوع اعلام شده و در شب با رعایت استتار مجاز اعلام و تأکید شده است که وضعیت پدافندی منطقه نباید تغییر کند و رفتارها باید عادی باشد و یگانها مجاز به ایجاد عقبه جدید نیستند و در موارد استثنا با مجوز فرماندهی قرارگاه انجام شود. این دستورالعمل را عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه نجف1) ازطرف مصطفی ایزدی فرمانده قرارگاه نجف امضا کرده است.(2)
2
سپاه پاسداران شمالغرب مأموریت یافت تا همزمان با عملیات منطقه فاو، ارتفاع موبرا را تصرف کند.
درپی بررسی‌هایی که در جلسه شامگاه روز گذشته درباره نقاط مناسب برای عملیات در جبهه شمالغرب انجام شد، امروز فرمانده کل سپاه پاسداران در نامهای به فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران ابلاغ کرد که سپاه پاسداران شمالغرب با به‌کارگیری تیپ‌های امیرالمؤمنین(ع)، نبی‌اکرم(ص) و شهدا، همزمان با عملیات سپاه پاسداران در منطقه فاو، ارتفاع موبرا - واقع در شمال استان سلیمانیه عراق، شرق چوراتا و جنوب‌شرق ماؤوت - را تصرف کند.(3)
1) 7. سند شماره 1137/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات والفجر8 (علی فتحی)، 19/10/1364 تا 14/11/1364، صص 28 - 21.
2) 8. سند شماره 32034 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه نجف، 22/10/1364.
3) 9. سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 21/10/1364تا 26/10/1364، ص62.
1
هواپیماهای ارتش عراق برای پنجمین روز متوالی به جزیره خارک حمله کردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دو هواپیمای میگ25 عراقی ساعت 12:57 ضمن مانور روی خارک، 4 بمب به‌طرف این جزیره پرتاب کردند که بمب‌ها به قسمت آبی و خاکی ساحل خارک اصابت کرد، اما خسارتی به بار نیاورد.(1)در این حمله یک فرد نظامی به‌طور سطحی مجروح شد.(2)
ارتش عراق در اطلاعیه شماره 2082 خود دراینباره آورده است: «عقاب‌های نیروی هوایی ما برای محروم کردن گروه یاغی از درآمدهای نفتی خود که درجهت ادامه تجاوزش به کار می‌گیرد، امروز حمله جدیدی علیه تأسیسات جزیره خارک اجرا کردند و پس از مورد اصابت دقیق قرار دادن هدف‌های خود و به آتش کشیدن آنها، سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(3)
2
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی یک کشتی باری امریکایی را توقیف و پس از بازرسی دوساعته آزاد کرد. سخنگوی وزارت خارجه امریکا این اقدام را نگران‌کننده خواند و نماینده ایران در سازمان ملل آن را اقدامی قانونی اعلام کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از فرماندهان ارشد نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی کسب اطلاع کرد که واحدهای گشتی این نیرو صبح امروز به کشتی پرزیدنت تیلور متعلق به یک شرکت امریکایی مشکوک شدند و آن را در آبهای بین‌المللی دریای عمان توقیف کردند. این کشتی پس از دو ساعت بازرسی دقیق و اطمینان از اینکه کالایی برای عراق حمل نمی‌کند، آزاد شد. مقصد این کشتی 39000 تنی بندر فجیره امارات بوده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: «کشتی آلمانی ویل دوشارا که روز پنجشنبه 19 دی‌ماه توقیف و به یکی از بنادر جنوبی ایران هدایت شده بود، پس از بازرسی کامل و اطمینان از اینکه کالایی برای رژیم جنگ‌افروز بغداد حمل نمی‌کند، عصر امروز (یکشنبه) آزاد شد.»(4)
خبرگزاری فرانسه درباره توقیف کشتی امریکایی گزارش داد: وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد که برای اولین‌بار یک کشتی باری امریکایی در آبهای بین‌المللی مدخل خلیج فارس توسط نیروی دریایی ایران توقیف شده است. این اقدام در چارچوب جست‌وجوی کالاهای مورد استفاده عراق در جنگ صورت گرفته است. پروس امرمن سخنگوی وزارت امور خارجه، افزود که کشتی پرزیدنت تیلور متعلق به شرکت امریکایی پرزیدنت لاینز، پس از تفتیش - که هیچ‌گونه تلفات و خساراتی در بر نداشت - اجازه یافته است تا به بندر فجیره برود. وی گفت این حادثه نگرانی شدیدی را برانگیخته، ولی ما هنوز نتوانسته‌ایم با ناخدای کشتی تماس بگیریم و از تمامی وضعیت حادثه مطلع بشویم.(5)
از سوی دیگر، سعید رجایی خراسانی سفیر ایران در سازمان ملل در مصاحبه‌ای که از شبکه
1) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 299، 23/10/1364، ص2.
2) 11. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 144، 23/10/1364، ص1.
3) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 299، 23/10/1364، ص1.
4) 13. روزنامه اطلاعات، 23/10/1364، ص18.
5) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 299، 23/10/1364، ص24، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 22/10/1364.
تلویزیونی سی.ان.ان. پخش شد، توقیف این کشتی باری امریکایی را مطابق با حقوق بین‌المللی و موجه اعلام کرد و گفت ما نمی‌توانیم انتقال احتمالی اسلحه توسط کشتی به عراق را تحمل کنیم.
نیویورک تایمز در ادامه گزارش خود دراینباره نوشته است: «به گفته یک مسئول وزارت امور خارجه امریکا، 7 ایرانی (2 افسر و 4 ناوی و...) با رفتاری که تهدیدکننده نبود وارد کشتی پرزیدنت تیلور شدهاند. معاون رئیس شرکت امریکایی پرزیدنت لاینز که کشتی باری مزبور را در اجاره خود دارد، اعلام کرد که این کشتی معمولاً میان بنادر آسیا حبوبات حمل می‌کند. وی گفت که خدمه این کشتی 42 تن هستند و تنها یک قایق ایرانی آن را توقیف کرده است.»(1)
1
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز یک کشتی باری انگلیسی را متوقف و بازرسی کرد. وزارت خارجه انگلیس در واکنش به این اقدام بیانیه‌ای صادر کرد و در آن ضمن ابراز نگرانی از این اقدام، پذیرفته است که کشورهای درگیر در شرایطی می‌توانند کشتی‌ها را بازرسی کنند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، بعد از توقیف و بازرسی چندساعته یک کشتی انگلیسی که روز یکشنبه (22/10/1364) به‌دست نیروهای ایران در نزدیکی تنگه هرمز انجام گرفت، وزارت خارجه انگلیس بیانیه‌ای صادر کرد که چنین آغاز شده است: «کشتی باربری پرسیوس امروز توسط نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران متوقف شده و مأمورین ایرانی به آن وارد شدهاند و پس از بازرسی محموله کشتی از خدمه آن به‌خاطر تأخیر ایجادشده عذرخواهی نموده و آن را ترک کردهاند.» در بیانیه آمده است که دولت انگلیس نگران این واقعه است و معتقد است اصول کلی آزادی کشتیرانی در آبهای بین‌المللی باید رعایت شود. در این بیانیه ضمن اعلام پایبندی به قطعنامه540 شورای امنیت (درمورد جنگ ایران و عراق) مبنی‌بر آزادی کشتیرانی و تأکید بر آن، افزوده شده است: «انگلستان این امر را می‌پذیرد که کشورهای درگیر در جنگ در شرایط معینی می‌توانند کشتی‌ها را در آبهای بین‌المللی متوقف و بازرسی کنند.» در ادامه بیانیه ادعا شده است که: «قوانین بین‌المللی دراین‌زمینه ابهاماتی دارد.» در بیانیه وزارت خارجه انگلیس افزوده شده است: «وقایعی این چنین نیاز به کاهش حجم درگیری ایران و عراق را آشکار می‌سازد و وزیر خارجه انگلستان که در سفر سه کشور عربی خلیج فارس است دراین‌مورد با مقامات عمان، عربستان و کویت گفتوگو خواهد کرد.»(2)
2
نیروهای جمهوری اسلامی ایران امروز علاوه‌بر توقیف و بازرسی یک کشتی امریکایی و یک کشتی انگلیسی، 5 کشتی دیگر را متوقف و بازرسی کردند.
یک مقام آگاه نظامی ایران به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت که روز یکشنبه (22 دی)
یک کشتی امریکایی، یک کشتی انگلیسی، دو کشتی یونانی، دو کشتی پانامایی و یک کشتی سریلانکایی توسط دلاوران نیروی دریایی توقیف شدند و پس از بازرسی کامل و کسب اطمینان از اینکه حامل کالایی به مقصد عراق نیستند، آزاد شدند. وی بار دیگر تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران با قاطعیت و قدرت کامل هر کشتی را که حامل کالا به مقصد عراق باشد، توقیف خواهد کرد و پس از تخلیه کالاهایی که به توان نظامی دشمن متجاوز کمک می‌کند، اجازه ادامه حرکت خواهد داد.(1)
1
فرمانده نیروی دریایی و دفاع ساحلی عراق در مصاحبه‌ای اعلام کرد که نیروی دریایی عراق با هدف انهدام نیروی دریایی ایران، سرگرم آماده شدن برای فعالیت در مناطق دور دریاها می‌باشد. سرلشکر ستاد عبد محمد در این مصاحبه گفت: «عراق از مرحله دفاع به مرحله تعرض و وارد کردن ضربات و تعقیب واحدهای دریایی دشمن و همچنین گلوله‌باران پایگاه‌ها و هدف‌های حیاتی منتقل شده است.»
وی گفت: «عراق درحال‌حاضر در منطقه عملیات دریایی بی‌منازع است و این نیرو دارای قدرت لازم جهت هدف قرار دادن هرگونه هدف برگزیده‌ای می‌باشد و نیروی دریایی ایران قادر نیست کاری را از پیش برد یا با نیروی دریایی ما به مقابله بپردازد.» وی افزود: «نیروی دریایی عراق توانست جلو رژیم ایران جهت استفاده از بنادر اصلی خود در منطقه عملیات را بگیرد و همچنین این نیرو را وادار کرد تا مانور دریایی خود را در مسافت بیش از هزار کیلومتر دورتر از منطقه عملیاتی برگزار نماید.» وی ادعا کرد که نیروی دریایی عراق توانسته بیش از نیمی از واحدهای ناوگان ایران را منهدم و غرق نماید.(2)
2
فرمانده کل سپاه پاسداران باتوجه‌به ضرورت گرم نگه داشتن فضای تبلیغی و معنوی پشتیبانی از جنگ، "طرح فجر" را برای اجرا در دهه فجر به مناطق پنجگانه سپاه پاسداران و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) ابلاغ کرد.
مبنای این طرح، نمایش قدرت انقلاب اسلامی با اجرای مراسم رژه 220 لشکر احتیاط قدس در 10 استان کشور در ایام دهه فجر اعلام شده است. هریک از لشکرهای مشخص‌شده در این طرح دارای 9 گردان و هر گردان شامل 212 نیروی بسیجی خواهد بود. در هریک از ایام دهه فجر در مرکز یکی از استان‌ها، 22 لشکر استان با سازمان احتیاط قدس با حضور یکی از مسئولان نظامی و کشوری مراسم رژه بر پا خواهند کرد.
هدف این طرح تقویت بنیه دفاعی جمهوری اسلامی؛ تقویت حضور و انسجام لشکرهای
احتیاط قدس؛ نمایش توان رزمی جمهوری اسلامی در پشت جبهه؛ اعلام آمادگی و حضور گسترده مردم در صحنه دفاع از انقلاب اعلام شده است.
برای اجرای این طرح، ستادی با مسئولیت فرمانده هر ناحیه تشکیل خواهد شد و برای استفاده از امکانات دولتی و مردمی در اجرای این طرح، فرمانده هر ناحیه باید جلسه‌ای با حضور استاندار و امام‌جمعه استان تشکیل دهد و طرح توجیه و بر ضرورت همکاری‌ها تأکید گردد.
استان‌ها یا شهرهایی که برای اجرای این طرح تعیین شدهاند عبارت‌اند از: تهران، کرج، اصفهان، قم، زنجان، آذربایجان‌شرقی، فارس، کرمان، مازندران و خراسان.
برای بررسی و تکمیل این طرح، چگونگی تهیه امکانات، جذب نیرو و برگزاری مراسم، پیش‌بینی شده است که با حضور سرپرستان مناطق سپاه پاسداران و فرماندهان نواحی ده‌گانه مذکور جلسه‌ای در ستاد مرکزی سپاه پاسداران تشکیل شود.(1)
1
امروز در چند منطقه کردستان درگیری‌هایی میان نیروهای خودی و گروه‌های ضدانقلاب رخ داد که با تلفاتی توأم بود.
به گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): «در 22/10/1364 در عملیاتی که به‌همت برادران گردان خاتم(ص) و گروه ضربت انجام گرفت، انور پیمانوند مسئول تشکیلات ناوچه ساروق، اسیر شد، عباس اکرمی معاون هیز افشار (واحد نظامی حزب دمکرات) کشته شد و احمد نامداری مسئول یکی از لک (گروهان) های هیز افشار مجروح و تعدادی اسناد و مدارک و مقداری پول نقد و یک تفنگ کلاشینکف) به دست رزمندگان اسلام افتاد. از نیروهای خودی 3 تن شهید و 2 تن مجروح شدند. این درگیری در روستای ترکمن بلاغ (تکاب) رخ داد. دفتر سیاسی حزب دمکرات عباس اکرمی را اخیراً به‌عنوان امیر هیز افشار انتخاب کرده بود.»(2)
امروز در منطقه مریوان نیروهای پاسگاه اسلام‌دشت روستای شاهین‌نشین با افراد ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری 7 تن از افراد ضدانقلاب کشته و چند تن زخمی شدند.(3)
در منطقه سنندج نیز یکی از برادران اطلاعات ستاد ناحیه کردستان در محله جورآباد به 2 نفر ساک‌به‌دست مشکوک شده به تعقیب آنان می‌پردازد که آنها به‌سوی وی تیراندازی کردند. این برخورد مسلحانه پس از ده دقیقه با فرار افراد ضدانقلاب و به جا گذاشتن 154 فشنگ ام1 خاتمه یافت.(4)
در منطقه سقز نیز امروز دو تن از افراد گروه کومه‌له را برادران گشت ستاد امنیت شناسایی و به‌طرف آنها تیراندازی کردند. در این اقدام بهروز کرمی یکی از افراد کومه‌له کشته شد و دیگری مجروح گردید و فرار کرد. در این درگیری به‌طرف نیروهای خودی نارنجکی پرتاب شد که عمل نکرد.(5)
1) 19. سند شماره 11541 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه پاسداران، 22/10/1364.
2) 20. سند شماره 144145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش خبری، از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 26/10/1364.
3) 21. همان.
4) 22. همان.
5) 23. سند شماره 144146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 28/10/1364.
1
"وحشت بغداد از یک جنگ تازه علیه کردها" عنوان گزارشی است در شماره امروز نشریه دی ولت که در آن آمده است: «افزایش ناآرامی‌ها در منطقه کردستان، ارتش عراق را مجبور کرده تا حضور خود را در این منطقه به‌طور پیوسته تقویت کند و واحدهایی از ارتش را که در جبهه جنگ علیه ایران مشغول بوده‌اند به این نقطه فراخواند.»
در این گزارش هدف این اقدام جلوگیری از قیام‌هایی اعلام شده است که شبیه آن در پاییز گذشته به آغاز درگیری‌هایی در این مناطق انجامید. به نوشته دی ولت: «این ناآرامی‌ها ازجمله در شهرهای اربیل، دهوک، عقره، قلعه‌دیزه، کوی سنجق، العمادیه و تعدادی از شهرک‌ها و روستاهای این منطقه گسترش یافت و نیروهای امنیتی عراق سعی کردند با توسل به سلاح، ناآرامی‌ها را در نطفه خفه کنند.»
این نشریه آلمانی افزوده است: «در بغداد احتمال داده می‌شود فعالیت کردها ازطرف تهران حمایت شده و با شوروی هم تماس‌هایی برقرار کرده باشند. ازاین‌رو علت سفر ناگهانی صدام به مسکو تلاش وی جهت ممانعت از حمایت شوروی از کردها، خوانده شده است.»(1)
از سوی دیگر، نشریه فرانسوی لوکوتیدین دوپاری در شماره امروز خود در گزارشی درباره سرکوب کردها در سلیمانیه و اربیل و تخریب خانه‌های آنان و موضع سازمان عفو بین‌المللی دراینباره نوشته است: «در تاریخ 14 اکتبر (22 مهر) درپی حادثه‌ای که طی آن دو خلبان عراقی توسط مبارزان کرد کشته شدند، 10 نفر توسط نیروهای امنیتی در شهر سلیمانیه اعدام شدند. نیروهای دولتی سپس شهر را اشغال و چندین خانه را با بولدوزر ویران کردند.
نیروهای دولتی عراق همچنین در تاریخ 18 اکتبر وارد اربیل شهر دیگر کردستان شدند و تظاهرکنندگان را متفرق کردند. مرکز شهر اربیل با بمباران‌های هوایی به‌وسیله هلیکوپتر منهدم گردید و 80 نفر کشته شدند. سازمان عفو بین‌المللی از دولت عراق خواسته که تحقیقی دراین‌زمینه صورت گیرد. حزب سوسیالیست نیز دیروز در پاریس اعلام کرد که از سرنوشت خانواده‌های کرد در عراق و به‌ویژه از رفتار بدی که با گروگانها و نوجوانان می‌شود به‌شدت نگران است.»(2)
2
امروز 2000 تن از نیروهای رزمی و تخصصی استان کرمان(3)و 350 تن از رزمندگان شهرستان رودسر (کلاچای، املش، واجارگاه، رحیم‌آباد) به‌همراه امام‌جمعه رودسر عازم جبهه شدند.(4)
امروز کاروان راهیان کربلا از شهرستان خمینی‌شهر (طی دو روز متوالی) و گروه کثیری از نیروهای وظیفه از سپاه کوار و 15 تن از نیروهای فنی ارامنه شهرستان اراک نیز به جبهه‌ها عزیمت کردند. همچنین کمک‌های مردمی شامل آبلیمو، مربا، قند و شکر، برنج و... توسط چند کامیون از ستاد پشتیبانی کمک‌های آموزش‌وپرورش شهرستان داراب به جبهه‌های نبرد ارسال شد.(5)
1) 24. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1030، صص 5 - 4، دی ولت، 12 ژانویه 1986 (22/10/1364).
2) 25. اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1026، ص6، به نقل از لوکوتیدین دوپاری، 12 ژانویه 1986 (22/10/1364).
3) 26. روزنامه اطلاعات، 22/10/1364، ص14.
4) 27. روزنامه جمهوری اسلامی، 23/10/1364، ص4.
5) 28. همان.
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در آستانه سفر به چند کشور آسیایی و افریقایی ازجمله پاکستان در مصاحبه‌ای با خبرنگاران رادیو و تلویزیون‌های ایران و پاکستان، شرایط ایران برای پایان جنگ را برشمرد و راه‌حل مشکل افغانستان را توجه به مردم این کشور و محور قرار دادن آنها اعلام کرد و روابط جمهوری اسلامی با کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و اهداف سفر به پاکستان را تشریح کرد.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ به سؤال خبرنگار پاکستان گفت: «ما از اولین روزهای شروع این جنگ تحمیلی که با تجاوز عراق به ایران آغاز شده پیشنهادهای سازنده خودمان را دادیم و چون آنها منطقی بود و نیز به‌دلیل آنکه در هیچ‌یک از گفت‌وگوهایی که به‌صورت دوجانبه و یا چندجانبه با کسانی که در این مسئله دخالت می‌کردند، پاسخ قانع‌کننده‌ای نسبت به این پیشنهادات نشنیدیم، همچنان بر آنها پای می‌فشاریم. این پیشنهادات بسیار روشن و شامل قطع تجاوز، تنبیه متجاوز و پشیمان کردن متجاوز از تکرار این عمل بود.»
رئیس جمهوری با اشاره به سفرهای هیئت برگزیده سازمان کنفرانس اسلامی به نام هیئت صلح به تهران و مذاکرات این هیئت با وی گفت: «آنها قبول داشتند که عراق تجاوز کرده است راه‌حل کاملاً روشن است. حالا که متجاوز شناخته شده باید مورد تنبیه قرار گیرد. امروز نیز کشورهای اسلامی می‌توانند با اعمال فشار بر عراق آن را به قبول این نتیجه منطقی و طبیعی وادار کنند. اگر این فشار ازسوی کشورهای اسلامی در سال اول جنگ انجام می‌گرفت و این موضع عادلانه اتخاذ می‌شد و نشان داده می‌شد، مسلماً جنگ تا این مدت به طول نمی‌انجامید. امروز هم این موضع‌گیری کشورهای اسلامی در مقابل تجاوز رژیم متجاوز عراق هرچه دیر شود باز امکان طولانی شدن جنگ را به دنبال دارد. ... آنها می‌دانند که متجاوز چه کسی است و بنابراین وقتی متجاوز معلوم است، راه‌حل هم معلوم و مشخص است و امروز هم پیام ما به کشورهای مخلص و مؤمن، کشورهایی که ایمان به صلح دارند، کشورهایی که از وقوع چنین حادثه‌ای نگران‌اند همین است. آنها باید همه نیروهای خود را بر روی مرکز بیماری متمرکز کنند. بایستی بر روی رژیم عراق فشار بیاورند و او را وادار به قبول نتایج حتمی و منطقی تجاوز خودش بکنند. به نظر ما این یک امر اساسی است.»
رئیس‌جمهور درباره راه‌حل مسئله افغانستان گفت: «امروز اگر بخواهیم آن حادثه تلخ (تجاوز نیروهای شوروی به افغانستان) را جبران کنیم و این آب رفته را به جوی بازگردانیم، ناگزیر بایستی به مردم افغانستان بها داده شود در مذاکرات، تصمیم‌گیری‌ها، شکل حکومت آینده و تنظیم روابط داخلی و خارجی افغانستان بی‌شک مردم محور اصلی هستند. اگر مردم افغانستان را که یک ملت مسلمان و مؤمن و علاقه‌مند به موازین و ارزش‌های اسلامی هستند، مورد توجه قرار دهیم بی‌گمان مشکل افغانستان حل خواهد شد.»
وی درباره روابط ایران با کشورهای منطقه گفت: «روابط ما با کشورهای همسایه عرب خوب و رو به محکم شدن است. از آغاز انقلاب هم روابط فرازونشیب‌هایی داشته، گاهی تیره و سرد و گاهی خوب و امیدبخش بوده است؛ امروز، از آن روزهایی است که روابط خوب است.» وی افزود: «البته بعضی کشورهای عرب از ابتدا در یک موضع کاملاً صادقانه و دوستانه با ما قرار داشتند که کشورهای سوریه، لیبی، الجزایر و یمن جنوبی و برادران ما در صحرا ازجمله این کشورها بودند. البته ما خودمان به مناسبت‌هایی نخواستیم با بعضی از کشورهای عربی مثل مراکش و مصر روابطی داشته باشیم و روابط خود را قطع کردیم.»
رئیس‌جمهور درمورد سفر به پاکستان و اهداف آن با اشاره به مشترکات تاریخی و جغرافیایی دو کشور گفت: «می‌توان گفت از بعضی جهات هیچ کشور دیگری در میان کشورهای اسلامی به قدر پاکستان به ما نزدیک نیست. مردم پاکستان برادرانی هستند که در تاریخ، فرهنگ، زبان، ادبیات و هنر با ملت ما وجوه مشترک زیادی دارند. ... مرزهای طولانی ما با یکدیگر و منافع مشترک، عوامل دیگر این رابطه محسوب می‌شوند. ... در پاکستان علمای بزرگ و مؤلفین و متفکرین بزرگی بوده‌اند و باز هم هستند که همه روی مسائل اسلامی کار و تحقیق می‌کنند ما با مردم پاکستان احساس برادری می‌کنیم.»
رئیس‌جمهوری درمورد رئوس مذاکرات خود با مقامات پاکستانی گفت: «ما در درجه اول مسائل مربوط به دو کشور و روابط فیمابین را از جنبه‌های مختلف بررسی خواهیم کرد و راه‌های اعتلا بخشیدن به سطح این روابط را خواهیم سنجید تا انشاءالله سطح روابط را باز هم بالا ببریم و عمیق کنیم، چه از جنبه‌های اقتصادی و سیاسی و چه ازنظر فرهنگی.»
رئیس‌جمهوری گفت: «بحث دیگر ما با برادران پاکستانی درباره مسائل جهانی و اتخاذ مواضع مشترک و نزدیک کردن مواضعمان با یکدیگر در این مسائل است. در منطقه هم مسائل مهمی وجود دارد که باید آنها را مورد بحث قرار دهیم. مسئله افغانستان و مسائل مربوط به منطقه فوق‌العاده حساس اقیانوس هند از همین مسائل است. درزمینه اشتراک مساعی در سازمانهای بین‌المللی نیز بحث‌هایی خواهیم داشت. همانطورکه می‌دانید ما با پاکستان در سازمان ملل، در غیرمتعهدها در یونسکو و بسیاری از مجامع جهانی هر دو سهیم هستیم و می‌توانیم نقشهای مهمی در آن جوامع داشته باشیم به شرط آنکه مواضعمان را هرچه بیشتر به هم نزدیک کنیم.»(1)
1
اعلام خبر سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان، در روزهای اخیر موجب ایجاد شور خاصی در پاکستان شده و علاوه‌بر آماده شدن مردم پاکستان برای استقبال از رئیس‌جمهور، شخصیت‌ها و علمای پاکستان با صدور اعلامیه‌ها و درج آگهی در روزنامه‌ها به رئیس‌جمهور خیرمقدم گفته و خواستار استقبال شایسته مردم پاکستان از ایشان شدهاند.
1) 29. همان، ص12.
واحد مرکزی خبر از اسلام‌آباد گزارش داد که مردم مسلمان پاکستان با شور و هیجان خاصی خود را برای استقبال بی‌نظیر از رئیس‌جمهوری اسلامی ایران آماده می‌کنند. هزاران تن از مردم شهرهای مختلف پاکستان با کاروان‌های متعدد برای استقبال از آقای خامنه‌ای و هیئت همراه به شهر اسلام‌آباد وارد شدهاند. همچنین اقشار مختلف مردم، روحانیون اهل‌تسنن و تشیع، ائمه‌جمعه و جماعات اتحادیه‌های دانشجویی و مدارس علوم دینی، گروه‌ها و سازمانهای مختلف پاکستان با انتشار بیانیه‌هایی سفر رئیس‌جمهور را گرامی داشته و آن را گامی برای نزدیکی بیشتر مردم دو کشور اسلامی توصیف کردهاند.(1)
بولتن وزارت امور خارجه ایران نیز دراینباره نوشته است: «خبر سفر جناب آقای خامنه‌ای ریاست‌جمهوری به پاکستان با استقبال بی‌سابقه‌ای ازطرف مقامات و علما و مردم پاکستان روبهرو گردیده و با چاپ اطلاعیه‌ها و آگهی‌ها در اکثر روزنامه‌های پاکستان به آن خیرمقدم گفته شده که از آن جمله می‌توان موارد ذیل را نام برد:
الف) اطلاعیه آقای حامد علیشاه یکی از علمای معروف که با تیتر درشت در صفحه اول روزنامه جنگ چاپ گردیده و در آن آمده است که زیارت و استقبال از حجت‌الاسلام آقای خامنه‌ای ریاست‌جمهوری اسلامی ایران و نماینده خصوصی رهبر مسلمانان جهان و نائب امام زمان امام خمینی بر مسلمانان پاکستان واجب است.
ب) دبیر گروه سیدعارف حسینی نیز ضمن خشنودی از سفر ریاست‌جمهوری از طرف‌داران خود خواست تا به‌نحو شایسته‌ای از این سفر استقبال نمایند.
پ) فیض علی فیضی امام مسجد جامع راولپندی و پیرسول شریف صدر جمعیت مشایخ پاکستان که از علمای اهل‌سنت می‌باشد نیز با تجلیل از مقام علمی ریاست‌جمهوری خواستار استقبال شایان از ایشان شدهاند.
ت) تاکنون ازطرف چندین گروه و انجمن اسلامی آگهی‌هایی درجهت استقبال از جناب آقای خامنه‌ای در روزنامه‌ها منعکس گردیده است. ازطرف دیگر، سازمان دانشجویان امامیه پاکستان نیز در یک نشست فوق‌العاده در راولپندی از سفر جناب آقای خامنه‌ای استقبال کرده و از مردم پاکستان خواسته است که میهمان‌نوازی سنتی خود را به نمایش گذارند و استقبال شایانی از ایشان به عمل آورند.
ث) روزنامه نوای وقت سرمقاله‌ای در تجلیل از سفر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران منتشر نموده است.
ج) سازمان امامیه پاکستان، رئیس شورای امام اعظم پاکستان، انجمن ذوالفقار حیدری، انجمن سادات و مؤمنین منطقه راولپندی، مولانا عبدالغفار بلوچ نائب‌رئیس جماعت اسلامی، سیدرضا حسینی دبیرکل کانون وکلای پاکستان و عده کثیری از مقامات و مردم پاکستان طی انتشار
1) 30. همان، ص12.
بیانیه‌ها و اطلاعیه‌های مختلف که در اکثر روزنامه‌های پاکستان به چاپ رسیده و همچنین با تشکیل جلسات و انجمن‌هایی از سفر ریاست‌جمهوری ایران به پاکستان تجلیل کرده و از مردم خواسته‌اند که در هنگام ورود ایشان از این برادر گرامی و عزیز استقبال نمایند.»(1)
1
بالی رام باگات وزیر خارجه هند که روز جمعه وارد تهران شده بود امروز با آقای هاشمی رفسنجانی دیدار و از مواضع ایران در ایجاد صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس تقدیر کرد و خواهان گسترش روابط دو کشور شد. وی شامگاه هنگام ترک تهران، سفرش را موفقیت‌آمیز خواند.
وزیر خارجه هند عصر امروز در دیدار با آقای هاشمی گفت: «من شخصاً تحت‌تأثیر درایت شخصیت‌های ایرانی قرار گرفته و دریافته‌ام که مسئولین ایرانی مشتاق هستند که اقتصاد و سیاست مستقلی داشته و صلح و ثبات را در منطقه خلیج فارس حفظ کنند. همانطورکه رئیس‌جمهوری ایران به من گفتند، من هم معتقدم که ایران و هند تنها دو کشوری در جهان هستند که بزرگ‌ترین عوامل بالقوه را برای گسترش روابط با یکدیگر دارند و می‌توانند با کمک متقابل یکدیگر را یاری کنند و باهم به صلح و ثبات منطقه کمک نمایند.» وی افزود: «سومین اجلاس مشترک دو کشور با حسن تفاهم دو طرف و توأم با موفقیت بود و ما از شما انتظار داریم که لطف خاص خود را متوجه گسترش روابط بین دو کشور نمایید.»
سپس آقای هاشمی رفسنجانی گفت: «از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی، ما خواهان توسعه روابط با کشور شما بودیم. ما هند را جزء مناسب‌ترین کشورهایی می‌دانیم که در اکثر صحنه‌ها می‌توانیم با آن همکاری داشته باشیم، ولی متأسفانه طی این مدت هفت سال آن توسعه مورد نظر ما به دست نیامد. درحالی‌که هیچ مانعی دراین‌زمینه وجود ندارد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «دلیلی ندارد که کشوری مثل هند از جهان سوم و در رأس غیرمتعهدها امکاناتی داشته باشد و ما برای رفع همان نیازها با کشور دیگری رابطه برقرار کنیم. برای هند هم همین مسئله متقابلاً وجود دارد. شما پس از استقلالتان تجربیاتی به دست آوردید که می‌تواند برای ما مفید باشد و ما هم امکاناتی داریم که می‌تواند برای شما مؤثر باشد. ما ازلحاظ سیاست بین‌المللی نیز با شما هیچ مشکلی نداریم. در مسائل منطقه هم نوعاً وحدت نظر داریم.»
وزیر امور خارجه هند در ادامه ضمن تأکید بر لزوم حفظ صلح و ثبات در منطقه گفت: «ما طرف‌دار صلح در منطقه اقیانوس هند و خلیج فارس هستیم و معتقدیم که قدرت‌های بزرگ حق دخالت دراین‌زمینه را ندارند و اگر کشورهای منطقه باهم متحد شوند، قدرت‌های بزرگ ناچار خواهند شد که منطقه را ترک نمایند.»
آقای هاشمی رفسنجانی در پایان اظهار امیدواری کرد که این خواست بحق به‌زودی محقق گردد.(2)
به نوشته نشریه وزارت امور خارجه ایران، سومین اجلاس کمیسیون مشترک وزیران خارجه ایران و هند (برای همکاری‌های اقتصادی، بازرگانی، علمی، فنی و فرهنگی) روزهای 21 و 22 دی در تهران برگزار شد. در پایان این اجلاس رؤسای کمیته‌های فرعی کمیسیون اسناد مربوط را امضا و وزیران خارجه دو کشور نیز تفاهم‌نامه دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت هند را امضا کردند.(1)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، وزیر خارجه هند هنگام ترک تهران (شامگاه 22/10/1364) ضمن ابراز خوشوقتی از سفر به ایران گفت: «به گمانم با انجام این سفر، باید انتظارات رهبران دو کشور درزمینه گسترش روابط برآورده شده باشد. ... سومین اجلاس کمیسیون مشترک ایران و هند باید به‌عنوان سنگ زیربنای ساختمان جدید روابط رو به گسترش دو کشور تلقی شود.»
وی از اینکه توانسته است با همکاری همتای ایرانی خود یک سند جامع و آینده‌نگر درزمینه همکاری بین دو کشور را تدارک ببیند، از مقامات جمهوری اسلامی ایران سپاسگزاری کرد. وزیر خارجه هند گفت امضای این تفاهم‌نامه، زمینه همکاری دو کشور را فراهم می‌سازد و راه را برای همکاری‌های اقتصادی، صنعتی علمی و فنی بین دو کشور هموار می‌کند.
وزیر خارجه ایران نیز گفت که ایران و هند به‌عنوان دو عضو مهم نهضت عدم‌تعهد همکاری‌های سیاسی گسترده‌ای طی سالهای اخیر آغاز کردهاند که روند این همکاری‌ها رو به گسترش بوده است. وی افزود: درحال‌حاضر همکاری‌های ثمربخش در زمینه‌های اقتصادی و صنعتی بین دو کشور وجود دارد و کار کمیسیون مشترک وسعت و تنوع بخشیدن به روابط دو کشور است و برنامه مبادلات فرهنگی که امروز به امضا رسید این همکاری‌ها را فعال‌تر خواهد کرد. دکتر ولایتی افزود در مذاکرات درباره اجلاس آتی وزیران خارجه جنبش عدم‌تعهد و مواضع مشترک دو کشور بحث و تبادل‌نظر شد.
وزیر خارجه هند قبل از سفر به تهران به کویت و قطر سفر کرده بود و از تهران عازم دوبی شد.(2)
بخش عربی رادیو دولتی هند در گزارشی از این سفر گفت: «وزیر خارجه هند در فرودگاه مهرآباد به خبرنگاران اعلام کرد نتایج این سفر به روابط دو کشور تحکیم می‌بخشد. وی افزود که نگرانی هند را از ادامه جنگ میان ایران و عراق - که هر دو از اعضای جنبش عدم‌تعهد هستند - به رهبران ایران ابراز داشته است. وی گفت: هند می‌کوشد تا در منطقه صلح برقرار گردد.»(3)
1
ماسایوکی فوجیو نماینده پارلمان و فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن که در رأس یک هیئت پارلمانی به ایران آمده بود پس از سه روز اقامت در ایران و مذاکره با رئیس مجلس شورای اسلامی، نخست‌وزیر، وزیر امور خارجه و وزیر نفت، بعدازظهر امروز ایران را ترک کرد. در این دیدارها بر تحکیم و گسترش روابط تأکید شد.
هیئت ژاپنی صبح امروز در مجلس شورای اسلامی با آقای هاشمی رفسنجانی دیدار کرد. آقای هاشمی در کتاب خاطرات خود درباره این ملاقات نوشته است: «هیئت ژاپنی به ریاست فوجیو - ایدئولوگ حزب حاکم ژاپن - و رئیس انجمن دوستی با ایران در پارلمان ژاپن به ملاقات آمد و نامه نخست‌وزیر ژاپن را آورد. درباره توسعه روابط و جنگ و گروگان‌های فرانسوی و امریکا در لبنان صحبت شد.»
در پانوشت این یادداشت آقای هاشمی، توضیح بیشتری درباره این دیدار آمده است: «در این ملاقات فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن ضمن عظیم توصیف کردن دستاوردهای سفر آقای هاشمی به ژاپن، بر ضرورت تماس‌های مداوم و تقویت انجمن دوستی بین ایران و ژاپن تأکید کرد و آمادگی این کشور درزمینه مبادلات فرهنگی و دانشجو را اعلام نمود. آقای هاشمی نیز از مهمان‌نوازی در سفر گذشته تشکر کرد و اهمیت انجمن دوستی ایران و ژاپن در تحکیم روابط دو کشور را یادآور شد و گفت: پس از بازگشت از ژاپن به کمیته مخصوص گفتم توافق‌های دیدار ما را تعقیب نماید. امیدوارم روزی شاهد دیدار نخست‌وزیر و رؤسای دو مجلس ژاپن از جمهوری اسلامی ایران باشیم.»(1)
اعضای هیئت ژاپنی همچنین در مجلس شورای اسلامی درباره تحکیم روابط پارلمانی دو کشور و نقش انجمن دوستی پارلمانی ایران و ژاپن که در توکیو تشکیل شده است با نمایندگان مجلس شورای اسلامی بحث و تبادل‌نظر کردند.
هیئت ژاپنی امروز با آقای غلامرضا آقازاده وزیر نفت نیز دیدار کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در این دیدار اقدامات لازم درجهت گسترش روابط اقتصادی دو کشور که درپی سفر رئیس مجلس شورای اسلامی به ژاپن مطرح شده بود، مورد بحث و تبادل‌نظر قرار گرفت و به نظر می‌رسد اگر مسئله چندانی دررابطهبا خرید نفت توسط شرکتهای ژاپنی از ایران وجود نداشته باشد، در آینده می‌تواند شاهد افزایش بیشتر فروش نفت ایران به ژاپن بود. خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: حجم خرید نفت ژاپن از ایران در سه‌ماهه آخر سال گذشته میلادی افزایش قابل‌توجهی یافت. همچنین ژاپن قرار است در اجرای چند پروژه صنعتی ازجمله انتقال تکنولوژی ساخت چند نوع خودرو با ایران همکاری کند که اجرای یکی از آنها یعنی ساخت خودرو "نیسان پاترول" در ایران از اول سال 1365 شروع خواهد شد.(2)
1
نشریه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گزارشی از سفر سه‌روزه (20 تا 22 دی) فوجیو رئیس انجمن دوستی پارلمانی ایران و ژاپن و هیئت همراه و مذاکرات وی با رئیس مجلس، نخست‌وزیر، وزیر امور خارجه، وزیر نفت و اعضای کمیسیون سیاست خارجی مجلس تهیه کرده که بخش‌های مهم‌تر آن چنین است:
الف) هیئت ژاپنی دو هدف عمده از سفر به ایران داشت:
تحکیم روابط مجلس دو کشور و ارزیابی قدرت و نفوذ مجلس شورای اسلامی در تنظیم سیاست خارجی ایران و پیشنهاد تأسیس انجمن مشابه در مجلس شورای اسلامی.
تلاش جهت متقاعد کردن ایران برای شرکت در جلسات شورای امنیت و یافتن راه‌حل مناسب جهت خاتمه یا حداقل کاهش شدت جنگ ایران و عراق.
ب) نکات مهم سخنان فوجیو با مقامات ایران:
سفر آقای رفسنجانی به ژاپن پل محکمی برای دوستی دو ملت است، باید با قدرت نتایج سفر را پیگیری و به توافقات عمل کنیم.
خواهش می‌کنم که به کمپانی‌های ژاپنی شرایط خوبی برای خرید نفت به‌خصوص ازنظر قیمت به آنها پیشنهاد کنید.
امیدوارم شرایطی برای شرکت ایران در شورای امنیت فراهم شود. اگر ایران وضع برحق خود را با جدیت در شورای امنیت مطرح کند، کشورهایی پیدا خواهند شد که حرفهای شما را بشنوند.
عراق این جنگ را شروع کرده، به مناطق مسکونی و نفتکش‌ها حمله کرده، سلاح شیمیایی به کار برده و به کارهای غیرانسانی دست زده است. ما مایلیم بدانیم برای خاتمه جنگ چه کارهایی از دست ما ساخته است.
سازمان ملل و شورای امنیت تلاش خود را برای استقرار صلح در این منطقه کردهاند و واقعیت این است که کار آنها به نتیجه رضایت‌بخش نرسیده است.
از اینکه روابط ایران با کشورهایی چون عربستان و شوروی وارد مرحله جدیدی شده، خوشحالیم.
ج) نکات مهم اظهارات مقامات جمهوری اسلامی در مذاکره با فوجیو:
· آقای هاشمی رفسنجانی:
درمورد نفت بهتر است براساس روابط عادلانه و قیمت‌های واقعی اقدام شود و نباید از همدیگر درخواست تخفیف‌های بی‌مورد داشته باشیم.
ما هم علاقه‌مندیم جنگ تمام شود؛ اگر شما می‌توانید کاری کنید که متجاوز کیفر ببیند و مظلوم هم به حق خود برسد و حق اجرا شود، ما هم مایلیم که ژاپن فعال باشد.
· آقای میرحسین موسوی:
ما منتظر سفر قائم‌مقام وزیر امور خارجه شوروی به کشورمان هستیم و همواره با حفظ اصول خودمان خواسته‌ایم با همه کشورها سیاست حسن همجواری داشته باشیم.
مشارکت ما در شورای امنیت بستگی به موضع شورا و اصول سازمان ملل دارد که باید متجاوز محکوم شود. اگر ما موضع مثبتی از شورای امنیت ببینیم طبیعی است راجع به شرکت در آن فکر خواهیم کرد. شما تلاش خود را درخصوص برخورد صحیح‌تر شورای امنیت به عمل آورید ما هم یقیناً با این پیشنهاد قوی‌تر برخورد خواهیم کرد.
· آقای ولایتی:
در ایران کمیته‌ای برای پیگیری روابط با ژاپن تشکیل داده‌ایم که کار را با جدیت دنبال می‌کند. امیدواریم در ژاپن هم کمیته مشابهی تشکیل شود.
درپی سفر آقای هاشمی به چین و ژاپن، ما با چینی‌ها بیشتر به مراحل عملی رسیده‌ایم و امیدواریم با ژاپن هم همین طور شود. 3. به رابطه با همسایگانمان اهمیت خاصی می‌دهیم، بر این مبنا با شوروی، پاکستان و ترکیه روابط خوبی داریم. با کشورهایی نظیر کشورهای جنوب خلیج فارس که اشتراک مذهب و اشتراک‌های تاریخی و فرهنگی داریم، مجال بیشتری برای گسترش روابط داریم.
· آقای عزیزی:
اگر بخواهیم در بلندمدت روابط سالم و محکمی داشته باشیم باید در هماهنگی مواضع سیاسی دو کشور تحولات جدیدی به وجود آید.
پاسخ مثبت به پاره‌ای نیازهای ما، به کالاهایی که برای دفاع از انقلاب مهم است می‌تواند تأثیر خاصی در جنگ و مشارکت سیاسی دو کشور داشته باشد.
شما اهرم‌های فشار مؤثر روی عراق دارید که ادامه تأسیسات پتروشیمی را که سمبل همکاری‌های دو کشور است، ممکن می‌سازد. باتوجه‌به زمینه گسترش روابط دو کشور، اعمال فشار روی عراق دررابطهبا نقض مقررات بین‌المللی و ضوابط انسانی، حداقل انتظاری است که می‌توانیم از ژاپن داشته باشیم.
ما احساس می‌کنیم که خرید نفت ژاپن از ایران با نوسانات مقطعی زیادی همراه بوده که در روابط بلندمدت ما اثر خواهد گذاشت.
د) نکات مهم سخنان میاکه
در کنار ملاقات‌های مذکور، آقای میاکه مدیرکل سیاسی وزارت خارجه ژاپن - که با این هیئت به ایران آمده بود - با معاون بین‌المللی و اقتصادی و نیز مدیرکل سیاسی آسیا و اقیانوسیه
وزارت خارجه ملاقات‌هایی کرد. نکات مهم سخنان میاکه در این دیدارها چنین بود:
باتوجه‌به مواضع ایران و عراق جنگ به این سادگی‌ها پایان نخواهد یافت و هیچ‌کدام از طرفین به‌طور صددرصد پیروز نخواهند شد.
مجتمع پتروشیمی هدف مشخصی برای موشک‌های زمین‌به‌زمین عراق است و شروع هر نوع فعالیت در آن موجب تکرار حملات موشکی خواهد شد. ما به آنها گفته‌ایم هر اقدام آنها علیه این پروژه را اقدام خصمانه علیه خود تلقی می‌کنیم ولی این مشروط به راکدماندن عملیات است.
مسئله جنگ ایران و عراق چند بار در اجلاس سران کشورهای صنعتی مطرح شده و در اجلاس ماه مه توکیو هم به بحث گذاشته خواهد شد. جو اجلاس‌ها معمولاً به نفع عراق بوده ولی ژاپن سعی در متعادل کردن نظرات داشته است.
وضع اقتصادی عراق به‌خصوص با استفاده از دو خط لوله ترکیه و عربستان خوب و مستحکم است و رژیم صدام حسین هم با هیچ مشکلی مواجه نیست.
شوروی کماکان از عراق حمایت می‌کند و نشانه‌ای از اینکه به عراق اهمیت کمتری بدهند مشاهده نشده است.
کشورهای عربی به‌خصوص عربستان به حمایت خود از عراق ادامه می‌دهند. اگر کمک مالی آنها کمتر شده به‌علت مشکلات مالی خودشان است.
بهترین راه برای شما این است که از امکانات سازمان ملل و شورای امنیت استفاده و مواضع خود را به اطلاع جهانیان برسانید و اگر در جلسات رسمی شورای امنیت شرکت نمی‌کنید در جلسات غیررسمی شرکت نمایید.
شورای امنیت شرط تعیین‌شده ازسوی شما یعنی تعیین متجاوز و محکومیت آن را نمی‌پذیرد.
ژاپن در مقابل امریکا و اروپای غربی تعهداتی دارد و با آنها دارای منافع مشترک و متقابل است.
ژاپن با شوروی درحال بهبود و گسترش روابط است.
نشریه وزارت خارجه در پایان این گزارش نوشته است: «هیئت ژاپنی در ملاقات با برادر ولایتی برای اولین‌بار شروع تجاوز توسط عراق و موارد نقض قراردادهای بین‌المللی توسط عراق را اذعان کرد که این موضع تازه‌ای از مقامات آن کشور می‌باشد.»
این هیئت ژاپنی بعد از ایران به قطر، عربستان، سوریه و اردن نیز سفر خواهد کرد.(1)
1
وزیر خارجه انگلیس که سفر به کشورهای حوزه خلیج فارس را از روز گذشته آغاز کرده است، امروز با یوسف العلوی وزیر خارجه عمان و سلطان قابوس پادشاه عمان، دیدار کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس اعلام کرد که جفری هاو در دیدار امروز درباره مسائل گوناگون ازجمله یافتن راه‌حلی برای پایان جنگ ایران و عراق و اختلافات اعراب و اسرائیل مذاکره کرد.
1) 38. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 190/3، 25/10/1364، صص 6 - 1، گزارش ضمیمه.
روزنامه الخلیج چاپ امارات در شماره امروز خود نوشته که جفری هاو گفته است انگلیس هیچ عمل جدیدی یا ابتکار تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ پنج‌ساله عراق و ایران ندارد و بحران در خلیج (فارس) مهم‌ترین مسئله مورد بحث در ملاقات‌های وی با وزیران خارجه دیگر کشورها است. وی گفته که اتحاد شوروی، طبیعتاً باید نقش بسیار مهمی را در مسائل خلیج (فارس) ایفا کند.(1)
به گزارش خبرگزاری عمان، مذاکرات دو طرف شامل اقدام‌های شش کشور شورای همکاری خلیج فارس برای پایان دادن به جنگ پنج‌ساله عراق علیه ایران، اشغال افغانستان و روابط دوجانبه بوده است.(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز با اعلام اینکه وزیر خارجه انگلیس فردا به عربستان و روز چهارشنبه به کویت سفر خواهد کرد، افزود: «در صحبت‌های امروز وزیر خارجه بریتانیا با سلطان قابوس پادشاه 45 ساله عمان و وزیر خارجه‌اش یوسف بن علوی روابط نزدیک بریتانیا و عمان بسیار مدنظر بود. اما امروزه نگرانی اصلی عمان نه امنیت داخلی کشور بلکه خطرات بین‌المللی است به‌خصوص خطری که ادامه جنگ ایران و عراق بر ثبات عمان و سایر کشورهای منطقه خلیج فارس دارد. رهبران عمان در دیدار با وزیر خارجه بریتانیا از کوشش‌های شورای همکاری خلیج برای دریافتن نظر ایران راجع به مذاکره درباره پایان جنگ صحبت کردند. یوسف بن علوی وزیر خارجه عمان گفت که این کوشش‌ها ادامه خواهد یافت، اما هنوز جواب درستی از ایران نرسیده است. سلطان قابوس نیز به پایان جنگ خوش‌بین نبود.»(3)
از سوی دیگر، به نوشته مطبوعات کویت، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع کویت در اجلاس اتحادیه بازرگانی کشورهای حوزه خلیج فارس که امروز در کویت برگزار شد، ایران را به انجام مذاکرات صلح و رفع اختلافات ازطریق گفتوگو جهت پایان دادن به جنگ ایران و عراق دعوت کرد. وی از جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان همسایه مسلمان یاد کرد و گفت بازرگانان عرب از تلاش‌های جاری جهت متوقف کردن جنگ میان ایران و عراق پشتیبانی می‌کنند.(4)
1
رئیس هیئت پارلمانی فرانسه که به ایران سفر کرده بود، در مصاحبه با رادیو امریکا نتایج این سفر و روابط ایران با فرانسه و عراق با فرانسه را تشریح کرد.
به گفته امروز رادیو امریکا، آقای دایه عضو پارلمان فرانسه درمورد نتایج دیدارش از تهران ضمن تأکید بر اینکه بازگو کردن نتایج سفر به ایران بسیار زود است، افزود رابطه دو کشور بسیار محدود است و شاید با این سفر دری گشوده باشیم تا روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بین ایران و فرانسه از سر گرفته شود. وی درمورد آمادگی ایران برای داشتن روابط نزدیک با غرب به‌خصوص با فرانسه گفت این تمایل را احساس کردم چون ایران در انزوای سیاسی به سر می‌برد. اما رهبران ایران از جانبداری ما در جریان جنگ خلیج فارس از عراق صحبت می‌کردند.
وی روابط خوب کشورش با عراق را نیز به زمانی‌که جنگ وجود نداشت اعلام کرد و افزود: «البته من جزء آن دسته از کسانی هستم که معتقدم فرانسه می‌توانست از یک سیاست بی‌طرفانه در این جنگ پیروی کند. ... البته ما طبق قرارداد مقداری جنگ‌افزار به عراق فروخته‌ایم، اما هیچ احتیاجی نبود که هواپیماهای بسیار مدرن را به آن کشور قرض بدهیم. این عمل به نظر من مانند یک اعلان جنگ بود و من درک می‌کنم ایران از این کار دولت فرانسه خشمگین شده باشد.»
وی ضمن رد تلویحی سیاست میتران افزود: «من بیشتر مایلم از یک سیاست صلح‌جویانه پیروی کنم این جنگ به نفع هیچ‌کسی نیست، دو ملت بسیار زجر کشیدند و دیگر میلی به ادامه آن ندارند. این جنگ حتی به نفع غرب هم نیست.» وی افزود: من فکر نمی‌کنم در این جنگ پیروزی وجود داشته باشد، همه بازنده هستند. ایران هیچ‌گاه نخواهد توانست رژیم صدام حسین را سرنگون سازد و صدام حسین نیز قدرت براندازی رژیم ایران را ندارد. پس این جنگ به نفع کیست؟
خبرنگار ما در اینجا گفت: شاید به نفع فروشندگان جنگ‌افزار. دایه گفت: بله، حق با شماست، ولی به نظر من این غیرقابل‌قبول است باید به‌طرف صلح قدم برداشت. وی افزود: درباره گروگانها صحبتی نکردیم اما آنها ممکن است دست کسانی باشند که طرف‌دار ایران هستند لذا نزدیک شدن به ایران این امکان را ایجاد می‌کند تا ایران از نفوذش در آزادی گروگانها در لبنان استفاده کند.
دایه افزود: «سفر ما به ابتکار چند فرانسوی صاحب صنعت بود که مایل بودند روابط اقتصادی با ایران داشته باشند و این نیز درست است که رهبران رژیم تهران از تبلیغات رسانه‌های گروهی فرانسه [درمورد گروگانها] بسیار شوکه شده بودند چون دولت ایران هیچ‌وقت خود را مستقیماً مسئول به گروگان گرفتن چهار فرانسوی ندانسته است به همین دلیل بود که ما سفر خود را چند روز به تأخیر انداختیم. واضح است آزادی گروگانها با داشتن روابط تیره با ایران و با رفتار غیرمسئولانه وسایل ارتباط جمعی ما به وقوع نخواهد پیوست. ... من شخصاً فکر می‌کنم که گروگان‌گیری نتیجه روابط تیره میان دو کشور است.»
عضو پارلمان فرانسه در پاسخ به این سؤال که یکی از شرایط آزادی گروگانها، آزاد کردن 5 تروریستی است که به جان بختیار سوءقصد کردند، گفت: «این سؤال را باید از دولت فرانسه کنید ولی فراموش نکنید که این 5 تروریست 3 فرانسوی را کشته‌اند و این دیگر مسئله قوه قضاییه است.»
دایه درباره امکان برقراری روابط اقتصادی فرانسه با ایران نیز می‌گوید: «من هیچ مانعی نمی‌بینم؛ البته ما به مقامات رژیم گفتیم که هیچ‌گاه پشت به عراق نخواهیم کرد ولی آماده‌ایم که نظر بی‌طرفانه داشته باشیم و آنها نیز گفتند چیزی که ما از شما می‌خواهیم این است که بی‌طرف باشید.»(1)
1) 43. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/10/1364، صص 17 - 13، رادیو امریکا، 22/10/1364.
1
تلاش برای آشتی میان سوریه و عراق و دورکردن سوریه از ایران هنوز به نتیجه نرسیده است.
به نوشته روزنامه کویتی الوطن، تاکنون 17 ملاقات محرمانه میان مقامات احزاب بعث سوریه و عراق به‌منظور برقراری آشتی میان دو کشور انجام گرفته است. در این ملاقات‌ها عبدالحفیظ نعمان عضو فرماندهی قومی حزب بعث سوریه شرکت داشته است. الوطن افزوده است که منابع دیپلماتیک عرب گفته‌اند طرفین در ملاقات‌های خود به پیشرفت ملموسی درجهت تهیه مقدمات آشتی میان سوریه و عراق دست نیافته‌اند. عراق برای گشودن راه جهت انجام مذاکرات رسمی و علنی با سوریه شرایطی مانند قطع کمک‌های سوریه به ایران قائل شده است. در مقابل سوری‌ها تأکید دارند که آماده مذاکره بدون شرایط قبلی هستند.(1)
1) 44. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 299، 23/10/1364، ص20، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/10/1364.
1
قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه پاسداران (قرارگاه مرکزی سپاه) صبح امروز برای ارزیابی وضعیت آمادگی لشکر8 نجف جهت اجرای عملیات در منطقه فاو و بررسی مشکلات آن، با حضور فرماندهان و مسئولان لشکر8 نجف در مقر این لشکر تشکیل جلسه داد.(1)
در آغاز جلسه، فرمانده لشکر8 نجف پس از معرفی فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای لشکر نجف، مأموریت این لشکر در منطقه فاو را - که از مرحله دوم عملیات، با عبور از خط لشکر31 عاشورا شروع می‌شود - پیشروی در منطقه غرب اروند و تصرف خط دشمن و پیشروی در جاده استراتژیک فاو - بصره و ادامة آن به‌سوی کارخانه نمک اعلام کرد. وی درخواست کرد برای اینکه لشکر8 بتواند به‌طور دقیق مانور عملیات خود را طرح‌ریزی کند، محدودة قطعی مأموریت این لشکر مشخص شود. وی ضمن بیان اینکه مسئولان واحدهای اطلاعات و تدارکات لشکر کاملاً به منطقه توجیه شدهاند، افزود که فرماندهان گردان‌ها به‌دلیل نداشتن برگه تردد و نیز ممانعت از استفادة آنان از دکل دیدبانی، هیچ‌کدام به منطقه توجیه نشده‌اند.
در ادامة جلسه، فرمانده کل سپاه به بیان اهمیت عملیات در منطقه فاو و نتایج مهمی که درپی خواهد داشت، پرداخت و ازجمله نتایج این عملیات را چنین برشمرد: قطع ارتباط عراق با شمال خلیج فارس؛ تصرف اسکله‌های البکر و العمیه؛ تصرف شهر فاو؛ بازشدن راه آبی ماهشهر - بندر امام خمینی. وی سپس با ذکر نکته‌ای، ظاهراً یکی از دلایل اینکه به لشکر8 نجف و لشکر14 امام حسین(ع) مأموریت خط‌شکنی داده نشده است را بیان می‌کند: «بیش از
1) در این جلسه، برادران محسن رضایی، سیدرحیم صفوی، علی شمخانی، غلامعلی رشید، عباس محتاج، احمد کاظمی (فرمانده لشکر8 نجف)، زینعلی (معاون فرمانده لشکر8)، سیف‌الله رهنما (معاون فرمانده لشکر8)، محمد طاهری، گردانی، اکبر اعتصامی (فرماندهان گردان‌های لشکر8)، مرتضی کاظمی (مسئول تدارکات لشکر8)، شهپری (مسئول مخابرات لشکر8) و... و محمد درودیان حضور داشتند.
پنج شش ماه است که ما به فرماندهان‌مان گفتیم که باید بیایند اینجا عمل کنند، منتها ما در سیستم جدید سعی کردیم به برادرهایی که یک مقدار ممکن است ناباوری داشته باشند را متناسب با خودشان بهشون مأموریت بدهیم(1)و از آنجا که لشکر8 نجف برای ما یک نیروی انشاءالله تعیین‌کننده‌ای است که ما رویش حساب بازکرده‌ایم، ... باید برادرها پرقدرت به منطقه‌تان بچسبید و وقت را از دست ندهید.»
محسن رضایی بر استفاده بیشتر از زمان باقیمانده و تسریع در انجام دادن کارها، نقل‌وانتقالات و توجیه سریع‌تر به منطقه تأکید کرد و با اشاره به تلاش‌ها و آمادگی یگانهای دیگر، افزود: «انشاءالله باید این باور هرچه سریع‌تر در دل برادرها پیدا شود که ما همین‌جا انشاءالله به لطف الهی عمل خواهیم کرد.» وی مزیت‌ها و حُسن‌های عملیات در این منطقه را از بُعد نظامی و اهمیت مأموریت دو لشکر8 نجف و 14 امام حسین(ع) برشمرد و بر ضرورت انتقال سریع دستگاههای مهندسی و تانک به غرب اروندرود پس از شکسته شدن خط تأکید کرد و از مسئولان لشکر8 خواست که هرچه سریع‌تر امکانات لازم برای عبور دادن تجهیزات سنگین از اروندرود را فراهم و برای آمادگی تمرین کنند و از شب‌ها برای انتقال تدریجی وسایل و تجهیزات به منطقه عملیاتی بهره ببرند. فرمانده کل سپاه با بیان اینکه انتظار داشتیم در این جلسه فرمانده گردان‌ها طرح مانور خود را توضیح بدهند، نارضایتی خود را از عقب‌ماندگی لشکر8 در آمادگی برای عملیات ابراز کرد و نداشتن برگه تردد را دلیلی نپذیرفتنی خواند و گفت برای لشکری که در این منطقه سابقة کار داشته، حل این مسئله آسان بوده است.
در ادامة جلسه، فرمانده و دیگر مسئولان لشکر8 نجف به بیان مشکلات و کمبودهای این لشکر پرداختند که خلاصة آن چنین است:
احمد کاظمی: همة گردان‌های رزمی و واحدهای پشتیبانی رزم با کمبود کادر (فرمانده و معاون فرمانده گردان، فرمانده گروهان و معاون فرمانده گروهان، فرمانده دسته، نیروهای کادر متخصص برای واحدها و...) مواجه‌اند و آنانی که از کادر گردان‌ها شهید نشده‌اند، توانایی قابل‌انتظار را ندارند. نیروهایی که بتوانند گردان‌های جدید را اداره کنند، نداریم. فرمانده گردان‌ها نتوانسته‌اند به مرخصی بروند چون گردان دچار مشکل می‌شود.
زینعلی: از عملیات خیبر تاکنون 17 فرمانده و معاون گردان لشکر شهید شدهاند که تاکنون نتوانسته‌ایم 5 نفر هم به‌جای آنان بگذاریم. نیروهایی که جدید اعزام شدهاند، همه نیروی عادی هستند، کادر ندارند. فرمانده گروهانی که در عملیات ادارة 100 نفر برایش دشوار است، الآن با 200، 300 نیرو
1) گفتنی است در جلسات بررسی انتخاب منطقه عملیات، ازجمله مخالفان انتخاب منطقه فاو غلامعلی رشید، عزیز جعفری، احمد کاظمی و حسین خرازی بودند که ازجمله دلایل مخالفت را محدودیت توان رزمی سپاه پاسداران برای اجرای عملیات در این منطقه بیان می‌کردند.
مواجه است. هیچ کاری برای آموزش رزمی، افزایش کارایی و شناسایی آنان نمی‌شود کرد. نیروهایی که آمده، همه را مشغول کرده؛ تهیة غذا و لباس آنان و مشکلات دیگری که مانع رسیدگی به کارهای اصلی می‌شود. اگر نیروهای اعزامی کادر همراهشان نباشد برای این عملیات قابل‌استفاده نیستند. مقداری از ناباوری ما هم به همین دلیل است، چگونه می‌توان با این نیرو عملیات کرد.
اکبر اعتصامی (فرمانده گردان): ما یک نفر را نداریم که کمک ما باشد، دیشب تا حالا که اینجا آمده‌ایم دائم نگرانیم که مسائل گردان چه می‌شود. بچه‌های قدیمی جنگ در شهرها و سپاه‌های شهر هستند، مشکلاتی دارند که اگر به آنها رسیدگی شود، می‌آیند و کمبود کادر رفع می‌شود.
محسن رضایی: به‌هرحال، 4 گردان برای یک لشکر 12 گردانه کم است، برای عملیات گردان بیشتری باید آماده کنید.
احمد کاظمی: چهار روستا ما را پشتیبانی می‌کرده‌اند که همه رزمنده‌هایشان آمده‌اند و شهید شدهاند. دلیل بارز آن عملیات‌های پی‌درپی لشکر و قرار گرفتن در پیشانی جنگ بوده است. درست نیست ما اسم شهر خودمان را ببریم، شهرستان نجف‌آباد حدود 70 هزار جمعیت دارد، حدود 5000 هزار شهید داده است. مردمش دیگر توان ندارند. خانه‌ای در این شهر، 5 شهید داده است. باید مقداری ملاحظه این مردم که می‌خواهند برای انقلاب کار کنند، بشود. ما همة طول جنگ را در خط بوده‌ایم، هرچه امکانات به لشکر داده‌اند در خط مصرف شده، برادران دیگر آینده‌نگر بوده‌اند، درجهت پادگان‌سازی و دیگر مسائل به‌کار گرفته‌اند. ما جا نداریم، میان بیابان‌ها که نمی‌شود برنامه‌ریزی و سازماندهی کرد.
محسن رضایی: لشکر25 را می‌دانید وضعش چطور بوده، زمین بسیار بزرگی گرفته، حریف استاندار خوزستان نشده، استاندار مازندران را آورده مسائلش را با استاندار خوزستان حل کرده است.
احمد کاظمی: دو استان پشتیبان لشکر25 کربلاست. او استاندار داشته که مسائلش را حل کند، ما شهردار هم نداریم.
سیف‌الله راهنما: ما همین زمینی که در عبدالخان (یکی از آبادی‌های خوزستان واقع در مسیر اهواز - شوش) گرفتیم که صاحب هم نداشت، مشکلی هم نداشت. آمدند گفتند شکایت کرده است.
احمد کاظمی: یکی دیگر گفت که در همة خوزستان یک جا زلزله می‌شود آن هم عبدالخان است، نمی‌شود پادگان بسازید. همین‌هاست که آدم را مأیوس می‌کند و روحیة جنگی را از بین می‌برد.
مرتضی کاظمی (مسئول تدارکات لشکر8): ما چند مسئله عمده درمورد تدارکات داریم که قبلاً هم گفته‌ایم، کسی جواب‌گو نبوده است. 1. کامیون خیلی کم داریم، آنچه داریم غنیمتی است و به‌دردبخور نیست، مشکل قطعات دارند. 2. کمبود تسلیحات داریم که انهدامی‌های عملیات‌های بدر و قادر را کمتر داده‌اند. البته اخیراً دارند می‌دهند که زمان مناسبی نیست. 3. مسئلة عمدة ما پادگان است اگر ما پادگان داشته باشیم می‌توانیم تعمیرات و کارهای اساسی لشکر را انجام دهیم. 4. کمبود امکانات و وسایل انتقال لودر، بلدوزر و تانک از اروندرود.
باتوجه‌به اینکه یکی از معضلات اصلی لشکر8 نجف، مکان بود، محسن رضایی در همین جا به ابراهیم سنجقی دستور داد همین امشب جلسه با آقای کاظمی (فرمانده لشکر8 نجف) و آقای اسدی( فرمانده تیپ33 المهدی(عج)) بگذارید و مسئله پادگان را حل کنید.(1)
بیان مشکلات و کمبودهای لشکر توسط مسئولان واحدها و فرماندهان گردان‌ها در این جلسه ادامه یافت. ازجمله مسئول واحد مخابرات با ذکر مشکلات و کمبودهای بسیاری که ازنظر تجهیزات مخابراتی وجود دارد، تقسیم تجهیزات موجود را میان قرارگاه‌ها و لشکرها ناعادلانه توصیف کرد. همچنین از عدم واگذاری نیروی کیفی به لشکر انتقاد و گفته شد با این وضعیت، لشکرها را در قرارگاه ادغام کنید. رحیم صفوی هم در پاسخ گفت: خودتان را درست کنید، چه کار به قرارگاه دارید؟ احمد کاظمی هم با ذکر اینکه اینها بچه‌های فتح‌المبین و بیت‌المقدس هستند، نظرشان نظر خیر و دلسوز جنگ هستند؛ بی‌توجهی برخی مسئولان قرارگاه و پشت در نگه داشتن برادران مسئول لشکر را یادآور شد.
در ادامه، همچنین به وضعیت واحد زرهی لشکر پرداخته شد و گفته شد تیپ زرهی که تحویل لشکر شده، تانک‌هایش نواقص زیادی دارد و درمجموع لشکر8 نجف برای عملیات تعداد 15 تانک و چند نفربر آماده کرده است که از آنها خواسته شد حداقل 20 تانک آماده کنند.
پس از اظهارات مسئولان لشکر8 نجف، فرمانده کل سپاه در سخنان مشروحی آنان را به آمادگی هرچه سریع‌تر برای عملیات و ادامة استقامت و مقاومت در راه حقی که برگزیده‌اند، ترغیب کرد. چکیده‌ای از سخنان محسن رضایی چنین است:
اینکه چه کنیم که همة کشور وارد جنگ شود، موضوعی است مربوط به کل کشور، اما این مشکلات زمان پیامبر(ص)و حضرت امیر(ع) هم بود که می‌پرسیدند تا کی می‌خواهید به جنگ ادامه دهید. این نشان از خستگی عده‌ای از ما دارد که مکرر می‌پرسیم این جنگ تا کی باید ادامه یابد و اگر احساس خستگی نکنیم چرا باید این سؤال را بکنیم. همیشه مسائلی بوده که حل بخشی از آن مربوط به بالاتر از ما و بخشی نیز به دست خود ماها باید حل شود.
امام الآن از ما می‌خواهد که ولو با عده‌ای قلیل به جنگ ادامه دهیم و اگر امروز هم یک لشکر همراه ما بیاید، ما با این لشکر به جنگ می‌رویم. فعالیت و عمل ما بستگی به انگیزه‌مان دارد. عده‌ای انگیزه‌شان از جنگ، آزادی خرمشهر بود و خرمشهر که آزاد شد کنار کشیدند. معمولاً تحصیل‌کرده‌ها به دست و زبان، قدرت و عملکرد ما نگاه می‌کنند، اگر به جنگ تحرک دادیم و پیش بردیم، آنها هم می‌آیند که این مجموعه کارها مربوط به مسئولان کشوری است.
نکته دوم این است که امروزه کسانی به جنگ و جبهه می‌آیند و در عملیات شرکت می کنند که واقعاً اعتقاد به جنگ دارند و جزو خالص‌ها هستند؛ خالص‌تر از کسانی که در عملیات
1) 1. سند شماره 17043/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه خاتم برای بررسی مشکلات لشکر8 نجف (23/10/1364، مقر لشکر8 نجف، نوار شماره 15318)، راوی: محمد درودیان، صص 93 - 1 (دستنویس).
بیت‌المقدس شرکت کردند، چون بیت‌المقدس بعد از پیروزی فتح‌المبین است، اما آنها که الآن می‌آیند، بعد از شکست بدر می‌آیند. ممکن است اینهایی که الآن می‌آیند درمجموع سوادشان زیاد نباشد، اما همین پابرهنه‌ها بودند که تا حالا اسلام را رشد دادند. البته این منطقی است که برای به‌کارگیری توپ‌ها و موشک‌ها احتیاج به تحصیل‌کرده‌ها داریم، اما چه کنیم که نمی‌آیند. ما باید بمانیم و عاشورا بسازیم. در اسلام یک راه نداریم، وقتی دیدیم شمشیرمان بر شمشیر دشمن غلبه نمی‌کند، شمشیر خونمان را بیرون می‌کشیم. دنیا فکر نکند اگر توپ و تشری به ما زد، امکانات به ما نداد و ما را محاصره کرد، ما درمی‌رویم، این‌طور نیست؛ ما می‌مانیم و مقاومت می‌کنیم حداقل نتیجه‌اش این می‌شود که یک میلیارد مسلمان به پا می‌خیزد.
البته اگر تحصیل‌کرده‌ها هم بیایند، امکانات نظامی هم به دست بیاوریم پیروزی نظامی هم می‌توانیم به دست بیاوریم، ولی اگر نیایند، نباید نا امیدشویم، شمشیر امام حسین (ع)هست که می‌توانیم آن را بزنیم. یا فتح یا شهادت؛ راه وسط ندارد. و این‌طور نیست که بگوییم یا فتح یا زندگی. زمانی‌که فتح میسر نیست، شهادت خودش فتح دوم است.
ما با مقاومت و ایستادگی پیروز شده‌ایم، خودمان متوجه نیستیم. در این سه سال، دنیا تلاش کرد که به انحای مختلف مقاومت ما را بشکند و اگر در این سه سال گذشته کوچک‌ترین عقب‌نشینی از مواضع خود کرده بودیم کار ما را تمام کرده بودند. علت اینکه شاه عربستان عقب‌نشینی می‌کند و الآن می‌گوید ما حاضریم صدام را هم محاکمه کنیم یا ضیاءالحق( رئیس جمهور پاکستان) دیشب در مصاحبهاش گفت" ما قبول داریم آغازگر جنگ صدام بوده و حالا شما خیلی چیز نکنید، از روی اسناد و مدارک هم می‌شود متجاوز را روشن کرد." چرا سال پیش این را نمی‌گفت، برای اینکه امید داشتند مقاومت ما شکسته شود و برویم بگوییم اشتباه کردیم. بنابراین ما الآن در بعد عظیمی از جنگ پیروز شده‌ایم و خودمان متوجه نیستیم. الحمدلله با مقاومت و خونمان دشمن را وادار به عقب‌نشینی و اظهار ضعف در مقابل انقلاب اسلامی کردیم.
محسن رضایی در ادامه درمورد نظر امام خمینی درباره تبلیغات گستردة جهانی برای ملاقات سران دو ابر قدرت (گورباچف و ریگان) گفت: «حضرت امام گویا به یک نفر فرموده بود " اینها این‌همه تبلیغات کردند به‌خاطر این بود که [بگویند] توی دنیا ما دو نفر بیشتر نیستیم، فقط ما دو نفر هستیم."... یعنی این‌همه جنجال در دنیا راه انداختند که غیرمستقیم بگویند این دو نفر تصمیم‌گیرنده جهان هستند، هیچ‌کس دیگر نمی‌تواند تصمیم بگیرد.» وی افزود که اینها تصمیم گرفتند با این جنگ کمر ایران را بشکنند، اما حالا می‌بینیم که دارند از تصمیمشان برمی‌گردند. پس معلوم شد که کس دیگری نیز در تصمیم‌ها مؤثر است، رزمندگان ما در جبهه تصمیم گرفتند و آنها مجبور شدند به این تصمیم تن دهند.
فرمانده کل سپاه گفت که خوب است همة کشور در جنگ شرکت کنند، مهمات و سلاح
بیشتر و مدرن تر تهیه شود، اما اگر نیامدند و تهیه نشد، ما تکلیفی داریم که باید آن را انجام دهیم. مگر خون ما عزیزتر از خون امام حسین(ع)است؟ مگر خون ما از خون بچه‌هایی که کنار ما شهید شدند، عزیزتر است؟ ما ولو دو نفر هم بمانیم باید شمشیرمان را درآوریم و انشاءالله به دشمنان حمله بکنیم. حداقلش این است که با آبرومندی شهید می‌شویم... حداقلش این است که یک میلیارد مسلمان به حرکت می‌افتند. حداقلش این خواهد بود که دنیا می‌فهمد ما زیر بار ذلت نرفتیم. دشمنان که در این سه سال ادعای صلح‌خواهی می‌کردند و با توپ و موشک می‌خواستند ما را تسلیم کنند، الآن ازطریق دیگر می‌خواهند سر ما کلاه بگذارند. الآن بهترین موقع برای یک پیروزی نظامی گسترده است، چون ما با یک حمله دو نشان می‌زنیم.
وی افزود که در استراتژی دفاعی دو بحث مهم وجود دارد: یکی اینکه ما مبنای ارتش و سپاه را تکنولوژی قرار دهیم؛ دیگر اینکه از تکنولوژی برای تقویت استفاده شود. ما می‌گوییم رزمنده باید آدم مؤمن و معتقد باشد، منتها کلاشینکف بردش کم است، سلاحی قوی‌تر به او بدهیم. ولی سلاح را جایگزین فرد نمی‌کنیم، بلکه سلاحش را تقویت می‌کنیم و از تکنولوژی برای تقویت استفاده می‌کنیم. پس مبنای سیستم دفاعی ما باید بر انسان، ایمان و معنویت استوار باشد و از تکنولوژی برای تقویت استفاده کنیم.
محسن رضایی با اشاره به اینکه اگر ما جنگ را تخصصی کنیم و با استفاده از تکنولوژی (اگر بتوانیم فراهم کنیم) و متخصصان بخواهیم بجنگیم و مردم را از جنگ کنار بگذاریم، انقلاب خشک می‌شود، افزود: جنگ تخصصی دیگر جنگ انقلابی نیست؛ جنگ انقلابی، جنگ فراگیری است که مردم همه در آن حضور دارند، شمشیر می‌زنند، خون می‌دهند و در راه اسلام می‌جنگند. اصلاً انقلاب این‌طوری حفظ می‌شود. وی گفت البته این حرف قابل‌قبولی است که کشور باید جنگی بشود و همه باید بیایند. امام هم می‌گوید مسئلة اصلی جنگ است؛ خب نمی‌آیند چه بکنیم؟ با زور بیاوریم هم ممکن است بدتر بشود، همان یک عملیات را هم که می‌خواهیم بکنیم، لو بدهند. لذا انشاءالله باید با همان جمعی که مخلصانه و با اعتقاد می‌آیند برای اسلام کار کنند، منسجم و قوی جنگ را ادامه بدهیم، اگر به پیروزی رسیدیم که خب، فتح است، اگر به پیروزی هم نرسیم، شهادت است.
فرمانده کل سپاه در پایان با اشاره به سابقه طولانی لشکر8 نجف در جنگ گفت: «برادرها انشاءالله برای عملیات باید پرقدرت آماده بشوید و انشاءالله کار را ادامه دهید. وی افزود که تا 4 بهمن انشاءالله همة توجیهات، بحث‌ها و پیشرفت کارها شده باشد که ما می‌آییم در جلسه‌ای بررسی می‌کنیم. بعد از چهارم تا دوازدهم بهمن‌ماه هم مانورها در زمین مشابه باشد که عمده‌اش پاک‌سازی، پدافند و تسخیر هدف است. در این مانور، زرهی، ادوات، مهندسی و گردان‌های پیاده باشند و آرایش صحیحی به سلاح‌ها داده و جبهه دفاعی عمیقی ایجاد کنید.»(1)
1) 2. سند شماره 17044/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی مشکلات لشکر8 نجف (23/10/1364، مقر لشکر8 نجف، نوار شماره 15319)، راوی: محمد درودیان، صص 79 - 1 (دستنویس).
1
فرمانده کل سپاه پاسداران صبح امروز علاوه‌بر جلسه با فرماندهان و مسئولان لشکر8 نجف، با سخنرانی برای رزمندگان این لشکر، آنان را به آمادگی بیشتر برای نبرد با دشمن ترغیب و تشویق کرد.
محسن رضایی در آغاز گفت: «امروز که رزمندگان عزیز اسلام با تمام اخلاص و با تمام اعتقاد خود در عمل آماده شدهاند که انشاءالله قدم بزرگ‌تری نسبت به گذشته بردارند، لازم است که قبل از برداشتن این قدم مقداری به بررسی اوضاع خود بپردازیم و درمورد این مسیر و این مقصد اطلاعات بیشتر به دست بیاوریم تا هم عطش رسیدن به مقصد را در خود بارورتر کنیم و هم اینکه آگاهانه و قوی‌تر و منسجم‌تر این مسیر را ادامه بدهیم.»
تصویر
وی در ادامه با اشاره به اینکه در اسلام پیروزی‌ها یا از نوع پیروزی شمشیر بر شمشیر بوده یا از نوع پیروزی خون بر شمشیر و بیان مثال‌هایی برای هر دو؛ عملیات‌های آزادسازی مناطق اشغالی به‌ویژه آزادسازی خرمشهر را پیروزی شمشیر بر شمشیر خواند و گفت در سه سال گذشته، ما پیروزی خون بر شمشیر؛ یعنی پیروزی مقاومت داشته‌ایم؛ چراکه دشمنان ما در این سه سال با شعار صلح و طرف‌داری از حقوق بشر، اما درعمل با موشک و بمب و واگذاری سلاح‌های پیشرفته به عراق از یک‌طرف و نیز بسیج دولت‌ها به طرف‌داری از صدام، راه‌اندازی شورای همکاری خلیج فارس، فعال کردن کنفرانس اسلامی در منطقه و جهان و فعال کردن گروه‌هایی مثل منافقین و نهضت آزادی در داخل که دیگر جنگ فایده ندارد، هم زمان با بمباران و موشک‌باران تهران و دیگر شهرها، با فشارهای نظامی و سیاسی، قصد داشتند ابتدا مقاومت ما را بشکنند، سپس در درازمدت انقلاب اسلامی را نابود کنند. امام در آغاز سال، امسال را سال مقاومت اعلام کرد. دشمنان جنگ شهرها را تشدید کردند. دزفول، باختران و همدان و... را زدند، مردم دست از مقاومت برنداشتند. چندتاچند تا موشک زدند. یک شب 8 موشک به دزفول زدند؛ اثری نکرد. جنوب تهران را زدند، دیدند که تأثیری ندارد. شروع به زدن شمال تهران کردند، آنجا شعارهایی علیه انقلاب و امام و اسلام شروع شد و رادیو بغداد هم می‌گفت اگر این شعارها را ادامه بدهید، رها می‌کنیم وگرنه دوباره بمباران می‌کنیم. در این وضعیت، مسئولین گفتند که روز قدس روز روشن شدن طرف‌داران
جنگ عادلانه و طرف‌داران صلح ظالمانه است؛ کسانی‌که طرف‌دار جنگ عادلانه‌اند، در این روز به میدان بیایند. ماه رمضان، هوای گرم، بمباران و همة شرایط، ضد راهپیمایی بود. اما راهپیمایی روز قدس چنان عظیم بود، طوری‌که مثل یک برق‌گرفتگی، دنیا را برق گرفت. هواپیماها و موشک‌های دشمن از کار افتاد و از روز بعد از راه پیمایی، بمباران و موشک‌باران قطع شد. درپی آن، تصمیم گرفتند اقتصادمان را فلج کنند و ازاین‌طریق به مردم فشار بیاورند، سه چهار ماه خارک را زدند، بمباران کردند، اما جاهای دیگری برای صدور نفت راه‌اندازی شد.
فرمانده کل سپاه در ادامه به ذکر تأکیدهای امام خمینی به مردم و مسئولان بر مقاومت و آثار آن در خنثی شدن تلاش‌هایی که برای شکستن مقاومت ایران و تسلیم دربرابر دشمن شده است، پرداخت. وی ازجمله عقب‌نشینی شورای همکاری خلیج فارس از پشتیبانی بی‌چون و چرای صدام و شکست طرح‌های سیاسی و نظامی دشمنان در مقابله با رزمندگان و انقلاب اسلامی را یادآور شد.(1)
1
در جلسه شامگاهی قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)سپاه)، فرماندهان لشکر14 امام حسین(ع)به جزئیات مأموریت این لشکر در عملیات آتی در منطقه فاو توجیه شدند. فرماندهان و مسئولان لشکر14 تمایل و اصرار به خط‌شکنی در این عملیات داشتند، ولی فرمانده کل سپاه تأکید کرد که باتوجه‌به اهمیت مأموریت این لشکر، لازم است همة توان لشکر در نیل به هدف و حفظ آن صرف شود.(2)
در آغاز جلسه، فرمانده کل سپاه پاسداران شیوة فرماندهی‌اش را در مدت آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات این‌گونه بیان کرد: «در این عملیات ما تقریباً به شیوة فتح‌المبین و بیت‌المقدس برگشتیم و علی‌رغم اینکه ما به فرمانده لشکرها و فرمانده قرارگاه‌هایمان اطمینان صددرصد داریم و اصلاً هیچ جای شک و شبهه‌ای نیست، اما در این عملیات به این نتیجه رسیدیم که بیشتر توی میدان برویم و با مسائل به‌صورت جزئی‌تر برخورد کنیم. ... و با کمک خداوند ما هم بتوانیم کمکی در اجرای بهتر مأموریت شما باشیم.»
وی گفت که این شیوه درمورد لشکرهای رده مقدم (خطشکن) انجام شده و کارشان رو به پایان است و الآن نوبت لشکرهای رده دوم است که مسئولیت پاک‌سازی، تصرف هدف‌های
1) 3. سند شماره 17378/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی محسن رضایی در جمع رزمندگان لشکر8 نجف (23/10/1364، مقر لشکر نجف، نوار شماره 17047)، راوی: محمد درودیان، صص 10 - 1.
2) این جلسه با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، عباس محتاج، حسین خرازی (فرمانده لشکر14 امام حسین(ع))، علی موحددوست (فرمانده محور لشکر14)، حسن آقایی (فرمانده محور لشکر14)، سیدعلی بنی‌لوحی (مسئول ستاد لشکر14)، علی زاهدی (فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم)، محمد پاکپور (از مسئولان زرهی سپاه) و... و محمد درودیان (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه) در مقر لشکر امام حسین(ع) در دارخوین از ساعت 20:15 آغاز شد و تا ساعت 22 ادامه یافت.
اصلی و پدافند را به عهده دارند. این لشکرها هم تا سوم چهارم بهمن باید همة بحث‌های طرح مانور خود را در لشکر تمام کنند و فرمانده گردان‌ها به منطقه، مواضع آن و هدفشان توجیه شوند و انشاءالله لشکر آماده باشد در منطقه‌ای مشابه مانور کند.
تصویر
محسن رضایی در ادامه به تشریح وضعیت منطقة عملیاتی، ویژگی‌های نظامی آن، اهداف سیاسی و نظامی عملیات در این منطقه و اهمیت آن پرداخت و از مهم‌ترین اهداف عملیات را قطع ارتباط عراق با خلیج فارس، تصرف سایت‌های موشکی عراق در این منطقه و درنتیجه نجات بندر ماهشهر و جزیرة خارک از زیر موشک‌های ساحل‌به‌دریای دشمن، تصرف شهر فاو و نیز تصرف اسکله‌های البکر و العمیه ذکر کرد. وی افزود که در این عملیات نیروهایمان تجزیه نمی‌شوند و همة قوایمان در یک خط با دشمن می‌جنگند. اگر ما بتوانیم به‌سرعت نیروهایمان را به تنگة (میان اروندرود و کارخانة نمک) برسانیم و لشکرهای 14 امام حسین(ع)، 25 کربلا، 31 عاشورا، 8 نجف و 27 حضرت رسول(ص)به اهداف خود برسند و مستقر شوند، این منطقه تثبیت می‌شود.
فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)پس از اظهارات فرمانده کل سپاه ضمن ابراز ناراحتی از اینکه لشکر14 در احتیاط قرار گرفته، گفت که ما می‌خواهیم در عملیات یک جبهه داشته باشیم؛ یعنی بخشی از خط دشمن را بشکنیم و با پیشروی از این منطقه به هدف برسیم.
محسن رضایی دراینباره گفت شما احتیاط نیستید؛ شما باید تازه‌نفس به منطقه مأموریت خود برسید. یگانی که مأموریتش رسیدن به هدف است باید عمده قوایش در دستش باشد که بتواند برای رسیدن به هدف استفاده کند. 3 گردان شما صرف پاک‌سازی می‌شود، 5 گردان هم باید با کمک ادوات، زرهی و مهندسی به دفاع از منطقه تصرفشده بپردازند. شما باید 15 تا 20 روز بجنگید. ما قبلاً به برادرها گفتیم
که یا خطشکن شوید یا روی هدف به شما مأموریت بدهیم.(1)وی در پاسخ به اصرار فرماندهان لشکر14 امام حسین(ع) برای خط‌شکنی، گفت این کار موجب تجزیه توان شما و کاهش قدرت شما برای گرفتن و نگهداری هدف می‌شود. محسن رضایی افزود که هدف شما مشخص است، اگر می‌توانید هم خط‌شکنی کنید و هم مأموریتتان را انجام دهید، حرفی نیست.
در ادامه، حسین خرازی با اشاره به اینکه منطقة مأموریت لشکر14 منطقه‌ای است مشکل و پرآتش و نیروها برای رسیدن به هدف باید متحمل شهیدان بسیاری شوند، نظر محسن رضایی را تأیید کرد.
تصویر
فرمانده لشکر امام حسین(ع) گفت: «نهایتاً هر تصمیمی گرفته بشود ما شما را نماینده امام در امور جنگ می‌شناسیم و صحبت شما، صحبت امام است و حجت است بر همة ما و از خدا این توفیق را می‌خواهیم که انشاءالله درنهایت بتوانیم درجهت استمرار اهداف مقدس شهدا که چیزی جز جاری شدن احکام الهی نبود، قدم برداریم و تا آخرین قطره خونی که در بدن داریم از خدا می‌خواهیم که بتوانیم این قطرات خونمان را پای نهال اسلام بریزیم، انشاءالله.»
حفاظت از اطلاعات عملیات، فریب دشمن و غافلگیری او، موضوع دیگری بود که فرمانده کل سپاه در جلسه با فرماندهان و مسئولان لشکر14 امام حسین(ع) بر آن تأکید کرد و گفت: «غافلگیری در منطقه کاملاً رعایت شده، ما شش هفت ماه است که اینجا کار می‌کنیم، اما تمام تحرکات و بمباران‌ها در منطقه عملیاتی بدر و منطقه شط علی و آنجاهاست. دشمن در منطقه هور خیلی احساس خطر کرده است (به‌دلیل فعالیت‌های بسیار نیروهای خودی در آن منطقه). البته اگر آماده‌سازی این منطقه (شرق اروندرود)، زیاد طول بکشد، دشمن هشیار می‌شود. برادران همزمان با انتقال امکاناتشان به این منطقه انتقالاتی هم به‌سمت شط علی و منطقه هور انجام دهند. در آن منطقه، چادرهای اضافی بزنید، ماشین‌های اسقاطی را منتقل کنید، تجمع نیرو بدهید.»
1) در ادامة بحث، علی موحددوست (فرمانده محور لشکر14) به کمبود نیروی این لشکر اشاره کرد که رحیم صفوی در پاسخ گفت این موضوع را به برادران اصفهان بگویید که چرا به شما نیرو نمی‌دهند. علی موحددوست (شهید) با مقایسه پشتیبانی‌هایی که دو استان گیلان و مازندران از لشکر25 کربلا می‌کنند - که موجب شده تعداد گردان‌های این لشکر به رقم مناسبی برسند - و پشتیبانی‌هایی که استان اصفهان به‌تنهایی باید از چهار یگان؛ یعنی لشکر8 نجف، لشکر14 امام حسین(ع)، تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و یگان توپخانه 15 خرداد کند، این موضوع را دلیل مشکلات این چهار یگان اعلام کرد.
در ادامة جلسه، مشکلات و کمبودهای لشکر14 مطرح شد. مسئولان این لشکر بر اهمیت استفاده از تانک در این عملیات تأکید کردند و خواستار رفع مشکلات واحد زرهی این لشکر شدند. محسن رضایی به رحیم صفوی گفت که به زرهی بگویید این لشکر را ازنظر قطعه و مهمات پشتیبانی کنند. مسئولان لشکر همچنین از بی‌توجهی به یگان آبی (دریایی)، کمبود امکانات ازجمله موتورسیکلت، وانت تویوتا و عدم اقدام مسئولان پشتیبانی قرارگاه‌ها برای رفع کمبودها گلایه کردند. محسن رضایی ضمن بیان اینکه مدت‌هاست تویوتا خریداری نشده به مسئولان پشتیبانی تأکید کرد که در قرارگاه‌ها و مناطقی که جاده‌های مناسبی دارد، به‌جای وانت تویوتا از وانت نیسان استفاده شود و وانت تویوتاها دراختیار یگانهای عملیاتی برای استفاده در مناطق سخت‌گذر استفاده شود. وی به فرمانده لشکر امام حسین(ع) نیز تأکید کرد: باید دو هزار غواص تربیت کنید، غواص تیری است که حتماً اثر می‌کند. در طرح‌های عملیاتی بعدی بیشتر متکی به نیروی غواص هستیم.
در پایان جلسه، عباس محتاج فرمانده قرارگاه کربلا اعلام کرد که لشکر امام حسین(ع) سوم بهمن باید طرح مانورش را تشریح و یازدهم بهمن نیز مانور عملی‌اش را اجرا کند.(1)
1
در جلسه بعدازظهر امروز نیروی دریایی سپاه پاسداران، چند موضوع مطرح شد: هماهنگی با نیروی دریایی ارتش برای به‌کارگیری اسکادران هواناو؛ پشتیبانی دریایی از عملیات منطقه فاو؛ تأکید بر آماده کردن شناورها برای پشتیبانی از عملیات.(2)
فرمانده نیروی دریایی سپاه در ابتدا با اشاره به تجربة مناسب استفاده از هواناوها در عملیات‌های خیبر و بدر، گفت که قراراست اسکادران هواناو نیروی دریایی ارتش در این عملیات شرکت کند و برای این منظور، ستادی تشکیل شده که آقای همدادی عضو آن است. مأموریت این هواناو ترابری در مسیر بهمنشیر - رأس‌البیشه است. وی از آقای همدادی خواست که برای احداث و آماده‌سازی محل استقرار هاورکرافت‌ها، سنگرهای خدمه و امکانات دیگر در مدت یک هفته با تلاش مهندسی جهاد، پیگیری‌های لازم را انجام دهد. حسین علایی تأکید کرد که پشتیبانی این مجموعه به‌طور کامل به‌عهده نیروی دریایی ارتش است؛ ازجمله استقرار حداقل 6 قبضه توپ 23 میلی‌متری برای دفاع هوایی از منطقه استقرار. وی افزود برای طراحی تاکتیک به‌کارگیری این تجهیزات در منطقه از الآن مطالعه و بررسی کنید و از روی دکل
1) 4. سند شماره 17376/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت لشکر14 امام حسین(ع) برای عملیات والفجر8 (23/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران، نوار شماره 17045)، راوی: محمد درودیان، صص 40 - 1 (دستنویس).
2) این جلسه با حضور حسین علایی (فرمانده نیروی دریایی سپاه)، همدادی (از مسئولان نیروی دریایی ارتش)، محمدی (فرمانده پایگاه دریایی سپاه در بوشهر)، ملاح‌زاده و الیاس حضرتی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) ساعت 14 در قرارگاه نوح تشکیل شد.
منطقه را ببینید. همچنین همة هواناوهای موجود آماده و آنها که خراب است تعمیر شود. علایی گفت درمورد 4 هواناو برنامه‌ریزی شده است که به‌کارگیری 2 فروند آن قطعی است و 2 فروند دیگر هم آماده باشد.
آقای همدادی چگونگی چراغ گذاری مسیر را سؤال کرد، حسین علایی پاسخ داد که تردد متکی به ساحل است و نیازی به چراغ‌گذاری نیست.
همدادی: «روزها نمی‌توانیم هاورکرافت‌ها را در ]رودخانه[ بهمنشیر نگه داریم، چون هواپیماهای دشمن بمباران می‌کنند؛ روزها مجبوریم به بندر امام برویم.»
حسین علایی:«شما باید از نزدیکی قفاص به‌طرف دهانه بهمنشیر بیایید و ازاین‌طریق به دهانه اروند بروید. عمده‌ترین تهدید برای شما هواپیماهای دشمن است، برای مقابله با آنها آمادگی داشته باشید.»
همدادی درمورد پشتیبانی‌های سپاه پاسداران از هواناوها سؤال کرد، علایی پاسخ داد که پَدهای لازم را برای شما احداث می‌کنیم و ارتباط مخابراتی شما را برقرار می‌کنیم.
بخش دوم جلسه با حضور برادران علایی، محمدی و ملاح‌زاده ادامه یافت. در این بخش، فرمانده نیروی دریایی سپاه با تأکید بر اهمیت پشتیبانی دریایی از عملیات و نقش مؤثری که شناورها در این پشتیبانی و نیز تثبیت موفقیت عملیات خواهند داشت و نیز ضروری خواندن تلاش برای انهدام نیروی دریایی عراق در این عملیات، گفت:
شناورهای سنگین مثل لنج‌ها، بارج‌ها و طارق‌ها را آماده کنید که تحت فرماندهی شما در زمانی‌که اعلام می‌شود وارد منطقه شوند.
آماده باشید امکانات دیگری که از سازمانهای دولتی مأمور می‌شوند، بتوانید به کار بگیرید.
ناوتیپ کوثر را برای عملیات روی اسکله العمیه کمک کنید. پنج شناور طارق بندرعباس را تحت امر ناوتیپ کوثر قرار دهید.
شناورهای طارق را آماده کنید و روی آنها سلاح دوشکا نصب کنید.
برای این عملیات 15 قبضه موشک انداز سهند آماده و فرمانده و خدمه آنها را مشخص کنید.
بندر امام خمینی را برای استقرار و رودخانه بهمنشیر را برای پشتیبانی بررسی کنید.
مسیر انتقال شناورها از بوشهر به منطقة عملیات را مشخص کنید.
گروه ویژه‌ای برای تعمیرات در حین عملیات آماده شود.
همه شناورها باید خدمه‌شان آماده شوند تا از همة آنها استفاده کنیم. اگر بتوانیم خدمه شناورها را دوشیفته کنیم، بهتر است.
سیستم مخابراتی شناورها را بررسی و مشکلات آنان را رفع کنید تا مشکل ارتباط نداشته باشید.
شنبه (28/10/64) اعلام آمادگی بکنید.(1)
1) 5. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 17/10/1364تا 25/10/1364، صص 116 - 106.
1
وضعیت، آموزش، مشکلات، کمبودها و میزان آمادگی واحدهای مخابرات یگانهای نیروی دریایی سپاه و قرارگاه نوح در جلسة شامگاه امروز این قرارگاه بررسی شد.(1)
در این جلسه، مسئولان مخابرات لشکر19 فجر، تیپ33 المهدی(عج)، ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع)، ناوتیپ کوثر و گردان زرهی ذوالفقار گزارشی از وضعیت آموزش مخابرات، تجهیزات مخابراتی و توان تعمیراتی و میزان آمادگی یگان خود ازجنبة ارتباطات بی‌سیمی بیان کردند. در موارد مذکور، لشکر فجر و تیپ المهدی(عج) از وضعیت نسبتاً مناسبی برخوردارند، ولی سایر یگانها وضعیتی متوسط به پایین دارند، هم ازجنبة آموزشی و هم تجهیزات. همچنین هیچ‌یک از یگانها آمادگی لازم را برای مقابله با جنگ الکترونیک دشمن ندارند و اکثر آنها با کمبود تجهیزات مواجه‌اند.
در ادامة جلسه، مهدی شیرانی‌نژاد جانشین مسئول مخابرات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پس از گزارش مسئولان مخابرات یگانها به نکاتی اشاره کرد:
چنین جلسه‌ای که فرمانده قرارگاه با مسئولان مخابرات یگانها بنشیند و مشکلات آنها را بشنود، در سطح قرارگاه‌ها منحصربه‌فرد است.
کمبودها ناشی‌از مشکلات بودجه است و هرچه امکانات تهیه شده به یگانها داده‌ایم. کمبود باطری از مشکلات اساسی ما است.
جایگاه مخابرات در سپاه و جایگاه پشتیبانی آن، بعد از چندین سال، در جلسه‌ای با حضور برادر محسن رضایی و برادر رحیم صفوی بررسی شده است.
درمورد آموزش مخابرات همیشه با واحد آموزش نظامی مشکلات داشته‌ایم؛ قرار است در آینده مسئولیت آموزش مخابرات به واحد مخابرات واگذار شود.
فرماندهان به مخابرات اهمیت لازم را نمی‌دهند و خودشان نیز درمورد اهمیت مخابرات اطلاع کافی ندارند.
حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران و قرارگاه نوح، در بخش پایانی جلسه به وضعیت کنونی جنگ، اهمیت و اهداف عملیات آتی و نقش مهم مخابرات در آن پرداخت.
وی ابتدا با اشاره به اوضاع کنونی جنگ گفت: «صدام نیروی هوایی‌اش را تقویت کرده و درحال تقویت نیروی دریایی‌اش است. نیروی زمینی‌اش هم [وضعیت] دفاعی قوی دارد و درحال برنامه‌ریزی برای تصرف جزایر شمالی و جنوبی مجنون است تا پدافندش را تکمیل
1) این جلسه از ساعت 20 تا حدود 22 ادامه داشت و در آن حسین علایی، علی آستانه (مسئول طرح و عملیات قرارگاه نوح)، مهدی شیرانی‌نژاد (جانشین مسئول مخابرات قرارگاه خاتم(ص))، قاسم یساول (مسئول مخابرات قرارگاه نوح) و مسئولان مخابرات لشکر19 فجر، تیپ33 المهدی(عج)، ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع)، ناوتیپ کوثر، گردان زرهی 38 ذوالفقار و راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح حضور داشتند.
کند. استراتژی عراق این نیست که دزفول یا خرمشهر را اشغال کند، ولی برنامه‌اش فشار سیاسی، نظامی و اقتصادی به جمهوری اسلامی است و به همین دلیل نیروی‌های هوایی و دریایی‌اش را تقویت می‌کند.»
فرمانده نیروی دریایی سپاه سپس با بیان اینکه ریشة فتنه در منطقه حزب بعث است، هدف جمهوری اسلامی را ساقط کردن صدام اعلام و تأکید کرد که نیل به این هدف به طرق سیاسی ممکن نیست، بلکه سقوط صدام دو راه دارد:
به دست مردم عراق، که صدام این راه را با کشتن و بیرون کردن افراد مؤثر از عراق بست.
ما با عملیات‌ها و فشارهای نظامی به‌سوی بغداد برویم. برای این کار ابتدا باید دفاع خودمان را محکم کنیم و عقبه و مراکز اقتصادی‌مان را امن کنیم تا بتوانیم ضربه محکمی به صدام بزنیم.
حسین علایی طرح‌ریزی عملیات برای اجرا در منطقة فاو را در چارچوب همین استراتژی نظامی اعلام کرد و اهمیت و ویژگی‌های آن را چنین برشمرد: عملیاتی که در پیش داریم از عملیات‌های بسیار مهم جنگ است. این عملیات مشکل‌ترین، پیچیده‌ترین و حساس‌ترین عملیات‌های جمهوری اسلامی است و اگر اجرا شود از بی‌سابقه‌ترین عملیات‌های جهان خواهد بود. اگر ما این عملیات را بتوانیم به‌خوبی اجرا کنیم: عقبه‌مان محکم می‌شود؛ قدرت عراق در هوا و دریا بسیار کاهش می‌یابد؛ از این پایگاه می‌توانیم تا بغداد هم پیش برویم.
وی نتایج و ارزش‌های کلی و اساسی این عملیات را چنین اعلام کرد: 1. امکان‌پذیر شدن ادامة جنگ تا پیروزی. 2. اگر نخواهیم جنگ را ادامه دهیم، اجرای این عملیات سبب می‌شود تا تحت فشار عراق تسلیم نشویم، وی تأکید کرد: «حتی اگر بخواهیم جنگ را ادامه ندهیم، تمام کسانی که خسته شدهاند باید تلاش نمایند تا این عملیات پیروز شود.»
فرمانده نیروی دریایی سپاه خطاب به مسئولان مخابرات، اهمیت و تأثیر مهم ارتباطات را در عملیات‌ها به‌خصوص عملیات آتی چنین بیان کرد: «در جنگ "مجموعه" تعیین‌کننده است. هدایت در عملیات یعنی به‌کارگیری صحیح یک مجموعه در مقابل دشمن و این جز با ارتباطات صحیح میسر نیست. فرمانده در میدان جنگ باید حرکت گردان‌ها را تنظیم کند و همة نیروها را هماهنگ پیش ببرد که برای این کار ارتباط دقیق ضروری است. بهترین کاری که دشمن در پاتک‌ها می‌تواند انجام دهد، به هم ریختن ارتباط‌هاست. شما باید هنرتان این باشد که با محدودیت‌ها طراحی نو بکنید و هنر مدیریت همین است که باوجود کمبودها به‌خوبی اداره نماید.»
وی در پایان عمده‌ترین وظایف مخابرات را اعلام کرد: 1. برنامه‌ریزی برای کارهای مخابراتی عملیات 2. آموزش کافی و توجیه کامل به ابزارها برای به‌کارگیری و تسلط بر آنها.(1)
1) 6. همان، صص 129 - 117.
1
قرارگاه نجف در ادامة بررسی اقدامات آماده‌سازی و طرح مانور یگان‌هایی که برای اجرای عملیات پشتیبانی در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی آماده می‌شوند، بعدازظهر امروز برای بررسی اقدامات تیپ18 الغدیر تشکیل جلسه داد.(1)
تیپ الغدیر یکی از سه یگان تحت امر قرارگاه نجف است که مأموریت خط‌شکنی و تصرف و پاک‌سازی بخش شرقی جزیرة ام‌الرصاص و تصرف جزیرة ام‌البابی شرقی و تخریب پل اتصالی جزیرة ام‌البابی غربی به ساحل دشمن در اروندرود را به عهده دارد. تیپ الغدیر برای اجرای این مأموریت، در منطقه محوله شش محور مشخص کرده و به شناسایی آنها پرداخته است. محدودة جغرافیایی این محورها حدفاصل رود کارون تا نهر عرایض در اروندرود و نیز پشت جزیره ام‌الرصاص و جزیرة ام‌البابی شرقی است. ارتش عراق برای جلوگیری از دستیابی رزمندگان به خطوط دفاعی‌اش در این منطقه، انواع موانع و استحکامات را ایجاد کرده است. نیروهای شناسایی تیپ الغدیر هریک از محورهای مشخص‌شده را به‌طور کامل شناسایی و موانع مختلف در هر محور را شامل ردیف‌های متعدد سیم خاردار و موانع خورشیدی اعلام کردهاند که در این جلسه به‌تفکیک گزارش داده شد. طبق این گزارش، ارتش عراق در این منطقه بیشترین و مستحکمترین موانع را در ساحل خود، در روبه‌روی رودخانة کارون ایجاد کرده است. موانع شناسایی‌شده در این محور به‌ترتیب از ساحل به‌طرف عمق مواضع دشمن چنین اعلام شد: 1. سه ردیف سیم‌خاردار. 2. یک ردیف موانع خورشیدی هشت‌پر. 3. سه ردیف سیم خاردار حلقوی. 4. دو ردیف موانع خورشیدی هشت‌پر. 5. سیم‌خاردار حلقوی چند ردیف.
همچنین گفته شد دشمن که اخیراً به این منطقه حساس‌شده، یک ردیف سیم خاردار دیگر با قراردادن سه حلقه سیم‌خاردار حلقوی روی هم به محور روبه‌روی رودخانة کارون اضافه کرده است.
فرمانده تیپ الغدیر در این جلسه با اشاره به تحرکات اخیر ارتش عراق در این منطقه گفت که به‌احتمال 80 درصد، دشمن به قصد ما برای حمله پی برده است. وی این تحرکات را چنین برشمرد: اضافه کردن موانع خورشیدی و نیز فعالیت مهندسی گسترده در ساحلِ روبه‌روی کارون؛ فعالیت مهندسی داخل جزیره ام‌الرصاص و سنگرسازی در ضلع جنوبی این جزیره؛ افزایش فعالیت نیروهای رزهی و پیاده دشمن در ساحل جنوبی اروندرود (روبه‌روی ام الرصاص و ام‌البابی)؛ استقرار سلاح‌های دولول روی تپه‌های ایجادشده در منطقه؛ تشدید نگهبانی در شب و انداختن نارنجک در جلو سنگرهای نگهبانی به‌محض مشکوک شدن؛ شلیک خمپاره60
1) این جلسه با حضور مصطفی ایزدی (فرمانده قرارگاه نجف)، عزیز جعفری (جانشین فرمانده قرارگاه نجف، فرمانده قرارگاه نجف1)، کاظم میرحسینی (فرمانده تیپ18 الغدیر) و فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای رزمی تیپ18 الغدیر و نیز مسئولان واحدهای رزمی قرارگاه نجف و علی فتحی (شهید) راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف از ساعت 14:45 در پادگان تیپ الغدیر در جاده اهواز - اندیمشک تشکیل شد و ساعت 17:55 پایان یافت.
و نیز شلیک گلوله‌های منور در تقاطع کارون و اروندرود.
در ادامه جلسه، کاظم میرحسینی گفت که تیپ الغدیر 3 گردان نیروی عمل‌کننده و 2 گردان نیروی احتیاط دارد. سپس فرماندهان گردان‌ها به شرح وضعیت گردان‌ها و مأموریت آنها پرداختند:
گروهان غواص: این گروهان شامل سه‌گروه 40 نفره غواص است که هر گروه در یک محور عملیات می‌کنند. نیروهای این گروهان حدود 4 ماه است که مشغول گذراندن دوره‌های مختلف آموزشی هستند. عزیز جعفری بر ضرورت توجیه کامل و دقیق غواصان به مأموریت خود تأکید کرد.
گردان امام حسین(ع): این گردان 240 نیرو دارد که سه ماه آموزش‌های آبی و خاکی دیده‌اند. فرماندهان گروهان‌های این گردان در عملیات بدر نیز مسئولیت داشته‌اند. مأموریت این گردان تصرف و پاک‌سازی بخش جنوب‌شرقی جزیره ام‌الرصاص و گسترش به‌طرف شمال‌غربی جزیره و الحاق با گردان حضرت رسول(ص) از تیپ الغدیر است. این گردان پس از تصرف جزیره با ایجاد سنگر و مواضع دفاعی به پدافند از آن می‌پردازد.
گردان حضرت رسول(ص): این گردان 200 نیرو دارد که از دو ماه پیش تاکنون مشغول آموزش آبی و خاکی هستند. مأموریت این گردان تصرف و پاک‌سازی بخش شمال‌غربی جزیره ام‌الرصاص و الحاق با گردان امام حسن(ع) ازسمت شرق و الحاق با تیپ سیدالشهدا(ع) ازسمت غرب است.
گردان امام حسن(ع): این گردان از نیروهای اعزامی راهیان کربلا تشکیل شده است که نیروهایی عملیاتی هستند، ولی شنا بلد نیستند. مأموریت گردان امام حسین(ع) تصرف و پاک‌سازی جزیرة ام‌البابی شرقی است که پس از تصرف ام‌الرصاص انجام می‌شود. فرمانده قرارگاه نجف1 برای اجرای بهتر مأموریت تیپ الغدیر گفت که به هر یک از دو گردان حضرت رسول(ص) و گردان امام حسین(ع) 20 نیروی غواص داده شود و گردان حضرت رسول(ص) با به‌کارگیری این نیرو ساحل جزیرة ام‌البابی شرقی را تصرف و تأمین کند، سپس گردان امام حسین(ع) با عبور تعجیلی از آب به هر وسیلة ممکن ازجمله طناب، تیوب و قایق این جزیره را تصرف کند.
گردان علیبنابیطالب(ع): با استعداد 250 نفر از نیروهای راهیان کربلا و اغلب اعزام مجدد و دانشجو هستند. از 25 روز پیش تاکنون مشغول آموزش‌های آبی و خاکی هستند. باتوجه‌به اینکه این گردان مأموریت دفاعی دارد، عزیز جعفری تأکید کرد که به نیروهای این گردان بیشتر آموزش و تمرین پدافندی داده شود.
گردان حضرت فاطمه‌زهرا(س): این گردان 240 نفره از نیروهای دانش‌آموزی اعزام راهیان کربلا هستند که نیروهایی ورزیده ولی جدید هستند که آموزش‌های خاکی را گذرانده و آماده آموزش‌های آبی هستند.
در ادامة جلسه واحدهای پشتیبانی و رزمی تیپ الغدیر (مهندسی، تدارکات، تخریب،
دریایی) از اقدامات خود برای آماده‌سازی گزارش دادند. واحد دریایی اعلام کرد با شناورهای موجود این تیپ، فقط انتقال یک گردان نیرو امکان‌پذیر است. مسئول واحد تخریب نیز که مأموریت انفجار پل اتصالی از جزیره ام‌البابی غربی به ساحل اروندرود را عهده‌دار است، تقاضا کرد که چاشنی تأخیری - که نیروی دریایی دارد - به این واحد داده شود تا مواد لازم یکی دو روز قبل از عملیات در محل نصب و آماده شود و در زمان مناسب منفجر گردد.
عزیز جعفری در این جلسه دلیل اصلی کاهش محدودة مأموریت تیپ الغدیر را اختصاص توان بیشتر این تیپ به تصرف جزیرة ام‌البابی و نیز واگذاری مأموریت پاک‌سازی روبه‌روی نهر عرایض را به‌طور کامل به یگان دیگر ذکر کرد و از تیپ الغدیر خواست که توان اصلی خود را صرف پاک‌سازی سریع منطقة روبه‌روی رودخانة کارون بکند. وی عملیات قرارگاه نجف در منطقه ام‌الرصاص را به‌دلیل تأثیری که در پشتیبانی از عملیات اصلی در منطقه فاو دارد، خیلی مهم و حساس توصیف کرد و بر لزوم آمادگی واحدهای اجرای آتش به‌خصوص واحد ادوات و نیز آمادگی واحد مهندسی و تمرین برای آمادگی و مقاومت و اجرای مأموریت در زیر آتش دشمن تأکید کرد.
فرمانده قرارگاه نجف1 در پایان با یادآوری اینکه فرمانده کل سپاه پس‌فردا برای بررسی آمادگی و طرح مانور تیپ‌الغدیر به مقر این تیپ خواهد آمد، ضمن اشاره به اینکه طرح مانوری که برای عملیات این تیپ بیان شد ناقص است و باید کار و بحث بیشتری روی آن انجام شود، به ضرورت توجیه کامل‌تر فرمانده گردان‌ها و مسئولان واحدها به مأموریت و طراحی دقیق‌تر برای اجرای آن تأکید کرد.(1)
1
فرماندهی قرارگاه نجف امروز مقررات حفاظتی منطقه صف (جنوب و غرب خرمشهر) را به یگانهای مأمور عملیات در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی (تیپ18 الغدیر، تیپ10 سیدالشهدا و تیپ21 امام رضا(ع)) ابلاغ کرد.
در این دستورالعمل محل‌های عقبه و مسیرهای تردد سه یگان مذکور مشخص و تأکید شده این یگانها باید با پوشش سپاه خرمشهر در منطقه حضور و تردد داشته باشند و تردد افراد و وسایل نقلیه فقط با برگ تردد مخصوص امکان‌پذیر است. حرکت ستون خودروها و وسایل سنگین نیز فقط در شب با برگ تردد مخصوص و چراغ خاموش امکان‌پذیر است.
از مبادی ورودی دژبانی‌ها به داخل منطقه صف "منطقه قرمز" اعلام شده که در این منطقه ایجاد هرگونه مقر و بنه ممنوع، تردد افراد متفرقه و اهالی بومی و قطع نخل ممنوع و گسترش فقط داخل نخلستان مجاز اعلام و تأکید شده که از وضعیت موجود استفاده شود. در این دستورالعمل از یگانها خواسته شده محل‌های مناسبی برای انتقال قایق‌ها و استتار آنها در نظر گرفته شود طوری که از دید هوایی، دیدبانی و جاسوسی دشمن محفوظ بمانند. همچنین تأکید
1) 7. سند شماره 1137/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات والفجر8 (علی فتحی)، 19/10/1364 تا 14/11/1364، صص 42 - 30.
شده انتقال کلیه وسایل مهندسی و تجهیزات سنگین به‌ویژه قایق در شب‌ها با استتار کامل و برگ مخصوص مجاز است. در این ابلاغ یادآوری شده که نیروهایی که برای شناسایی و اقدامات دیگر به خط برده می‌شوند باید دارای صلاحیت لازم باشند و با پوشش‌های مناسب و رفتار عادی انجام شود. درمورد ایجاد عقبه نیز بر استفاده از وضعیت موجود و عدم تغییر در زمین تأکید شده است. همچنین اعلام شده که برای انتقال امکانات و نیرو و ایجاد مواضع توپخانه و برپا کردن دکل جدید، مجوز فرماندهی قرارگاه لازم است و اضافه شده که این اقدامات در کمترین زمان مانده به روز عملیات انجام شود.(1)
1
فرماندهی کل سپاه پاسداران با هدف ادامة فریب دشمن و جلوگیری از هشیاری او درمورد منطقه عملیات اصلی جمهوری اسلامی - که باتوجه‌به افزایش فعالیت‌ها، ترددها و نقل‌وانتقالات یگانهای خودی در جزیره آبادان، احتمال هشیاری دشمن افزایش یافته است - به قرارگاه‌های کربلا، نوح و نجف چنین دستور داد: «مقتضی است به کلیة یگان‌هایی که در کنترل عملیاتی آن قرارگاه هستند، ابلاغ نمایید که حداکثر تا تاریخ 30/10/1364، به‌میزان 30 درصد استعداد رزمی خود را در منطقة عمومی [عملیات] بدر حدفاصل جاده جفیر - سه‌راهی فتح در جنوب، هویزه - سعیدیه در شمال، جاده صاحب‌الزمان در شرق، چادر و امکانات اردوگاهی مستقر نمایند.»(2)
2
فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پاسداران درپی محدود شدن تعداد توپ‌های واگذارشده از نیروی زمینی ارتش به سپاه پاسداران به 15 گردان، در نامهای به فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه با بیان دلایلی مشروح، اجرای مأموریت‌های ابلاغ‌شده در مناطق عملیاتی فاو و ام‌الرصاص را با 25 گردان توپ (مجموع توپ‌های سپاه و واگذاری از ارتش) ناممکن اعلام کرد و خواستار حذف بخشی از مأموریت توپخانه شد.
حسن شفیع‌زاده در این نامه نوشته است توپ‌های مورد نیاز، ابتدا 45 گردان برآورد شد که این برآورد به دستور جناب‌عالی به 34 گردان کاهش یافت و در جلسه کمیسیون ستاد عالی جنگ در حضور دکتر روحانی، ضمن تأیید این برآورد، دلیلی بر رد آن ارائه نشد. اکنون پشتیبانی عملیات با 25 گردانِ ناقص توپ - که درواقع برابر 16 گردان کامل است - میسّر نیست. وی با بیان دلایل نظامی، به‌طور مشروح به اثبات این ادعا پرداخته است، ازجمله:
پس از شروع عملیات و کشف آن برای دشمن، برای عبور نیرو و تجهیزات، لازم است سدّ آتش قوی و مناسب ایجاد شود.
در فاصله زمانی آغاز عملیات تا انتقال وسایل مهندسی، ادوات، زرهی، ضدزره و توپخانه به
آن‌سوی رودخانه، توپخانه باید با اجرای عملیات تأخیری دشمن را سرگرم کند تا قادر به استفاده از این خلأ زمانی نشود.
درصورت نرسیدن مهمات و سلاح کافی به نیروهایی که در منطقه دشمن مستقر شدهاند، توپخانه خودی از این‌طرف رودخانه قادر به پشتیبانی نیروهای آن‌طرف خواهد بود.
دشمن قادر است در مدت 24 ساعت توپ‌های بسیاری از شرق بصره به منطقه عملیات آورده و آتش سنگینی روی نیروهای خودی اجرا کند و درصورتیکه توپخانه مناسبی برای اجرای عملیات ضدآتشبار نداشته باشیم، ممکن است به اهداف عملیات نرسیم.
درصورت برخورداری از تعداد کافی توپ، باتوجه‌به گستردگی عمق و عقبه دشمن در عرض جبهه، وارد کردن آسیب عمده به یگانهای پاتک‌کننده دشمن فراهم می‌شود.
توانایی دشمن در استفاده گسترده از سلاح‌های شیمیایی، ممکن است به آسیب‌دیدگی و خاموشی چندین یگان توپخانه به‌طور همزمان بینجامد، لذا لازم است توپخانه بیشتری پیش‌بینی شود.
نکات مذکور نشانة نقش سرنوشت‌ساز توپخانه در عملیات است که قوت آن موجب تضمین پیروزی و ضعف و کمبود آن می‌تواند به عدم موفقیت بینجامد.
تصویر
فرمانده توپخانه سپاه برای کاهش مشکلاتی که به‌دلیل کمبود قبضه‌های توپ بروز خواهد کرد، چند پیشنهاد کرده است: 1. کاهش مأموریت‌های محوله به توپخانه سپاه. مثلاً منطقه عملیات صف (ام‌الرصاص) را توپخانه ارتش پشتیبانی کند یا عملیات صف را ارتش اجرا کند یا این عملیات بعد از عملیات فاو اجرا شود. 2. تعدادی از یگانهای توپخانه از جبهه‌های شمالغرب آزاد و به سپاه واگذار شود. 3. گردان‌های توپخانه واگذاری از ارتش دارای سازمان کامل باشند. 4. برای راه‌اندازی توپ‌های از کارافتادة سپاه به تعداد کافی لوله و قطعات از ارتش تحویل شود.
حسن شفیع‌زاده علاوه‌براین، تقسیم مهمات موجود میان یگانهای توپخانة سپاه و ارتش را به‌طور مساوی؛ ناعادلانه و غیرمنطقی توصیف کرده، برای تقسیم مهمات چنین پیشنهاد می‌کند: 1. نیاز آتشِ مناطق عملیاتی ارتش و سپاه مشخص گردد. 2. میزان تأثیر گلوله‌های شلیک‌شده در هریک از مناطق عملیاتی مقایسه شود. 3. اهمیت اهداف عملیاتی و حیاتی بودن تصرف و تثبیت آن برای جمهوری اسلامی مشخص شود. 4. توجه شود که بخشی از کمبود قبضه را می‌توان با واگذاری مهمات بیشتر تاحدودی جبران کرد.
وی در پایان یادآوری کرده است که برآورد توپخانه مورد نیاز برای عملیات با واقع‌بینی به‌دست‌آمده و در جلسات مختلف ازجمله جلسات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) پذیرفته شده و دلیل نظامی بر رد آن ارائه نشده است و این برآورد، برآوردی ایده‌آل نیست که اگر 40 درصد آن هم تأمین شود باز مأموریت قابل‌اجرا باشد و کم‌شدن آتش برآوردشده در نتیجة عملیات تأثیر مستقیم دارد. انتظار می‌رود به یاری خدا برای اجرای عملیاتی موفق، پس از یک سال انتظار مردم، امکانات جنگِ جمهوری اسلامی درجهت تلاش اصلی جنگ بسیج و مصرف شود.(1)
1
گروه‌های متعدد گشتی و شناسایی یگانها و قرارگاه‌هایی که در منطقه فاو مأموریت عملیاتی دارند هر شب با هدف بررسی وضعیت آب در ساعت‌های مختلف و در وضعیت‌های مختلف نور ماه و بررسی جریان‌های جزرومد اروندرود؛ استخراج مدت زمان عبور از اروند در وضعیت‌های مختلف آب؛ پی بردن به میزان انحراف از مقصد تعیین‌شده و چگونگی کاهش آن؛ شناسایی وضعیت ساحل دشمن در نقاط مختلف؛ شناسایی انواع موانع و فاصلة آنها در نقاط مختلف؛ شناسایی سنگرها و پایگاه‌های استقرار نیروها و نگهبانان دشمن و انواع سلاح‌های آنها و... و البته با رعایت همة نکات حفاظتی و پرهیز از هر اقدامی که موجب هشیاری دشمن شود، با عبور از اروندرود به ساحل دشمن می‌روند. از گروه‌هایی که واحد اطلاعات قرارگاه کربلا در شب 23/10/1364 برای شناسایی اعزام کرده است، هفت گزارش در دست است که برای نمونه یکی از آنها درج می‌شود:
«در مورخه 23/10/1364 ساعت 21:35 دقیقه، اول اروند رسیدیم که آب حالت جزر داشت. حدود ساعت 22:00 که آب اروند حالت مد پیدا کرد به‌طرف دشمن حرکت کردیم و ساعت 22:30 دقیقه به آن‌طرف اروند رسیدیم. البته وسط‌های اروند آب حالت جزر داشته و ما از نقطه کمکی حدود 100 متر به انحراف رفتیم. از زیر میله‌های خورشیدی خود را 200 متر به‌سمت غرب کشیدیم. در سمت راست، شکل چند سنگر مشاهده می‌شد که از سنگر اولی صدای نگهبان به گوش می‌رسید و در سنگرهای بعدی صدایی شنیده نمی‌شد و این مسیر را ادامه داده به میله‌های خورشیدی که سه ردیف پشت‌سرهم قرار داشت رسیدیم که بعد از سنگر چهارم یک بریدگی وجود دارد که آن قسمت را آب گرفته و موانع داخل آن میله‌های خورشیدی و یک ردیف سیم‌خاردار حلقوی است. ما ازسمت چپ بریدگی که یک رشته خاردار حلقوی داشت عبور کرده و فاصله آن با سیم‌خاردار بعدی حدود 2 الی 3 متر می‌باشد و در سنگر پنجم نیز چند نفر از نیروهای دشمن باهم صحبت می‌کردند. چولان آنجا خشک بوده و ایجاد سروصدا می‌کرد و حدود 1 ساعت در آنجا بودیم. ساعت 24:00 از خط دشمن حرکت کرده و ساعت 24:30 دقیقه [00:30 بامداد] به ساحل خودمان رسیدیم.»(2)
1
پس از تشکیل نیروی زمینی سپاه پاسداران،(1)بحث‌ها و بررسی‌های بسیاری برای سازماندهی و تشکیلات این نیرو انجام شد. به‌طورکلی نیروی زمینی سپاه با تشکیل سپاه شمال و سپاه جنوب و تعیین یگانهای زیرمجموعه هریک از این دو، سازمان و تشکیلات خود را مشخص کرد. این سازماندهی در اجرا با مشکلاتی مواجه شده است به‌خصوص اینکه عملیات بزرگی در پیش است و سازماندهی یگانها برای اجرای عملیات، با سازمان تشکیلات جدید نیروی زمینی هماهنگی ندارد و درعمل، پشتیبانی یگانها با مشکلاتی روبهرو شده که در جلسة شامگاهی قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران مطرح و راه‌هایی برای حل آنها بیان شد.(2)
در آغاز جلسه، عزیز جعفری جانشین فرمانده قرارگاه نجف (فرمانده قرارگاه نجف1) با اشاره به مذاکرات جلسه قبلی دراینباره که مقرر شد تمرکز و اجرا به‌عهدة دو سپاه شمال و جنوب باشد، گفت درپی این تصمیم به‌دلیل اینکه تعدادی از یگانهای سپاه شمال در جنوب مأموریت دارند، همة واحدهای سپاه شمال برای پشتیبانی یگانها و رسیدگی به مشکلات آنها به جنوب آمده‌اند، ولی درمورد سهمیه امکاناتی که باید به سپاه شمال واگذار شود، مشکلاتی بروز کرده است.
سیدعلی حسینی‌تاش مسئول ستاد نیروی زمینی سپاه، دراینباره ضمن تأیید اینکه قرار شده است سهمیة امکانات مختلف دراختیار سپاه‌ها گذاشته شود و سپاه‌ها امکانات را باتوجه‌به اولویت‌بندی، میان یگانها تقسیم کنند، گفت باوجوداینکه این مشکل بروز کرد که چند یگان سپاه شمال برای عملیات تحت امر قرارگاه کربلا هستند، این قرار را تغییر ندادیم و بنا بر همین بود که امکانات میان دو سپاه تقسیم شود، آنها هم توزیع کنند، اما از اینکه در اجرا به شیوة دیگری عمل شده، اطلاعی ندارم.
عزیز جعفری در ادامه با طرح مسئله‌ای دیگر؛ یعنی ابهام در چگونگی ارتباط تشکیلاتی سپاه‌های شمال و جنوب با سپاه‌های ناحیه‌های کشوری، پیشنهاد کرد که اجرایی شدن تشکیلات جدید به بعد از عملیات موکول شود. اما فرمانده کل سپاه باتوجه‌به اینکه در نظر دارد طی یک سال عملیات‌های پی‌درپی اجرا شود، پیشنهاد عزیز جعفری را به‌معنای تعویق اجرای تشکیلات جدید به‌مدت یک سال اعلام کرد و گفت نباید چنین شود و باید راه‌حل مشکلات را یافت.
پس
از اینکه برخی حاضران نمونه‌هایی از مشکلاتی را که در عمل بروز کرده بیان کردند، محسن رضایی گفت: «شاید [تشکیلات جدید] قابل‌اجرا نیست؛ یعنی بین ما و لشکرها هیچ‌کسی رشد نکرده است به این دلیل که کسی صاحب قانونی [مرجع قانونی] نبوده است. ما سپاه درست کردیم که
1) امام خمینی در 26 شهریور 1364 در حکمی به محسن رضایی، فرمان تشکیل نیروهای زمینی، دریایی و هوایی در سپاه پاسداران را ابلاغ کردند.
2) در این جلسه، محسن رضایی، سیدعلی حسینی‌تاش، مصطفی ایزدی، عزیز جعفری، جمال آبرومند، محمود احمدپور، مرتضی صفاری (جانشین فرمانده قرارگاه نوح)، علی عبداللهی (از مسئولان طرح و عملیات نیروی زمینی سپاه)، نائینی (مسئول تبلیغات قرارگاه نجف) و محمد درودیان حضور داشتند.
صاحب قانونی [مرجع قانونی] بالای سر اینها بگذاریم. یک کسی باشد که به کار اینها (لشکرها) رسیدگی کند. از شما مسئولیت می‌خواهند. شما صاحب لشکر هستید. هر پیشنهاد و طرحی دارید، بگویید که آن‌طور عمل بشود. ما از شما مسئولیت می‌خواهیم که به این لشکرها برسید، سرپرستی کنید، مثل یک پدر بالای سرشان باشید، آنها را درست کنید و گسترش بدهید. ما از شما مسئولیت می‌خواهیم، شما برای این کارتان هرگونه اختیار و تشکیلاتی که بخواهید به شما می‌دهیم.»
در ادامة جلسه، عزیز جعفری با بیان دو موضوع اساسی: 1. اجرای عملیات‌های بزرگ و اصلی در جنوب است. 2. وجود عقبه، پادگان، ستاد و تشکیلات یگانهای اصلی در جنوب است، گفت باتوجه‌به اینکه ستاد یگانها و عملیات آنها همیشه در جنوب است، یک سپاه رده مقدم در دزفول ایجاد کنیم و مرکز اصلی سپاه شمال و نیز قسمتی از انبارهای باختران را به دزفول منتقل کنیم.
سیدعلی حسینی‌تاش این پیشنهاد را مغایر سازماندهی تشکیلات نیروی زمینی در دو سپاه و ناقض سیاست درازمدت سپاه پاسداران خواند و گفت قرار بوده که مسئولان سپاه‌ها در طول خط مرزی برای هر لشکر یک محل و منطقه ثابت مشخص کنند که براساس آن محل، عقبه هر یگان مشخص می‌شود و هر یگان در منطقة ثابت مأموریت خود دائم باید عملیات پدافندی کند و کارِ شناسایی داشته باشد و... .
مصطفی ایزدی و عزیز جعفری باز هم با اشاره به اینکه عملیات‌های اصلی در جنوب است و یگانها بیش از نیمی از سال را باید در جنوب فعال باشند، بر پیشنهاد خود تأکید کردند. از سوی دیگر، سیدعلی حسینی‌تاش این پیشنهاد را مغایر سیاست سازماندهی جدید خواند و از دلایل اصلی ضعف جبهة شمالی را تمرکز همة توجه‌ها و تلاش‌ها در جنوب برشمرد و لازمة استمرار عملیات‌ها را افزایش تلاش‌ها ازجمله اقدامات مهندسی و شناسایی و... در مناطق عملیاتی شمال اعلام کرد. امّا مصطفی ایزدی دلیل وضعیت کنونی را "استراتژی جنگ و محور عملیاتی‌ای که مسئول جنگ تعیین می‌کند" می‌داند و دلیل تجمع یگانها را در جنوب، استراتژی جنگ اعلام می‌کند، نه اینکه یگانها به خواست خودشان به جنوب آمده باشند. فرمانده سپاه شمال با اعلام اینکه در بررسی‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم که مرکزیت اصلی سپاه شمال باید باختران باشد، افزود که در جنوب هم ناچاریم تشکیلات داشته باشیم. مصطفی ایزدی گفت سه‌راه حل وجود دارد: 1. سپاه‌ها (سپاه شمال و سپاه جنوب) تاکتیکی باشند (فقط کار عملیاتی اجرا کنند). 2. سپاه شمال فقط مسئولیت منطقة سرزمینی شمال را داشته باشد و هیچ کاری در جنوب نداشته باشد. 3. اگر قرار است مسئولیت یگانهای اصلی را داشته باشد و در عملیات هم حضور داشته باشد، در جنوب هم حضور و تشکیلات داشته باشد. فرمانده کل سپاه پس از اعلام نظر فرمانده سپاه شمال، گفت: «ما از شما مسئولیت می‌خواهیم، حالا برای اجرای مسئولیتتان چه می‌خواهید؟»
مصطفی ایزدی پاسخ داد که در بررسی این موضوع در شورای سپاه شمال به نتیجه رسیدیم که برای پیشبرد کارها باید به شیوه‌ای عمل کنیم که ذکر شد، حالا هرچه نظر شماست. پیشنهاد دیگری هم داریم که فعلاً طبق روال سابق عمل شود تا بعد از این عملیات برویم به کارمان برسیم. سیدعلی حسینی‌تاش دراینباره گفت که مشکل اصلی درمورد تدارکات، بهداری و مخابرات است، این خدمات نیاز به تأسیسات ثابت دارد و مشکلات درمورد اینهاست وگرنه محدودیتی درمورد راه‌اندازی تشکیلات شما در جنوب نبوده است.
این بحث ادامه یافت و در پایان، فرمانده کل سپاه به مسئول ستاد نیروی زمینی سپاه گفت: «آقای حسینی‌تاش، شما یک جلساتی بین واحدهای سپاه شمال و جنوب با واحدهای نیروی زمینی بگذارید، بنا را هم بگذارید که چون ما از این دو فرمانده مسئولیت می‌خواهیم، اینها می‌توانند اختیارات و مسئولیت‌هایی که می‌خواهند اعمال بکنند؛ بنای اصلی هم روی این باشد. یعنی هدف و اساس این باشد که ببینید چقدر عمل شده و گیرهای شیوه‌ها و روش‌های عملی آن چیست، این را حل کنید.»(1)
1
فرمانده قرارگاه رعد در گزارشی به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، تدبیر خود را برای فریب نیروی هوایی ارتش عراق چنین اعلام کرد: «برابر هماهنگی انجام‌شده با ستاد کل پدافند هوایی کشور، پیشنهاد گردیده است همانند عملیات بدر یک سایت هاگ فریبنده با مشخصات زیر در محل قبلی سایت هاگ هجرت استقرار یابد: الف) استقرار یک دستگاه HIPIR با ترانس میتر در محل جهت انجام پروژه تحقیقاتی جهاد خودکفایی پدافند هوایی دررابطهبا انحراف موشک. ب) استقرار سایت هاگ به‌صورت فریبنده. ج) استقرار یک رسد اسکای گارد با رادار در محل جهت به دام انداختن هواپیماهای دشمن.
مراتب جهت استحضار و صدور اوامر مقتضی.
فرمانده قرارگاه رعد - سرهنگ خلبان عباس بابایی، ازطرف: سرهنگ غلامی»(2)
2
هواپیماهای ارتش عراق امروز با بمباران خارک و چند منطقه عملیاتی ضمن ایجاد آتش‌سوزی، خساراتی وارد کردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هواپیماهای عراقی ساعت 19:32 دوشنبه 23 دی، چهار بمب به‌سوی جزیرة خارک پرتاب کردند. براثر اصابت دو بمب به دو مخزن شماره 30 و 31 نفت، انفجار شدیدی ایجاد شد و این دو مخزن دچار آتش‌سوزی شدند.(3)به نوشته نشریه گزارش روزانه، با تلاش گروه‌های امداد، آتش در محدودة مخازن مهار و از سرایت آن به قسمت‌های دیگر جلوگیری شده است.(4)
از سوی دیگر، رکن2 ستاد مشترک ارتش به دفتر فرماندهی کل سپاه خبر داد: «حدود ساعت
1) 12. سند شماره 17377/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مشکلات تشکیلات جدید نیروی زمینی سپاه (23/10/1364، قرارگاه مرکزی سپاه، نوار شماره 17046)، راوی: محمد درودیان، صص 13 - 1.
2) 13. سند شماره 11571 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه رعد به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 23/10/1364.
3) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 301، 25/10/1364، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/10/1364.
4) 15. وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی، نشریه گزارش روزانه، شماره 146، 26/10/1364.
10:55 مورخه 23/10/1364، جنگنده‌های متجاوز عراقی مواضع نیروهای ایرانی را در خط مقدم جبهه و رده‌های پشتیبانی در شلمچه، پاسگاه زید، طلائیه، شرق بصره، جاده اهواز - آبادان و قرارگاه کربلا [ارتش] بمباران کردند و بیش از 20 بمب به اطراف قرارگاه کربلا و در فاصله 500 متری اصابت [کرد] که هم‌اکنون در بعضی از مناطق آتش سوزی وسیعی به وقوع پیوسته است.»(1)
همچنین تیپ 313 نبی اکرم(ص) به نقل از مسئول محور این تیپ در جزیرة مجنون شمالی اعلام کرد که هواپیماهای عراقی ساعت 11 صبح 23/10/1364 این جزیره را بمباران کردند که آسیبی به نیروهای خودی نرسید.(2)
رادیو صوت‌الجماهیر عراق ضمن اعلام حملة هوایی به تأسیسات جزیرة خارک و به آتش کشیدن هدف‌های مورد نظر، به نقل از اطلاعیه شماره 2083 ارتش عراق اعلام کرد که هواپیماهای عراقی طی دیشب و امروز با اجرای 85 مأموریت رزمی در مناطق عملیاتی سپاه‌های سوم، چهارم و ششم ارتش عراق خسارت‌ها و تلفاتی به نیروهای ایران وارد کردند.(3)
از سوی دیگر، رادیو بغداد در بخش عربی دوشنبه شب (23 دی) در گزارشی از حملات به جزیره خارک گفت: «حکام تهران درپی حملات تخریبی عراق علیه جزیره خارک و قطع امید به ازسرگیری فعالیت جزیره با ادامه جنگ عراق و ایران، تصمیم گرفتند جزیره خارک را تعطیل کنند. ... در گزارش‌ها آمده است که رژیم تهران سعی دارد بنادر جدیدی را جایگزین خارک سازد تا نفت ایران را صادر کند، ولی حکام ایران در جست‌وجوی راه‌حلی برای بحران اقتصادی خود، فراموش کردهاند که مساحت ایران محدود است، ولی قدرت نیروی هوایی عراق نامحدود می‌باشد و عقاب‌های شجاع عراق به هر نقطه‌ای از ایران رسیده‌اند. کدامین شهر یا بندری در ایران وجود دارد که جنگافزارهای عراق قادر به رسیدن به آنها نیستند. یکی از خصوصیات جهان معاصر ما این است که مساحت‌های جغرافیایی دیگر در برابر تحول عظیم تکنولوژی به‌ویژه درزمینه هوایی وسیع به‌حساب نمی‌آیند.»
این رادیو افزود: «بسیاری از توان‌های عراق هنوز به کار گرفته نشده به‌ویژه توان‌های نیروی هوایی قهرمان ما. حکام ایران شانس خود را در بنادر جدید همانند جزیره خارک که به‌مدت چهار سال در این تصور دروغین بودند که عراق قادر به حمله به جزیره نیست امتحان کنند. ما شتاب نداریم و از قدرت‌های خود مطمئن هستیم.»(4)
1
رژیم عراق با هدف حمله به تأسیسات جدید نفتی ایران، برای دستیابی به جنگنده‌های دوربرد؛ ازجمله میراژ2000 تلاش می‌کند.
روزنامه امریکایی واشنگتن تایمز در شماره امروز خود (دوشنبه 23 دی) نوشته است: «دو هفته پیش، جزیره خارک در حملات هوایی عراق به‌شدت آسیب دید و ایران درصدد است
1) 16. سند شماره 11554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی کل سپاه (به نقل از سماجا2)، به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 23/10/1364
2) 17. سند شماره 292395 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تیپ313 نبی اکرم(ص)، 23/10/1364.
3) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 300، 24/10/1364، صص 1 و 4، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، 23/10/1364.
4) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 301، 25/10/1364، صص 9 - 8.
به‌محض تکمیل شدن تأسیسات جدید صدور نفت که یکی در شمال‌شرقی جزیره خارک و دیگری در جزیره سیری نزدیک تنگه هرمز احداث شده است به‌کلی از خارک دست کشیده و تأسیسات جدید را مورد بهره‌برداری قرار دهد. عراق نیز قصد دارد با خریدن جنگنده‌های مدرن‌تر، برد نیروی هوایی خود را جهت دسترسی به تأسیسات جدید ایران افزایش دهد.
براساس این گزارش، عراق هنوز مذاکرات خود را با شرکتهای هواپیما‌سازی آغاز نکرده، اما نسبت به خرید چنین جنگنده‌هایی ازجمله میراژ2000 فرانسوی - که قادر است تا جزیره سیری پیش برود - ابراز علاقه‌مندی کرده است. هم‌اکنون بهترین جنگنده‌های نیروی هوایی عراق - که عمدتاً روسی و فرانسوی هستند - تنها تا 300 مایل قادر به نفوذ به حریم هوایی ایران می‌باشند؛ درصورتیکه جزیره سیری حدود 470 مایل با مرز جنوبی عراق فاصله دارد. برد هوایی میراژ2000 که قادر به حمل چهار بمب 550 پوندی است، بیش از 920 مایل می‌باشد.»
واشنگتن تایمز در پایان با اشاره به اینکه جزیره خارک را بیشتر میراژهای اف1 مورد حمله قرار می‌دهند، افزوده است: «هنوز معلوم نیست عراق قصد خرید چه تعداد جنگنده جدید را دارد، ولی بدیهی است که به‌دنبال باز شدن خط لوله نفتی این کشور در عربستان سعودی و افزایش صادرات نفتی عراق، رژیم بغداد قادر به پرداخت لااقل قسمتی از هزینه‌های آن خواهد بود.»(1)
1
درپی متوقف کردن و بازرسی 7 کشتی تجاری ازجمله یک کشتی امریکایی و یک کشتی انگلیسی در روز گذشته در خلیج فارس و آزاد کردن آنها پس از اطمینان از حمل نکردن کالایی برای عراق، این اقدام بازتاب بسیاری در رسانه‌های غربی داشت. بخشی از بازتاب‌ها و مواضع درباره بازرسی کشتی امریکایی چنین است: رادیو امریکا امروز دراینباره گفت: «سخنگوی کاخ سفید با تأکید بر جدی شمرده شدن این امر به خبرنگاران گفت: رویدادهایی از این‌گونه می‌تواند وضع بحرانی بیافریند. وی این واقعه را دلیل دیگری بر ضرورت حل سریع و مسالمت‌آمیز مناقشه ایران و عراق برشمرد. آقای اسپیکس گفت او خود نمی‌داند که آیا اقدام یک کشور درحال جنگ به متوقف ساختن یک کشتی در آبهای بین‌المللی و جست‌وجو برای یافتن اسلحه اقدامی قانونی است یا نه؟ اما به گفته او، دولت امریکا گمان نمی‌کند که دراین‌مورد ایرانی‌ها کار درستی انجام داده باشند.»(2)
به گفته رادیو امریکا: «سخنگوی ریاست‌جمهوری امریکا نیز اعلام کرد که دولت ریگان معتقد است ایران حق ورود به کشتی امریکایی و بازرسی محموله آن را برای کشف کالاهایی به مقصد عراق، نداشته است. از سوی دیگر، سعید رجایی خراسانی نماینده رژیم اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، امروز در یک مصاحبه تلویزیونی گفت به موجب قوانین بین‌المللی، توقیف کشتی‌ها به‌هنگام جنگ توجیه‌پذیر است.»(3)
رادیو بی بی‌سی هم با اشاره به اینکه ایران اولین‌بار است که یک کشتی امریکایی را برای تجسس متوقف کرده است، گفت: «مع‌الوصف، ایالات متحده با به‌حالت آماده‌باش درآوردن رزم‌ناو‌های خود در اقیانوس هند نسبت به آن واکنش نشان داد.»
بی‌بی‌سی افزود: «در محافل قانونی بین‌المللی این سؤال مطرح بوده است که آیا ایران حق متوقف نمودن کشتی‌های باربری در آب های بین‌المللی را دارد یا نه؟ طی دو روز گذشته آقای رجایی خراسانی سفیر ایران در سازمان ملل متحد از اقدام کشور خود دفاع کرده و آن را با جریان بحران کوبا در سال 1962 میلادی مقایسه کرده است. وی درحالی‌که با خبرنگار یک شبکه تلویزیونی امریکایی صحبت می‌کرد گفت زمانی‌که پرزیدنت کندی دستور متوقف نمودن کشتی‌های راهی کوبا را به نیروی دریایی خود داد تا بتواند از حمل اسلحه ساخت شوروی به کوبا جلوگیری کند، مطمئناً شما حق را به امریکا می‌دادید که مانع از ورود کشتی‌های حامل موشک شوروی به کوبا شده است.
... در گذشته ایران تهدید کرده است که اگر صادرات نفتش ازطریق خلیج فارس که جنبه حیاتی برای این کشور دارد مسدود گردد، تنگه هرمز را خواهد بست با این استدلال که اگر ایران نتواند از این راه اقتصادی حیاتی بهره‌مند شود هیچ کشور دیگری هم نباید بتواند از آن استفاده کند، در عوض ایران اکنون سیاست توقف و تجسس کشتی‌های درحال عبور را پیش گرفته است.»(1)
وزیر جنگ امریکا هم در مصاحبه‌ای گفت که وقتی کشتی امریکایی توقیف شد، دو کشتی جنگی امریکا در منطقه برای کمک به آن به محل اعزام شدند، ولی موقعی رسیدند که کشتی مزبور آزاد شده بود.(2)
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم از منامه گزارش داد: «مدیران اجرایی کشتیرانی تجاری امروز (دوشنبه) در منامه گزارش دادند ساعاتی پس از آنکه افراد نیروی دریایی ایران وارد یک کشتی تجاری در منطقه شده و مبادرت به بازرسی آن کردند واحدهای نیروی دریایی امریکا به اسکورت کشتی‌های بازرگانی امریکایی در خطوط دریایی خلیج فارس پرداخته‌اند. یک عامل کشتیرانی تجاری گفت: واحدهای نیروی دریایی امریکا جهت حراست از کشتی‌های تجاری در مقابل احتمال محاصره ازسوی ایرانی‌ها در داخل و نزدیک خطوط دریایی خلیج فارس عملاً به اسکورت آنها پرداخته‌اند. وی ابراز عقیده کرد که ایرانی‌ها تنها خواسته‌اند درپی مجازات‌های اقتصادی اخیر امریکا علیه لیبی برای ابراز همبستگی با لیبی قدرت‌نمایی کنند.»(3)
1
رادیو بی‌بی‌سی امروز در گزارشی راجع‌به توقیف و بازرسی کشتی انگلیسی در روز گذشته و اعلام موضع وزیر خارجه انگلیس دراینباره گفت: «یک کشتی باری ثبت‌شده در بریتانیا درحالی‌که به‌طرف خلیج فارس حرکت می‌کرد توسط نیروی دریایی ایران متوقف و محموله آن تجسس شد. کشتی 30 هزار تنی پرسیوس دیروز صبح بعد از ترک مسقط به‌طرف کویت
1) 23. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/10/1364، صص 8 - 6.
2) 24. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 79، 26/11/1364، ص13.
3) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 300، 24/10/1364، صص 30 و 31، منامه - آسوشیتدپرس، 23/10/1364.
در حرکت بود که در 23 مایلی ساحل عمان؛ یعنی 11 مایل خارج از آبهای ایران متوقف شد. ملوانان ایرانی با یک قایق لاستیکی فاصله بین یک کشتی جنگی نیروی دریایی ایران تا کشتی نامبرده را طی کردند و سپس برای تجسس محموله آن وارد کشتی شدند. بعد از سه ساعت جست‌وجو به کشتی اجازه داده شد که سفرش را ادامه دهد. این اولین‌باری است که یک کشتی ثبت‌شده در بریتانیا توسط نیروی دریایی ایران متوقف و تجسس می‌شود. در این شرایط سر جفری هاو وزیر خارجه بریتانیا، بعد از دیدار از عمان وارد عربستان سعودی شده است. وی قبل از ترک مسقط در یک نشست مطبوعاتی شرکت کرد. ...
وقتی از وزیر خارجه بریتانیا درمورد واقعه توقف و تجسس کشتی‌های باربری امریکایی و بریتانیایی توسط ایران سؤال شد، وی پاسخ داد اتفاقاتی از این نوع همیشه نگران‌کننده است و اضافه کرد یک چنین اتفاقاتی دلیل دیگری است برای متوقف نمودن جنگ، زیرا ما همگی خواستار آزادی کشتیرانی در آبهای بین‌المللی هستیم و درنتیجه چنین اتفاقاتی، باعث نگرانی همه است. ... سر جفری هاو افزود که مانند همیشه خواستار حل این مسائل ازطرق دیپلماتیک است.»
بی‌بی‌سی در ادامه گفت: «مقامات بریتانیایی می‌گویند انجام یک‌چنین عملیاتی به‌طورکلی ازلحاظ قانونی مورد شک و تردید است. این اولین‌باری است که اقدامات تجسسی ایران نسبت به کشتی‌های امریکایی و بریتانیایی صورت پذیرفته است و اکنون باید دید که آیا این بار آخری است که چنین اقداماتی رخ می‌دهد یا اینکه این مقدمه‌ای بوده است بر یک طرح دنباله‌دار.»(1)
1
حملات موفقیت‌آمیز دو گروه از نیروهای کرد به نیروها و پایگاه‌های ارتش عراق، شکست ارتش عراق در حمله به منطقه مبارزان کرد و اعلام آماده‌باش یکی از واحدهای نظامی اتحادیه میهنی، خبرهایی است که امروز از منطقه کردستان عراق منتشر شد.
فرماندهی اطلاعات ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی گزارش داد امروز یک دسته از پیشمرگان نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق (جلال طالبانی) از تیپ23 سورداش به‌مدت دو ساعت جاده سلیمانیه به ازمر را تحت کنترل خود قرار دادند و طی آن 2 دستگاه خودرو ارتش خلقی عراق را به دام انداختند. در این اقدام از نیروهای عراقی 6 تن اسیر شدند و 2 خودرو و تعدادی سلاح و مهمات به غنیمت گرفته شد.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داد که در اوایل هفته گذشته پایگاه‌های نظامی رژیم عراق در منطقه احمدآباد و ناحیه خرمال هدف حمله شدید مبارزین کرد مسلمان عراقی قرار گرفت. در این حمله پایگاه‌های نظامی منهدم و خساراتی بر تجهیزات و نفرات عراقی وارد شد. پس از این حمله، نیروهای عراقی جاده شورته در منطقه خرمال را به روی عابرین بستند و با تیراندازی یک تن از اهالی منطقه را شهید و دو تن دیگر را زخمی و تعدادی را نیز اسیر کردند.(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین خبر داد که نیروهای عراقی در حملة گسترده به منطقه کویی که تحت تسلط مبارزین مسلمان کرد عراق است، شکست خوردند و 250 کشته و زخمی به جا گذاشتند. درپی این شکست، نیروهای عراقی با هدف گلوله قرار دادن افراد غیرمسلح منطقه، تعدادی از زنان و کودکان بی‌گناه را مجروح کردند. بنا به اعلام خبرگزاری جمهوری اسلامی، تعداد کشته‌ها و زخمی‌های عراق به‌حدی بود که به‌مدت سه روز متوالی آنها را به بیمارستان شهر موصل انتقال دادند.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی دیگر اعلام کرد: «تیپ21 کرکوک وابسته به نیروهای جلال طالبانی به‌کلیه افراد مسلح تحت فرماندهی خود تا اطلاع ثانوی دستور آماده‌باش کامل داده است. این تیپ همچنین همة مرخصی‌ها و مأموریت‌های افراد خود را لغو کرده است.»(2)
1
دعوت به ثبت‌نام برای اعزام به جبهه در چند شهر استان تهران و اعلام اعزام دومین کاروان راهیان کربلا و کاروان کمک‌های مردمی استان آذربایجان‌شرقی در اول بهمن و دهه فجر از مهم‌ترین گزارشهای امروز دراین‌زمینه است.
سپاه پاسداران منطقه1 ثارالله در اطلاعیه‌ای از همة علاقه‌مندان به حضور در جبهه‌های نبرد دعوت کرد برای اعزام 30 دی‌ماه تا تاریخ 29/10/1364 به پایگاه‌های بسیج سپاه در مناطق اسلامشهر، ورامین، دماوند، فیروزکوه و ناحیه شهر ری مراجعه کنند.(3)
از سوی دیگر، ایرج مسجدی فرمانده سپاه ناحیه آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگویی با خبرنگاران اعلام کرد دومین کاروان راهیان کربلا از استان آذربایجان‌شرقی در اول بهمن‌ماه عازم جبهه‌ها خواهد شد. وی افزود که ستادی زیر نظر آیت‌الله ملکوتی نماینده حضرت امام و امام‌جمعه تبریز، تشکیل شده و کاروان کمک‌ها و هدایای مردم این منطقه در ایام دهه فجر به جبهه‌ها اعزام خواهد شد. همچنین کمیته تبلیغات جنگ استان آذربایجان‌شرقی امروز با حضور آیت‌الله ملکوتی و اعضای این کمیته تشکیل شد.(4)
2
رئیس‌جمهور ایران امروز در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی، نظامی و اقتصادی با بدرقه نخست‌وزیر عازم پاکستان شد.
آیت‌الله خامنه‌ای قبل از ترک تهران در مصاحبه با خبرنگاران اهداف سفر دوره‌ای خود به کشورهای آسیایی و افریقایی و شرایط ایران برای خاتمه جنگ را تشریح کرد.
به نوشته روزنامه اطلاعات، رئیس‌جمهور ضمن اشاره به مواضع مشترک ایران و پاکستان در مجامع جهانی و مواضع مشترک با یمن جنوبی به‌عنوان کشوری مترقی و عضو جبهه پایداری،
گفت جمهوری اسلامی از هرگونه اتحاد و اجتماعی که تحت نفوذ قدرت‌های استکباری نباشد استقبال می‌کند. برقراری روابط نزدیک و خوب با همسایگان مسلمان و همچنین سفر به کشورهای افریقایی در راستای مبارزه با نژادپرستی، تبعیض نژادی و نیز اشتراکات در مبارزه با سیاست‌های توسعه‌طلبانه امریکا ازجمله اهداف این سفر است، خاصه اینکه کشورهای افریقایی خواستار گسترش روابط خود با جمهوری اسلامی می‌باشند.
آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «سیاست‌های استعماری مبتنی‌بر تجزیه ماست و هدف آنها جدایی کشورهای جهان سوم است. استکبار جهانی زمانی طالب اتحاد کشورها است که درجهت منافع و خواست او باشد. ... برای کاهش نفوذ امپریالیسم باید کشورهای کوچک باهم دوست و متحد باشند.»
رئیس‌جمهور همچنین گفت که یکی از مهم‌ترین بخش‌های مذاکرات ما با زیمبابوه درمورد مسئلة غیرمتعهدها است. سال آینده اجلاس این جنبش در زیمبابوه خواهد بود و ما از بدو عضویت در غیرمتعهدها به‌طور فعال با آن برخورد کرده‌ایم.
رئیس شورای عالی درباره جنگ تحمیلی گفت: «ما درزمینه جنگ حرف نگفته‌ای نداریم و دفاع مقدس و مشروع ما در مقابل متجاوز آشکار است. ما شرایط خاتمه جنگ را اعلام کرده‌ایم و تمام کشورها و دیگر دوستانمان می‌دانند که نظرات ما در مسئلة جنگ محکم و قابل‌قبول و واضح است.»(1)
1
رئیس‌جمهور ایران پیش‌ازظهر امروز وارد اسلام‌آباد شد و مورد استقبال رئیس‌جمهور و مردم پاکستان قرار گرفت.
به نوشته روزنامه اطلاعات: «به‌هنگام ورود رئیس‌جمهور به پاکستان، 21 گلوله توپ به احترام وی شلیک شد و آن‌گاه جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش پاکستان، مانور پرشکوهی را بر فراز فرودگاه انجام دادند. ... در طول مسیر حرکت اتومبیل‌های هیئت جمهوری اسلامی ایران، مردم درحالی‌که عکس‌های حضرت امام خمینی و آیت‌الله‌العظمی منتظری را بر سینه‌های خود نصب کرده بودند و نیز پیشانی‌بندهایی با مضمون‌های "عاشقان شهادت" و "زنده باد وحدت اسلامی" بر پیشانی‌های خود نصب کرده بودند به استقبال رئیس‌جمهور آمده بودند.
هنگام ورود رئیس‌جمهور اسلامی ایران و هیئت همراه، اسلام‌آباد شاهد استقبال پرشکوه مردم مسلمان پاکستان از هیئت ایرانی بود. مردم درحالی‌که شعارهای "مرگ بر امریکا" و "زنده باد اسلام" می‌دادند، با پرچم‌های رنگارنگ و لباس‌های سنتی خود به استقبال رئیس‌جمهوری اسلامی ایران آمده بودند. اکثر مدارس شهر تعطیل شده بود و دانش‌آموزان در مراسم استقبال، شرکت کرده بودند.»(2)
1
رئیس‌جمهور ایران در ضیافت شام رئیس‌جمهور پاکستان درمورد صلح عادلانه؛ مقاومت مردم؛ حمله عراق به مناطق مسکونی؛اهداف جنگ تحمیلی؛ راه‌حل مسئله فلسطین و لبنان؛ ضرورت خروج شوروی از افغانستان؛ روابط ایران و پاکستان و... سخن گفت. رئیس‌جمهور پاکستان نیز خواستار پایان سریع جنگ شد.
به نوشته روزنامه اطلاعات: «در این مراسم، رئیس‌جمهور کشورمان با تأکید بر اینکه "ما برقراری صلح قبل از اجرای عدالت را نمی‌پذیریم و معتقدیم تنها راه عادلانه برای خاتمه جنگ محکومیت و مجازات متجاوز است" گفت کسانی‌که آتش‌بس مسلحانه را توصیه می‌کنند، باید بدانند دراین‌صورت آتش تجاوزکارها برای انفجارهای نابودکننده‌تر محفوظ نگه داشته خواهد شد. ما چاره‌ای جز خاکستر کردن آتش از ریشه نداریم. آقای خامنه‌ای گفت: ملت مسلمان ایران طی پنج سالی که از جنگ می‌گذرد مصائبی را که در شرایط عادی خارج از تحمل ملت‌هاست تحمل کرده است و به جرئت می‌توان گفت که کمتر ملتی تاکنون چون ملت ما قربانی نقض تعهدات بین‌المللی ازجمله عدم استفاده از سلاح‌های شیمیایی، عدم حمله به مناطق مسکونی و کشتی‌های تجاری و غیره شده است.
رئیس‌جمهوری ایران با اشاره به خصومت سلطه‌گران و وابستگان آنها با جمهوری اسلامی ایران، گفت: عوامل وابسته به ابرقدرت‌های جهانی اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با تجاوز خود جنگی بی‌دلیل و سبعانه را بر مردم ما تحمیل کردند.
آقای خامنه‌ای درمورد مسئله فلسطین و لبنان گفت: رفع تجاوز از ملت فلسطین و لبنان با موعظه و مذاکره امکان‌پذیر نیست و مبارزه تنها راه نابودی رژیم صهیونیستی و آزادی سراسر سرزمین فلسطین عزیز است. وی به سازشکاران هشدار داد که مشروعیت بخشیدن به رژیم صهیونیستی محکوم به شکست است و کسانی که به نام ملت‌های مسلمان با اشغالگران به مذاکره و سازش می‌نشینند، هیچ‌گونه صلاحیت سخن گفتن ازسوی مسلمین را ندارند و اطمینان می‌دهیم که امت اسلامی تمام تجاوزات این رژیم علیه مسلمین و مردم فلسطین را پاسخ خواهد گفت.
رئیس‌جمهور افزود: مسئله افغانستان جز از راه خروج فوری و بدون قیدوشرط نیروهای اشغالگر و عدم جایگزینی هر نیروی استکباری دیگر به‌جای آن و بازگشت محترمانه آوارگان افغانی به کشور خود و حفظ موقعیت اسلامی و غیرمتعهد افغانستان و احترام به حق حاکمیت و تعیین سرنوشت برای مردم این کشور حل نخواهد شد.
رئیس‌جمهور درباره سیاست خارجی ایران گفت: پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و حاکمیت قرآن در ایران، اساس و شالوده مستحکمی برای گسترش روابط با کشورهای اسلامی و همسایه ایجاد کرد و این امر همواره یکی از مبانی اصلی در سیاست خارجی جمهوری
اسلامی ایران بوده است. وی افزود: روابط ایران و پاکستان طی سالهای گذشته ازجمله در زمینه‌های اقتصادی رشد چشمگیری داشته است و حجم مبادلات بین دو کشور نسبت به قبل از انقلاب چندین برابر شده است و در این روند از همکاری‌های اقتصادی سه‌جانبه (اکو) باید به‌عنوان آغاز یک مرحله جدیدی نام برد. رئیس‌جمهوری گفت: "اکو" می‌تواند و می‌باید در تحقق این خواست نقش بسزایی ایفا نماید.»(1)
پس از اظهارات رئیس‌جمهور ایران، آقای ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان، ضمن خیرمقدم به رئیس‌جمهور ایران و هیئت همراه گفت: اگرچه این نخستین سفر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به پاکستان است، اما حقیقت امر این است که نه آقای سیدعلی خامنه‌ای برای ما غریبه است و نه وطن عزیز ایشان برای ما بیگانه می‌باشد. وی گفت: آقای خامنه‌ای یک روحانی برجسته، مدبر معروف و راهنمای عظیم عصر حاضر هستند و همه جهان ستایشگر حریت فکرشان می‌باشند و در پاکستان نیز مردم برای ایشان احترام زیادی قائل هستند.
رئیس‌جمهوری پاکستان گفت: انقلاب اسلامی یکی از رویدادهای بزرگ عصر ما است که تمام عالم اسلام را تحت‌تأثیر خود قرار داده است و ما از ته دل به آن خیر مقدم گفته و رهبری این انقلاب را مورد تجلیل و تقدیر قرار می‌دهیم. وی افزود: برای تحقق‌پذیری و پیروزی انقلاب نقشی که آیت‌الله العظمی حضرت امام خمینی ایفا کردند، تمام جهانیان معترف آن می‌باشند.
ضیاءالحق با اشاره به اهمیت روابط دو کشور گفت یقین دارم که روابط فزاینده ایران و پاکستان علاوه‌بر رفاه و آبادانی مردم دو کشور در آرامش و ثبات منطقه‌ای نیز نقش مهمی ایفا خواهد کرد. برای استحکام سیاسی این منطقه و به‌خاطر بقا و پیشرفت ملت اسلامی، روابط متقابل بین ما بسیار ضروریست.
وی به عضویت ایران، پاکستان و ترکیه در سازمان همکاری اقتصادی (اکو) اشاره کرد و گفت ما این سازمان را همانند یک سنگ زیربنایی تلقی می‌کنیم و امیدواریم که به این وسیله نه‌تنها راه‌های جدید همکاری اقتصادی مشخص شود، بلکه اخوت اسلامی و پیوندهای ناگسستنی تاریخی و فرهنگی نیز رشد یابد.
ضیاءالحق به سیاست تجاوزکارانه اسرائیل حمله کرد و گفت لازم است با اتحاد و مقاومت علیه قدرت‌های صهیونیستی و طاغوتی، ارادة شوم دشمنان اسلام را بشکنیم. وی با اشاره کوتاهی به جنگ عراق با ایران، ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ، خواستار رفع اختلافات و پایان سریع آن شد.
ضیاءالحق از کمک‌های سیاسی و معنوی ایران از پاکستان درمورد افغانستان، تشکر کرد و گفت: این یک فصل درخشنده روابط متقابل و دوستی ما می‌باشد و یقین دارم که ما برای حل مسالمت‌آمیز این مسئله در کوشش های خود موفق خواهیم بود. وی گفت: پاکستان در عین‌حالی که خواستار روابط حسنه با شوروی است برای حل آبرومندانه مسئله افغانستان تلاش خواهد کرد.»
1) 35. همان.
امروز نخست‌وزیر پاکستان (محمدخان جونجو) در محل اقامت رئیس‌جمهور ایران حضور یافت و با ایشان درباره روابط دوجانبه و مسائل جهان اسلام مذاکره کرد. آیت‌الله خامنه‌ای همچنین با رئیس مجلس ملی پاکستان (با حضور تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی) دیدار و مذاکره کرد.(1)
1
دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران، امروز با صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر خارجه پاکستان، دیدار کرد. سپس مذاکرات رسمی دو هیئت ایران و پاکستان در زمینه‌های اقتصادی آغاز شد.
دراین دیدار، وزیرخارجه پاکستان مسائل سیاسی منطقه و جهان را تشریح و نتایج اجلاس کشورهای اسلامی در مراکش را بیان کرد و همکاری و هماهنگی هیئت‌های دو کشور را در این اجلاس بسیار ارزشمند خواند و گفت اجلاس درمورد جنگ ایران و عراق به هیچ نتیجه‌ای نرسید.
پس از این ملاقات، مذاکرات رسمی با حضور دیگر اعضا در محل وزارت خارجه پاکستان آغاز شد. در این مذاکرات، وزیران بودجه، بازرگانی، تولید، وزیر مشاور در امور نفت، قائم‌مقام وزارت خارجه و معاونان وزارتخانه‌های صنعتی و اقتصادی پاکستان و از ایران نیز معاونان وزارت خارجه، نفت، اقتصاد و دارایی، کشاورزی، بازرگانی و جهاد سازندگی حضور داشتند.
در مذاکرات امروز امکانات بالقوه ایران و پاکستان برای افزایش حجم مبادلات بازرگانی و اقتصادی دو کشور بررسی شد و دو طرف خواستار آن شدند تا مبادلات دو کشور درزمینة نفت، ماشین‌آلات کشاورزی و صنعت، بیش‌ازپیش گسترش یابد و موانع و مشکلاتی که سبب شده است در دو سال گذشته حجم این مبادلات کاهش یابد، برطرف گردد. وزیر نفت پاکستان نیز پیشنهاد کرد که ایران تجربیات خود را درزمینة اکتشاف و استخراج نفت دراختیار پاکستان قرار دهد.
آقای ولایتی نیز در مذاکرات امروز بر اهمیت روابط ایران با پاکستان به‌ویژه به‌دلیل اسلامی بودن این کشور، همسایگی و تعلق به جهان سوم، تأکید کرد.(2)
2
همزمان با سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان، همه روزنامه‌ها، آژانس‌های خبری، شخصیت‌ها و مقامات پاکستان مطالب اصلی خود را به این سفر اختصاص دادند. مهم‌ترین آنها عبارت اند از:
· سازمان دانشجویان امامیه لاهور همایش درباره روابط دو کشور برگزار کرده و سید فضل حیدر (فعال حقوق بشر در پاکستان) ضمن تجلیل از انقلاب اسلامی ایران گفت مردم دو کشور دارای روابط بسیار نزدیک می‌باشند و به همین علت، امریکا نتوانسته برای اجرای توطئه‌های پلید خود از خاک پاکستان استفاده کند.
· روزنامه نوای وقت نوشته است: از زنان برای شرکت در هیچ‌یک از مراسم رسمی سفر دعوت نشد.
· روزنامه مسلم در تحلیلی از این سفر نوشته است: این سفر بر روابط ایران و پاکستان و اوضاع منطقه جنوب‌غرب آسیا اثر خواهد گذاشت. ایران مخالف اتکای اسلام‌آباد به حمایت نظامی و اقتصادی غرب است. ایران ممکن است دربرابر اقدامات ضیاءالحق درجهت پایان جنگ عکس‌العمل مثبتی نشان دهد. ایران درمورد روابط دوجانبه و منطقه‌ای انتظاراتی از پاکستان دارد و عکس‌العمل پاکستان به نظرات ایران، بستگی به تعهدات پاکستان در محل‌های دیگر دارد.
· مصاحبه فرستاده تلویزیون پاکستان با رئیس‌جمهور ایران به‌طور کامل از تلویزیون پاکستان پخش شد.
· گفته می‌شود حدود 300 هزار نفر از سراسر پاکستان به استقبال آقای خامنه‌ای آمدند که این امر بی‌سابقه بوده و کنترل مردم از دست پلیس خارج گردید، طوری‌که مردم مدت چند دقیقه مانع از حرکت اتومبیل رئیس‌جمهور گردیدند.
· سردبیر یکی از روزنامه‌ها: استقبال از رئیس‌جمهور ایران بسیار عظیم‌تر و برتر از استقبال بی‌سابقه مردم از چوئن لای نخست‌وزیر چین بود که پس از جنگ 1965 در حمایت از پاکستان به این کشور سفر کرد.
· تاکنون 8 تن از فعالآن بعضی از کمیته‌های استقبال را پلیس دستگیر کرده است.
· درحالی‌که حامد علیشاه یکی از رهبران شیعه پاکستان به دعوت دولت پاکستان در صدر مدعوین قرار داشت، حجت‌الاسلام عارف حسینی یکی دیگر از رهبران شیعه که پایگاه مردمی بیشتری دارد و مورد حمایت ایران است، در میان جمعیت مستقر در محوطه فرودگاه ایستاده بود.
· به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی، مقامات بلندپایه پاکستان نارضایتی خود را از نحوه انعکاس مصاحبه ضیاءالحق با خبرگزاری جمهوری اسلامی در نشریات ایران ابراز کردند و گزارشهای منتشرشده درباره این مصاحبه را بی‌اساس خواندند.(1)
1
سفر هیئتِ بلندپایة جمهوری اسلامی به پاکستان بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی داشت.
خبرگزاری فرانسه در گزارشی با عنوان "استقبال بی‌مانند از رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد" آورده است: «هزاران مسلمان پاکستانی با فریاد "مرگ بر امریکا" مقدم رئیس‌جمهوری اسلامی ایران را به هنگام ورود به اسلام‌آباد مشتاقانه گرامی داشتند.»
این خبرگزاری افزوده است: «هزاران استقبال‌کننده - که تعداد زیادی از آنها صدها کیلومتر را با اتوبوس یا اتومبیل‌های مزین به تصاویر امام خمینی و دیگر رهبران ایران پیموده بودند - کاملاً کنترل مراسم را از دست نیروهای انتظامی خارج ساخته بودند و فشار جمعیت به‌حدی بود که حتی دقایقی اتومبیل حامل ریاست جمهوری اسلامی ایران و ژنرال ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان را متوقف ساخت. ... روی نوارهای قرمز رنگی که بسیاری از استقبال‌کنندگان دور سرشان بسته بودند نوشته شده بود "گوش به فرمان توایم خمینی"، "ما آماده‌ایم برای ایران خون
1) 38. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نشریه شماره 190/3، 25/10/1364، صص 9 - 7.
خود را نثار کنیم."» بر پایه این گزارش، استقبال‌کنندگان همچنین شعارهایی علیه حکومت‌های عراق، امریکا و شوروی سرمی‌دادند، شهر اسلام‌آباد با پرچم‌های جمهوری اسلامی ایران، پوسترهای امام خمینی و آقای خامنه‌ای و پرچم‌های کاغذی قرمزرنگ تزئین شده بود.(1)
رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به بخش‌هایی از سخنان رئیس‌جمهور ایران ازجمله اینکه کشورهای مسلمان با خطرهای بزرگ ازسوی امپریالیسم جهانی مواجه هستند، گفت: «هنگام ورود خامنه‌ای حدود 25 هزار نفر در اطراف فرودگاه اسلام‌آباد گردآمده بودند که بیشتر آنان دعوت روحانیون شیعه را برای استقبال از خامنه‌ای پاسخ گفته بودند. ... جمعیت حاضر با تکان دادن پلاکارد و سردادن شعار از انقلاب اسلامی ایران ستایش کرده و ایالات متحده را به‌عنوان دشمن جهان اسلام مورد حمله قرار داد.»(2)
آسوشیتدپرس نیز در گزارشی آورده است: «تظاهرات امروز در فرودگاه اسلام‌آباد می‌تواند یک تلاش تازه برای تفهیم این مطلب به ضیاءالحق باشد که وی هنوز به خواسته‌های شیعیان عمل نکرده است و از سوی دیگر به خامنه‌ای نشان داده شود که مسائل مورد علاقه شیعیان در پاکستان نادیده گرفته می‌شود.»
خبرگزاری آلمان‌غربی هم در گزارشی دربارة این سفر آورده است: «سفیر جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد (محمود موسوی) طی مصاحبه‌ای با روزنامه پاکستانی جنگ هرگونه بحث و مذاکره را درزمینه جنگ ایران و عراق مردود شمرد و گفت که موضع ایران از قبل مشخص و تغییرناپذیر است.» خبرگزاری آلمان‌غربی در گزارش دیگر ضمن اشاره به استقبال گرم مقامات و مردم پاکستان از رئیس‌جمهور ایران افزوده است: «مقامات رسمی و عالی‌رتبه پاکستان از گزارشهای مطبوعات ایران مبنی‌بر اینکه پرزیدنت محمد ضیاءالحق میزبان خامنه‌ای، عراق را در جنگ خلیج (فارس) متجاوز معرفی کرده است، ابراز نگرانی کردند. مقامات عالی‌رتبه پاکستان این گزارش‌ها را غیرواقعی خوانده و آنها را رد کردند و یادآور شدند که پاکستان به‌عنوان یک عضو کمیته صلح اسلامی می‌کوشد که جنگ را پایان دهد و اسلام‌آباد نمی‌تواند در این مسئله بی‌طرف باقی بماند.»(3)
1
"سرنوشت گروگانها را خمینی تعیین خواهد کرد" عنوان مقاله‌ای است که امروز در روزنامة فرانسوی لوکوتیدین دوپاری چاپ و در آن چنین درج و ادعا شده است: «به نظر می‌رسد مذاکرات در عالی‌ترین سطح از یک‌سو با ایران و از سوی دیگر با سوریه جریان دارد و بسیار پیچیده و دشوار است. این درحالی است که تهران بر تروریست‌ها تأثیر و نفوذ مستقیم دارد درحالی‌که سوریه فقط کنترل ارضی دارد. همچنین باید خاطرنشان ساخت که تروریست‌ها فقط شیعیان لبنانی طرف‌دار ایران نبوده، بلکه عواملی هستند که از ستاد پاسداران انقلاب
فرمان‌برداری می‌کنند. ... درمورد شرط قطع کمک نظامی به عراق، مسئولان ایرانی در خلوت واقع‌بینی بیشتری از خود نشان داده و گفته‌اند چون به عراق اسلحه می‌فروشید به ما هم بفروشید؛ حتی تهران حاضر است این امر در نهایت سکوت و پنهانی صورت گیرد. رهبران پاریس تاکنون نسبت به ایران مسالمت هایی نشان داده‌اند، ابتدا حاضر شدهاند به‌طور پنهانی چندین خمپاره برای توپخانه ایران تحویل دهند؛ دیگر اینکه با درخواست ایران برای فروش هلیکوپتر و تجهیزات مختلف نظامی موافقت کردهاند و بالاخره اینکه تسهیلاتی برای فروش دو کشتی جنگی آرژانتینی به ایران فراهم آورده‌اند.
به نظر می‌رسد که رهبران تهران می‌خواهند این مسئله را پیش از انتخابات فرانسه حل کنند. ایرانیان درواقع بیم دارند که پس از 25 اسفند (انتخابات پارلمانی فرانسه) دوباره با ژاک شیراک - که گفته می‌شود هیچ اختلاف خاصی با صدام‌حسین ندارد و بیشتر به‌عنوان یکی از دوستان وی قلمداد می‌شود - سروکار پیدا کنند.»(1)
1
کشورهای عربی با پشتیبانی از اجرای توافقنامه دمشق می‌کوشند موقعیت ایران را در لبنان تضعیف کنند.
نشریه النهار العربی و الدولی (چاپ بیروت) در شماره جدید خود به نقل از منابع بلندپایه سیاسی نوشته است که دلیل پشتیبانی کشورهای عربی از سوریه برای اجرای توافقنامة سه‌جانبة گروه‌های متخاصم در لبنان، ضعیف شدن موقعیت ایران در لبنان در نتیجة اجرای این توافقنامه است. به نوشته این نشریه: «عربستان با تمام قوا از توافقنامه دمشق پشتیبانی کرده و آن را گامی درجهت زدودن استراتژی ایران از لبنان می‌داند. ... عربستان در جریان برخورد استراتژیکی ایران و سوریه در مسائل طرابلس به امکان محدود کردن منافع ایران در لبنان توسط سوریه امیدوار شده و سعی دارد با پشتیبانی از اجرای توافقنامه موجب جدا شدن استراتژیکی سوریه و ایران شده و سوریه را به نزدیک شدن با عراق که درنهایت به دیدار اسد و صدام منجر می‌شود، وادارد.» به نوشته این نشریه، هم‌اکنون کلیه کشورهای عرب ازجمله مصر و اردن و دیگر رژیم‌های عربی طرف‌دار غرب به نقش سوریه در لبنان راضی بوده و سعی خواهند کرد این توافقنامه اجرا شود که این امر مناسبات ایران و سوریه را با علامت سؤال مواجه خواهد کرد.(2)
2
مطرح نشدن موضوع جنگ ایران و عراق در بیانیة پایانی اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی به‌منزلة پیروزی ایران و شکست عراق اعلام شد.
به گزارش رادیو قطر، وزیر خارجه عراق با تأسف از عدم صدور بیانیه‌ای درباره جنگ ایران و عراق در اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی، علت این امر را بدقولی یکی از هیئت‌های
شرکت‌کننده درمورد صدور چنین بیانیه‌ای اعلام کرد.(1)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 301، 25/10/1364، صص 7 و 8)
خبرگزاری رویتر روز گذشته به نقل از دیپلمات‌های مقیم مراکش اعلام کرد که عدم صدور بیانیه‌ای درمورد جنگ عراق و ایران به‌منزله پیروزی ایران در اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی محسوب می‌شود. این دیپلمات‌ها تأکید کردند: کنفرانس فاس شکستی برای عراق بود چراکه کشورهای اسلامی موضع مناسب‌تری نسبت به ایران در مقایسه با سالهای قبل در پیش گرفته‌اند.(2)رادیو اسرائیل نیز دراینباره گفت: «در جلسه اختتامیه وزیران خارجه کشورهای اسلامی پیرامون این مطلب که آیا باید جنگ ایران و عراق نیز در قطعنامه ذکر شود یا نشود مدت هفت ساعت تمام بحث شد، ولی شرکت‌کنندگان نتوانستند پیرامون متنی که مورد قبول طرفین نزاع باشد به توافق برسند. عراق خواستار آن بود که در قطعنامه پایانی از حکومت اسلامی ایران خواسته شود با آغاز مذاکرات صلح و اعلام آتش‌بس موافقت کند. حکومت اسلامی متقابلاً خواستار بود که کنفرانس کشورهای اسلامی رسماً و صریحاً عراق را متجاوز معرفی نموده و صدام حسین را محکوم سازد. و در چنین وضعی برخورد با بن‌بست یک امر اجتناب‌ناپذیر بود، زیرا رژیم تهران در مخالفت با آغاز مذاکرات صلح پابرجاست. ... در کنفرانس پنج‌روزه تردیدی نبود که اکثریت بزرگی از کشورهای اسلامی از عراق جانبداری می‌کنند و خواهان آغاز مذاکرات صلح به‌منظور پایان‌بخشیدن به جنگ هستند، ولی آنها درعین‌حال میل ندارند رژیم تهران را برنجانند و ایران را از کنفرانس کشورهای اسلامی دور سازند. ... ششمین کنفرانس وزیران خارجه ممالک اسلامی درحالی پایان یافت که نه‌تنها برای پاپان‌بخشیدن جنگ ایران و عراق هیچ راه‌حلی عرضه نکرد، بلکه حتی در قطعنامه آن کوچک‌ترین اشاره‌ای به این جنگ نگردید و شاید این نادیده گرفتن بزرگ‌ترین مشکل جهان اسلام را بتوان یک پیروزی تاکتیکی برای حکومت اسلامی ایران به‌حساب آورد.»(3)
1
سازمان
عفو بین‌المللی تحقیق درمورد نقض حقوق بشر در عراق را به‌عهده دولت این کشور گذاشت!
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی: «سازمان عفو بین‌المللی - که مرامش دفاع از حقوق بشر است - از دولت عراق درخواست کرده است که درباره اخبار کشتار مردم در مناطق کردنشین شمال عراق به‌دست نیروهای این کشور، تحقیق کند. سازمان عفو بین‌المللی می‌گوید که مدارک و
1) روزنامة کویتی الانبا - که منعکس‌کننده دیدگاه‌های حکومت عراق است - در شماره روز 24/10/1364 خود نوشته است: «ترکیه با کارشکنی در کنفرانس وزرای کشورهای اسلامی از اتخاذ یک موضع همگانی ازسوی کنفرانس در قبال جنگ ایران و عراق جلوگیری کرد.» الانبا افزود که کشور مورد اشاره طارق عزیز درباره کارشکنی یک کشور اسلامی که به‌گفته وی مانع صدور بیانیه درمورد جنگ ایران و عراق شده، ترکیه بوده است.
2) 44. روزنامه اطلاعات، 23/10/1364، ص18.
3) 45. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 300، 24/10/1364.
شواهد کافی برای اثبات صحت این اخبار در دست ندارد. اما براساس گزارش‌هایی که رسیده، شاید در سه ماه گذشته بالغ‌بر 300 نفر در این مناطق کشته شده باشند. ظاهراً اکثر این اتفاقات در اطراف شهر سلیمانیه روی داده است. گویا اخیراً در این منطقه تظاهراتی علیه دولت عراق برپا شده است. خبر رسیده که هزاران سرباز ارتش به این منطقه سرازیر شدهاند. صدها نفر را دستگیر کردهاند و بسیاری از آنها را در همان‌جا کشته‌اند.»(1)
1
چرخ اقتصاد عراق با نیروی کار چند کشور خارجی می‌چرخد. به گزارش واحد مرکزی خبر، نیروی کار در کشور عراق تقریباً دراختیار چندین کشور فقیر و هم‌پیمان صدام قرار گرفته است. خبرهای رسیده از منابع مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق حاکی است هم‌اکنون سه میلیون کارگر خارجی - که بیشتر از کشورهای مصر، تونس، مراکش و فیلیپین می‌باشند - چرخ‌های شکسته اقتصاد عراق را به دوش می‌کشند.
منابع مجلس اعلا یادآور شدند استفاده بیش ازحد از کارگران خارجی در عراق درحالی صورت می‌گیرد که درحال حاضر، هزاران تن از جوانان عراقی در زندان‌های مخوف رژیم بعثی به سر می‌برند و یا به‌دست آنان به شهادت رسیده‌اند. همچنین هزاران جوان عراقی دیگر نیز در جنگ تحمیلی رژیم صدام علیه ایران اسلامی جان خود را از دست دادند و تعداد بی‌شمار دیگری نیز در تبعید به سر می‌برند.(2)
1
تصویر
فرمانده کل سپاه پاسداران در ادامة بررسی وضعیت یگانهای مأمور به عملیات در منطقه فاو و ارزیابی میزان آمادگی آنها، امروز در جلسه‌ای با حضور فرماندهان و مسئولان تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)، ضمن تشریح اهمیت عملیات در منطقه فاو و توجیه وضعیت منطقه عملیاتی و بیان نکات تاکتیکی، بر ضرورت آمادگی سریع و کامل برای اجرای مأموریت محوله به تیپ44 - که از مرحله دوم عملیات در جناح راست منطقه عملیاتی فاو آغاز می‌شود - تأکید کرد.(1)
در آغاز جلسه محمدعلی شاهمرادی جانشین فرمانده تیپ 44 قمر بنی‌هاشم(ع)، گزارشی از وضعیت تیپ بیان کرد و به سؤالات فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسخ داد. وی گفت تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) 5 گردان رزمی دارد که 3 گردان آن آموزش شنا دیده و سازماندهی شدهاند. حدود 140 تن نیز طی سه ماه آموزش غواصی گذرانده‌اند. از 5 گردان مذکور، یک گردان نیز از معلمان اعزامی از شهرکرد هستند که آموزش عمومی 15 روز
1) این جلسه در مقر تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از ساعت 8:15 صبح آغاز شد و بیش از یک ساعت طول کشید. در این جلسه محسن رضایی، رحیم صفوی، علی شمخانی، علی زاهدی (فرمانده تیپ44)، محمدعلی شاهمرادی (قائم‌مقام فرمانده تیپ44)، اصغر صبوری (رئیس ستاد تیپ44) و برادران حاج‌کمال، رجایی و... فرماندهان گردان‌های تیپ44 و پوررحیم (مسئول مهندسی)، آقاجمال (مسئول محور)، پوررحیمی (مسئول یگان دریایی)، فتاح (مسئول تخریب)، مهدی (معاون یگان دریایی)، صادقی (مسئول ادوات)، شجونی (مسئول دیدبانی) و ارجمند از تیپ44 حضور داشتند.
گذرانده‌اند که قرار است در خط پدافندی مستقر شوند. یکی دیگر از گردان‌ها نیز فقط 150 نیرو دارد که قرار است با همکاری آنان واحد ضدزره تشکیل شود.
وی تقاضا کرد باتوجه‌به کمبود نیروی کادر در تیپ44 و نیز ضرورت تمرکز برای آمادگی جهت اجرای عملیات در منطقه فاو، مسئولیت خط پدافندی شش کیلومتری در منطقه‌ای دیگر از این تیپ گرفته شود. محمدعلی شاهمرادی افزود که فرماندههان گردان‌ها و مسئولان واحدهایی که در جلسه حضور دارند به مأموریت توجیه شدهاند و از دیدگاه اول منطقه را دیده‌اند. واحد اطلاعات قرارگاه کربلا هم برای استفاده از دکل دیدبانی، هفتة دیگر به تیپ44 نوبت داده است. نیروهایی از یگان دریایی و واحدهای اطلاعات و ادوات و تخریب در منطقه مأموریت تیپ یعنی خط دو کیلومتری سمت راست (شمال) محل استقرار لشکر5 نصر مستقر شدهاند و واحدهای مهندسی و ادوات هم در این منطقه مشغول کارند.
در ادامة جلسه فرمانده کل سپاه پس از تشریح اهداف عملیات، ویژگی‌ها و مزایای مهم نظامی و تاکتیکی منطقه فاو را برشمرد و تأکید کرد که واحد مهندسی تیپ44 باید از الآن آماده شود که صبح اولین روز عملیات در کنار اروند اسکله‌ای برای نقل‌وانتقالات تیپ احداث کند. وی همچنین با اشاره به اهمیت نظامی منطقه مأموریت این تیپ و وجود دو سه مقر گردان دشمن و تجهیزات بسیار در آن، از مسئولان این تیپ خواست که با اعزام نیروی اطلاعات در صبح اولین روز عملیات و شناسایی منطقه، آمادگی استفاده از تجهیزات دشمن و بستن تنگه را با به‌کارگیری تانک‌های عراقی داشته باشند. وی افزود که شما روز اول باید در منطقه تصرفشده با استفاده از امکانات موجود دفاع کنید و تمام پلهای سمت راستتان را منفجر کنید تا پاتک‌های دشمن مؤثر نباشد.
باتوجه‌به مأموریت تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) در جناح راست عملیات، فرمانده کل سپاه به فرمانده نیروی زمینی سپاه گفت که حداقل یک دسته تانک دراختیار این تیپ بگذارید تا بتوانند با اجرای آتش از ساحل خودی تا دو سه کیلومتر را در ساحل دشمن ناامن کنند. از سوی دیگر، وقتی محسن رضایی بر تأثیر و اهمیت آتش‌های منحنی در این عملیات تأکید کرد، یکی از مسئولان تیپ مشکل کمبود نیروی توانا برای به‌کارگیری ادوات (انواع خمپاره‌انداز، سلاح‌های ضدزره و...) را مطرح کرد و گفت تعدادی نیرو برای ادوات به ما داده‌اند که مأموریتشان 45 روزه بوده و این مدت تمام شده و می‌خواهند بروند. وی گفت البته سلاح‌های ادوات ما هم خیلی کم است.
فرمانده کل سپاه در ادامه به اهمیت کسب اطلاعات از عمق دشمن به‌ویژه جناح شمالی (راست) عملیات اشاره کرد و گفت اگر بشود فرد توانایی در حد یک فرمانده گردان، 48 ساعت قبل از عملیات به عمق و پشت خطوط دشمن نفوذ کند و با بی‌سیم، اطلاعاتی از وضعیت دشمن، جاده‌ها
و پل‌ها بدهد و اینکه آیا می‌توان داخل نخل‌ها 24 تا 48 ساعت ماند و... این اطلاعات می‌تواند کل این جناح را موفق کند. وی از مسئولان تیپ44 خواست که دراین‌مورد فکر کنند. محسن رضایی گفت که البته باید احتمال اسیر شدن این فرد را بدهیم. منتها باید فردی باشد که بتواند مقاومت کند و اطلاعات عملیات را لو ندهد یا اینکه از عملیات در این منطقه بی‌اطلاع باشد.(1)
مسئولان تیپ44 در آخر جلسه بار دیگر دغدغة خود را درمورد چگونگی دفاع رزمندگان در مقابل دشمن در یکی دو روز اول عملیات و قبل از انتقال تجهیزات سنگین به منطقه تصرفشده مطرح کردند. محسن رضایی چنین راهنمایی کرد: «بچه‌ها با خودشان گونی ببرند و در آن خاک بریزند سنگر درست کنند. از امکانات موجود در منطقه هم استفاده کنند. در نخلستان سنگرها باید به‌صورت پاسگاهی باشد، به فاصله 50 تا 100 متر سنگر خوبی درست شود و نیرو در آن تحت پوشش باشد. در این نوع زمین‌ها لازم نیست خاکریز پیوسته داشته باشیم. خاکریز پیوسته را در دشت می‌زنند، چون از هر نقطه قابل مانور کردن است.»(2)
1
درپی ابراز نارضایتی علی زاهدی فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از برخی مسئولان این تیپ به‌دلیل ناهماهنگی یا نافرمانی در برخی امور عملیاتی جنگ و درخواست از فرمانده کل سپاه برای پذیرش استعفایش از این سمت در جلسة هفته گذشته، محسن رضایی بعد از جلسة صبح امروز، با ایراد سخنانی در جمع همة مسئولان و نیروهای کادر تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) ضمن برشمردن ابعاد سه‌گانه جنگ و عوامل مهم پیروزی در جنگ و نیز موانع آن، خود و همه را دعوت به رعایت اصول کرد.
فرمانده کل سپاه در آغاز سخنانش گفت: الآن که برای یک عملیات مهم آماده می‌شویم، لازم است قبل از آن مروری به گذشته جنگ بکنیم و یک بررسی از خودمان انجام دهیم تا اگر ضعف‌هایی داریم برطرف کنیم. برای شرکت در این ضیافت بزرگ و رسیدن به پیشگاه پروردگار جهان، هرچه با پاک‌سازی بیشتر و دل باصفاتر برویم قطعاً مؤثرتر است.
وی افزود: جنگ را سه عامل اساسی تشکیل می‌دهد: ا. عامل نظامی (شامل تدبیر جنگی، آموزش، سلاح، امکانات، رعایت اصل غافلگیری و...). 2. عامل سیاسی مثل وحدت و انسجام نیروها، مقاومت و ایثار آنان. 3. عامل معنویت. وی تأثیر هریک از این عوامل را تشریح کرد و سپس ترتیب اهمیت و تأثیر آنها را درپیروزی جنگ چنین اعلام کرد: عوامل معنوی، سیاسی، نظامی.
محسن رضایی در بیان تأثیر معنویت با ذکر اینکه "جهاد اکبر پیروزی بر نفس خود است." گفت: «برادران عزیز ممکن است ما پشت سیم‌خاردار میدان‌های صدام گیر نکرده باشیم، اما پشت سیم‌خاردارها و میدان‌های نفس خود گیر کرده باشیم. ما اگر بر نفس خود پیروز شویم خدا چنان راهی به ما نشان می‌دهد که هیچ‌کس به فکرش نرسیده و از جاهایی به دشمن می‌زنیم که
1) 1. سند شماره 17379/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای بررسی آمادگی تیپ44 برای عملیات والفجر8 (24/10/1364، مقر تیپ44، نوار شماره 17048)، راوی: محمد درودیان، صص 24 - 1؛ و - سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه (محمد درودیان)، 21/10/1364 تا 26/10/1364، صص 95 - 92.
2) 2. سند شماره 17380/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی تیپ44 برای عملیات والفجر8 (24/10/1364، مقر تیپ44، نوار شماره 17049)، راوی: محمد درودیان، ص1.
اصلاً دشمن فکرش را نمی‌کند. ما امیدواریم که در این عملیات برادران ما همه ابعاد جنگ را رعایت کنند: دقت در مانور، استفاده از ادوات و مهندسی و... رعایت مسائل سیاسی، مقاومت، انسجام و وحدت و در رأس همه توجه به خداوند متعال و مقصد ما خداست.»
وی افزود که پله نهایی و عالی معنویت جایی است که فقط برای خدا کار بکنیم که در این مرحله مقصد ما خود خداست و این سطح معنویت، سطح رزمندگان ماست، چون که ما برای پول و مقام به جبهه نیامده‌ایم. آمده‌ایم در راه خدا بجنگیم و به خدا متصل بشویم. از این دنیای ظاهری که همه‌اش باطل است خود را بلند کنیم و در میدان حق بیندازیم تا خدا ما را هم بپذیرد.
پایان‌بخش سخنان فرمانده کل سپاه دعا به درگاه خداوند بود که قسمتی از آن چنین است: «خدایا در این جمع فرماندهان عزیز تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) که جای شهدایشان خالی است، گناهان ما را ببخش و بیامرز. خدایا اگر کمتر به درگاه تو آمدیم به این دلیل بوده است که اشتباه کردیم و به‌دنبال معبودها و ظواهر دیگر رفتیم و این از جهالت ما بود؛ خدایا ما را به راهت و به خودت بینا بفرما. خداوندا بر معرفت ما بیفزا. خداوندا پرده‌های جهالت را از جلوی چشمان ما بردار. خداوندا ما را در پیروزی برای اسلام و مسلمین و در شاد کردن مظلومین و مسلمین کشور انشاءالله شریک گردان. خداوندا هرچه سریع‌تر کفار و ظالمین را از بین ببر.»(1)
1
در جلسه شامگاه امروز قرارگاه خاتم الانبیاء(ص)سپاه پاسداران، اقدامات تیپ32 انصارالحسین(ع) برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در شمال هورالهویزه بررسی شد.(2)فرمانده کل سپاه نیز در پایان با بیان عوامل مؤثر درپیروزی بر ضرورت تقویت این عوامل تأکید کرد.
یکی از مأموریت‌های قرارگاه نجف سپاه پاسداران در این مقطع از جنگ آماده‌سازی زمینه اجرای چند عملیات در منطقه هورالهویزه بود و تیپ32 انصارالحسین(ع) یکی از یگانهای تحت امر این قرارگاه، مأموریت شناسایی و اجرای عملیات روی جاده شرقی- غربی شمال هورالهویزه را به عهده داشت. در آغاز جلسه مسئول واحد اطلاعات تیپ32 گزارش مشروحی از اقدامات شناسایی بیان کرد. به گفته او، برای شناسایی، سه محور در نظر گرفته شده است و مبدأ حرکت نیروهای شناسایی آبراه ترابه و در ادامه آبراه‌های رجب و شعبان و سپس آبراه سابله و در ادامه برکه عظیم و آبراه فهل است. بالاتر از آبراه فهل هم آبراه سلمان است که تا نزدیکی تقاطع جاده و موانع دشمن می‌رسد. موانع دشمن در این محور سیم‌خاردار و
1) 3. سند شماره 17381/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سخنرانی محسن رضایی( مقر تیپ قمر بنی‌هاشم(ع)، 24/10/1364، نوار شماره17050)، راوی: محمد درودیان، صص 7 - 1؛ و - سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص96.
2) این جلسه حدود دو ساعته در مقر تیپ انصارالحسین(ع) برگزار شد و برادران محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، عزیز جعفری، مهدی مبلغ، مهدی کیانی(فرمانده تیپ32) و فرمانده گردان‌ها و مسئولان واحدهای پشتیبانی رزمی این تیپ حضور داشتند.
بشکه‌های فوگاز است. از آبراه‌ها و موانع دشمن فیلم‌برداری شده است. نیروهای شناسایی بعد از پیمودن مسیرهای طولانی با بَلَم، بخش آخر مسیر یعنی حدود 35 دقیقه آخر را با لباس غواصی تا نزدیکی سنگر نیروهای عراقی و تا سه متری تقاطع جاده رفته‌اند.
مسئول اطلاعات تیپ انصارالحسین(ع) افزود محور دیگر شناسایی از آبراه اقلیب به‌سمت جاده است که دشمن سر آبراه کمین گذاشته است. نیروهای شناسایی تا 120 متری کمین‌ها با بَلَم می‌روند و سپس با پوشیدن لباس غواصی جلو می‌روند. نیروهای شناسایی در این محور فرمانده گردان‌ها را نیز برای آشنایی با مسیر و مواضع و موانع جلو برده‌اند. در این محور دشمن کمین، سیم‌خاردار، مین والمر دارد و فاصله سنگرهای دشمن روی خاکریز جاده 20 تا 40 متر است. مدت طی کردن مسیرهای شناسایی از ابتدای آبراه ترابه با بَلَم‌ها (در هر بلم 3 نیروی شناسایی سوار می‌شوند) در محور تقاطع جاده 2 ساعت و 35 دقیقه، در محور جاده شرقی- غربی 3 ساعت و 30 دقیقه و در محور کمین‌های دشمن 3 ساعت طول می‌کشد. وی با اشاره به اینکه دشمن بخشی از نخل‌ها و گیاهان را با ریختن مواد آتش می‌زند، افزود که عراقی‌ها در این منطقه 3 دکل دیدبانی و ما 2 دکل داریم. یکی از مسئولان تیپ32 نیز گفت که دشمن علاوه‌بر جاده شنی، به فاصله کمی از آن یک جاده آسفالت نیز دارد. تیپ32 هنوز از استعداد دشمن در این منطقه اطلاعات دقیقی به دست نیاورده است و ضمن اینکه از وجود چند سنگر و حضور پنج شش تن نیرو در هر سنگر و تردد زیاد تجهیزات مهندسی دشمن در منطقه خبر داد، اعلام کرد که به‌دلیل سکوت کامل در شب‌ها نمی‌توان تشخیص داد که چه تعداد نیرو در منطقه حضور دارند.
در ادامة جلسه برادر ترکان یکی از مسئولان تیپ انصارالحسین(ع) با بیان طرح کلی مانور، توضیح داد که این عملیات با 3 گردان اجرا می‌شود و 2 گردان هم در احتیاط عملیات هستند. وی وضع آموزش گردان‌ها را مناسب اعلام کرد و گفت هر گردان یک گروهان ویژه دارد که آموزش آنها برای آشنایی بیشتر با وضعیت منطقه عملیاتی ادامه دارد. هر گروهان ویژه نیز یک دسته غواص دارد. وی از مشکلات آموزش غواصی را کمبود لباس غواصی اعلام کرد. محسن رضایی نیز بر تلاش برای افزایش آموزش غواصی تأکید کرد.
در ادامة جلسه فرماندهان گردان‌های حضرت ابوالفضل(ع)، حضرت علی‌اصغر(ع)و حضرت علی‌اکبر(ع) پس از بیان استعداد، آموزش و توانایی‌های گردان خود به تشریح مأموریت هر گردان و طرح مانور اجرای آن پرداختند. محسن رضایی و رحیم صفوی نیز ضمن پرسش‌هایی از آنان و اشاره به اشکالات طرح‌ها و توجه دادن به ابهام‌ها، آنان را راهنمایی می‌کردند.
در این بخش فرمانده کل سپاه به فرمانده تیپ انصارالحسین تأکید کرد که گردان‌ها طرح‌های خود را در منطقه‌ای مشابهِ منطقة عملیات اجرا کنند.(1)
1) 4. سند شماره 17382/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای بررسی اقدامات تیپ32 برای عملیات شمال هور( 24/10/1364، مقر تیپ32، نوار شماره17051)، راوی: محمد درودیان، صص 24 - 1.
مسئول واحد تخریب تیپ32 مأموریت واحد تخریب را در این عملیات انفجار و ایجاد بریدگی در جاده و سیل‌بند، برداشتن و انهدام موانع روی جاده (ازجمله سیم‌خاردارها و مین‌ها) و پاک‌سازی آبراه‌ها از موانع برشمرد و چگونگی اجرای آن را شرح داد. ازجمله گفت که برای ایجاد شکاف در سیل‌بند از اژدر استفاده می‌شود. رحیم صفوی به وی تأکید کرد که اگر در شب اول ایجاد بیش از یک شکاف میسر نشد، در شب دوم حداقل دو شکاف دیگر ایجاد کنید.
مسئول واحد ادوات تیپ32 مأموریت واحد ادوات را در این عملیات پشتیبانی نیروهای رزمنده با به‌کارگیری 4 موشک‌انداز107 میلی‌متری، 4 تفنگ106 میلی‌متری، 3 تفنگ81 میلی‌متری، 4 خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، 6 خمپاره‌انداز81 میلی‌متری اعلام کرد و در ادامه چگونگی انتقال این سلاح‌ها و ایجاد مواضع برای آنها را توضیح داد و مشکلات آن را ازجمله باریکی برخی آبراه‌ها و کمبود محل استقرار بیان کرد.
رحیم صفوی نیز ضمن راهنمایی‌هایی برای استفاده بهتر از آتش ادوات، افزود که برای هدایت آتش فقط به دیدبانی از روی دکل اکتفا نکنید، دید‌بان‌هایی نیز همراه گردان‌های عمل‌کننده به جلو بفرستید.
برادر عبداللهی مسئول توپخانة تیپ32 در ادامه جلسه گفت به‌دلیل اینکه یگانهای سپاه سلاح‌های سنگین مورد نیاز را دراختیار ندارند، پشتیبانی آتش چنین عملیات‌هایی را تا نزدیک زمان عملیات نمی‌توان طرح‌ریزی کرد و قرارگاه باید مشخص کند که با چقدر سلاح باید پشتیبانی بشود. تیپ32 دو توپ105 و یک آتشبار کامل122 میلی‌متری دارد که طرح اجرای آتش آنها مشخص شده است. وی افزود بررسی برای تعیین نقاط ایجاد موضع توپ‌ها ادامه دارد و طرح اولیه آتش پشتیبانی به‌وسیله توپ‌های دوربرد را مشخص شده است. وی گفت حوالة چند سکوی شناور را گرفته‌ایم و قرار است سه دکل دیدبانی برپا کنیم که نقاط آن مشخص شده و قبل از عملیات تا سطح نی‌ها (یعنی 7 متر) دکل‌ها را می‌زنیم و در اولین ساعت‌های شروع عملیات آنها را کامل می‌کنیم. برای نقاطی هم که از روی دکل مشخص نیست، دیدبان به جلو می‌فرستیم.
فرمانده کل سپاه در بخش پایانی این جلسه ابتدا با اشاره به بیانی از امیرالمؤمنین(ع)، گفت:«ما اگر سلاح نداریم، اگر موشک و هواپیما نداریم، اما رزمندگان ما اخلاص دارند و همین اخلاص باعث نصرت خواهد شد.» وی سپس با بیان عوامل نظامی، سیاسی و معنوی مؤثر در جنگ و پیروزی آن، بر ضرورت تقویت این عوامل به‌ویژه عامل معنوی و تقویت انگیزه الهی تأکید کرد و گفت: ناکامی‌ها و سخن دیگران نباید ما را به انفعال و ضعیف شدن انگیزه بکشاند، اگر واقعاً کار ما برای خدا و رضای خداست.
تصویر
محسن رضایی در پایان باتوجه‌به تغییری که اخیراً در فرماندهی تیپ انصارالحسین(ع) داده شده، از مهدی کیانی به‌دلیل پذیرش فرماندهی این تیپ تشکر کرد و از مسئولان و فرماندهان تیپ خواست که به همکاری با وی ادامه دهند و از حسین همدانی به‌دلیل زحمت بسیاری که در سِمَت فرماندهی این تیپ متحمل شده، سپاسگزاری کرد.(1)
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در پایان یادداشت‌های خود از جلسه مذکور در جمع‌بندی این جلسه نوشته است: «مجموعاً طرح مانور از پختگی لازم برخوردار نبود. برادر محسن (رضایی) نیز پس از ختم جلسه این موضوع را به برادر عزیز جعفری یادآوری نمودند و در ادامه اظهار داشتند وقتی ما نمی‌رسیم، شما هم پیگیری نمی‌کنید.»(2)
1
قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)سپاه پاسداران درپی تردید ارتش برای اجرای عملیات در شلمچه و اظهار تمایل برای عملیات در محور ام‌الرصاص، در جلسه شامگاهی خود به بررسی و مرور کلی طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش پرداخت و ضمن تأکید بر ضرورت اجرای طرح‌های عملیاتی اعلام‌شده به‌خصوص طرح عملیاتی ارتش در منطقه شلمچه، اجرای عملیات محدود ارتش در محور ام‌الرصاص را امکان‌پذیر اعلام کرد.(3)
در این جلسه فرمانده کل سپاه با بیان اینکه برای عملیات در منطقة فاو، عملیات در منطقه شلمچه به‌عنوان عاملی پشتیبانی‌کننده که موجب درگیر کردن سپاه سوم عراق و تجزیه قوای دشمن می‌شود، ضروری است، گفت که بنا به گفتة آقای هاشمی، ارتش در شلمچه عمل خواهد کرد و می‌خواهد نیروهای اضافی‌اش را از محور جزیره بوارین یا ام‌الرصاص عبور بدهد. وی با اشاره به اینکه بهترین عملیات یدکی ما همین عملیات محور ام‌الرصاص است که
1) 5. سند شماره 17383/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی اقدامات تیپ32 برای عملیات شمال هور (24/10/1364، مقر تیپ32، نوار شماره 17052)، راوی: محمد درودیان، صص 20 - 1.
2) 6. سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص98.
3) این جلسه از ساعت 22 تا 23 در مقر تیپ انصارالحسین(ع) تشکیل شد و در آن محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، عزیز جعفری، نورعلی شوشتری و مهدی مبلغ حضور داشتند.
اگر در منطقه فاو مشکلی بروز کرد، یگانها از آن وارد عمل شوند، افزود که باتوجه‌به اینکه چند یگان در منطقه فاو مأموریت خط‌شکنی ندارند، تیپ21 امام رضا(ع) در محور بوارین فقط خط دشمن را بشکند و لشکرهای 8 نجف و 14 امام حسین(ع) و 27 حضرت رسول(ص) و 19 فجر و... از لشکر 21 امام رضا(ع) عبور کنند و با مجموع بیش از 50 گردان نیرویی که دارند، در این منطقه جای پایی بگیریم. محسن رضایی این موضوع را فعلاً در حدّ طرح اعلام کرد و گفت دراینباره مشغول فکر و بررسی هستیم و هنوز به نتیجه خاصی نرسیده‌ایم.
در ادامه بحث، عزیز جعفری طرح ابتکاری تیپ21 امام رضا(ع) را چنین توضیح داد که بچه‌های تیپ امام رضا(ع) طرح جالبی دارند. در منطقه مأموریت این تیپ در محور بوارین فاصله خاکریز خودی و خاکریز دشمن 40 متر است. جلو خاکریز خودمان یک جاده شنی کوتاه کنار آب هست. بچه‌ها طرحشان این است که دو تونل زیر این جاده شنی بزنند و داخل آنها 500 یا 1000 کیلو مواد منفجره بگذارند. با انفجار این مواد، بخش بزرگی از خط دشمن منهدم می‌شود که نیروهای رزمنده می‌توانند سریع عبور کنند و پیش بروند.
فرمانده کل سپاه سپس با اشاره مجدد به نظر آقای هاشمی مبنی‌بر اینکه ارتش باید در شلمچه عملیات کند؛ سپاه و ارتش مستقل از هم عملیات کنند و نیروی اضافی ارتش در محور بوارین عمل کند، گفت پس کلاً به این صورت می‌شود که طرح اصلی ارتش شلمچه باشد؛ طرح اصلی سپاه فاو باشد. ما یک سرپل در محور ام‌الرصاص می‌گیریم که اگر مشکلی در طرح اصلی بروز کرد از آن استفاده کنیم. ارتش هم یک سرپل در محور بوارین بگیرد که اگر در شلمچه موفق نشدند از آن جلو بروند. ارتش در محور کوشک هم تظاهر به تک کند یا تجمع کنند تا نیروی دشمن تجزیه شود.
در پایان این بحث، حاضران تأکید کردند به مسئولان ارتش توجه داده شود که در جلوگیری از لو رفتن محور ام‌الرصاص و محور بوارین و هشیاری دشمن درمورد این محورهای عملیاتی کوشا باشند، چون در غیر این صورت اجرای عملیات در این محورها مشکل خواهد شد.(1)
1
گزارش تلاش‌های گروه‌های شناسایی چند یگان قرارگاه نوح(ع) درباره عبور از اروندرود و بررسی وضعیت ساحل دشمن در جلسه امروز قرارگاه تشریح شد.(2)
[سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 17 تا 25 دی 1364، ص130]
در این جلسه که با حضور فرمانده قرارگاه نوح(ع) و معاون عملیات وی و مسئولان واحدهای
1) 7. سند شماره 17407/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای مرور طرح‌های عملیاتی ارتش و سپاه (24/10/1364، مقر تیپ32، نوار شماره 17053)، راوی: محمد درودیان، صص 24 - 1.
2) فرمانده قرارگاه نوح(ع) در صحبتی با فرمانده قرارگاه کربلا گفت که شناسایی یگانهای ما بیشتر از خط اول دشمن است چون اجازه داده نشده که نیروهای شناسایی داخل موانع دشمن بروند.
اطلاعات لشکر41 ثارالله(ع)، تیپ33 المهدی و ناوتیپ کوثر تشکیل شد، مسئول اطلاعات لشکر41 گفت دیشب از نهر مچری آرام حرکت کردیم و پس از یک ساعت و ربع به ساحل دشمن رسیدیم. فاصلة 40 متری گل‌ولای ساحل تا موانع را در 40 دقیقه طی کردیم. پس از آن سه ردیف موانع خورشیدی هشت‌پر به فاصله دو متر از یکدیگر قرار داشت، بعد از آن هم پنج ردیف سیم‌خاردار توپی بود. سمت راست ما نیروهای عراقی روی موانع کار می‌کردند. دشمن در منطقه مأموریت ما کمین ندارد. در زمان مّد آب می‌توان با شنا از روی موانع رد شد. بچه‌های شناسایی دیشب دو غواص را در اول نهر ماتیچ دیدند که کپسول خاصی همراه داشتند و سریع رفتند.
مسئول اطلاعات تیپ33 المهدی(عج) نیز درباره اقدامات شناسایی این تیپ گفت که شب 16 دی دو نفر نیروی شناسایی را از نهر حاج‌علی با قایق کانو فرستادیم که با پارو حرکت می‌کردند. تأمین آنها یک قایق ریجیندر بود که در بویه مانده بود. بچه‌های شناسایی هنوز برنگشته‌اند و به‌احتمال 90 درصد آب آنها را برده و تاکنون خبری از آنها نشده است. پریشب 3 نفر دیگر را در وضعیت جزر آب فرستادیم که به حالت شنا تا اواسط اروند رفتند اما هوا ابری شد و سریع برگشتند. یک بار دیگر بچه‌ها رفتند که ظاهراً عراقی‌ها متوجه شدند، آنها برگشتند.
در ادامه جلسه حسین علایی به مسئول اطلاعات تیپ المهدی(عج) تذکر داد که کار شناسایی شما عقب است. وی پاسخ داد که منطقه مأموریت ما وضعیت خاصی دارد. ما خیلی تلاش کردیم و تقریباً هر شب اقدام می‌کنیم، ولی در خیلی از موارد نتوانستیم به ساحل دشمن برسیم. فرمانده قرارگاه نوح(ع) به او تأکید کرد، برای شناسایی از محورهای شمالی‌تر عبور کنید. مسئول اطلاعات تیپ المهدی(عج) درباره اقدامات دشمن گفت که حرکت کمپرسی‌های عراقی نسبت به گذشته خیلی کاهش یافته است. آنها موانعی را می‌آورند و لابه‌لای چولان‌ها می‌گذارند. دشمن از دو روز گذشته در اطراف نهر قاسمیه و مقر ناوتیپ کوثر مختصری آتش می‌ریزد. حملات هوایی عراق نیز از ساعت 11:30 تا 14:30 انجام می‌شود. وی در پایان گفت که جزرومد روی قطب‌نما اثر می‌گذارد، اگر بخواهیم با قایق کانو به‌طرف خور عبدالله برویم، گم می‌شویم.
مسئول اطلاعات ناوتیپ کوثر نیز در گزارشی از فعالیت شناسایی این یگان گفت که دیشب با قایق‌های کانو در آب رفتیم ولی از عقب آب داخل قایق‌ها آمد و غرق شدند.(1)
1
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز با ارسال دو نامه، از جانشین فرمانده کل قوا درخواست کرد که برای تهیه عکس هوایی، چند هواپیمای بدون سرنشین از نیروی هوایی ارتش و نیروی دریایی ارتش دراختیار سپاه قرار گیرد:
«با اهداء سلام و تحیات. نظر به نیاز مبرم به تهیه عکس هوایی از مناطق عملیاتی و کارایی هواپیماهای بدون سرنشین دوربین‌دار دراین‌خصوص، خواهشمند است به فرماندهی محترم
1) 8. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح در عملیات والفجر8 ( الیاس حضرتی)، 17/10/1364 تا 25/10/1364، صص 136 - 131.
نهاجا دستور فرمایید تا 5 فروند هواپیمای بدون سرنشین V.S.T.T را همراه با خدمه مربوطه و سیستم کنترل زمینی به‌مدت سه ماه دراختیار سپاه قرار دهند.»(1)
فرمانده کل سپاه در نامة دیگری نظیر نامة مذکور از آقای هاشمی درخواست کرده که به فرمانده نیروی دریایی ارتش دستور داده شود تا 5 فروند از هریک از هواپیماهای بدون سرنشین B.T.T و CHUKAR همراه با خدمه و سیستم کنترل زمینی به‌مدت سه ماه دراختیار سپاه پاسداران قرار گیرد.(2)
1
سرهنگ عباس بابایی فرمانده قرارگاه رعد(3)، امروز طرح پیشنهادی نحوة گسترش جنگافزارهای دفاع هوایی این قرارگاه را برای فرماندهی خاتم‌الانبیا(ص)ارسال کرد. در این طرح نقاط استقرار و نوع سلاح‌های مورد نظر برای هر نقطه برای دو مرحله از عملیات (مرحله اول پیش از عملیات و مرحله دوم بعد از گرفتن سرپل در غرب اروندرود) پیشنهاد شده و درخواست گردیده که درصورت تصویب طرح، مراتب برای اجرای اقدامات مهندسی و ساخت و آماده‌سازی مواضع سلاح‌ها به فرماندهی مهندسی رزمی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)و نیز برای آمادگی به قرارگاه رعد ابلاغ شود. جنگافزارهای پدافند هوایی که در این طرح آمده شامل سلاح‌های 23 میلی‌متری، اورلیکن، 57 میلی‌متری، سیستم موشکی راپیر و سیستم موشکی هاگ است.(4)
2
هواپیماهای عراقی امروز مناطق عملیاتی جزایر مجنون تا شلمچه را بمباران و به استان ایلام تجاوز کردند. در حملة اخیر هواپیماهای جمهوری اسلامی به مقر سازمان مجاهدین خلق(منافقین) در عراق تعدادی کشته و عده‌ای مجروح شدند.
امروز 20 هواپیمای ارتش عراق به‌مدت 50 دقیقه، مواضع نیروهای جمهوری اسلامی در مناطق شرق بصره در جزایر مجنون تا شلمچه را بمباران کردند. در این حملات قرارگاه کربلا نیز هدف حمله قرار گرفت که خسارتی به آن وارد نشد.(5)
هواپیماهای عراقی همچنین در ساعت‌های 11:05 و 13:30 امروز به حریم هوایی شهر ایلام تجاوز کردند که با مقابلة آتش سلاح‌های دفاع هوایی گریختند. هواپیماهای دشمن دو بار نیز بر فراز شهر دهلران دیوار صوتی را شکستند و هنگام عبور از فراز صالح‌آباد و دره‌شهر با آتش پرحجم مواجه و بدون اقدامی فرار کردند.(6)
1) 9. سند شماره 448098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه خاتم، 24/10/1364.
2) 10. سند شماره 448099 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده کل سپاه به فرمانده قرارگاه خاتم، 24/10/1364.
3) قرارگاه رعد به فرماندهی سرهنگ خلبان عباس بابایی ( مسئول عملیات نیروی هوایی ارتش)، تحت امر فرمانده کل سپاه پاسداران و برای پشتیبانی هوایی از عملیات در منطقه فاو تشکیل شده بود.
4) 11. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزیده اسناد عملیات بزرگ والفجر8، جلد1، بهار 1379، ص210.
5) 12. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه رویدادها، شماره 80، 8/11/1364، ص4.
6) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 301، 25/10/1364، ص3، ایلام، 24/10/1364.
از سوی دیگر، به گزارش وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی، براثر بمباران اخیر مناطق عملیاتی عراق توسط جنگنده‌های ارتش جمهوری اسلامی، مقر منافقین در نزدیکی روستای کهریزه واقع در سلیمانیه عراق، منهدم و 20 تن از منافقین کشته و 30 تن مجروح شدند.(1)
1
انقلابیون و نیروهای کرد عراقی با اجرای دو عملیات در مناطق سلیمانیه و حلبچة عراق ضرباتی به نیروهای بعثی وارد کردند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد که در نبرد دوساعته‌ای که سحرگاه 24 دی‌ماه با حملة انقلابیون مسلمان کرد عراقی به نیروهای ارتش عراق در محور قره‌داغ - سلیمانیه رخ داد، دو خودرو ارتش عراق به آتش کشیده شده و 28 تن از نظامیان عراقی کشته شدند. نیروهای ارتش عراق در تعقیب این گروه چریکی در دام عده دیگری از نیروهای مسلمان کرد افتادند و با آنها درگیر شدند که در این نبرد نیز چند خودرو حامل نیرو و مهمات عراقی به آتش کشیده شد. این پنجمین درگیری انقلابیون مسلمان کرد در این منطقه با نظامیان عراقی در هفته جاری بوده است.(2)
گزارش دیگری از داخل عراق حاکی است که پیشمرگان کرد عراقی هفته گذشته با نفوذ به شهر حلبچه عراق، به قرارگاه به‌اصطلاح ارتش خلقی و ساختمان حزب بعث در این شهر حمله کردند و آن را به آتش کشیدند. این پیشمرگان در بازگشت از مأموریت 5 تن از افراد بعثی را نیز اسیر کردند.(3)
2
مهم‌ترین گزارش‌ها از تحرکات امروز گروه‌های ضدانقلاب در مناطق کردستان و اقدامات مقابله با آنان به این شرح است:
فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: در منطقه دیواندره نیروهای یگان حزبالله در 24/10/1364، به‌مدت چهار ساعت در موقعیت دره‌ویان فارس روی افراد گروه کومه‌له آتش اجرا کردند که درنتیجة آن 4 تن کشته و تعدادی مجروح شدند. از نیروهای خودی نیز یک تن مجروح شد.(4)
شهربانی کردستان نیز گزارش داد که روز 24/10/1364 تعدادی از عوامل کومه‌له برای ضربه زدن به نیروهای خودی به روستای میگ از توابع سقز رفته‌اند.(5)
از سوی دیگر، ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان اعلام کرد حدود 70 نفر از افراد کومه‌له شب 24/10/1364 روستای میگ را ترک کرده و قصد رفتن به روستای سوله و روستای دره‌ویان سیخ داشته‌اند.(6)
شهربانی کردستان در خبر دیگری اعلام کرد که ساعت 19 تاریخ 24/10/1364 تعدادی از عوامل گروه دمکرات برای ضربه زدن به نیروهای خودی به روستای هفتاش از توابع سقز رفته‌اند.(7)
1) 14. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 146، 26/10/1364، ص3.
2) 15. روزنامه اطلاعات،26/10/1364، ص8.
3) 16. روزنامه کیهان، 24/10/1364، ص3.
4) 17. سند شماره 144146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرمانده کل سپاه پاسداران، 28/10/1364.
5) 18. سند شماره 374123 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 25/10/1364.
6) 19. سند شماره 374230 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه کردستان به ستاد قرارگاه حمزه، 26/10/1364.
7) 20. سند شماره 374096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استاندار کردستان، 25/10/1364.
همچنین به گزارش قرارگاه حمزه‌سید‌الشهدا(ع): «یک دسته 12 نفری از منافقین وارد آبادی رزگه (از مناطق سردشت) شدهاند و در تاریخ 24/10/1364 به‌دنبال یک عدد بی‌سیم که در همان حوالی گم کرده بودند، می‌گشتند.»(1)
1
امروز گروهی از نیروهای داوطلب و آموزش‌دیده شهرستان تویسرکان با بدرقه گرم مردم این شهرستان راهی جبهه‌های نبرد شدند. همچنین 30 تن از دانش‌آموزان هنرستان شهرستان ساوه ازطریق ستاد جبهه و جنگ از محل اداره کل آموزش‌وپرورش استان مرکزی به منطقه غرب کشور اعزام شدند. امروز گروهی از اعضای شوراهای اسلامی روستایی شهرهای استان کرمان نیز جهت دیدار با رزمندگان اسلام و رویارویی با نیروهای صدام از محل جهاد سازندگی استان کرمان عازم جبهه‌ها شدند.(2)
علاوه‌براین، کاروانی شامل 30 کامیون و وانت‌بار شامل اجناس مورد نیاز رزمندگان و نیز 10560 گونی خالی از کمک‌های مردم مردآباد کرج و 10 روستای حومة آن و نیز 4 دستگاه کمپرسی از ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی قاین رهسپار مناطق جنگی شدند.(3)
2
رژیم عراق با پشتیبانی از سران اشرار شرق کشور از آنها خواست که در مناطق مرزی شرق کشور به شرارت بپردازند.
معاونت اطلاعات ستاد مرکزی سپاه پاسداران در گزارشی" خیلی محرمانه و فوری"به ستاد سپاه پاسداران منطقه4 (ناحیه زاهدان) اعلام کرد: «بنا بر خبر رسیده، محمدخان لاشاری و خدادادخان میرلاشاری و محمدخان شیرانی حدود پانزده روز قبل در کچه پاکستان به محل معروف کچه شمال آمده‌اند تا تعداد 400 قبضه اسلحه کلاشینکف اهدایی از عراق را - که به‌وسیلة شخصی به نام بلوچ‌خان فرستاده شده - تحویل بگیرند. در خبر اضافه شده که خلیل گمشاد زهی نیز در جمع آنان مشاهده شده و قرار است که به هریک از آنان 100 قبضه اسلحه کلاشینکف تحویل شود و با یکدیگر مشورت نموده‌اند که ظرف دو هفته به پاسگاه‌ها و پایگاه‌های مرزی حمله‌ور شوند و ازطریق عراق به آنها هشدار داده شده چناچه ظرف دو هفته عکس‌العملی از خود نشان ندهند کمک‌هایشان قطع خواهد شد.
حوزه فعالیت سران اشرار چنین اعلام شده است: 1. محمدخان لاشاری منطقه ایرانشهر. 2. خلیل گمشاد زهی ازطرف جالق تا میرجاوه. 3. مابقی به‌اتفاق فقیر محمد ازطرف امیرافشان و بم‌پشت.»(4)
1) 21. سند شماره 374274 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ع)به ستاد ناحیه کردستان، 28/10/1364.
2) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 25/10/1364، ص4.
3) 23. همان؛ و - روزنامه اطلاعات، 24/10/1364، ص2.
4) 24. سند شماره 83367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مرکزی سپاه پاسداران (معاونت اطلاعات)، 24/10/1364.
1
هند و کویت امروز توافق کردند که برای خاتمه جنگ ایران و عراق همکاری نزدیک بکنند. خبرگزاری رویتر در گزارشی از سفر وزیر خارجه هند به کویت ضمن اعلام خبر مذکور، افزوده است: «باگات وزیر خارجه هند در یک اجلاس خبری گفت دو طرف تأیید کردهاند که برای تحقق خاتمه سریع این جنگ و تجدید صلح و ثبات در منطقه کوشش به عمل آید. هند به‌عنوان رئیس کشورهای غیرمتعهد در رأس کوشش‌هایش خاتمة جنگ بوده است.»(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از کویت گزارش داد که وزیر خارجه هند در مصاحبه با روزنامه کویتی القبس گفته است: «ایران همچنان پایان دادن به جنگ را رد می‌کند و بر شرایط خود اصرار می‌ورزد.» وی درعین‌حال افزوده است: «ایران مایل است جنگ را به پایان برساند، ولی تاکنون وعده عملی ساختن آن را نداده است.» باگات درباره نتایج دیدار خود از تهران با اشاره به روابط خوب هند و ایران، گفت که محور اول مذاکراتش در تهران، جنگ ایران و عراق بوده است. وی افزود: مقامات ایرانی با نظر ما پیرامون لطمه‌هایی که جنگ بر دو کشور ایران و عراق و کشورهای خلیج فارس وارد کرده است، موافقت داشته‌اند.(2)
2
درپی توقیف و بازرسی یک کشتی تجاری امریکا در روز یکشنبه (22/10/1364)، اعلام موضع مقام‌های مسئول و نیز تفسیر و تحلیل این واقعه در رسانه‌های غربی و منطقه‌ای به‌طور گسترده ادامه دارد. مهم‌ترین مواضع را سخنگوی وزارت خارجه امریکا و فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کردند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، امریکا روز سه‌شنبه (24/10/1364) بدون آنکه مخالفت خود را با این‌گونه اقدام‌ها بروز دهد، بر حق خود درمورد حمایت از کشتیرانی تجاری این کشور صحه گذاشت. خبرگزاری فرانسه افزود: «چارلز ردمن سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا، بار دیگر تکرار کرد قوانین جنگ دریایی از قدیم به متخاصمین برخی حقوق را جهت اطمینان یافتن از اینکه کشتی‌ها افزارهای نظامی برای رقیبشان حمل نمی‌کنند، قائل است. وی افزود اما این مطلب واقعیت دارد که کشتی‌های جنگی امریکایی حق دارند کشتی‌های باربری امریکایی را علیه اعمالی که به‌موجب قوانین بین‌المللی از حقوق متخاصمین تجاوز کنند، حمایت نمایند. وزارت خارجه امریکا ضمن یادآوری بی‌طرفی این کشور در جنگ ایران و عراق، خاطرنشان کرد که دولت ایران کاملاً با موضع امریکا درمورد کشتیرانی آزاد در آبهای بین‌المللی و ورود به آبراه هرمز آشناست. سخنگوی مزبور گفت بدون صحبت از مسئله قانونی بودن آن، امریکا سیاست ایران را درمورد توقیف کشتی‌های کشورهای بی‌طرف جهت اطمینان یافتن از اینکه حامل افزارهای نظامی نیستند، به‌دلیل سوء‌تفاهم و خشونت‌هایی که به‌دنبال دارد، اساساً خطرناک می‌داند. سخنگوی وزارت خارجه امریکا در پاسخ به این پرسش که آیا امریکا با بازرسی کشتیرانی که توسط یک ناو جنگی
اسکورت می‌شود مخالفت خواهد کرد یا خیر، از هرگونه تفسیری خودداری ورزید.»(1)
رادیو امریکا نیز در گزارشی از این مصاحبة سخنگوی وزارت خارجه امریکا از وی نقل کرد که: «ایران اوایل ماه جاری حوزه عملیاتی خود را گسترش داد و از تنگه هرمز به‌طرف خلیج عمان کشاند.» رادیو امریکا افزود: «درحال‌حاضر روشن نیست که آیا دولت امریکا با اعلام تصمیم خود مبنی‌بر حمایت و پشتیبانی کشتی‌های تجارتی که پرچم امریکا را حمل می‌کنند مانع بازرسی کشتی‌های امریکایی به‌وسیله نیروی دریایی ایران خواهد شد یا خیر؟»(2)
همچنین شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. امریکا امروز از قول یک مقام وزارت خارجه امریکا گفت: «چناچه ایران بار دیگر اقدام به متوقف و بازرسی کردن یک کشتی امریکایی کند، نیروی دریایی امریکا تنها درصورتی دخالت خواهد کرد که فرمانده کشتی تقاضای کمک کند.»(3)
از سوی دیگر، صبح امروز خبرنگار روزنامه کیهان در تماسی تلفنی با فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، نظر وی را درباره توقیف و بازرسی کشتی امریکایی پرزیدنت تیلور جویا شد. کیهان نوشته است: «ناخدا ملک‌زادگان در این گفتوگو با اشاره به سیاست قاطع جمهوری اسلامی ایران در کنترل کشتی‌های مشکوک در تنگه هرمز و دریای عمان گفت: همانطورکه بارها اعلام کرده‌ایم جمهوری اسلامی ایران حق طبیعی و قانونی خود می‌داند که از تردد کشتی‌هایی که به‌نحوی حامل کالاهای نظامی و استراتژیک برای رژیم بعثی عراق هستند، جلوگیری کند و دراین‌رابطه برای ما هیچ فرقی نمی‌کند که این‌گونه کشتی‌ها متعلق به چه کشوری باشد و طبیعی است که قدرت‌های بزرگ و کوچک از این قاعده مستثنی نیستند. وی افزود: پرسنل شجاع نیروی دریایی مانند گذشته با قاطعیت تمام و توانایی کامل نسبت به توقیف و کنترل کشتی‌های مشکوک اقدام خواهند کرد و چنانچه معلوم شود کشتی حامل کالاهای نظامی برای رژیم عراق نیست، مثل گذشته آزاد و به راه خود ادامه خواهد داد.
فرمانده نیروی دریایی ارتش گفت: طی چند روز گذشته توسط گشتی‌های نیروی دریایی تعدادی کشتی تجاری ازجمله کشتی‌های امریکایی، انگلیسی، یونانی، پانامایی و غیره متوقف و پس از اطمینان از اینکه حامل کالاهای نظامی برای عراق نیستند، آزاد شدهاند.
ناخدا ملک‌زادگان افزود: درحال‌حاضر پرسنل نیروی دریایی به‌طور صددرصد بر مسئلة تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و حتی آبهای دریای عمان - که بعضاً محل عبور برخی از کشتی‌های حامل کالاهای نظامی برای رژیم عراق است و محموله خود را در بنادر بعضی از کشورها تخلیه می‌کنند - نیز کنترل دارند و ما این سیاست را به طرف دریای عمان گسترش داده‌ایم و توقیف کشتی‌های مشکوک در این منطقه را نیز حق خود می‌دانیم. فرمانده نیروی دریایی گفت: امیدواریم با اقدامات مؤثر خود بتوانیم رژیم عراق را دراین‌زمینه نیز در تنگنای شدید قرار دهیم تا انشاءالله در آینده نزدیک شاهد سقوط این رژیم جنایتکار باشیم.»(4)
1
آسوشیتدپرس امروز در گزارشی اقدام بازرسی‌کنندگان کشتی امریکایی و رفتار آنان را از دیدگاه برخی سرنشینان و ناخدای کشتی بررسی و چنین توصیف کرده است: «12 تن از مسافران سالخورده امریکایی امروز (سه‌شنبه) گفتند به‌دنبال ورود سربازان ایران به کشتی امریکایی پرزیدنت تیلور، آنها لحظات دلهره‌آوری را پشت سرگذاشتند و دچار این وحشت شدند که مبادا به لیست گروگان‌های امریکایی اضافه شوند. فرانس کونر که با شوهرش در کشتی به سر می‌برد گفت 6 سرباز مسلح ایرانی وارد کشتی شدند و به ما صبح‌به‌خیر گفتند و خنده‌رو و مؤدب بودند ولی لبخند آنها دوستانه نبود. کونر گفت پس از غلبه بر وحشت خود از سربازان ایرانی عکس گرفته که با اعتراض سربازان روبهرو نشده است. همسر خانم کونر - که خود را سرگرد سابق نیروی دریایی امریکا معرفی کرد - با عصبانیت گفت: چیزی که اتفاق افتاد یک امر مسخره و ترساننده بود.»
آسوشیتدپرس افزود: «ناخدای کشتی گفت آنها ازطریق موج VHF با ما تماس گرفته و دستور دادند که کشتی برای بازرسی متوقف شود. ما به‌مدت 10 تا 15 دقیقه باهم صحبت کردیم و من به آنها گفتم که کشتی ما یک کشتی تجاری درحال حرکت در آبهای بین‌المللی است و من نمی‌توانم آن را متوقف کنم ... ولی آنها تهدید کردند که درصورت عدم توقف کشتی، اقدام خطرناکی را به عمل خواهند آورد و پس از نزدیک شدن قایق 175 پایی حامل تفنگ‌های دولول 50 میلی‌متری آنها به کشتی، بار دیگر تهدید خود را تکرار کردند. بنابراین من کشتی را متوقف کرده و به آنها اجازه دادم که وارد کشتی شوند. ناخدا دایمن اضافه کرد که ایرانی‌ها وقتی وارد کشتی شدند سعی کردند معذرت‌خواهی کنند، ولی من قبول نکردم. من اقدام آنها را یک راهزنی تلقی می‌کنم. به گفته ناخدا، نیروهای ایرانی بارنامه کشتی را کنترل کرده و با راهنمایی سه خدمه کشتی سه جعبه از محموله‌های کشتی را باز و مشاهده کردند که در آنها پارچه قرار دارد. وی گفت که ایرانی‌ها ساعت 10:15 دقیقه صبح وارد کشتی شده و ساعت 11:43 دقیقه صبح آن را ترک کردند و نگرانی من دررابطهبا خدمه کشتی و مسافران و خودم بود.»(1)
2
در دور دوم مذاکرات رئیس‌جمهور ایران و رئیس‌جمهور پاکستان، درباره افغانستان، کنفرانس اسلامی، جنبش عدم‌تعهد، فلسطین و همکاری دو کشور بحث شد. دور دوم مذاکرات وزیران خارجه دو کشور نیز به امضای یادداشت تفاهمی درزمینه همکاری‌های اقتصادی و فرهنگی انجامید.
در مذاکرات سه‌ساعته رؤسای جمهور دو کشور که پیش‌ازظهر امروز انجام شد، ضیاءالحق با اشاره به روابط بسیار خوب دو کشور، گفت ما علاقه‌مندیم که در مسائل مشترک دو کشور هماهنگ باشیم و نظر ما این است که افغانستان یک کشور بی‌طرف باقی بماند و حکومت مورد
1) 31. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 301، 25/10/1364، صص 24 - 22، فجیره - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 24/10/1364.
نظر مردم در آن استقرار یابد. وی ضمن یادآوری اهمیت استراتژیک ایران و پاکستان، روابط سیاسی پاکستان با کشورهای جهان و منطقه را تشریح و تأکید کرد که جنبش عدم‌تعهد مربوط به همه اعضای جنبش و کنفرانس اسلامی نیز مربوط به همه مسلمین است و نباید تحت نفوذ گروه خاصی قرار گیرد. وی خواستار گسترش روابط تجاری، صنعتی، کشاورزی و نفتی و همچنین مبادلات فرهنگی و تبادل دانشجو شد و اظهار امیدواری کرد که کمیسیون سالانه مشترک دو کشور موفق شود همه زمینه‌های همکاری دوجانبه را گسترش و تحکیم بخشد.
در ادامه مذاکرات، رئیس‌جمهور ایران ضمن تشکر از مهمان‌نوازی دولت پاکستان، گفت: ما طرف‌دار پاکستان قوی، یکپارچه و مستقل هستیم و فکر می‌کنیم پاکستان نیز یک ایران قوی، مستقل و انعطاف‌ناپذیر در مقابل ابرقدرت‌ها را می‌خواهد. وی همکاری و هماهنگی بیشتر دو کشور در مجامع بین‌المللی را ضروری خواند و گفت مسئله افغانستان به امنیت ملی دو کشور ایران و پاکستان مرتبط است و ما نمی‌توانیم دراین‌مورد بی‌تفاوت باشیم. آیت‌الله خامنه‌ای افزود: ما معتقدیم در افغانستان باید حکومتی مورد اعتماد مردم، بی‌طرف و غیروابسته به شرق و غرب و مسلمان ایجاد شود. لذا با هرگونه راه‌حلی که نقش مردم در آن نادیده گرفته شود یا به مسئله افغانستان ابعاد بین‌المللی بخشد و پای قدرت‌های دیگر را باز کند، مخالفیم.
تصویر
رئیس‌جمهور ایران درزمینه همکاری‌های دوجانبه به امضای برنامه مبادلات فرهنگی و یادداشت تفاهم اقتصادی اشاره کرد و گفت: ما آماده‌ایم تخصص و مهارت خود را در مسائل اکتشاف و استخراج نفت دراختیار شما قرار دهیم. وی ضمن اشاره به مسائل خاورمیانه گفت: مسئله فلسطین مسئله جهان اسلام است و باید با حساسیت خاص با این مسئله برخورد کرد. ریشه این قضیه در مقابله قاطع با رژیم صهیونیستی است. ما شاهدیم که امریکا، انگلیس و فرانسه علناً به اسرائیل کمک می‌کنند و اقدامات تجاوزکارانه این رژیم را تأیید می‌کنند و هیچ مسئله ایجاد نمی‌شود، اما مبارزه آزادی‌بخش مسلمانان لبنانی و فلسطینی برعلیه متجاوزین را تروریسم می‌نامند. در این ملاقات همچنین
نتایج مذاکرات وزیران خارجه دو کشور و مقامات ایرانی و پاکستانی بررسی و تأیید شد.(1)
از سوی دیگر، دور دوم مذاکرات وزیران خارجه دو کشور به امضای یادداشت تفاهمی درزمینه مسائل اقتصادی، بازرگانی، کشاورزی و فرهنگی انجامید. براساس این یادداشت تفاهم: 1. طرفین بر افزایش مبادلات دو کشور تأکید کردند . 2. توافق شد دومین کمیسیون مشترک ماه آینده تشکیل شود و همکاری‌های دوجانبه در زمینه‌های صنایع راه‌سازی، راه‌آهن و حملونقل مورد توجه بیشتری قرار گیرد. 3. صادرات نفت و کالاهای دیگر به پاکستان افزایش یابد و واردات کالاهای پاکستانی به ایران تنوع بیشتری یابد. 4. ضمن تأکید بر اجرای مفاد یادداشت تفاهم وزیران کشاورزی دو کشور، توافق شد که تبادل اطلاعات تکنولوژی و علمی توسعه یابد و درباره تبادل استاد و اعطای بورس در رشته‌های کشاورزی و دامداری توافق شد. 5. درزمینه همکاری صنعتی قرار شد ایران درباره امکانات پاکستان در طرح افزایش تولید نیشکر مطالعات لازم را انجام دهد. 6. برنامه مبادلات فرهنگی دوساله به امضا رسید.(2)
امروز همچنین سرهنگ سهرابی رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی با همتای پاکستانی خود ژنرال رحیم‌خان و نیز با ژنرال عارف فرمانده نیروی زمینی پاکستان و ژنرال اقبال جانشین ستاد مشترک پاکستان دیدار و گفتوگو کرد. سرهنگ سهرابی قرار است از کارخانه مهمات‌سازی پاکستان نیز دیدار کند.(3)
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران امروز با مسئولان سیاسی و فرهنگی جمهوری اسلامی در پاکستان دیدار و درباره اوضاع کشور، توطئه شبکه‌های خبری، نقش کاروان راهیان کربلا، روابط ایران با کشورهای دیگر و مسائل بین‌المللی سخن گفت. وی همچنین با جمعی از علمای تشیع و تسنن پاکستان دیدار کرد.
رئیس‌جمهور صبح امروز با حضور در محل سفارت ایران در اسلام‌آباد از نقش کادر سیاسی و فرهنگی ایران در پاکستان تقدیر کرد و گفت که خواسته استکبار جهانی این است که ما در داخل مرزهایمان ناشناخته بمانیم و هدف ما مقابله با این خواسته است. وی با اشاره به توطئه‌های شبکه های خبری جهان علیه انقلاب اسلامی یادآور شد که اگر ما بتوانیم ارزش‌های جمهوری اسلامی را به دنیا منعکس کنیم در مقابله با تبلیغات استکبار جهانی کار بزرگی کرده‌ایم. وی یافتن شیوه‌های جدید برای مقابله با تبلیغات شبکه‌های خبری جهان را ضروری خواند و پس از اشاره به اهمیت عزیمت کاروان‌های راهیان کربلا و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها در تشریح اوضاع کشور گفت که وضع هم ازنظر جنگ و هم در صحنه‌های بین‌المللی خوب است.
رئیس‌جمهور افزود: اکنون محافل سیاسی دنیا وضع را به‌گونه‌ای متفاوت با قبل می‌بینند. ما ازنظر دیپلماتیک با بسیاری از کشورها به نزدیکی‌های بسیار رسیده‌ایم. یکی از اهداف استکبار
جهانی این بود که دولت‌هایی را که می‌خواستیم با آنها رابطه داشته باشیم به‌نحوی از ما بترساند درحالی‌که خطری از ناحیه جمهوری اسلامی آنها را تهدید نمی‌کرد. وی گفت: البته ما صلابت و قاطعیت انقلاب را در همه حال حفظ می‌کنیم و این به معنی ضعیف کردن یا بحرانی کردن روابط جمهوری اسلامی با دیگر کشورها نیست.
در این دیدار سرکنسول جمهوری اسلامی در کراچی مبلغ 167 هزار روپیه کمک نهادهای ایرانیان مقیم این شهر را با یک جفت گوشواره و گردنبند طلا (هدیه یک مادر شهید) و مسئول دفتر کنسولی ایران در کویته نیز مبلغ 67 هزار روپیه کمک‌های کارکنان ایرانی را تقدیم رئیس‌جمهور کردند. همچنین نامه‌های دانش‌آموزان شهر کراچی برای رزمندگان اسلام، تسلیم رئیس‌جمهور شد.(1)
صبح امروز همچنین جمعی از علمای تشیع و تسنن پاکستان با رئیس‌جمهور ایران دیدار کردند. آیت‌الله خامنه‌ای ضمن اظهار خوشحالی از این دیدار، گفت: اجتماع علمای اهل تشیع و تسنن در این مجمع نمودار وحدت علمای اسلام است و می‌تواند مژدة بزرگی برای مسلمانان باشد و چشم‌انداز روشنی از آینده را برای ما ترسیم کند.(2)
1
سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان و سخنان رؤسای جمهور دو کشور در دیدار با همدیگر بازتاب بسیاری در رسانه‌های خارجی داشت که برخی از موارد مهم آن چنین است.
رادیو کلن آلمان در تفسیری به نقل از روزنامه فرانکفورتر الگمانیه سایتونگ گفت: «دیدار رئیس‌جمهور ایران از پاکستان شاید باعث خشنودی رئیس‌جمهور پاکستان گردد زیرا مدت‌ها بود که جمهوری اسلامی ایران به رژیم نظامی پاکستان به دلیل مناسبات بسیار نزدیکش با ایالات متحده امریکا به چشم تحقیر نگاه کرده و در بعضی موارد تهران رفتاری سرد و غیردوستانه با این رژیم از خود نشان می‌داد. اکنون به نظر می‌رسد که اینها فراموش شده و دو کشور باوجود تغییر در مناسبات پاکستان و امریکا و همچنین نارضایتی در بعضی از موارد برای اقلیت شیعه نسبت به روش حکومت اسلامی ضیاءالحق در پاکستان، مجدداً به یکدیگر نزدیک شدهاند. به‌هرحال، دیدار رئیس‌جمهور ایران از پاکستان برای این کشور دو جنبه دارد: 1. با این دیدار دولت جدید پاکستان بر وجهة خود می‌افزاید. 2. دیدار رئیس‌جمهور ایران برای اقلیت شیعه پاکستان نویدبخش است چه ممکن است اقلیت شیعه در پاکستان درمورد تصمیماتی که اکثریت سنی در آینده به نفع خود اتخاذ می‌کند، اعتراض نمایند. از همه راضی‌تر از نزدیکی دو کشور، افغانی‌های مخالف شوروی هستند که مبارزات آزادی‌خواهانه آنان با توافق و تفاهم دو کشور همسایه در ارتباط است.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی گزارش خبرنگار خود از پاکستان را چنین نقل کرد: «رئیس‌جمهور پاکستان گفت درگیری درازمدت ایران و عراق مایه رنج عمیق او شده است و درخواست پاکستان برای پایان جنگ را
تکرار کرد. تنها اشاره رئیس‌جمهور ایران به جنگ در ضیافت ضیاءالحق این بود که گفت ایران نمی‌تواند صلح غیرعادلانه را بپذیرد و به گفته وی، این بدان معنا است که متجاوز باید شناسایی، محکوم و مجازات شود. پاکستان همواره از شناسایی متجاوز در جنگ خودداری کرده و موضع بی‌طرف گرفته است. ژنرال ضیاء پیش از این در مصاحبه با تلویزیون ایران گفت که مهم نیست چه کسی جنگ را شروع کرده، مهم آن است که به جنگ پایان داده شود و از ایران خواست انعطاف بیشتری نشان دهد.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی به نقل از خبرگزاری رسمی پاکستان آورده است که آقای خامنه‌ای در ضیافت شام گفت ایران خواستار آن است که افغانستان به موقعیت پیش از جنگ خود به‌عنوان یک کشور مستقل اسلامی بازگردد و به پناهندگان افغانی اجازه داده شود که با احترام از پاکستان و ایران به افغانستان بازگردند. وی تأکید کرد که نیروهای خارجی جدید نمی‌توانند جایگزین نیروهای بیگانه قبلی در افغانستان شوند.(2)
1
وزارت امور خارجه پاکستان گزارش خبرنگاران صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد از اظهارات رئیس‌جمهور پاکستان را مبنی‌بر اینکه عراق آغازکننده جنگ بوده است، تکذیب کرد.(3)
بخش ترکی استانبولی رادیو جده گفت: «سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان سخنان ژنرال ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان، مبنی‌بر متجاوز شمردن عراق در جنگ ایران و عراق را - که برای اولین‌بار به زبان آورده - تکذیب کرد. این سخنگو افزود: رئیس‌جمهوری پاکستان به این صورت: "اکنون زمان تعیین و اعلام این مطلب که چه کسی در جنگ محق بوده و متجاوز کیست، نبوده، بلکه زمان تهیه مقدمات صلح می‌باشد و ما باید در نزدیک کردن مواضع دو کشور درحال جنگ تلاش کنیم." سخن گفتند و هیچ‌کدام از طرفین را متهم نساختند.»(4)
2
بروز وضعیت غیرعادی در یمن جنوبی، به لغو سفر رئیس‌جمهور ایران به این کشور انجامید و تأخیر سفر وی به لاهور با اعتراض مردمی که منتظر استقبال بودند مواجه شد. تصادف یک اتوبوس استقبال‌کنندگان به کشته‌شدن یک نوجوان انجامید.
سخنگوی وزارت خارجه ایران امروز ضمن اعلام لغو سفر رئیس‌جمهوری ایران به یمن جنوبی، دلیل این تصمیم را وضعیت غیرعادی اعلام‌شده بعد از کودتای نافرجام یمن ذکر کرد.
1) 38. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 25/10/1364، ص6.
2) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 301، 25/10/1364.
3) گزارش این مصاحبه در روزشمار 21/10/1364 درج شده است که در آن ضیاءالحق صریحاً گفته است: «کاملاً درست گفتید که عراق حمله کرد و خاک کشور شما را اشغال نمود. ...»
4) 40. همان، صص 9 و 10.
همچنین گفته شد احتمالاً اقامت رئیس‌جمهور ایران در پاکستان یک روز تمدید خواهد شد.(1)
درپی این تغییر برنامه که موجب تغییر برنامه سفر امروز رئیس‌جمهور ایران به لاهور پاکستان شد، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «خبرنگاران اعزامی به لاهور گزارش می‌دهند قرار بود بعدازظهر امروز(سه‌شنبه) آقای خامنه‌ای وارد لاهور شود. هزاران شیعه پاکستانی برای استقبال از رئیس‌جمهور ایران در فرودگاه اجتماع کرده بود. این گزارش‌ها حاکی است با اعلام تغییر برنامه ورود آقای خامنه‌ای، سیل جمعیت باندهای فرودگاه را اشغال کرده و دست به تظاهرات پیش‌بینی‌نشده‌ای زدند که در آن امریکا متهم شد که از ورود حجت‌االاسلام خامنه‌ای جلوگیری می‌کند. جمعیت که مانند روز گذشته در اسلام‌آباد، از جاهای بسیار دوردست آمده بودند، پس از دریافت اطمینان که مهمان ایرانی فردا به لاهور خواهد آمد، متفرق شدند.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز اعلام کرد که تصادف یک اتوبوس که استقبال‌کنندگان از رئیس‌جمهور را از روستایی به فرودگاه اسلام‌آباد می‌آورد به کشته شدن یک نوجوان به نام ارشاد حسین و جراحت 8 تن دیگر انجامید. پدر ارشاد حسین به خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «من اعتقاد دارم که فرزندم شهید شده است، زیرا وی در راه اسلام فعالیت می‌کرد و هنگام استقبال از آقای خامنه‌ای نماینده رهبر کبیر انقلاب اسلامی ایران امام خمینی، کشته شد و ما این قربانی را به اسلام و خدمت امام خمینی و آقای خامنه‌ای تقدیم می‌کنیم و هیچ رنج و اندوهی نداریم. گفتنی است که ارشاد حسین محصل بود، 16 سال داشت و از اعضای سازمان امامیه پاکستان بود.»(3)
1
کودتا در یمن جنوبی نافرجام ماند و درعین‌حال درگیری و خشونت میان شورشیان و وفاداران به رئیس‌جمهور این کشور ادامه دارد. خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «اختلافات و رقابت‌هایی که از هفت سال پیش بین رهبران اصلی یمن جنوبی وجود داشت، این هفته با اعدام 4 تن از مسئولان این کشور، ازجمله اعدام دو عضو بانفوذ حاکم (عبدالفتاح اسماعیل رئیس‌جمهور پیشین و سرهنگ علی عنتر مرد شماره2 رژیم) سرانجام خونینی پیدا کرد. رادیو عدن گزارش داد که 4 شخصیت یمن جنوبی به‌خاطر تلاش برای به دست گرفتن قدرت و قتل علی ناصر محمد (رئیس‌جمهور یمن جنوبی) اعدام شدهاند. ظاهراً کودتا روز چهارشنبه گذشته روی داده است. بلافاصله پس از عقیم شدن تلاش کودتاچیان، رئیس‌جمهور یمن با تشکیل یک کمیته ویژه 4 تن ( عبدالفتاح اسماعیل، سرهنگ عنتر، علی سالم یک وزیر کابینه و علی شایح یکی از رهبران حزب را به اعدام محکوم می‌کند.»
خبرگزاری فرانسه افزود: «بنا به اعلام منابع دیپلماتیک در پاریس، از بعدازظهر دیروز(23/10/1364) نبردهای فوق‌العاده شدیدی میان نیروهای طرف‌دار پرزیدنت علی ناصر محمد و نیروهای شورشی جریان داشت.»(4)
رادیو امریکا نیز امروز گفت: «بنا به گزارشهای رسیده از یمن جنوبی، درحال‌حاضر جنگ خشونت‌باری بین شورشیان و سربازان وفادار به رئیس‌جمهوری این کشور جریان دارد. چند ساعت پیش از آنکه خبر این جنگ را خبرگزاری‌ها منتشر کنند، رادیو عدن اعلام کرد که پرزیدنت علی ناصر محمد از توطئه‌ای در راه سوءقصد به جانش و براندازی حکومت یمن جان سالم به در برد. در اعلامیه رسمی دولت گفته شده که 4 رهبر این کودتای نافرجام به‌جرم خیانت به دار آویخته شدند و چند نفر به‌اتهام شرکت در این توطئه در انتظار محاکمه به سر می‌برند.»(1)
خبرگزاری یونایتدپرس نیز گزارش داد که مقامات یمنی جراحت جزئی علی ناصر محمد را تأیید کردهاند. وی ازطرف علی احمد ناصر معاونش مورد حمله قرار گرفت. علی احمد پس از این عمل به‌سرعت به ضرب گلوله گارد ریاست‌جمهوری به قتل رسید.(2)
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران درپیامی به رهبر لیبی ضمن اعلام حمایت از لیبی بر ادامة جنگ تا سرنگونی رژیم صدام تأکید کرد.
سفیر جمهوری اسلامی در لیبی که با پیام‌هایی از سرهنگ قذافی به مقامات جمهوری اسلامی درجهت جلب حمایت ایران از لیبی و نیز درخواست توقف جنگ با عراق به‌منظور همکاری برای مقابله با امریکا و اسرائیل به ایران آمده بود، در بازگشت به لیبی پاسخ مسئولان جمهوری اسلامی را به وی رساند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از دیدار امروز سفیر ایران با سرهنگ قذافی نوشته است که رئیس‌جمهور ایران درپیام شفاهی به رهبر لیبی، ضمن اعلام حمایت مجدد جمهوری اسلامی ایران از ملت مسلمان لیبی دربرابر هرگونه تهاجم امپریالیستی و صهیونیستی، ضرورت بسیج تمامی نیروهای اسلامی را به‌منظور آزادسازی قدس عزیز یادآور شده و با اشاره به جنگ تحمیلی عراق و انگیزه این تجاوز، بار دیگر بر تصمیم قاطع و تغییرناپذیر ملت و دولت جمهوری‌اسلامی ایران مبنی‌بر ادامه جنگ تا رفع فتنه تأکید کرد و تداوم جنگ تا حذف رژیم عفلقی عراق از منطقه را گامی اساسی در روند گشودن جبهه اصلی جنگ جهت آزادسازی تمامی سرزمین اشغال‌شده فلسطین برشمرد.
سرهنگ قذافی در این دیدار ضمن ابراز خرسندی و قدردانی از پیام رئیس‌جمهور ایران در حمایت از لیبی و اعلام آمادگی برای مشارکت در آزادسازی فلسطین اشغالی، بر حمایت لیبی از مواضع جمهوری اسلامی در جنگ تحمیلی تأکید و آرزو کرد که صدام هرچه سریع‌تر سرنگون و ملت عراق آزاد شود.(3)
1
ارتش لبنان برای جلوگیری از درگیری مجدد میان مسیحیان لبنان در شرق بیروت مستقر شد و تلاش سوریه برای راضی کردن رئیس‌جمهور لبنان به همکاری برای اجرای توافقنامه دمشق هنوز با ابهام روبهرو است.
به گزارش یونایتدپرس از بیروت: «حدود 2200 سرباز ارتش لبنان با تانک و نفربرهای زرهی در شرق بیروت مستقر شدهاند تا مانع از تجدید درگیری بین مسیحیان طرف‌دار امین جمیل و ایلی حبیقه - که روز دوشنبه (23/10/1364) حداقل 25 کشته و 70 زخمی به جای گذاشت - بشوند. ایلی حبیقه فرمانده شبه‌نظامیان مسیحی، موسوم به "نیروهای لبنانی" است که دو هفته پیش با تلاش مقامات سوری قرارداد صلحی با جنبش امل و دروزی‌های لبنان امضا کرد تا به جنگ داخلی ده‌ساله این کشور خاتمه داده شود. اما امین جمیل رئیس‌جمهور و رئیس حزب فالانژ لبنان و عده ای دیگر از سیاستمداران محافظه‌کار مسیحی با قسمت‌هایی از قرارداد مخالف‌اند. جمیل که برای گفتوگو دراینباره به دمشق رفته بود، پس از دو روز مذاکره با حافظ اسد روز گذشته به بیروت بازگشت. منابع نزدیک به جمیل این مذاکرات را "مثبت" خواندند، اما منابع نزدیک به سه گروه شبه‌نظامی اصلی لبنان که قرارداد صلح را امضا کردهاند این مذاکرات را "منفی" دانستند، زیرا پیشنهادهای جمیل موجب تأخیر بیشتر اجرای این قرارداد خواهد شد.(1)
2
از اقدامات امروز گروه‌های ضدانقلاب در داخل کشور سه گزارش در دست است:
یکی از بسیجیان پایگاه مقاومت روستای رباط سمنگان در شهرستان تربت‌جام به ضرب گلولة فرد ناشناسی به شهادت رسید. یکی دیگر از برادران این پایگاه شب گذشته هدف سوءقصد مسلحانه قرار گرفت که موفق به فرار شد. گفتنی است که درگیری‌های روستای رباط سمنگان از چند روز پیش تشدید شده که به ورود یک گردان نیروی بسیجی به این روستا انجامیده است.(2)
ساعت 10 روز 24/10/1364، یک بمب انفجاری 4 پوندی با چاشنی امریکایی را یک راننده اتوبوس شرکت واحد زیر یک وانت پیکان کشف کرد و آن را سریع به قرارگاه پلیس انتقال داد که در آنجا خنثی شد.(3)
در بازرسی منزلی در خیابان سبلان تهران، تعدادی زن و مرد دستگیر شدند که ازجمله آنها محمود عطایی از اعضای اصلی سازمان مجاهدین خلق است.(4)
1
جمعی از توابین گروه‌های مسلح بند زنان ندامتگاه تبریز با ارسال نامهای برای آقای هاشمی رفسنجانی، ضمن محکوم کردن قطعنامه سازمان ملل درمورد وضعیت حقوق بشر در ایران، خواستار اعزام هیئت‌هایی از مجامع بین‌المللی برای بازدید از ندامتگاه‌های خود شدند.
در قسمتی از این نامه که روابط عمومی مجلس شورای اسلامی برای کیهان فرستاده، آمده است: «ما توابین ندامتگاه تبریز علی‌رغم انحرافات و اشتباهات گذشته خود ضمن محکوم نمودن قطعنامه سازمان ملل دال‌بر عدم رعایت حقوق بشر در ایران، از حضور آن مقام محترم خواستاریم ترتیبی اتخاذ فرمایید تا مجامع بین‌المللی و مدعیان حقوق بشر از ندامتگاه‌ها بازدید نموده و از نزدیک شاهد حقایقی باشند که ما نیز بدان‌ها دست یافته‌ایم و نیز اجازه نمی‌دهیم اسامی ما زندانیان که اینک خود نیز از مواضع برحق نظام جمهوری اسلامی دفاع می‌کنیم و بیزار و متنفر از منافقان ضدانقلاب هستیم، وسیله‌ای برای ترویج مقاصد و اهداف شوم این جرثومه‌های کثیف در خارج از کشور باشد.»(1)
1) 52. روزنامه کیهان، 24/10/1364، ص30.
1
قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پاسداران امروز چند جلسه برگزار کرد. در اولین جلسه، اقدامات تیپ10 سیدالشهدا(ع) برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه عملیاتی صف (جزیره ام‌الرصاص و...) و طرح مانور آن بررسی شد.(1)
تصویر
در آغاز جلسه، فرمانده تیپ سیدالشهدا(ع) اقدامات این یگان را به‌طور خلاصه بیان کرد: شناسایی‌ها تمام شده که نتایج آن را قبلاً اعلام کردیم. در منطقه مأموریت 5 راهکار با استفاده از 5 شاخص - که جاده‌های موجود است - مشخص شده است. ده روز است که توجیه فرماندهان تیپ شروع و خط حد گردان‌های عمل‌کننده و احتیاط مشخص شده است. شیوه عبور نیز مشخص شده که نیاز به بحث جزءبهجزء دارد. برادران به خط حد خود توجیه شده و منطقه را از نزدیک و از دیدگاه بررسی کردهاند. وضعیت عقبه‌های تیپ شامل قرارگاه تاکتیکی، اورژانس، خانه‌های رزمی، محل احداث اسکله‌های لازم در حاشیه نهر عرایض برای
1) این جلسه از ساعت 10 تا 12:20 در مقر تیپ10 سیدالشهدا(ع) تشکیل شد و حاضران عبارت بودند از: محسن رضایی، عزیز جعفری، نورعلی شوشتری، مهدی مبلغ، محمدابراهیم سنجقی، علی فضلی (فرمانده تیپ سیدالشهدا(ع)) و مسئولان واحدها و فرماندهان گردان‌های تیپ سیدالشهدا(ع) و محمد درودیان.
انتقال نیرو مشخص شده و مسئولان پشتیبانی به کارهای خود توجیه شدهاند. درمورد توپخانه، قرارگاه نجف نیاز به زمان دارد که کارش را تکمیل کند. آتش‌های تیر مستقیم شامل 6 تفنگ106، 7 قبضه سلاح ضدهوایی، 7 دوشکا و تعدادی آر.پی.جی7 و تفنگ82 برای اجرای آتش مستقیم مشخص شده است. کارهای مهندسی در منطقه شامل احداث سنگرهای جمعی برای نیروهای عمل‌کننده، سنگر برای نیروهای احتیاط و سنگر برای استقرار سلاح‌های مذکور شروع شده که باتوجه‌به محدودیت زمین در منطقه، نیاز به استحکامات بیشتری است. مقداری ناهماهنگی‌ها هست که قرارگاه برای رفع آن کمک کند دست ما را در دست تیپ‌های امام رضا(ع) و الغدیر بگذارد. دررابطهبا ارتش هم هماهنگی‌هایی شده و در منطقه مستقر شدهاند؛ اگر نکات لازم رعایت نشود، این منطقه عملیاتی برای دشمن کشف می‌شود.
سپس مسئول واحد اطلاعات تیپ سیدالشهدا(ع) به تشریح وضعیت دشمن و منطقه عملیات پرداخت و ضمن اظهارات خود به سؤالات فرمانده کل سپاه شامل وضعیت نیزارهای جزیره ام‌الرصاص، ارتفاع خاکریز و جاده دشمن، فاصله سنگرها و جنس آنها، وضعیت مواضع عراق و مواضع در عمق او، نیروها و آرایش دشمن پاسخ داد که خلاصه آن چنین است: ارتش عراق دور جزیره ام‌الرصاص را جاده سراسری کشیده که حدود 80 سانتی‌متر یا بیشتر ارتفاع دارد و حالت دفاعی به آن داده است. از روی جاده و پشت آن بر اروند تسلط دارد. سنگرهایش محکم، بلند و مسلط بر آب است، طوری‌که بتواند نیروی حمله‌کننده را روی آب و قبل از رسیدن به ساحل منهدم کند. اگر نیروها به ساحل برسند این سنگرها تسلطی بر ساحل ندارند. سنگرهای خط اول دشمن حالت پایگاهی دارد. نیزارهای جزیره انبوه است و میان آنها موانع مختلف گذاشته شده که قابل‌عبور نیست. در جزایر ام‌البابی، دورتادور پایگاه زده، یک پایگاه بزرگ نیز که احتمالاً مقر گروهان یا گردان باشد و سنگرهای زیادی آنجا هست. دو پل ارتباطی جزایر، دوبه‌ای است که از روی یکی لودر و بلدوزر رد می‌شود. دکل دیدبانی قرارگاه نجف در حوالی آبادان به این جزایر مسلط است و کاملاً دید دارد. ارتش عراق در این منطقه یک رشته سیم‌خاردار تک‌رشته‌ای روی مواضعش کشیده است و توان اصلی‌اش را در خط گذاشته و دور مواضع مختلف خود، دور توپ‌ها و دور موشک‌های سام و پایگاه‌هایش سیم‌خاردار کشیده و مین‌گذاری کرده است. دشمن در این منطقه تعدادی تانک، سلاح دوشکا، تفنگ106 و... دارد به‌خصوص سر جزیره بوارین که خیلی حساس است. دشمن در این جزایر حدود یک تیپ نیرو دارد. در منطقه، هاورکرافت و هلیکوپتر هم دیده شده است. چند گردان توپخانه عراق هم در این منطقه مستقر است.
سیدابراهیم کساییان از مسئولان تیپ سیدالشهدا(ع) در ادامه جلسه گفت تیپ سیدالشهداء(ع) 6 گردان دارد که 4 گردان آن در این منطقه وارد عمل می‌شوند و 2 گردان دیگر در احتیاط قرار دارند. واحد مهندسی مشغول کار در منطقه است و واحدهای بهداری و ادوات مستقر شدهاند. برخی واحدها هم در خرمشهر استقرار دارند.
در ادامه، برادر سعیدی فرمانده گردان قمر بنی‌هاشم(ع)، طرح مانور این گردان که مأموریت خط‌شکنی و گرفتن جای پا و پاک‌سازی بخشی از جزیره ام‌الرصاص را به عهده دارد، تشریح کرد. وی گفت که گروهان 70 نفره غواص این گردان با همکاری 40 نیروی واحد تخریب و 10 تن از نیروهای یگان دریایی تیپ، شکستن خط و تخریب پل را انجام می‌دهند، سپس دو گروهان قایق‌سوار خودشان را به جزیره رسانده با نیروهای دشمن درگیر می‌شوند. وی در ادامه به‌جزئیات طرح، چگونگی عبور از موانع، انهدام تیربارهای دشمن، اقدام سلاح‌های آتش مستقیم برای انهدام تیربارهای دشمن درصورت لزوم قبل از درگیری یا بعد از شروع درگیری پرداخت. در این میان، فرمانده کل سپاه به ابهامات طرح و موارد احتمالی و پیش‌بینی‌نشده اشاره و از جزئیات سؤال کرد تا دقت و هشیاری فرماندهان تیپ سیدالشهدا(ع) را برانگیزد. فرمانده تیپ نیز اذعان می‌کرد که دراینباره هنوز به بحث و بررسی بیشتر نیاز است و قرار است در منطقه‌ای مشابه تمرین شود.
محسن رضایی تأکید کرد که شب عملیات قبل از هر اقدامی تعدادی نیرو (یک دسته یا کمتر) در اختفای کامل خود را به دو سنگر تیربار دشمن که روبه‌روی معبر شما قرار دارد رسانده و آنها را منهدم کنند. وی توجیه فرمانده دسته‌ها به زمین منطقه عملیات و جاده‌ها از روی دکل‌ها و تمرین عملیات در زمین مشابه را ضروری خواند تا نیروها در زمان عملیات دچار بهت و سردرگمی و کندی نشوند. وی همچنین گفت که به‌کارگیری خمپارهاندازهای 120 میلی‌متری و مینی‌کاتیوشا برای انهدام قوای دشمن خیلی مؤثر است. محسن رضایی از فرمانده تیپ خواست که پس از شروع عملیات با انتقال یک دستگاه کانال‌کن در منطقه تصرفشده کانال حفر شود تا نیروها از آتش‌های انبوه دشمن در امان بمانند.(1)
در ادامه جلسه، فرماندهان گردان‌های علی‌اکبر(ع) و علی‌اصغر(ع) مأموریت و طرح مانور خود را تشریح کردند. سپس مسئول مهندسی تیپ چگونگی انتقال تجهیزات سنگین و اسکله‌سازی و فراهم‌کردن امکان عبور این تجهیزات از ساحل گِلی و امکانات مورد نیاز را بیان کرد.
مسئول واحد ادوات تیپ10 در ادامه جلسه مأموریت این واحد و چگونگی اجرای آن را تشریح کرد. برادر فلکی گفت که ما براساس طرح مانور نیروی پیاده طراحی آتش می‌کنیم. آتش‌ها به دو بخش مستقیم و منحنی تقسیم می‌شود. آتش‌های مستقیم را برای انهدام مواضع خط اول دشمن به‌کار می‌گیریم که شامل 5 تفنگ106، یک تفنگ82، 7 توپ57، یک چهارلول و 4 سلاح 23 میلی‌متری است. محل استقرار قبضه‌ها را مشخص کرده‌ایم و منتظر نهایی‌شدن طرح گردان‌های پیاده هستیم تا طرح آتش را نهایی کنیم. آتش‌های منحنی شامل 9 خمپاره‌انداز81، 9 خمپاره‌انداز120 و 4 قبضه مینی‌کاتیوشا است. برای هدایت آتش از 4 دیدگاه موجود در منطقه استفاده می‌کنیم و درپی بررسی استفاده از یکی از دکل‌های برق خرمشهر نیز هستیم.(2)
1) 1. سند شماره 17384/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه خاتم برای بررسی طرح مانور و آمادگی تیپ10 برای عملیات در منطقه ام‌الرصاص (25/10/1364، مقر تیپ10، نوار شماره17054)، راوی: محمد درودیان، صص 22 - 1.
2) 2. سند شماره 127385/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه خاتم برای بررسی طرح مانور و آمادگی تیپ10 برای عملیات در منطقه ام‌الرصاص (25/10/1364، مقر تیپ10، نوار شماره 17055)، راوی: محمد درودیان، صص 22 - 1.
سپس فرمانده یگان دریایی تیپ10 به تشریح مأموریت این یگان در عملیات و تجهیزات موجود و مورد نیاز پرداخت. وی گفت برای اجرای عملیات 102 قایق مورد نیاز است که نصف این تعداد را هم نداریم و باتوجه‌به جریان آب اروند و آتش موجود در منطقه در زمان عملیات، موتور قایق‌ها باید قدرت و سرعت عمل مناسب داشته باشند، اما موتورهای موجود کیفیت لازم را ندارند.
فرمانده کل سپاه در پایان این جلسه درباره وضعیت تیپ سیدالشهدا(ع) و نیز ویژگی‌های منطقه عملیاتی مطالبی بیان کرد:
· سرعت فراگیری و هم‌جهت‌شدن برادران تیپ با عملیات‌های آبی - که از دهانه فاو تا چزابه است و عمدة جنوب عراق را تشکیل می‌دهد و هدف‌های استراتژیک جمهوری اسلامی هم در این منطقه قرار دارد - بسیار خوب است. امیدواریم که سرعت رشد برادران زیادتر شود.
· با آمدن برادر فضلی به تیپ امیدواریم که انسجام، قوت‌دل و نشاط بیشتری در برادران به وجود آید که انشاءالله تیپ دوباره مثل عملیات‌های قبل فعال و زنده بشود و همان‌طور که عملیات عاشورای3 بسیار خوب و نتیجه‌بخش بود و جان تازه‌ای در مردم به وجود آورد، این عملیات هم همان‌طور باشد.
· این منطقه سه ساحل دارد: ساحل ام‌الرصاص، ساحل ام‌البابی و ساحل دور دشمن که هرکدام تأمینی برای ساحل بعدی است. لذا برادران برای رفتن به عمق باید سرعت عمل داشته باشند. باید به‌محض شکسته‌شدن خط و بازشدن معبر، نیروهای بعدی خودشان را بلافاصله به عمق برسانند و منتظر عریض‌شدن معابر در سمت چپ و راست نباشند. البته دشمن پیش‌بینی عبور ما را کرده است، چون به عقبه‌اش خیلی نزدیک است. اگر ما از روبه‌روی ام‌الرصاص 15 کیلومتر پیش برویم، تقریباً تمام جبهه دشمن سقوط می‌کند و تا دهانه فاو؛ یعنی نزدیک به 50 کیلومتر زمین دشمن، در محاصره قرار می‌گیرد و حداقل پنجاه هزار نفر آنجا اسیر می‌شوند. یکی از معابر خطرناک دشمن برای سرپل ما و یکی از عملیات‌های خطرناک ما برای دشمن همین‌جاست. در این عملیات حرکات در عمق باید سریع باشد و حرکات در عرض باید دقیق باشد.
· مانور شما یک پیچیدگی دارد و اینکه یک گردان گذاشته‌اید که هم سرپل بگیرد و هم منطقه را باز کند؛ اگر این گردان خدای‌نکرده در شکستن خط یا پیشروی در عمق مشکلی پیدا کند، کل عملیات تیپ قفل می‌شود. دراین‌مورد بیشتر کار کنید. برادر عزیز جعفری هم بیشتر جلسه بگذارد. فرمانده گردان‌ها هم سریع‌تر فرمانده گروهان‌ها را توجیه کنند و منطقه را ببینند و نظر بدهند. مدت پاک‌سازی منطقه مأموریتشان را بگویند و بیشتر بحث کنید. تاریخ پایان بحث‌ها، نهایی‌شدن طرح مانور، مانور در زمین مشابه و اعلام آمادگی مشخص شده است که پس از آن دیگر طرح مانور تغییری نمی‌کند.
· موضوع دیگر پدافند است. برای دشمن پاتک در این جزایر خیلی مشکل است، اما آتش مستقیم و آتش‌های خمپارهاندازها و توپ‌های برد متوسط مؤثر است. در اینجا ما باید برای دفاع، از استحکامات و آتش‌های مستقیم استفاده کنیم. اگر بتوانیم تانک به ام‌الرصاص منتقل کنیم، می‌توانیم تقریباً همه جاده‌های دشمن را ببندیم.(1)
1
درپی حمله بامداد روز 16 دی‌ماه ارتش عراق به جزیره مجنون جنوبی،(2)عصر امروز سیدمحمدکاظم میرحسینی (فرمانده تیپ الغدیر) با حضور در قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران درباره چگونگی حمله دشمن، پیشروی و ادامه فعالیت‌هایش در این منطقه گزارش داد.(3)این گزارش به آقای هاشمی نیز داده شد. پس از این جلسه، فرمانده کل سپاه با فراخوانی فرمانده لشکر نجف او را مأمور اجرای عملیاتی در جزیره جنوبی کرد.
در آغاز جلسه، میرحسینی گفت به تیپ الغدیر دستور داده شد دو دسته نیرو بفرستید که بروند به جای نیروهای ارتش در جزیره جنوبی مستقر شوند. شبی که نیرو آوردیم همان شب عراقی‌ها حمله کردند که نیروهای لشکر17 علیبنابیطالب(ع) و نیروهای ارتش آنجا بودند. فرمانده یگان ما هم برای پشتیبانی از نیروها آنجا می‌ایستد. عراقی‌ها اینجا عملیات بزرگی کردند و بخشی از مواضع خودی را اشغال کردند. در این حمله و حملات پس از آن و براثر آتش پرحجمی که ارتش عراق از چپ و راست اجرا می‌کند ما تاکنون 100 نفر شهید و مجروح داده‌ایم. شهدای خودمان و شهدای ارتش را از منطقه درگیری بیرون برده‌ایم. ما نزدیک کادر یک گردان را از دست داده‌ایم. قائم‌مقام تیپ و مسئول یگان زخمی شدهاند. شش وانت تویوتا از دست داده‌ایم. نیروها را با قایق پشتیبانی می‌کنیم. روزانه یک وعده غذا بیشتر نمی‌بریم چون امکان‌پذیر نیست. اگر به‌خاطر اسلام نبود یکی از بچه‌ها آنجا نمی‌ایستاد.
فرمانده تیپ الغدیر افزود: عراقی‌ها فعالیت مهندسی گسترده‌ای دارند، کمپرسی‌های آنها فعال هستند، قصد دارند ضلع میانی جزیره جنوبی را به ضلع‌های شرقی و غربی آن وصل کنند. باتوجه‌به آتش سنگین دشمن، ارتشی‌ها عقب کشیده‌اند و سنگر مناسبی درست نکرده‌اند و اگر ما هم در وضعیت کنونی بخواهیم بایستیم، تلفات زیادی می‌دهیم. اگر همین‌طور پیش برود عراقی‌ها به‌تدریج جزیره جنوبی را تصرف می‌کنند. در جزیره شمالی هم فقط توپخانه مستقر است، نیروی دفاعی نیست.
1) 3. سند شماره 17386/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه خاتم برای بررسی طرح مانور و آمادگی تیپ10 برای عملیات در منطقه ام‌الرصاص (25/10/1364، مقر تیپ10، نوار شماره17056)، راوی: محمد درودیان، صص 7 - 1.
2) گزارش این حمله در روزشمار 16 دی 1364، آمده است.
3) این جلسه با حضور محسن رضایی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمدابراهیم سنجقی و سیدمحمدکاظم میرحسینی (فرمانده تیپ18 الغدیر) در پایگاه منتظران شهادت اهواز (گلف) تشکیل شد.
محسن رضایی هدف دشمن از حمله مذکور و ادامه فعالیت در جزیره جنوبی را اتصال خط خود از طلائیه به جزیره جنوبی اعلام کرد. وی به تیپ الغدیر تأکید کرد که همه توپ‌ها و امکانات موجود در منطقه برای مقابله با دشمن در اختیار شماست، محدودیت مهمات هم ندارید.
در ادامه بحث، عزیز جعفری پیشنهاد کرد که لشکر نجف با اجرای عملیاتی ضلع غربی جزیره جنوبی را پس بگیرد. غلامعلی رشید نیز گفت اگر در این منطقه به دشمن حمله نشود و عملیاتی اجرا نشود دشمن پرروتر می‌شود و اگر عملیات شود متزلزل می‌شود و دیگر اینجا نمی‌آید. وی افزود یک کالک از وضعیت کنونی جزیره جنوبی بکشید که برای آقای هاشمی بفرستیم. اینها فرمانده نیروهای ارتش در جزیره جنوبی در گزارش به آقای هاشمی طوری حرف زدند که انگار جزیره گرفته نشده است.
پس از این جلسه، فرمانده کل سپاه در تماسی با آقای هاشمی، گزارشی از حمله دشمن به جزیره جنوبی و مغایرتی که گزارش تیپ الغدیر با گزارش سرهنگ رامین (فرمانده لشکر92 ارتش) از این حمله داد، بیان کرد و گفت هدف از این گزارش قرارگرفتن شما در جریان واقعیات است. آقای هاشمی نیز گفت گزارش کتبی به ما بدهید که فکر نکنند هرچه به ما گفتند باور می‌کنیم.
فرمانده کل سپاه همچنین در جلسه کوتاهی که پس از جلسه مذکور برگزار شد، خطاب به فرمانده قرارگاه مهندسی گفت که جاده ارتباطی جزیره را سریع‌تر تمام کنید و سر چهارراه سنگر بتونی بگذارید. وی افزود 500 متر جلوِ مواضع دفاعی در جزیره جنوبی خرج‌گذاری شود تا به‌محض حمله دشمن منفجر گردد. محسن رضایی گفت هدف عراق از فشارها و تحرکات در جزیره خنثی‌کردن عملیات اصلی ماست. در همین تحرکات تیپ الغدیر بخشی از توانش را از دست داده است.(1)
درپی جلسه عصر امروز و پیشنهاد غلامعلی رشید و عزیز جعفری برای حمله به ارتش عراق در جزیره مجنون جنوبی، فرمانده لشکر نجف به قرارگاه مرکزی فراخوانده شد و شب‌هنگام، فرمانده کل سپاه در نشستی کوتاه - که عزیز جعفری نیز حضور داشت - با بیان اینکه جزیره دارد سقوط می‌کند و ارتش عراق آمده اینجاها را گرفته و کمپرسی‌هایش دارند جاده‌ها را به ضلع‌های جزیره جنوبی وصل می‌کنند، از احمد کاظمی خواست تا با اجرای عملیاتی در این منطقه و بازپس‌گیری بخش‌های اشغال‌شده، اقدامات دشمن را در این منطقه متوقف کند و خط خودی را با کمک قرارگاه مهندسی بهبود بخشیده و تثبیت نماید.(2)
1
گزارش جلسه امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که امروز با حضور آقای هاشمی، سه تن از فرماندهان نیروی زمینی ارتش (سرهنگان جمالی، موسوی قویدل و سروری)، سه تن از فرماندهان سپاه (علی شمخانی، غلامعلی رشید و محمد فروزنده) و... در مجلس شورای
1) 4. سند شماره 17387/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه خاتم برای بررسی حمله دشمن به جزیره جنوبی (25/10/1364، اهواز - قرارگاه خاتم، نوار شماره 17057)، صص 6 - 1؛ و- سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) (محمد درودیان)، 21/10/1364 تا 26/10/1364، صص 124 - 120 و 127 - 126.
2) 5. سند شماره 17361/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ابلاغ مأموریت به لشکر8 برای عملیات در جزیره جنوبی (25/10/13645، قرارگاه خاتم(ص) سپاه، نوار شماره17060)، راوی: محمد درودیان، صص 28 - 27.
اسلامی تشکیل گردید،(1)
[اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1378، ص382]
شامگاه امروز در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران ارائه شد.(2)مهم‌ترین موضوع‌های این گزارش، طرح عملیاتی جدید نیروی زمینی ارتش برای منطقه ام‌الرصاص و سرنوشت طرح عملیاتی اصلی ارتش در شلمچه بود.جمع‌بندی گزارش غلامعلی رشید و محمد فروزنده از جلسه امروز ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) چنین است:
درباره پلهای نظامی برای انتقال تجهیزات سنگین که برای این طرح مورد نیاز است، آقای هاشمی گفت که 48 ساعت بعد از شروع عملیات در منطقه فاو، این وسایل دیگر برای آنجا لازم نیست و برای طرح ارتش استفاده شود. محمد فروزنده در جواب آقای هاشمی گفت که سپاه فقط 40 درصد از وسایل انتقال تجهیزات سنگین؛ یعنی پلهای شناور جی.اس.پی، سطحه و شناور طارق که برای عملیاتش درخواست کرده به دستش رسیده و اینها را تا وقتی عبور مطمئن - که با احداث پل لوله‌ای میسر می‌شود - امکان‌پذیر نشود، نمی‌توان برای عملیات دیگری آزاد کرد.
در این جلسه فرماندهان ارتش با اظهار اینکه برای اجرای این طرح نیرویی ندارند که سرپل بگیرد، پیشنهاد کردند نیروهای سپاه در محور ام‌الرصاص سرپل بگیرند. باتوجه‌به اینکه تصمیم‌گیری قطعی درمورد طرح جدید ارتش در این جلسه ستاد خاتم میسر نشد، علی شمخانی دراینباره گفت که سپاه یک طرح آماده‌ای دارد و پیشنهاد کرد برای این طرح خط حد مشخص شود؛ مثلاً سمت چپ را ارتش اجرا کند و سمت راست را سپاه که فرماندهان ارتش گفتند باید دراینباره فکر کنیم. درنهایت آقای شمخانی دراین‌زمینه پیشنهاد کرد که یک
1) آقای هاشمی در کتاب خاطرات خود دراینباره نوشته است: «ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا جلسه داشت. نیروی زمینی [ارتش] طرح مانور خودش را توضیح داد و درباره هماهنگی با سپاه در حمله آینده مذاکره شد. نیروی هوایی عکس‌هایی گرفته بود که خیلی لازم بود.» وی همچنین در ادامه خاطرات امروز خود نوشته است: «شب مهمان آقای نخست‌وزیر بودیم. درباره جنگ و بودجه بحث شد. چهار میلیارد تومان از محل استقراض از بانک برای مخارج جنگ اختصاص دادیم. دو ماه از چهار ماه عقب‌افتادگی فوق‌العاده عملیات نیروی زمینی [ارتش] را دادیم.»
2) این جلسه بعد از نماز عشا با حضور محسن رضایی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمدابراهیم سنجقی و محمد درودیان در گلف اهواز تشکیل شد.
قرارگاه مشترکی از نیروی زمینی سپاه و نیروی زمینی ارتش روی طرح کار کنند که آقای هاشمی این پیشنهاد را پذیرفت و قرار شد جلسه‌ای دراین‌مورد برگزار شود.
در جلسه امروز ستاد خاتم(ص)، آقای هاشمی به فرماندهان ارتش گفت که اگر خط دشمن در شلمچه شکسته شد ما همه دنبال شما می‌آییم. لشکرهای امام حسین(ع) و نجف را دنبال شما می‌آوریم. اگر درگیری را به شلمچه کشاندید، دیگر اینجا تثبیت می‌شود و هیچ‌وقت دشمن آنجا نمی‌رود. آقای هاشمی سه بار از سرهنگ قویدل پرسید که در شلمچه چه کار می‌خواهید بکنید، چطور می‌خواهید عبور کنید. وی جواب داد که این نیاز به جزئیات دارد. یک کمیته‌ای داریم که آماده شده و یک چیزهایی هست که بعد توضیح می‌دهیم. اینها کار لشکرهاست که باید بیایند توضیح بدهند.
غلامعلی رشید دراینباره گفت که بعد از جلسه ستاد، سرهنگ قویدل و سرهنگ سروری گفتند که در شلمچه عمل نمی‌کنیم. محمد فروزنده نیز گفت: بسیار مایل‌اند که شلمچه را حذف کنند.
1
ضرورت تولید تجهیزات نظامی و مهمات و نیازهای جنگ با استفاده از امکانات داخلی در جلسه دیگری از جلسات امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه مورد تأکید قرار گرفت.(2)
محسن رضایی در آغاز جلسه با اشاره به ملاقات دو روز قبل محسن رفیق‌دوست با امام خمینی و گلایه رفیق‌دوست از برخی آقایان درمورد ابهام در تأمین امکاناتی که درپی حکم امام برای تشکیل سه نیرو در سپاه لازم است، از قول امام نقل کرد که ایشان فرموده‌اند واجب است این حکم عمل بشود.
1) 6. سند شماره 17359/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش جلسه ستاد قرارگاه خاتم(ص) درباره طرح‌های ارتش (25/10/1364، اهواز - قرارگاه خاتم(ص) سپاه، نوار شماره 17058)، راوی: محمد درودیان، صص 8 - 1.
2) این جلسه با حضور محسن رضایی، غلامعلی رشید، محمد فروزنده، سیدمهدی مبلغ، سیدمحمدتقی رضوی، حمید صفاری و مرتضایی از ساعت 20:30 تا 21 در قرارگاه گلف اهواز تشکیل شد.
در ادامه جلسه به موفقیت در تولید برخی مهمات در داخل اشاره شد و بر ضرورت بسیج نیرو و امکانات برای تولید تجهیزات نظامی و مهمات و نیز لزوم همکاری صنایع نظامی ارتش و سپاه برای تولیدات وسایل مورد نیاز جنگ و نیز تسریع در این امر تأکید گردید. همچنین گفته شد که سازمان صنایع دفاع دراین‌زمینه تجربه و تجهیزات و امکانات بسیار مناسبی دارد که لازم است برای تأمین نیازهای نظامی و جنگ از آنها بهره‌برداری شود. ازجمله شیوه‌های تسریع در بهره‌برداری از امکانات موجود، قرارگرفتن مدیران و مسئولان صنایع مختلف به‌خصوص صنایع نظامی در وضعیت جنگی و درک آنها از نیازهای شدید رزمندگان و جبهه‌ها به تولیدات آنها ذکر شد.(1)
1
اقدامات و طرح مانور تیپ21 امام رضا(ع) برای اجرای عملیات در منطقه عملیاتی صف (جزایر ام‌الرصاص، ام‌البابی، بوارین، ماهی) در جلسه امشب قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه بررسی شد.(2)
تصویر
تیپ امام رضا(ع) مأموریت اجرای عملیات در جناح راست (غرب) منطقه عملیاتی صف؛ یعنی تصرف بخشی از جزیره بوارین و تصرف جزیره ماهی را به عهده دارد. در آغاز جلسه، فرمانده تیپ خلاصه‌ای از وضعیت و اقدامات این یگان را بیان کرد: جدیداً در منطقه اروندرود مستقر شده‌ایم؛ 400 متر پشت نهر خین و 400 متر پشت اروندرود. مدتی است که شناسایی شروع شده و نیروهای شناسایی تاکنون سه بار به شناسایی رفته‌اند. آخرین شناسایی دیروز بوده، یک تیم نیز دیشب رفته‌اند که امشب آنجا هستند و برمی‌گردند. فرماندهان گردان‌ها هم تاحدودی توجیه شده و منطقه را دیده‌اند و خط حد گردان‌ها مشخص شده است. دو جلسه هم درمورد طرح مانور بحث شده است. باتوجه‌به اعزام‌های اخیر کاروان راهیان کربلای2، الآن 7 گردان رزمی در منطقه داریم و 2 گردان هم در مرخصی به سر می‌برند. یک گردان در خط پد خندق (هور) مستقر
1) 7. سند شماره 17360/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه خاتم برای بررسی به‌کارگیری صنایع داخلی برای تولید نیازهای جنگ (25/10/1364، اهواز - قرارگاه خاتم(ص) سپاه، نوار 17059)، راوی: محمد درودیان، صص 6 - 1.
2) این جلسه با حضور محسن رضایی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، نورعلی شوشتری، مهدی مبلغ، اسماعیل قاآنی (فرمانده تیپ21 امام رضا(ع)) و فرماندهان گردان‌های تیپ امام رضا(ع) (نقره، توکلی، عرب، نظافت، شاهچراغی، فلاح) و چند تن از مسئولان واحدهای این تیپ (بخارایی، دادالهی، مجید مصباح، مددی، یوسفی، صادقی) و محمد درودیان در قرارگاه گلف اهواز تشکیل شد.
است، یک گردان هم احتیاط کلی خط خندق هستند که آموزش‌های آبی و قایق‌رانی می‌بینند. برای اجرای مأموریت عملیاتی در منطقه صف، 3 گردان وارد عمل می‌شوند. بقیه گردان‌ها هم برای ادامه مأموریت در این منطقه توجیه شدهاند که در صورت لزوم وارد عمل می‌شوند. خط حد عملیاتی تیپ امام رضا(ع) از نوک شرقی جزیره بوارین تا روبه‌روی بریدگی جزیره ماهی و نیز جزیره ماهی است.
در ادامه جلسه، فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده در جزایر بوارین و ماهی به تشریح مأموریت خود و طرح اجرای آن پرداختند و ضمن آن به سؤالات محسن رضایی و دیگر فرماندهان پاسخ گفتند که خلاصة آن چنین است.
برادر عرب فرمانده گردان کربلا: مأموریت گردان کربلا از نوک شرقی جزیره بوارین تا سه کیلومتر به‌سمت غرب است. این گردان 350 نیروی رزمی دارد که همه اعزام مجدد هستند. کادر عملیاتی گردان نیز تکمیل است. نیروهای این گردان برای آموزش شنا از دیروز به تهران اعزام شدهاند. برای اجرای عملیات چنین طراحی شده که ابتدا با ایجاد انفجار در خط دشمن با استفاده از مواد انفجاری (پودر آذر) در تونلی که از خط خودی به‌سمت خط دشمن ایجاد می‌شود، بخشی از خط دشمن منهدم شود و بلافاصله نیروهای دسته خطشکن از دو قسمت وارد عمل می‌شوند و سپس اولین گروهان ما و درپی آن گروهان دوم به پاک‌سازی منطقه می‌پردازند. گروهان سوم نیز در احتیاط است که درصورت لزوم وارد عمل می‌شود.
برادر عرب افزود از دو منطقه قصر و مسجد شهرک ولیعصر(عج) منطقه عملیات را بررسی کرده ولی به‌دلیل وجود دژ بلند نیروهای عراقی، از جزیره بوارین بجز سنگرهای متعدد و تردد خودروهای دشمن چیزی زیادی مشاهده نکرده است.
در ادامه با سؤال فرمانده کل سپاه از چگونگی انفجار و تأثیر آن و شیوه شکستن خط، بحثی طولانی دراینباره شد. فرمانده تیپ امام رضا(ع) دلیل انتخاب این شیوه را وجود موانع زیاد خط دشمن ازجمله 5 ردیف سیم‌خاردار حلقوی روی هم و سنگرهای فشرده و خط پیوسته و احتمال ناچیز امکان نفوذ در خط ارتش عراق ذکر کرد. از سوی دیگر، محسن رضایی و غلامعلی رشید باتوجه‌به وجود همین استحکامات در خط روبهرو (شمال جزیره بوارین) بر ضرورت نفوذ نیروی غواص از پشت دشمن (جنوب جزیره بوارین) و نیز آمادگی نیروهای قایق‌سوار برای ورود به جزیره از پشت و پاک‌سازی آن تأکید کردند. فرمانده کل سپاه همچنین ضمن بیان اینکه در این آب‌ها باید از غواص استفاده شود، از فرمانده تیپ امام رضا(ع) خواست برای این عملیات 200 غواص و برای عملیات‌های بعدی 500 غواص آموزش داده شود.
گردان فلق دومین گردان تیپ امام رضا(ع) بود که مأموریت داشت پس از ورود گردان اول این تیپ (گردان کربلا) به جزیره بوارین، از سرپلی که همین گردان تصرف می‌کند وارد عمل
شود و به پاک‌سازی جزیره و استقرار و دفاع از منطقه تصرفشده بپردازد. به گفته برادر نظافت فرمانده گردان فلق، این گردان حدود 300 نیرو دارد که توان متوسطی دارند؛ نصف آنان اعزام مجدد هستند؛ 20 روز در باختران آموزش شنا دیده‌اند و 12 روز است که در خط خندق مستقرند و برای عملیات لازم است که آموزش‌های آنان کامل شود.
در ادامه جلسه، برادر توکل فرمانده گردان سوم تیپ امام رضا(ع)، مأموریت این گردان را تصرف جزیره ماهی اعلام کرد به این نحو که بعد از شروع عملیات در جزیره بوارین دو تیم 20 نفره غواص با ورود به دو سر جزیره ماهی و شکستن خط، مسیر نیروهای این گردان را برای تصرف و پاک‌سازی جزیره ماهی باز می‌کنند. وی ضمن توضیح جزئیات طرح عملیات، درخواست کرد تا دو نفربر پی.ام.پی. برای تسریع در انتقال غواص‌ها و کمک به آنان در گرفتن سرپل در جزیره ماهی، دراختیار این گردان قرار گیرد. وی تعداد نیروهای این گردان را 300 نفر نیروی رزمی نسبتاً باکیفیت اعلام کرد که علاوه‌بر آموزش‌های عمومی دوره‌های آموزشی تخصصی ازجمله قایق‌رانی و بلم‌رانی را گذرانده‌اند.
فرمانده کل سپاه از فرمانده تیپ امام رضا(ع) خواست که علاوه‌بر کار بیشتر درمورد طرح مانور و افزایش شناسایی‌ها، آمادگی لازم را برای کمک به یگان‌هایی که مأموریت تصرف جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی را دارند، کسب کند که درصورت لزوم به آنها کمک کند. از سوی دیگر، اسماعیل قاآنی با بیان اینکه برای عملیات روی جزیره ماهی، در جزیره ام‌الطویله نیز باید عملیات شود، از فرمانده سپاه اجازه خواست که این جزیره نیز شناسایی شود. محسن رضایی این درخواست را پذیرفت و گفت: «بروند؛ بیشتر هم بروند، منتها روی یک جا اصرار نورزند، جاهایی بروند که بتوانند خوب ببینند و شناسایی از نزدیک انجام دهند.»
برادر دادالهی مسئول واحد ادوات تیپ امام رضا در ادامه جلسه گفت چون منطقه‌ای که باید آتش اجرا شود، نزدیک ماست، کار ما برای پشتیبانی ساده‌تر است، اما چون منطقه استقرار ما هموار است و دیدگاه پتروشیمی عراق به‌طور مستقیم روی آن دید دارد، استقرار سلاح‌ها در این منطقه مشکل است و نیاز به سنگرهای خیلی قوی دارد. وی ازجمله ادواتی را که برای پشتیبانی از عملیات تیپ امام رضا(ع) پیش‌بینی شده است، حدود 15 خمپاره‌انداز81 و 120 میلی‌متری و 3 مینی‌کاتیوشا اعلام کرد و افزود چند خمپاره‌انداز هم به بوارین منتقل می‌کنیم و این علاوه‌بر خمپارهاندازهای60 میلی‌متری است که گردان‌ها با خود می‌برند. همچنین تفنگ82؛ آرپی‌جی11 و پلامینا همراه با نیروهای عمل‌کننده وارد عمل می‌شوند تا هر کجا نیروهای دشمن مقاومت کردند مستقیماً آنها را مورد هدف قرار دهند.
فرمانده کل سپاه در پایان جلسه از تیپ21 و فرماندهان آن برای مقاومت بی‌نظیر در عملیات بدر و پد خندق تشکر و اظهار رضایت کرد. وی همچنین اظهار امیدواری کرد که این
تلاش‌ها موجب رضایت خداوند شود. محسن رضایی در ادامه سخنانش تأکید کرد که برادران در این عملیات هم باید دقت بیشتری بکنند. درباره طرح مانور بحث بیشتری بشود. فرمانده گردان‌ها از نزدیک به منطقه عملیات توجیه شوند. تا چند روز آینده بحث‌ها باید تمام شود و آماده شوید در زمین مشابه طرح مانور را اجرا کنید.(1)
1
بخشی از فعالیت‌های امروز قرارگاه کربلا و یگانهای تحت امر این قرارگاه را راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ - که از امروز در این قرارگاه مستقر شده - در دفترچه مخصوص ثبت وقایع جنگ یادداشت کرده است؛ مهم‌ترین آنها چنین است:
معاون مسئول واحد طرح و عملیات قرارگاه کربلا در گزارشی از اقدامات مهندسی که باید در جزیره مینو، جزیره معاویه و جزیره حاج‌حسین انجام شود گفت کار عمده در این جزایر جاده‌کشی است، ضمن اینکه همه جاده‌های موجود نیز نیاز به تعمیر دارد. وی وجود نخل‌ها را در جزیره معاویه، پوششی مناسب برای عملیات اعلام کرد. وی افزود برای استقرار تانک در شرق اروندرود به‌منظور اجرای آتش مستقیم روی جاده دشمن در غرب اروندرود، موضع مناسبی وجود ندارد و در وضعیت کنونی تانک‌ها می‌توانند فقط دکل‌های برق فشار قوی دشمن را هدف قرار دهند. در پایان این بحث، مسئول واحد طرح و عملیات و معاون وی تأکید کردند که بهترین سلاح برای انهدام خط مقدم دشمن، تانک است، آتش تانک می‌تواند در خط مقدم دشمن و مسیر حرکت یگان‌هایش رعب و وحشت ایجاد کند.(2)
فرمانده لشکر31 عاشورا امروز در محل قرارگاه کربلا در آبادان حضور یافت و با جانشین فرمانده قرارگاه کربلا به گفتوگو درباره عملیات در منطقه فاو پرداخت. احمد غلامپور به امین شریعتی گفت برادر محسن (رضایی) تصمیم گرفته که لشکر14 امام حسین(ع) از شما عبور کند (بعد از شکسته‌شدن خط) و لشکر8 نجف نیز از لشکر25 کربلا عبور کند. وی از امین شریعتی خواست که بخشی از منطقه لشکر عاشورا در شرق اروندرود را برای استقرار به لشکر امام حسین(ع) واگذار کند.
از سوی دیگر، فرمانده لشکر عاشورا از بی‌توجهی برخی یگانها و شلوغ‌کاری‌هایی که موجب هشیاری دشمن می‌شود، ابراز نگرانی کرد و گفت: «فرمانده گردان ما گفته که شما مطمئن باشید ما می‌رویم خط دشمن را می‌گیریم، اما یک کاری نکنید که عراقی‌ها منتظر ما باشند.» احمد غلامپور ضمن اینکه گفت ما سعی خودمان را می‌کنیم، از فعالیت‌های شناسایی پرسید. امین شریعتی هم با بیان اینکه شناسایی‌های ما انجام شده و امشب آخرین شناسایی ماست، افزود که یکی از نیروهای اطلاعات شب گذشته در حین شناسایی معبری پیدا کرده است که برای عملیات ما خیلی جالب است.(3)
1) 8. سند شماره 17361/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 26 - 1؛ و- سند شماره 1137/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات صف (علی فتحی)، 19/10/1364 تا 14/11/1364، صص 52 - 44.
2) 9. سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر8 (مجید مختاری)، 25/10/1364 تا 20/11/1364، ص1.
3) 10. همان، صص 2 و 3.
درباره گردان‌های توپخانه‌ای که به دستور جانشین فرمانده کل قوا برای عملیات فاو از ارتش به سپاه مأمور شدهاند، فرمانده توپخانه قرارگاه کربلا در گزارشی به برادر غلامپور ضمن اعلام آمار توپ‌ها(1)گفت که این گردان‌ها کامل نیستند و از جنبه‌های مختلف: تعداد توپ‌ها، وسایل نقلیه و نیرو ناقص هستند. وی همچنین از رفتار برادران ارتش اظهار نارضایتی کرد و گفت: «آنها می‌گویند همه چیز ما را که گرفتید، بیایید اینها (توپ‌ها) را هم تحویل شما بدهیم و دنبال کارمان برویم.» میرصفیان از دیگر مشکلات توپخانه را کمبود وسایل مخابراتی اعلام کرد که احمد غلامپور گفت به مسئول مخابرات می‌گویم نیازهای توپخانه را تأمین کند.(2)
امروز در جلسه دیگری در قرارگاه کربلا که در آن جانشین فرمانده قرارگاه، مسئول واحد ادوات قرارگاه نیروی زمینی و مسئول واحد ادوات قرارگاه کربلا حضور داشتند، انواع ادوات مورد نیاز و مناسب برای مقابله با دشمن بررسی شد و باتوجه‌به محدودیت موشک‌انداز تاو که سلاح مؤثری برای مقابله با قوای زرهی دشمن است، تعداد قبضه‌های واگذاری این سلاح به یگانهای قرارگاه کربلا 1 تا 3 قبضه و درمجموع 15 قبضه اعلام شد. در این جلسه گفته شد که ازجمله مشکلات واحد ادوات، کندی کار مهندسی برای احداث مواضع سلاح‌ها است.(3)
گزارش فعالیت‌های دشمن در منطقه فاو و نتایج آخرین شناسایی‌ها در نشست مسئول واحد اطلاعات قرارگاه کربلا با جانشین فرمانده این قرارگاه اعلام شد. در این جلسه، غلامرضا محرابی ضمن تشریح استحکامات دشمن گفت که در خط ارتش عراق در این منطقه دو تا سه ردیف موانع شامل موانع خورشیدی (هشت‌پر)، مین منور و سیم‌خاردار وجود دارد. وی افزود که نیروهای در خط دشمن حساس شدهاند و به‌خصوص در منطقه مأموریت لشکر5 نصر بر فعالیت‌های خود افزوده‌اند و در این منطقه چند تیر تانک شلیک‌کرده‌اند؛ با تیر توی دوربین یکی از دیدبان‌های این لشکر زده‌اند؛ دکل دیدبانی لشکر نصر را با تیر تانک انداخته‌اند و به‌سوی دکل دیدبانی قرارگاه نیز شلیک کردهاند. وی گفت لشکرهای نصر و عاشورا کارشان هنوز تمام نشده، اما لشکرهای 25 کربلا و 7 ولیعصر(عج) تا توجیه (کادر گردان‌ها) پیش رفته‌اند. غلامرضا محرابی باتوجه‌به نتایج بررسی جزرومد اروندرود، زمان مناسب برای عملیات را 19 تا 22 بهمن اعلام کرد و گفت اما تقارن این زمان با سالگرد پیروزی انقلاب - که عراق احتمال حمله ما را می‌دهد - میزان موفقیت را کاهش خواهد داد. احمد غلامپور نیز گفت: اگر در این چند شب (19 تا 22 بهمن) عمل نکنیم، باید یک ماه دیگر صبر کنیم.(4)
1
قرارگاه نوح در تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای مأموریت‌هایش، امروز سه جلسه برگزار کرد: پیگیری برای تهیه و آماده‌سازی شناورها و تدارکات دریایی؛ پیگیری آموزش نیروها؛ بررسی طرح مانور. گزارش این جلسه‌ها با استفاده از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح درج می‌شود:
حبیب آغاجاری در ادامه سلاح‌های مورد نیاز برای عملیات روی اسکله العمیه را 35 دوشکا و 80 یوزی اعلام کرد و افزود که موشک مالیوتکا نیز لازم است تا پس از تصرف اسکله روی آن مستقر شود.(2)
1) این جلسه ساعت 14:30 با حضور حسین علایی فرمانده نیروی دریایی و قرارگاه نوح سپاه پاسداران، ملاح‌زاده و حبیب آغاجاری، محمود احمدپور و جمال آبرومند (از مسئولان پشتیبانی سپاه پاسداران) و الیاس حضرتی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نوح) در مقر پشتیبانی سپاه پاسداران تشکیل شد.
2) 14. سند شماره 1140/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 17/11/1364 تا 25/11/1364، صص 141 - 137.
3) این جلسه ساعت 20 در محل قرارگاه نوح با حضور حسین علایی، ستوده (فرمانده ناحیه دریایی بندرعباس سپاه پاسداران)، زمانی، ملاح‌زاده، زندی، مقدسی و سبحانی (از مسئولان نیروی دریایی سپاه)، حسن دانایی و الیاس حضرتی تشکیل شد.
علاوه‌بر آموزش غواصی، تمرین استقامت نیز می‌کنند، هم در آبهای ساکن و هم در آبهای موج‌دار. مشکلات تغذیه نیروها حل شده، ولی کمبود لباس غواصی همچنان وجود دارد.
در ادامه جلسه، امکانات دریایی سپاه ناحیه بندرعباس و وضعیت شناورهای آن برای پشتیبانی عملیات نیروی دریایی بررسی شد. فرمانده نیروی دریایی گفت که برای پشتیبانی این عملیات امکانات بسیاری لازم است. سپاه باید همه امکاناتش را به میدان بیاورد. فهرستی از نیازهایمان را نیز به نخست‌وزیر داده‌ایم. وی از فرمانده ناحیه بندرعباس خواست امکاناتی که می‌تواند برای عملیات دراختیار یگانهای عمل‌کننده بگذارد، اعلام کند و سپس با شمردن تعدادی از شناورهای این ناحیه، دستور داد که آنها و خدمه‌شان برای عملیات آماده شوند. علاوه‌برآن، باتوجه‌به کمبود نیروهای عمل‌کننده که منطقه دوم دریایی سپاه با آن مواجه است، از فرمانده سپاه بندرعباس خواسته شد که نیروهایش آماده باشند که درصورت لزوم وارد عمل شوند.(1)
موضوع دیگر، نگرانی از وجود حداقل 18 روستا و یک پادگان در منطقه مأموریت قرارگاه نوح در غرب اروندرود بود که قوای دشمن با استقرار و مقاومت در آنها می‌توانستند نیل به اهداف را دچار وقفه کنند. انتقال تعدادی تانک بلافاصله پس از شکسته‌شدن خط دشمن و نیز استفاده از تفنگ106 و نیز به‌کارگیری شناورهای حامل سلاح 23 میلی‌متری، برای شکستن
1) 15. همان، صص 148 - 142.
مقاومت دشمن در خط و مواضع پراکنده در منطقه تصرفشده، تدبیر مورد نظر این دو فرمانده برای رفع این نگرانی بود.
حسن دانایی‌فر پیشنهاد دیگری اضافه کرد: لشکر ثارالله سریع مأموریتش را انجام دهد و در ادامه به‌سمت جنوب (منطقه مأموریت تیپ المهدی(عج)) پیشروی نماید. تیپ المهدی(عج) نیز با عبور سریع از لشکر ثارالله و پیشروی به‌سمت شمال و پایگاه موشکی دشمن، به لشکرهای 19 فجر و 25 کربلا کمک کند. وی در پایان گفت: «من دعا می‌کنم یگانها در این عملیات پیروز شوند تا اولاً خودشان در قلبشان اطمینان پیدا کنند و ثانیاً در دیگران اطمینان حاصل شود.»(1)
1
واحد اطلاعات قرارگاه نوح نتایج بررسی‌های خود از اقدامات دشمن در غرب اروندرود و فعالیت‌های دریایی‌اش در خور عبدالله و خلیج فارس را در دوره 21 تا 25 دی‌ماه چنین اعلام کرد:
«1. افزایش حضور نیروهای پیاده در خطوط مقدم. 2. افزایش آتش توپخانه روی مواضع خودی. 3. افزایش ترددهای خودرویی سنگین و نیمه‌سنگین دشمن. 4. ادامه فعالیت‌های مهندسی. 5. افزایش فعالیت هوایی دشمن به نسبت دوره‌های قبل.»
در این گزارش اضافه شده که فعالیت دریایی دشمن به روال گذشته ادامه دارد؛ ازجمله حضور لایروب‌ها و گشتی‌ها در خور عبدالله و تردد شناورهای عراقی برای پشتیبانی از سکوهای العمیه و البکر در خلیج فارس.(2)
2
از فعالیت‌های متعدد شناسایی ساحل، موانع و خط دشمن که شب 25 دی‌ماه به‌همت گروه‌های اطلاعات قرارگاه‌ها و یگانهای مأمور در منطقه عملیاتی فاو انجام شده است، یازده گزارش در دست است. یک نمونه از این گزارش‌ها که حاصل تلاش یکی از گروه‌های شناسایی قرارگاه کربلا است، چنین است:
گروه شناسایی میثم شامل 2 نفر از واحد اطلاعات و 1 نفر از واحد تخریب ساعت 00:25 دقیقه بامداد چهارشنبه 25 دی، از مختصات (26700 - 54350) در حالت جزر ملایم جریان آب به‌سمت ساحل دشمن حرکت کرده و در ساعت 00:55 دقیقه بامداد به ساحل دشمن در مختصات (26600 - 53400) می‌رسد و در مدت 35 دقیقه به شناسایی موانع دشمن در این محور می‌پردازد. در این وضعیت تا کنار چولان‌ها آب به ارتفاع 30 سانتی‌متر وجود داشته است.
در این محور موانع دشمن شامل سه ردیف موانع خورشیدی، سه ردیف سیم‌خاردار حلقوی و مین منور تعبیه شده است به‌این‌ترتیب: 1. ده متر بعد از شروع چولان‌ها یک ردیف موانع خورشیدی کوتاه. 2. ده متر بعد از اولین موانع، یک ردیف موانع خورشیدی
بلند (330 سانتی‌متری). 3. یک متر بعد از دومین موانع، سه ردیف سیم‌خاردار حقلوی (دو ردیف پایین، یک ردیف روی آنها). 4. سی متر بعد از سیم‌خاردارها، سومین ردیف موانع خورشیدی بلند (330 سانتی‌متری). ضمناً روی دومین موانع خورشیدی در شاخک‌های سمت دشمن سیم‌خاردار حلقوی و روی شاخک‌های سمت خودی در هر 30 متر یک مین منور کار گذاشته شده است که احتمالاً توسط سیم تله مین منور، تعداد 9 خورشیدی به هم وصل شده است.
این گروه شناسایی بعد از 35 دقیقه گشت در منطقه دشمن، ساعت 1:30 بامداد از ساحل دشمن حرکت کرده و ساعت 2 بامداد به ساحل خودی رسید.(1)
1
مهم‌ترین گزارش‌هایی که امروز از درگیری‌ها، اقدامات و تحرکات گروه‌های مسلح در نقاط مختلف کردستان در دست است، عبارت‌اند از:
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به نقل از قرارگاه شمالغرب ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد که سران حزب دمکرات در تاریخ 25/10/1364 با ارسال پیام رادیویی از افراد مسلح دو واحد نظامی خود (هیز معینی و هیز مینه‌شه) خواسته‌اند به پایگاه‌های رزمندگان اسلام به‌ویژه پایگاه‌های بسیج عشایر حمله کنند. همچنین در پیام دیگری در همین تاریخ، مرخصی و مأموریت افراد مسلح هیز پیشوا و کمیته حزب دمکرات شهرستان مهاباد را لغو کرده و از آنان خواسته‌اند سریع خود را به کمیته مذکور معرفی کنند.(2)
ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان گزارش داد: «شب 25/10/1364، تعدادی از چته‌های هیز افشار حزب دمکرات در روستای ترکان‌علیا از توابع تکاب با نیروهای خودی درگیر شدند که احتمالاً 6 تن از چته‌های دمکرات کشته شدهاند.»(3)
به گزارش اداره اطلاعات استانهای آذربایجان‌غربی و کردستان، در ادامة درگیری روز گذشته در روستای دره‌ویان فارس از توابع دیواندره، امروز نیز درگیری پراکنده‌ای میان رزمندگان و افراد کومه‌له رخ داد. در درگیری‌های دیروز و امروز درمجموع 6 تن از افراد کومه‌له کشته شدند. به نوشته همین منبع، یکی از افراد نظامی حزب دمکرات که در یکی از واحدهای نظامی این حزب مسئولیتی داشته است در منطقه بانه کشته شد و اسلحه و مدارک او به دست نیروهای خودی افتاد.(4)
به‌گزارش فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا: «تاریخ 25/10/1364، جسد یکی از برادران بسیج بومی سنندج که به‌طور مرموزی به شهادت رسیده و اسلحة وی به سرقت رفته است در نزدیکی روستای کلکدانِ سنندج کشف گردید.»(5)
واحد اطلاعات ستاد سپاه ناحیه کردستان گزارش داد که شب 25/10/1364 تعداد 20 نفر از
1) 18. سند شماره 11732 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش گشتی شناسایی واحد احد3 (از اطلاعات قرارگاه کربلا)، 25/10/1364.
2) 19. سند شماره 419518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا (واحد اطلاعات)، 1/11/1364.
3) 20. سند شماره 374230 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات ستاد ناحیه کردستان، گزارش نوبه‌ای، 26/10/1364.
4) 21. سند شماره 374249 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اداره کل اطلاعات استانهای آذربایجان‌غربی و کردستان، نشریه گزارش روزانه، 28/10/1364.
5) 22. سند شماره 144146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، گزارش خبری، 28/10/1364.
منافقین به‌همراه یک بار قاطر "مین" ازطریق چومان وارد خاک ایران شده و قصد داشتند محورهای الوت، ارمرده، دونیس و نیروان را مین‌گذاری کنند.(1)
منبع مذکور گزارشهای متعددی نیز از حضور و تحرک افراد و واحدهای مختلف نظامی حزب دمکرات، گروه کومه‌له و گروه خبات در برخی روستاهای سقز، بانه و دیواندره داده است.
1
انقلابیون مسلمان کرد عراقی در چند روز گذشته با اجرای چند عملیات چریکی در مناطق شمال‌شرقی این کشور علیه نیروهای رژیم عراق، تلفات و خساراتی را به آنها تحمیل کردند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از منابع آگاه گزارش داد: «در عملیات‌هایی که در ناحیه فری زیوه سورداش و جاده دوکان - سلیمانیه و جاده دوزکفری انجام شد، ضمن انهدام دو خودرو نظامی و به هلاکت رساندن 5 تن از نظامیان عراقی، یک فرمانده دشمن به نام فخرالدین کاکه‌رش نیز دستگیر شد.»
بر پایه این گزارش: «طی چند عملیات دیگر که در داخل شهر گرمیان و روستای قلخانه و جاده قلعه چولان و شهر سلیمانیه انجام شد، 5 تن دیگر از مزدوران رژیم بعثی در پایگاه‌ها و مقرهای نظامی کشته و 18 تن از افراد نظامی و جیش‌الشعبی با سلاح‌های خود تسلیم نیروهای انقلابی مسلمان شده و 6 تن نیز زخمی شدهاند. در این عملیات‌ها تعداد قابل‌توجهی سلاح و مهمات جنگی نیز به دست مبارزین مسلمان کرد عراقی افتاده است.»
طبق همین گزارش، 3 تن از کسانی که در جاده قلعه چولان دستگیر شدهاند از مزدوران سازمان استخبارات عراق هستند.(2)
2
امروز نیروهای داوطلب از قم، دره‌شهر، آبدانان و کرج عازم جبهه‌های نبرد شدند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، امروز بیش از 250 تن نیروهای سپاه و بسیج قم متشکل در گردان امام موسی‌بن‌جعفر(ع) پس از مراسم ویژه‌ای در حرم حضرت معصومه(س) در میان بدرقه مردم عازم جبهه‌ها شدند.(3)همچنین سومین کاروان راهیان کربلا از دره‌شهر و نیز گروهی از بسیجیان بخش آبدانان پس از گذراندن دوره آموزشی در میان بدرقه گرم مردم این مناطق به جبهه‌ها عزیمت کردند. علاوه‌براین، جمعی از نیروهای داوطلب تخصصی از کارخانه سیمان آبیک، جهان‌چیت، تراورس، بتونیر، بانک صادرات، اداره بهداری و بنیاد شهید کرج، با تخصص‌های راننده پایه 1 و 2، راننده لودر و گریدر، مکانیک وسایل سنگین، بنا و جوشکار در مراسمی از محل ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی کرج عازم جبهه‌های نبرد شدند.(4)
1
شورای فرماندهی انقلاب عراق خدمت فارغ‌التحصیلان دختر دانشگاه‌های عراق را به‌عنوان پرستار اجباری اعلام کرد. درپی این دستور که به‌دلیل کمبود نیرو در بیمارستان‌ها و مؤسسات دولتی اعلام شده است، همه دختران دانشجو، فارغ‌التحصیلان دانشکده‌ها و محصلین مراکز تربیت معلم ملزم به خدمت اجباری بدون حقوق به‌مدت یک سال در بیمارستان‌ها و مراکز بهداشتی عراق شدهاند. هفته‌نامه عربی‌زبان الجهاد ضمن درج این مطلب افزوده است که رژیم عراق همچنان زنان را وادار به رانندگی اتوبوس‌های داخل شهری و دیگر مؤسسات دولتی کرده است و زنان متأهل نیز از این دستور مستثنا نیستند. به نوشته الجهاد، رژیم صدام اخیراً با صدور دستوری دیگر، بیش از 85 هزار نفر از مردم عراق را برای ساختن سد و قطع نی در هورهای این کشور به‌منظور جلوگیری از حمله رزمندگان ایران به خط مقدم جبهه‌های جنگ اعزام کرده و فارغ‌التحصیلان دختر ازجمله کسانی هستند که شامل این دستور شدهاند.(1)گزارش‌ها حاکی است که تاکنون تعداد بسیاری از این دختران در حین کار کشته یا مجروح شدهاند و صدام نیز در سخنرانی خود در ششم ربیع‌الثانی (28 آذر) به آن اشاره کرد.(2)
2
صدام حسین امروز در مراسم برپاشده برای تجلیل از نیروهای غیرنظامی که در منطقه هور برای بریدن نی‌ها و ایجاد سدهای دفاعی به کار اجباری گماشته شده بودند، ضمن اهدای نشان قهرمانی به چند تن، به‌نحو بسیار غلوآمیزی از نیروهای نظامی و غیرنظامی تجلیل کرد.
صدام پس از دیدن فیلم به‌کارگیری غیرنظامیان عراقی در منطقه هور گفت: «قهرمانی در عراق امروز بسیار است. قهرمانی صفت مشخصه ملت ما گردیده است. ... امروز با این تعداد از مؤمنان قهرمان که نماینده آن تعداد بسیار می‌باشند، روبهرو می‌شویم که جاده‌ها و سدها را برای ارتش برپا ساختند. همگی ما فیلم‌هایی از جنگ جهانی دوم دیده‌ایم، ولی من حتی آن فیلم‌هایی که ساخته قدرتمندترین کارگردانان سینما و زاییده خیال داستان‌نویسان بوده را همانند فیلم امروز نمی‌دانم. ... غیرنظامیان غیرمسلح ما قلب‌هایشان از ایمان به خداوند و
1) هفته‌نامه الجهاد در گزارش دیگری دراین‌زمینه و درباره واکنش عراق به اعزام‌های پی‌درپی کاروان‌های راهیان کربلا، نوشته است: «رژیم بغداد اخیراً تبلیغات شدیدی درزمینه احداث موانع تدافعی در جبهه ازقبیل ایجاد خاکریز، احداث سد خاکی و قطع نی به راه انداخته و مدعی است نیروهای مردمی در این کارها مشغول‌اند که این صرفاً اقدامی تبلیغاتی برای جلوگیری از تأثیرات اعزام کاروان‌های کربلا در ایران است. گزارش‌ها حاکی است که رژیم عراق در هفته‌های اخیر اکثر ادارات دولتی را به حالت تعطیل درآورده و کارمندان دولت را برای احداث خاکریز، سد خاکی و چیدن نی‌های منطقه هور بسیج کرده است.» (روزنامه کیهان، 28/10/1364، ص3)
2) 27. همان.
وطنشان سرشار می‌باشد. آنها به مواضع خط مقدم می‌روند و نیزارها را برای آماده ساختن میدان نبرد جهت جنگجویان تسطیح می‌کنند. ... آرزو دارم که همه اعراب حتی آنهایی که با ما مخالفت می‌کنند به اینجا بیایند و این افسانه‌ها را با چشم خود ببینند تا شاید روحیه‌شان تقویت شود و اگر روزی خدای‌ناخواسته خودشان با چنین اوضاعی روبهرو شدند، بتوانند از خاک و شرافت خود دفاع کنند. ... ما خدا را سپاس می‌گوییم که ما را از این ملت آفرید و از میان ملت عرب قرار داد و خدا را سپاس می‌گوییم که به ما کمک می‌کند تا ملت ما بتواند در دفاع از شرافت و عقاید و اصول و ارزش‌های خود با چنین روحیه‌ای برزمد. ما از آنهایی نیستیم که ببینیم خاک میهن ما در اشغال دیگران است و بتوانیم زندگی کنیم. ما درحال رکعت و سجود، شب و روز به‌هرحال خدا را سپاس می‌گوییم که چنین شرایطی را برایمان فراهم کرد، چون عراقی‌ها سزاوار اسارت و ذلت نمی‌باشند.»(1)
1
رسانه‌های غربی با درج گزارش‌هایی از توانایی عراق در حملات شیمیایی، ضمن اینکه به جنگ روانی علیه ایران دست زده‌اند، ایران را متهم می‌کنند که برای مقابله با چنین حملاتی به بازار مواد شیمیایی روی آورده است.
نشریه رویدادها در شماره‌ای که امروز منتشر شده به نقل از فصلنامه سولچر فورچون (چاپ امریکا) نوشته است: «عراق حداقل از سال 1983، از سلاح‌های شیمیایی که بیشتر حاوی مواد سوزاننده است، استفاده کرده، اما تاکنون واقعاً استفاده تهاجمی از آنها به عمل نیاورده است. غیر از گاز خردل - که ماده‌ای تحریک‌کننده و ازنظر دفاعی ایده‌ال است - گزارش می‌رسد که عراق از هیدروژن سیانید (یک ماده خونی) و تابون (یک ماده عصبی) استفاده کرده است که هر دو ماده مرگبار است. عراقی‌ها مسلماً ابزار لازم را به‌منظور به‌کارگرفتن این سلاح‌های شیمیایی در اختیار دارند. آنها به‌ویژه مهمات شیمیایی را برای تمام توپ‌ها، موشک‌های زمین‌به‌زمین و راکت‌های ساخت شوروی تهیه کردهاند و منابع آگاه می‌گویند تانک‌های تی62 و پی.ام.پی. که عراقی‌ها اخیراً تحویل گرفته‌اند قادرند در یک فضای آلوده به مواد شیمیایی فعالیت کنند.
یک مقام آگاه در وزارت خارجه امریکا گفت: این اتهامات که عراق از مایکو تاکین (ماده نوعی باران زرد) استفاده کرده، هنوز ازسوی دولت تأیید نشده است و درصورت تأیید، این تصور به وجود خواهد آمد که روس‌ها در آن دست دارند. به گفته یک کارشناس مصری، عراق بهتر از امریکایی‌ها آماده رویارویی با جنگ شیمیایی است. از سوی دیگر، گزارش می‌رسد که آمادگی ایران برای جنگ‌های شیمیایی - باوجوداینکه دو سال است جریان دارد - ناچیز است.»
1) 28. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/10/1364، صص 13 - 11، رادیو بغداد، 25/10/1364.
نشریه رویدادها در ادامه به نقل از روزنامه دیلی تلگراف نوشته است که براساس آخرین برآورد منابع نظامی امریکا، حدود 5000 نفر از سربازان ایرانی طی حملات شیمیایی ارتش عراق از زمستان 1362 تاکنون، به شهادت رسیده‌اند و ایران برای مقابله با این حملات و تولید سلاح‌های سمی به بازار مواد شیمیایی روی آورده است. رویدادها افزوده است: «حسنین هیکل روزنامه‌نگار مصری در 21 دی‌ماه در مصاحبه‌ای گفت: انتظار می‌رود ایران در تهاجم عمده بهاره از گازهای شیمیایی علیه عراق استفاده کند.»
نشریه رویدادها در پایان این گزارش خود نوشته است: «باتوجه‌به اینکه غرب حمله آتی جمهوری اسلامی را محتمل دانسته و عراق را ناگزیر به استفاده از سلاح‌های شیمیایی می‌داند، با این‌گونه اخبار از یک‌سو سعی بر القای واهمه بر ایران (از قدرت شیمیایی عراق) داشته و از سوی دیگر، هر دو کشور ایران و عراق را به‌عنوان استفاده‌کنندگان از سلاح‌های شیمیایی در افکار عمومی جهان قلمداد کند و ضمن تطهیر خود، سعی دارد شوروی را عامل این بحران معرفی نماید.»(1)
1
وزیر خارجه انگلیس در سفر به چند کشور عربی منطقه به این نتیجه رسیده است که حکام این کشورها از پایان یافتن جنگ ایران و عراق ناامیدند و پیشنهادی دراینباره بجز توسل به ابرقدرت‌ها ندارند. اما وزیر خارجه عراق ادامه فشار بر ایران را راه پایان جنگ اعلام کرد.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، سر جفری هاو وزیر خارجه انگلیس، پس از دیدار از عمان و عربستان، در آخرین مرحله از سفر خود وارد کویت شده است. امیر کویت در ملاقات با وی، از ابرقدرت‌ها خواست تا جنگ ایران و عراق را به پایان برسانند. وزیر خارجه انگلیس در پاسخ به این درخواست گفت که نقش ابرقدرت‌ها را دراین‌مورد نباید بیش‌ازحد مهم تلقی کرد. وی همچنین از دیدگاه کویتی‌ها دراین‌مورد که آنها به امکان پایان‌یافتن جنگ امیدوار نیستند، مطلع شد. جفری هاو در یک نشست مطبوعاتی گفت که در این مرحله دشوار است که کشوری بتواند درمورد طرق پایان دادن به جنگ ایران و عراق، پیشنهادهایی ارائه دهد.(2)
خبرنگار بی‌بی‌سی که در این سفر وزیر خارجه انگلیس را همراهی می‌کرد، پس از بازگشت از این سفر می‌گوید که طبق اظهار وزیر خارجه در جریان این سفر با هرکسی گفتوگو کرده، معتقد بوده است که جنگ ایران و عراق بیش‌ازحد به درازا کشیده و همه مایل‌اند راهی برای پایان دادن هرچه زودتر به این جنگ پیدا کنند، ولی هیچ‌کدام قادر به یافتن یا ایجاد راه‌حل جدیدی برای این مسئله نبوده‌اند.(3)
از سوی دیگر، طارق عزیز وزیر خارجه عراق در مصاحبه با مجله الدستور (چاپ انگلیس) گفت: «ادامه اعمال فشار بر ایران بهترین راه و روش پایان دادن به جنگ است. ... تجربه ثابت کرده است که گفت‌وگوی آرام با ایرانی‌ها نتایج مطلوبی نداشته و نخواهد داشت.»(4)
1) 29. دفتر نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 78، 25/10/1364، صص 15 - 13.
2) 30. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/10/1364، صص 2 و 3، رادیو بی‌بی‌سی، 25/10/1364.
3) 31. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 303، 27/10/1364، صص 3 و 4.
4) 32. دفتر نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 78، 25/10/1364، ص6.
2
توقیف و بازرسی یک کشتی امریکایی و یک کشتی انگلیسی در روز یکشنبه (22 دی) همچنان مورد بحث مقامات رسمی و رسانه‌های این دو کشور است و درحالی‌که بر قانونی‌بودن این اقدام اذعان می‌شود، با تهدید نیز توأم است.
خبرگزاری کویت از واشنگتن گزارش داد: «مقامات امریکایی هنوز تأیید می‌کنند که ایران حق دارد به‌عنوان یک کشور درگیر در جنگ، کشتی‌های امریکایی را جست‌وجو کند، ولی می‌گویند که دولت در جست‌وجوی راهی برای جلوگیری از ورود ایرانیان به کشتی‌های تجاری امریکا در آینده است. یکی از دلایلی که دولت امریکا درمورد حق جست‌وجوی ایران مجادله نکرده این است که امریکا خود در گذشته کشتی‌ها را متوقف و بازرسی کرده است.»(1)
رادیو امریکا نیز در بخش فارسی بامداد امروز (چهارشنبه) خود به نقل از روزنامه واشنگتن تایمز گفت: «ایالات متحده از محکوم کردن ایران به‌خاطر متوقف ساختن کشتی باری پرزیدنت تیلور در آبهای بین‌المللی خلیج فارس خودداری کرده است، زیرا در برنامه‌های اضطراری امریکا انجام اقدامات مشابهی علیه کشتی‌های خارجی در مناقشات آینده پیش‌بینی شده است. این روزنامه از قول یک تحلیل‌گر مستقل سیاست خارجی نوشت: پاسخ امریکا به این اقدام ایران ممکن است نشان‌دهنده آن باشد که پرزیدنت ریگان در نظر دارد دست به اقدام دریایی علیه لیبی بزند و از این رو مایل نیست ایران را به‌خاطر همان کاری که خود امریکا ممکن است در آینده انجام دهد، محکوم کند.»(2)
درباره موضع انگلیس، خبرگزاری کویت گزارش داد: «جفری هاو وزیر امور خارجه انگلیس، روز چهارشنبه در مصاحبه‌ای در کویت اعلام کرد که در دیدار با مقامات کویت و دیگر کشورهای حوزه خلیج (فارس) احتمال اتخاذ اقدامات بین‌المللی درجهت جلوگیری از جست‌وجوی کشتی‌های تجاری در آمدوشد به بنادر خلیج (فارس) توسط ایران را مورد بحث و بررسی قرار داده است. جفری هاو اضافه کرد که نگرانی کشورهای دوست انگلیس در منطقه خلیج (فارس) را درمورد توقف و بازرسی کشتی‌های تجاری توسط ایران - که مغایر با اصل آزادی کشتیرانی در خلیج (فارس) است - درک می‌کند.
وزیر خارجه انگلیس گفت که تلاش‌های میانجیگرانه شورای همکاری برای خاتمه این جنگ غم‌انگیز و بیهوده، از حمایت و پشتیبانی کامل انگلیس برخوردار است. وی تأکید کرد که به رهبران کشورهای حوزه خلیج (فارس) اطمینان داده است که یافتن راه‌حلی برای پایان‌بخشیدن به جنگ ایران - عراق همچنان ازجمله مسائلی است که دولت انگلیس برای آن اولویت خاصی قائل است.(3)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی امروز گفت: «بریتانیا نسبت به موضوع توقف یک کشتی بریتانیایی در خلیج عمان و تجسس آن توسط مقامات نیروی دریایی ایران از این کشور توضیح
می‌خواهد. یکی از مقامات وزارت خارجه بریتانیا نسبت به وقوع این حادثه ابراز نگرانی کرده است، اما گفته است که بریتانیا این موضوع را درک می‌کند که کشوری که درگیر جنگ است ممکن است تحت شرایطی کشتی‌ها را در آبهای آزاد متوقف و مورد تجسس قرار دهد.»(1)
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در سومین روزِ سفر به پاکستان در میان استقبال گسترده مردم وارد لاهور شد و در سخنانی بر ضرورت اتحاد مسلمین و مبارزه با امریکا و دیگر مستکبران تأکید و پیام امام خمینی مبنی‌بر ضرورت وحدت در جوامع اسلامی و مبارزه با سلطه‌گران را به مردم ابلاغ کرد.
به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی و خبرنگار روزنامه کیهان، رئیس‌جمهور ایران پیش‌ازظهر امروز به‌اتفاق رئیس‌جمهور پاکستان وارد شهر تاریخی لاهور شد و مورد استقبال گرم مردم این شهر، استاندار پنجاب و نوازشریف صدراعظم این استان قرار گرفت. ده‌ها هزار تن از مردم لاهور که پرچم‌های ایران و پاکستان و تصاویر امام خمینی، آیت‌الله منتظری و آیت‌الله خامنه‌ای را در دست داشتند و شعار "مرگ بر امریکا" و شعارهایی درباره اتحاد دو کشور می‌دادند به‌استقبال آیت‌الله خامنه‌ای آمده بودند. وی با حضور بر مزار اقبال لاهوری یاد این متفکر بزرگ اسلامی را گرامی داشت. سپس در میان استقبال جمعیت انبوه که شعارهای "زنده باد ایران"، "لااله الاالله" و... می‌دادند، از بخش‌های مختلف مسجد بزرگ "پادشاهی" لاهور که از عظیم‌ترین مساجد دنیا است و حدود سه قرن پیش بنا شده - دیدن کرد.
رئیس‌جمهور ایران - که رئیس‌جمهور پاکستان او را همراهی می‌کرد - سپس با حضور در محل تجمع مردم که شعارهای الله‌اکبر، خمینی رهبر؛ مرگ بر امریکا؛ مرگ بر صدام یزید کافر؛ می‌دادند در سخنانی مشروح ضمن تأکید بر ضرورت اتحاد مسلمین و مبارزه با امریکا و مستکبران جهان، گفت: من حامل پیام گرم امام خمینی و امت مسلمان ایران برای شما برادران و خواهران هستم. پیام مردم ایران به شما وحدت، اتحاد، پیام اسلام و قرآن مبنی‌بر مقابله و مبارزه با همه سلطه‌های جهانی است. پیام اساسی انقلاب اسلامی ما به همه مسلمین جهان در دو جمله نهفته است: بازگشت به اسلام و تمسک به قرآن و عدم گرایش به سلطه جهان‌خواران و مقابله با آنها که برای غارت مسلمین همدست شدهاند. سخنان آیت‌الله خامنه‌ای با هشدار درمورد توطئه جهان‌خواران برای تفرقه میان ملت‌های مسلمان با هدف غارت منابع مادی و معنوی آنان ادامه یافت. وی تأکید کرد برای مقابله با سلطه‌گری قدرت‌های بزرگ، ملت‌های مسلمان باید متحد شوند. رئیس‌جمهور با ابلاغ پیام امام خمینی مبنی‌بر اتحاد علمای سنی و شیعه، گفت: هرجا که سخن از اختلاف است، جای پای شیطان و توطئه امریکا در میان است. رئیس‌جمهور افزود: پیام انقلاب و ملت ما، پیام خون‌های به‌ناحق‌ریخته هزاران شهید است،
1) 36. همان، ص27.
یعنی وحدت مسلمین، مقابله با استکبار و سعی در بازگرداندن مجد و عظمت اسلام. و من ازسوی ملت ایران به شما قول می‌دهم ما در راه اصول خود خون می‌دهیم، مبارزه می‌کنیم و به پیروزی نائل خواهیم شد.
رئیس‌جمهور ایران در پایان دلیل کوشش همه‌جانبه مستکبران جهان از بدو پیروزی انقلاب اسلامی برای زدن ضربه‌های سیاسی، اقتصادی، تبلیغاتی و در ادامه تحمیل جنگ گسترده به جمهوری اسلامی را چنین اعلام کرد که هدف این ملت برقراری نظام اسلامی، احیای اسلام و اتحاد مسلمین است و اگر ما برای اسلام مبارزه نمی‌کردیم، شرق و غرب و استکبار جهانی این‌چنین با ما مبارزه نمی‌کردند.(1)
1
دلیل تعویق سفر رئیس‌جمهور به لاهور، رفتار پلیس پاکستان با مستقبلین، شعار علیه ضیاءالحق ازجمله خبرها درمورد سفر رئیس‌جمهور به پاکستان است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از لاهور گزارش داد: «یک منبع موثق دیپلماتیک امروز اعلام کرد که علت به تعویق افتادن سفر آقای خامنه‌ای تجمع بیش‌ازحد مردم بوده است. ... بیش از 300 اتوبوس از مردم شهرهای مجاور به استقبال آقای خامنه‌ای آمده بودند که با به تعویق افتادن سفر و نامعلوم شدن ساعت دقیق آن، این عده نتوانستند به جمع مستقبلین بپیوندند. بااین‌حال، ده‌ها هزار تن از مردم لاهور به استقبال آقای خامنه‌ای آمده بودند و با شعارهای مرگ بر امریکا، مواضع جمهوری اسلامی را مورد تأیید قرار دادند. شهر تاریخی لاهور قطب مذهبی پاکستان به شمار می‌آید و قدمت آن به هزار سال می‌رسد.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: «هنگام استقبال از آقای خامنه‌ای در فرودگاه لاهور پلیس خواست از شعارهای مرگ بر امریکای فرد مسلمانی که با هیجان به دادن شعار مشغول بود جلوگیری کند که آن فرد بلندگوی دستی خود را به‌صورت مأمور پلیس کوبید. براساس این گزارش، پلیس در مقابل هیئت ایرانی از هرگونه واکنشی نسبت به این عمل خودداری کرد.»(2)
رادیو اسرائیل نیز گفت: «به گزارش رویتر، هنگام دیدار حجت‌الاسلام خامنه‌ای از شهر لاهور در پاکستان، یک گروه 30 هزار نفری در اطراف وی علیه ایالات متحده شعار می‌دادند و گاهی شعارهایی نیز علیه اتحاد شوروی شنیده می‌شد. ناظران سیاسی گفتند این تظاهرات کاملاً از قبل ترتیب داده شده بود و بسیار هماهنگ برگزار گردید.
به گزارش رویتر، در صف مقدم تظاهرکنندگان صدها موتورسوار پرچم حکومت اسلامی و تصاویر بزرگ آیت‌الله خمینی را با خود حمل می‌کردند. این کاروان، اتومبیل‌های حامل حجت‌الاسلام خامنه‌ای و همراهان را از فرودگاه تا میهمانسرای رسمی مشایعت کردند. پس از عبور کاروان شعارهایی نیز علیه رژیم پرزیدنت ضیاءالحق شنیده شد.»(3)
1) 37. روزنامه اطلاعات، 26/10/1364، ص3 - لاهور، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/10/1364؛ و - روزنامه کیهان، 26/10/1364، ص3.
2) 38. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 302، 26/10/1364، صص 13 و 14.
3) 39. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/10/1364، ص13، رادیو اسرائیل، 26/10/1364.
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران بعدازظهر امروز قبل از ترک پاکستان در مصاحبه‌ای به پرسش‌های خبرنگاران درباره جنگ تحمیلی، روابط ایران و عربستان، پیمان سنتو، مسئله افغانستان و نتایج سفر به پاکستان پاسخ داد.
رئیس‌جمهور ابتدا با اشاره به علاقه و محبت دو ملت ایران و پاکستان، این سفر را مظهری از صحت و استحکامات این علاقه‌ها و محبت‌ها اعلام کرد و آن را سفری موفق خواند. وی در پاسخ یکی از خبرنگاران درباره روابط دو کشور گفت که در زمینه‌های اقتصادی و سیاسی مذاکرات خوبی داشتیم و در زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی و فنی تبادل همکاری انجام می‌گیرد. خبرنگار رویتر پرسید: آیا در مذاکرات درمورد احتمال انعطاف میان ایران و عراق درباره جنگ طرحی مطرح شد؟ رئیس‌جمهور پاسخ داد که در همه زمینه‌ها بجز مسئله جنگ ایران و عراق مذاکره شد، زیرا مواضع ما دراین‌مورد روشن است.
یک خبرنگار پاکستانی درباره احتمال شرکت ایران در اجلاس ژنو پرسید. رئیس‌جمهور پاسخ داد هرگونه مذاکره با رژیم افغانستان را مردود می‌دانیم، زیرا این رژیم غاصب است و ما معتقدیم که مذاکره باید ازسوی مردم این کشور انجام گیرد. وی در پاسخ به سؤالی درباره روابط ایران و عربستان، گفت: روابط ما با عربستان سعودی رو به بهبودی است. ما با عربستان مسئله‌ای نداشته و نداریم. سوء تفاهمی بوده که برطرف شده و برادران ما در عربستان به این روابط علاقه دارند و ما مذاکرات موفقی در سفرهای متقابل وزرای خارجه دو کشور داشته‌ایم. خبرنگار اکونومی دایجست درمورد اختلافات فرقه‌ای سؤال کرد. آقای خامنه‌ای گفت: اختلافات بین فرقه‌های اسلامی مشکلی است که هنوز وجود دارد و طبیعتاً دشمنان سعی می‌کنند با ایجاد تعصبات فرقه‌ای، فِرَق مختلف را در مقابل یکدیگر قرار دهند. در بسیاری کشورهای اسلامی برادران شیعه و سنی در کنار هم حضور دارند و امیدواریم این روند باعث ایجاد وحدت بیشتر میان مسلمین شود.
رئیس‌جمهور ایران درمورد بازار مشترک اسلامی گفت: فکر ایجاد بازار مشترک اسلامی را ما با برادران پاکستانی و ترک مطرح کرده‌ایم که مورد استقبال هر دو طرف قرار گرفته است. البته ایجاد یک بازار مشترک اسلامی اولاً به یک محور احتیاج دارد که این می‌تواند سه کشور عضو اکو (ایران، ترکیه و پاکستان) باشد و ثانیاً به کارهای مقدماتی مانند ایجاد ارتباطات، راه و غیره احتیاج دارد که در این سفر پیرامون این‌گونه ارتباطات مذاکراتی با دوستان پاکستانی داشتیم. درزمینه تأثیر سفر، من ازلحاظ سیاسی فکر می‌کنم ما با هریک از کشورهای اسلامی می‌توانیم همکاری‌های و مبادلاتی در تمام زمینه‌ها داشته باشیم. وی افزود: پاکستان با بسیاری از کشورهای عربی روابط حسنه دارد و ما نیز دارای چنین روابط حسنه‌ای با کشورهای عربی بجز چند کشور هستیم. درمجموع، روابط ما با پاکستان ممکن است به وحدت کشورهای اسلامی و نزدیکی آنها کمک کند.(1)
1) 40. روزنامه کیهان، 26/10/1364، ص3.
1
نخست‌وزیر در پایان جلسه امروز هیئت دولت ضمن بیان اهمیت سفر رئیس‌جمهور به پاکستان و چند کشور افریقایی، روابط تجاری و اقتصادی ایران با کشورهای جهان سوم را مهم خواند.
نخست‌وزیر درباره سفر رئیس‌جمهور گفت: «علی‌رغم آنکه بیگانگان مایل‌اند ما را به‌سوی انزوا بکشانند، دولت همواره تلاش می‌کند ارتباط با جهان خارج گسترش یابد و مسافرت ریاست محترم جمهوری اسلامی به پاکستان و چند کشور افریقایی درجهت تعمیق هرچه بیشتر ارتباط با کشورهای همسایه و اسلامی است و ما این سیاست‌ها را به نفع نظام و آینده کشور می‌دانیم و به همین دلیل این سفر و استقبالی که از آن به عمل آمد نشان‌دهنده حقانیت این ارتباط‌هاست.»
مهندس موسوی درمورد روابط اقتصادی با کشورها گفت: سیاست دولت براین‌اساس است که کالاهای مورد نیاز خود را مستقیماً از کشورهای جهان سوم خریداری نماید و کشورهای اسلامی در اولویت قرار دارند و به‌رغم دشواری روابط اقتصادی مستقیم با کشورهای جهان سوم، حجم مبادلات ما نسبت به قبل از انقلاب با کشورهای امریکای لاتین و کشورهای مسلمان ازجمله ترکیه و پاکستان بسیار گسترش یافته است که یکی از پیامدهای طبیعی انقلاب اسلامی بود و ما درجهت گسترش این سیاست تلاش می‌کنیم. وی افزود: «هر چقدر در پیگیری سیاست گسترش روابط با کشورهای جهان سوم موفق باشیم به همان اندازه در برخورد با کشورهایی که به‌همراه صادرات کالا سیاست‌های خود را نیز به کشورمان صادر می‌کنند، آزاد و مستقل خواهیم بود.»
مهندس موسوی افزود: «درصورت عدم گسترش این‌گونه روابط تجاری و اقتصادی به‌جای 5/1 میلیارد دلاری که از ترکیه کالا وارد می‌کنیم، بایستی از ژاپن، آلمان، کانادا و امریکا وارد می‌کردیم، درحالی‌که ما این واردات را در ترکیه متمرکز کرده‌ایم و این مسئله مکانیزم‌هایی را دراختیار ما می‌گذارد که به‌طور متقابل با ترکیه آن سیاستی را که می‌توان بابت این اهرم‌ها دریافت کرد در منطقه براساس منافع خودمان برقرار کنیم. ازاین‌رو، من فکر می‌کنم که در سیاست خارجی اگر خطوط کلی را گم نکرده و زمان را نیز در نظر داشته باشیم و به اصطلاح خبط زمانی نکنیم، موفق خواهیم شد. یعنی حفظ اصول و اهداف و شجاعانه عمل کردن یقیناً برای کشور سودمند است.»(1)
2
دادستان کل کشور امروز در دیدار با جمعی از پاسداران دوره دوم تربیت مربی به بیان بخشی از مهم‌ترین معضلات کشور به‌خصوص درزمینه قضایی پرداخت و درباره سلطه مجدد زورگویان هشدار داد و به نکاتی اشاره کرد ازجمله: تلاش خان‌ها و سرمایه‌داران فاسد برای
1) 41. همان، ص2.
بازگشت به صحنه؛ نقص قوانین جاری برای رفتار و قضاوت عادلانه درمورد مالکان رسمی و کشاورزان و رعیت‌های مستضعف؛ تلاش دشمن خارجی برای آماده کردن پایگاه‌های داخلی با هدف ضربه زدن به نظام؛ ضرورت حضور مردم در صحنه برای جلوگیری از تسلط جریان‌های فاسد؛ پرهیز از غفلت درباره گروه‌های ضدانقلاب و... .
گزارش روزنامه کیهان دراینباره چنین است: «جزیره ثبات یا آرامش برای کشور یا باید برای 40 میلیون نفر باشد یا برای گروهی فاسد؛ یا باید کشوری بسازیم که امنیت را برای 40 میلیون نفر تأمین کند یا برای تعدادی بسیار کمتر، برای هر دو هم نمی‌شود تأمین کرد؛ اگر بخواهیم جریانات فاسد باشند و مردم هم باشند و کشور آرام باشد چنین چیزی ممکن نیست.
تصویر
حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها عصر چهارشنبه (25 دی) در دیدار با جمعی از پاسداران دوره دوم تربیت مربی فرماندهی ضمن بیان مطلب فوق گفت: اگر ما خواستیم امنیت را برای خان و سرمایه‌دار و شیوخ فاسد که به صحنه برگشته‌اند حفظ کنیم حقوق 40 میلیون نفر از بین می‌رود و من به ملت عرض می‌کنم قوه قضاییه و در رأس آن شورای عالی قضایی آنچه که در توانش بود سعی در انجام داشت و ازطریق دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌ها و غیره اقدام کرد و قضات هم تاحد توان همراهی خودشان را اعلام کردند، اما نکته‌ای که قابل‌توجه برادران نماینده مجلس شورای اسلامی است، یک سلسله قوانین مورد نیاز دادگاه‌هاست که اگر به دستشان بدهید می‌توانند حق ضعفا را از اغنیا بگیرند. قاضی دادگاه می‌گوید من می‌دانم حق با روستایی و کشاورز است اما چه کنیم که دیگری مدرک قانونی و سند به‌دست خود گرفته و می‌گوید زمین طبق سند مال من است و دیگر نمی‌خواهم کشاورز در آن کار کند زیراکه زمین نزدیک شهر شده و مرغوبیت پیدا کرده و بعضی از کشاورزان با محاسن سفید به ما مراجعه می‌کنند و می‌گویند آیا بعد از 60 سال کشاورزی من و پدرم اکنون باید به شهر بروم و سیگار بفروشم.
وی افزود: روستایی می‌گوید اگر می‌خواهید من به شهر مهاجرت نکنم آب و برق و بهداشت و غیره نخواستم، من می‌گویم حداقل زمینی را که ده‌ها سال کشاورزی می‌کردیم از دست ما نگیرید و نگذارید این آقای مالک که سند و مدرک دارد بیاید و ما را بیرون کند،
ما که بیشترین بار انقلاب را به دوش گرفتیم و اکنون فرزندان ما در جبهه‌ها علیه دشمنان اسلام و کشور می‌جنگند لااقل زمین کشاورزی را از ما نگیرید. قاضی می‌گوید مالک از وابستگان سلطان قاجار بوده و مالیات‌بگیر بوده و به‌تدریج زمین‌ها را تصاحب کرده و سند دریافت نموده، اما باید گفت که زمین، مالکیتش دلیل می‌خواهد، مالک زمین خداست و کسی می‌تواند مالک واقعی زمین باشد که یا روی آن کار کرده و یا ازاین‌طریق به ارث رسیده باشد و یا ازطریق مشروع دیگر نه اینکه کسی از جای دیگر آمده و سند در دست دارد بگوید من مالک هستم. دراین‌زمینه مجلس شورای اسلامی باید به کمک قوه قضاییه بیاید و قوانین را به دست قاضی بدهد و اگر قاضی مسامحه کرد آن‌وقت ما با او برخورد می‌کنیم. قاضی وقتی می‌تواند احقاق حق کند که دست و بال او بسته نباشد.
دادستان کل کشور در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه اگر اکنون در دفاع از انقلاب اسلامی کوتاهی کنیم هم در پیشگاه خداوند و هم تاریخ مورد ملامت و سرزنش خواهیم بود، به مسئله جنگ و انگیزه هجوم صدامیان به کشورمان اشاره کرد و گفت هیچ‌گاه دشمن از خارج به یک ملتی حمله نمی‌کند مگر اینکه در داخل پایگاه‌های خود را محکم کرده باشد و یا تصور کند که آن پایگاه‌ها محکم و آماده شده است، لذا صدام با این خیال و اینکه طی مدت کوتاهی بخش زیادی از کشورمان را به اشغال دربیاورد به ما حمله کرد و صرفاً این اقدام صدام براساس اتکا به نیروهای نظامی و ارتش عراق نبود، بلکه مطمئن بود که در داخل ایران خصوصاً خوزستان پایگاه‌های آنها بازسازی و محکم شده و این مسئله موجب حمله آنان شد، زیرا دشمن تصور می‌کرد با هجوم خود از خارج و داخل می‌تواند سه‌روزه به مقاصد خود برسد. اما دشمن نمی‌دانست که اگر ملت به حرکت درآید می‌تواند پاسخ‌های لازم و دندان‌شکنی به آنها بدهد و در مقابل تمام جریان‌های فاسد و هرزه اعم از لیبرال‌ها، منافقین و چپی‌ها و غیره می‌ایستد.
وی افزود: لازم نیست با استفاده از تجربیات برای حفظ انقلاب خیلی به عقب برگردیم، زیرا تجربه چند سال قبل از پیروزی انقلاب و بعد از آن تجربیات و عبرت‌ها و درس‌ها را می‌توانیم بیاموزیم و خود را برای آینده آماده کنیم و اگر ملت ما هشیاری لازم خود را از دست بدهد به‌میزان غفلتی که کرده ضربه خواهد خورد. دراین‌رابطه اخیراً مشاهده شده که شیوخ فاسد در خوزستان همان‌هایی که پایگاه جنجال‌های خلق عرب بودند و صدام به امید آنها به ایران حمله کرد، دوباره زنده شده و آرام‌آرام سرها و گوش‌هایشان می‌جنبد و اگر اجازه دهیم آنها بیایند و حاکمیت بیابند، دشمن به امید اینها باز طمع می‌کند و اگر امروز با مسامحه دربرابر خوانین برخورد کنیم و هرکدام را بخواهیم دست بزنیم سروصدا ایجاد شود، این خان‌ها و شیوخ فاسد خوزستان و سرمایه‌داران فراری به صحنه بازگشته دست به دست هم می‌دهند و
یک جریان قوی فاسد دربرابر انقلاب درست می‌کنند. اینکه ما بگوییم مردم حزب‌اللهی تو دخالت نکن، هرج‌ومرج می‌شود، ما خودمان درست می‌کنیم، یا سپاه یا کمیته یا جهاد سازندگی تو دخالت نکن و یا در روستاها تبلیغات نکن و کاری به‌کار ما لکین نداشته باش و به درد دل کشاورز گوش نکن و یا فلان ارگان تو دخالت نکن، همه را از صحنه خارج کرده‌ایم. البته سپاه وظایف خاصی دارد، کمیته و جهاد سازندگی به‌تنهایی وظایف خاصی دارند که بسیار منطقی است، اما اینکه در یک مشکل همه ارگان‌ها و نهادها جدا باشند و دست و پایشان بسته شود دشمن استفاده می‌کند. مگر مردم نبودند که پس از پیروزی انقلاب و بیرون کردن شاه دست به‌دست هم دادند و کشور را کنترل کردند و نفس ضدانقلاب را بریدند؟ اکنون دادسراهای انقلاب طبق دستورالعمل مجلس وظایفی دارند و اینها وظایفشان به‌تنهایی درست است، اما بعد از 7 سال آنچه را که می‌بینیم این است که دست و پای اینها بسته شده و از آن طرف هم خان تشریف آورده یا سرمایه‌داری فاسد از خدابی‌خبر آمده و دیگر دست هم نمی‌شود به آنها زد. آیت الله خزعلی روحانی طرف‌دار انقلاب، رفته سیستان و بلوچستان دلش خون است و می‌گوید خان‌ها آمده‌اند و دارند بیداد می‌کنند. ائمه جمعه و نمایندگان ... دلشان از آمدن شیوخ و ظلم‌های آنان خون است و جریان‌های سالم از این‌طرف که باید متحداً در مقابل خطرات دشمنان ایستادگی کنند دست و پایشان بسته شده و جریان‌های فاسد هم به‌سرعت از راه و بیراهه دارند می‌آیند.
در این چند ماه اخیر که بحث بازگشت طاغوتچه‌ها بود، بسیاری از قضات چه با نامه و چه با صحبت می‌گویند همین دردها را ما احساس می‌کنیم، اما دست ما را در فرمول‌های قانون بسته‌اند و چه‌بسا کشاورزان با سن‌های 70 یا 80 سال آمده و درددل می‌کنند که ارباب آمده و می‌گوید اصلاً من نمی‌خواهم تو رعیت من باشی و مالک به دادگاه آمده و دادخواست داده و خلع ید می‌کند. قاضی هم می‌گوید من می‌دانم این کشاورز با هزار بدبختی زمین را آباد کرده، اما چه کنیم که دیگری سند در دست دارد.
حجت‌السلام خوئینی‌ها افزود: اگر ما امروز غفلت کنیم و عبرت نگیریم همین جریان‌های فاسد رشد می‌کنند و نیروهای سالم کنار گذاشته می‌شوند. مسئولینی که امروز سر کار هستند اگر بتوانند جریان‌های فاسد را سرکوب کنند انقلاب را سالم تحویل نسل آینده می‌دهند و اگر دیدند انقلاب در خطر است و آنها نمی‌توانند کاری بکنند و از غصه مردند چه به دست نسل آینده خواهد رسید؟ اگر این جریان‌های فاسد اعم از خان و سرمایه‌دار و شیوخ یک مقدار قدرتشان زیاد شود فردا در سیاست و انتخابات دخالت می‌کنند و دوباره بر امور مردم حاکم می‌شوند. مگر اینها در زمان اول انقلاب حرکتی داشتند؟ اینها مثل کرمی که در سرما بی‌جان هستند و در گرما جان می‌گیرند اکنون به همه چیز نفوذ و دخالت می‌کنند. اگر ما قدم اول آنها
را زدیم و شکستیم و نگذاشتیم قدم دوم را بردارند انقلاب را تضمین کرده‌ایم و اگر به هزار دلیل که مثلاً بگذاریم مملکت آسوده باشد و اینها پول‌ها و سرمایه‌شان را به‌کار بیندازند و امثال و ذالک و بهشان حرف نزنیم کار از کار می‌گذرد، مگر اینها خونشان از 40 میلیون بقیه رنگین‌تر است که 40 میلیون ناآرام باشند به‌خاطر اینکه تعدادی از این مفسدین آرام باشند؟
دادستان کل کشور همچنین گفت: گروهک‌ها اعم از منافقین و توده‌ای‌ها و غیره دیگر قدرتی نیستند که برای نظام مزاحمتی فراهم کنند، اما نباید از آنها غافل باشیم و تصور کنیم این جریانات تمام شدند، بلکه اکنون سرمایه‌داران فاسد و ثروتمندان بی‌دین و شیوخ فاسد متفقاً در یک سنگرند و اگر از این سنگرها غافل شویم و آنها را ویران نکنیم، امریکا با اطمینانِ آنها دوباره بازمی‌گردد. باید توجه داشته باشیم خطرات در کجا هستند. در دانشگاه استاد سر کلاس اظهار می‌کند که نباید از اورکت‌پوش ترسید (منظورش سپاهی است) بعد می‌گوید من باید شاگردانی تربیت کنم که وقتی ده سال دیگر رژیم دلخواه من سرکار آمد اینها برای آن رژیم خدمت کنند نه رژیم فعلی. تا یکی دو ماه قبل از اینکه مسئولیت در دانشگاه عوض شود، وضعیت دانشگاه به جایی رسیده بود که حزب‌اللهی‌ها و خواهران محجبه داشتند غریب و منزوی می‌شدند و بعضی استادان برادران مسلمان حزب‌اللهی و خواهران باحجاب را تحویل نمی‌گرفتند و کسانی‌که این اظهارات را قبول ندارند می‌خواهند بگویند آقای محفوظی نماینده آیت‌الله العظمی منتظری در دانشگاه دروغ می‌گوید. باید توجه داشت استاد این‌طوری برای امریکا یک سنگر است و تا امریکا می‌داند چنین سنگرهایی در داخل دارد امید بازگشت دارد و باید این سنگرها را خراب و ویران کنیم و با خراب کردن این سنگرهاست که امید دشمنان هم ویران می‌شود.
حجت‌الاسلام خوئینی‌ها در پایان اظهار کرد ما باید توجه داشته باشیم که در دو جبهه علیه دشمنان اسلام بجنگیم و جریان‌های گروهکی ضدانقلاب فروکش کرده است و اما تمام نشده است و باید دادسراهای عمومی و دادگستری خوزستان هشیار باشند و ائمه جمعه اینها را به مردم بگویند و مشکلات را در میان بگذارند تا انشاءالله مسائل حل شود.»(1)
1
نشریه عربیا (چاپ لندن) وضع اقتصادی عراق را اسفناک توصیف کرده و نوشته که همه برنامه‌های توسعه عراق متوقف شده است.
به نوشته عربیا، در سال 1980، حدود 500 هزار خارجی در عراق مشغول به کار بوده‌اند که درحال‌حاضر به 2 میلیون رسیده‌اند که بیشتر آنان مصری هستند و باتوجه‌به اینکه حداقل 100 هزار عراقی در جنگ با ایران جان باخته‌اند، نیاز به نیروی کار خارجی افزایش یافته است. این نشریه افزوده که به‌دلیل کمبودهای ارزی و کسر بودجه، دولت عراق در سال 1984، ورود
1) 42. همان، ص23.
کالاهای لوکس و مصرفی را ممنوع اعلام کرد و برای طرح‌های صنعتی و سرمایه‌ای بودجه‌ای در نظر نگرفت و همه برنامه‌های توسعه کشور متوقف شد. به نوشته عربیا، ازجمله دلایل این وضعیت، قدرت ایران در ضربه زدن به تأسیسات نفتی عراق در جنوب بوده که ترمینال‌های نفتی عراق را از کار انداخته است. این ماهنامه نوشته است که عراق از آغاز جنگ مبلغ‌های کلانی از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس وام گرفته و طبق آمارهای جدید، بدهی‌های خارجی عراق به 80 میلیارد دلار رسیده است که بیش از نیمی از آن را به کشورهای عربی بدهکار است. دیگر حامیان و طلبکاران رژیم عراق به‌ترتیب شوروی، فرانسه و ژاپن هستند.(1)
1
احتمال بهره‌برداری مجدد عراق از خط لوله نفتی که از سوریه می‌گذرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه کویتی القبس گزارش داد: «سوریه و عراق با ایجاد تماس‌هایی در سطح بالا درصدد انجام مذاکراتی به‌منظور بهره‌برداری از خط انتقال نفت عراق که از خاک سوریه می‌گذرد، هستند. به نوشته این روزنامه، توافق بر سر بهره‌برداری مجدد از این خط لوله نفتی به‌زودی صورت خواهد گرفت. القبس افزود این تماس‌ها به‌علت نیاز فراوان سوریه به نفت عراق به‌ویژه پس از امتناع ایران از تحویل نفت به دولت دمشق صورت می‌گیرد.
صدور نفت عراق ازطریق خط انتقال نفت این کشور به سوریه از سال 1982 و پس از اوج‌گیری جنگ عراق با ایران قطع شد.»(2)
2
ماجرای گروگان‌های فرانسوی در لبنان به مرحله امیدوارکننده‌ای رسیده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «به گزارش خبرگزاری فرانسه از پاریس، با اعلام دو خواسته ربایندگانِ چهار فرانسوی در لبنان توسط رولان دوما وزیر امور خارجه فرانسه، ماجرای این چهار تن وارد مرحله امیدوارکننده‌ای شده است، زیرا مذاکرات نیز شدت یافته است. دوما با یادآوری این مطلب که ماجرای یادشده پستی بلندی‌های زیادی داشته از ابراز خوش‌بینی زیاد خودداری کرد و گفت که خواسته ربایندگان مربوط به اختلافات مالی بعضی از اشخاص می‌شود. او یادآور شد که فرانسه تماس مستقیم با ربایندگان ندارد، ولی مذاکرات؛ یعنی ابتکارعمل‌های کشورهای منطقه که دراین‌مورد ارتباط دارند، اخیراً شدت یافته است. دوما دراینباره از کشورهای ایران، سوریه و لبنان نام برد.
دوما همچنین این موضوع را تأیید کرد که ربایندگان فرانسوی خواستار آزادی اعضای گروه کماندویی عامل سوءقصد به شاپور بختیار هستند.
وزیر امور خارجه فرانسه درمورد اختلافات مالی گفت گزارش ژاک مارتن - که اواسط دی‌ماه برای مذاکره با مقامات ایرانی به تهران رفته بود - اکنون در وزارت امور خارجه در دست مطالعه است.
در پایان مأموریت مارتن، مهدی نواب معاون وزیر اقتصاد ایران، خاطرنشان کرد که گام مثبتی در راه تلاش برای یافتن راه‌حل اختلافات برداشته شده، ولی فرانسه و ایران تصمیم گرفته‌اند تا به مذاکرات خود طی همین ماه (اوایل بهمن‌ماه) ادامه دهند. او افزود که به‌خاطر پیچیدگی پرونده هیچ‌گونه راه‌حل فوری وجود ندارد. خبرگزاری فرانسه ضمن اشاره به پرونده ارودیف و شرایط ایران برای نزدیکی روابط میان تهران و پاریس، افزوده است به گفته دوما گروگان‌های فرانسوی در منطقه دره بقاع در قسمت تحت کنترل سوریه قرار دارند، ولی ربایندگان جای آنها را تغییر می‌دهند.»(1)
1
بحران میان امریکا و لیبی با تلاش برای گسترش تحریم اقتصادی علیه لیبی و کاهش احتمال حمله نظامی ادامه دارد.
دولت امریکا از روز چهارشنبه (25 دی) به دستور ریگان اجرای تحریم‌های امریکا علیه لیبی را آغاز کرد. براساس این تحریم، مبادلات بازرگانی امریکا با لیبی قطع می‌شود. براساس مقررات وزارت خزانه‌داری امریکا، اموال لیبی در امریکا و نزد امریکاییان نیز مسدود شده است. البته حساب‌های جاری خارجی دولت لیبی و اموال شرکتهای خصوصی لیبی و دارایی‌های افراد مسدود نخواهد شد. بنا بر اعلام وزارت بازرگانی امریکا نیز کلیه مجوزهای صادراتی برای لیبی از اول فوریه (12 بهمن) لغو خواهد شد و تجارت مستقیم یا غیرمستقیم کلیه کالاها و خدمات با لیبی ممنوع خواهد شد. در همین روز، شولتز وزیر خارجه امریکا گفت: «امریکا باید برای توسل به زور جهت مقابله علیه تروریسم جهانی آماده باشد.»(2)
ازسوی دیگر، درخواست امریکا از متحدانش برای تحریم لیبی، چندان با استقبال روبهرو نشد و فقط کانادا اعلام کرد که از صادرات وسایل حفاری نفت به لیبی و از معاملات جدید شرکتهای کانادایی با لیبی جلوگیری می‌کند. نروژ حمایت خود را از اقدام امریکا اعلام کرد، ولی اقدام عملی انجام نداده است. ایتالیا نیز اعلام کرد که صادرات بعضی سلاح‌ها را به لیبی ممنوع می‌کند. انگلیس و آلمان اعلام کردهاند با مجازات‌های اقتصادی در چنین مواردی مخالف‌اند.(3)
1
بررسی طرح مانور تیپ18 الغدیر برای عملیات در منطقه ام‌الرصاص و مشکلات و کمبودهای این تیپ برای اجرای عملیات در جلسه صبح امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه برگزار شد.
فرمانده کل سپاه صبح امروز در مقر تیپ الغدیر در پادگان شهید عاصی‌زاده حضور یافت. وی ابتدا در یک سخنرانی در حسینیه این پادگان از حماسه‌آفرینی‌های تیپ الغدیر در عملیات بدر در سال گذشته و هم‌اکنون در جزیرة مجنون جنوبی تقدیر کرد و ضمن تحلیل اوضاع سیاسی و آثار مقاومت رزمندگان بر تغییر موضع برخی کشورها و قدرت‌ها، بر لزوم ادامة استقامت در جنگ و نبرد با دشمن و دقت در امور نظامی و تاکتیکی تأکید کرد و در این مسیر حفظ معنویت را ضروری خواند.
محسن رضایی سپس در جلسه‌ای که با حضور فرماندهان و مسئولان تیپ الغدیر و فرماندهان گردان‌های این تیپ برگزار شد(1)طرح مانور این یگان برای عملیات در منطقه ام‌الرصاص را بررسی و ضمن بیان ابهام‌ها و اشکال‌های طرح، برای رفع آنها راهنمایی کرد. مسئولان تیپ18 در این جلسه مشکلات و کمبودهای یگانشان را نیز بیان کردند.(2)
2
قرارگاه کربلا در ادامة پیگیری‌ها برای آماده شدن زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو، امروز اقدامات لشکر31 عاشورا را بررسی کرد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه کربلا در یادداشت‌های خود دراینباره نوشته است که احمد غلامپور جانشین فرمانده قرارگاه کربلا، امروز در بازدید از اقدامات لشکر عاشورا، پیشرفت کارها را از معاون فرمانده این لشکر
1) گزارش اقدامات آماده‌سازی، طرح مانور و وضعیت تیپ الغدیر در روزشمار 23/10/1364 به‌طور مشروح درج شده و از تکرار آن در اینجا خودداری شده است.
2) 1. سند شماره 1112/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم سپاه در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 21/10/1364 تا 26/10/1364، صص 136 و 137.
تصویر
جویا شد. مصطفی مولوی توضیح داد که جاده‌های پیش‌بینی‌شده، به‌طرف خط احداث شده و کارهای بیمارستان لشکر تمام شده است. وی سلاح‌هایی را که برای استقرار در خط مشخص و موضع آنها احداث شده چنین اعلام کرد: تفنگ106 میلی‌متری، تفنگ57 میلی‌متری، آر.پی.جی11 و دوشکا و عقب‌تر از این سلاح‌ها نیز سلاح23 میلی‌متری مستقر می‌شود که همه برای اجرای تیر مستقیم به‌سوی مواضع دشمن است. وی افزود الحمدلله دیشب شناسایی خوبی از خط دشمن شد، اما از عمق منطقه استقرار دشمن شناسایی نداریم.
احمد غلامپور با اشاره به اینکه قرار شده نیروی هوایی ارتش از منطقه عملیات عکس بگیرد، گفت خودمان هم عکس ویدئویی گرفته‌ایم و هواپیمای قارقارکی خودمان هم قرار است عکس بگیرد. وی افزود شناسایی‌ها باید تمام شود، یکی دو شب بیشتر وقت ندارید. مصطفی مولوی گفت: «شناسایی‌هایمان تمام شده، الحمدلله خوب بوده است.»
جانشین فرمانده قرارگاه کربلا همچنین گفت چون تلاش اصلی عملیات قرارگاه کربلا لشکرهای عاشورا و کربلا هستند و درصد موفقیت این دو بیشتر است، با اصرار فرمانده لشکر امام حسین(ع) قرار شده این لشکر از لشکر عاشورا و لشکر نجف نیز از لشکر کربلا عبور کند، چون ما به محورهای عملیاتی لشکرهای 31 عاشورا و 25 کربلا بیشتر مطمئن هستیم.
پس از بازدید مذکور، احمد غلامپور در گفت‌وگویی با مسئول طرح و عملیات قرارگاه ازجمله دلایل تصمیم مذکور را چنین برشمرد: اطمینان به اجرای موفقیت‌آمیز عملیات لشکرهای عاشورا و کربلا و آمادگی کامل این دو لشکر؛ درخواست فرمانده لشکر امام حسین(ع)؛ آماده نبودن لشکر5 نصر به‌طور کامل و احتمال ضعیف موفق نشدن این لشکر. وی همچنین گفت که اگر لشکر25 کربلا در مرحله اول عملیات موفق بود، بنا به دستور مأموریت لشکر7 ولیعصر(عج) را هم انجام می‌دهد و لشکر7 را در این مرحله وارد عمل نمی‌کنیم.
جانشین فرمانده قرارگاه کربلا در دیدار از لشکر عاشورا پیشنهاد ملاقات رزمندگان و فرماندهان این لشکر را با امام خمینی مطرح کرد، راوی مرکز مطالعات دراینباره نوشته است: «غلامپور: گفتم که خوب است دیداری با امام داشته باشیم؛ گفتند: ما روی دیدن امام را با دست خالی نداریم، انشاءالله با دست پر خدمت ایشان می‌رسیم.»(1)
1) 2. سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر8 (مجید مختاری)، 25/10/1364 تا 20/11/1364، صص 11 و 12.
1
قرارگاه نوح(ع) در ادامة تلاش برای آماده‌سازی زمینه اجرای مأموریت عملیاتی خود در غرب اروندرود، امروز در چند جلسه مجزا با مسئولان زرهی، توپخانه، مهندسی و مسئولان ناوتیپ کوثر به بررسی اقدامات انجام‌شده، کارهای باقیمانده و مشکلات پرداخت. در اولین جلسه،(1)فرمانده گردان زرهی ذوالفقار وضعیت آمادگی این گردان و چگونگی به‌کارگیری تانک و نفربر را در این عملیات تشریح کرد و به پرسش‌های فرمانده قرارگاه نوح(ع) و دیگران پاسخ داد.
فرمانده گردان ذوالفقار که اخیراً از خط حد و منطقه مأموریت یگانهای تحت امر قرارگاه نوح(ع) دیدن کرده است، گفت که اگر کارهای مهندسی ازجمله جاده‌های پیش‌بینی‌شده و ساخت سکوهای تانک به انجام برسد در محدودة لشکر41 ثارالله(ع) 6 تانک و در محدودة تیپ33 المهدی(عج) نیز 6 تانک می‌توان برای مقابله با خط اول دشمن در غرب اروندرود به کار گرفت و در محدودة لشکر19 فجر به‌دلیل موقعیت بهتر، تعداد بیشتری تانک می‌توان مستقر کرد. وی افزود فاصله نقاطی که در ساحل خودی می‌توان تانک مستقر کرد تا سنگرهای دشمن حداکثر 3000 متر است که فاصلة مناسبی برای شلیک گلوله تانک است. وی گفت برای هدف قرار دادن سنگرهای دشمن در شب عملیات، دیدن سنگرها ضروری است و این هنگامی میسّر است که از آن سنگرها، شلیکی صورت گیرد و با مشاهدة آتش دهنة سلاح‌ها، موقعیت سلاح و سنگر آن تشخیص داده شود.
حمید عرب‌نژاد مهم‌ترین کاربرد تانک را به‌کارگیری تعداد انبوهی از آن در هجوم ذکر کرد و گفت اگر بتوان تانک‌ها را به غرب اروند منتقل کرد، علاوه‌بر اجرای آتش و مقابله با دشمن، جان‌پناه خوبی برای نیروهای پیاده است. وی انتقال تانک‌ها به غرب اروند را موضوعی مهم خواند که باید یگان مخصوصی عهده‌دار آن شود و گردان ذوالفقار فاقد تجهیزات و توان لازم برای چنین اقدامی است. وی تانک‌های آمادة عملیات گردان ذوالفقار را 30 دستگاه اعلام کرد و مهمات موجود را برای عملیات کافی خواند. عرب‌نژاد افزود که خدمة تانک‌ها سربازان آموزش‌دیده‌ای هستند که در تمرین‌ها توانایی خود را نشان داده‌اند، اما تاکنون در صحنه‌های نبرد درگیر نشده‌اند.
در ادامه جلسه برادران علایی، دانایی‌فر و عرب‌نژاد دربارة چگونگی استفاده از نفربر خشایار، عبور آن از اروند و اجرای آتش روی سنگرهای دشمن بحث کردند. فرمانده گردان ذوالفقار گفت که نفربر خشایار از آبهای کم‌عمق (حداکثر 140 سانتی‌متر) و باتلاق و گل‌ولای و چولان به‌راحتی عبور می‌کند، اما در آبهای عمیق حداکثر برای عبور 100 متر
1) در این جلسه که ساعت 8:15 آغاز و ساعت 9 پایان یافت، حسین علایی (فرمانده قرارگاه نوح(ع))، حسن دانایی‌فر، علی فدوی (مسئول اطلاعات قرارگاه نوح(ع))، حمید عرب‌نژاد (فرمانده گردان زرهی ذوالفقار)، زمانی و پیری حضور داشتند.
مسافت مناسب است و هنگام عبور از آب به‌دلیل امکان‌پذیر نبودن کنترل دقیق آنها، شلیک توپ23 میلی‌متری از آنها به‌سوی دشمن میسر نیست. وی تأکید کرد برای انتقال این نفربرها به آن‌سوی اروند باید تجهیزات منتقل‌کننده به کار گرفته شود و اطمینانی درمورد عبور خود آنها از اروند وجود ندارد. به‌دلیل کمبود تجهیزات انتقال‌دهنده، فرمانده قرارگاه نوح(ع) اصرار کرد که برای عبور این نفربرها از اروند تدبیری اندیشیده شود. درنهایت قرار شد که یک نفربر خشایار در منطقه‌ای مشابه، یعنی انتهای رودخانه بهمنشیر، عبور آزمایشی انجام دهد.
در پایان این جلسه فرمانده قرارگاه نوح(ع) مأموریت‌های گردان زرهی ذوالفقار را به فرمانده این گردان چنین ابلاغ کرد: 1. در شب اول عملیات آمادگی داشته باشید که بخشی از خط دشمن را که قرار است غواصان با غافلگیری بشکنند، اگر نتوانستند، با آتش تانک بشکنیم. 2. بخشی از خط دشمن قرار نیست به‌طور مستقیم به‌وسیله غواصان شکسته شود، لذا تانک‌ها باید با اجرای آتش روی رودخانه امنیت برقرار کنند که امکان عبور نیروها و قایق‌ها و تجهیزات از بخشی که خط شکسته می‌شود، فراهم گردد. 3. درصورت امکان همان شب اول عملیات یک گردان نیرو را با نفربر خشایار عبور بدهیم. 4. به‌محض اینکه خط شکسته شد، تانک‌ها را به آن‌طرف اروند منتقل کنید و از جناح راست منطقه قرارگاه نوح(ع) به‌سمت منطقه قرارگاه کربلا بروید.
حمید عرب‌نژاد: نظر من هم همین است. شما درست فکر کردید، خوب است. انشاءالله اگر شب عملیات آتش دهنه‌ای باشد و انشاءالله خدا یاری کند، می‌شود با تانک زد؛ به امید خدا.
حسین علایی: صبح عملیات هم انشاءالله شما به‌صورت گردان متمرکز بشوید و از اروند عبور کنید. حمید عرب‌نژاد: انشاءالله.(1)
1
قرارگاه نوح(ع) در دومین جلسه امروز خود به بررسی وضعیت توپخانه و چگونگی پشتیبانی واحدهای توپخانه از عملیات این قرارگاه پرداخت.(2)
فرمانده یگان توپخانه قرارگاه نوح(ع)، تجهیزات آمادة این یگان را برای پشتیبانی از عملیات 2 دستگاه کاتیوشا، 4 توپ130 میلی‌متری و 4 توپ122 میلی‌متری اعلام کرد. البته این تجهیزات علاوه‌بر واحدهای توپخانه‌ای است که یگانهای تحت امر این قرارگاه دارند. وی گفت وضعیت واحدهای توپخانه‌ای که قرار بوده از ارتش به قرارگاه نوح(ع) واگذار شود، هنوز مشخص نشده است. محمدرضا سپهری با بیان اینکه برای اجرای آتش روی خور عبدالله و جلوگیری از تردد واحدهای دشمن در این خور نیاز به یک گردان توپ130 میلی‌متری بُرد بلند و برای پوشش جناح راست عملیات قرارگاه نوح(ع) نیز یک گردان توپ لازم است، افزود
درخواست توپ‌های 155 و 203 میلی‌متری نیز کرده‌ایم که اگر بدهند برای اجرای آتش روی خط اول و دوم دشمن خیلی مناسب است و اگر 2 گردان 155 میلی‌متری نیز مأمور شود که لشکرها خودشان به کارگیرند، اقدام خوبی است. فرمانده توپخانه قرارگاه نوح(ع) گفت قرار است لشکر41 ثارالله(ع) و تیپ33 المهدی(عج) مرکز تطبیق آتش مشترک ایجاد و به یکدیگر کمک کنند و لشکر19 فجر نیز مرکز تطبیق مستقلی ایجاد کند. همچنین قرار است جلسه مشترک واحدهای توپخانه و واحدهای ادوات یگانها برای هماهنگی آتش و تطبیق برگزار شود. وی مهم‌ترین مشکلات را نداشتن دستگاههای مهندسی، کمبود سلاح‌های دفاع هوایی و تجهیزات مخابراتی اعلام کرد و افزود در محور قاسمیه محل مناسبی برای استقرار چند گردان توپ هست که نیاز به کار مهندسی دارد.(1)
1
اقدامات مهندسی منطقه مأموریت قرارگاه نوح(ع) و مشکلات آن، در سومین جلسه امروز این قرارگاه بررسی شد. در بخش اول این جلسه که از ساعت 11:30 در مقر لشکر19 فجر در نزدیکی اروندرود برگزار گردید به اقدامات مهندسی در محدودة این لشکر پرداخته شد.(2)فرمانده لشکر فجر دراینباره گفت به‌دلیل اینکه ضرورت کار مهندسی در منطقه ما بیشتر از جاهای دیگر است، نیروهای واحد مهندسی لشکر شبانه‌روز برای جاده‌سازی، ساخت مواضع سلاح‌ها و اسکله‌سازی فعالیت می‌کنند و کار مهم احداث مواضع سلاح‌های ادوات باقی مانده است. وی گفت مهندسی جهاد یک پَد 60 متری ساخته و امروز هم احداث یک جاده را شروع کرده، ولی انتظار داشتیم جاده 6 کیلومتری و موضع ادوات سنگین را احداث کند که هنوز کاری نشده است. وی تجهیزات واحد مهندسی لشکر فجر را 4 لودر، 2 بولدوزر و 12 کمپرسی اعلام کرد.
فرمانده قرارگاه نوح(ع) پرسید که کارهای مهندسی لشکر فجر شامل جاده‌سازی، احداث موضع ادوات، سنگرسازی، اسکله‌سازی، احداث اورژانس و بهداری و... چه زمانی تمام می‌شود؟ فرمانده لشکر فجر: «انشاءالله سعی می‌کنیم تا 15 بهمن تمام کنیم.» علایی: «فرصت شما تا 4 بهمن است.» رودکی: «سعی می‌کنیم ولی فکر نمی‌کنم برسیم.»
حمید سلیمی از مسئولان مهندسی سپاه، درباره چگونگی عملکرد مهندسی جهاد توضیح داد که باتوجه‌به خواسته فرمانده قرارگاه نوح(ع) واحدهای مهندسی جهاد به لشکرها مأمور شدهاند تا زیر نظر فرماندهان لشکرها فعالیت کنند. هر واحد هم شامل 3 لودر، 3 بلدوزر و 5 کمپرسی
است. وی افزود به‌عهدة فرماندهان است که اولویت کاری آنها را مشخص کنند و از آنها کار بخواهند. فرمانده لشکر فجر گفت شن‌ریزی جاده‌ها را برعهدة مهندسی جهاد گذاشته‌ایم که هنوز شروع نشده است. سلیمی دراینباره گفت که اینها باید 9 کیلومتر جاده احداث کنند، اگر شن‌ریزی را هم اضافه کنید، در زمان مشخص‌شده فرصت نمی‌کنند انجام دهند. نبی رودکی از مسئولان مهندسی درخواست کرد که توان واحدهای مهندسی افزایش یابد. حجتی دراینباره توضیح داد که بیش از 1000 کمپرسی در سراسر منطقه فعال هستند که همه‌جا را می‌گویند در اولویت است.(1)
در بخش دوم جلسه بررسی مسائل مهندسی قرارگاه نوح(ع) که ساعت 16 امروز با حضور برادران علایی، سلیمی، حجتی، آقاجانی و زندی در یکی از پایگاه‌های ناوتیپ کوثر برگزار شد، فرمانده قرارگاه نوح(ع) در یک جمع‌بندی کلی از اقدامات مهندسی گفت که کار لشکر فجر خوب پیش می‌رود؛ کار لشکر ثارالله(ع) مقداری عقب است ولی پیش می‌رود؛ کار تیپ المهدی(عج) بیشتر و عقب‌تر است. حجتی دراینباره گفت ما 50 کمپرسی مردمی به جهاد مازندران می‌دهیم تا کار تیپ المهدی(عج) تسریع شود. فرمانده قرارگاه نوح(ع) همچنین گفت که برای احداث مواضع توپ‌های کمک مستقیم یگانها اقدامی نشده است. سلیمی در پاسخ گفت درمورد مواضع توپ‌ها، قرارگاه خاتم یک نقشه کلی به ما ابلاغ کرده که در منطقه مأموریت قرارگاه نوح(ع) احداث 9 موضع از ما خواسته شده است که ما از بالا شروع به کار کرده‌ایم. در این جلسه آقاجانی مسئول مهندسی ناوتیپ کوثر نیز گفت ما درخواست کرده‌ایم که پایین قفاص اسکله‌ای احداث شود و باتوجه‌به اینکه توان بسیاری برای این‌کار لازم است، هنوز اقدامی نشده است. حجتی گفت این کار یک ماه طول می‌کشد.(2)
1
نتایج شناسایی سکوی العمیه و خور عبدالله و اقدامات ناوتیپ کوثر جهت آمادگی برای عملیات، در آخرین جلسه امروز قرارگاه نوح(ع) بررسی شد. در این جلسه که فرمانده قرارگاه نوح(ع) و چند تن از مسئولان ناوتیپ کوثر حضور داشتند، ابتدا مسئول واحد اطلاعات این تیپ گزارش داد: در چند شب اخیر دریا طوفانی بود، پریشب موفق شدیم از ساعت 18 تا 23:30 به دریا برویم. نیروهای دشمن به‌طور کامل سکوی العمیه را محاصره کرده بودند، حتی در فاصله میان چهارپایه بهمنشیر و العمیه یک شناور ثابت مستقر شده بود. حدود 6 شناور کنار خور عبدالله و 5 شناور کنار العمیه بودند و با چراغ به همدیگر علامت می‌دادند و با منور منطقه را روشن کرده بودند و هلیکوپتر دشمن هم مشغول دور زدن منطقه بود. البته با سکوی البکر کاری نداشتند و در اطراف العمیه گشت می‌زدند. در این وضعیت امکان تحرک ما نبود.
در این جلسه درمورد آزمایش شناورها گفته شد که قایق فایبرگلاس در نهر قاسمیه آزمایش
شد، مشکلی نداشت، اما وقتی آن را به دریا بردیم سریع غرق شد. دلیل آن هم نداشتن لبه‌ای است که جلو موج آب را بگیرد، موتور آن هم سنگین است درنتیجه سریع پُرِ آب می‌شود. اما قایق کانوی برزنتی به‌هیچ‌وجه غرق نمی‌شود.
مسئول واحد ادوات ناوتیپ کوثر آمار سلاح‌های این واحد را چنین برشمرد: خمپاره‌انداز120 میلی‌متری 6 قبضه، خمپاره‌انداز81 میلی‌متری 8 قبضه، تفنگ106 میلی متری 6 قبضه، دوشکا 18 قبضه، مینی‌کاتیوشا 2 دستگاه. فرمانده قرارگاه نوح(ع) ضمن اینکه از مسئول ادوات خواست برای دریافت سهمیه تجهیزات و مهمات برای عملیات اقدام کند، به وی تأکید کرد که ادوات شما باید زیر نظر تیپ المهدی(عج) قرار گیرد، برای استقرار خمپاره‌ها با این تیپ هماهنگی کنید و مینی‌کاتیوشاها و 106ها را روی شناورها نصب کنید و برای مانور آزمایشی در دریا آماده شوید.
سلاح‌های دفاع هوایی ناوتیپ کوثر نیز 6 قبضه 23 میلی‌متری، 3 قبضه 5/14 میلی‌متری تک‌لول و 1 قبضه دولول اعلام شد که فرمانده قرارگاه نوح(ع) دستور داد که 5 قبضه سلاح23 میلی‌متری روی شناورها نصب شود.
حسین علایی همچنین به مسئول مهندسی تأکید کرد که همه توانش را در این منطقه عملیاتی به کارگیرد و باتوجه‌به اینکه کار اسکله‌سازی به‌وسیله مهندسی جهاد طولانی خواهد شد، از مسئول مهندسی خواست برای گرفتن بارج و نصب سریع آن تلاش کند و افزود که هشتم بهمن برای بازدید از آماده شدن بارج‌ها می‌آید. وی در پایان از مسئولان ناوتیپ کوثر خواست که درمورد طرح مانور عملیات کار و تلاش بیشتری کنند.(1)
1
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز عازم باختران شد تا در ادامة جلسات و مباحثی که قبلاً برای عملیات در نقاط مختلف جبهة شمالغرب انجام شده است، وضعیت این جبهه را بررسی و امکان اجرای عملیات‌های پی‌درپی را فراهم کند. با حضور وی در محل قرارگاه نجف، در شامگاه امروز جلسه‌ای تشکیل و ضمن بررسی چند منطقه عملیاتی، مشکلات و راهکارها تشریح شد.(2)
در آغاز جلسه، فرمانده کل سپاه درمورد عملیات روی ارتفاعات موبرا (شرق چوراتا و جنوب‌شرقی ماؤوت) نظرخواهی کرد و گفت اگر همزمان با عملیات در جنوب، روی موبرا عمل شود، دشمن کاری نمی‌تواند بکند. وی تیپ ویژه شهدا را برای اجرای این عملیات مناسب خواند. از طرف دیگر، غلامرضا صالحی اظهارنظر کرد که اگر ارتفاعات گامو (شمال موبرا و شرق ماؤوت) تصرف نشود، نمی‌توان روی موبرا ماند چون گامو مسلط بر موبرا است
و دشمن ضمن دیدبانی از روی گامو، می‌تواند با استفاده از این ارتفاعات عقبه موبرا را زیر آتش تانک قرار دهد. وی گفت اگر تیپ شهدا عملیات روی موبرا را بپذیرد، می‌توانیم با دو تیپ قدس و نبی‌اکرم(ص) روی گامو عملیات کنیم هرچند عقبة آن مشکلاتی دارد.
محسن رضایی پیشنهاد غلامرضا صالحی را مناسب خواند و گفت این طرح را امشب قطعی کنید و با ایجاد قرارگاهی در آنجا به‌طور شبانه‌روز فعال شوید؛ فرماندهان گردان‌ها و گروهان‌ها همه بیایند توجیه شوند و بروند صبح تا شب منطقه را ببینند و آمادة عملیات شوند. وی افزود که با اجرای عملیات روی این دو ارتفاع، قوای دشمن در منطقه تجزیه می‌شود و باتوجه‌به هم‌زمانی آن با عملیات در جنوب، ارتش عراق حملات زمینی و هوایی سنگینی به این یگانها نخواهد کرد و اگر آتش توپخانه را هماهنگ کنیم، بچه‌ها اینجا خیلی خوب می‌توانند بجنگند.
غلامرضا صالحی با بیان اینکه دشمن در منطقه ماؤوت و منطقه چوراتا و ارتفاعات موبرا سه تیپ منها (ناقص) دارد، مسئلة اصلی برای عملیات در این منطقه را کارهای مهندسی ازجمله احداث جاده‌های لازم اعلام کرد و گفت اگر همه کارها آماده شود ولی اقدامات مهندسی نشود، فایده‌ای ندارد. مصطفی ایزدی نیز با اشاره به مشکلات مهندسی و جاده‌سازی در منطقه، گفت که در جاده‌های موجود منطقه، عراق پایگاه‌های دفاعی متعددی دارد. صالحی نیز افزود که در محور ارتفاعات گامو، دشمن 8 پایگاه مستقر کرده است.
وقتی مشکلات مهندسی، نبودن جاده مناسب و وجود پایگاه‌های متعدد دشمن مطرح شد، محسن رضایی گفت اگر نمی‌توانید روی هر دو ارتفاعات عملیات کنید، روی یکی از آنها سرمایه‌گذاری کنید. حسین همدانی نیز تضمین موفقیت عملیات در یک محور را بیشتر اعلام و پیشنهاد کرد که در یک مرحله روی یکی از ارتفاعات عملیات شود و چند روز بعد نیز روی ارتفاع دیگر. در ادامة جلسه بحث بیشتر به‌سوی بررسی وضعیت جاده‌ها و عقبه‌های عملیاتی منطقه کشیده شد و مشکل تردد در ارتفاعات پوشیده از برف هم مطرح گردید.
فرمانده کل سپاه در ادامه جلسه، اهمیت عملیات در منطقة دربندیخان و حلبچه و پیش‌بینی موفقیت خوبی برای آن و اینکه عملیات در این مناطق موجب تهدید عقبه‌های دشمن و نبودن تهدیدی برای قوای حمله‌کننده به ارتش عراق از جناحین و امکان پیشروی سریع می‌شود را مطرح کرد و از فرماندهان جبهة غرب خواست تا با گرفتن جای پا زمینه اجرای عملیات گسترده در این جبهه را فراهم کنند. وی یادآوری کرد که درصورت موفق نشدن عملیات در جنوب، از نیروهای آموزش‌دیده و آمادة آن می‌توان به‌خوبی در این منطقه، به‌خصوص از نیروهای غواص و قایق‌سوار آن برای عبور از دریاچه دربندیخان استفاده کرد. محسن رضایی افزود که اگر ارتفاعات گامو را بگیریم هم می‌توانیم به‌سمت شمال گسترش یابیم و هم می‌توانیم به‌سمت جنوب پیش برویم و روی چوراتا عملیات کنیم.
مصطفی ایزدی در ادامة جلسه پیشنهاد کرد تیپ‌هایی که کمتر به حساب می‌آیند و چند سالی است عملیات نکرده‌اند، تحت امر قرارگاه نجف قرار گیرند تا این قرارگاه با به‌کارگیری آنها در جبهه شمالغرب عملیات اجرا کند. محسن رضایی با پذیرش این پیشنهاد گفت تیپ‌های ویژه شهدا و نبی‌اکرم(ص) که تحت امر شما هستند، تیپ‌های 32 انصار و امام حسن(ع) و... را هم می‌دهیم.
سپس حسین همدانی با بیان گزارشی از بررسی و مشاهدة منطقه هزار قله، گفت ما چندین طرح کوچک و بزرگ عملیاتی برای جبهه شمالغرب داریم که اجرای آن نیاز به کارهای مهندسی، اقدامات شناسایی و نیرو دارد. یعنی طرح‌هایی داریم که با امکانات و یگانهای موجود، آماده اجرا است و طرح‌های بزرگ‌تر نیز اگر دو تیپ مانوری واگذار شود به‌اضافه دو تیپی که در منطقه موجود است، برای اجرای عملیات آماده می‌شود. وی نتیجه اجرای چنین عملیات‌هایی را کمک به عملیات‌های جبهه جنوب و نیز گرفتن جای پا برای عملیات‌های آینده در این منطقه اعلام کرد.
بررسی کلی طرح‌های قابل‌اجرا در این منطقه و چگونگی آن در ادامة جلسه بحث شد. همچنین مسئولان قرارگاه نجف از فرمانده کل سپاه درخواست کردند که از نزدیک چند نقطه مهم عملیاتی را مشاهده کند تا به وضعیت آنها پی ببرد. مصطفی ایزدی در پاسخ محسن رضایی گفت که به تیپ‌های نبی‌اکرم(ص) و ویژه شهدا گفته‌ایم که حداکثر تا یک ماه دیگر آمادة عملیات شوند و فرمانده کل سپاه خواست هرچه می‌توانند زودتر عملیات کنند. در ادامه مسئولان قرارگاه نجف باز هم بر ضرورت توجه بیشتر به کار مهندسی در جبهة شمالغرب تأکید کردند. مصطفی ایزدی هم از طولانی شدن و پیچیدگی تصمیم‌گیری‌ها و مشکلات تشکیلاتی انتقاد کرد و خواهان رفع آن شد. محمدابراهیم سنجقی نیز برای کاهش مشکلات مهندسی در این جبهه پیشنهاد کرد که یک نفر با سِمَت فرمانده مهندسی به فرمانده قرارگاه نجف معرفی شود و تمام یگانهای مهندسی زیر فرماندهی او قرار گیرند.
به نوشتة راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ این جلسه بدون جمع‌بندی مشخص پایان یافت و تصمیم‌گیری قطعی به بررسی بیشتر موکول شد.(1)
1
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پاسداران در ادامه تلاش برای جلوگیری از هشیاری دشمن درمورد منطقه عملیات اصلی و سوق دادن توجه فرماندهان عراق به‌سوی منطقه هور، امروز با صدور دو دستورالعمل، قرارگاه نجف و قرارگاه مهندسی را به اجرای اقداماتی فراخواند.
ابلاغیه قرارگاه خاتم به قرارگاه نجف چنین است: «پیرو دستورات شفاهی دررابطهبا منطقه هور، موارد زیر ابلاغ می‌گردد، لازم است به‌محض وصول، برابر زمان‌بندی اقدام نمایید:
1) 8. سند شماره 17388/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه قرارگاه خاتم سپاه برای بررسی طرح‌های عملیاتی جبهه شمالغرب (26/10/1364، باختران - قرارگاه نجف سپاه، نوار شماره 17061)، راوی: محمد درودیان، صص 22 - 1؛ و - سند شماره 1113/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم سپاه در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 26/10/1364 تا 2/11/1364، صص 8 - 1.
توپخانه و ادوات نسبت به ثبت تیر در منطقه جاده القرنه - العزیر اقدام نمایند (از 1/11/1364 شروع شود).
به یگانها ابلاغ شود که مانورهای خود را در منطقه هور انجام دهند (به‌محض وصول قابل‌اجرا می‌باشد).
لازم است فرماندهی قرارگاه‌ها و فرماندهان یگانهای تابع به منطقه هور تردد و با نیروهای مستقر در آنجا صحبت نمایند (به‌محض وصول قابل‌اجرا می‌باشد).»(1)
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه مهندسی نیز چنین ابلاغ کرد: «پیرو دستورات شفاهی دررابطهبا منطقه هور، موارد زیر ابلاغ می‌گردد لازم است به‌محض وصول برابر زمان‌بندی اقدام نمایید:
ایجاد یک پد هلیکوپتر بر روی پد خندق (اول جاده خندق پیشنهاد می‌شود. حداکثر تا تاریخ 3/11/1364 آماده باشد).
ترمیم پدهای موجود سایت هلیکوپتر در پاسگاه برزگر و جزیره شمالی (برابر زمان‌بندی بند1).
آماده‌سازی و ترمیم سایت منطقه عملیاتی (باید در تاریخ 3/11/1364 آماده باشد).
پیگیری فعالیت احداث بیمارستان منطقه بستان و چزابه پیرو دستور قبلی.
احداث سایت موشکی هاگ در منطقه سعیدیه (برابر دستور قبلی). پیشنهاد می‌شود به مسکن و شهرسازی داده شود.
احداث سایت مخابرات با هماهنگی مخابرات خاتم.
احداث سکوهای پدافند هوایی با هماهنگی پدافند خاتم.
ادامه فعالیت جهت احداث مواضع توپخانه روی پد خندق (برابر دستور قبلی).
مازوت‌ریزی جاده‌های داخل هور (از 5/11/1364 شروع شود).
احداث خاکریز جهت جاده‌های موجود در منطقه (سه‌راهی فتح به جفیر، سه‌راهی فتح - طلائیه)
احداث محل تاکتیکی جهت قرارگاه نجف (با هماهنگی قرارگاه نجف).
فعال‌کردن نی‌کوب‌ها و نی‌برها در داخل هور (با هماهنگی قرارگاه نجف).
انجام سایر اقدامات مهندسی ابلاغ شده به‌نحوی‌که حجم دستگاههای مهندسی درمجموع کمتر از 700 دستگاه نباشد.»(2)
1
قرارگاه نجف1 سپاه پاسداران علاوه بر عهده‌دار بودن مأموریت عملیاتی در جبهه جنوب (منطقه جزایر ام‌الرصاص و...) و تلاش برای آماده‌سازی زمینه عملیات یدک در منطقه هور و نیز اجرای طرح فریب در این منطقه، مأموریت دفاع از منطقه گسترده هور را نیز به عهده دارد. واحد طرح و عملیات این قرارگاه مهم‌ترین فعالیت‌های خودی و دشمن در دورة زمانی 11 تا
26 دی‌ماه را در گزارش نوبه‌ای شماره 26 خود منتشر کرده که خلاصة آن چنین است:
فعالیت‌های یگانهای خودی شامل اعزام گشتی - شناسایی به همه مناطق عملیاتی تحت مأموریت به‌خصوص منطقه ام‌النعاج؛ اجرای آتش روی مواضع دشمن و مختل‌کردن فعالیت دشمن و جلوگیری از نفوذ در منطقه ام‌النعاج؛ اجرای آتش روی دکل‌های دیدبانی دشمن و مختل‌کردن اقدامات آن در مناطق زید، بوبیان، طلائیه، جزایر خیبر و خشکی ابوخصاف؛ دیدبانی فعالیت‌های دشمن.
ساعت 7 صبح 24 دی، یک گروه گشتی شناسایی لشکر ذوالفقار با افراد دشمن درگیر شدند که درنتیجه چند سنگر اجتماعی دشمن منهدم و چند نیرویش کشته شدند.
فعالیت‌های مهندسی: ترمیم و شن‌ریزی جاده‌ها و پدهای منطقه، ترمیم سنگرها و خاکریز منطقه بوبیان و زید، ادامه احداث جاده شط‌علی و... .
توپخانه: اجرای آتش شدید و مؤثر روی توپخانه‌ها و قرارگاه‌های دشمن و مختل کردن فعالیت‌های مهندسی عراق به‌خصوص در مناطق زید، طلائیه، جزایر خیبر، خندق و ابوخصاف؛ اجرای آتش مؤثر روی عقبه‌ها و مواضع دشمن در شهر القرنه، اتوبان بصره - العماره و پلهای منطقه.
نتیجه فعالیت‌های خودی: اجرای آتش شدید روی مواضع دشمن و دفاع از منطقه؛ دفع پاتک‌های دشمن در جزیره جنوبی و دریاچه ام‌النعاج؛ اختلال در فعالیت‌های دشمن در مناطق شلمچه، خرمشهر، آبادان، جزایر خیبر و هورالهویزه؛ هدف قراردادن یک هلیکوپتر دشمن در 23/10/1364 و سقوط آن.
از 21 تا 25 دی، تعداد 42 هواپیمای دشمن در منطقه ظاهر شدند و به بمباران و شناسایی پرداختند.
روز 20 دی دشمن قصد تصرف چند پاسگاه خودی را داشت که با مقابله خودی دفع شد و تعدادی از افراد دشمن کشته شدند و تعدادی تجهیزات به غنیمت گرفته شد.
دشمن در 16 دی به پدهای مرکزی و غربی جزیره جنوبی حمله کرد که به شهادت و اسارت نیروهای کمین انجامید.(1)
1
بمباران امروز جزیره خارک به لوله‌های ورودی نفت آسیب فراوانی وارد کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 10:55 دقیقه، 2 هواپیمای میگ 25 عراقی با پرتاب 4 بمب جزیره خارک را هدف قرار دادند که براثر آن خطوط لوله ورودی به جزیره خارک دچار آتش‌سوزی شد و خسارت بسیاری دید. در این حمله آسیب جانی به کسی وارد نشد.(2)
تصویر
گزارش نیروی زمینی ارتش دراینباره حاکی است که علاوه‌بر خسارت به لوله 52 اینچی نفت سنگین، یکی از مخازن نفت نیز آسیب دیده است.(1)
ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود دراینباره آورده است: «عقاب‌های شجاع نیروی هوایی امروز یک حمله جدید علیه تأسیسات جزیره خارک اجرا کردند و پس از مورد اصابت مستقیم قرار دادن هدف‌های خود، سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(2)
1
امروز گروه‌های دیگری از نیروهای داوطلب از شهرهای مختلف عازم مناطق عملیاتی شدند.
از اصفهان رزمندگان بسیاری در قالب 3 گردان رزمی و تخصصی از پادگان 15 خرداد عازم جبهه‌های نبرد شدند.
تصویر
همچنین جمع کثیری از نیروهای رزمی و تدارکاتی بسیج شهرستان کاشان و نیز گروهی از نیروهای تدارکاتی جهاد سازندگی کاشان به مناطق عملیاتی عزیمت کردند. گروهی از رزمندگان عضو بسیج سپاه پاسداران شهرستان بروجن و نیز جمعی از نیروهای اعزام مجدد بسیج سپاه پاسداران آشتیان و کارکنان ادارات و طلاب حوزه علمیه این شهرستان و گروهی هم از نیروهای فنی جهاد سازندگی فیروزکوه عازم جبهه‌ها شدند.(3)
از سوی دیگر، سپاه
پاسداران منطقه1 ثارالله(ع) امروز از همه داوطلبان اعزام به جبهه شهرهای اسلامشهر، ورامین، ری، دماوند و فیروزکوه دعوت کرد برای حضور در کاروان راهیان کربلای2 ناحیة ری که روز دوشنبه 30 دی عازم جبهه‌ها خواهد شد به واحدهای بسیج شهرهای مذکور مراجعه کنند.(1)
1
مأموران اداره اطلاعات استان باختران موفق شدند یک شبکه جاسوسی عراق را کشف و عوامل آن را دستگیر کنند. این مطلب را پنجشنبه‌شب (26/10/1364) نماینده اداره اطلاعات استان باختران در جلسه کمیته تبلیغات این استان اعلام کرد و گفت که این شبکه سعی در شناسایی محل استقرار موشک‌های دوربرد ایران داشته و تاحدودی نیز در این کار موفق بوده است. وی افزود: گروهی دیگر از عوامل رژیم عراق که اطلاعاتی از تیپ‌های نبی‌اکرم(ص) باختران و انصار همدان کسب کرده و دراختیار رژیم عراق گذاشته بودند نیز دستگیر شدند.(2)
2
بررسی و ارزیابی درباره اقدام ایران به توقیف و بازرسی یک کشتی امریکایی و دو کشتی انگلیسی و پیش‌بینی پیامدهای آن در رسانه‌ها به‌خصوص نشریات امریکا ادامه دارد و دیدگاه‌های مختلفی دراینباره ابراز شده است.
درپی این بازرسی، اولین اقدام انگلیس هشدار به شرکتهای کشتیرانی بود: «وزارت حملونقل انگلستان روز پنجشنبه به شرکتهای کشتیرانی توصیه کرد حتماً قبل از تصمیم‌گیری جهت اعزام کشتی به منطقه خلیج فارس به آخرین اطلاعات مربوطه توجه کنند.»(3)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، صص 13 و 14)
(4)روزنامه گاردین (چاپ لندن) در گزارشی ضمن اشاره به اینکه: «این نخستین باری است که کشتی‌های امریکا و انگلیس مورد تعرض ایران واقع می‌شود.» نوشته است: «وزارت امور خارجه امریکا و وزیر خارجه انگلیس توقیف این کشتی‌ها را به‌عنوان یک توطئه تحریک‌آمیز یاد کردهاند.»(5)
روزنامه نیویورک تایمز امروز در گزارشی دراینباره نوشته است: «عملکرد احتمالی امریکا در آینده بدین‌ترتیب خواهد بود که ابتدا رسماً اعلام نماید که محموله کشتی‌های تجاری امریکا دارای لوازم جنگی برای عراق نبوده است. چنانچه ایرانی‌ها باز هم به حق خود مبنی‌بر بازرسی کشتی‌های تجاری امریکا اصرار ورزند احتمال می‌رود اجرای چنین عملکردی به یک
1) 16. همان، ص1.
2) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، ص5.
3) روزنامه لویدز لیست ضمن درج خبر توصیه وزارت حملونقل انگلیس به شرکتهای کشتیرانی، افزوده است: «حوادث اخیر ازجمله توقیف و بازرسی چند کشتی، دولت انگلستان را ناگزیر ساخته است به مطالعه مجدد سیاست‌های مربوطه بپردازد. وزارت حملونقل انگلستان نیز به این نتیجه رسیده که تداوم درگیری ایران و عراق خطرات جدی برای کشتیرانی ایجاد کرده است.»
4) 18. همان، ص12.
5) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 303، 27/10/1364، ص16.
درگیری با ایرانی‌ها منجر شود. هرچند مقامات دولت ریگان گفتند که به نظر آنها در این‌گونه مواقع ایرانی‌ها برای گشتن کشتی‌ها به زور متوسل نخواهند شد.» نیویورک تایمز در ادامه با اشاره به اظهارات مقامات امریکایی که «ایران به‌عنوان یک کشور درحال جنگ حق بازرسی کشتی‌های امریکایی را دارد.» نوشته است: «مقامات دولت ریگان افزودند وارد شدن ایرانی‌ها به داخل کشتی امریکایی پرزیدنت تیلور بدون حضور کشتی‌های نیروی دریایی امریکا در اطراف، یک نوع تحقیر و شرمندگی برای واشنگتن بود.»(1)
واشنگتن تایمز اقدام ایران به توقیف کشتی امریکایی را تخلف صریح از قوانین بین‌المللی خوانده و به نقل از مقامات دولت ریگان نوشته است: «دلیلی که امریکا از محکوم کردن خودداری کرد این بود که دولت ریگان در نظر دارد در درگیری‌های آینده چنین اقداماتی را علیه کشتی‌های خارجی به کار گیرد.» این روزنامه به نقل از تحلیلگران افزوده است: «سکوت امریکا دربرابر این اقدام حاکی‌از این است که پرزیدنت ریگان در فکر نوعی اقدام دریایی برعلیه لیبی است و نمی‌خواهد ایران را برای عملی که خود قصد دارد در آینده انجام دهد، محکوم سازد.»(2)
روزنامه واشنگتن پست نیز دراینباره نوشته است: «بازرسی محموله یک کشتی تجاری امریکا در آبهای بین المللی خلیج فارس امریکا را در موضع نامساعدی قرار داده است.» این روزنامه افزوده است: «امریکا احتمالاً علاقه‌مند است کشتی‌هایی را که عازم نیکاراگوئه یا لیبی هستند یا از این کشورها می‌آیند نیز مورد بازرسی قرار دهد. شاید بتوان خویشتن‌داری و رفتار ملایم مقامات امریکایی در قبال تجسس کشتی این کشور را در روز یکشنبه گذشته توسط ایران توجیه کرد.»(3)
از سوی دیگر، نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی دراینباره نوشته است: «نمایندگان کشورهای جهان سوم در سازمان ملل از اقدام ایران خیلی راضی هستند و از اینکه بالاخره کسی علیه امریکا حاضر به ایستادن است، خوشحال به نظر می‌رسند.»(4)
1
وزیر خارجه هند و وزیر خارجه مصر از خاتمه جنگ ایران و عراق در آینده نزدیک اظهار ناامیدی کردند.
وزیر خارجه هند امروز در پایان سفر خود به کشورهای منطقه خلیج فارس، در بحرین از کشورهای ایران و عراق خواست تا با اعلام آتش‌بس به جنگ پنج‌ساله بین خود پایان دهند. وی در مصاحبه‌ای مطبوعاتی گفت: که امیدوار نیست این جنگ به‌زودی به پایان رسد و اضافه کرد: نخست باید به آتش‌بس دست یافت و سپس آنها (ایران و عراق) را قانع کرد که این مشکل قابل‌حل است. وی گفت: من هیچ‌یک از طرفین درگیر در جنگ را مورد سرزنش قرار نمی‌دهم. بگذار به آتش‌بس دست یابیم تا بتوانیم به راه‌حلی برسیم. باگات درمورد سفر خود به ایران، کویت و بحرین گفت: گفت‌وگو‌هایش با مقامات این کشورها درباره گسترش
همکاری‌های دوجانبه بوده است. وی افزود که حامل راه‌حلی برای پایان جنگ نبوده، ولی درمورد آثار منفی آن در ثبات منطقه مذاکراتی کرده است.(1)
ژنرال ابوغزاله وزیر دفاع مصر نیز در مصاحبه با مجله المصور گفت که جنگ ایران و عراق وارد یک دوره فرسایشی و ناامیدی از پایان یافتن آن شده است. وی گفت عراق روشن ساخته است که تمایلی به ادامه جنگ ندارد و افزود: «ابرقدرت‌ها برای انجام نقشه‌های خود و فراهم آوردن منافعشان روی ادامه جنگ ایران و عراق کار می‌کنند.» ابوغزاله در ادامه این مصاحبه گفت: «مصر با تجاوز هر کشوری به کشور دیگر مخالف است، اما حمایت مصر از عراق به وظیفه ملی اعراب مربوط می‌شود.» وی افزود: «ثبات در منطقه خلیج (فارس) قطعاً روی امنیت در مصر تأثیر می‌گذارد و امنیت جهان عرب به‌طور عمده‌ای و بنا به دلایلی به مصر مربوط می‌شود.»(2)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی امروز در دیدار جمعی از روحانیان تهران به امکان تحقق حکومت اسلامی در عصر حاضر، امیدواری به آینده جمهوری اسلامی در سایه مرجعیت آیت‌الله منتظری، تکامل فقه در سایه حکومت اسلامی، ثبات سیاسی و اقتدار جمهوری اسلامی و صدور انقلاب اسلامی اشاره کرد.
آقای هاشمی گفت: «برخی معتقدند حکومت اسلامی فقط در عصر امام زمان(عج) باید تحقق پیدا کند ... باوجود اشاعه این طرز فکر در بین مسلمان‌ها، نظر امام امت به‌عنوان رهبر انقلاب، غیر از این بود و ایشان با قاطعیت دنبال این مسئله که "حکومت اسلامی را می‌توان تشکیل داد" بودند. افرادی هم که خدمت امام امت بودند، با ایشان هم‌عقیده بوده، دنبال این راه را گرفتند و گفتند باید بشود.»
وی افزود: «من به آینده جمهوری اسلامی در سایه مرجعیت آیت‌الله العظمی منتظری خیلی امیدوارم. ایشان با طرز تفکر و مبانی فکری‌ای که دارند در مرحله شکل‌گیری حکومت اسلامی که قرار است مبانی اسلام در جامعه پیاده شود، امید ما هستند. ... تفاوت ایشان با بعضی فقهای عظیم الشأن دیگر در این است که آیت‌الله العظمی منتظری یک قدم بیشتر از دیگران در جامعه بوده‌اند و با واقعیت‌ها و نیازهای جامعه و اجتماع مأنوس‌تر بوده‌اند، لذا این انسیت و درک به "فهم مبانی" منتهی می‌شود.»
آقای هاشمی گفت: «فقه در سایه حکومت اسلامی به کمال خود خواهد رسید. یعنی فقه ما در آیندة از این طریق باید تکامل پیدا کند. ما می‌توانیم امیدوار باشیم که فقهای بعد از این، با مجموع برداشت‌هایی که از زندگی مردم، نیازهای آنان و نیز از کل دنیا، جامعه و سیاست‌های بین‌المللی دارند، تأثیر محکمی در تغییر مبانی اسلام خواهند گذاشت. البته ممکن است بعضی از آقایان حرفهای مرا قبول نداشته باشند، ولی من کاملاً به این حرف‌ها معتقدم و فکر می‌کنم
فقه، در سایه عمل، تکامل پیدا می‌کند.»
آقای هاشمی رفسنجانی با اشاره به ثبات سیاسی جمهوری اسلامی در جهان گفت: «قدرتی که جمهوری اسلامی ازلحاظ سیاسی و نظامی و از جهات دیگر از خود نشان داد، دنیا را مجبور به اعتراف کرد و دنیا در مقابل این واقعیت سر تعظیم فرود می‌آورد، استقبالی که از آقای خامنه‌ای ریاست‌جمهوری ما در پاکستان شد، واقعیتی است که نمی‌توان به‌سادگی از آن، گذشت. دشمنان ما، مثل: رادیو امریکا و غیره گفتند: "این استقبال، بی‌سابقه بوده و از ده سال پیش تابهحال، سابقه نداشته است." ما که قبل از ده سال هم سراغ نداریم. شاید آنها مواردی را می‌دانند. استقبال دولتی همیشه مقدور است و دولت قدرت آن را دارد که مدرسه‌ها را تعطیل کند و با ردیف کردن تعداد زیادی ماشین برای استقبال، با پرچم‌ها و چراغانی، زینت‌ها درست کند، اما ما هرگز ندیده بودیم که رئیس کشوری وارد کشور دیگری شود و مردم با پول خودشان از روستاهای اطراف و شهرها بیایند و یکی دو شب در شهری به انتظار آمدن شخصی از خارج بمانند و بعد هم مرگ بر امریکا، بگویند و برای امام امت شعار بدهند، چنین چیزی باتوجه‌به موج تبلیغاتی که علیه ما وجود دارد، بی‌نظیر است.»
فرمانده عالی جنگ افزود: «این کشتی امریکایی که نیروی دریایی ما توقیف کرد، باعث شد، امریکا عقب‌نشینی کند. دنیا خیال می‌کرد اگر کسی یک کشتی امریکایی را بگیرد، خونش به‌دست خودش به هدر رفته است؛ مگر می‌شود یک کشتی امریکایی را در آبهای بین‌المللی گرفت؟ یک قایق ما، با چند سرباز نیروی دریایی به آن کشتی ایست داد، کشتی توقف نکرد و سرنشینان آن، تهدید کردند. ولی سربازان، وارد کشتی شده، آن را بازرسی کردند. ناوگان‌های امریکایی هم حرکت کردند، اما ما کار خودمان را انجام می‌دهیم. آنها خبرش را منتشر نمی‌کنند، اما وقتی خبر در دنیا پخش می‌شود و مردم مسلمان می‌بینند یک کشور اسلامی با قدرت اسلام و مسلمان‌ها این عظمت را نشان می‌دهد، برای آنها الهام‌بخش و برای دشمنان ما، وحشتناک است. آنها باید فکر کنند و مطالعه کنند که بالاخره نیروی دیگری این مملکت را حفظ می‌کند. این عوامل که ظاهری است و به چشم مردم می‌آید، دنیا را قانع کرده که جمهوری اسلامی ماندنی است و حاکمیت اسلام در آن مواردی که اجرا شده، نشان داده است که شدنی و قابل‌اجرا است.»
آقای هاشمی افزود: «انقلاب واقعاً صادر شده ولی حد و مرز ندارد و باید بیش از این کار شود. وقتی که مصر راه شما را می‌رود و فکر ما در مصر حضور دارد، سلیمان خاطر سرباز امام ما است و تمثیلی از حزب‌اللهی‌های ما است، از برادران اهل‌سنت نیز، آن دانشجوهای مسلمان مصری، دانشجوهای ما هستند. فلسطین و لبنان و جاهای دیگر در حال عوض شدن هستند و گوش‌ها برای شنیدن حرفهای ما آماده شده است. قدرت‌های طاغوتی دنیا نیز، علی‌رغم میلشان به‌سوی خاضع شدن پیش می‌روند.»(1)
1) 26. روزنامه اطلاعات، 29/10/1364، ص2.
1
رئیس‌جمهور اسلامی ایران در دومین مرحلة سفر به چند کشور آسیایی و افریقایی، پیش‌ازظهر امروز وارد دارالسلام پایتخت تانزانیا شد و مورد استقبال رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، رهبران حزب انقلابی تانزانیا و رئیس‌جمهور ایالت زنگبار قرار گرفت.(1)سپس به‌اتفاق رئیس‌جمهور تانزانیا با اتومبیل روباز ضمن عبور از مسیر ده کیلومتری فرودگاه تا محل اقامت به ابراز احساسات ده‌ها هزار تن از مردمی که دو طرف مسیر صف کشیده بودند و شعارهای "قائد خمینی" سر می‌دادند، پاسخ گفت.
تصویر
اولین دور مذاکرات رئیسان جمهور ایران و تانزانیا با حضور مقامات عالی‌رتبه دو کشور بعدازظهر امروز آغاز شد. ابتدا علی حسن موئینی دستاوردهای انقلاب اسلامی را تبریک گفت و بهترین درودهای خود را تقدیم امام خمینی کرد و سپس گفت که تانزانیا پس از کسب استقلال با فقر، بی‌سوادی و بیکاری مبارزه کرده و وضع مردم بهتر شده است. وی بر سیاست این کشور مبنی‌بر مبارزه علیه استعمار و حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش تأکید کرد. وی گفت دو کشور دیدگاه‌های مشترکی درباره بسیاری از مسائل جهان دارند؛ هر دو مخالف ظلم و استعمار و حامی مستضعفان هستند و رژیم‌های اسرائیل و افریقای جنوبی را محکوم می‌کنند. وی درباره جنگ تحمیلی گفت: «ما به‌خوبی می‌دانیم که چرا این جنگ ادامه دارد و می‌دانیم ایران جنگ را شروع نکرد، بلکه جنگ به ایران تحمیل شد.»
سپس رئیس‌جمهور ایران ضمن تشکر از استقبال و پذیرایی گرم دولت و ملت تانزانیا، گفت: ما می‌خواهیم حمایت بی‌دریغ و دوستی صمیمانه جمهوری اسلامی ایران را به برادران افریقایی خودمان ابراز کنیم. افریقا مظلوم قرار گرفته است و ما نسبت به مردم افریقا احساس همدردی
1) به گزارش آسوشیتدپرس، رئیس‌جمهور ایران خواسته است تنها زنان باحجاب در مراسم استقبال حضور داشته باشند و رقاصان سنتی قبیله‌ای که معمولاً در مراسم استقبال شرکت دارند، در میهمانی او نباشند. آسوشیتدپرس افزوده که باتوجه‌به عضویت 3 زن در کابینه تانزانیا که 2 نفر از آنان مسیحی‌اند، انتظار می‌رود این درخواست مشکلاتی برای میزبانان تانزانیایی ایجاد کند. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 303، 27/10/1364، صص 11 و 12)
و برادری می‌کنیم. وی رژیم افریقای جنوبی را ننگی بر دامن بشریت توصیف کرد و حمایت قدرت‌های بزرگ از این رژیم را نفرت‌انگیزتر خواند و بی‌تفاوتی دربرابر این رژیم را ظلم دانست و گفت که با کشورها و کسانی که با رژیم افریقای جنوبی مبارزه کنند همکاری می‌کنیم و از حرکت موج خروشان مردم این سرزمین خوشحالیم.
آیت‌الله خامنه‌ای اسرائیل و افریقای جنوبی را دو رژیم مشابه خواند که قدرت‌های استکباری آنها را برای رسیدن به اهداف سلطه‌جویانه تشکیل داده‌اند و اعلام کرد روابط ما با کشورهای خط مقدم جبهه بر مبنای مبارزه واقعی با رژیم افریقای جنوبی است. وی با اشاره به مشترکات دو کشور، آمادگی ایران را برای همکاری با تانزانیا ازجمله در مبادلات تجاری، توسعه خدمات روستایی و در زمینه‌های بهداشتی و پزشکی و نیز آمادگی جهاد سازندگی را برای توسعه خدمات روستایی و به‌کارگیری نیروهای انسانی تانزانیا درجهت عمران مناطق محروم این کشور اعلام کرد.
به افتخار حضور هیئت ایرانی، رئیس‌جمهور تانزانیا پنجشنبه‌شب ضیافت شامی برپا کرد که مسئولان بلندپایه این کشور نیز حضور داشتند. در این ضیافت رئیس‌جمهور ایران با تأکید بر ضرورت مبارزه با رژیم افریقای جنوبی و رژیم صهیونیستی و حمایت ایران از کشورهای خط مقدم، درباره روابط ایران و تانزانیا، مسائل منطقه و مسائل بین‌المللی سخن گفت که مستقیماً از رادیو دارالسلام پخش می‌شد. آیت‌الله خامنه‌ای درباره جنگ تحمیلی گفت: دشمنان جمهوری اسلامی با هدف سرنگونی یا تضعیف نظام انقلابی ما تجاوز گسترده‌ای را توسط رژیم دست‌نشانده عراق به ما تحمیل و خسارات جانی و مالی بسیاری را وارد کردند. وی افزود که رژیم متجاوز عراق ندای صلح مسلحانه و مزورانه سر داده است، اما جنگ تحمیلی فقط با تنبیه متجاوز، ریشه‌کن ساختن فتنه‌انگیزان و تحقق کامل عدالت پایان خواهد یافت. وی با یادآوری اقدامات غیرانسانی رژیم عراق ازجمله استفاده از سلاح‌های شیمیایی، حمله به مناطق مسکونی، تهدید امنیت هواپیمایی، نقض امنیت کشتیرانی و حمله به نفتکش‌ها در خلیج فارس، گفت که اکنون دیگر افکار عمومی جهان از فتنه‌انگیزی و ارعاب رژیم عراق آگاهی کامل یافته است.
در ادامه رئیس‌جمهور تانزانیا، ضمن اینکه حضور رئیس‌جمهور ایران را افتخاری برای تانزانیا دانست، مواضع مشترک دو کشور را درباره استعمار و تجاوز قدرت‌های بزرگ و نیز درباره نامیبیا و نژادپرستی برشمرد. وی سپس اظهار امیدواری کرد که جنگ تحمیلی با راه‌حل مسالمت‌آمیز پایان یابد و گفت که تانزانیا دراین‌مورد تلاش خواهد کرد. آقای موئینی همچنین از کمک‌های همه‌جانبه جمهوری اسلامی ایران در زمینه‌های مختلف به تانزانیا تشکر کرد.(1)
1) 27. روزنامه اطلاعات، 28/10/1364، ص3.
تصویر
1
رادیو و تلویزیون پاکستان به‌طور بی‌سابقه برنامه‌های سفر رئیس‌جمهور ایران را منتشر کردند.
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد گزارش داد که پنجشنبه‌شب تلویزیون پاکستان به‌مدت یک ساعت و ده دقیقه سخنرانی ریاست‌جمهوری اسلامی ایران در محل مردمی لاهور و همچنین مصاحبه ایشان را پخش نمود، ابتدا متن کامل سخنرانی به فارسی و سپس ترجمه اردوی آن از تلویزیون پخش گردید و درپی آن مصاحبه ایشان و ترجمه انگلیسی آن از تلویزیون نمایش داده شد. به این ترتیب تلویزیون پاکستان شش شب متوالی (از 21/10/1364 تا 26/10/1364) برنامه‌هایی درباره ایران پخش کرد. انتشار گزارش‌هایی درمورد کشوری خاص از تلویزیون به‌طور متوالی در این سطح در پاکستان بی‌سابقه بوده است و به‌هنگام دیدار رؤسای دیگر کشورهای خارجی نیز پاکستانی‌ها در این سطح عمل نکرده‌اند.
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد دراینباره نوشته است: «این اقدام دولت پاکستان باتوجه‌به استقبال وسیع مردمی انجام شده تاحدودی قابل‌توجیه می‌باشد ولی از آنجایی که ریاست‌جمهوری در سخنرانی و همچنین مصاحبه خود درارتباط‌با ابرقدرت‌ها و عراق مطالب قاطعی ایراد داشتند و پاکستانی‌ها برخلاف روش معمول خود، تقریباً بدون سانسور به‌استثناء حذف لفظ امریکا در سخنرانی ریاست‌جمهوری آن هم در ترجمه به زبان اردو این مطلب را پخش کردند، قابل‌توجه می‌باشد.»(1)
رادیو پاکستان نیز در بخش فارسی صبح پنجشنبه خود گفت: «رئیس‌جمهوری اسلامی ایران زمانی از پاکستان دیدار می‌کند که عصر جدیدی در حکومت جمهوری اسلامی پاکستان آغاز گردیده است و آقای محمدخان جونیجو نخست‌وزیر در دیدار با آقای خامنه‌ای رئیس‌جمهوری ایران، او را از احیای حکومت غیرنظامی در کشورش آگاه ساخت. نخست‌وزیر پاکستان این نکته را روشن ساخت که اکنون در کشور جمهوری اسلامی پاکستان حکومت منتخب مردم تشکیل شده که مصمم است به قوانین و اصول اسلامی ارجحیت دهد.»
این رادیو در برنامه بررسی مطبوعات نیز خود به انعکاس این سفر در روزنامه‌های ملی پاکستان پرداخت و از قول روزنامه انگلیسی‌زبان پاکستان تایمز گفت: «حجت‌الاسلام خامنه‌ای در دیدار با جمعی از علمای پاکستانی از آنها خواست تا برای وحدت و همبستگی امت اسلامی در سراسر جهان بکوشند.» رادیو پاکستان افزود: «روزنامه مسلم نیز در گزارش خود از پیشنهاد حجت‌الاسلام خامنه‌ای مبنی‌بر تشکیل بازار مشترک کشورهای اسلامی استقبال کرد و آن را گامی بزرگ در ملی‌تر شدن همکاری‌های اقتصادی میان کشورهای اسلامی به‌خصوص دو کشور ایران و پاکستان خواند.»(2)
1
هزاران تن از دانشجویان و دیگر اقشار مردم در پاکستان در تظاهراتی تهدیدهای امریکا علیه لیبی را محکوم کردند و خواستار قطع رابطه پاکستان با امریکا شدند.
دانشجویان مسلمان در کراچی طی تظاهراتی با شعارهای ضدامریکایی در اعتراض به تهدیدهای واشنگتن علیه لیبی، پرچم امریکا را آتش زدند. به گزارش خبرگزاری رویتر، دانشجویان مسلمان استان بلوچستان پاکستان با حمل پلاکاردهایی که بر روی آنها شعارهایی ازجمله "مرگ بر امپریالیسم امریکا" و "دست‌ها از لیبی کوتاه" نوشته بودند، در خیابان‌های کراچی راهپیمایی کردند. پلیس برای حفاظت از کنسولگری امریکا که در نزدیکی محل راهپیمایی دانشجویان بود به این محل اعزام شد.(1)
هزاران نفر از مردم شهر لاهور مرکز ایالت پنجاب پاکستان نیز بعدازظهر پنجشنبه با شرکت در تظاهرات ضدامریکایی، اقدامات و تهدیدات امریکا، علیه لیبی را شدیداً محکوم کردند. به گزارش واحد مرکزی خبر از اسلام‌آباد در این تظاهرات اقشار مختلف مردم ازجمله حقوق‌دانان، دانشجویان، دانش‌آموزان، کارگران و زنان شرکت داشتند و تظاهرات خود را از مقابل دادگاه عالی لاهور آغاز کردند. تظاهرکنندگان با فریادهای مرگ بر امریکا، مرگ بر ریگان از خیابان‌های لاهور عبور کرده و پس از اجتماع در مقابل ساختمان مرکز فرهنگی امریکا سخنان چند تن از رهبران سیاسی را شنیدند و پرچم‌های امریکا را آتش زدند.
تظاهرکنندگان که خواستار حمایت حکومت پاکستان از لیبی و قطع روابط پاکستان با امریکا بودند، قطع وام‌های پرداختی امریکا به پاکستان را درخواست نموده و اعلام کردند تحت سلطه امپریالیزم امریکا برقراری دمکراسی امکان‌پذیر نیست. این تظاهرات بدون دخالت مأموران انتظامی پاکستان به آرامی پایان یافت.(2)
2
امریکا دو کشور ایران و لیبی را ناقض قوانین بین‌المللی خواند و توقیف دارایی‌های آنها را موجه اعلام کرد.
درپی اعتراض محافل اقتصادی عرب به اقدام دولت امریکا درمورد مسدود کردن دارایی‌های لیبی در بانک‌های امریکا، سفارت امریکا در کویت با انتشار بیانیه‌ای این اقدام را موجه خواند. سفارت امریکا در بیانیه خود با اشاره به اظهارات اخیر ریگان درباره توقیف دارایی‌های لیبی و ایران در امریکا، به کشورهای دیگری که دارایی‌های نقدی خود را به بانک‌های امریکا سپرده‌اند اطمینان داد این‌گونه اقدامات شامل آنان نخواهد شد. این بیانیه در مطبوعات کویت درج شده که در آن آمده است امریکا همچنان بزرگ‌ترین بازار گردش سرمایه‌ها در جهان خواهد ماند. در این بیانیه، ایران و لیبی دو کشور ناقض قوانین بین‌المللی معرفی شدهاند.(3)
1
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «ساعت 6 صبح امروز (26 دی) صدای انفجار عظیمی قسمتی از شهر ابوظبی را به لرزه درآورد. طبق مشاهدات عینی انفجار مذکور در دفتر هواپیمایی سوریه، یمن جنوبی و شعبه دفتر هواپیمایی پان امریکن واقع در خیابان حمدان در مرکز شهر صورت گرفته است. ظاهراً این انفجار دررابطهبا تهدیدات رژیم عراق دایر بر به مخاطره افکندن امنیت کشورهای عرب حوزه خلیج فارس صورت گرفته است.(1)اخیراً یک هیئت بلندپایه از امارات به ایران سفر کرده بود.»(2)
2
امریکا کمیته ویژه‌ای برای بررسی نحوه مقابله با حرکات اعتراض‌آمیز مردم مسلمان مصر - که به‌دنبال شهادت سلیمان خاطر قهرمان سینا اساس رژیم قاهره را با خطر روبهرو کرده - تشکیل داد. براساس گزارشهای منتشره در مطبوعات منطقه خلیج فارس، این کمیتة محرمانه که "کمیته فوق‌العاده مصر" خوانده می‌شود و از ابتدای محاکمه سلیمان خاطر و درپی نگرانی کاخ سفید از همبستگی مردم مصر با قهرمان سینا تشکیل شد، مأموریت دارد اوضاع امنیتی مصر و تحولات مربوط به شهادت این سرباز مسلمان در میان محافل سیاسی و مردمی مصر را ساعت‌به‌ساعت جمع‌آوری کرده و مورد بررسی قرار دهد. این کمیته - که خبر تشکیل آن را رسانه‌های امریکایی سانسور کردهاند - گزارش تحولات و تظاهرات مردم مصر و اوضاع امنیتی این کشور را به‌منظور جلوگیری از بروز هرگونه تحول غیرمنتظره به‌طور منظم دراختیار وزارت خارجه امریکا و شورای امنیت ملی این کشور قرار می‌دهد.(3)
3
یک نشریة انگلیسی ادعا کرد که شوروی درصدد است با تحریک ناراضیان بلوچ در ایران و پاکستان و ترغیب آنان به خودمختاری، به اقیانوس هند دست یابد.
نشریه فارین ریپورت چاپ لندن در شماره امروز خود نوشته است: «از زمان روی کار آمدن میخائیل گورباچف، شوروی درصدد بوده است ناراضیان بلوچ در ایران و پاکستان در مرز افغانستان را تحریک کند تا از این طریق آنها به خودمختاری رسیده و کشور مستقلی از افغانستان تا اقیانوس هند تشکیل دهند. ظاهراً دلیل عمده این کار این است که ایران و پاکستان که تاکنون از بلوچ‌ها غافل بوده‌اند نگران تمایلات جدایی‌طلبان بلوچ نشده و وادار به کنار آمدن
1) دو روز بعد از این حادثه یک مقام وزارت کشور امارات آن را انفجاری ساده ناشی‌از یک بمب ساعتی در زیر یک ساختمان تجاری توصیف کرد و گفت در این حادثه به کسی آسیب نرسیده و فقط به شکستن شیشه‌های مغازه‌های این ساختمان و شیشه‌های چند دفتر هواپیمایی انجامیده است. (روزنامه اطلاعات، 28/10/1364، ص17)
2) 33. روزنامه کیهان، 26/10/1364، ص24.
3) 34. روزنامه جمهوری اسلامی، 26/10/1364، ص3، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
با رژیم ببرک کارمل در افغانستان شوند اگر بلوچ‌ها اقدام به انجام یک شورش عظیم کنند - که البته احتمال آن بسیار ضعیف است - راه برای دستیابی شوروی به آرزوی دیرینه خود یعنی یافتن بندرگاهی در آبهای اقیانوس هند هموار شده است. گورباچف احتمالاً امیدوار است که پاکستان و ایران در مقابل قطع شدن فشار شوروی، حاضر شوند با مذاکرات متقابل با رژیم کارمل موافقت کنند.»(1)
1
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران امروز با انتشار بیانیه‌ای محاصره اقتصادی و نظامی کشور لسوتو را محکوم کرد.
در این بیانیه آمده است: «محاصره کشور کوچکی چون لسوتو توسط نیروهای تا دندان مسلح افریقای جنوبی بیانگر وحشت این رژیم و حامیان خارجی‌اش از مبارزات مردمی است که سال‌ها طعم تلخ استثمار و استعمار و نژادپرستی را چشیده و دیگر حاضر به پذیرش ظلم و زور دیگران نیستند. ... جمهوری اسلامی ایران ضمن اعلام حمایت مجدد از مبارزات ضدنژادپرستی مردم افریقایی از همه کشورهای آزاده می‌خواهد که به حمایت خود از مبارزات مردم جنوب افریقا تا سرنگونی رژیم نژادپرست افریقای جنوبی ادامه دهند.»(2)
2
تلاش دولت فرانسه برای آزادی اتباع این کشور در لبنان با هدف کسب رأی بیشتر در انتخابات مجلس، تشدید می‌شود.
به گزارش تلویزیون فرانسه، دولت فرانسه در چند روز آینده نماینده‌ای جهت رفع آخرین موانع برای آزادی گروگان‌های فرانسوی به دمشق خواهد فرستاد. نشریه لیبراسیون با اعلام این خبر افزود گروگانها کماکان در دره بقاع تحت سلطة سوریه و در دست بنیادگرایان شیعة طرف‌دار ایران هستند.
نشریة وزارت خارجه جمهوری اسلامی ضمن درج خبر مذکور چنین توضیح داده است:
«1. مطبوعات داخلی فرانسه سفر ژاک مارتن به تهران و مذاکرات وی حول بازپرداخت قرض فرانسه به ایران را مرتبط با آزادی گروگانها درج نموده‌اند.
1
در جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران با حضور فرمانده کل سپاه پاسداران و مسئولان قرارگاه رمضان، جایگاه استان سلیمانیه عراق در استراتژی جنگ، اهداف سپاه پاسداران در این جبهه و چگونگی نیل به آن بررسی شد.(1)
در آغاز جلسه فرمانده کل سپاه با اشاره به جایگاه استان سلیمانیه عراق در استراتژی جنگ جمهوری اسلامی گفت که با تصرف این استان ما دیگر مسئله‌ای به نام کردستان نخواهیم داشت؛ از اینجا ما به مردم عراق متصل می‌شویم و به اوضاع نظامی و اقتصادی حکومت عراق می‌توانیم ضربه بزرگی بزنیم و هرچند اقدامات عمده ما در شمال عراق عملیات نامنظم است، در استان سلیمانیه می‌توانیم در کنار کار نامنظم، امکانات و توان منظم را هم به کار گیریم. وی افزود باید آماده شویم از اردیبهشت آینده -1365- عملیات‌های پی‌درپی را شروع کنیم و تا زمانی‌که کار شروع نشود، امکانات نمی‌آید. کشور ما چون کشوری مردمی و انقلابی است، با انقلاب و کار است که امکانات بسیج می‌شود.
در ادامه محمدرضا نقدی (شمس) گفت که به‌طورکلی در مناطق مختلف شمالغرب ایران و شمال‌شرق عراق ما با تشکیلات‌های منسجم سابقه‌دار تاریخی اعم از وابسته یا ناوابسته به رژیم عراق مواجهیم که سازمان دارند، اطلاعات کافی و کامل از منطقه دارند، وجب‌به‌وجب منطقه را می‌شناسند. در مقابل، ما یک آدم‌های ناآشنا با منطقه و ناهمگون با بافت اجتماعی آنجا هستیم. کار در آنجا به‌سادگی ممکن نیست. یک کار ناشیانه موجب اقدام دشمن به بستن راهکارها، تصرف پایگاه‌ها، ایجاد ضربات فراوان و ویرانی تعدادی روستا می‌شود. کار گسترده
1) این جلسه از ساعت 8:30 تا 10 صبح با حضور محسن رضایی، محمدباقر ذوالقدر، محمدابراهیم سنجقی، محمدرضا نقدی (شمس)، احمد کریمی (فرمانده قرارگاه مقدم رمضان در مریوان)، مصلح و محمد درودیان در محل قرارگاه نجف در باختران تشکیل شد.
و مؤثر در آنجا نیاز به فرصت، شناخت دقیق، پیدا کردن زمینه اجتماعی عمیق، نیرو و امکانات دارد. ازسوی دیگر، فعالیت‌های ناهماهنگ بخش‌های مختلف جمهوری اسلامی مثل سپاه، ارتش، وزارت اطلاعات و استانداری و ارتباط ناهماهنگ آنها با گروه‌ها و تشکیلات مختلف فعال در مناطق شمالی عراق به خنثی شدن یا بی‌نتیجه ماندن این فعالیت‌ها می‌انجامد. اگر موضوع جنگ است باید زیر نظر شورای عالی دفاع یا سازمان رزمی سپاه برود.
فرمانده کل سپاه: «پس شما پیشنهادی ندارید. یعنی یک چیزی در ذهنتان هست که فکر می‌کنید آن تحقق پیدا کند ولی ممکن است یک سال دیگر وقتمان را تلف بکنیم و بعد ببینیم این چیزی که در ذهن ما بود عملی نیست. ... ما می‌خواهیم عملیات را یک قدم جلوتر بیندازیم، برای اینکه راهکارهای آینده مسدود نشود، پیشنهادات شما چیست؟ باتوجه‌به اینکه توانتان همین توان ضعیف باشد.»
محمدرضا نقدی: «خیلی آهسته کار می‌کنیم، یعنی برای ده سال آینده می‌شود. تشکیلات می‌زنیم، نیرو جذب می‌کنیم، آموزش می‌دهیم، کادرسازی می‌کنیم.»
محسن رضایی پرسید اگر تشکیلات شما تقویت شود، چه پیشنهادی دارید. محمدرضا نقدی پاسخ داد که می‌توانیم با طالبانی‌ها مذاکره و کار کنیم و با هماهنگی آنها نیرو به داخل عراق بفرستیم، به‌شرطی‌که رابطه با آنها متمرکز باشد و بخش‌های دیگر جمهوری اسلامی جداگانه وارد مذاکره با آنها نشوند.
در ادامه احمد کریمی فرمانده قرارگاه مقدم رمضان در مریوان در پاسخ محسن رضایی وضعیت نیروهای این قرارگاه و توان و تجربه آنان را توضیح داد و گفت ما در وضعیت کنونی می‌توانیم 50 نفر از نیروهای لشکر بدر را به‌تدریج به داخل عراق منتقل و در آنجا مستقر کنیم. همچنین نیروهایی که در قره‌داغ داریم تا مناطق خالص، بعقوبه و مقدادیه عراق رفت‌وآمد دارند. ما درحال‌حاضر می‌توانیم کمبود توان خود را با استفاده از گروه‌های عراقی در مناطق شمالی عراق جبران کنیم. احمد کریمی و محمدرضا نقدی گفتند که افراد سازمان منافقین در شمال عراق در منطقه تحت سلطه طالبانی‌ها، با این گروه هماهنگ‌اند و با برگه تردد طالبانی‌ها رفت‌وآمد می‌کنند.
فرمانده کل سپاه در ادامه جلسه به موضوع اصلی جلسه بازگشت و پرسید: شما چه کمکی می‌توانید در کوتاه‌مدت به جنگ منظم ما بکنید؟
احمد کریمی: می‌توانیم این منطقه را مین‌گذاری کنیم؛ کمین اجرا بکنیم؛ پل‌ها را منفجر بکنیم.
اما موضوع اصلی مورد نظر محسن رضایی چگونگی انتقال یگان منظم، مثلاً یک لشکر نیروی عملیاتی به شمال سلیمانیه است. برادران نقدی و کریمی چنین اقدامی را درصورت توافق با جلال طالبانی شدنی اعلام کردند منتها خواسته وی در قبال چنین کمکی را مطلوب نمی‌دانستند. نظر طالبانی این است که دربرابر این کمک، اختیار مناطق آزادشده در دست او قرار گیرد.
در ادامه دربارة چگونگی عبور از دریاچه دربندیخان، رفتن به مناطق قره‌داغ و ماؤوت و مسیرهای آن و میزان حاکمیت رژیم عراق و تسلط گروه‌ها در این مناطق بحث شد. سپس محسن رضایی پرسید: جمهوری اسلامی در شمال عراق میان مردم نسبت به گروه‌های دیگر چند درصد زمینه پذیرش و همکاری دارد؟
احمد کریمی: خیلی زمینه دارد. خود گروه‌ها هم مجبورند به‌دلیل جوّ و مردم به جمهوری اسلامی گرایش داشته باشند.
محمدرضا نقدی: اینجا (شمال عراق) هرکس امنیت دستش باشد، مردم با او هستند. بااینکه قلبشان با ما هست، اما مجبورند با او کار کنند.
محسن‌رضایی: «اگر قدرت نظامی با ما باشد، چون قلب مردم با ما هست، قدرت نظامی ما پایدار خواهد بود. اگر قدرت نظامی با گروه‌ها باشد، مردم با آنها نیستند، اما آنها مسلط هستند. ... پس ما نباید از گروه‌ها نگرانی داشته باشیم.» وی پرسید: قلعه‌دیزه بیشتر دراختیار چه کسی است؟
محمدرضا نقدی: الآن قدرت دست جلال طالبانی است، ولی بیشترین نفوذ اجتماعی را سوسیالیست‌ها دارند.
در ادامه درباره چگونگی همکاری با گروه‌های معارض عراقی که هم بتوان از توان و امکانات آنها استفاده کرد و هم انتظار بیجا در آنها ایجاد نشود، بحث شد.
تأثیر تصرف ارتفاع گامو (گمو) واقع در شرق ماؤوت و شمال سلیمانیه عراق سؤال بعدی محسن رضایی بود. احمد کریمی و محمدرضا نقدی آثار مهمی برای چنین اقدامی برشمردند: ایجاد راهکارهای متعدد برای عملیات آینده؛ آثار مهم در داخل به‌دلیل استقرار همة گروه‌های ضدانقلاب داخلی در پشت آن و ناچار شدن آنها به عقب‌نشینی تا 50 کیلومتر؛ رفتار با گروه‌های عراقی از موضعی کاملاً متفاوت با وضع کنونی؛ تزلزل حاکمیت رژیم عراق در سلیمانیه و شورش مردم علیه صدام؛ احتمال انهدام سلیمانیه به‌دست نیروهای صدام، همچون روستاهای متعددی که تاکنون در این مناطق منهدم کرده است.
چگونگی کمکِ قرارگاه رمضان به قرارگاه نجف برای اجرای عملیات منظم در منطقه شیلر تا 15 روز آینده، آخرین سؤال محسن رضایی بود. وی پرسید که می‌توانید یک گردان نیرو را به پشت دشمن ببرید. برادر کریمی گفت برای انتقال یک گردان حداقل یک ماه برنامه‌ریزی و زمان می‌خواهد تا بتوانیم این تعداد نیرو را از چند جناح وارد کنیم و محل اتصال آنان را در منطقه عملیات قرار دهیم. محسن رضایی گفت شما باید یک معبر داشته باشید که نیروها 48 ساعت قبل از عملیات راه بیفتند؛ 24 ساعت استراحت کنند و شب به خط دشمن بزنند. اما کریمی چنین اقدامی را به‌دلیل نبودن پوشش گیاهی و طبیعی (برای دور ماندن از چشم دشمن)، سردی هوا، ناممکن بودن روشن کردن آتش و نبودن روستای خالی از عوامل دشمن
در این منطقه و نیز نبودن محل مطمئن برای استراحت، نشدنی اعلام کرد.
در این جلسه همچنین باتوجه‌به تصمیم فرمانده کل سپاه برای شناسایی شرق منطقه قلعه‌دیزه و نیز شناسایی منطقه دزلی، دراینباره بحث و برنامه‌ریزی شد.(1)
1
درپی تصمیم فرمانده کل سپاه برای شناسایی چند منطقه در جبهة شمالغرب، وی و همراهان(2)پس از پوشیدن لباس محلی و استفاده از کلاه و چفیه - برای اینکه شناخته نشوند - حدود ساعت 11:15 از باختران عازم مریوان شدند. آنان پس از اقامه نماز و صرف نهار در مریوان، به‌سوی هزارقلّه حرکت کردند و ساعت 18 به آنجا رسیدند و شب را در مقر تیپ قدس در ارتفاعات هزارقله سپری کردند.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در ادامة گزارش امروز خود دراینباره نوشته است: «وضعیت نیرو به‌صورتی است که امکان عملیات روی ارتفاعات گامو وجود دارد، ولی مشکلات مهندسی و زدن جاده‌های عقبه و عدم شناسایی کامل ازجمله مشکلات است که مکرراً مورد بحث قرار می‌گیرد. استدلال برادر محسن برای عملیات [در شمالغرب] مبتنی‌بر این امر است که باتوجه‌به عملیات [قریب‌الوقوع] در جنوب، عراق از منطقه [شمالغرب] نیرو برداشت می‌کند و شرایط مناسبی برای عملیات [در این منطقه] است. ازسوی دیگر، این عملیات می‌تواند مقدمه و جای پایی برای یک عملیات گسترده‌تر در اردیبهشت 1365 باشد.»
راوی مرکز در ادامه یادداشت خود دو سؤال مطرح کرده است: «1. آیا فرمانده کل سپاه بایستی به میزان فعلی برای چنین عملیاتی، آن هم درزمینه مقدمات، چنین انرژی صرف کند؟ 2. چرا سازمان رزم سپاه برای عملیات تا این اندازه متکی به فرماندهی در تدبیر و تحرک بخشیدن به کار است؟»(3)
2
گزارش آخرین بررسی‌ها از وضعیت سواحل اروندرود و اعلام وجود اسکله‌ها و نقاطی مناسب در ساحل غربی اروندرود برای پهلوگیری شناورها، از بیم‌ها کاست و امید به موفقیت عملیات در منطقه فاو را افزایش داد.
پیش‌ازظهر امروز (بعد از جلسه فرمانده کل سپاه با مسئولان قرارگاه رمضان)، یکی از مسئولان قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) نتایج آخرین بررسی‌ها از وضعیت ساحل غربی اروندرود را - که حاصل شناسایی‌های مکرر در وضعیت‌های مختلف جریان آب و نیز نتیجه بررسی عکس‌هایی
1) 1. سند شماره 17362/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی چگونگی همکاری یگانهای منظم و نامنظم برای عملیات در شمال عراق (27/10/1364، قرارگاه نجف باختران، نوار شماره17062)، صص 34 - 1؛ و - سند شماره 17389/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: (27/10/1364، قرارگاه نجف باختران، نوار شماره17063)، صص 8 - 1.
2) همراهان محسن رضایی، محمدابراهیم سنجقی، مصطفی ایزدی، محمد ستاری وفایی، غلامرضا صالحی، محمدباقر ذوالقدر، محمدرضا نقدی (شمس)، محمد درودیان و... بودند.
3) 2. سند شماره 1114/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه در عملیات والفجر8 (محمد درودیان)، 27/10/1364 تا 29/10/1364، صص 4 - 1.
بود که واحد اطلاعات قرارگاه‌ها گرفته بودند - برای فرمانده کل سپاه پاسداران تشریح کرد. محمد ستاری وفایی با بیان وضعیت‌های اسکله‌ها و فاصلة سطح آب از سطح اسکله‌ها در وضعیت‌های مختلف جزرومد آب و نیز وضعیت ساحل دشمن در اطراف اسکله‌ها و عرض زمین باتلاقی و چولان‌ها، گفت که نقاط قابل پهلوگیری برای شناورها به‌ترتیب درجه‌بندی شده که چنین است: در اولویت اول، اسکله شماره1 است. اولویت دوم بین اسکله‌های 3 و 4 است. اولویت سوم بین اسکله‌های 1 و 2 است. اولویت چهارم مقابل پارک شهر است.
محمد وفایی افزود که اسکله چهارچراغ در شب در مد کامل، 70 سانتی‌متر از آب بیرون می‌ماند و این وضعیت مناسبی برای پهلوگیری شناور است. وی گفت با بزرگ‌کردن عکسی که بچه‌ها از این اسکله و اطراف آن گرفته‌اند، نقطه نقطه آن را بررسی کردیم؛ در مقابل آن سطح صافی مثل یک میدان والیبال است. اسکله چهارچراغ سطح صافی است که روی پایه‌هایی به‌صورت تقاطعی قرار گرفته و قابلیت پذیرش هرگونه وسیله را دارد و چون درحالت مد، فاصله سطح آب با سطح اسکله بیش از 70 تا 100 سانتی‌متر نیست، تخلیه به سهولت انجام می‌گیرد و لازم است در اولویت پاک‌سازی و تأمین قرار گیرد. محمد وفایی با نشان دادن نهری در روی نقشه بعد از اسکله چهارچراغ گفت که از این نهر به‌طرف چپ حدود 30 تا 40 متر اصلاً مانعی وجود ندارد؛ نه سیم‌خاردار نه موانع خورشیدی و به‌راحتی قابل‌عبور است. محسن رضایی: «خداوند می‌فرماید: "والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا" این‌طور است.» وی افزود: «باید زود بجنبیم و از این استفاده کنیم. دشمن اگر بفهمد می‌آید همه راهکارها را می‌بندد.»
فرمانده کل سپاه در ادامه گفت ما در منطقه قرارگاه کربلا دو محور خوب داریم که محورهای لشکر31 عاشورا و لشکر25 کربلا است. محمد وفایی گفت در منطقه قرارگاه نوح هم محور لشکر41 ثارالله(ع) محور خوبی است. محسن رضایی گفت: «لشکرهای امام حسین(ع)، نجف و حضرت رسول(ص) مهم‌ترین کار را دارند که می‌روند در خط قرار می‌گیرند.»
پس از اینکه از گزارش مسئول مهندسی مشخص شد که در ساحل دشمن نقاط مناسبی برای تخلیه تجهیزات سنگین وجود دارد، محسن رضایی گفت: «ما اگر همان شب [اول عملیات] بتوانیم تانک و بلدوزر برسانیم که دیگر رفته‌ایم و اصلاً مشکلی نداریم و طرح را مرحله به مرحله نمی‌کنیم. همه بچه‌ها روی این جاده‌ها [جاده‌های فاو - بصره و...] می‌اندازند و می‌روند.» وی افزود: «با این حساب دیگر انشاءالله [از ساحل دشمن] نگرانی نداریم؛ حالا باید روی ساحل خودمان کار کنیم؛ در ساحل خودمان باید یک اتوبان خیلی قوی درست بشود و اینجا [اسکله‌های مناسب در ساحل خودمان] را در همان یک ساعت اول [عملیات] بزنیم.» فرمانده کل سپاه گفت باتوجه‌به کمبود شناور، باید سرعت حمل را افزایش دهیم. وی در این جلسه چندین بار بر آماده شدن جاده وسیعی به‌سمت ساحل خودی که نقل‌وانتقالات تجهیزات
سنگین را از عقبه به‌سمت ساحل تسهیل کند و نیز وسایلی مثل فرش باتلاق یا پلهای خیبری که با قرار گرفتن در بخش باتلاقی ساحل خودی انتقال وسایل سنگین را به اسکله‌های خودی امکان‌پذیر و تسریع کند، تأکید کرد.
محمد ستاری وفایی دراینباره اقدامات قرارگاه مهندسی و واحدهای مهندسی یگانها را برای آماده‌سازی جاده‌ها و ساحل‌سازی و نیز آماده کردن فرش باتلاق و پلهای خیبری و دپو کردن خاک و شن در نقطه‌ای مناسب - که به‌محض شروع عملیات، جاده‌ها به‌سمت اروند تکمیل شود - برشمرد. وی افزود که قرار است ارتش تا فردا 70 سطحه شناور و 20 قایق به سپاه واگذار کند. وی همچنین از آماده شدن اژدرهایی حاوی 250 پوند مواد منفجره برای انهدام موانع در ساحل دشمن خبر داد و شیوة انتقال آن را بیان کرد.(1)
1
قرارگاه نوح(ع) در جلسه شامگاهی خود به بررسی طرح مانور عملیات این قرارگاه، مشکلات اجرای آن و چگونگی حل آنها پرداخت.(2)فرمانده قرارگاه نوح(ع) در آغاز مشکلات را چنین برشمرد: افزایش منطقة مأموریت؛ طولانی بودن عرض باتلاق و چولانِ ساحل دشمن در منطقه قرارگاه نوح(ع)؛ شدیدتر بودن جریان آب و عریض‌تر بودن رودخانه و کمتر بودن مدت حالت ساکن آب در این منطقه نسبت به منطقه قرارگاه کربلا؛ طولانی‌تر بودن فاصله استقرار یگانهای این قرارگاه از اروند به‌دلیل وضعیت نامناسب ساحل در این منطقه. وی گفت که برای اجرای این مأموریت، سه یگان به استعداد 21 گردان داریم و نیروی احتیاط نداریم درحالی‌که برای اجرای تک جبهه‌ای، تأمین جاده‌ها و خط عقب درمجموع به 26 گردان نیاز داریم.
فرمانده قرارگاه نوح(ع) و دیگر حاضران باتوجه‌به وضعیت مأموریت و توان این قرارگاه بر پرهیز از تک جبهه‌ای تأکید کردند. علاوه‌براین، علی آستانه پیشنهاد کرد که تیپ المهدی(عج) که منطقه مأموریتش نامناسب‌تر از سایر یگان‌هاست، شب اول از هجوم به دشمن خودداری کند و در این شب لشکرهای ثارالله(ع) و فجر با حمله به دشمن و ایجاد رخنه در خطوط او، فشار اصلی را صرف رسیدن به جاده قشله کنند. تیپ المهدی(عج) نیز روز اول وارد عمل شود. حسن دانایی‌فر نیز پیشنهاد کرد که درصورت امکان استفاده از نفربر خشایار، یک گردان نیرو ازطریق خور عبدالله وارد منطقه مأموریت تیپ المهدی(عج) شود. حسین علایی هم گفت که به‌دلیل توجه اصلی دشمن به اروندرود، اگر بتوانیم ازطریق خور عبدالله وارد شویم، عملیات برای ما آسان خواهد شد. البته وی به دلایل مختلف، ازجمله طولانی بودن مسیر، اجرای عملیات ازطریق خور
1) 3. سند شماره 17407/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه گزارش وضعیت ساحل خودی و دشمن در منطقه فاو (27/10/1364، قرارگاه نجف باختران، نوار شماره 17064)، صص 13 - 1.
2) این جلسه از ساعت 20:30 تا 21:30 با حضور حسین علایی، حسن دانایی‌فر و علی آستانه (مسئول طرح و عملیات قرارگاه نوح(ع)) در ستاد قرارگاه نوح(ع) تشکیل شد.
عبدالله را مشکل اعلام کرد. علی آستانه نیز نداشتن تجهیزات مناسب و نداشتن تجربه عملیات دریایی در این منطقه و نداشتن شناسایی و اطلاعات لازم از محور خور عبدالله را از دلایل نامناسب بودن و احتمال عدم موفقیت عملیات از این محور اعلام کرد.
در ادامة جلسه، چگونگی استفاده از نفربر خشایار در آغاز عملیات مطرح و پیشنهادهایی بیان شد، ازجمله اینکه با استفاده از این نفربر نیروها ازطریق دهانة فاو از پشت وارد منطقه دشمن شده و از آنجا به‌سمت شمال پیشروی کنند. فرمانده قرارگاه نوح(ع) نیز گفت که می‌توانیم سلاح23 میلی‌متری را روی نفربرهای خشایار نصب و آنها را در دهانة نهرها مستقر کنیم و در شروع عملیات هر سنگری از دشمن که مقاومت کرد، روی آن آتش اجرا کنیم. این جلسه بدون تصمیم‌گیری مشخصی پایان یافت.(1)
1
سرانجام پس از مدت‌ها انتظار برای کسب آگاهی از وضعیت زمین و مواضع و موانع دشمن در فاصله دور از ساحل منطقه فاو، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی موفق به عکس‌برداری از این منطقه شد.
در عکس‌برداری هوایی از منطقه عملیاتی آتی، مهم‌تر از تهدید سیستم و سلاح‌های پیشرفته دفاع هوایی عراق برای معدود هواپیماهای جنگی قابل‌استفاده جمهوری اسلامی، موضوع هشیار شدن دشمن و لو رفتن منطقه عملیاتی بود. سرانجام مسئولان متعهد نیروی هوایی ارتش تدبیری اندیشیدند: «هنگامی‌که هواپیماهای دشمن به‌قصد بمباران خارک می‌آیند، دو جنگندة خودی برای مقابله با آنها به پرواز درآید و در وهلة اول هواپیماهای متجاوز را فراری داده و سپس با تعقیب آنها در مسیر از منطقه فاو عکس‌برداری کرده و قبل از آبادان با تغییر مسیر، وارد خاک ایران شوند.»(2)
این تدبیر اجرا شد و هواپیماهای خودی موفق شدند از منطقه فاو عکس‌برداری کنند. این عکس کیفیت نسبتاً خوبی دارد و بسیاری از مشکلات و ابهامات ناشی‌از بی‌اطلاعی از وضعیت آرایش نیروها و زمین دشمن در فاصلة دور از ساحل را رفع می‌کند و علاوه‌بر تکمیل شناسایی‌هایی که ازطریق دیدبانی به دست آمده است، طراحان عملیات را برای طرح‌ریزی دقیق‌تر عملیات یاری می‌کند.
درمجموع اطلاعات حاصل از این عکس هوایی و تفسیر آن، اطلاعات و دیدگاه فرماندهان سپاه پاسداران را درمورد وضعیت زمین، شیوة گسترش و ضعف‌ها و قوت‌های دشمن، مواضع دفاعی و ارتباط رده‌های ارتش عراق در منطقه تکمیل و اصلاح کرد.(3)
1) 4. سند شماره 1141/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح (الیاس حضرتی)، 25/10/1364 تا 10/11/1364، صص 23 - 17.
2) مضمون سخنان سرهنگ عباس بابایی در جلسه 18/10/1364.
3) 5. سند شماره 644/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "شناسایی"، گزارش راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر8 (داود رنجبر)، صص 25 و 26.
1
طرح فریب دشمن در امور پزشکی عملیات از طرح‌های دیگری است که برای انحراف ارتش عراق از توجه به منطقه عملیات اصلی بر اجرای آن تأکید شد. فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه پاسداران امروز به فرماندهی قرارگاه جنوب سپاه پاسداران (قرارگاه کربلا) چنین دستور داد:
«مقتضی است بهداری قرارگاه جنوب طرح فریب زیر را انجام دهد:
بیمارستان امام رضا(ع) از تاریخ 1/11/1364 با این مسئله که با تمام ظرفیت می‌خواهد فعالیت کند، مطرح شود.
یک سری امکانات حجیم و بدون تخلیه به‌عنوان دارو و تجهیزات پزشکی در محل بیمارستان استقرار یابد.
بیمارستان در (24 - س) [24 ساعت قبل از شروع عملیات] باید ازنظر پرسنل تکمیل شده و در (12 - س) [12 ساعت قبل از شروع عملیات] به بیمارستان شهدا یا ماهشهر انتقال داده شوند.
تابلوهای راهنمای مسیر بیمارستان در کلیه مسیرها گذاشته شود.
تردد آمبولانس را در بیمارستان و اطراف آن افزایش دهید.
گردان [پدافند] ش.م.ر. در منطقه هور، جزیره، جاده شهید همت، خندق، شط‌علی، طبر، جاده‌های داخل هور متصل به آنها گسترش پیدا کرده و تیم‌ها در محل‌های ازپیش تعیین‌شده استقرار یابند.
انجام سایر اقداماتی که به طرح فریب کمک می‌کند.»(1)
2
واحد تعاون نیروی زمینی سپاه پاسداران زمان توجیه مسئولان تعاون قرارگاه‌ها و یگانها به عملیات و اقدامات ضروری‌ای را که این واحدها جهت آمادگی برای عملیات باید انجام دهند، اعلام کرد.
در نامه واحد تعاون نیروی زمینی سپاه به واحد حفاظت اطلاعات نیروی زمینی سپاه اعلام شده که مسئول واحد تعاون هر قرارگاه، قائم‌مقام وی و مسئول اطلاعات و پیگیری مفقودین حداقل 25 روز قبل از عملیات باید به جاده‌های عقبه عملیات، محورهای عملیات، یگانهای عمل‌کننده، زمان عملیات، استعداد یگانها و نوع عملیات توجیه شوند. همچنین مسئولان واحد تعاون لشکرها و تیپ‌ها، قائم‌مقام آنان و فرمانده گروهان انتقال شهدا در هر یگان باید حداقل 15 روز قبل از عملیات به محورهای عملیات جاده‌های عقبه یگان و یگانهای همجوار توجیه شوند.
در این نامه همچنین اقدامات اصلی که قرارگاه‌ها و یگانها درزمینه تعاون قبل از عملیات باید انجام دهند برشمرده شده که مهم‌ترین موارد آن چنین است: احداث ستاد و معراج شهدا، احداث مرکز آمار تاکتیکی در منطقه عملیاتی، احداث مقر نیروهای اطلاعات و پیگیری مفقودین در
1) 6. سند شماره 11640 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرماندهی قرارگاه جنوب (کربلا)، 27/10/1364.
منطقه عملیاتی، آماده‌سازی تشکیلات آمار و ستاد معراج شهداء عقبه، آموزش آماده‌سازی نیروهای اطلاعات، تأمین و توجیه و آموزش نیروهای آمارگر و جمع‌آوری‌کننده وسایل، تهیه طرح مسیر انتقال شهدا، هماهنگی با نهادها و سازمانهای شرکت‌کننده در عملیات.(1)
1
ستاد مشترک ارتش امروز با صدور اطلاعیه شماره 2354 اعلام کرد که تکاوران تیپ ذوالفقار در یکی از مناطق عملیاتی جنوب با هدف انهدام مواضع و بر هم زدن آرایش‌های دفاعی دشمن، یک رزم شبانه اجرا کردند و با نفوذ به مواضع دفاعی نیروهای متجاوز، پس از 12 ساعت عملیات و درگیری که به انهدام چندین موضع دشمن و کشته شدن تعدادی از متجاوزان انجامید، به مواضع خود بازگشتند.
در این اطلاعیه اضافه شده است که یک واحد گشتی دشمن در نیمه‌های شب در منطقه عملیاتی چزابه قصد نفوذ به مواضع خودی را داشتند که با اجرای آتش، افراد گشتی پس از تحمل تلفاتی گریختند.(2)
2
حکومت عراق برای جلوگیری از موفقیت عملیات آتی ایران، اقدامات متعددی انجام داده است ازجمله ایجاد سد دفاعی طولانی در غرب اروندرود، بازدید وزیر دفاع عراق از یگانهای ارتش عراق در جبهة جنوب و اعلام آماده‌باش در شرق بصره است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز خبری منتشر کرد که قبل از این نیز در گزارشهای نظامی به صورت‌های مختلف آمده است، خبر خبرگزاری چنین است: «بنا بر گزارشهای رسیده، رژیم عراق به‌منظور جلوگیری از حمله احتمالی نیروهای اسلام، خاکریزی به ارتفاع 5 متر و به طول 80 کیلومتر در حاشیه غربی اروندرود، در حدفاصل شهرک فاو تا ابوالخصیب احداث کرده و تعدادی کانال آبی نیز در امتداد همین خاکریز به وجود آورده است.»(3)
فرماندهی سپاه هفتم عراق امروز (27 دی) در نامهای به فرمانده لشکر26 (تحت امر سپاه هفتم) هدف از احداث سدّ دفاعی در غرب اروند را تشریح کرده است.(4)ترجمه این نامه چنین است: «منظور اصلی از احداث سد خاکی بر امتداد شط‌العرب، آماده کردن منطقه عملیات سپاه هفتم با ایجاد چندین خط پدافندی در عمق است که براساس نیاز فعلی برای دسترسی به نیازمندی‌های تاکتیکی کامل صورت می‌گیرد. علاوه‌براین، نیازمندی‌های فنی در تسلط بر آبهای شط‌العرب و جلوگیری از اثرات ناشی‌از حالات جزرومد بر مواضع پدافندی و مناطق همجوار آن را نیز تأمین می‌کند.»(5)
1) 7. سند شماره 11645 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد تعاون نیروی زمینی سپاه به واحد حفاظت اطلاعات.
2) 8. روزنامه اطلاعات، 28/10/1364، ص18.
3) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، ص3.
4) این نامه ازجمله اسناد عراقی است که در جریان عملیات والفجر8 به دست رزمندگان افتاده است.
5) 10. سند شماره 178070 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرماندهی لشکر26 پیاده ارتش عراق، 20 ژانویه 1986 (30 دی 1364).
تصویر
رادیو صوت‌الجماهیر عراق نیز امروز گزارش داد: «ارتشبد ستاد عدنان خیرالله معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع در خلال دو روز از مواضع نیروهای ما در بخش‌های عملیاتی بازدید کرده است. وی از بخش‌های عملیاتی شرق بصره (سپاه سوم)، شرق میسان (سپاه چهارم)، شرق دجله (سپاه ششم) و بخش عملیاتی شط‌العرب (سپاه هفتم) بازدید به عمل آورده و با فرماندهان و افسران گفت‌وگوهایی انجام داده است. ... وزیر دفاع تأکید نمود که اگر دشمن دست به حماقت جدیدی علیه عراق بزند با شکست کامل و مفتضحانه مواجه خواهد شد و ما نیروهای شکست‌خورده آنها را به اجساد متلاشی مبدل خواهیم کرد.»(1)
واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه هم اعلام کرد: «در ساعت 11:45 دقیقه 27/10/1364کلیة واحدهای عراقی که تحت امر سپاه سوم مستقر در شرق بصره می‌باشند، درحال آماده‌باش صددرصد درآمدهاند.»(2)
1
هواپیماهای ارتش عراق امروز جزیره خارکو را هدف موشک قرار دادند، از جزیره خارک عکس‌برداری کردند و به آسمان بندرهای گناوه و امام خمینی تجاوز کردند.
بنا به نوشته نشریه گزارش روزانه وزارت اطلاعات، ساعت 01:37 دقیقه بامداد امروز به‌دنبال اعلام وضعیت قرمز، 4 هواپیمای عراقی برای اولین‌بار به جزیره خارکو واقع در سه کیلومتری جزیره خارک حمله کردند. در این حمله 2 هواپیمای میگ23، 2 هواپیمای میراژ را اسکورت می‌کردند و حمله با اصابت 3 موشک به جزیره خارکو اجرا شد. براثر این حمله 2 تن زخمی و بستری شدند و به یک انبار بتونی خسارت‌هایی وارد شد.(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داد: «در ساعت‌های 9:35 دقیقه و 9:58 دقیقه صبح روز جمعه حریم هوایی جزیره خارک مورد تجاوز قرار گرفت. یک مقام آگاه دراین‌زمینه اعلام نمود که این پروازها به‌منظور عکس‌برداری صورت گرفته و دو بار نیز دیوار صوتی شکسته شده است.»(4)هواپیماهای عراقی همچنین به بندر گناوه و بندر امام خمینی تجاوز کردند و دیوار صوتی را نیز شکستند.(5)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین گزارش داد که آتش‌سوزی ناشی‌از حملات روز گذشته به تأسیسات نفتی خارک مهار شده است و قسمتی از خط لوله که براثر اصابت بمب سوراخ شده بود، ترمیم و صادرات نفت سبک از جزیره خارک آغاز شده است.(6)
1) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، ص3.
2) 12. سند شماره 11887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه، گزارش نوبه‌ای، شماره 155، 8/11/1364.
3) 13. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 148، 28/10/1364، ص1.
4) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، ص2.
5) 15. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 149، 29/10/1364، ص1.
6) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، ص2.
ارتش عراق در اطلاعیة امروز خود، از حمله به جزیره خارکو به‌عنوان حمله موفقیت‌آمیز علیه یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران خبر داده و ازسوی دیگر ادعا کرده است که نیروهای ایران قصبة طویله را زیر آتش توپخانه قرار داده‌اند.(1)
1
درگیری‌های امروز نیروهای خودی با افراد گروه‌های مسلح در مناطق مریوان و بانه با تلفاتی توأم بود.
فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) گزارش داد: نیروهای تیپ شهید افیونی روز 27/10/1364 در روستای سعد سلیمانیه (اطراف مریوان) با افراد ضدانقلاب (گروه کومه‌له) درگیر شدند. در این درگیری 5 تن از نیروهای خودی شهید و 3 تن مجروح شدند. از افراد ضدانقلاب نیز تعدادی کشته و مجروح شدند که جنازه 3 تن از آنها در محل درگیری باقیمانده است.(2)
امروز همچنین در منطقه بانه یک خودرو شخصی در جاده ساوان به مین کاشته‌شده به‌دست افراد ضدانقلاب برخورد. در این حادثه 3 تن سرنشین بومی آن در همان محل شهید و 4 تن مجروح شدند که 2 تن از مجروحان نیز در بیمارستان شهید شدند.(3)در محور انجینه به بوالحسن بانه نیز امروز یک تراکتور ارتش روی مین رفت که دو سرنشین آن مجروح شدند.(4)
ساعت 1 بامداد امروز، نیروهای پایگاه اخکند (منطقه سقز) به‌مدت یک ساعت با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که یکی از نیروهای پایگاه مجروح شد.(5)
از گزارشهای شهربانی استان کردستان به استاندار این استان درباره وقایع امروز 3 گزارش در دست است:
روز 27/10/1364 در روستای جانوره از توابع شهرستان مریوان بین نیروهای خودی و گروهک کومه‌له درگیری رخ داد که درنتیجه تعدادی از نیروهای خودی مجروح گردیدند.(6)
روز 27/10/1364 نیروهای خودی در حوالی روستای برشکانی از توابع شهرستان بانه به گروهک کومه‌له کمین زدند که درنتیجه از این گروهک 2 نفر کشته شدند و 1 نفر مجروح شد.(7)
برابر اطلاع واصله، روز 27/10/1364 تعدادی از عوامل گروهک کومه‌له به سرپرستی محمد قادری و مصطفی محمدی جهت آدم‌ربایی و ترور افراد نظامی و مسئولین به اطراف شهرستان بانه وارد گردیده‌اند.(8)
درباره تحرکات سازمان مجاهدین خلق(منافقین) در منطقه شمالغرب، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) با ارسال تلفنگرامی برای سپاه پاسداران سردشت و مهاباد اعلام کرد که در 26 دی 1364 گروه 40 نفره‌ای از منافقین از رودخانه گلاس عبور کرده و ساعت 11 شب به زمزیران رفته‌اند و روز 27 دی در خانه‌های اطراف دره زمزیران مستقر شدهاند و شامگاه 27 دی قصد عبور از گردنه زمزیران دارند. این گروه 7 بار قاطر مین و انواع مهمات و خواربار همراه دارند و هدف آنها رفتن به منطقه کورک مهاباد است.(9)
1) 17. همان، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، ساعت 20:30، 27/10/1364.
2) 18. سند شماره 151808 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه پاسداران، گزارش خبری، 1/11/1364.
3) 19. همان.
4) 20. سند شماره 419756 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان، 1/11/1364.
5) 21. سند شماره 151811 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 2/11/1364.
6) 22. سند شماره 374078 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 28/10/1364.
7) 23. سند شماره 374081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 29/10/1364.
8) 24. سند شماره 374083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شهربانی استان کردستان به استاندار کردستان، 28/10/1364.
9) 25. سند شماره 374259 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/10/1364.
1
آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه دوم نمازجمعه امروز تهران با اشاره به موضوع‌های مهم سیاسی منطقه و جهان ازجمله توقیف کشتی امریکایی به‌دست نیروهای جمهوری اسلامی، کودتا در یمن و تهدیدهای امریکا علیه لیبی، به‌طور مشروح به سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان و بازتاب‌ها و آثار آن و نیز تأثیر پشتیبانی مردم از رزمندگان پرداخت.
آقای هاشمی گفت: «علی‌رغم همه محاسبات ناظران و افراد آگاه، استقبال عظیم از رئیس‌جمهور کشورمان در پاکستان باعث تعجب و ناباوری آنها شد و امروز فهمیدند که همه تلاش‌هایشان بی‌نتیجه مانده است. پاکستان کشوری است که ده‌ها سال است استکبار جهانی در آنجا سرمایه‌گذاری کرده است و هم‌اکنون صحبت از 6 میلیارد دلار کمک به این کشور است و پاکستان ازنظر اهمیت استراتژیکی نیز مانند ایران است و به‌علت ارتباط با آبهای گرم، دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای است. ازسوی دیگر، استکبار نیروی زیادی را صرف این کرده بود که پاکستان از انقلاب اسلامی ایران محفوظ بماند و متأثر نشود و ایران در صحنه منطقه منزوی شود. استقبالی که از رئیس‌جمهور کشورمان در پاکستان ازسوی مردم این کشور به عمل آمد در تمام کشورهای همسایه ما چنین است و اگر ایشان به دیگر کشورهای همسایه مثل افغانستان، ترکیه، کشورهای جنوب خلیج فارس و حتی استانهای جنوبی شوروی نیز سفر می‌کردند با چنین استقبالی ازسوی مردم این کشورها مواجه می‌شدند و ما اگر به مصر، سوریه و لبنان هم برویم چنین خواهد شد. اما چرا حمایت و استقبال وجود دارد؟ ...
در پاکستان مردمی که به استقبال آمده بودند از دورافتاده‌ترین نقاط این کشور آمده بودند و باوجود عدم امکانات دیدار با مهمان خود، باز به استقبال آمده بودند. ... علی‌رغم این‌همه تبلیغاتی که علیه جمهوری اسلامی ایران می‌شود، ولی باز دیدیم که جوانان مسلمان پاکستان با همان ژست و رفتار جوانان حزبالله ما در ایران و با شعارهای "نه شرقی و نه غربی جمهوری اسلامی" به استقبال آمده بودند و این یکی از مسائل مهم و از اتفاقات عظیمی است که در دنیا درحال وقوع است. ... در لاهور به‌علت تأخیر ورود رئیس جمهور به این شهر، مردم تظاهرات کردند و تهدید کردند که ما نخواهیم رفت تا ایشان بیایند. آیا این استقبال از ریگان و گورباچف هم می‌شود؟ ...
در این هفت سال با همه تبلیغات سوء استکبار جهانی و دروغ‌گویی‌ها و خبرهای نادرست که پیرامون جمهوری اسلامی ایران درج دادند و شایع درست کردند و روزنامه‌ها هزار بار این دروغ‌ها را انعکاس دادند اما نتیجه‌اش چه شد و با همه این دروغ‌ها چرا این تبلیغات بی‌اثر ماند. این مردمی که آنجا هستند و این کار را کردند نشان دادند که اگر یک حرکت حقیقی سالم با مقاومتی در دنیا تحقق پیدا بکند امروز زیر این آسمان هیچ قدرتی وجود ندارد که بتواند جلوی امواج افکار مردم بایستد.»
آقای هاشمی در ادامه گفت: «من چند کلمه هم به مخالفین خودمان و لیبرال‌ها در داخل و خارج کشور می‌گویم: شما هم فکر کنید و ببینید که چطور بهتر است. شما چه نفعی بردید این همه دروغ گفتید؛ این‌همه دختران مردم را بردید آنجا و روی سینه آنها را خال کندید و بعد به اسم شکنجه به اینجا و آنجا رفتید و نشان دادید؛ با همه اینها چه به دست آوردید؟ بهتر نیست طوری عمل کنید که وقتی به پاکستان می‌روید این مردم پابرهنه و فقیری که شما شعار حمایت از آنها را می‌دهید از شما چنین استقبال کنند و ماشین شما را ببوسند؟ دختران و زن‌ها را هدیه می‌کنید به صهیونیست‌ها. مثلاً در مجلس اروپا 40 امضا جمع کنید برای خودتان، این امضا‌ها چقدر ارزش دارد؟ این اهمیت دارد که مثلاً شما 50 رأی در سازمان ملل جمع کنید که مثلاً ایران حقوق بشر ندارد؟ خوب؛ این را ما می‌دانیم که هرگز عراق، امریکا، افریقای جنوبی و اسرائیل به ما رأی نخواهند داد و شما اگر نروید و دختران و زنان ایرانی را به آنها هدیه نکنید، آنها باز هم با ما می‌جنگند و این کاری نیست که لازم باشد شما انجام بدهید.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع افزود: «دشمنان اسلام بدانند که اسلام تابناک‌تر از آن است که بشود انوار آن را خاموش کرد. ... دنیا انقلاب اسلامی را شناخته است و صدور انقلاب همین است. اگر مردم پاکستان این شعارهایی که دادند این صدور انقلاب نیست پس چیست؟ مگر ما چه می‌گفتیم که آنها نمی‌گویند؟ "آزادی، استقلال و نه شرقی و نه غربی، جمهوری اسلامی" همان شعارهای ماست که آنها هم می‌گویند. ... این موفقیت‌ها مایه عمده‌اش در حرکت مردم ماست، در مقاومت و شهادت‌های این مردم است.»
وی افزود: «این خانم‌هایی که امروز به‌عنوان "حامیان راهیان کربلا" در اینجا حضور دارند چه عظمتی اینها آفریدند و اینها هستند که این پیروزی‌ها را حاصل کردهاند. یک کودک 9، 10 ساله به یکی از رزمندگان نامه نوشته که "من را نمی‌گذارند به جبهه بیایم پس دسترنج و نتیجه کار خود را که مقداری گندم است را به جبهه ارسال می‌کنم تا شما از آن مصرف کنید و قوی شوید تا با دشمنان اسلام بجنگید." در کجای دنیا مردمی این‌همه ایثار و تلاش می‌کنند و ما راضی به رضای خداوند متعال هستیم و وعده الهی این است که به این مردم نصرت عطا می‌کند. خدا می‌داند الآن در دل صدام و صدامیان از وحشتی که از رزمندگان ما دارند چه می‌گذرد. این راه راه حق است راه انبیا است. صدام متکی به چنین نیرویی نیست آنها متکی به ابرقدرت‌ها هستند و رزمندگان ما متکی به کمک‌های کوچک اما پرارزش شما مردم مسلمان و ایثارگر.»(1)
1
حجت‌الاسلام سیدمحمود هاشمی سخنگوی جدید مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، امروز برای دیدار از اردوگاه معاودین عراقی وارد ساوه شد. وی در مراسم نمازجمعه ساوه در سخنانی گفت که شرق و غرب برای نابودی انقلاب اسلامی متحد شدند و برای نیل به این
1) 26. روزنامه کیهان، 28/10/1364، ص22.
هدف رژیم عراق را برگزیدند؛ چراکه این رژیم بر بنیاد مادی‌گرایی، ظلم و طغیان‌گری بنا شده است. حجت‌الاسلام هاشمی با اشاره به اینکه صدام بیش از دو میلیون تن از مردم عراق را آواره کرده، خطاب به معاودین، پناهندگان و مبارزین عراقی گفت: حالا که شما توانسته‌اید خود و خانواده‌تان را از ستم صدام رها کنید، بر ما و شما است که بدانیم هیچ راهی جز آزادی ملت مسلمان عراق نمانده و آن راه هم مبارزه با کفر است. وی تأکید کرد که ما باید یک جهاد حقیقی و راستین علیه صدام داشته و هر لحظه آماده باشیم همچون رزمندگان اسلام در خط مقدم جبهه برای آزادسازی عراق کوشش کنیم. وی ضمن اشاره به اینکه صدام به بن‌بست رسیده، گفت: «نبرد با رژیم بعثی صهیونیستی عراق تا سقوط این رژیم و استقرار نظام جمهوری اسلامی در عراق ادامه خواهد داشت.»(1)
ازسوی دیگر، استاندار کردستان اعلام کرد که در یک هفته گذشته 9 نفر از اتباع عراق - که از ستم رژیم صدام به ستوه آمده بودند - ازطریق یکی از مرزهای کردستان وارد جمهوری اسلامی ایران شدهاند که برای اسکان به تهران اعزام شدند.(2)
1
"پیروزی‌های کردها، عراق را زیر فشار می‌گذارد" عنوان گزارش خبرنگار روزنامه تایمز مالی چاپ لندن است که در آن به بررسی عملکرد حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) در مبارزه با رژیم عراق و تأثیر آن بر جنگ ایران و عراق پرداخته است. رادیو صدای امریکا در برنامه امروز خود این گزارش را پخش کرد که خلاصه آن چنین است:
گوین رابرتز خبرنگار روزنامه تایمز مالی که به‌تازگی، مدت حدود سه ماه از منطقه کردنشین شمال عراق بازدید کرده در آغاز گزارش خود نوشته است: درحالی‌که چریک‌های کرد هوادار جمهوری اسلامی ایران با استفاده از جنگافزارهای سنگینی که به‌تازگی به دست آورده‌اند فشار بر پایگاه‌های نظامی را در منطقه شمال عراق افزایش می‌دهند، تسلط ارتش عراق بر بسیاری از بخش‌های کردستان فرومی‌ریزد، بی‌آنکه جهان خارج متوجه این امر شده باشد. نیروهای چریکی به رهبری مسعود بارزانی بر نوار وسیعی در سرتاسر منطقه شمالی عراق تسلط یافته‌اند که از مرز شمالی عراق با ایران تا چندین کیلومتری شهر زاک‌هو (زاخو) در نزدیکی مرزهای سوریه و ترکیه و در برخی بخش‌ها تا 75 کیلومتر به‌سوی جنوب خاک عراق امتداد می‌یابد.
به نظر می‌رسد از سال 1981 تاکنون، چریک‌های کرد توانسته‌اند مناطق زیر تسلط خویش را به سه برابر افزایش دهند. نبرد شدت گرفته و حزب دمکرات کردستان یکی از دو ارتش چریکی کرد در شمال عراق، اینک هر ماه 50 تا 60 عملیات نظامی اجرا می‌کند.
خبرنگار تایمز مالی سپس با اشاره به اینکه پیشمرگان کرد اینک جنگافزارهای کافی همچون موشک‌های روسی، مسلسل‌های سنگین چینی و حتی مقادیری تجهیزات توپخانه
امریکایی دراختیار دارند، می‌نویسد: چریک‌های کرد به‌تازگی پایگاه‌های مهم ارتش عراق را مورد حملات پیاپی قرار داده‌اند و درحالی‌که گفته می‌شود تهاجم جدیدی ازسوی ایران حتمی است، این حملات کردها نشانه شدت گرفتن نبرد است. چریک‌های کرد با استفاده از تجهیزات توپخانه سنگین - که با کاروان‌های قاطر از ایران برای آنان فرستاده شده - لشکر11 ارتش عراق را در زاخو - که یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های این ارتش در کردستان عراق است - گلوله‌باران می‌کنند. وظیفه اصلی این لشکر حفاظت از شاهراه بین‌المللی است که عراق را به ترکیه و اروپا متصل می‌کند و نیز حفاظت از شاه لوله نفتی است که روزانه یک میلیون و یکصد هزار بشکه نفت - یعنی بیش از نیمی از صادرات نفت عراق ازطریق آن به خارج صادر می‌شود. پایگاه‌های مهم دیگری که وظیفه‌شان مقابله دربرابر حملات شورشیان کرد است در شهر نفت‌خیز کرکوک قرار دارد.
در ادامه گزارش با اشاره به مجهز شدن چریک‌های کرد عراق به توپخانه سنگین آمده است: این تحول جدید نشان می‌دهد که در طول 12 ماه اخیر تا چه حد روابط حزب دمکرات کردستان با متحدان اصلی‌اش یعنی ایران، سوریه و لیبی رو به بهبودی گذاشته است. در گذشته جنگ‌افزارهایی که لیبی و سوریه می‌فرستادند اغلب در مسیر رسیدن به شورشیان کرد عراق در تهران دچار تأخیر می‌شد، اما درپی بهبود روابط با ایران، عبور نیازهای چریک‌ها بدون برخورد با موانع بسیار انجام می‌شود. این خط تدارکاتی ازطریق ایران به کردها امکان می‌دهد با برخورداری از امنیت بیشتر ارتش چریکی‌شان را گسترش دهند.
کردها اینک آمادگی آن را دارند که در دشت‌های شمال عراق نیز به عملیات تهاجمی علیه ارتش آن کشور دست زنند. در پس خطوط جنگی عراق این نکته آشکار می‌شود که کردها اینک عاملی مهم در جنگ ایران و عراق به شمار می‌آیند. رابرتز در پایان گزارش خود نوشته است: هرچند که کردها تأکید می‌کنند در چهارچوب اتحادشان با رژیم آیت‌الله خمینی مستقل هستند، اما بهبودی اخیر روابط، موقعیت حزب دمکرات کردستان را در درون منطقه کردستان عراق تحکیم کرده است. ناظران سیاسی پیش‌بینی می‌کنند که رژیم جمهوری اسلامی ایران اگر هم درمورد داشتن روابط نیکو با حزب دمکرات کردستان تردیدی در دل داشت با افزایش حملات هوایی عراق به تأسیسات اصلی صدور نفت ایران در جزیره خارک، اکنون این تردید را به کناری نهاده است.(1)
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در دومین روز سفر به تانزانیا پس از ملاقات رهبران سیاسی و انقلابی افریقا با ایشان، به زنگبار عزیمت کرد و ضمن دیدار با رئیس‌جمهور و علمای زنگبار، در نمازجمعه حضور یافت و سخنانی ایراد کرد و پس از مصاحبه مطبوعاتی به دارالسلام بازگشت و با رهبر حزب انقلابی و دولت تانزانیا مذاکره کرد و سپس عازم مدرسه شیعیان شد. شب‌هنگام نیز
1) 29. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/10/1364، صص 7 - 5.
در ضیافت شام سفیر ایران که علمای سنی و شیعه در آن شرکت داشتند، حضور یافت.
صبح دومین روز حضور رئیس‌جمهور ایران در تانزانیا، رهبران سیاسی سازمان‌ها و کنگره ملی افریقا با ایشان دیدار کردند. آیت‌الله خامنه‌ای در دیدارِ رهبران کنگره ملی افریقا گفت تنها راه پیروزی در مقابل تجاوزات رژیم نژادپرست افریقای جنوبی مقاومت مردمی است. سپس یکی از رهبران این کنگره، کمک‌های جمهوری اسلامی ایران ازجمله قطع صدور نفت به افریقای جنوبی را موجب کاهش تحرک ماشین جنگی این رژیم در بمباران مردم بی‌گناه اعلام کرد و گفت این برای مردم ما بسیار مؤثر بوده است. کنگره ملی افریقا از کلیه کشورهای صادرکننده نفت درخواست کرد تا از دادن نفت به رژیم پرتوریا خودداری کنند.
در دیدار رهبران نهضت آزادی‌بخش پی.ان.سی با رئیس‌جمهور ایران، یکی از رهبران این نهضت - که 15 سال در زندان رژیم افریقای جنوبی بوده - از نقش ایران در حمایت از محرومان افریقا تمجید کرد و گفت مردم ما اعم از مسلمان و مسیحی با رژیم پرتوریا مبارزه می‌کنند. در دیدار رهبران "سواپو" با آیت‌الله خامنه‌ای، وی گفت که رژیم پرتوریا از رژیم شاه قوی‌تر نیست و سرنوشتی بهتر از او ندارد. یکی از رهبران سواپو نیز گفت درحالی‌که دشمنان سرسخت ما به‌ویژه امریکا، انگلیس و آلمان‌غربی به رژیم نژادپرست افریقای جنوبی نفت می‌دهند تا آنگولا و بوتوانا را بمباران کند، جمهوری اسلامی ایران با حمایت از حرکت‌های آزادی‌بخش به ما امید تازه‌ای برای مبارزه می‌دهد.(1)همچنین گفته شد درحالی‌که نهضت‌های آزادی‌بخش سازمان وحدت افریقا در سال اول تأسیس 9 عضو داشت، اعضای آن اکنون به 23 کشور رسیده که اکثراً با مبارزات مردمی استقلال یافته‌اند.(2)
رئیس‌جمهور ایران پیش‌ازظهر عازم زنگبار شد و در فرودگاه این شهر مورد استقبال رئیس‌جمهور زنگبار، اعضای کابینه محلی و جمعی از علمای زنگبار قرار گرفت و سپس در محل کاخ ریاست‌جمهوری زنگبار مذاکرات کوتاهی انجام شد. آیت‌الله خامنه‌ای پس از آن با علمای اسلامی زنگبار در مدرسه علوم و ادبیات زنگبار دیدار کرد. سپس در مراسم نمازجمعه شرکت کرد و در سخنانی ضمن تأکید بر اهمیت نماز و ضرورت اتحاد مسلمانان گفت: ما باید از سنگر نمازجمعه به وحدت جهانی مسلمین دست یابیم. وی افزود ما با همه کشورهایی که علیه رژیم پرتوریا به‌طور جدی مبارزه می‌کنند اعلام همبستگی می‌کنیم. وی تأکید کرد که امریکا در تمامی جنایات رژیم افریقای جنوبی و رژیم صهیونیستی سهیم است. آیت‌الله خامنه‌ای در آخرین برنامه خود در زنگبار در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و تلویزیونی گفت: «ملت ما در آینده نه‌چندان دور پیروزمندانه به جنگ پایان خواهد داد.»
رئیس‌جمهور در مصاحبه با تلویزیون زنگبار گفت که جمهوری اسلامی ایران درحال مطالعه امکانات سرمایه‌گذاری در تانزانیا است و موضوع مشارکت ایران در توسعه اقتصادی تانزانیا به‌طور اساسی در برنامه مذاکرات رسمی با رئیس‌جمهور تانزانیا گنجانده شده است و دولت ما هر نوع تلاش را برای سرمایه‌گذاری در تانزانیا انجام خواهد داد و احتمالاً در برآوردن احتیاجات نفتی تانزانیا کمک خواهد کرد تا مشکلات انرژی در این کشور حل شود.
عصر امروز جولیوس نایرره رهبر حزب انقلابی و حسن‌علی موئینی رئیس‌جمهور تانزانیا در محل اقامت آیت‌الله خامنه‌ای با ایشان دیدار کردند. در این دیدار رئیس‌جمهور ایران با اشاره به ادامه استعمار افریقا گفت ظلمی که در این قاره صورت می‌گیرد با حمایت امریکا و دیگر ابرقدرت‌ها است. وی افزود که به مبارزین خط مقدم جبهه توجه می‌دهیم که باید بر ملت‌ها تکیه کرد و با مواضع روشن و استمداد از تمام آزادی‌خواهان جهان یکپارچه اقدام کنیم. سپس نایرره گفت: ما باید به انقلاب شما احترام بگذاریم چراکه انقلاب شما مردمی است به این دلیل که شما در یک لحظه 72 تن از رهبران خودتان را از دست دادید و هیچ خللی در ارکان مملکت شما به وجود نیامد درحالی‌که در دیگر کشورها ممکن است با رفتن یک نفر نظام به هم بخورد. نایرره ضمن تشکر از قطع روابط ایران با رژیم نژادپرست افریقای جنوبی گفت: ایران تنها کشور غیرمتعهد جهان است که در یک عبارت: وابسته به شرق و غرب نیست و به همین دلیل هیچ‌یک از ابرقدرت‌ها از انقلاب شما خوشش نمی‌آید.
پس از ملاقات مذکور، رئیس‌جمهور در مدرسه و مسجد شیعیان با گروه کثیری از مسلمانان دیدار و گفتوگو کرد و سرانجام در ضیافت شامی که آقای لواسانی سفیر ایران در تانزانیا ترتیب داده بود و در آن ائمه جمعه و جماعت سنی و شیعه تانزانیا حضور داشتند، شرکت کرد. وی در سخنانی تأکید کرد که ما برای این به تانزانیا و کشورهای خط مقدم آمده‌ایم تا حمایت خود را از این کشورها در مقابل دشمنی با افریقای جنوبی نشان دهیم.(1)
1
محاکمه دو انگلیسی به‌اتهام تلاش برای خرید 5000 موشک ضدتانک برای ایران آغاز شد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز از لندن گزارش داد: دو انگلیسی که متهم‌اند درصدد تقلب در یک معامله 24 میلیون دلاری اسلحه با ایران بوده‌اند، توقیف شدهاند. خبر محاکمه این دو روز پنجشنبه (26 دی) به‌وسیله تایمز منتشر شد، اما جزئیات بیشتری از ماجرا امروز (27 دی) در روزنامه گاردین انتشار یافت. به نوشته گاردین یک سرگرد سابق ارتش انگلیس و فرد دیگری به‌اتهام توطئه برای دریافت 24 میلیون دلار از یک شرکت سوئیسی، در دادگاه "هرس فری رد" لندن در توقیف بوده و محاکمه آنها از دیروز آغاز شده است. موضوع معامله خرید 5000 موشک ضدتانک برای ایران و زمان تماس متهمین با شرکت سوئیسی از اول سپتامبر تا
1) 31. همان؛ و - روزنامه اطلاعات، 28/10/1364، ص18، دارالسلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
21 دسامبر 1985 (10 شهریور تا 20 آذر 1364) بوده است. به نوشته شماره دیروز روزنامه تایمز این دو برای خریدار تظاهر می‌کرده‌اند که می‌توانند نسبت به خرید محصولات نظامی مورد نیاز ایران اقدام کنند. یک مقام دادگاه یادشده به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت پای یک متهم دیگر به نام موسی وحید در میان است.(1)
1
درپی جنگ تبلیغاتی و جنجالی که درپی حوادث دفاتر هواپیمایی اسرائیل در فرودگاه‌های رم و وین علیه لیبی، ایران و سوریه آغاز شده است، یکی از رهبران فلسطینی ادعا کرد که ابونضال (متهم حوادث مذکور) در حمایت ایران قرار دارد. یک خبرنگار فرانسوی نیز مدعی شد که تهران محل آموزش تروریست‌هاست. یک نشریه هندی هم لیبی، ایران، ساف و پاکستان را چهار قطب تروریسم اسلامی خواند.
رادیو اسرائیل امروز گفت: «احمد جبرئیل رهبر یکی از سازمانهای ترور فلسطینی، ادعا کرد که ابونضال تروریست دیگر فلسطینی تحت حمایت حکومت اسلامی ایران قرار دارد و اکثر اوقات خود را در تهران می‌گذراند.(2)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص9، رم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/10/1364)
... احمد جبرئیل در مصاحبه‌ای که امروز در روزنامه کوریرا دلارسرا چاپ ایتالیا منتشر شد ازجمله گفت برخلاف شایعاتی که تاکنون درمورد مرگ ابونضال انتشار یافته، وی زنده است. ... احمد جبرئیل گفت سازمان به‌اصطلاح آزادی فلسطینی به رهبری یاسر عرفات فرمان قتل ابونضال را صادر کرده و ازاین‌رو برای اینکه شناخته نشود چهر‌ه‌اش را با عمل جراحی پلاستیک تغییر داده است.»(3)رادیو امریکا نیز امروز گفت: «ژاک بومونو خبرنگار هفته‌نامه فیگارو چاپ پاریس در گزارشی تحت عنوان "شیوه صدور جنگ مذهبی" می‌نویسد: در بلندی‌های خوش آب‌وهوای شمال تهران در پارک زیبایی به نام منظریه اردوگاه شبه‌نظامی خاصی وجود دارد که در آن هزاران جوان کمسنوسال تعلیمات تروریستی و شیوه‌های آدم‌کشی و بمب‌گذاری فرامی‌گیرند. فیگارو می‌نویسد: بیش از هزار تن از جوانان اردوگاه منظریه از 20 کشور عربی به ایران آمده‌اند تا به همتاهای ایرانی خود بپیوندند که حداکثر سنشان از 17 تجاوز نمی‌کند. مسئولیت این اردوگاه برعهده سیدمهدی هاشمی است. امر انتخاب تروریست‌های بالقوه در میان داوطلبان کشورهای عربی و یا سایر ممالک اسلامی توسط سفارتخانه‌های ایران صورت می‌گیرد.
1) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، ص12.
2) سفارت جمهوری اسلامی ایران در ایتالیا در اطلاعیه‌ای که شنبه‌شب (28/10/1364) منتشر شد، کلیه اظهارات احمد جبرئیل درمورد سفر ابونضال به ایران را تکذیب کرده و تأکید نموده است شخص نامبرده هیچ‌گاه به ایران سفر نکرده است. قسمت‌هایی از این اطلاعیه را خبرگزاری ایتالیا نیز پخش کرد.
3) 33. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/10/1364، صص 27 و 28، رادیو اسرائیل، 27/10/1364.
دراین‌زمینه کاردار سابق ایران در یمن شمالی که از حکومت تهران روی برگردانده و به نهضت مقاومت ملی ایران پیوسته است، می‌گوید 54 جوان یمنی را برای دیدن آموزش‌های تروریستی به ایران اعزام داشته است. ژاک بومونو می‌نویسد: دوره تعلیمات اردوگاه منظریه سه هفته به طول می‌انجامد.»(1)
هفته‌نامه هندی اورگانایرز متعلق به هندوهای تندرو هم نوشته است: «چهار قطب تروریسم اسلامی: لیبی، ایران، ساف و پاکستان با آموزش دادن به بنیادگرایان مسلمان در زمینه‌های مختلف تروریسم، جهان را در وحشت فروبرده‌اند. این چهار کشور درحال آموزش دادن تروریست‌ها درزمینه هواپیماربایی و کشتن مردم بی‌پناه بوده و از آنان حمایت کافی می‌کنند.»
اورگانایرز افزوده که لیبی در عملیات فرودگاه‌های رم و وین دست داشته است. این نشریه از کشورهای عرب خواسته که امریکا و اسرائیل را برای تنبیه قذافی حمایت و تشویق کنند. این مجله با مطرح کردن ادعای دخالت ایران در تروریسم با استناد به نوشته‌های دو روزنامه‌نگار امریکایی، نوشته است: «ایران درحال اداره کردن تعدادی اردوگاه آموزش تروریستی برای مردان و زنانی است که از کشورهای مختلف به ایران آمده‌اند و درحال گذراندن دوره‌های آموزشی برای ربودن هواپیماها و آدم‌ربایی هستند. این دو روزنامه‌نگار با استناد به گزارشهای سازمان جاسوسی امریکا (سیا) ادعا کردهاند که دو اردوگاه آموزش هواپیماربایی در ایران وجود دارد و اطلاعات مفصلی درمورد جزئیات آموزش به حدود 30 گروه از تروریست‌های زن در اردوگاه‌هایی در تهران، قم، اصفهان و بهشتیه وجود دارد. در این اردوگاه‌ها زنان جدا از مردان هستند ولی آموزشی مشابه مردان می‌بینند.»
این مجله ضمن انتقاد از سیاست خارجی هند درمورد کشورهای فوق‌الذکر می‌افزاید: خانم گاندی روابط بسیار عالی با رهبران سه مرکز تروریسم اسلامی ازجمله معمر قذافی، یاسر عرفات و آیت‌الله خمینی برقرار کرده بود. این مجله ادعا کرد: نیروهای پاکستان سعی دارند افراد خود را به کشورهای مختلف اسلامی گسیل دارند، تا برای هند مشکلاتی به وجود آورند. نویسنده در ادامه حملات خود را متوجه یاسر عرفات کرده و افزوده است: «نام وی (عرفات) مترادف است با ایجاد وحشت و دلهره (ترس) در دل میلیون‌ها مردم در سراسر جهان.»(2)
1
ایران و یک کمپانی نفتی امریکایی با توافق خارج از دادگاه، یکی از پروندههای مطرح در دادگاه لاهه را مختومه اعلام کردند. تایمز مالی نشریه اقتصادی لندن در شماره امروز خود نوشته است: ایران و کمپانی نفتی امریکایی شورون که - بعد از انقلاب اسلامی دارایی‌هایش در ایران ملی شد - در لاهه به یک توافق خارج از دادگاه دست یافتند و ایران پذیرفت با پرداخت 115 میلیون دلار به این کمپانی پرونده مربوطه را مختومه اعلام کند. به نوشته این
روزنامه، این توافق احتمالاً راه را برای توافق‌های مشابه چند کمپانی نفتی دیگر امریکایی که علیه ایران در لاهه اقامه دعوی کردهاند، هموار می‌کند. دارایی این کمپانی‌ها درنتیجه انقلاب اسلامی در ایران ملی شده و تاکنون غرامتی به آنها پرداخت نشده است. شرکتهای نفتی شورون و گلف اویل هرکدام 7 درصد سهام کنسرسیومی را که صنعت نفت ایران را قبل از انقلاب اداره می‌کرد، در دست داشتند.(1)
1
وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه از فعالان صنایع ترکیه خواست ضمن تلاش برای افزایش صادرات به ایران برای راه‌اندازی تأسیسات راکد در ایران نیز بکوشند.
مصطفی تیناز تی‌تیز در اولین اجلاس اتاق صنایع استانبول - که با شرکت تعداد بسیاری از دست‌اندرکاران صنایع ترکیه برگزار شد - با اشاره به اینکه 15 درصد کل صادرات ترکیه به ایران صادر می‌شود به شرکت‌کنندگان گفت مقدار صادرات خود را به ایران افزایش دهید ولی دراین‌میان به فکر پیدا کردن بازارهای دوم و سوم نیز برای خود باشید زیرا کشورهایی مثل ژاپن قصد تسخیر بازار ایران را دارند. وی افزود: فکر نمی‌کنم مایل باشید چنین بازار بزرگی را که مقدار قابل‌توجهی کالا به آن صادر می‌کنید از دست بدهید.
وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه در ادامه با اشاره به اینکه تنها خرید و فروش کالا در روابط دو کشور کافی نیست، گفت تأسیسات بزرگی در ایران هست که از آن بهره‌برداری نمی‌شود، لازم است شما این تأسیسات را به حالتی درآورید که با ظرفیت کامل مورد بهره‌برداری قرار گیرد. دراین‌مورد باید به فعالیت‌های خدماتی بپردازید بدین‌ترتیب هم دوستان ایرانی‌مان راضی خواهند شد و هم ما متقاضی به دست می آوریم، زیرا فروش تکنولوژی و راه‌اندازی تأسیسات ایران در مقایسه با فعالیت‌های تجاری به ایجاد روابط درازمدت‌تری می‌انجامد.(2)
2
یک مقام رژیم صهیونیستی ادعا کرد که ایران برای نفوذ در جنوب لبنان، فعالیت‌های سیاسی و مذهبی خود را افزایش داده است. وزیر دفاع این رژیم نیز گفت که تا وقتی جنگ ایران و عراق ادامه دارد، نگرانی نداریم.
رادیو اسرائیل گفت: «اوری لوبرانی هماهنگ‌کننده عملیات اسرائیل در لبنان و سفیر پیشین این رژیم در ایران، در مصاحبه‌ای که امروز در روزنامة جروز آلم پست (چاپ اورشلیم) منتشر شده، گفته است اطلاعاتی در دست دارد که نشان می‌دهد آقای محمود نورانی کاردار سفارت ایران در بیروت، اخیراً بیش از صد هزار لیره لبنانی به گروه‌های افراطی شیعه در جنوب لبنان اعطا کرده که در آن ناحیه آشوب به راه اندازند و درضمن با نفوذ جنبش شیعیان امل به رهبری
نبیه بری مبارزه کنند. آقای لوبرانی گفت حکومت اسلامی برای صدور انقلاب خویش به لبنان مقادیر زیادی پول و اسلحه و تعداد زیادی افراد اختصاص داده و این امر موجب گردیده که نبیه بری رهبر جنبش امل، بیش‌ازپیش به سوریه متکی گردد.»
رادیو اسرائیل افزود: «حکومت اسلامی ایران با توافقی که به کمک سوریه بین شیعیان، مسیحیان و دروزی‌های لبنان حاصل گردید، مخالف است و سازمانهای طرف‌دار رژیم تهران اعلام داشته‌اند که این توافق را خنثی خواهند کرد.»(1)
اسحاق رابین وزیر دفاع رژیم اشغالگر قدس نیز در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه فرانسوی نول ابزرواتور گفت تا وقتی جنگ ایران و عراق ادامه یابد و تا وقتی‌که مصر آرام و بی‌حرکت بماند اسرائیل احساس نگرانی نخواهد کرد. رابین افزود: سوریه به‌تنهایی هیچ تهدیدی برای اسرائیل نیست. وی گفت اطمینان دارد جنگ ایران و عراق تا مدت‌های مدیدی ادامه خواهد یافت.(2)
1
موافقتنامه برقراری روابط اسپانیا و اسرائیل امروز به امضا رسید. درپی این اقدام سفیر اسپانیا در ایران به وزارت خارجه احضار و سفیر ایران در اسپانیا به ایران فراخوانده شد. سه تن از افراد سفارت اسپانیا نیز در بیروت ربوده شدند.
به نوشته نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، دولت اسپانیا برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل را روز گذشته (26دی) تصویب و اعلام کرد و مقامات رسمی وزارت خارجه اسپانیا و وزارت خارجه اسرائیل امروز (27 دی) موافقتنامه برقراری روابط را امضا کردند.
اسپانیا آخرین کشور اروپای غربی است که اسرائیل را به رسمیت می‌شناسد. برقراری رسمی رابطه اسپانیا با اسرائیل پس از سال‌ها کشمکش و 19 روز بعد از عضویت اسپانیا در بازار مشترک اروپا انجام شد. رابطه با اسرائیل یکی از شرایط اولیه عضویت اسپانیا در بازار مشترک اروپا است. اسپانیا برای موازنه روابطش با کشورهای عربی و سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) اعلام کرد که شرکت ساف در مذاکرات صلح خاورمیانه ضروری است.
درپی اقدام اسپانیا، سفیر اسپانیا در ایران به وزارت خارجه احضار شد و مدیرکل سیاسی اروپا و امریکای وزارت خارجه ضمن محکوم شمردن هر اقدامی درجهت به رسمیت شناختن اسرائیل، از سفیر اسپانیا دراینباره توضیح خواست. همچنین سفیر ایران در اسپانیا نیز برای بررسی این موضوع به تهران فراخوانده شده که این فراخوانی موقتی است و بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد.(3)
به گزارش یونایتدپرس از بیروت، ساعاتی پس از آغاز روابط سیاسی میان اسپانیا و اسرائیل، مردان مسلح در بیروت دو مقام سفارت اسپانیا در بیروت و یک افسر پلیس ضدتروریست اسپانیا را ربودند.(4)
1) 38. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/10/1364، صص 26 و 27، رادیو اسرائیل، 27/10/1364.
2) 39. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 304، 28/10/1364، صص 3 و 4، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/10/1364.
3) 40. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 192/3، 28/10/1364.
4) 41. روزنامه کیهان، 28/10/1364، ص24.
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از بیروت گزارش داد که گروه "درفش سیاه" مسئولیت ربودن کارکنان سفارت اسپانیا در لبنان را به عهده گرفته و در بیانیه‌ای خواستار آزادی دو زندانی لبنانی در اسپانیا شده است. در این بیانیه آمده است: «دولت اسپانیا باید دو تن از دوستان ما را آزاد کرده و برای ازسرگیری مناسبات با رژیم اسرائیل مجازات شود در غیر این صورت، گروگان‌های آن کشور اعدام خواهند شد.»(1)
1
امریکا قطعنامه پیشنهادی لبنان علیه تجاوزات اسرائیل را وتو کرد. درپی تجاوزات مکرر اسرائیل به جنوب لبنان و اشغال قسمتی از جنوب لبنان با همکاری نیروهای اسرائیلی و عده‌ای مزدور محلی به نام "ارتش جنوب لبنان" و سرکوب مقاومت مردم در منطقه اشغالی؛ لبنان در ابتدا از شورای امنیت درخواست کرد که اسرائیل را برای جنایاتش در جنوب این کشور "محکوم" کند. اما 9 کشور عضو شورای امنیت که رأی آنها برای تصویب قطعنامه لازم بود با "محکوم کردن" اسرائیل موافقت نکردند. لذا لبنان با تعویض کلمات و گذاشتن این عبارت: "شورای امنیت از اعمال خشونت‌آمیز اسرائیل علیه مردم غیرنظامی در جنوب لبنان انتقاد می‌کند."موفق به جلب موافقت 11 کشور عضو شورا شد.
سرانجام شورای امنیت پس از سه جلسه بررسی قطعنامه‌ای که لبنان پیشنهاد کرده بود، قطعنامه را به رأی گذاشت. از 15 عضو شورا، 11 عضو رأی مثبت و 3 عضو (انگلیس، استرالیا و دانمارک) رأی ممتنع و امریکا رأی منفی داد و به این ترتیب با رأی منفی امریکا این قطعنامه تصویب نشد.
در قطعنامه پیشنهادی، همچنین از شورا خواسته شده بود تصمیم بگیرند وضعیت لبنان به‌طور مرتب تحت مطالعه دبیرکل قرار گرفته و گزارش آن به شورای امنیت داده شود.
نماینده امریکا دلیل وتوی قطعنامه را "منفی، یک‌طرفه بودن و عدم اشاره به تجدید حملات به اسرائیل از جنوب لبنان" اعلام کرد. سفیر اسرائیل نیز بحث شورای امنیت درباره لبنان را "بی‌معنی" و جلسه شورای امنیت را "مسخره" خواند. وی گفت که جنوب لبنان "آرام‌ترین قسمت" این کشور است درحالی‌که خشونت در بیروت و شمال لبنان حاصل خرابکاری سوریه است.(2)
2
اوضاع یمن جنوبی بعد از گذشت پنج روز از تلاش نافرجام برای کودتا علیه رئیس‌جمهور این کشور، همچنان بحرانی است. بنا به گزارش خبرگزاری فرانسه، نبرد میان نیروهای دولتی طرف‌دار علی ناصر محمد (رئیس‌جمهور یمن‌جنوبی) و شورشیان امروز با شدت بیشتری از
سرگرفته شد. به گزارش منابع مختلف، نبرد میان شورشیان و نیروهای طرف‌دار دولت به سراسر کشور گسترش یافته و وخامت اوضاع رو به افزایش است و جنگ با سلاح‌های سنگین ازجمله توپ، تانک و خمپاره‌انداز در شهر عدن بسیار شدید است. با ورود نیروهای کمکی از ایالات دیگر به پایتخت دامنه جنگ گسترش یافته است.
یک گزارش حاکی است که مذاکرات روز گذشته (پنجشنبه) در سفارت شوروی در یمن، میان گروه‌های درگیر، شکست خورده و طرفین تصمیم گرفته‌اند اختلافات خود را با اسلحه حل کنند. همچنین دیروز درحالی‌که نبرد میان شورشیان و نیروهای دولتی در عدن ادامه داشت، تعدادی از کشتی‌های جنگی شوروی، فرانسه و انگلیس در خلیج عدن مستقر شدند.(1)
1
ضرب‌وشتم همسر یک رزمنده، تیراندازی به‌سوی پادگان و انفجار دو بمب ازجمله اقدامات امروز افراد گروه‌های ضدانقلاب در چند نقطة کشور است.
چهار نفر ناشناس در یکی از روستاهای بهشهر شب‌هنگام به منزل یک بسیجی - که هم‌اکنون در جبهه است - هجوم آورده و پس از ضرب‌وشتم همسر آن بسیجی فرار کردند. گفتنی است که دو تن از برادران این خانم مضروب وابستگی گروهی دارند که یکی به اعدام محکوم شده و دیگری مدتی است از زندان آزاد شده است.(2)
شهربانی جمهوری اسلامی از خرم‌آباد گزارش داد که عده‌ای مهاجم مسلح از کوه‌های اطراف آمادگاه باباعباس به‌سوی پادگان و سربازان تیراندازی کردند و گریختند.(3)
در ساعت‌های 19:30 و 19:45 امروز دو بمب دست‌ساز در خیابان 17 شهریور شاهرود منفجر شد.(4)
1
بررسی جبهه شمالغرب برای یافتن نقاط مناسب اجرای عملیاتی همزمان با اجرای عملیات بزرگ در جنوب و نیز آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات‌هایی در بهار آتی که از دو روز پیش با حضور فرمانده کل سپاه در این جبهه شروع شده است از صبح امروز تا پاسی از شب ادامه یافت.
در اولین جلسه که ساعت 7:25 صبح در مقر تیپ قدس در ارتفاعات هزارقله تشکیل شد(1)و تا ساعت 8:10 ادامه یافت، چگونگی تسریع در اجرای عملیاتی در شمالغرب و رفع موانع آن به‌خصوص مشکلات مهندسی بررسی شد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در یادداشت‌های خود از این جلسه نوشته است: سه مشکل مانع تصمیم‌گیری قطعی است: عدم شناسایی کامل؛ کمبود تجهیزات و توان مهندسی؛ سرما و برف (در ارتفاعات سورکوه سه چهار متر برف می‌آید که درصورت پاک‌سازی آن باز هم کولاک برف را روی جاده می‌آورد).
محسن رضایی: آنچه را که الآن می‌شود با 3 تیپ انجام داد بعداً با 10 لشکر هم نمی‌شود. ضدانقلاب (تحرکات خودی را) به دشمن اطلاع می‌دهد و تمام راهکارها بسته می‌شود و به این راحتی که الآن شناسایی صورت می‌گیرد، دیگر امکان‌پذیر نخواهد بود. الآن دیر شده و 15 روز را از دست داده‌ایم. آنچه می‌شود سریع به آن رسید تقویت مهندسی تیپ‌های قدس، شهدا و نبی‌اکرم(ص) است. مهندسی این سه یگان باید سریع فعال شوند و به آماده‌سازی جاده‌های عقبه خود بپردازند.
در این جلسه برای تقویت واحدهای مهندسی یگانها مقرر شد که دستگاههای مهندسی تیپ نبی‌اکرم(ص) از 3 دستگاه به 5 دستگاه و تعداد کمپرسی‌های آن به 15 تا 20 دستگاه برسد
1) در این جلسه محسن رضایی، محمد ستاری وفایی (از مسئولان قرارگاه مهندسی)، مصطفی ایزدی (فرمانده سپاه شمالغرب)، غلامرضا صالحی (معاون عملیاتی فرمانده سپاه شمالغرب)، محمدباقر ذوالقدر، محمدرضا نقدی (شمس/ از مسئولان قرارگاه رمضان) و برادران ربیعی، حسین همدانی، و چند تن دیگر از فرماندهان جبهه شمالغرب و محمد درودیان حضور داشتند.
و این تیپ عهده‌دار آماده‌سازی جاده هزارقله به گامو بشود. محمد وفایی گفت ما 30 کمپرسی برای شمالغرب می‌فرستیم و یک بلدوزر نیز به تیپ قدس می‌دهیم. مصطفی ایزدی نیز از محسن رضایی درخواست کرد که واحد مهندسی جهاد سازندگی دامغان که همه امکاناتش در غرب است، در همین منطقه بماند و از انتقال آن به جنوب خودداری شود و در مقابل امکاناتی را که قرار است به غرب ارسال شود در جنوب به کار گرفته شود.
در ادامه فرمانده کل سپاه بر اجرای چند موضوع تأکید کرد، وی به مصطفی ایزدی گفت: «الآن باید فرمانده گردان‌ها را جمع کنید و آنها را توجیه کنید، زمان گذشته است.» محسن رضایی به مسئولان قرارگاه رمضان نیز گفت: «قرارگاه رمضان باید فعال شود و تا موسک برود و در آنجا دو پاسگاه بزند تا بعد بشود درمورد ارتفاعات گامو نظر داد. نظر دادن درباره گامو با این بعد مسافت تا هزارقله کار مشکلی است.» وی افزود که بچه‌های تیپ شهدا چون در کردستان سی چهل کیلومتر در عمق پیشروی کردهاند یک حالت ایده‌آل‌بینی در آنها وجود دارد که به آنها لطمه می‌زند در رفتار با آنها باید به این موضوع توجه شود.(1)
1
دومین جلسه قرارگاه مرکزی سپاه برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در جبهه شمالغرب، پس از بررسی منطقه از دیدگاه (محل دیدبانی) هزارقله، ساعت 9:45 با شرکت حاضران در جلسه اول تشکیل و تصمیم‌هایی گرفته شد.
فرمانده کل سپاه در این جلسه ضمن اعلام اینکه فردا در سنندج جلسه‌ای برای توجیه فرماندهان سه تیپ شهدا، قدس و نبی اکرم(ص) برقرار خواهد شد، به فرمانده سپاه شمالغرب تأکید کرد که جلسه‌ای برای توجیه فرماندهان گردان‌ها و مسئولان سه یگان مذکور برگزار شود تا کار را جدی بگیرند و باور کنند، چون در غیر این صورت تا دو هفته دیگر نیز کار پیش نخواهد رفت.
وی تشکیل یک قرارگاه عملیاتی را در جبهه شمالغرب چنین ابلاغ کرد: برادر غلامرضا صالحی به فرماندهی یک قرارگاه عملیاتی منصوب می‌شود که چهار فرمانده تحت امر وی می‌باشند: 1. برادر کاوه فرمانده تیپ ویژه شهدا 2. برادر ربیعی فرمانده تیپ قدس 3. برادر ناصح فرمانده تیپ نبی‌اکرم(ص) 4. برادر کریمی فرمانده قرارگاه فرعی رمضان.
از سوی دیگر، فرمانده کل سپاه با ابلاغ این دستور که قرارگاه رمضان با قرارگاه عملیاتی منظم هماهنگ شود، مأموریت قرارگاه رمضان را در عملیات منظم آتی در منطقه شمالغرب، حول سه موضوع اعلام کرد: 1. شناسایی از عمق دشمن 2. بردن نیرو به عمق 3. فعالیت‌های تخریبی روی جاده‌ها، انفجار پل‌ها و... .
همچنین مقرر شد با فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) هماهنگی شود که جهاد دامغان در این منطقه باقی بماند.(2)
1
فرمانده کل سپاه بعد از بررسی مناطق خرمال و حلبچه عراق از روی دیدگاه، شب‌هنگام در دو جلسه به بحث و بررسی درباره محورهای عملیاتی جبهه شمالغرب به‌ویژه محور گامو پرداخت.
محسن رضایی و چند تن از همراهان ساعت 10:30 صبح از هزارقلّه عازم منطقه دزلی در جنوب‌غربی مریوان شدند و ساعت 13:30 به دیدگاه دزلی رسیدند، برخلاف ارتفاعات هزارقلّه، آسمان دزلی صاف بود و منطقة وسیعی ازجمله شهرهای خرمال و حلبچه عراق از دیدگاه به‌خوبی مشاهده می‌شد. آنان پس از این بررسی به مریوان بازگشتند تا عازم سنندج شوند، ولی هشدار فرمانده سپاه سنندج درباره ناامنی احتمالی مسیر در هنگام تاریکی هوا، آنان را منصرف کرد.
در اولین جلسه شامگاهی در پادگان مریوان، فرمانده کل سپاه با غلامرضا صالحی، محمد وفایی، حسین همدانی و محمدابراهیم سنجقی به بررسی محورهای عملیاتی تونل، دزلی، شاخ شمیران و گامو پرداختند. سپس محسن رضایی با بیان اینکه الآن مهم‌ترین مسئله برای عملیات در این محورها، جاده و شناسایی است، اجرای عملیات در این محورها را نظیر عملیات فتح‌المبین اعلام کرد و گفت که عملیات در محورهای دزلی و تونل، عملیات در محور شاخ شمیران را موفق خواهد کرد. وی افزود که برای عملیات، هر یگان باید جادة مستقل داشته باشد و در وهلة اول نیازی به الحاق یگانها با یکدیگر نیست.(1)
در جلسه دوم با شرکت حاضران در جلسه اول و نیز محمدباقر ذوالقدر، احمد کریمی، محمدرضا نقدی(شمس) و ناصح (فرمانده تیپ نبی‌اکرم(ص)) بیشتر به بحث دربارة عملیات در محور ارتفاعات گامو و آثار آن پرداخته شد. کریمی در پاسخ به این سؤالِ محسن رضایی که تصرف ارتفاعات گامو چه تحول سیاسی ایجاد می‌کند، گفت که 1. پیروزی بزرگی در کردستان عراق و کردهای منطقه محقق می‌شود که تصور نمی‌کردند. 2. گروه‌های ضدانقلاب حدود 30 کیلومتر عقب‌نشینی خواهند کرد تا از دید نیروهای مستقر در گامو خارج شوند. 3. الآن گمرک حزب دمکرات در منطقه چومان است که روزانه حدود 200 نفر از آن تردد می‌کنند که با استقرار رزمندگان در گامو، این گمرک برچیده خواهد شد. 4. ازنظر کردها، استقرار روی گامو، مسئله سلیمانیه را خاتمه می‌دهد. 5. ناامنی در عراق را عمق بیشتری می‌دهد و حکومت عراق را ناچار به صرف نیروی بسیاری برای مقابله با این تهدید می‌کند. 6. عراق در پشت گامو جاده ندارد و تنها جاده ماؤوت با تصرف گامو تهدید خواهد شد.
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه رمضان واگذاری چنین مأموریت‌هایی را موجب تأخیر اجرای برنامه‌های درازمدت این قرارگاه اعلام کرد، اما فرمانده کل سپاه نظرش این بود که با تصرف ارتفاعات گامو، کار قرارگاه رمضان سه سال جلو خواهد افتاد. محمدرضا نقدی دراینباره گفت: «الآن کاری که قرارگاه رمضان می‌تواند انجام دهد، فرستادن نیرو از زیر گامو و کارهای تخریبی روی جاده ماؤوت و تخریب پلهای آن است.»
1) 3. همان، صص 14 - 13.
محسن رضایی در پایان این بحث ضمن اعلام زمان عملیات روی ارتفاعات گامو: «این کار باید تا پانزدهم بیستم بهمن تمام شود، قرارگاه رمضان هم بر این اساس برنامه‌ریزی کند.» درباره آثار این عملیات گفت: «اگر ما روی گامو بیاییم دشمن تصور می‌کند چوراتا در خطر است، لذا نیروی خودش را برای پدافند به چوراتا می‌کشد و جاده ماؤوت سقوط می‌کند و نیروهای طالبانی هم روی ارتفاعات غرب سلیمانیه رفته و آنجا را آزاد اعلام می‌کنند. اگر ما نیرو و امکانات روی ارتفاعات غرب سلیمانیه ببریم، سلیمانیه و جاده‌های سلیمانیه به کرکوک را متزلزل کرده و سقوط می‌کند.»
فرمانده کل سپاه همچنین به غلامرضا صالحی دستور داد که در مرحله اول واحد مهندسی با پوشش نیروهای قرارگاه رمضان کار روی ارتفاعات هزار قلّه (روبه‌روی سورکوه) را سریع شروع کنند و یک جاده ترمیم و دو جاده احداث شود. وی ضمن تأکید بر رعایت حفاظت اطلاعات منطقه برای جلوگیری از هشیاری ارتش عراق، گفت اگر دشمن به تصمیم ما برای اجرای عملیات پی نبرد و هشیار نشد، در این منطقه عملیات می‌کنیم. وی افزود حتی اگر هشیاری دشمن در حدّ حدس و گمان و شک بود، باز هم عملیات می‌کنیم.(1)
1
تقویت قرارگاه رمضان با هدف تقویت تلاش‌های خودی داخل عراق برای تشدید فشار بر رژیم صدام در دستور کار قرار گرفت.
امروز علی شمخانی جانشین فرمانده کل سپاه، یکی از مصوبات شورای عالی سپاه را ابلاغ کرد:
«به کلیه واحدهای ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سلام علیکم.
بدین‌وسیله بند1 مصوبات نشست شماره 741 مورخ 5/10/64 شورای عالی سپاه ابلاغ می‌گردد: درخصوص تقویت هرچه بیشتر قرارگاه رمضان بحث و مقرر گردید: قرارگاه رمضان به‌عنوان سپاه عراق و همچون یکی از مناطق سپاه تشکیل گردیده و زیر نظر فرماندهی کل سپاه ادامه فعالیت خواهد داد. واحدها موظف‌اند درجهت راه‌اندازی با آن برخورد فعال نموده و قسمت‌های مربوطه واحد خویش را که در امر عراق فعالیت می‌کند بدان منتقل نمایند. لذا رئیس ستاد مرکزی به‌منظور سرعت بخشیدن به امر فوق جلسات لازم را بین واحدها به‌طور مستمر برگزار نموده و سریعاً سپاه عراق را فعال نماید.»(2)(3)
1) 4. همان، صص 17 - 14.
2) گفتنی است که جانشین فرمانده کل قوا در خاطرات روز 29 دی 1364 درباره قرارگاه رمضان چنین نوشته است: «به دکتر [حسن] روحانی گفتم قرارگاه رمضان را برای فعال‌تر شدن ترغیب نماید.» [اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به‌اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1378، ص385]
3) 5. سند شماره 37142 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه پاسداران، 28/10/1364.
1
باتوجه‌به نزدیک شدن زمان اجرای عملیات در منطقه فاو و ضرورت تلاش بیش‌ازپیش برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات، خروج مسئولان قرارگاه مرکزی سپاه (خاتم‌الانبیا(ص)) از منطقه عملیاتی ممنوع شد.
ابلاغیه امروز رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه پاسداران به کلیه واحدهای این قرارگاه:
«بدین‌وسیله ابلاغ می‌شود از این تاریخ تا اطلاع ثانوی هیچ‌یک از مسئولین واحدها و قسمت‌های قرارگاه حق ترک منطقه را بدون اجازه کتبی از فرماندهی یا ستاد ندارد.
رئیس ستاد قرارگاه خاتم سپاه - حسینی‌تاش»(1)
2
تصویر
قرارگاه کربلا امروز در سه جلسه به سه موضوع: زمان اجرای عملیات در منطقه فاو، به‌کارگیری تانک در این عملیات و مراحل عملیات پرداخت.
طبق یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه کربلا، در اولین جلسه امروز جانشین فرمانده قرارگاه کربلا در گفت‌وگویی با فرمانده این قرارگاه بر نامناسب بودن تاریخ 20 بهمن برای اجرای عملیات و ضرورت تعویق آن تأکید کرد. احمد غلامپور گفت: «ما تا 20 بهمن آماده نمی‌شویم، فرماندهان لشکرها هم می‌گویند که چون این تاریخ مصادف با سالگرد پیروزی انقلاب است، دشمن آماده مقابله می‌شود و مناسب نیست. یگانها هم آماده نیستند و اگر به‌دلیل وضعیت جزرومد آب بخواهیم 20 بهمن اجرا کنیم، خیلی از کارها ازجمله جاده‌ها آماده نمی‌شود. برای آمادگی نیاز به 40 روز فرصت است که 30 روز کارها را تمام کنیم و 10 روز هم آماده شویم. البته این تعویق ممکن است ضعف حفاظت [هشیاری دشمن] را درپی داشته باشد.» به گفته احمد غلامپور، فرمانده لشکر25 کربلا گفته که درصورت لزوم تا 20 روز دیگر آماده می شود، اما قرارگاه خودش آماده نمی‌شود. وی ضمن تأیید نظر مرتضی قربانی افزود که لشکر عاشورا و لشکر نصر نیز آماده نیستند. وی گفت شناسایی‌ها تاحدی تکمیل شده ولی توجیه‌ها انجام نشده است. احمد غلامپور در پایان این بحث خطاب به فرمانده قرارگاه کربلا گفت: «ما اصرار داریم زمان به تعویق بیفتد به آقا محسن هم بگویید که غیر از این، مشکل می‌شود.»(2)
در دومین جلسه قرارگاه کربلا که با حضور فرمانده، جانشین فرمانده، مسئول زرهی و مسئول طرح و عملیات این
قرارگاه برگزار شد، چگونگی استفاده از تانک در مراحل مختلف عملیات در منطقه فاو بررسی گردید. در این جلسه گفته شد که برای به‌کارگیری تانک در عملیات 3 سازمان در نظر گرفته شده است: 1. برای شکستن خط. 2. انتقال به غرب اروند برای پاک‌سازی. 3. آرایش در خط دفاعی.
در بررسی اینکه آیا شکستن خط با تانک امکان‌پذیر است، نظرهای متفاوتی مطرح است، ضمن اینکه گفته می‌شود اجرای تیر مستقیم تانک روی خط مقدم و سنگرهای دشمن کمک زیادی به شکستن خط می‌کند، استقرار تانک در خط قبل از شروع عملیات به هشیاری دشمن می‌انجامد؛ به همین دلیل، با استفاده از تانک قبل از شروع عملیات به‌شدت مخالفت می‌شود؛ چراکه با هشیار شدن نیروهای عراقی، غواصان خطشکن درحال عبور از اروند مورد تهدید شدید قرار می‌گیرند. علاوه‌براین برای اینکه خدمه تانک بتوانند در آغاز عملیات آتش مؤثری روی دشمن اجرا کنند، باید قبل از عملیات در خط مستقر شوند، نقاط هدف را شناسایی و همچنین تمرین کنند که این مغایر اصل غافلگیری و نقض‌کننده تلاش گسترده‌ای است که برای جلوگیری از هشیاری دشمن می‌شود. به‌هرصورت، دراینباره تصمیم قطعی گرفته نشد.
در این جلسه مسئول زرهی قرارگاه کربلا گفت که قرار است گردان‌های تانک سیدالشهدا(ع) و حضرت رسول(ص) زیر امر قرارگاه باشند که در زمان عملیات، هرکجا ضروری بود به کار گرفته شود. احمد غلامپور نیز مجموع دستگاههای مهندسی، تانک و نفربر را که برای انتقال از اروندرود در نظر گرفته شده، 150 دستگاه اعلام کرد. وی افزود زدن دکل‌های برق به‌وسیله تیر تانک علاوه‌بر ایجاد وحشت در میان نیروهای دشمن، موجب قطع برق و ایجاد اختلال در کارهای دشمن می‌شود.(1)
در سومین جلسه امروز قرارگاه کربلا با حضور فرمانده، جانشین فرمانده و مسئول طرح و عملیات این قرارگاه به بحث درباره مراحل عملیات، نحوة ادامه عملیات و بررسی فرضیه‌هایی که دراین‌زمینه قابل‌تصور است و نیز تغییراتی که ممکن است در طرح مانور یگانها در مراحل مختلف عملیات بروز کند، پرداخته شد. ازجمله نکاتی که در این بررسی مورد توجه قرار گرفت محدودیت منطقه عملیاتی است که موجب تمرکز قوای دشمن، تمرکز آتش دشمن و تمرکز بمباران‌ها خواهد شد.(2)
1
قرارگاه نوح(ع) امروز برای بررسی آمادگی یگانهای تحت امر و واحدهای پشتیبانی رزم برای عملیات، چهار جلسه برگزار کرد. در اولین جلسه با حضور فرمانده قرارگاه نوح، فرمانده لشکر19 فجر، جانشین رئیس ستاد قرارگاه نوح(ع) و حسن دانایی‌فر، وضعیت آمادگی و مشکلات لشکر19 فجر بررسی شد.
فرمانده لشکر19 فجر در این جلسه تعداد گردان‌های این لشکر را برای عملیات 6 گردان اعلام کرد و گفت برای اجرای مأموریت لشکر، 3 گردان دیگر نیاز داریم. وی تعداد تانک‌ها و نفربر خشایار سالم لشکر را به‌ترتیب 2 دستگاه و 1 دستگاه اعلام کرد. نبی رودکی ضمن برشمردن آمار قایق‌های سالم لشکر فجر، گفت برای اجرای عملیات به 55 قایق دیگر نیاز
داریم که قرار است بدهند. وی افزود واحد تدارکات لشکر در اطراف رودخانه بهمنشیر مستقر شده و درحال انتقال تجهیزات لشکر به منطقه عملیاتی است. فرمانده قرارگاه نوح(ع) به وی تأکید کرد که در مهلت مشخص‌شده وسایل منتقل شود و گرنه مشکل ایجاد می‌شود. به گفته فرمانده لشکر19 فجر، فرماندهان گردان‌ها و نیز مسئولان ادوات گردان‌ها به منطقه و مأموریت توجیه شدهاند.
تصویر
محمدنبی رودکی گفت در یک اقدام آزمایشی یک نفربر خشایار عرض 250 متری کارون را در مدت 10 دقیقه طی کرد. حسین علایی به وی تأکید کرد که برای عملیات 4 نفربر آماده کند و با بستن سلاح23 میلی‌متری روی آن در 4 نهر محدودة لشکر فجر آماده باشند که هرکجا مشکلی بروز کرد روی خط دشمن ازجمله سنگرهای تیربار، آتش اجرا کنند و خط را بشکنند. همچنین قرار شد سلاح دوشکا - که دقت بیشتری دارد - به همین منظور بررسی شود. فرمانده لشکر فجر همچنین از تداوم فعالیت‌های مهندسی و تلاش مهندسی جهاد در محدوده این لشکر خبر داد. فرمانده لشکر19 با اشاره به پیشرفت مناسب آموزش نیروها، از فرمانده قرارگاه نوح(ع) تا هفتم بهمن مهلت خواست تا امکان اجرای مانور آزمایشی به نحو مطلوب فراهم شود.(1)
1
در دومین جلسه امروز قرارگاه نوح(ع) با حضور حسین علایی، حسن دانایی‌فر و محمدجعفر اسدی فرمانده تیپ33 المهدی(عج) به اقدامات آماده‌سازی این تیپ و مشکلات آن پرداخته شد.
در آغاز، فرمانده تیپ المهدی(عج) در گزارشی از وضعیت آموزش نیروهای اعزامی این تیپ به بندرعباس، گفت آنان 200 نفر از باکیفیت‌ترین نیروهای تیپ هستند که درحال آموزش‌های آبی و غواصی و نیز بدن‌سازی هستند و تأکید شده با تداوم آموزش ورزیده‌تر شوند. وی گفت که آموزش آنها در استخر تمام شده و در دریا آموزش می‌بینند و تمرین می‌کنند و تا 1000 متر در دریا فین می‌زنند که قرار است به‌تدریج افزایش یابد. وی درمورد اقدامات تیپ33 در منطقه عملیاتی گفت کار ما عقب است و راننده‌هایی که قرارگاه فرستاد از دیروز مشغول کار شدهاند، ولی 30 راننده پایه یک دیگر نیاز داریم تا کمپرسی‌ها سه شیفته کار کنند. فعلاً 15 کمپرسی مشغول کارند. جهاد هم هنوز کاری نکرده است. فرمانده قرارگاه نوح(ع) ضمن اشاره به اینکه غیر از جاده قاسمیه بقیه جاده‌های شما آماده نیست و تانک نمی‌تواند در آن تردد کند، گفت که واحد مهندسی جهاد مأمور به شماست، مسئول آن را پیدا کنید و از او کار بخواهید.
1) 10. سند شماره 20615/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی آمادگی لشکر19 فجر (28/10/1364، ستاد قرارگاه نوح، نوار شماره 17712)، صص 10 - 1؛ و - سند شماره 1141/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح(ع) در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 25/10/1364 تا 10/11/1364، صص 27 - 24.
تصویر
محمدجعفر اسدی در پاسخ به حسین علایی درباره طرح‌ریزی عملیات تیپ33 گفت هنوز بحثی درمورد مانور نکرده‌ایم و شناسایی‌ها تابهحال نتیجه‌ای نداشته است. وی با اشاره به اینکه با ورود غواصان به آب و سروصدای آنان دشمن متوجه خواهد شد و غافلگیری میسر نیست و قبل از اینکه رزمندگان به ساحل دشمن برسند، عملیات حتماً لو خواهد رفت، گفت به نظر من قبل از تاریکی هوا (مثلاً ساعت 5 بعدازظهر) با اجرای آتش شدید روی خط دشمن، عملیات را با یک حالت تهاجمی شروع کنیم و با اجرای آتش‌های تانک، سلاح‌های پدافندی و تفنگ106؛ رزمندگان زیر این آتش حرکت کرده، به خط دشمن بزنند و با فرصتی که در طول شب داریم، تا آخر پیشروی کنیم.
فرمانده قرارگاه نوح(ع) پرسید آیا برای ضربه زدن به دشمن از پشت فکری کرده‌اید؟ فرمانده تیپ المهدی(عج) گفت فکر کرده‌ایم ولی به نتیجه‌ای نرسیده‌ایم چون احتمال گم شدن نیروها وجود دارد. در منطقه مأموریت ما هم آب کم‌عمق و ساحل باتلاقی است و هم وسیله‌ای برای عبور از آن نیست. در ادامه درمورد امکان استفاده از قایق‌های کانو و نیز نفربر خشایار در این منطقه بحث شد. محمدجعفر اسدی گفت که اگر در این منطقه خشایار جواب مثبت بدهد خیلی عالی است چراکه ابهت حرکت خشایارها در آب، ترس به جان دشمن خواهد انداخت. وی باتوجه‌به وجود بیشترین عرض اروندرود در منطقه مأموریت تیپ المهدی(عج) و اتصال آن به دریای خلیج فارس، گفت: «اگر در تاریکی عملیات شود، خیلی از بچه‌ها گم می‌شوند.» به‌هرحال، این جلسه بیشتر عقب بودن تیپ33 را درزمینه آمادگی برای عملیات و مشکلات آن مشخص کرد.(1)
1
نتایج عبور آزمایشی تانک و نفربر از رودخانه و نیز به‌کارگیری توپخانه و نقش آتش در عملیات منطقه فاو در سومین و چهارمین جلسه امروز قرارگاه نوح(ع) بررسی شد.
در آغاز، عرب‌زاده در حضور حسین علایی، حسن دانایی‌فر و حسینعلی زمانی نتایج آزمایش عبور تانک و نفربر را از آب و باتلاق بیان کرد. این آزمایش در یکی از نهرهای منطقه که متأثر از
1) 11. سند شماره 1141/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 33 - 28.
جزرومد است انجام گرفته و نتایج آن چنین بوده است: تانک در عبور از نهر گیر کرد، اما در چولان و بوته‌زار و باتلاق به‌خوبی حرکت می‌کند. نفربر در عبور از نهر، آب، بوته‌زار و چولان مشکلی ندارد و سرعتش در هر دقیقه 100 متر است. درحالت مدّ آب، نفربر به‌راحتی وارد نهر و رودخانه می‌شود و از آن بیرون می‌آید، درحالت جزر آب نیز به‌خوبی وارد آب می‌شود ولی برای خروج از آب به‌دلیل گل خیلی نرم در ساحل - که پا تا زانو فرو می‌رود - مشکل پیدا می‌کند.
در پایان این بحث فرمانده قرارگاه نوح(ع) نظرش این است که نفربرهای مجهز به سلاح23 میلی‌متری آماده باشند به‌محض شروع عملیات با عبور از نهر حاج‌علی خود را به اروند برسانند و دهانه اروند (تقاطع اروند و خلیج فارس) را زیر آتش بگیرند.(1)
در آخرین جلسه امروز قرارگاه نوح(ع) با حضور مسئولان طرح و عملیات، توپخانه و ادوات قرارگاه، وظیفه واحد توپخانه چنین اعلام شد: 1. پشتیبانی نیروهای تک‌کننده. 2. اجرای آتش روی خور عبدالله. 3. جلوگیری از پاتک دشمن.
مسئول طرح و عملیات قرارگاه نوح(ع) گفت که آتش تهیه به‌مدت 10 دقیقه با اولویت اجرا روی خط اول دشمن با هماهنگی واحد ادوات باید اجرا شود. همچنین اجرای آتش روی خور عبدالله با هدف جلوگیری از تردد شناورهای دشمن در این آبراه به‌خصوص شناورهایی که برای پشتیبانی اسکله العمیه عازم آنجا هستند، باید انجام شود. در مسیر خور عبدالله هم آتش دقیق نیازی نیست بلکه مهم اختلال در حرکت دشمن و به هم زدن سازمان آنهاست. وی با اعلام اینکه اولویت پشتیبانی، لشکر19 فجر است، تأکید کرد که توان اصلی توپخانه و ادوات باید برای مقابله با پاتک‌های دشمن حفظ شود و همة آتش‌ها در روزهای اول صرف نشود.(2)
1
هواپیماهای ارتش عراق امروز جزیره خارک و اطراف سوسنگرد را بمباران و به حریم چند شهر دیگر نیز تجاوز کردند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «ساعت 15:45 دقیقه امروز، دو میگ25 عراقی به خارک حمله کردند. یک مقام آگاه گفت که در این تهاجم 4 بمب به سوی جزیره پرتاب شد که براثر اصابت چندین ترکش، لوله آبرسانی به کشتی‌ها سوراخ شد. این لوله متصل به اسکله شیمیایی (اسکله گوگردی) است. از این اسکله گوگرد بارگیری می‌شد که از اوایل شروع جنگ به‌منظور خاموش نگه داشتن شعله ناشی‌از سوخت گوگرد و جلوگیری از علامت‌دهی این شعله به هواپیماهای دشمن برای حمله به تأسیسات نفتی، این تأسیسات تعطیل شده است.» خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود در این حمله که دیوار صوتی یک بار شکسته شد، هیچ تلفات جانی به بار نیامد.(3)
هواپیماهای دشمن امروز به حریم هوایی اهواز و سوسنگرد نیز تجاوز کردند و حدود 10 کیلومتری سوسنگرد را هدف بمب‌های خود قرار دادند.(4)
1) 12. سند شماره 1141/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 37 - 35.
2) 13. سند شماره 1141/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 40 - 38.
3) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 305، 29/10/1364، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/10/1364.
4) 15. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 150، 30/10/1364؛ و - همان، شماره 151، 1/11/1364.
لشکر25 کربلا در گزارشی به قرارگاه کربلا درباره حملات هوایی امروز دشمن به مقرهای این لشکر نوشته است: «در تاریخ 28/10/64 هواپیماهای دشمن طی پروازهای هجومی در ساعات 11 صبح، 2:15 و حوالی 4 بعدازظهر چند مقر لشکر را در محور شط‌علی بمباران نمود که حمله اصلی آن به اورژانس لشکر بود که حداقل 2 نفر شهید و 10 مجروح به جا گذاشت. همچنین تعدادی وسیله نقلیه ازجمله 2 آمبولانس خسارت دید.»(1)
امروز همچنین حریم هوایی شهرهای سرپل ذهاب، قصرشیرین و سومار سه بار مورد تجاوز هواپیماهای عراقی قرار گرفت. در این حملات با مقابله واحدهای دفاع هوایی، متجاوزان مجبور به فرار شدند.(2)
فرماندهی ارتش عراق در اطلاعیه 2088 درباره حملات هوایی امروز خود ادعا کرد که با حمله‌ای هوایی تأسیسات خارک را به آتش کشیده است و حملات نابودکنندهای علیه یگانها، تجهیزات و تسلیحات ایران در منطقه شرق دجله (منطقه تحت امر سپاه ششم عراق) اجرا کرده است. در این اطلاعیه تعداد اقدامات هوایی امروز عراق 93 مأموریت اعلام شده است.(3)
رادیو اسرائیل ضمن نقل اطلاعیه ارتش عراق، افزود: «در پنج ماهی که از آغاز بمباران خارک می‌گذرد، این هفتادوسومین حمله عراق به خارک محسوب می‌شود.»(4)
فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی در پایان گزارشی از فعالیت‌های پروازی امروز عراق که سایت‌های مختلف این نیرو آن را ثبت کردهاند چنین جمع‌بندی کرده است: «فعالیت‌های پروازی رهگیری‌شده نسبت به روز قبل، 29 سورتی افزایش داشته است.»(5)
1
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی امروز از جانشین فرمانده کل قوا درخواست اجازه عملیات برون‌مرزی کرد. آقای هاشمی دراینباره نوشته است: «نیروی هوایی اجازه عملیات برون‌مرزی خواست؛ گفتم فقط درصورت حمله هوایی عراق و به‌عنوان تلافی انجام شود. سیاست جنگی این است که قبل از عملیات جو را متشنج نکنیم.»(6)
2
مسئول اطلاعات نظامی سپاه پاسداران در منطقه چزابه و هور باتوجه‌به افزایش تحرکات دشمن در منطقه چزابه درباره حمله عراق به این منطقه هشدار داد. به نظر می‌رسد فعالیت‌های گسترده سپاه پاسداران در منطقه هور، فرماندهان دشمن را به این نتیجه رسانده که عملیات اصلی جمهوری اسلامی در این منطقه خواهد بود، لذا تصور می‌شود ارتش عراق برای اختلال در این تصمیم جمهوری اسلامی و بر هم زدن طرح‌ریزی‌های ایران، قصد حمله به محور چزابه را دارد.
1) 16. سند شماره 11685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش لشکر25 کربلا، 29/10/1364.
2) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص3، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/10/1364.
3) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 305، 29/10/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 28/10/1364.
4) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص11، رادیو اسرائیل، 29/10/1364.
5) 20. سند شماره 11686 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نهاجا (معاونت اطلاعات، مدیریت اطلاعات - عملیات)، 29/10/1364.
6) 21. اکبر هاشمی رفسنجانی، امید و دلواپسی (کارنامه و خاطرات سال 1364)، به اهتمام سارا لاهوتی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ دوم، 1378، ص384.
حمید رمضانی مسئول اطلاعات نظامی منطقه چزابه در گزارشی با اعلام افزایش چشمگیر فعالیت‌های دشمن طی دوره 16 تا 28 دی 1364 در این منطقه، خلاصه‌ای از مشاهده‌های دیدبانان را نقل می‌کند:
دشمن از ابتدای نیمه دوم دی‌ماه 1364 تاکنون ضمن تحکیم و تثبیت و سنگرسازی در سرتاسر خطوط خود، فعالیت چشمگیری توسط خودروهای ایفا برای نقل‌وانتقال نیرو داشته است.
تعداد 17 مورد فعالیت حدود 650 نیروی پیاده دشمن ازجمله برای احداث و ترمیم سنگر.
افزایش فعالیت توپخانه دشمن نسبت به نیمه اول دی‌ماه.
افزایش فعالیت‌های مهندسی که چهار مورد آن خاک‌برداری و خاکریزی به‌وسیله 220 دستگاه کمپرسی و مورد دیگر فعالیت 150 کمپرسی، 3 لودر و یک دستگاه اطلس کانال‌کن بوده است.
فعالیت حرکات دشمن نسبت به قبل افزایش چشمگیری داشته ازجمله 260 خودرو ایفا حامل نیرو و 50 جیپ فرماندهی و 20 تانکر آب روی جاده‌های ارتباطی و خطوط مقدم مشاهده شده است.
در طول روز 23 دی، 100 خودرو ایفا و 26 جیپ در منطقه مشاهده شده است.
فعالیت هوایی دشمن هم افزایش داشته است ازجمله 8 سورتی پرواز جنگنده‌ها برای عکس‌برداری و شکستن دیوار صوتی و 3 سورتی پرواز هلیکوپتر برای گشت و شناسایی.
دشمن کماکان به فعالیت آتش زدن نیزارها و چولان‌ها در منطقه هور ادامه می‌دهد.
در پایان گزارش نتیجه‌گیری شده که باتوجه‌به افزایش فعالیت‌های نیروی پیاده، توپخانه، هوایی و جابه‌جایی نیرو در منطقه؛ احتمال تک دشمن در منطقه وجود دارد.(1)
1
سپاه پاسداران نیرو و امکانات مورد نیاز برای به عهده گرفتن مأموریت‌های نیروی دریایی ارتش و ژاندارمری را در جزیره خارک اعلام کرد.
فرمانده کل سپاه در نامهای به دکتر حسن روحانی رئیس کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی، چنین نوشته است: «سلام علیکم. پیرو جلسه حضوری و درخواست ریاست محترم کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر ارائه استعداد نیروی مورد نیاز سپاه جهت انجام مأموریت‌های محوله به نداجا و ژاجا در جزیره خارک (برابر مأموریت‌های اعلام‌شده از نیروهای مذکور)، طی بررسی‌های به‌عمل‌آمده نیروی دریایی سپاه قادر است تنها با نصف استعداد فعلی نداجا کلیه مأموریت‌های ژاجا و نداجا (بجز مأموریت‌های قضایی) را با زمان‌بندی لازم تقبل نماید.»(2)
2
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه در ادامه تلاش برای جلوگیری از هشیار شدن دشمن درمورد منطقه عملیات اصلی، امروز دستورالعملی برای استتار تجهیزاتی که برای عملیات به جزیره آبادان و شرق اروندرود انتقال می‌یابد به قرارگاه‌های کربلا و نوح(ع) ابلاغ کرد و دستور
داد این دستورالعمل هرچه سریع‌تر برای اجرا به یگانهای تحت امر ابلاغ گردد.
در این دستورالعمل تأکید شده که: برای استتار شناورها از انشعاب‌های فرعی نهرها استفاده شود و روی آنها با تور سبز یا برگ نخل پوشانده شود. پل‌ها در نهرهای باریک که در استتار نخل‌ها و روییدنی‌های دیگر است، استتار شود. موتور قایق‌ها به‌خصوص در منطقه جلو روشن نشود. همه امکانات در مسیر حمل به منطقه با چادر پوشانده شود. در انتقال امکانات به منطقه از خودروهای سنگین که توان حمل وسایل بیشتری را دارند و از حداکثر حجم بار آنها استفاده شود. امکانات به‌صورت پراکنده در منطقه مستقر شود. شب‌ها تردد خودروها در نخلستان با چراغ خاموش انجام شود. از تیراندازی بی‌مورد در نخلستان به‌خصوص در شب پرهیز شود. تاحدامکان از احداث سنگر جدید و بریدن نخل‌ها پرهیز شود. از خانه‌های موجود در منطقه استفاده حداکثر شود و برای انبار کردن مهمات در آن، سقف‌ها دوجداره شود. از اشیاء شفاف و براق مانند نایلون برای پوشاندن وسایل استفاده نشود. قبل از انتقال وسایل به منطقه، محل استقرار آنها پیش‌بینی شود و به‌محض رسیدن، استتار شود.
در پایان اضافه شده که قرارگاه‌ها با افزودن موارد تکمیلی و تهیه دستورالعمل جامع، آن را سریع به یگانها ابلاغ کنند.(1)
1
فرماندهی اطلاعات ستاد مشترک ارتش با استناد به اظهارات 7 تن از اسیران کادر و وظیفه ارتش عراق، گزارشی از فعالیت‌های شیمیایی، موشکی، پایگاه‌ها و تدبیرهای ارتش عراق برای مقابله با حملات رزمندگان تهیه کرده است به این شرح:
عراق گازهای شیمیایی را از ایتالیا وارد می‌کند و تصمیم دارد که در حملات نیروهای ایران از آن استفاده کند.
یک کارخانه تهیه گاز شیمیایی در رمادیه است.
در منطقه الحصوه تابلو "تأسیسات البکر" نصب شده که صحت ندارد بلکه در این منطقه (45 کیلومتری جاده بغداد - حله) کارخانه مواد شیمیایی است و یک پایگاه موشکی سام از آن حفاظت می‌کند.
علاوه‌بر موشک‌های 6، 9 و 12 متری زمین‌به‌زمین، موشک‌های 16 متری به‌تازگی وارد عراق شده و در بصره و العماره مستقر گردیده است.
یک پایگاه موشکی در منطقه تیره بین عماره و نجف وجود دارد و در کنار آن یک باند هلیکوپتر است.
در جاده عماره - بغداد نزدیک قرارگاه14 (پل حمزه 20 کیلومتری شمال عماره) یک رادار برای کشف هواپیماها و نیز در چیلات، دهلران و طیب رادارهایی مستقر است.
1) 24. سند شماره 11658 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، 28/10/1364.
ازطرف بغداد نرسیده به حله یعنی محاویل، بزرگ‌ترین انبار سلاح‌ها و مهمات عراق قرار دارد. همچنین در جاده عفک - دیوانیه، حدود 10 کیلومتری دیوانیه انبارهای سلاح و مهمات بزرگی وجود دارد.
یک پایگاه موشک زمین‌به‌زمین در ناصریه و یک پایگاه موشکی هم در شعیبیه است.
در نزدیکی دریاچه نمک کربلا (الرزاره) یک پایگاه هوایی بزرگی وجود دارد. در منطقه الهضه پناهگاه‌های هوایی مستحکمی وجود دارد. این پایگاه به‌شدت کنترل می‌شود و چند دژبان آن به‌دلیل اشتباهی کوچک اعدام شدند.
مسلسل آر.پی.جی30 میلی‌متری سلاح جدیدی است که دارای ترکش و برد آن 1730 متر است.
برخی از یگانهای ارتش عراق گردان‌های ردیابی گسترده دارند این گردان‌ها دارای 5 دسته: بررسی صدا، آتش، هواشناسی، مساحت و برد سلاح‌های ایران را مشخص می‌کنند.
در منطقه طیب ارتش عراق کانال کشیده که عرض آن 7 و ارتفاع آن 5/3 متر است و داخل کانال آب و سیم‌خاردار است و جلو کانال سیم‌خاردار، مین‌های ضدنفر و ضدتانک وجود دارد.
در مواقع حملات اگر نیروهای ایران بتوانند مناطق تصرفشده را حفظ کنند، شدیدترین ضربه روحی به نیروهای عراقی است.
چون حملات ایران همیشه در شب بوده لذا نیروهای عراقی شب‌ها بیدارند و روزها استراحت می‌کنند.
از کردهای عراقی برای سرنگونی صدام بیشتر استفاده شود و چنانچه ضدهوایی دراختیار آنان قرار گیرد، خیلی از هواپیماهای عراق سقوط خواهند کرد.(1)
1
درپی درخواست فرمانده نیروی زمینی ارتش درمورد واگذاری 4000 نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش برای عملیات در منطقه شلمچه و دستور جانشین فرمانده کل قوا به سپاه پاسداران دراینباره، امروز فرمانده کل سپاه پاسداران به چند یگان دستور واگذاری نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش را داد.
دستور فرمانده کل سپاه به فرمانده لشکر25 کربلا چنین است: «لازم است ظرف 48 ساعت 900 نفر نیروی بسیجی بدون سازمان [را] جهت واگذار نمودن به نزاجا تحویل بسیج قرارگاه خاتم نمایید.»(2)
مشابه همین دستور به فرمانده تیپ امام رضا(ع) برای واگذاری 500 نفر، به فرمانده تیپ ویژه شهدا برای واگذاری 500 نفر، به فرمانده تیپ المهدی(عج) برای واگذاری 300 نفر و به فرمانده لشکر فجر برای واگذاری 300 نفر نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش داده شده است.(3)
از سوی دیگر، فرماندهی منطقه 5 ثامن‌الائمه(ع) سپاه پاسداران طی تلفنگرامی به فرماندهی ناحیه مازندران درخواست اعزام یک هزار نیروی رزمنده کرد که به نظر می‌رسد این درخواست
1) 25. سند شماره 496492 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2 (ف - اطلاعات)، 28/10/1364.
2) 26. سند شماره 11653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه، 28/10/1364.
3) 27. سند شماره 11654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه، 28/10/1364؛ و - سند شماره 11655 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه،28/10/1364؛ و - سند شماره 11656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه، 28/10/1364؛ و - سند شماره 11657 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه، 28/10/1364.
درپی دستور فرمانده کل سپاه به لشکر25 کربلا برای واگذاری 900 نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش باشد. تلفنگرام فرماندهی منطقه 5 ثامن‌الائمه(ع) چنین است:
«با سلام و تحیات الهی، باتوجه‌به نیاز شدید و فوری قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، لازم است ترتیبی اتخاذ نمایید که تا تاریخ 3/11/1364 تعداد یک هزار نیروی بسیجی رزمنده اعزام مجدد آماده تا ترتیب اعزام آنها به محل مورد نظر داده شود. امید است ضمن تسریع به موارد زیر دقت فرمایید: 1. نیروهای کمسنوسال و سالخورده و آموزش‌ندیده اعزام نشوند. 2. تاریخ اعزام از [محل] اعزام نیروی ناحیه روز جمعه 4/11/1364 می‌باشد. فرماندهی منطقه5 - عباس محتاج»(1)
1
مناطق بانه، مهاباد، مریوان و میاندوآب امروز شاهد درگیری‌ها و تحرکات متعدد گروه‌های مسلح بود.
در منطقه بانه، یگان حزبالله بانه برای ضربه زدن به واحد نظامی حزب دمکرات عازم روستای صدباره شد و پس از یک ساعت درگیری، سالم به پایگاه خود بازگشت. همچنین یک گروهان ژاندارمری که برای جوله و گشت به روستای گشنه و شهینان رفته بود با افرادی از همان واحد حزب دمکرات درگیر شد که یکی از برادران ژاندارمری مجروح گردید.(2)امروز رزمندگان پایگاه سیچان (منطقه بانه) نیز با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که درگیری بدون تلفات خاتمه یافت.(3)
در ایست و بازرسی جاده بانه - سردشت امروز، هنگام بازرسی فردی مشکوک، وی با دژبان درگیر می‌شود و در حین تعقیب‌وگریز، قرص سیانور می‌خورد که پس از لحظه‌ای جان می‌دهد. از وی یک سلاح کمری و یک نارنجک کشف شده است. او که با نام مستعار محمود کلانتری تردد می‌کرده، احتمالاً از اعضای منافقین بوده است.(4)
از سوی دیگر، یکی از چته‌های (هواداران) دمکرات که با هماهنگی خانواده‌اش قصد داشت تسلیم نیروهای اسلام شود، به‌دست افراد حزب دمکرات در منطقه بانه کشته شد.(5)
در منطقه مهاباد خبرها حاکی‌از تجمع چند واحد نظامی حزب دمکرات است. ژاندارمری جمهوری اسلامی اعلام کرده است که اخیراً لک3 از هیز(6)پیشوا به استعداد 70 نفر در روستاهای محور مهاباد - سردشت مقر نیمه‌دائمی دایر کرده و مستقر شده است.(7)سپاه پاسداران مهاباد نیز گزارش داد که چند لک از هیزهای افشین، آواره، سمکو و پیشوا در روستاهای قوزلوی پایین، آقاسور و شوگای تمرکز کرده و احتمالاً قصد عملیات در منطقه به‌ویژه شهر دارند. سپاه مهاباد در این وضعیت از قرارگاه حمزه درخواست کمک کرده است: «باتوجه‌به زمین‌گیر شدن یک گروهان از گردان ماکو و ترخیص یک گردان بسیجی و عدم جایگزینی آن متمنی است حداقل برای تعقیب
1) 28. سند شماره 83355 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی منطقه 5 ثامن‌الائمه(ع)، 28/10/1364.
2) 29. سند شماره 419756 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان، 1/11/1364.
3) 30. سند شماره 151808 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا به فرماندهی کل سپاه، 1/11/1364.
4) 31. همان.
5) 32. همان.
6) حزب دمکرات کردستان ایران دارای تشکیلاتی نظامی شامل چند "هیز" بود. هر هیز (دارای استعداد حدود 500 نفر) شامل چند "لک" (هر لک حدود 75 نفر) و هر لک شامل چند "پَل" (حدود 20 نفر) و هر پَل شامل دو "دسته" (10 نفر) می‌شد.
7) 33. سند شماره 274273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا به نقل از رکن2 ژاندارمری، 28/10/1364.
و انهدام دشمن دو گردان نیروی جندالله و غیره به‌مدت یک هفته به این سپاه مأمور نمایید.»(1)
سپاه پاسداران مهاباد امروز در گزارش دیگری اعلام کرد که تعداد زیادی از افراد ضدانقلاب (حزب دمکرات) شب گذشته به چند روستای مهاباد رفته و آذوقه تهیه کرده و به روستاهای شوگای و قوزلوی پایین بازگشته‌اند و بالای قله‌ها دیدبان گذاشته‌اند تا هنگام ورود نیروهای خودی به آنها کمین زده و جبران دو درگیری قبل در این روستاها را بکنند. افراد حزب دمکرات گفته‌اند تا درگیر نشوند و جبران درگیری قبلی را نکنند از این روستاها خارج نخواهند شد.(2)
گزارش دیگری از منطقه مهاباد حاکی است که نیروهای ضربت پاسگاه شهید حسینی امروز در بین روستاهای شیلان‌آباد و لاچین با افراد ضدانقلاب درگیر شدند که در این درگیری یک نیروی خودی مجروح شد.(3)
در منطقه میاندوآب، نیروهای گردان شامات که امروز برای کمین به روستای مرجان اعزام شدند، هنگام اجرای کمین مواجه با تیراندازی 3 تن از افراد ضدانقلاب شدند. این درگیری بدون تلفات پایان یافت.(4)
در منطقه مریوان، رزمندگان اسلام امروز در روستای خوشگلان با افراد گروه کومه‌له درگیر شدند که از ساعت 11:15 تا 15 ادامه داشت و در آن 3 تن از رزمندگان شهید شدند و یک تن اسیر گردید.(5)
در منطقه جوانرود، گروهی 20 نفره از رزمندگان سپاه و بسیج در حین کمین در نزدیکی پایگاه بانی‌لوان با گروهی از اشرار ضدانقلاب درگیر شدند که پس از نیم‌ساعت درگیری، اشرار در تاریکی شب گریختند و رزمندگان نیز بدون تلفات به پایگاه بازگشتند.(6)
در منطقه سقز امروز از شخصی حدود 2000 عدد فشنگ کلاشینکف و ژ3 کشف و ضبط شد و این شخص تحویل اداره اطلاعات داده شد.(7)
در شهر سنندج به نوشته نشریه رویدادها، افراد ضدانقلاب قصد داشتند که از داخل مدرسه مجاور ساختمان هلالاحمر سنندج، دیوار این ساختمان را سوراخ و در آن نفوذ کنند و آن را منفجر نمایند که با هشیاری برادران گشت ثارالله(ع) جلو اجرای تصمیم آنها گرفته شد.(8)
1
انقلابیون مسلمان عراقی با اجرای دو عملیات قسمتی از سد رودخانه زاب و یک خودرو سازمان امنیت عراق را منهدم کردند.
واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق گزارش داد که به‌دنبال اقدام رژیم بعث به قطع آب کشاورزی سد زاب (شمال عراق) روی کشاورزان منطقه، انقلابیون مسلمان بخشی از این سد را منهدم کردند. رژیم عراق با قطع آب کشاورزی از این سد قصد داشت روستاییان را وادار به ترک این منطقه و مهاجرت به شهرهای مرکزی و جنوبی عراق کند.
این گزارش حاکی است که رژیم عراق برای سرکوب نهضت انقلابیون مسلمان شمال عراق
1) 34. سند شماره 374289 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس آنی فرماندهی سپاه پاسداران مهاباد به قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 28/10/1364.
2) 35. سند شماره 374290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 28/10/1364.
3) 36. سند شماره 151808 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) 37. سند شماره 151808 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) 38. سند شماره 338165 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اداره کل اطلاعات استانهای آذربایجان‌غربی و کردستان، گزارش روزانه، 30/10/1364.
6) 39. سند شماره 271793 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد سپاه پاسداران منطقه2 نجف، 28/10/1364.
7) 40. سند شماره 151811 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 2/11/1364.
8) 41. دفتر نمایندگی امام در سپاه پاسداران، نشریه رویدادها، شماره 80، 8/11/1364، ص10.
در گزارش دیگر آمده است که یک خودرو سازمان امنیت عراق در راه موصل به دهوک در نزدیکی یک ایستگاه پمپ بنزین، هدف تیربارهای انقلابیون مسلمان عراقی قرار گرفت و منهدم شد. در این عملیات موفقیت‌آمیز انقلابیون مسلمان، 5 تن سرنشینان این خودرو ازجمله یک افسر نیروهای امنیتی کشته شدند.(1)
1
رژیم عراق در تازه‌ترین جنایات خود 105 تن از سربازان عراقی را که از مقابله با نیروهای اسلام خودداری کرده بودند، تیرباران کرد. گزارشهای رسیده به خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز اهواز حاکی است: «95 تن از این سربازان در شهر دیاله و 10 تن دیگر در بغداد به‌دست مأموران امنیتی رژیم صدام و در ملأعام تیرباران شدند. بنا بر این گزارش‌ها، علی‌رغم اعتراضات مکرر خانواده‌های این عده و تماس‌های آنان با خبرگزاری‌های خارجی مقیم بغداد، نمایندگان این خبرگزاری‌ها بنا به ماهیت خود از مخابره خبر اعدام این 105 سرباز مسلمان عراقی خودداری کردند.»(2)(ضمیمه دارد)(3)
2
اولین محموله خمپارهاندازهای ساخت صنایع جهاد خودکفایی سپاه پاسداران امروز در مراسمی با حضور آقای رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران، سرهنگ جلالی وزیر دفاع و سرهنگ سهرابی، آماده تحویل به جبهه‌ها شد.
وزیر سپاه پاسداران درزمینه فعالیت‌های جهاد خودکفایی و طرح‌های آینده این وزارتخانه برای تأمین تسلیحات نظامی مورد نیاز جبهه‌ها در گفت‌وگویی با واحد مرکزی خبر گفت: «هدف ما در سپاه خودکفایی کامل تا حداکثر ممکن است و فعلاً در ابتدای راه هستیم و باید در صنایع پیچیده نظامی ازقبیل: موشک‌ها، هواپیماها، ضدهوایی‌ها و هرچه که این نظام برای دفاع از خودش لازم دارد در کلیه ارگان‌ها و نهادهای مملکت کار و تلاش بشود.» وی گفت: «درحال‌حاضر این فعالیت‌ها دارد انجام می‌گیرد؛ ما در کشور خود صنایع عظیم دفاعی داریم؛ صنایع نوپای سپاه هم شروع به کار کرده و اخیراً کارخانجات مختلف کشور نیز دراین‌زمینه به ما کمک می‌کنند.»
وزیر سپاه درباره تولیدات کارخانه صنایع نظامی سپاه گفت: «پیش‌بینی شده است که این کارخانه انواع خمپارهاندازها را بسازد، البته ساخت سلاح‌های دیگری را نیز در برنامه‌های خود گنجانده‌ایم و هم‌اکنون انواع خمپارهاندازهای 120 میلی‌متری و 60 میلی‌متری کماندویی تولیدشده در این کارخانه آماده حمل به جبهه‌ها است و دراختیار سپاه پاسداران، نیروی زمینی ارتش و ژاندارمری قرار خواهد گرفت.» وی اضافه کرد: «قرار است در سال 65 خمپاره‌انداز81 میلی‌متری نیز در این کارخانه ساخته شود.»(1)
1
نخست‌وزیر در مراسم فارغ‌التحصیلی دانشکده افسری شهربانی با بیان اینکه امنیت جمهوری اسلامی را تنها فرزندان این کشور حفظ می‌کنند، دلیل کینه ابرقدرت‌ها از نظام جمهوری اسلامی را ایستادگی کشور بر پای خود و بدون اتکا به آنها اعلام کرد.
مراسم دومین دوره فارغ‌التحصیلی دانشجویان دانشکده افسری شهربانی جمهوری اسلامی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بعدازظهر امروز با حضور نخست‌وزیر در محل این دانشکده برگزار شد.
نخست‌وزیر در این مراسم گفت: «در دنیا تنها نظام ما است که امنیت ملی و داخلی آن را تنها فرزندان انقلابش حفظ کرده و می‌کنند، کشورهای وابسته برای حفظ نظام خود به بیگانگان تکیه دارند و مرزها و امنیت داخلی آنها توسط قدرت‌های بزرگ جهانی حفظ می‌شود و دراین‌میان، تنها کشور ما است که حفظ امنیت آن برعهده جوانان برومند آن است.»
آقای موسوی با اشاره به تحریکات گوناگون ابرقدرت‌ها برای ضربه زدن به انقلاب اسلامی خاطرنشان کرد: «زمانی قدرت‌های شیطانی و در رأس آنها شیطان بزرگ امریکا با استفاده از عناصر داخلی و استقرار بیش از 60 هزار مستشار نظامی در ایران، کشور ما را جزیره امن نام نهاده بودند. انقلاب اسلامی تمامی این تحلیل‌ها را بر هم زد. آن زمان امنیت کشور ما را همین مستشاران تأمین می‌کردند، اما امروز حفظ امنیت و نظام کشور به دوش نیروهای مؤمنی است که از بین توده‌های مستضعفی که انقلاب کردند تا خود به سرنوشتشان حاکم شوند، قرار دارد. ... آنچه امروز در کشورمان شاهد آن هستیم، برای دنیا الگو است. امروز دنیای تحت سلطه و مللی که خواهان رهایی از بند قدرت‌های شیطانی هستند، چشم به کشور ما دوخته‌اند، به کشوری که بدون تکیه بر ابرقدرت‌ها سر پای خود ایستاده و به همین خاطر است که ابرقدرت‌ها از انقلاب ما کینه به دل گرفته‌اند.»
وی افزود: «از سوسیالیست‌های فرانسوی که به جانیان پناه می‌دهند تا دیگر کشورهای بزرگ جهان امروز همه حامی صدام‌اند و پشت سر جنایات او صف کشیده‌اند. ...»
نخست‌وزیر افزود: «تکیه‌گاه ما تنها فرزندان انقلاب هستند فرزندانی که با چنگ و دندان از انقلاب خود دفاع می‌کنند. ما در دنیا به هیچ‌کس و به هیچ نیرویی تکیه نداریم،
1) 44. روزنامه اطلاعات، 29/10/1364، ص14.
چشم ما به نیروهایی است که مخلصانه علیه ظلم قیام کردند.»
مهندس موسوی گفت: «جنگی که امروز ما دربرابر آن و به نیابت ازطرف تمامی مظلومین به دفاع برخاسته‌ایم، جنگ ظالمان با ظلم‌دیدگان است. ما در دفاع خودمان برای جهان الگو می‌سازیم الگویی که نشان دهد وقتی مملکتی بر نیروهای خودش تکیه داشته باشد، هم می‌تواند کشور خود را بسازد و هم آرمان‌های خویش را به جلو ببرد. انقلاب ما با این دید و با پایگاه عظیم مردمی خودش و با تکیه به شهیدانش، امروز در تمامی جهان به‌ویژه در دنیای اسلام شکوفا شده است.»
نخست‌وزیر در پایان با اشاره به توطئه‌های گوناگون اقتصادی، سیاسی و فرهنگی که همه‌روزه ابرقدرت‌ها برای مقابله با انقلاب اسلامی ایران به طراحی آن می‌نشینند، حضور همه‌جانبه اقشار مختلف مردم در جبهه‌های جنگ را ستود.(1)
1
صدام در سفر به مسکو نتوانست توافق رهبران شوروی را برای دریافت سلاح‌های مدرن بیشتر کسب کند. از سوی دیگر، صادرات انگلیس به عراق افزایش بسیاری یافته است.
نشریه العالم چاپ لندن به نقل از منابع دیپلماتیک غربی در بغداد نوشته است: در جریان سفر غیرمترقبه اخیر صدام به مسکو به‌رغم اصرار وی، توافقی با رهبران شوروی حاصل نشده است. این منابع کوتاه بودن مدت دیدار صدام با گورباچف رهبر شوروی و درعوض گفت‌وگوهای طولانی با گرومیکو رئیس‌جمهور شوروی را دلیل این ادعا می‌دانند. به عقیده منابع یادشده، شوروی‌ها معمولاً درصورتیکه به توافق با طرف‌های مورد گفتوگو نرسند تنها به امضای چند پروتکل اکتفا می‌کنند.
منابع دیپلماتیک غربی در بغداد خاطرنشان کردند که هدف اصلی سفر رئیس‌جمهور عراق به مسکو متقاعد کردن رهبران شوروی به ارسال مقادیر اضافی از سلاح‌های مدرن شوروی به عراق بوده است. رهبران قبلی شوروی با ارسال مقادیر زیادی اسلحه به عراق از سال 1983 موافقت کرده بودند ولی این منابع گفتند که سیاست گورباچف با سیاست نیاکان خود تفاوت داشته و خواهان ایجاد موازنه در موضع‌گیری شوروی در قبال جنگ است.
نشریه العالم در پایان به نقل از بعضی از منابع فرانسوی افزوده است: ایران در عرض چند هفته اخیر شروع به دریافت چند موشک ساخت شوروی کرده است.(2)
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی به نقل از خبرگزاری رسمی اوپک گزارش داد که انتظار می‌رود صادرات بریتانیا به عراق که شامل ماشین‌آلات یا کالاهای ساخته‌شده و مواد شیمیایی است، افزایش یابد. گزارش اتاق بازرگانی عرب و بریتانیا در لندن حاکی‌از آن است که شاخص صادرات بریتانیا به عراق در نیمه اول سال 1985 نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن 65 درصد افزایش یافته است.(3)
1
ژنرال ولادیمیر کووروف معاون وزیر دفاع شوروی درمورد موازنه قوا در جبهه‌های جنگ عراق و ایران گفت: «قوای طرفین جنگ درحال تعادل است.» وی طی مصاحبه‌ای که در شماره امروز روزنامه کویتی الوطن منتشر شده است، وقوع هرگونه تغییر و تحولات غیرمنتظره در جبهه‌های جنگ ایران و عراق را بعید دانست و گفت: «جنگ میان ایران و عراق به یک جنگ فرسایشی و تضعیف یکدیگر تبدیل شده است.» معاون وزیر دفاع شوروی با اشاره به اینکه برقراری حالتی از موازنه قوا در جبهه‌های جنگ ایران و عراق نوعی استقرار و آرامش اوضاع نظامی را درپی داشته است، گفت: «بااین‌همه باید به این جنگ به چشم یک بشکه باروت نگریست.»
وی اظهار عقیده کرد که دخالت کشورهای دیگر در بحران جنگ ایران و عراق منجر به افزایش تشنج خواهد شد. ژنرال کووروف ضمن ابراز مخالفت شوروی با دخالت نیروی دریایی امریکا در آبهای منطقه خلیج فارس گفت: امریکا باید به موازنه قوا در این منطقه اذعان کند.
معاون وزیر دفاع شوروی که در چند روز گذشته برای یک دیدار رسمی و شرکت در یک مانور آزمایشی سلاح‌های روسی در کویت به سر می‌برد، روز پنجشنبه (26/10/1364) کویت را ترک کرد.(1)
2
در پایان سفر رئیس‌جمهور ایران به تانزانیا، توافقنامه همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور امضا شد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، پروتکلی که وزیران خارجه ایران و تانزانیا تهیه کرده بودند، در دیدار نهایی رئیس‌جمهور دو کشور مطرح و تصویب شد. این پروتکل شامل احداث یک واحد واکسن‌سازی در تانزانیا؛ آمادگی ایران برای ارسال واکسن ساخته‌شده به تانزانیا؛ احداث یک واحد درمانی - بهداشتی به‌همت هلالاحمر ایران؛ اهدای اتوبوس برای تسهیل در حملونقل شهری تانزانیا؛ ادامه همکاری درزمینه قراردادهای نفتی که در گذشته امضا شده و همکاری در به‌کارگیری نیروی جهاد سازندگی در توسعه خدمات روستایی است. پس از امضای این پروتکل رئیس‌جمهور تانزانیا از کمک‌های انسان‌دوستانه جمهوری اسلامی سپاسگزاری کرد.(2)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی دراینباره گفت: «وزیر نیروی تانزانیا گفت ایران موافقت کرده است نفت ایران را به‌صورت اعتباری دراختیار تانزانیا قرار دهد.»(3)
3
رئیس‌جمهور ایران در ادامه سفر به کشورهای افریقایی، امروز وارد موزامبیک شد و شب در ضیافت شام رئیس‌جمهور این کشور حضور یافت. رئیس‌جمهور موزامبیک ضمن تأکید بر اشتراک مواضع با ایران ازجمله محکومیت تبعیض نژادی و حمایت از آزادی، از ادامه جنگ ایران و عراق ابراز نگرانی کرد و خواستار خاتمه جنگ در سال جاری میلادی شد.
تصویر
آیت‌الله خامنه‌ای صبح امروز از تانزانیا عازم موزامبیک شد و بعدازظهر وارد شهر ماپوتو پایتخت این کشور شد و در فرودگاه مورد استقبال سامورا ماشل رئیس‌جمهور موزامبیک و جمعی از مقامات این کشور قرار گرفت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، جمعیت زیادی که هزاران پرچم جمهوری اسلامی را - که در وسط آنها عکس امام خمینی و شعار "خدایا، خدایا خمینی را نگهدار" نقش بسته بود - در دست داشتند در فرودگاه به استقبال رئیس‌جمهور آمده بودند. نخستین دور مذاکرات دو رئیس‌جمهور بعدازظهر امروز برگزار شد. همچنین پس از مذاکرات وزیران خارجه دو کشور، کمیته‌های بازرگانی، نفتی، کشاورزی و فرهنگی کار خود را آغاز کردند.
در ضیافت شام رئیس‌جمهور موزامبیک، سامورا ماشل ضمن خوشامدگویی و درخواست تحکیم پیوندهای دوستی و همکاری دو کشور، با اشاره به جنایات رژیم افریقای جنوبی، حمایت موزامبیک را از مبارزات کنگره ملی افریقا و دیگر مبارزان علیه رژیم افریقای جنوبی و مبارزان راه آزادی و برابری و عدالت اعلام کرد و نیز تجاوزات اسرائیل را محکوم و از مبارزات سازمان آزادی‌بخش فلسطین حمایت کرد.(1)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رئیس‌جمهور موزامبیک در بخش دیگری از سخنانش گفت: «ما در نگرانی جامعه بین‌المللی از ادامه جنگ در خلیج [فارس] شریکیم... امیدوارم سال 1986 سال صلح و هماهنگی باشد و به این جنگ که تابهحال به قیمت جان هزاران تن تمام شده، پایان داده شود.»(2)
رئیس جمهور ایران در پاسخ با تشکر از مهمان‌نوازی دولت و ملت موزامبیک، گفت: «ما معتقدیم که مبارزه با رژیم نژادپرست افریقای جنوبی بدون مبارزه علیه حامیان این رژیم و امپریالیسم امریکا ممکن نیست.» وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران با الهام از مکتب اسلام و رهنمودهای امام خمینی، پشتیبانی کامل روحی و سیاسی خویش را از مبارزات کشورهای خط مقدم علیه رژیم نژادگرا و دست‌نشانده افریقای جنوبی اعلام می‌دارد. ...» رئیس‌جمهور ایران
افزود: «رژیم عراق برای تضعیف و سرنگون ساختن حاکمیت اسلام و با حمایت ابرقدرت‌ها مأموریت یافت تا با 12 لشکر زرهی و پیاده به خاک ایران حمله کند و اکنون که خود را در خطر می‌بیند مزورانه ناله صلح سر داده است. ... ولی امروز دیگر افکار عمومی جهان از آغازگری جنگ توسط رژیم عراق و نقض قراردادهای بین‌المللی ازسوی این رژیم آگاه است و ما و دیگر ستم‌کشیدگان جهان معتقدیم که اجرای عدالت دربرابر یک تجاوز تنها ازطریق احقاق حق مردم مظلوم و تنبیه متجاوز و ریشه‌کن ساختن فتنه‌انگیز به دست می‌آید.»(1)
1
رئیس سابق کمیته خارجه سنای امریکا و یکی از تحلیلگران غربی درمورد خطر تجدید حیات اسلام و نفوذ انقلاب اسلامی در میان مسلمانان جهان ازجمله کشورهای افریقای جنوبی و مصر هشدار دادند.
چارلز پرسی رئیس سابق کمیته خارجه سنای امریکا با اظهار نگرانی از تجدید حیات اسلام در جهان، آن را خطر بزرگی برای کشورهای طرف‌دار امریکا در منطقه اعلام کرد. پرسی در مصاحبه‌ای با روزنامه کویتی الانباء که در شماره امروز این نشریه به چاپ رسیده است با اشاره به پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، گفت: برانگیختن احساسات مذهبی در ایران، بنیان این کشور را 180 درجه تغییر داد.
وی با اشاره به نگرانی امریکا از افزایش احساسات ضدامریکایی در منطقه، گفت برخی کشورهای هوادار امریکا در منطقه از این جنبش بنیادگرایی احساس نگرانی می‌کنند. وی ضمن اعتراف به گسترش موج اسلام‌گرایی در جهان، درباره تحولات و تغییراتی که ممکن است این جنبش در سرنوشت منطقه ایجاد کند هشدار داد و خواستار مقابله با این پدیده شد.
چارلز پرسی بهترین راه‌حل برای کنترل جنبش‌های اسلامی در کشورهای مختلف جهان را ایجاد اصلاحات رفرمیستی در رژیم‌های حاکم بر این کشورها اعلام کرد و با اشاره به اسلام‌گرایی در افریقای جنوبی، این کشور را در آستانه وقوع یک انقلاب توصیف کرد و گفت درصورتیکه رژیم پرتوریا بخواهد از وقوع یک انقلاب جلوگیری کند باید تغییرات رفرمیستی در نظام حاکم بر این کشور به وجود آورد.(2)
روزنامه کوریرا دلاسرا چاپ ایتالیا نیز در گزارشی تحلیلی راجع به نفوذ انقلاب اسلامی در میان مسلمانان مصر نوشته است: «اکنون تصاویر امام خمینی که به‌عنوان سمبل بیداری اسلامی تلقی می‌شود در مصر و سایر کشورهای اسلامی که سنی‌مذهب نیز می‌باشند بسیار به چشم می‌خورد و این خود نشانه‌ای از انفجار قریب‌الوقوع دنیای اسلام است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی که این خبر را نقل کرده، افزوده است: «این روزنامه ضمن هشدار به آنچه که آن را بنیادگرایی اسلامی می‌خواند، نوشته است: انقلاب اسلامی با تعهد
مسلمانان نسبت به اسلام مرزناپذیر است و نظرات امام خمینی و مواضع انقلاب اسلامی ایران به‌صورت الگویی برای تمام کشورهای اسلامی درآمده است.»
روزنامه کوریرا دلاسرا می‌افزاید که تصاویر امام خمینی برای اولین‌بار در تظاهرات مسلمانان مصر - که در اعتراض به شهادت سلیمان خاطر مسلمان انقلابی مصری صورت گرفت - به چشم می‌خورد و این خود مؤید نفوذ انقلاب اسلامی ایران در میان مسلمانان مصری است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «روزنامه‌های دیگر ایتالیا نیز با اشاره به تظاهرات گسترده مسلمانان انقلابی در شهرهای قاهره، اسیوط و اسکندریه و اعمال خشونت نیروهای رژیم مبارک و دستگیری تعدادی از مسلمانان مصری نوشته‌اند: اکنون کلیه مساجد شهر قاهره در محاصره کامل نیروهای امنیتی قرار گرفته و بر تعداد پست‌های بازرسی بر شهر به‌طور چشمگیری افزوده شده است.»(1)
1
درحالی‌که ایران سه روز قبل اعلام کرد که هواپیمای ربوده‌شده کویتی تعمیر و آماده تحویل به کویت شده است، کویت امروز اعلام کرد که برای تعدادی از کارکنان هواپیمایی کویت درخواست ویزا شده تا برای تعمیر و بازگرداندن هواپیما به تهران بروند.
خبرگزاری رویتر امروز از کویت چنین گزارش داد: «کویت امروز گفت که تلاش تازه‌ای را برای بازپس‌گرفتن هواپیمای ایرباس ربوده‌شده به ایران در دسامبر 1984 (آذر 1363)، توسط 4 عرب که 2 مسافر امریکایی را کشتند، آغاز کرده است.
این هواپیما پس از ماجرایی شش‌روزه که با حمله یک نیروی ضربت ایرانی به هواپیما پایان گرفت قابل‌پرواز نبود.
تلاش‌های قبلی کویت برای بازپس‌گردانیدن این هواپیما موفق نبوده‌اند، ولی احمد المیشاری رئیس هواپیمایی کویت، امروز در بیانیه‌ای گفت که این هواپیمایی برای تعدادی از پرسنل خود درخواست ویزا کرده است تا به تهران رفته هواپیما را تعمیر کرده و به کویت بیاورند.
امریکا خواسته است ایران این هواپیماربایان را که خواستار آزادی 17 زندانی در کویت بودند را محاکمه یا مسترد کنند.
زندانیان مزبور - که عمدتاً مسلمانان طرف‌دار ایران هستند - به‌خاطر بمب گذاری‌هایی در سفارتخانه‌های امریکا و فرانسه در کویت زندانی شدهاند. در این حملات 6 تن کشته شدند. ایران هیچ حرکتی را درجهت برآورده ساختن این خواسته گزارش نکرده است.»(2)
1
مشکلات اقتصادی سوریه، اختلافات سوریه و ایران و فشار اقتصادی عربستان بر سوریه موضوعاتی است که در دو نشریه غربی به آن پرداخته شده و رادیو اسرائیل آن را در برنامه امروز خود نقل کرد.
رادیو اسرائیل گفت: «روزنامه تایمز مالی چاپ لندن در یکی از شماره‌های اخیر خود از مشکلات اقتصادی عمیق سوریه - که یکی از علل همکاری‌های سیاسی دمشق و تهران می‌باشد - پرده برداشت و ازجمله نوشت مسئله رویارویی با کمبود منابع ارزی زمانی در سوریه جنبه حاد به خود گرفت که عربستان سعودی عبور کامیون‌های خویش را از خاک آن کشور ممنوع اعلام کرد، بدین‌سان کشاورزان سوری از فروش تره‌بار و میوه به عربستان محروم شدند و شرکتهای حملونقل سوریه نیز متحمل زیان گردیدند. عربستان سعودی از آن بیم دارد که عبور کامیون‌ها از خاک سوریه موجب قاچاق اسلحه و افتادن این سلاح‌ها به دست مخالفان رژیم عربستان گردد. دریافت نفت رایگان و نفت ارزان‌قیمت از حکومت اسلامی ایران نیز به حل مشکل سوریه در مقابله با کمبود ارز کمک شایان کرده است.»
رادیو اسرائیل افزود: «هفته‌نامه اقتصادی بررسی‌های خاورمیانه نیز که در قبرس انتشار می‌یابد در همین زمینه نوشت: «درحال‌حاضر سوریه متجاوز از یک میلیارد دلار به ایران بدهکار است. اختلافات سیاسی نسبتاً عمیقی که بین دو کشور پیرامون مسائل لبنان و فلسطینی‌ها بروز کرده بود اخیراً با سفر نخست‌وزیر سوریه به تهران اندکی تخفیف یافت. به نوشته این هفته‌نامه، سران عرب در اجلاس هفت سال پیش خویش در بغداد تعهد کردند سالیانه یک میلیارد و هشتصد میلیون دلار کمک مالی به سوریه اعطا کنند ولی از یک‌سو نزاع و اختلاف‌های سیاسی در جهان عرب و از سوی دیگر کاهش درآمد نفت، باعث محدود شدن این کمک گردید.»(1)
2
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با انتشار بیانیه‌ای اقدام امریکا درمورد وتو کردن قطعنامه پیشنهادی لبنان درباره تجاوزات رژیم صهیونیستی را محکوم کرد.
در بیانیه وزارت امور خارجه آمده است: «امریکا می‌کوشد سازمان ملل متحد را به‌عنوان اهرم فشار علیه ملل به‌پاخاسته جهان به کار گرفته و هرگاه که موضع حقی مطرح می‌گردد، با استفاده از حق نامشروع "وتو" از صدور رأی به حق جلوگیری می‌نماید.
جمهوری اسلامی ایران ضمن محکوم نمودن جنایات و تجاوزات رژیم اشغالگر قدس و حامی اصلی‌اش امریکا، بار دیگر به مسلمانان جهان تأکید می‌نماید که رژیم صهیونیستی باید از میان برداشته شود تا قدس عزیز از سلطه شوم صهیونیسم و امپریالیزم آزاد گردد. ... جمهوری اسلامی ایران هرگونه مذاکره و سازش با رژیم صهیونیستی و امید بستن به سازمانهای
1) 57. واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/10/1364، صص 14 و 15.
بین‌المللی دراین‌رابطه را خیانت به اسلام و مسلمین و آرمان فلسطین دانسته، اطمینان دارد که مواضع ضدبشری امریکا نیز نمی‌تواند در اراده آنان خللی وارد آورد و مردم مسلمان و مبارز لبنان و فلسطین مبارزه خود را تا نابودی رژیم صهیونیستی ادامه خواهند داد و در این راه از پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران برخوردارند.»(1)
1
اوضاع بحرانی یمن جنوبی و نقش شوروی در کودتای نافرجام این کشور در نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه بررسی شده است. به این شرح: «به‌دنبال تلاش شوروی در پایان دادن به ماجرای خونین یمن جنوبی و انجام مذاکرات میان دو جناح مخالف با حضور علی ناصر محمد در سفارت شوروی در عدن، روس‌ها تلاش می‌نمایند وضعیت یمن جنوبی را رو به آرام شدن ببرند. در راستای حرکت تثبیت حاکمیت علی ناصر محمد، وی فرستادگانی را با پیام برای رؤسای یمن شمالی و اتیوپی به این کشورها اعزام نمود. باتوجه‌به وضعیت قبایل یمن، آرام نمودن این درگیری‌های مسلحانه کار دشواری است به‌ویژه اینکه عدن پایتخت این کشور به‌صورت مرکز درگیری درآمده است.
بالا گرفتن درگیری‌های روز گذشته عدن شاید حاکی‌از عدم موفقیت مذاکرات جناح‌های مخالف در سفارت شوروی باشد. تلاش‌های کشورهای بزرگ درجهت نجات اتباع خود از یمن، نشان‌دهنده مبهم بودن اوضاع این کشور در آینده نزدیک است. عرفات امروز برای دومین‌بار اعلام نمود که حاضر است برای پایان دادن به حوادث یمن جنوبی با استفاده از تمام نیروها میانجیگری کند. ازطرفی سفر غیرمنتظره حیدر ابوبکر عطاس نخست‌وزیر یمن جنوبی به شوروی و مذاکرات با مقامات رسمی این کشور به‌خوبی نشان‌دهنده نقش مستقیم روس‌ها در این جریان است. عطاس در فرودگاه مسکو مورد استقبال علی‌اف عضو دفتر سیاسی مرکزی حزب کمونیست شوروی و معاون نخست‌وزیر و تعدادی دیگر از مسئولین این کشور قرار گرفت. به نظر می‌رسد سفر عطاس به شوروی باتوجه‌به اینکه دو وزیر خارجه و بازرگانی نیز وی را همراهی می‌کنند به‌منظور تشویق روس‌ها در پایان دادن به این ماجرا است. آنچه مسلم است شوروی در این ماجرا تاکنون بازنده بوده است، زیرا بیشتر گزارش‌ها حاکی‌از کشته شدن رهبران اصلی کودتا (عبدالفتاح اسماعیل و علی عنتر) می‌باشد و در این شرایط راه دیگری برای شوروی وجود ندارد جز اینکه جناح میانه‌رو چپ را نگه دارد؛ زیرا در غیر این صورت معلوم نیست آینده رژیم حاکم بر این کشور به کجا خواهد کشید.»
در این نشریه همچنین آمده است: «کاردار یمن جنوبی در تهران که شدیداً نگران اوضاع کشورش است، گفت حرکت توسط روس‌ها انجام شده است؛ آنها از سال 1980 عبدالفتاح اسماعیل را که یک عضو افراطی روسی است در مسکو نگه داشتند و در سال 1985 او را به
1) 58. روزنامه اطلاعات، 29/10/1364، ص3.
یمن بازگرداندند و او را با اعمال فشار در رده بالای حزب قرار دادند و سپس این مسئله را به وجود آوردند. روس‌ها مایل هستند که یمن جنوبی به‌طور کامل زیر نفوذ آنها باشد، ولی خط مشی علی ناصر محمد چنین نیست. وی افزود: روز گذشته نخست‌وزیر یمن جنوبی حیدر ابوبکر عطاس از مسکو تماس تلفنی گرفت و نصیحت نمود که در سفارت هماهنگی وجود داشته باشد. سفیر یمن افزود که احتمالاً وزیر دفاع در درگیری‌ها کشته شده باشد.»(1)
1
شورای تأمین استان سیستان و بلوچستان درپی ورود دو گروه از اشرار به کشور، تدابیری برای مقابله با آنها اتخاذ کرد.
نشریه گزارش روزانه با ذکر تاریخ امروز (28 دی) برای این موضوع دراینباره نوشته است: «دو گروه از اشرار فراری به سرکردگی محمدخان میرلاشاری و بهرام‌خان شیرانی به استعداد مجموعاً 80 نفر با اسلحه و تجهیزات کافی از پاکستان وارد [کشور شده] و در کوه‌های مناطق هبودان (ایرانشهر) و توتان (نیک‌شهر) مستقر شدهاند. اطلاعات واصله حاکی است که کلیه کمپوت‌جات و کنسروهای شرکت تعاونی را خریده و در قبال آن اسکناس‌های هزار تومانی نو داده‌اند. به نظر می‌رسد دشمنان انقلاب اسلامی در نظر دارند در ایام دهه فجر در این منطقه آشوب به پا کرده ضرباتی وارد نمایند.
دراین‌رابطه در جلسه فوق‌العاده شورای تأمین استان مقرر شد قرارگاه مشترکی به نام "شهید سلیمان خاطر" مرکب از سپاه، کمیته، ژاندارمری و اداره اطلاعات در ایرانشهر تشکیل و با مأموریت: 1. دفاع از نقاط حساس و ضربه‌پذیر 2. حمله و تهاجم برعلیه اشرار در مأمن ایشان، آغاز به کار نماید.»(2)
ضمیمه گزارش796: اظهارات منشی صدام درباره بخشی از جنایات صدام در عراق
منشی مخصوص صدام که به ایران پناهنده شده است در مصاحبه‌ای به بخشی از جنایات صدام ازجمله تشکیل کمیته ترور برای نابودی مخالفان اشاره و نگرانی شدید بعثی‌ها را از فعالیت‌های انقلابیون در داخل عراق اعلام کرد.
روزنامه اطلاعات در گزارشی از این مصاحبه نوشته است: «وی به خبرنگاران گفت: بنده از اهالی موصل و فرزند عبدالقهار هستم. به‌دلیل رابطه خوبی که پدرم با حکومت عراق در زمان حکومت حسن البکر داشت مدتی مدیریت مدرسه فرزندان خارجی‌های مقیم بغداد را به عهده گرفتم. رابطه خوبی هم با همسر صدام پیدا کردم که این رابطه باعث شد، پس از سرنگونی حسن البکر به سمت منشی مخصوص صدام انتخاب شوم. تا اوایل سال گذشته میلادی در این پست مشغول کار بودم و پس از پنج ماه ازطریق کردهای عراق فرار کرده و به ایران پناهنده شدم.
وی گفت تطمیع و تهدید از شیوه‌های صدام برای حفظ خود و حکومت بعث می‌باشد. زندان قلعه دهوک از مخالفین صدام پر است. در این زندان تاکنون دختران زیادی از خانواده‌های مخالفین حزب بعث، توسط حکام بعث حامله شدهاند. یعنی تجاوز به نوامیس و اموال مخالفین از کارهای ابتدایی و عادی صدام و ایادی او است. وی افزود: علت ماندن من در دستگاه صدام چند عامل بود: یکی اینکه کسی که در دستگاه حزب بعث
کار کند، زیر نظر است. من که در کاخ صدام کار می‌کردم، تمام حرکات و سکنات من زیر نظر بود. ما ممنوع‌الخروج بودیم. ازطرفی من شریک خواهر صدام بودم و با او چند شرکت تجاری داشتیم. درمجموع من به‌دلیل تربیت و شرایط خانوادگی‌ام تصمیم گرفتم که از همه‌چیز دست بکشم و به جمهوری اسلامی ایران پناهنده شوم.
تصویر
بانو عبدالقهار درباره سمت خاص خود در دربار صدام گفت: من امین سری کمیته اجرایی حزب بعث عراق بودم. در دفتر سری این کمیته اشخاصی مانند صباح میرزا محافظ شخصی صدام، ارشد یاسین، موید ادهم و منیر ادهم برادرزاده‌های صدام، خیرالله طلفاح دایی صدام، عدنان خیرالله پسردایی صدام و رئیس ستاد مشترک ارتش عراق و حسین کامل داماد صدام که مسئول کارهای تروریستی است، مشغول فعالیت هستند. جلسات این دفتر در خارج از کاخ تشکیل می‌شود و درحقیقت کارهای تخریبی و تروریستی حزب بعث در این جلسات برنامه‌ریزی می‌شود. مثلاً وزیر بهداری عراق که با نظر صدام مبنی‌بر کشتن اسرای ایرانی در جبهه‌های جنگ مخالفت کرده بود توسط یکی از باندهای همین کمیته ترور شد. ترور اشخاصی نظیر آیت‌الله صدر، خانواده آیت‌الله حکیم، سیدحسن شیرازی، تحسین الشیخلی، اسعد منصور، هاشم عبود الساعدی، محمد صالح الحسینی و... تماماً توسط افراد و اعضای کمیته مذکور انجام گرفته است. ازطرفی گروه‌های مختلف تروریستی در داخل کمیته، هیچ‌کدام از کار و برنامه یکدیگر اطلاع ندارند.
مهم‌تر از همه گروه‌های ترور در داخل حزب بعث، دارودسته ادهم و شخصی به نام ابراهیم اسود می‌باشند. اسود از قساوت قلب زیادی برخوردار می‌باشد و حاضر است در ملأعام آدم بکشد. این شخص یک بار در دادگاه جلو چشم دیگران یک نفر را به قتل رسانده است.
فرد دیگری که از دیگر افراد کمیته سنگ‌دل‌تر است برزان تکریتی برادر صدام است که مسئول اعمال تروریستی در کشورهای حوزه خلیج فارس می‌باشد. ترور آیت‌الله صدر نیز توسط برادر صدام انجام گرفت. شخص دیگری به نام هادی عواد از دیپلمات‌های عراقی در کویت همراه با فرزندش توسط همین باند به قتل رسید.
وی افزود: اعمال تروریستی و تخریبی رژیم صدام آنقدر زیاد است که نمی‌شود در این فرصت کوتاه به تمامی آنها پرداخت.
وی آن‌گاه در پاسخ به سؤال خبرنگاران درباره تأثیر انفجارات داخل عراق در روحیه مردم گفت: رژیم عراق از فعالیت‌های انقلابیون در داخل عراق بسیار بیمناک بوده و سعی دارد مردم از اخبار عملیات چریکی و بمب‌گذاری مجاهدین و حزب الدعوه و... اطلاع پیدا نکنند. حملات موشکی ایران نیز به بغداد تا مدت‌ها به خرابکاران داخلی نسبت داده شد، ولی سرانجام مردم متوجه شدند که رژیم بعث دروغ می‌گوید، لذا مردم تاحدامکان علیه رژیم بغداد، عکس‌العمل نشان دادند.
متأسفانه مردم برای مدتی به دامان یک عده روحانی‌نمای درباری پناه بردند، مثل "عبدالوهاب شماع" که با کمال تأسف این شخص به دربار صدام روی آورد. وی افزود: به‌هرحال ما از راه راست منحرف شدیم و خدا این شخص را بر ما مسلط کرد.
وی درباره مشی کلی صدام گفت: صدام مسئول تمام خرابکاری‌ها و ترورها در منطقه است. این رژیم عامل مستقیم تمام ناامنی‌ها و خسارات وارده به جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. صدام به تمام کشورهای خلیج فارس چشم طمع دارد و در این راه از هیچ کاری فروگذار نمی‌کند.»(1)
نشریه تهران تایمز نیز در گزارشی از این مصاحبه نوشته است که خالده عبدالقهار متولد 1943، در ژوئن 1985 (خرداد 1364) همراه خانواده‌اش ازطریق کردستان به ایران فرار کرده است. وی رژیم عراق را به دخالت در ناپدید شدن امام موسی صدر متهم کرد و گفت مقامات عراقی بیشتر ترجیح می‌دهند اسیران زخمی ایرانی را به قتل برسانند تا پرستاری کنند.(2)
1
در جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه پاسداران، قرارگاه نجف(1)و یگانهای تحت امر، مأمور اجرای عملیات در محورهای مختلف شرق و شمال چوراتا و شرق ماؤوت عراق شدند. در این جلسه، یگانها و گردان‌های آنها ضمن بیان استعداد و وضعیت رزمی خود به‌طورکلی به مأموریت عملیاتی و اهمیت آن توجیه شدند و به آنها تأکید گردید که با تسریع در اقدامات آماده‌سازی، هرچه زودتر آمادة عملیات شوند و حداکثر 5 روز بعد از عملیات در جنوب، حمله را آغاز کنند. فرمانده کل سپاه پاسداران پس از شناسایی‌های روز گذشته از مناطق شرق سلیمانیه و نیز شرق حلبچه و خرمال عراق، صبح امروز عازم سنندج شد و از آنجا به باختران بازگشت و عصر امروز در جلسه‌ای طولانی با مسئولان قرارگاه نجف و فرماندهان تیپ‌های تابع این قرارگاه، مأموریت هر یگان را مشخص کرد.(2)
در اولین بخش از جلسه، فرمانده کل سپاه با اشاره به نتایجی که از شناسایی‌های روز گذشته در منطقه به دست آورده و نیز با استناد به اطلاعاتی که فرماندهان سپاه در این منطقه کسب کردهاند مبنی‌بر اینکه ارتش عراق اخیراً حدود 2 تیپ از نیروهایش را از این منطقه خارج کرده، سه دلیل برای اهمیت و ضرورت اجرای عملیات هرچه سریع‌تر در منطقه شرق چوراتا برشمرد: 1. وضعیت جوّی (سردی هوا و بارندگی و برف). 2. دور بودن عقبة یگانهای خودی
1) تشکیلات جدید نیروی زمینی سپاه پاسداران شامل سپاه شمال، سپاه جنوب و سپاه مرکز است و قرارگاه نجف، قرارگاه عملیاتی سپاه شمال محسوب می‌گردد. فرماندهی سپاه شمال و قرارگاه نجف به‌عهده مصطفی ایزدی است و عزیز جعفری به قائم‌مقامی وی منصوب شده است.
2) این جلسه در قرارگاه نجف در باختران تشکیل شد. در بخش اول جلسه، محسن رضایی، مصطفی ایزدی، غلامرضا صالحی، محمدابراهیم سنجقی، محمود کاوه (فرمانده تیپ ویژه شهدا)، ربیعی (فرمانده تیپ قدس)، ناصح (فرمانده تیپ نبی‌اکرم(ص))، اکبر آقابابایی (فرمانده تیپ شهید بروجردی) حضور داشتند و در بخش‌های بعدی جلسه، فرماندهان گردان‌های هر تیپ به‌طور جداگانه حضور می‌یافتند.
از منطقه مورد نظر برای عملیات. 3. درگیری شدید فکری دشمن در جنوب و تلاش شدید در آن جبهه برای مقابله با حملة خودی. وی گفت هر سه دلیل نشان می‌دهد که ارتش عراق هیچ آمادگی برای مقابله با عملیات نیروهای خودی در جبهه شمالغرب ندارد. محسن رضایی فرمانده این عملیات را مصطفی ایزدی اعلام کرد که از مریوان به هدایت عملیات می‌پردازد و غلامرضا صالحی جانشین وی در این فرماندهی است که با کمک حسین همدانی از نزدیک عملیات را هدایت می‌کنند.
باتوجه‌به ضرورت احداث جاده برای اجرای عملیات و پذیرش فرمانده سپاه برای باقی ماندن واحد مهندسی جهاد دامغان در جبهه شمالغرب، وی تأکید کرد: «کار مهندسی سریع شروع شود چون زمان خیلی کم است.» وی برای جلوگیری از حساسیت دشمن گفت: «شایع کنید که می‌خواهیم برای پایگاه قرارگاه رمضان جاده بکشیم. البته [دشمن] شک می‌کند، اما به‌دلیل همین شرایطی که گفتیم تا بفهمد طرح ما چیست، کار انجام شده است.»
تصویر
از سوی دیگر، فرمانده تیپ ویژه شهدا پیشنهاد کرد که برای کسب یک پیروزی بزرگ و قطعی در جبهه شمالغرب، توان بیشتری در نظر گرفته شود و عملیاتی گسترده طراحی و در سه مرحله اجرا شود وگرنه مثل عملیات والفجر2، بعد از عملیات، فشارهای شدید دشمن شروع می‌شود. اما فرمانده کل سپاه ضمن تأیید مناسب بودن این پیشنهاد، نداشتن یگان دیگری برای به‌کارگیری در این منطقه را مانع اجرای آن ذکر کرد و گفت تصرف و تثبیت سریع هدف مشخص‌شده و نیز هم‌زمانی اجرای عملیات در این منطقه با عملیات در جنوب مانع فشار شدید دشمن خواهد شد.
در بخش دوم جلسه، فرماندهان گردان‌ها و مسئولان تیپ ویژه شهدا در جلسه حضور یافتند که فرمانده کل سپاه به بیان مأموریت و اهداف عملیات پرداخت. وی گفت: «برای اینکه کارها سرعت بگیرد، گفتیم خود برادران فرمانده گردان هم بیایند که صحبت کنیم. منظور این نیست که مثلاً خدای‌نکرده ما نسبت به قرارگاه یا تیپ اعتماد نداریم، بلکه به‌خاطر اینکه می‌خواهیم سرعت عمل را بالاتر ببریم و برادران جدی‌تر کار را دنبال بکنند و زمان‌های خوبی که الآن هست انشاءالله استفاده بشود و بتوانیم این عملیات را انجام دهیم. این عملیات چند هدف دارد: اول اینکه انشاءالله ضدانقلاب از این منطقه حداقل 30، 40 کیلومتر به عقب رانده می‌شود. ... دوم اینکه
انشاءالله در اینجا با یک نیروی کم، یک زمین وسیع به تصرف نیروهای ما درمی‌آید که راهکار ما هم به‌سمت قلعه‌دیزه و هم به‌سمت سد دوکان و هم به‌سمت شمال سلیمانیه باز می‌شود. یک هدفی هم در آینده هست که چون احتمال می‌دهیم که خدای‌نکرده از بچه‌های ما زخمی یا اسیر شوند، بقیه اطلاعات را به شما نمی‌دهیم. ... این مسائل برای ما آنقدر ضرورت و اهمیت دارد که ما خودمان با آقای ایزدی پریشب به هزارقله رفتیم و منطقه را کاملاً از نزدیک دیدیم. با اینکه الآن چقدر درگیر عملیات‌های دیگر در جنوب یا در جبهه وسط هستیم، اما اینجا آنقدر برای ما ضرورت دارد که خود ما رفتیم، 48 ساعت در منطقه با اینها بودیم.»
محسن رضایی هدف تیپ ویژه شهدا را تصرف ارتفاعات موبرا و پیشروی به‌سمت چوراتا اعلام کرد و به تشریح وضعیت منطقه پرداخت. در ادامة جلسه، فرمانده سپاه شمالغرب (مصطفی ایزدی) با اشاره به زمینه‌های مناسب برای موفقیت عملیات گفت: «محور اصلی این عملیات تیپ ویژه شهدا، یعنی قوی‌ترین یگانی است که دراین‌رابطه استفاده می‌شود. انشاءالله برادران با سرعت عملی که به خرج خواهند داد و با شناسایی خوبی که خواهند داشت ما شاهد موفقیت آنها باشیم و انشاءالله بتواند تضمین‌کننده سایر حرکت برادران باشد.»
در ادامه جلسه، فرمانده تیپ ویژه شهدا و فرماندهان گردان‌ها و مسئول گردان ادوات این تیپ به تشریح وضعیت خود ازجنبه استعداد، آمادگی، آموزش‌ها و وضعیت سلاح و آمار ادوات خود پرداختند. ازجمله گفته شد که هر گردان 4 گروهان حدود 114 نفری دارد و هر گردان غیر از سلاح انفرادی دارای تیربار، آر.پی.جی7 و خمپاره60 است.
در پایان این بخش، فرمانده تیپ ویژه شهدا و فرماندهان گردان‌های آن ضمن اعلام آمادگی برای عملیات در مناطق کوهستانی و نیز جبهة جنوب و بیان اینکه سه چهار ماه است درحال گذراندن آموزش‌های آبی خاکی هستند و اعلام وجود 200 نیروی غواص در این تیپ، خواهان واگذاری مأموریت عملیاتی به آنها در جنوب شدند. محسن رضایی در پاسخ ضمن تأکید بر اهمیت مأموریت واگذارشده به این تیپ، گفت که فرصتی برای آمادگی شما در جنوب نیست و مأموریت‌ها تقسیم شده است. محمود کاوه نیز ضمن تشکر از محسن رضایی، گفت: «ما حاضریم ایشان هر لحظه بفرمایند هر کار پرخطری که در منطقه باشد؛ چه در منطقه جنگی و چه در مناطق دیگر، ما آمادگی کامل داریم. ممنون هستیم از اینکه مأموریت‌ها را خیلی مرتب و منظم توجیه فرمودند و همه ما از شما فرماندهان محترم کمال سپاسگزاری را داریم.»(1)
در ادامة جلسه، فرماندهان تیپ‌های قدس، شهید بروجردی و نبی اکرم(ص) با فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای خود به‌ترتیب در جلسه حضور یافتند و با توضیحات محسن رضایی و مصطفی ایزدی به محورهای عملیاتی خود؛ یعنی شمال ارتفاعات موبرا تا ارتفاعات گامو و مأموریت‌های خود توجیه شدند و فرماندهان هر تیپ نیز به بیان وضعیت نیرو،
1) 1. سند شماره 17049/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه تعیین مأموریت عملیاتی در شمالغرب (29/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 17065)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 32 - 9.
امکانات و میزان آمادگی خود پرداختند. همچنین مصطفی ایزدی بر لزوم آمادگی تیپ‌ها تا 10 روز دیگر برای عملیات تأکید کرد و محسن رضایی نیز از آنان خواست تا در تلاش برای آمادگی به سه نکته توجه کنند:
در پایان جلسه، برادر علی‌آبادی از مسئولان مهندسی جهاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در جلسه حضور یافت که محسن رضایی ضمن توجیه منطقه عملیاتی و اقدامات مهندسی ضروری در این منطقه، گفت: «مهندسی در اینجا نقش تعیین‌کننده‌ای دارد، یعنی اصلاً شاید بشود گفت که وضع این عملیات بدون مهندسی روشن نیست.» وی ضمن تقدیر از زحمات فراوانی که یگانها در جبهه شمالغرب کشیده‌اند، خواست که با امکانات مهندسی موجود در منطقه و نیز امکانات جهاد دامغان، ترمیم جاده‌های موجود و احداث جاده‌های مورد نیاز در این منطقه عملیاتی انجام شود.(1)
1
قرارگاه کربلای سپاه پاسداران در تلاش برای آماده‌سازی زمینة اجرای مأموریت خود در منطقه فاو، علاوه‌بر پیگیری کارها در صحنه اجرایی، در مقر خود به بررسی برخی مسائل و مشکلات و کوشش برای حل آنها می‌پردازد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه کربلا، موضوع‌هایی را که امروز در قرارگاه مطرح شده ازجمله: زمان عملیات و کمبود فرصت برای آمادگی؛ مشکلات و کمبودهای مهندسی؛ تعیین محدودة عبور تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) در مرحله دوم عملیات و وضعیت رعایت حفاظت اطلاعات را در یادداشت‌های خود درج کرده که گزیدة آن چنین است:
جانشین فرمانده قرارگاه کربلا امروز در گفت‌وگویی با راوی مرکز مطالعات با ابراز اینکه هنوز 40 درصد از کارهای مهندسی و 40 تا 50 درصد از کارهای آموزشی باقی مانده، تعویق عملیات را ضروری خواند و گفت هنوز نیرو و تجهیزات به منطقه عملیات منتقل نشده و اگر در روزهای باقی مانده تا زمان اعلام آمادگی بخواهیم منتقل کنیم، منطقه عملیاتی لو می‌رود و الزاماً باید حدود 22 بهمن عملیات را شروع کنیم که این زمانی است که دشمن آمادگی صددرصد دارد و احتمال موفقیت کم است.(2)
مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا نیز ضمن تأیید عدم آمادگی یگانها بجز لشکر25 کربلا و همچنین آماده نشدن جاده‌ها و نرسیدن لباس غواصی، پیش‌بینی کرد که فرمانده کل سپاه فشار می‌آورد که عملیات فاو تا 20 بهمن باید آغاز شود، بعد یک‌دفعه دستور می‌دهد که این منطقه خالی شود و عملیات بالا (احتمالاً منطقه جزایر ام‌الرصاص و...) را اجرا می‌کند و سپس همه را به‌سمت پایین سرازیر می‌کند و عملیات فاو را انجام می‌دهد. غلامرضا محرابی معتقد است که این منطقی‌ترین شکل کار است.(3)
1) 2. سند شماره 17410/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه تعیین مأموریت عملیاتی در شمالغرب (29/10/1364، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، نوار شماره 17066)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، صص 27 - 6.
2) 3. سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر8 (مجید مختاری)، 25/10/1364 تا 20/11/1364، ص22.
3) 4. همان، ص29.
تصویر
از سوی دیگر، فرمانده لشکر5 نصر امروز با حضور در قرارگاه کربلا، مشکلات این لشکر را که موجب تأخیر در آمادگی شده، چنین برشمرد: 1. فرصت برای آموزش نیروها کم است و حداقل یک ماه دیگر فرصت لازم است. 2. لباس غواصی هنوز داده نشده است. 3. پلیت و نیز 500 متر پل خیبری 2 نیاز داریم که هنوز دریافت نشده است. 4. امکان انتقال تجهیزات مهندسی به آن‌سوی اروند (به‌دلیل نداشتن وسایل انتقال) وجود ندارد و به همین دلیل احداث خاکریز (در غرب اروند) و دفاع در پشت آن میسر نیست. باقر قالیباف در ادامه با بیان جمله‌ای غیرمنتظره ظاهراً قصد برانگیختن تلاش بیشتر مسئولان قرارگاه را برای تأمین نیازهایش داشت یا اینکه واقعاً دچار تردید شده بود. وی گفت: «ما می‌دانیم وجود ما نخودی است، برویم یا نرویم فرقی نمی‌کند.» اما احمد غلامپور به وی گفت: «نه، این حرف را نزن.»(1)
البته واقعاً هرکس در جایگاه خود فشارها و سختی‌های فراوانی را برای پیشبرد کار جنگ تحمل می‌کرد. شاید اگر در آن هنگام درد دل فرمانده لشکری باز می‌شد، شنیدنش برای اندکی تحمل‌پذیر بود. فرمانده لشکری که مجری اصلی عملیات در صحنة نبرد بود باید فشارهای طاقت‌فرسایی را تحمل می‌کرد. او باید پنج تا ده هزار رزمنده و نیروی پشتیبانی رزم را اداره می‌کرد. باید قبل از عملیات آنان را برای حمله آماده می‌کرد؛ در میدان عملیات آنان را هدایت و پشتیبانی می‌کرد و بعد از عملیات باید جواب‌گوی موفقیت‌ها و ناکامی‌ها؛ شهیدان و مجروحان و اسیران عملیات، خانواده آنان و فرماندهان رده بالاتر بود و... این موارد و امثال آن بود که سبب می‌شد فرمانده یگانها نیز گاهی آرزو کنند که کاش همان رزمندة تک‌ور باقی می‌ماندند.
(2)1) وجود مشکلات و کمبودهای فراوان که برخی حل و تأمین آن ناممکن بود؛ ضرورت انجام دادن اقدامات گسترده و سنگین به‌منظور آمادگی برای عملیات؛ فشار فرماندهان یگانها به قرارگاه برای رفع کمبودها و حل مشکلات نظیر آنچه فرمانده لشکر نصر بیان کرد و... وضعیت دشواری را برای همة متعهدان به دفاع دربرابر تجاوز ایجاد کرده بود و هر فرمانده و مسئولی در جایگاه خود تحت انواع فشارها قرار داشت. جانشین فرمانده قرارگاه کربلا و معاون طرح و عملیات قرارگاه در شامگاه همین روز (29/10/1364)، باهم درد دل می‌کردند: «احمد غلامپور: ای کاش می‌رفتیم توی یک لشکر کار می‌کردیم؛ قرارگاه بدبخت است هم از پایین می‌خوریم و هم از بالا فشار است. احمد سیاف‌زاده: بله کار قرارگاه مشکل است، کاش می‌رفتیم توی یک لشکر کار می‌کردیم. احمد غلامپور: اگر تکلیف نبود، هیچ‌کس نمی‌ایستاد.» [سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر8 (مجید مختاری)، 25/10/1364 تا 20/11/1364، ص29]
2) 5. همان، صص 27 - 26.
امروز در جلسه دیگری در قرارگاه کربلا با حضور جانشین فرمانده قرارگاه، مسئول طرح و عملیات و مسئول مهندسی قرارگاه، برخی مسائل مهندسی بررسی شد. مسئول مهندسی از ابلاغ دستورهای متعدد و متفاوت که موجب کندی کارها شده گلایه کرد و گفت: «امکانات کم می‌دهند و کار را سریع می‌خواهند.»
احمد غلامپور نگرانی فرماندهان لشکرها از چگونگی انتقال تجهیزات به آن‌سوی اروند را مطرح کرد و احمد سیاف‌زاده پیشنهاد کرد که برای حل مشکل ترابری، قرارگاه دراین‌زمینه توان بگذارد. مسئول مهندسی ضمن بیان این ابهام که هنوز مشخص نشده که برای ترابری تجهیزات، شناور طارق یا سطحه‌های شناور به قرارگاه داده می‌شود، گفت: «نگران نرسیدن امکانات به آن‌طرف اروند نباشید، انشاءالله می‌رسد.» البته وی درمورد انتقال تجهیزات مهندسی در شب اول عملیات و امکان احداث خاکریز در این شب ابراز تردید کرد. عطایی (مسئول مهندسی) درمورد تأکید جانشین فرمانده قرارگاه کربلا برای انتقال خودروهای حامل موشک‌انداز تاو در شب اول عملیات، گفت برای انتقال آنها می‌توان از پل خیبری استفاده کرد.(1)
چگونگی عبور تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از لشکر5 نصر بعد از شکسته‌شدن خط دشمن موضوع جلسه دیگری با حضور فرماندهان این دو یگان و احمد غلامپور بود. در این جلسه چنین تصمیم‌گیری شد که در خط حد لشکر نصر یک نهر به تیپ قمر بنی‌هاشم اختصاص یابد و نیز بعد از مرحله اول عملیات، نهر و جادة دیگری به تیپ قمر واگذار شود. غلامپور همچنین تأکید کرد که تیپ قمر بعد از شروع عملیات و شکستن خط می‌تواند از همة امکانات لشکر نصر استفاده کند.
فرمانده تیپ قمر بنی‌هاشم به‌دلیل قرار گرفتن یگانش در جناح شمالی عملیات، نگران فشارهای شدید دشمن به نیروهایش بود و درخواست می‌کرد که در اواسط خط حد لشکر نصر، معبری دراختیار تیپ44 قرار گیرد که نیروهایش هنگام انتقال به منطقة درگیری در غرب اروند، در معرض فشار و آسیب کمتری واقع شوند.(2)
حفاظت و چگونگی جلوگیری از هشیاری دشمن موضوع دیگری بود که امروز با حضور مسئول حفاظت در قرارگاه کربلا مطرح گردید. احمد غلامپور تدبیر این قرارگاه را برای غافلگیر کردن دشمن چنین اعلام کرد: «سیاست ما این است که اجازه بدهیم یگانها کار خودشان را بکنند، وسایلشان را [به شرق اروند] ببرند، بعد بگوییم منطقه را تخلیه کنند و از 10 شب مانده به زمان عملیات، نقل‌وانتقالات قطع شود.» از سوی دیگر، مسئول حفاظت قرارگاه از نبودن کنترل لازم در نقل‌وانتقال‌های سنگین ابراز نگرانی کرد و گفت: «وسایل نقلیه سنگین که قرار است یک بار وارد منطقه شوند، به منطقه می‌روند و دیگر برنمی‌گردند و همین‌طور ماشین‌های منطقه اضافه می‌شود.» اما غلامپور گفت که کنترل این ترددها امکان‌پذیر است.(3)
گفتنی است که جانشین فرمانده قرارگاه کربلا در گفتوگو با راوی مرکز مطالعات، احتمال اینکه دشمن تاکنون به منطقه اصلی عملیات پی‌برده باشد را رد کرد و گفت: «به‌دلیل فعالیت نیروهای خودی در سه منطقه زید، فاو و هور، دشمن هنوز منطقة عملیات را نمی‌داند و بیشترین اقداماتش در هور است. البته ممکن است با تشدید فعالیت‌های خودی به منطقه عمومی عملیات پی ببرد، اما مهم این است که متوجه روز و ساعت عملیات نشود.»(1)
1
تصویر
قرارگاه نجف که در جبهة جنوب دو مأموریت عملیاتی دارد،(2)فرمانده و دیگر مسئولانش امروز با حضور در منطقه هور و مقر یگانهای تابعه به بررسی طرح مانور تیپ‌های انصارالحسین(ع) و امام حسن(ع) برای اجرای عملیات محوله، پیشرفت کار و مشکلات آنها پرداختند و با حضور در قرارگاه نصرت در جریان نتایج شناسایی‌هایی که در هور انجام‌شده قرار گرفتند. فرمانده قرارگاه نجف در جلسه با مسئولان تیپ امام حسن(ع) ضمن اعلام اینکه عملیات منطقه هور یکی دو شب پس از آغاز عملیات اصلی شروع خواهد شد، بر تمرین بیشتر و طرح‌ریزی دفاع از منطقه‌ای که تصرف خواهند کرد، تأکید نمود.
فرمانده و مسئولان قرارگاه نجف در آخرین جلسه - ساعت 21:15 تا 24 - به تقسیم کار و هماهنگی واحدهای قرارگاه برای اجرای دو مأموریت عملیاتی خود در جنوب پرداختند. عزیز جعفری در این جلسه با اعلام اینکه زمان عملیات نزدیک است، حدود دو یا سه هفته آینده؛ گفت از
1) 9. همان، ص22.
2) همان‌طور که در پاورقی گزارش اول روزشمار امروز اشاره شد، قرارگاه نجف، قرارگاه عملیاتی سپاه شمال است. این قرارگاه علاوه‌بر مأموریت‌های عملیاتی در جبهه شمالغرب، در جنوب نیز مأموریت‌های عملیاتی دارد. ادارة این مأموریت‌ها را در جنوب جانشین فرمانده قرارگاه نجف، یعنی عزیز جعفری به عهده دارد و درواقع ایشان فرماندهی قرارگاه نجف را در جنوب عهده‌دار است و اگر در گزارشهای جبهه جنوب عزیز جعفری به‌عنوان فرمانده قرارگاه نجف گفته شده به همین دلیل می‌باشد.
فردا به دو قرارگاه تاکتیکی تقسیم می‌شویم. وی فرمانده قرارگاه تاکتیکی منطقه هور را نورعلی شوشتری و فرمانده قرارگاه تاکتیکی منطقه جزایر ام‌الرصاص و بوارین و ... را خودش اعلام و مسئولان واحدهای مختلف هر یک از این دو قرارگاه را برای پشتیبانی از عملیات مشخص کرد و گفت که همه واحدها باید در قرارگاه سلمان یا جای مشخص مستقر شوند و مسئولان واحدها یا معاونینشان برای پاسخ‌گویی به یگانها همیشه حضور داشته باشند و به یگانها سرکشی کنند و رفع مشکلات آنها را پیگیری کنند.
رضا آزادی مسئول طرح و عملیات قرارگاه نجف در ادامة جلسه، مأموریت یگانهای تحت امر این قرارگاه را چنین مشخص کرد:
مأموریت اول قرارگاه نجف، طرح عملیاتی صف (جنوب و غرب خرمشهر):
تیپ18 الغدیر: از تقاطع کارون و اروند به‌سمت شرق به فاصله 3 کیلومتر و جزیره ام‌البابی1 (شرقی).
تیپ10 سیدالشهدا(ع): از اسکله تا همة جزیره ام‌الرصاص و جزیره ام‌البابی 2 (غربی).
تیپ21 امام رضا(ع): از نوک دماغه جزیره بوارین تا سه کیلومتر به‌سمت غرب و جزیره ماهی.
مأموریت دوم قرارگاه نجف، منطقه هور از پاسگاه معلق تا شمال برکه عظیم:
تیپ15 امام حسن(ع): از پاسگاه معلق تا تقاطع.
تیپ32 انصارالحسین(ع): از تقاطع تا 5/3 کیلومتری جاده.
در ادامة جلسه، وظایف واحدهای مختلف قرارگاه نجف برای پشتیبانی از دو عملیات مذکور تشریح شد.(1)
1
در جلسه امروز نیروی دریایی سپاه پاسداران، نتایج شناسایی اسکله العمیه در شب گذشته و راهکارهای تصرف این اسکله بررسی و بر ضرورت آمادگی برای اجرای این مأموریت تأکید شد.(2)
در آغاز جلسه، مسئول گروه شناسایی العمیه در شب گذشته و مسئول اطلاعات ناوتیپ کوثر از این شناسایی گزارش دادند: گروه 4 نفره شناسایی با 2 قایق کانو حدود ساعت 21 از بویه8 به‌سمت العمیه حرکت کردند درحالی‌که یک ساعت از شروع جزر گذشته بود و دریا آرام و آب صاف بود. ساعت 22:30 وقتی افراد گروه به یک کیلومتری پَد هلیکوپتر سکوی العمیه رسیدند، نگهبان پَد ایست داد؛ خیلی محکم گفت: "قف". درپی آن چند نفر عراقی
1) 10. سند شماره 1137/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات والفجر8 (علی فتحی)، 19/10/1364 تا 14/11/1364، صص 72 - 54.
2) در این جلسه، حسین علایی، حسن دانایی، علی آستانه، حسینعلی زمانی، عبدالله رودکی، اصلاحی (مسئول اطلاعات ناوتیپ کوثر)، آقاجانی، مقدسی، زندی و الیاس حضرتی حضور داشتند.
دیگر نزدیک نگهبان آمدند. بعد از چند دقیقه صدای انفجار شنیده شد و درمجموع 10 تا 15 انفجار رخ داد. سلاح‌های دفاعی سکو مشخص نبود. نیروهای شناسایی پس از بررسی و شناسایی اطراف اسکله از همان فاصله، ساعت 1 بامداد بازگشتند.
ازجمله نتایج شناسایی چنین برشمرده شد: 1. هر قدر موج آب بیشتر باشد، قایق کانو کمتر مشخص می‌شود. 2. در زمان تاریکی هوا رفتن به طرف اسکله با قایق کانو بهتر از غواصی است. 3. به‌دلیل توجه نگهبانان عراقی به جلو اسکله، اجرای عملیات غافلگیرانه از پشت اسکله امکان‌پذیرتر است، به‌ویژه اینکه جلوِ اسکله کاملاً روشن، ولی پشت اسکله سایه است.
در این جلسه برای تصرف العمیه سه راهکار پیشنهاد شد که برای تصمیم‌گیری نهایی بر ضرورت تکمیل شناسایی اسکله تأکید گردید.
همچنین در گزارش آموزش نیروهای تک‌کننده گفته شد که طی 35 روز در دزفول به نیروهای انتخاب‌شده آموزش‌های آبی و انواع تک آموزش داده شده و قرار است آموزش در آبهای آزاد ادامه یابد و تصرف اسکله با استفاده از نردبان و تجهیزات دیگر تمرین شود و تیراندازی در قایق و هنگام حرکت قایق نیز آموزش داده شود.
فرمانده نیروی دریایی سپاه در پایان جلسه برای تسریع در آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات روی اسکله العمیه بر انجام دادن اقدامات زیر تأکید کرد:
کار شناسایی العمیه از نزدیک انجام شود تا موقعیت اسکله بهتر مشخص گردد، البته دقت شود که کسی اسیر نشود، ولی شناسایی را تکمیل کنید.
از امکاناتی که دارید، آنچه برای این عملیات مناسب است، همه را آماده کنید.
آموزش را به‌طور جدی دنبال نمایید و با استفاده از فرصت، روحیه بچه‌ها را بالا ببرید و همه نیروهای آموزش‌دیده دراختیار خودتان باشد.
آقای آقاجانی بروید سایت و شناورها را امتحان کنید.
ناوتیپ کوثر به هر شکلی شده، ولو با شنا، باید بروید شناورهای دشمن را بگیرید و بیاورید.
حسین علایی در پایان تأکید کرد: «این مأموریت [تصرف العمیه] یک مأموریت حیاتی است، اگر ما نتوانیم این کار را خوب انجام دهیم به‌حکم امام [درباره تشکیل سه نیرو در سپاه] لطمه زده‌ایم و بی‌لیاقتی خود را نشان داده‌ایم. ... امروز روز کار است و فردا روز عملیات.»(1)
1
اقدامات امروز و چند روز اخیر ارتش عراق در غرب اروندرود در محور اسکله چهارچراغ را - که می‌تواند نشانه‌ای از احتمال هشیاری دشمن درمورد منطقه عملیات آتی باشد - مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا به فرمانده این قرارگاه و قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه چنین گزارش داده است:
1) 11. سند شماره 1148/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نوح در عملیات والفجر8 (الیاس حضرتی)، 25/10/1364 تا 10/11/1364، صص 48 - 41.
در تاریخ‌های 24 و 29 دی 64، دشمن بعثی با نیرویی به استعداد 127 نفر خط خود واقع در اسکله چهارچراغ را تقویت کرده که به‌صورت ستون‌های 40، 70 و 17 نفره بوده است.
در تاریخ 26 دی 64، تعداد 4 نفر از فرماندهان دشمن بعثی خط خود واقع در شمال اسکله چهارچراغ بر روی دهانه خور، روبه‌روی لشکر5 نصر را مورد بازدید و توجیه قرار دادند.
در تاریخ 27 دی، تعداد 14 نفر از فرماندهان دشمن بعثی با محافظ مخصوص، از خط ارتش عراق در اسکله چهارچراغ بازدید کردند و به منطقه توجیه شدند.(1)
1
سپاه پاسداران با اجرای عملیاتی محدود در منطقه دربندیخان چندین پایگاه گروه‌های مسلح و ارتش عراق را منهدم کرد.
دو گروهان تقویت‌شده از تیپ75 ظفر سپاه پاسداران ساعت 19 تاریخ 28/10/1364، پس از شناسایی کامل محورهای موردنظر در منطقه دربندیخان به‌طرف دشمن حرکت کردند و ساعت 2:30 بامداد 29/10/1364 به میدان‌های مین دشمن رسیدند. رزمندگان اسلام ساعت 4 بامداد در منطقه عمومی دربندیخان حدفاصل ارتفاعات بمو و شاخ‌خشیک و مقابل تنگه سرتک اقدام به یک تک محدود علیه پایگاه‌های دشمن - که مربوط به گروه‌های ضدانقلاب و ارتش عراق بود - کردند. در هر پایگاه حدود 50 تن از افراد دشمن مستقر بودند. در این عملیات 7 پایگاه دشمن مورد هدف بود که رزمندگان در ساعات اولیه با گذشتن از موانع، سیم‌خاردارها و میدان‌های مین - که پوشیده از برف بود - پایگاه‌های 1، 4 و 5 را با نارنجک دستی منهدم کردند و به تصرف درآوردند. سپس به پایگاه‌های 2، 3، 6، 7 حمله و آنها را نیز منهدم کردند. در این عملیات حدود 60 نفر از افراد دشمن کشته و حدود 150 نفر زخمی شدند و 8 نفر به اسارت درآمدند و باقیمانده نیروهای دشمن گریختند. پاک‌سازی این پایگاه‌ها یک ساعت و نیم طول کشید و جمعاً 22 سنگر اجتماعی و انفرادی دشمن منهدم شد. در این عملیات، غنائم بسیاری به دست آمد، لیکن به‌دلیل طولانی‌بودن فاصله و حجم بسیار، تخلیه نشد. در این عملیات 2 تن از رزمندگان شهید و 9 تن مجروح شدند. گفتنی است که آتش توپخانه سپاه و آتشبار توپخانه155 میلی‌متری ارتش این عملیات را پشتیبانی کردند و موجب افزایش تلفات نیروهای دشمن شدند. رزمندگان پس از اجرای این مأموریت موفقیت‌آمیز، ساعت 10 روز 29/10/1364 به پایگاه‌های خود بازگشتند.(2)
تصویر
1
واحدهای نظامی مستقر در خطوط دفاعی، گزارشهای مختلفی از تحرکات امروز دشمن داده‌اند، ازجمله:
ساعت 12:50 امروز، تعداد 70 نفر از نیروهای پیاده دشمن در پناه آتش تانک‌ها قصد نفوذ به مواضع خودی در منطقه سومار را داشتند که با مقابله و آتش نیروهای خودی، ضمن دادن تلفات و ضایعاتی مجبور به عقب‌نشینی شدند.(1)
ساعت 21 امروز، یک گروه گشتی دشمن در منطقه کانی‌شیخ قصد نزدیک شدن به مواضع نیروهای خودی را داشت که با اجرای آتش به‌موقع، متواری شدند.(2)
از سوی دیگر، فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق در اطلاعیة امروز خود (شماره 2089) ادعا کرد که نیروهای ایران شهر فاو و اطراف شهر مندلی را زیر آتش دوربرد قرار دادند.(3)
2
درپی دستور قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به نیروی زمینی ارتش درمورد مأمور کردن 15 گردان توپ به سپاه پاسداران برای عملیات بزرگ آتی و گزارش سپاه پاسداران درباره ناقص بودن گردان‌هایی که به سپاه مأمور شدهاند، رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (حجت‌الاسلام حسن روحانی)، طی نامهای به فرمانده نیروی زمینی ارتش، تعداد توپ‌هایی را که این نیرو متعهد شده به سپاه واگذار کند، یادآوری کرده است:
«باتوجه‌به تعهد آن نیرو مبنی‌بر واگذاری سه گردان105 م.م. به تعداد 54 قبضه و یک گردان کاتیوشا به تعداد 12 قبضه و چهارگردان 130 م.م به تعداد 72 قبضه و شش گردان هویتزر 155 م.م. به تعداد 108 قبضه و یک گردان 203 م.م. به تعداد 12 قبضه به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با عنایت به اینکه برابر آمار، تعداد قبضه‌های تعمیری توپ‌ها نسبت به کل آمار رقمی کمتر از 20 درصد را نشان می‌دهد و علاوه‌بر آن در جلسات تشکیل‌شده در ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) آن فرماندهی محترم اعلام نموده‌اید با بسیج امکانات آمار توپ‌های تعمیری را تقلیل خواهید داد، خواهشمند است دستور فرمایید از تعداد توپ‌های واگذاری به سپاه پاسداران، این ستاد را مطلع فرمایید.»(4)
3
درپی دستور فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به سپاه پاسداران برای واگذاری 4000 نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش، رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در نامهای به فرمانده کل سپاه پاسداران بر اجرای سریع‌تر این دستور تأکید کرد:
«در اجرای اوامر فرماندهی محترم قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و پیرو مذاکره تلفنی با قائم‌مقام آن
1) 14. سند شماره 12063 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه (واحد اطلاعات)، گزارش نوبه‌ای، شماره 156، 15/11/1364.
2) 15. سند شماره 11731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی زمینی ارتش (معاونت عملیات و اطلاعات - مدیریت اطلاعات)، بولتن اطلاعات شماره 44، 1/11/1364.
3) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص2، رادیو صوت‌الجماهیر، ساعت 20:30، 29/10/1364.
4) 17. سند شماره 441494 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 29/10/1364.
فرماندهی در مورخه 28/10/1364، خواهشمند است دستور فرمایید دررابطهبا واگذاری 4000 نفر از پرسنل بسیجی واجد شرایط به نزاجا حداکثر تا تاریخ 1/11/1364، اقدام مقتضی معمول و نتیجه را به این ستاد اعلام فرمایید.
رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) - حسن روحانی»(1)
گفتنی است همانطورکه در روزشمار 28 دی‌ماه آمده، فرمانده کل سپاه پاسداران روز گذشته حداقل به 5 یگان از یگانهای سپاه دستور داد طی 48 ساعت، نیروی بسیجی برای واگذاری به نیروی زمینی ارتش، دراختیار بسیج قرارگاه خاتم(ص) سپاه قرار دهند.
1
پیامدها و آثار واگذاری نیروهای بسیجی به یگانهای نیروی زمینی ارتش که فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران پیش‌بینی می‌کردند و نگران آن بودند به‌سرعت آشکار شد.(2)حجت‌الاسلام احسان‌بخش نماینده امام خمینی در استان گیلان و امام‌جمعه رشت امروز تلفنگرامی دراینباره برای فرمانده کل سپاه پاسداران ارسال کرد:
«برادر گرامی جناب آقای حاج محسن رضایی فرمانده محترم سپاه پاسداران ایران، دامت برکاته
سلام علیکم. توفیقات حضرت عالی را از خداوند مسئلت دارم. غرض از تصدیع، در گیلان جهشی پیدا شده برای اعزام نیرو و اهدای کمک‌های جنسی؛ به تحقیق به آن برادر عزیز عرض می‌کنم اگر این روحیة برخاستة مردم را حفظ نکنیم، برگرداندنش ... [کلمه ناخوانا] است. اکنون تدارک هزار کامیون برای هفتة سالگرد انقلاب داریم، ولی متأسفانه گزارش داده‌اند بسیج اعزامی گیلان را جزء بسیجیان ندانسته و دراختیار ارتش گذاشته‌اند و ارتش برخورد موهن با بچه‌های مسلمان دارد. دستور فرمایید این نگرانی هرچه سریع‌تر مرتفع گردد و بسیجیان گیلان چون سایر استان‌ها زیر سایه شما باشند.
والسلام علیکم و رحمة‌الله، برادر شما، نماینده امام - احسان‌بخش»(3)
2
دو هواپیمای میراژ ارتش عراق حدود ساعت 11 صبح امروز یدک‌کش هلندی "اسمیت ماس لوئیس" را در خلیج فارس در 37 مایلی جنوبی‌شرقی بوشهر (بخش ساحلی فرمانداری تنگستان) هدف موشک‌های خود قرار دادند. این کشتی 495 تنی حدود 34 خدمه داشت که براثر اصابت موشک اگزوسه، یک خدمه استرالیایی آن کشته شد و چند تن مجروح شدند و
1) 18. سند شماره 441493 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 29/10/1364.
2) درپی جلسات 13 و 14 دی‌ماه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که در آن نیروی زمینی ارتش درخواست کرد برای اجرای عملیات در منطقه شلمچه، سپاه پاسداران 4000 رزمنده بسیجی به نیروی زمینی ارتش واگذار کند و دستور آقای هاشمی به سپاه دراین‌زمینه، چند روز بعد بخشی از این نیروها واگذار شد. روز گذشته نیز فرمانده کل سپاه دستور تکمیلی به چند یگان صادر کرد.
3) 19. سند شماره 83370 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام حجت‌الاسلام احسان‌بخش نماینده امام در استان گیلان، 29/10/1364.
قسمتی از یدک‌کش دچار آتش‌سوزی گردید. بلافاصله پس از این حمله، یک هلیکوپتر ایرانی برای کمک و تهیه گزارش از وضعیت یدک‌کش و سرنشینان آن به منطقه اعزام شد و با تلاش نیروی دریایی ارتش و قرارگاه نوح سپاه پاسداران آتش‌سوزی آن مهار شد.
یدک‌کش مذکور به شرکت ایپکو مارین پیمانکار طرح خطوط انتقال نفت گناوه تعلق دارد. بنا به اعلام استانداری بوشهر، این یدک‌کش هنگام حمله بدون اطلاع قبلی وارد آبهای ایران شده است.(1)
آسوشیتدپرس امروز از منامه دراینباره گزارش داد که مدیران شرکتهای نجات دریایی در خلیج فارس گفتند حملة مذکور ظاهراً در چارچوب تلاش برای ایجاد اختلال در کار ایران درزمینه ایجاد یک ترمینال جدید نفتی در جنوب جزیره خارک انجام شده است. به‌گفته این مدیران، یدک‌کش اسمیت مشغول فراهم کردن کمک‌های فنی برای اجرای بخش‌هایی از پروژه در مناطق غیرخشکی بوده است. حدود نیمی از خط لوله نفتی جدید ایران برای صادرات نفت از خشکی‌های سواحل خلیج فارس عبور خواهد کرد.(2)
گزارشهای بعدی درباره این حادثه حاکی است که این کشتی به‌سوی شارجه در حرکت بود و در 130 کیلومتری جنوب جزیره خارک هدف قرار گرفته است و مجروحان با یک کشتی نیروی دریایی ایران به بوشهر انتقال یافته و در بیمارستان بستری شدهاند و سایر خدمه سوار یک کشتی به‌سوی دوبی در حرکت‌اند. سخنگوی شرکت امداد کشتیرانی اسمیت اینترنشنال گفت براثر حمله موشکی موتورخانه کشتی به‌کلی سوخت و استراحتگاه خدمه به‌شدت آسیب دید. وی افزود که این کشتی در دوبی بازرسی می‌شود تا مشخص شود که آیا ارزش تعمیر دارد یا نه.(3)
ارتش عراق در اطلاعیه نظامی امروز خود (شماره 2089) دراینباره اعلام کرد: «صبح امروز هواپیماهای توانمند ما دست به حمله موفقیت‌آمیز علیه یک هدف بزرگ دریایی در نزدیکی سواحل ایران زدند و آن را به‌طور دقیق و مؤثر مورد اصابت قرار دادند.»(4)
1
هواپیماهای ارتش عراق امروز به مناطق دیگری از سرزمین جمهوری اسلامی نیز تجاوز و نقاطی را بمباران کردند. از سوی دیگر، هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی اخیراً با بمباران منطقه کاریزه سلیمانیه عراق، خساراتی به حزب دمکرات وارد آوردند.
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی در گزارشی به ستاد مشترک ارتش اعلام کرد که 7 هواپیمای عراقی ضمن تجاوز به مناطق شمال خرمشهر، یک یدک‌کش را در شرق جزیره فارسی هدف قرار دادند. همچنین 45 هواپیمای عراقی ضمن انجام پرواز داخلی در 20 مسیر، توسط رادارهای نیروی هوایی کشف شدهاند.(5)
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد در ساعت 12:05 روز 29 دی، دو
1) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص3؛ و - همان، شماره 307، 1/11/1364، ص10؛ و - وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 150، 30/10/1364، ص1.
2) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، صص 3 و 4.
3) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 307، 1/11/1364، ص11.
4) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص1.
5) 24. سند شماره 11696 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا به سماجا2، 30/10/1364.
هواپیمای دشمن جزیره مجنون شمالی را بمباران کردند. همچنین از ساعت 11:55 تا 12:03 روز 29 دی، بیش از 8 هواپیمای دشمن چند نقطه از جاده اهواز - خرمشهر را بمباران کردند که ضایعاتی درپی داشت.(1)
قرارگاه نصرت سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که در ساعت 12:01 روز 29/10/1364، چهار هواپیمای دشمن بر فراز جزیره شمالی مجنون با پرتاب 14 بمب، اقدام به بمباران کردند.(2)
فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه امروز خود اعلام کرد که هواپیماهای عراقی با اجرای 29 مأموریت رزمی مواضع و مناطق استقرار تجهیزات و ماشین‌آلات دشمن را بمباران کردند تا خسارات بیشتری را دربرابر دو بخش عملیاتی سپاه سوم و سپاه ششم ارتش عراق به نیروهای ایران وارد کنند.(3)
از سوی دیگر، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) امروز به نقل از سپاه پاسداران اشنویه گزارش داد که براثر اقدام اخیر هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی به بمباران منطقه کاریزه در استان سلیمانیه عراق، خساراتی به تشکیلات بیمارستانی حزب دمکرات وارد آمده است، طوری‌که این حزب ناچار به انتقال بیمارستان خود به منطقه‌ای دیگر شد.(4)
1
چند منطقه از استانهای کردستان و آذربایجان غربی امروز شاهد درگیری نیروهای خودی با گروه‌های مسلح و تحرکات این گروه‌ها بود و در درگیری‌های مناطق مهاباد و مریوان، رزمندگان متحمل خسارت‌هایی شدند و عراق گروهی از منافقین را برای مقابله با رزمندگان به پنجوین اعزام کرد.
در منطقه مهاباد، به‌گزارش سپاه پاسداران این شهر، امروز 3 گروهان از گردان حضرت رسول(ص) و 2 گروهان از گردان نبی اکرم(ص) همراه با سلاح و ادوات برای عملیات به روستاهای قوزلچه و خره‌جو اعزام شدند. در درگیری چندساعته این واحدها با نیروهای ضدانقلاب 4 تن از برادران بسیج عشایر به شهادت رسیدند و 5 تن مجروح شدند که حال آنان رضایت‌بخش است.(5)
همچنین ساعت 16 امروز (29 دی) در منطقه مهاباد، یکی از سربازان پایگاه مامایا که تأمین جاده را به‌عهده داشته، هدف گلوله افراد ضدانقلاب قرار گرفت که کتفش مجروح شد و در بیمارستان بستری گردید.(6)امروز همچنین 6 تن از نیروهای گروه‌های مسلح خود را تسلیم رزمندگان کردند. تسلیم‌شدگان 5 تن از حزب دمکرات و یک تن از گروه چریک‌های فدایی اکثریت هستند.(7)
در منطقه مریوان، نیروهای پایگاه چناره بعدازظهر امروز (29 دی) با نیروهای گروه کومه‌له
1) 25. سند شماره 11731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) 26. سند شماره 11518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه نصرت (واحد اطلاعات نظامی)، گزارش نوبه‌ای، 30/10/1364.
3) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 306، 30/10/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 29/10/1364.
4) 28. سند شماره 144154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/10/1364.
5) 29. سند شماره 374153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پاسداران مهاباد، 30/10/1364.
6) 30. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 151، 1/11/1364، ص4.
7) 31. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 153، 4/11/1364.
درگیر شدند و طی درگیری چندساعته، یکی از نیروهای پایگاه شهید و 3 نفر اسیر و مفقود شدند. از تلفات دشمن اطلاعی نیست.(1)همچنین یکی از منافقین که در منطقه مریوان در محمل سرباز فعالیت می‌کرد مورد سوءظن قرار گرفت و دستگیر شد. وی که به سلاح کمری و نارنجک مسلح بود، به‌محض دستگیری سیانور خورد و مرد.(2)
علاوه‌بر گزارش‌هایی که از مقرها و محل تجمع گروه‌های دمکرات، کومه‌له و... در دست است، امروز دبیرخانه شورای امنیت به استانداری کردستان اعلام کرد که: «رژیم بعث عراق نیروهایی متشکل از سازمان منافقین خلق را به‌همراه افراد وابسته به علی مریوانی از سیدصادق به‌طرف پنجوین اعزام نموده است و افراد مزبور قصد دارند برای مقابله با رزمندگان اسلام وارد عمل شوند.»(3)
از سوی دیگر، بنا به اعلام وزارت اطلاعات، حزب دمکرات اخیراً به مسئولان حزب در مناطق مهاباد، سردشت، بوکان و پیرانشهر دستور داده مشمولانی را که قصد رفتن به سربازی دارند، قبلاً به اهداف حزب توجیه کنند و سپس به آنان اجازه عزیمت به سربازی را بدهند.(4)شهربانی کردستان نیز اعلام کرده که در سنندج شایع شده افرادی که با دولت جمهوری اسلامی ایران همکاری کنند، فرزندان خردسال آنان به‌دست افراد ضدانقلاب ربوده خواهند شد.(5)
1
انقلابیون مسلمان کرد عراقی با حمله به چند پایگاه ارتش عراق در منطقه سلیمانیه و ساختمان حزب بعث در حلبچه، تلفات و خساراتی به آنها وارد کردند. رژیم عراق سربازگیری شدیدی را در کردستان عراق آغاز کرده است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز ارومیه به نقل از منابع موثق اعلام کرد در عملیاتی که انقلابیون مسلمان کرد عراقی طی هفته گذشته با یورش گسترده به پادگان دهوکان و پایگاه‌های اطراف جاده سلیمانیه - عربت اجرا کردند، یکی از پایگاه‌های وابسته به پادگان دهوک سقوط کرد و به تصرف مبارزان درآمد. در این عملیات 10 تن از مزدوران رژیم عراق کشته و 4 تن دستگیر شدند، تعداد فراوانی سلاح و مهمات به‌دست نیروهای مسلمان کرد افتاد و خسارات سنگینی به پادگان دهوکان و پایگاه‌های اطراف وارد شد.(6)
از سوی دیگر، به‌گزارش ژاندارمری باختران، اخیراً رژیم عراق - سربازگیری شدیدی را در مناطق کردنشین کردستان عراق مخصوصاً استانهای سلیمانیه، کرکوک و موصل آغاز کرده است. دستگیرشدگان بعد از مدت کوتاهی آموزش به مناطق جنوب (جزیره مجنون و هورالهویزه) اعزام می‌شوند. در ماه گذشته، رژیم عراق تعداد بسیاری از سربازان کرد ناراضی را در مناطق جنوب مستقر کرده که بسیاری از خانواده‌های آنان هیچ اطلاعی از محل فرزندان خود ندارند.(7)
1) 32. سند شماره 151811 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 2/11/1364.
2) 33. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 151، 1/11/1364، ص2.
3) 34. سند شماره 341765 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دبیرخانه شورای امنیت کشور، 29/10/1364.
4) 35. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 151، 1/11/1364، ص2.
5) 36. سند شماره 374105 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شهربانی استان کردستان، 29/10/1364.
6) 37. روزنامه اطلاعات، 29/10/1364، ص14.
7) 38. سند شماره 83373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد سپاه پاسداران منطقه2 نجف (اطلاعات)، 29/10/1364.
1
امروز کاروان راهیان کربلا از بیجار و عده‌ای از مسئولان شهربانی کشور عازم جبهه‌ها شدند.
فرمانده سپاه پاسداران ناحیه کردستان اعلام کرد که روز 29/10/1364، کاروان راهیان کربلای2 شهرستان بیجار متشکل از 450 نفر طی مراسمی راهی مناطق جنگی شدند. در این مراسم چند تن از عزیزانی که در جبهه‌ها به شهادت رسیده بودند نیز تشییع شدند.(1)
صبح امروز همچنین عده‌ای از رؤسای شهربانی‌های چند استان و رؤسای اداره‌های مرکزی شهربانی و حجت‌الاسلام غروی رئیس عقیدتی - سیاسی اداره سررشته‌داری و تربیت بدنی شهربانی، عازم جبهه‌های نبرد شدند. سرهنگ هوشیار فرزین معاون انتظامی شهربانی در مراسم اعزام هدف از عزیمت رؤسای شهربانی به جبهه‌ها را شرکت در کلاس‌های انسان‌سازی اعلام کرد و گفت وقتی رزمندگان ببینند رؤسای شهربانی همدوش و همگام با آنها در جبهه‌ها حضور دارند، بی‌شک روحیة تازه‌ای خواهند گرفت.(2)
2
جانشین فرمانده کل قوا در دیدار برگزارکنندگان عملیات نمایشی لشکرهای بسیج در دهة فجر، بر اهمیت کاروان‌های "راهیان کربلا" تأکید کرد و برخی آثار آن و نیز آثار حضور و حمایت‌های مردمی را برشمرد و گفت نیروهایی که از خانه‌هایشان بیرون آمدند قضیه را رها نمی‌کنند تا به نتیجه برسند.
آقای هاشمی گفت: نشان دادن قدرت مردمی و پشتیبانی توده‌ای از نظام و جنگ، آثار بسیاری دارد. این امر، موجب جلوگیری از حوادث غیرمترقبه، ایجاد ترس و وحشت در دل دشمنان و امیدوار ساختن مردم می‌شود. این یک اصل اسلامی است و مضمون آیه شریفه "واعدوا لهم ما استطعتم من قوه" است. وی مفهوم آمادگی را خالی کردن دل دشمنان و منصرف کردن آنان از اقدام به شرارت دانست. آقای هاشمی به ذکر نمونه‌هایی از آثار این آمادگی پرداخت و گفت: «چند ماه پیش می‌خواستند ما را در آبهای خلیج فارس و مرزهای جنوبی در مزاحمت جدیدی قرار دهند، ولی آمادگی مردم و بسیج "راهیان کربلا" مانع شرارت‌های آنان شد. ... بعد از راهپیمایی عظیم مردم در روز "قدس" نیز شرارت‌های صدام در بمباران شهرها متوقف شد. این ساده‌اندیشی است که فکر کنیم موشک‌های آنها تمام شده بود یا هواپیماهای عراقی نیامدند، بلکه کسانی که صدام را تشویق می‌کردند، فهمیدند که رویارویی با مردم ما بی‌نتیجه است، چراکه هیچ قدرتی مثل قدرت مردمی و نیروهای انسانی و مؤمن نیست و هیچ‌گاه موشک و حتی بمب و پیچیده‌ترین سلاح‌ها، نمی‌تواند یک ملت مجاهد آماده شهادت را تسلیم کند.»
آقای هاشمی افزود: با نخستین موج حرکت حماسه‌ای "راهیان کربلا" که به ابتکار سپاه و بسیج انجام شد، شرارت‌های سیاسی - تبلیغاتی - نظامی یک باره خاموش شد. خدا می‌داند اگر این
حرکت مردمی انجام نشده بود تا چه میزان، شهرها کارخانه‌ها و مرکز اقتصادی ما مورد حمله قرار می‌گرفت، آنان دیدند که این ملت آنقدر جدی است که وقتی شراره‌های توطئه‌ای را می‌بیند، این گونه به میدان آمده و درصورت لزوم با بسیج همگانی، همه‌چیز را از سر راه خود برمی‌دارند.
وی اضافه کرد: وقتی دشمنان ما، این حرکت را دیدند دست و پایشان را جمع کردند و این، اثر کوچک حرکت مردم بود که مانع بسیاری شرارت‌ها شد و تأثیر بعدی و اصلی آن در آینده
مشخص خواهد شد. بالاخره این نیروهایی که از خانه‌هایشان بیرون آمدند، قضیه را رها نمی‌کنند تا به نتیجه برسند.
جانشین فرمانده کل قوا با تأکید بر اهمیت قدرت‌نمایی ملی و مردمی، افزود: «در دهه فجر، زمان قدرت‌نمایی ما فرامی‌رسد. وقتی مردم دنیا این‌همه نیروهای جان‌برکف "راهیان کربلا" را دیدند که به جبهه‌ها رفتند و اکنون نیز نیروهای بسیاری آماده اعزام به جبهه هستند، این آمادگی عظیم و تاریخی پشت دشمنان ما را می‌لرزاند. این نیروها تمام‌شدنی نیست، زیرا به منبع عظیم الهی متصل است و دریای عمیق مردم و پشتوانه عظیم ملت در پشت سر آنان آماده فداکاری هستند. این ابراز قدرت، عظمت مسئله را نشان خواهد داد. باید همه امکانات مردمی در اداره‌ها، استانداری‌ها، آموزش‌وپرورش، بسیج و سپاه در این راه به کار گرفته شوند و روزی که لازم است جایی تعطیل شود، این کار انجام شود و همه چیز بسیج شود و تمام امکانات مربوط، به کار گرفته شود. ... این کار مردمی است و امکانات دولتی هم باید دراختیار مردم قرار گیرد و ما باید در دهه فجر دشمنان را بیشتر بترسانیم.»
فرمانده عالی جنگ تأکید کرد: «این عمل در سیاست جهانی بسیار مؤثر و همسایه‌های ما را به آینده انقلاب، امیدوار و ایمان مسلمانان را به کشورهای اسلامی، مصمم‌تر می‌کند. این مجموعه اثر خود را در همه‌جا می‌گذارد و انتقال این تجربه و آمادگی برای مسلمان‌ها مؤثر است. من تأکید دارم، ابتکار سپاه و بسیج جهت اعلام "دهه فجر" امسال برای دهه آمادگی‌های مردمی، فکر بسیار خوبی است.»
آقای هاشمی با بیان اینکه این کار ارزش کار مجاهدان را دارد، تأکید کرد: به سایر نیروهای دولتی و مردمی در شهرها بگویید که با شما همکاری کنند و با کمترین بودجه مصرفی برای مرکزیت مملکت، با اتکا به قدرت‌های محلی خودتان گوشه‌ای از قدرت مردم را در دهه فجر انقلاب اسلامی نشان بدهید.(1)
1
ششمین جلسه کمیته هماهنگی تبلیغات جنگ استان تهران بعد از ظهر امروز تشکیل شد. در آغاز جلسه، نماینده جامعه روحانیت مبارز از نحوه همکاری این جامعه در تبلیغات جبهه و جنگ و همچنین ارائه برنامه‌های لازم به مردم ازطریق امامان جماعت مساجد گزارش داد.
1) 41. روزنامه اطلاعات، 30/10/1364، ص3.
سپس درمورد دعوت از مسئولان نظامی و افراد مطلع برای سخنرانی در ادارات و سازمانهای دولتی استان تهران تصمیم‌هایی گرفته شد و مقرر گردید با هماهنگی ارتش، سپاه، جهاد سازندگی و دیگر سازمانهای مربوط دراین‌زمینه اقدام شود.
در این جلسه که با حضور نمایندگانی از ارتش، جهاد سازندگی، جامعه روحانیت مبارز، بنیاد شهید، خبرگزاری جمهوری اسلامی، صداوسیما، آموزش‌وپرورش و ستاد تبلیغات جنگ برگزار شد، درباره تداوم اعزام کاروان‌های راهیان دیار نور متشکل از مدیران و مسئولان ادارات به جبهه‌ها و دیدار با رزمندگان در چهارچوب آیین‌نامه‌ای که اخیراً به ادارات و سازمانهای دولتی در سطح استان ابلاغ گردیده است، تصمیم‌هایی اتخاذ شد.(1)
1
جلسه تأسیس کمیته‌ای برای بررسی جنگ ایران و عراق در هامبورگ، با تقاضا از همه صلح‌دوستان برای کوشش درجهت پایان دادن به این جنگ پایان یافت. در اعلامیه‌ای که اعضای جلسه منتشر کردند، از موضع علی‌السویه و بی‌علاقه دولت آلمان درمورد پایان دادن به جنگ انتقاد شده است. اعضای مؤسس این کمیته که در میان آنها نام اوتوشیلی وکیل حزب سبزها در مجلس آلمان نیز به چشم می‌خورد، می‌خواهند با تأسیس این کمیته قدمی درجهت شکست سکوت درمورد این جنگ و ایجاد یک همبستگی بین‌المللی برای پایان دادن به آن بردارند. در اعلامیه مذکور همچنین آمده است که در کنار فعالیت‌های اعضای کمیته فوق‌الذکر برای توقف فروش تسلیحات به‌طور مستقیم و یا غیرمستقیم به هر دو کشور ایران و عراق و نیز کالاهایی که می‌تواند در جنگ مورد استفاده قرار گیرد، از هرگونه تلاش برای ایجاد صلح بین این دو کشور حمایت خواهد شد.(2)
2
کره‌شمالی از ایران درخواست نمونه‌ای از چند سلاح پیشرفته غربی کرد که آنها را کپی‌سازی کند. آقای هاشمی رفسنجانی در خاطرات امروز خود دراینباره نوشته است: «ظهر [سرهنگ محمدحسین جلالی] وزیر دفاع آمد. گفت کره‌شمالی از ما یک نمونه موشک‌های اگزوست و سایت وایندر و توپ اسکای‌گارد برای کپی‌سازی خواسته‌اند. گفتم اگر تعهد عدم تحویل به غیر نداشته باشیم، در مقابل موشک دوربرد زمین‌به‌زمین می‌دهیم.»(3)
3
یک بازرگان ایرلندی به‌اتهام فروش سلاح به ایران و شیلی، در امریکا تحت پیگرد قرار گرفت.
به‌گزارش خبرگزاری فرانسه، منابع قضایی روز یکشنبه (29 دی) در شهر آتلانتا (واقع در ایالت جورجیای امریکا) اعلام کردند که یک تاجر ایرلندی متهم به ارسال یا تلاش برای ارسال لوازم یدکی
هواپیما به ایران و شیلی شده است. وی متهم شده که لوازم یدکی فانتوم‌های اف4 به‌ویژه ژیروسکوپ (گردش‌نما) - که درهدایت هواپیماها به کار می‌آید - به ایران فروخته یا قصد این اقدام را داشته است. وی همچنین مقداری جنگ‌افزار به شیلی ارسال کرده است. حکم دادگاه 4 اسفند صادر می‌شود.(1)
1
رئیس دیوان‌عالی کشور نقص قوانین را موجب سوءاستفاده خان‌ها و سرمایه‌داران نامشروع و وابستگان به حکومت شاه و موجب ضرر و زیان مستضعفان و کشاورزان اعلام کرد.
تصویر
آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان عالی کشور، امروز در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی با بیان اینکه قوه قضاییه برای اسلامی کردن قوانین و اجرای عدالت اسلامی تلاش بسیاری کرده، ولی هنوز اشکالاتی بر سر راه قوه قضاییه وجود دارد، افزود: «یکی از مشکلات موجود، مسئلة زمینهای مزروعی است و بایستی قانونی دراین‌زمینه تصویب شود که درجهت مصالح مستضعفین و دهقانان عزیز و بر ضد منافع زمین‌خواران و خوانین باشد. نقص قانون و سوءاستفاده از قانون توسط برخی از وکلا باعث شده که عده‌ای از خوانین و سرمایه‌داران موفق به پس‌گرفتن اموال خود شوند.» وی افزود: «شورای عالی قضایی برای جلوگیری از تخلفات و سوءاستفاده وکلای طاغوتی اخیراً بخشنامه‌ای صادر کرد که در آن مقرر شد محاکم باید فرم مربوط به شناسایی افرادی که دادخواست می‌دهند را در هر مرحله تکمیل و از دادگاه‌های انقلاب و دادگاه اصل 49 قانون اساسی نیز درمورد افراد مذکور نظرخواهی کنند. ... صدور این بخشنامه باعث شده که برخی از سرمایه‌داران نامشروع دادخواست خود را پس گرفته یا از طرح دعاوی منصرف شوند.» آقای موسوی اردبیلی اظهار امیدواری کرد که با تصویب سریع‌تر قانون زمینهای مزروعی، مشکلات دراینباره حل شود. وی گفت که اگر به تخلفاتی دراین‌مورد پی ببریم، حکم صادره را تصحیح نموده و قاضی را تعقیب می‌کنیم.(2)
2
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران که در ادامة سفر به کشورهای افریقایی روز گذشته وارد موزامبیک شده بود، بعدازظهر امروز با برگزاری ادامه مذاکرات و امضای یک پروتکل، سفر به این کشور را خاتمه داد و عازم آنگولا شد.
در جلسه امروز که وزیران خارجه و چند تن از مقامات دو کشور حضور داشتند، سامورا ماشل رئیس‌جمهور موزامبیک، گفت که من و مردم موزامبیک اراده ملت شما را عمیقاً ستایش می‌کنیم. ملت ایران با فرهنگ و تاریخ عمیق با استبداد شاه مبارزه کردند و پیروز شدند. مردم ما خود را در این پیروزی سهیم می‌دانند. وی خطاب به رئیس‌جمهوری ایران گفت: با حضور شما، من پیام سال 1979 خود را که پیام تحکیم همبستگی دو ملت است، تجدید می‌کنم. مبارزه ملت شما به ما الهام داده که پیروزی مردم افریقای جنوبی نیز بر رژیم این کشور قطعی است. وی افزود که ایران و موزامبیک دو کشور ناوابسته و متعهد به مقابله با امپریالیسم هستند. رئیس‌جمهور موزامبیک همچنین با تشریح جنایات امریکا در سرکوب ملت‌های آزادی‌خواه جهان گفت: امریکا امروز در خاورمیانه از اسرائیل و در افریقای جنوبی از رژیم نژادپرست حمایت می‌کند و اعلام همبستگی شما با کشورهای جنوب افریقا به‌ویژه کشورهای خط مقدم به‌معنای همبستگی شما با مردم افریقا است.
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در پاسخ، با تأکید بر وجوه مشترک دو کشور به‌ویژه حس کردن شلاق زورگویان جهان با همه وجود، گفت که شاه رفت، اما کار خود را پایان‌یافته نمی‌دانیم. رژیم‌هایی مثل رژیم شاه با کمک حامیان او در گوشه و کنار دنیا به ظلم ادامه می‌دهند؛ مثل رژیم صهیونیستی و رژیم افریقای جنوبی، و اصول قطعی انقلاب به ما می‌آموزد که باید با این رژیم‌ها مبارزه کنیم، لذا مبارزه با رژیم نژادپرست پرتوریا جزء خط مشی‌های استراتژیک ملت ما است. ما از هر مبارزه‌ای علیه این رژیم حمایت می‌کنیم و اولین قدم قطع کامل روابطمان با این رژیم بود و در همه مجامع بین‌المللی و همه بیانیه‌ها و همه مناسبت‌ها رژیم افریقای جنوبی را شدیداً محکوم کردیم و به کشورهای خط مقدم جبهه آمده‌ایم تا مواضع قاطع خود را علیه سیاست تبعیض نژادی و حکومت پرتوریا اعلام کنیم. آیت‌الله خامنه‌ای با بیان اینکه به اعتقاد ما افریقای جنوبی، امریکا و اسرائیل یک واقعیت‌اند و یک عنصر در سه قالب و سه نام هستند، تأکید کرد که در جنبش عدم تعهد باید یک حرکت قوی و مشترک سیاسی علیه همه اینها انجام گیرد. وی ضمن حمایت قاطع از مبارزات کشورهای خط مقدم، برای گسترش روابط اعلام آمادگی کرد.
در ادامه وزیران امور خارجه دو کشور با تشکیل کمیته‌های جداگانه، راه‌های عملی پیشرفت و گسترش روابط در زمینه‌های اقتصادی، همکاری‌های نفتی، کمک‌های آموزشی، توسعه خدمات روستایی و توسعه خدمات پزشکی و بهداشتی را بررسی کردند. رئیسان جمهور دو کشور پس از این جلسه در نشستی دوساعته با حضور وزیران خارجه به گفتوگو پرداختند. پروتکل همکاری‌های نفتی، بازرگانی و کشاورزی را که وزیران خارجه دو کشور تهیه کرده بودند، در دیدار نهایی به امضای آقایان خامنه‌ای و سامورا ماشل رسید. رئیس‌جمهور موزامبیک
در پایان از کمک‌های انسان‌دوستانه جمهوری اسلامی ایران تشکر کرد.(1)
درپی خاتمه سفر رئیس‌جمهور ایران به موزامبیک، ایشان عصر امروز به دعوت رئیس‌جمهور آنگولا عازم این کشور شد. هیئت جمهوری اسلامی ایران به ریاست آیت‌الله خامنه‌ای عصر امروز وارد فرودگاه لواندا پایتخت آنگولا شد و مورد استقبال رسمی رئیس‌جمهور، وزیران و مقامات آنگولا و سفیران خارجی مقیم این کشور قرار گرفت. هنگام ورود رئیس‌جمهور ایران، 21 تیر توپ شلیک و سرود ملی دو کشور نواخته شد.(2)
1
مشکلات و کمبودهای اقتصادی ناشی‌از جنگ، تحریم‌ها، کاهش فروش نفت و کاهش قیمت آن، نیاز به واردات برخی کالاهای اساسی و صنعتی و نیز تجهیزات نظامی که همه وابسته به درآمد ارزی فروش نفت است، تشدید حملات ارتش عراق به تأسیسات صدور نفت و برخی سوءاستفادههای داخلی از وضعیت جنگی و فشارهای متعدد دیگر از خارج و در داخل که برای تشدید مشکلات و کمبودها می‌کوشند تا با ایجاد نارضایتی عمومی مسئله جنگ و نیز تصمیم‌گیران کشور را تحت تأثیر قرار دهند، بعد از مسئله جنگ از مسائل اساسی کشور است. رادیو امریکا در برنامه امروز خود با نقل گزارشی از روزنامه واشنگتن پست ضمن بیان برخی واقعیات اقتصادی کشور، به‌گونه‌ای نیز قصد سیاه‌نمایی دارد.
گزارش رادیو امریکا چنین است: «روزنامه واشنگتن پست در گزارشی تحت عنوان "جنگ و نابسامانی اقتصادی در ایران" می‌نویسد: در تهران اوضاع به‌ظاهر آرام و عادی به نظر می‌رسد و گذشته از گروه‌های پراکنده سربازان و پاسداران در خیابان‌ها، نشانه‌ای از درگیری در جنگ دیده نمی‌شود، بااین‌همه ایران به‌دلیل جنگ پنج‌ساله با عراق و کسادی بازار نفت با مسائل بسیار روبهرو است؛ جیره‌بندی مواد غذایی همچنان ادامه دارد و کمیابی امری عادی است. قطع شدن متناوب نیروی برق بر فعالیت‌های صنعتی آسیب زده و رشوه‌خواری‌ها که با افزایش شور انقلابی کاستی گرفته بود اینک بار دیگر در ادارات دولتی رواج یافته است.
رادیو و روزنامه‌های تحت کنترل دولت تصویر اندوهباری از یک کشور درگیر در جنگ و مردم محروم و جنگ‌زده ترسیم می‌کنند. برنامه اخبار همه یکنواخت با خبرهای جبهه آغاز می‌شود و روزنامه‌ها شرح رویدادهای جنگ را در صفحات اول چاپ می‌کنند و سیل شکایات ناشی‌از نابسامانی‌های مردم به‌سوی رادیوها و روزنامه‌ها سرازیر است. با جیره‌بندی مواد غذایی اصلی که ظاهراً از جنگ ایران و عراق ناشی شده، جنگ بر زندگی روزمره شهرنشینان آسیب می‌زند.
روزنامه واشنگتن پست می‌نویسد: به‌دلایل عملی، مقامات دولتی به بازار سیاه اجازه فعالیت می‌دهند به این ترتیب پاره‌ای از مواد مورد نیاز گاه تا بیش از ده برابر در بازار سیاه به فروش
می‌رسد. این سیستم دوگانه فروش که بیشتر در شهرها محل سکونت نیمی از جمعیت 42 میلیونی ایران رواج دارد، از یک‌سو به توانگران اجازه می‌دهد که نیازمندی‌هایشان را به دور از سیستم پرزحمت جیره‌بندی تأمین کنند و از سوی دیگر به دولت امکان می‌دهد که توجه خود را به تأمین نیازمندی‌های مردم کم‌رفاه‌تر متمرکز کند.
اگرچه ایران برخی از وارداتش را ازطریق مبادله پایاپای با نفت تأمین می‌کند، بااین‌همه برای تدارک بخش اعظم نیازمندی‌های غذایی، صنعتی، ماشین‌آلات، لوازم یدکی و به‌ویژه جنگ‌افزار، به ارزهای خارجی احتیاج دارد و تنها راه دستیابی به ارز خارجی ازطریق فروش نفت است؛ بی‌ثباتی بازار نفت پیگیری بودجه را بسیار دشوار ساخته است. کاهش بها و کاهش فروش نفت و به این ترتیب کاهش درآمد دولت در سال مالی گذشته، موجب شد که دولت بودجه را به میزان 40 درصد کاهش دهد. این امر همراه با نارسایی تأسیسات تولید نیرو بر اقتصاد ایران آسیب شدید زد و تولید صنعتی در سال 1985، 17 درصد نسبت به سال پیش از آن کاستی گرفت و اینک با اینکه صادرات نفت به‌دنبال فروکش‌کردن حملات هوایی عراق به تأسیسات خارک تدریجاً افزایش یافته، مع‌هذا درآمد نفت دست‌کم 15 درصد کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده؛ یعنی 22 میلیارد دلار خواهد بود.
به نوشته روزنامه واشنگتن پست، دولت ناچار است که در چارچوب مالی تعیین‌شده ازسوی مجلس شورای اسلامی - که روندی محافظه‌کارانه دارد - عمل کند و از دریافت قرضه‌های خارجی خودداری ورزد. به‌گفته مقامات بانک مرکزی ایران، میزان وام‌های خارجی کاهش بسیار یافته و در مقابل بر میزان ذخایر ارزی افزوده شده است. این مقامات از افشای میزان ذخایر خودداری می‌کنند، ولی سازمان همکاری و عمران اروپا کل ذخایر ارزی ایران را پنج میلیارد دلار برآورد نمی‌کند، که برای تأمین نیازمندی‌های جنگی دولت کافی نیست. مقامات بانک مرکزی ایران می‌گویند تقریباً یک‌سوم بودجه 46 میلیارد دلاری ایران به مصارف جنگی اختصاص می‌یابد. دولت موسوی ادعا می‌کند که با کاستن از هزینه‌ها و نرخ افزایش پول در گردش از 23 درصد در سال 1981 به 6 درصد در سال 1984، نرخ تورم از 2/21 درصد به 5/10 درصد کاهش یافت. بنا به ارقام و آمار رسمی ایران، نرخ کنونی تورم از 4/3 درصد تجاوز نمی‌کند و این رقمی است که ازسوی منابع دیپلماتیک و ناظران اقتصادی رد می‌شود. سازمان همکاری و عمران اروپا نرخ واقعی تورم در ایران را 30 تا 35 درصد ذکر می‌کند. هزینه زندگی در تهران بالاست و کارکنان دولت بیش از نیمی از حقوقشان را بابت اجاره منزل می‌دهند و به‌ناچار در اوقات فراقت به رانندگی تاکسی و فروشندگی می‌پردازند، زیرا متابعت افزایش حقوق و دستمزد از نرخ رسمی تورم، حقوق‌بگیران را در شرایط سختی قرار می‌هد.
دلی پیرو در روزنامه واشنگتن پست از قول روزنامه غیررسمی جمهوری اسلامی می‌نویسد: رشوه‌خواری در ادارات دولتی به‌ویژه در گمرک، وزارت بازرگانی، شهرداری‌ها و دادگستری بالا گرفته است، رادیو و روزنامه‌های دولتی شنوندگان و خوانندگان را به مطرح کردن شکایاتشان دعوت می‌کنند. بیشتر شکایات پیرامون رشوه خواری، تنبلی و کم‌کاری کارکنان دولت، توزیع نامنظم اجناس جیره‌بندی‌شده، ترقی شدید قیمت‌ها و قطع برق و خاموشی دور می‌زند. بااین‌همه، به‌طورکلی روزنامه‌ها شیوه‌ای احتیاط‌آمیز پیشه کردهاند و درنتیجه بسیاری از خوانندگان روزنامه‌ها را ملال‌آور می‌دانند و به همین جهت تیراژ آنها رو به کاهش است و اخیراً موسوی [نخست‌وزیر] نیز روزنامه‌ها را به بزدلی و خودسانسوری متهم کرد و گفته است مسائلی هست که باید در مطبوعات منعکس شود و نمی‌شود، اما سردبیران و گزارشگران روزنامه‌ها به تجربه دریافته‌اند که انتقاد کار پرمخاطره‌ای است که گاه به لغو امتیاز روزنامه می‌انجامد. به نوشته روزنامه واشنگتن پست، موسوی مطبوعات را به انتقاد معقول از دولت به شیوه نمایندگان مجلس در چارچوب و دستورات آیت‌الله منتظری دعوت می‌کند. آیت‌الله منتظری به نمایندگان مجلس گفته است باید نقاط ضعف دولت را با صراحت ذکر کنید اما انتقاد باید دوستانه و با احترام به حیثیت شخص مورد انتقاد همراه باشد.»(1)
1
از تلاش هایی که برای کسب اطلاعات و جاسوسی در کشور انجام می‌گیرد، امروز سه گزارش در دست است:
ژاندارمری باختران اعلام کرد که رژیم عراق در نظر دارد حدود 500 نفر از مردم مسلمان آن کشور را ازطریق مرز ثلاث باباجانی روانه ایران کند و عده‌ای را نیز همراه این گروه به‌عنوان جاسوس نفوذ دهد.(2)
یکی از نگهبانان بی‌سیم در روستای چمن از توابع هفتگل، یک دستگاه ردیاب عراقی را کشف کرد و تحویل مقامات مربوطه داد.(3)
یکی از افراد گارد اداره کل بندر و کشتیرانی در اسکلة مخصوص کالاهای ویژة بندر شهید رجایی یک دستگاه ردیاب روسی کشف کرد که تحویل اداره اطلاعات داده شد.(4)
2
گروه‌های ضدانقلاب برای ایجاد ناامنی در کشور به‌ویژه در دهة فجر انقلاب اسلامی می‌کوشند.
سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران در تلفنگرامی به مناطق پنجگانه سپاه پاسداران و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) چنین هشدار داد: «برابر اطلاع واصله اخیراً عناصر وابسته به استکبار جهانی قصد دارند مواد منفجره در کیف‌های نامه‌رسانی جاسازی و سپس توسط
موتورسیکلت گازی و... به جلو ادارات دولتی و... حمل و بلاصاحب گذارند تا محموله منفجر گردد. مراتب جهت هشیاری و دقت در امور حفاظتی و افزایش ضریب حفاظتی اماکن تحت پوشش اعلام می‌گردد.»(1)
وزارت اطلاعات در بخش اخبار امروز نشریه‌اش آورده است: «طی دو سه روز گذشته، عوامل منافقین تماس‌های متعدد تلفنی با بعضی از ادارات و نهادهای شاهرود ازجمله اداره مخابرات و بسیج درخصوص گرفتن اطلاعات داشته‌اند. همچنین امروز منافقین تحت پوشش دادگستری طی تماسی با رئیس یکی از دبیرستان‌های سمنان، ضمن پرسش از مربی تربیتی دبیرستان درخواست بخشنامه‌هایی از اقدامات 22 بهمن را نموده‌اند که با هشیاری وی از دادن اطلاعات خودداری شده است.»(2)
1
جک اندرسون خبرنگار جنجالی امریکایی در مقاله‌ای در روزنامه واشنگتن پست با عنوان "تروریست‌های خمینی در امریکا نفوذ می‌کنند" نوشته است: تروریست‌های متعصب شیعه که حاضرند برای آیت‌الله خمینی جان خود را فدا کنند در امریکا وجود داشته و امیدوارند که سال 1986 را به سال عملیات تروریستی در داخل امریکا تبدیل کنند.
بنا به ادعای اندرسون، یک گزارش بسیار حساس اطلاعاتی بیان می‌دارد که حداقل یکصد عامل (امام) خمینی در طول سال گذشته فقط ازطریق مکزیک و احتمالاً نیکاراگوئه وارد امریکا شدهاند که اف.بی.آی خطر آنها را از قذافی با تمام لاف‌زنی‌هایش بیشتر می‌داند.
وی افزوده است: عوامل خمینی مسئول قتل 264 امریکایی در خاورمیانه می‌باشند. در 15 نوامبر، پیام محرمانه‌ای به دفتر امنیتی اداره هواپیمایی فدرال داده شد دال بر آنکه حدود 400 نفر از ملیت‌های مختلف در ایران برای عملیات هواپیماربایی آموزش داده شده و مقامات ایرانی 176 پاسپورت الجزایری در اختیار آنها قرار داده‌اند. دستگاههای اطلاعاتی امریکا می‌دانند که دستور شروع عملیات تروریستی شیعیان در سال جاری توسط شورای عالی انقلاب اسلامی - که به‌وسیله خمینی در 1981 تشکیل شده - صادر گردیده است. یکی از کلیدهای این شورا، کمیته شمال امریکا می‌باشد که در امریکا و کانادا مرکز عملیاتی دارد. یکی از اعضای کمیته مزبور شیخ مجدالدین محلاتی می‌باشد که در تابستان گذشته وارد امریکا شده است. یکی دیگر از آنها دیوید بل فیلد می‌باشد که در 1980، علی‌اکبر طباطبایی را به قتل رسانده و ظرف چند ساعت خود را به کانادا رسانده و توسط یک پاسپورت جعلی که دیپلمات‌های ایرانی دراختیارش قرار دادند به زوریخ و سرانجام به تهران پرواز کرد. درحال‌حاضر، وی با نام داود صالح‌الدین مشاور طراحان تروریستی خمینی می‌باشد.
نشریه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه پس از نقل مطالب مذکور توضیحاتی دراینباره ذکر کرده است:
1
کویت تدابیر امنیتی ویژه‌ای در مرزهای خود با عراق برای جلوگیری از ورود کامیون‌های حامل مواد خطرناک به خاک این کشور اتخاذ کرد.
رئیس اداره امنیتی و پلیس استان جهرای کویت در مصاحبه‌ای با روزنامه کویتی السیاسه، با اعلام تدابیری که برای جلوگیری از نفوذ کامیون‌های حامل مواد ممنوعه و خطرناک ازطریق عراق اتخاذ شده، گفت که مأموران امنیتی گمرک کویت با همکاری پلیس و پلیس راهنمایی این کشور، کامیون‌های ترانزیتی خالی یا حامل کالا را از بدو ورود به این کشور تا رسیدن به مقصد همراهی خواهند کرد. وی افزود: کامیون‌های وارده‌شده از مرزهای مشترک کویت با عراق توسط مأموران امنیتی به‌دقت بازرسی خواهند شد.
گفتنی است که در ماه‌های اخیر، ورود چندین کامیون حامل مواد منفجره از عراق به کویت در مطبوعات این کشور گزارش شده است. اتخاذ این تدابیر امنیتی درپی تهدیدهای اخیر طارق عزیز وزیر خارجه رژیم عراق به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مبنی‌بر اخلال در امنیت این کشورها صورت می‌گیرد.(3)
2
بحران کنونی لبنان که ادامه بحران قبلی است و مخالفت رئیس‌جمهور این کشور با توافقنامه دمشق آن را تشدید کرده، تلاش‌هایی را برای برکناری وی برانگیخته است.
1) بنابه‌گزارش نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل، مجدداً مقاله‌ای به‌قلم جک اندرسون در روزنامه واشنگتن پست مورخ 30/10/1364، تحت عنوان "دیپلمات‌های تروریست ایران" به‌چاپ رسیده است. جک اندرسون در این مقاله مدعی شده است که سفرای ایران در واتیکان، اتریش، آلمان‌غربی، سوئیس و ایتالیا در عملیات تروریستی جهت صدور انقلاب دست داشته‌اند. در این مقاله دشمن شماره یک امریکا، امام خمینی ذکر گردیده است.
(دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 197/3، 3/11/1364، ص7)
2) 55. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشریه شماره 193/3، 29/10/1364، ص2.
3) 56. روزنامه اطلاعات، 29/10/1364، ص14، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
نیروهای وفادار به جمیل رئیس‌جمهور لبنان، روز چهارشنبه (25دی) در نبردی که 350 کشته و 650 مجروح به جای گذاشت، ایلی حبیقه رهبر شبه‌نظامیان مسیحی - یکی از 3 تن امضاکننده توافقنامه دمشق - را برکنار کردند. جمیل و سمیر جعجع (رهبر جدید شبه‌نظامیان مسیحی) بر این نظرند که توافق دو گروه عمده شبه‌نظامی مسلمان و حبیقه اختیارات گسترده‌ای به اکثریت مسلمان لبنان می‌دهد.(1)
به گزارش رادیو بیروت، رشید کرامی نخست‌وزیر، سلیم الحص وزیر کابینه و حسین حسینی رئیس پارلمان لبنان، امروز درباره بحران لبنان در دمشق با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه مذاکره کردند. منابع سیاسی گفتند رهبران مسلمان لبنان درباره چگونگی برکناری جمیل - که دوره ریاست‌جمهوری او در سال 1988 پایان می‌یابد - تبادل‌نظر کردند. نبیه بری رهبر جنبش امل و وزیر کابینه لبنان نیز گفت هیچ راه‌حل و امیدواری برای حل بحران لبنان بجز کوتاه کردن دوره ریاست جمهوری جمیل وجود ندارد.
جمیل و جعجع، حبیقه را در جنگی مشکوک دستگیر و به پاریس تبعید کردند تا اجرای توافقنامه دمشق را منتفی کنند. نخست‌وزیر لبنان گفت که جمیل مسئول تأخیر اجرای قرارداد صلح است و درصورتیکه اقدامی برای نجات کشور نکند باید برکنار شود. قرارداد صلح خواهان خاتمة جنگ حدود یازده‌ساله لبنان و حذف سلطه سیاسی مسیحیان در این کشور شده است.(2)
نخست‌وزیر لبنان گفته است: «ریشه بحران کنونی در واشنگتن است و سوریه تضمین‌کننده سیاسی راه‌حل لبنان و مانع هرگونه مداخله‌گری خارجی در این کشور است.»(3)
1
درپی برقراری روابط دیپلماتیک میان اسپانیا و رژیم صهیونیستی، دبیرکل اتحادیه عرب اظهار تأسف و امریکا ابراز خرسندی کرد. ربایندگان سه کارمند سفارت اسپانیا در بیروت خواستار آزادی دو زندانی شیعه در اسپانیا شدند و سفیر اسپانیا در بیروت دراینباره از رهبر امل کمک خواست.
پس از برقراری روابط دیپلماتیک میان اسپانیا و اسرائیل در روز جمعه 27 دی‌ماه، شاذلی قلیبی دبیرکل جامعه عرب، تأسف کشورهای عربی را از ایجاد روابط اسپانیا با اسرائیل اعلام کرد. مطبوعات تونس این عمل را ضربه‌ای جدی به روابط دوستانة اسپانیا و اعراب و محملی درجهت به مخاطره انداختن صلح جهانی قلمداد کردند. از سوی دیگر، سخنگوی وزارت خارجه امریکا گفت که دولت امریکا این رویداد را ارج می‌نهد و از شناسایی دیپلماتیک اسرائیل توسط همه کشورهای جهان پشتیبانی می‌کند. در همین حال، نخست‌وزیر اسپانیا گفت: «ما نمی‌توانیم با اسرائیل که روابط گسترده‌ای با "جامعه
اقتصادی اروپا" دارد، رابطه نداشته باشیم.» مطبوعات فرانسه نیز دراینباره نوشته‌اند: مانور اسپانیا وجهة این کشور را در ممالک اسلامی از بین خواهد برد.
اسپانیا تاکنون به‌دلیل موضع‌گیری ضداسرائیلی موفق شده بود محبوبیت نسبی در کشورهای اسلامی به دست آورد. گفتنی است که ورود اسپانیا به بازار مشترک اروپا از اول ژانویه (11 دی)، یکی از دلایل برقراری رابطه اسپانیا با اسرائیل است.(1)
از سوی دیگر، درپی این اقدام اسپانیا که به ربوده شدن 3 کارمند سفارت اسپانیا در بیروت انجامید، سفیر اسپانیا در بیروت از نبیه بری رئیس شبه‌نظامیان امل درخواست کرد برای آزادی این گروگانها اقدام کند.(2)یونایتدپرس از بیروت گزارش داد که ربایندگان سه تن از مقام‌های سفارت اسپانیا در بیروت و یک مأمور پلیس ضدتروریستی اسپانیا، روز گذشته تهدید کردند درصورتی که دو مسلمان شیعه که در اسپانیا زندانی هستند آزاد نشوند، گروگان‌های خود را اعدام می‌کنند. ربایندگان در بیانیه‌ای - که روزنامه السفیر (چاپ بیروت) آن را چاپ کرده - همچنین هشدار دادند در واکنش به برقراری روابط دیپلماتیک اسپانیا و اسرائیل، حمله به هدف‌های اسپانیا را گسترش خواهند داد. دراین‌حال، شبه‌نظامیان امل و پلیس لبنان گزارش دادند که در یافتن سه گروگان مذکور، پیشرفتی حاصل نشده است.(3)
1
قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه پاسداران امروز در چند جلسه به بررسی پیشرفت کار و وضعیت آمادگی لشکرهای ولیعصر(عج)، عاشورا و کربلا برای اجرای عملیات در منطقه فاو پرداخت و فرماندهان گردان‌های عمل‌کنندة این لشکرها نیز وضعیت و طرح مانور گردان خود را به‌طور مشروح بیان کردند. جلسه پایانی نیز به هماهنگی دو لشکر25 کربلا و 8 نجف اختصاص یافت.
در اولین جلسه، فرماندهان و مسئولان لشکر7 ولیعصر(عج) اقدامات این لشکر برای اجرای مأموریت و مشکلات باقیمانده را تشریح کردند.(1)ابتدا فرمانده لشکر7 گفت 70 تا 80 درصد اقدامات لازم انجام شده است و سه معبر برای عبور غواصّان خطشکن شناسایی شده است. در منطقه مأموریت لشکر، ساحل دشمن سه رده موانع (دو رده سیم‌خاردار توپی و یک رده خورشیدی) دارد. از هر گردان خطشکن فرمانده، معاون و 10 غواص از اروند عبور کردهاند و به مسیرها، ساحل دشمن و موانع آشنا شدهاند. برای شکستن خط اول دشمن 3 گردان مأموریت دارند که هر گردان یک گروهان 60 نفره غواص دارد. برای پیشروی و پاک‌سازی خط دوم 4 گردان مأموریت دارند که پس از شکسته شدن خط، از چپ و راست منطقه مأموریت لشکر وارد عمل می‌شوند. درمجموع خیز اول عملیات لشکر با 7 گردان اجرا می‌شود و برای پیشروی در عمق در خیز دوم 3 گردان وارد عمل می‌شوند. در خط حدّ لشکر ولیعصر(عج) در شرق اروند 11 نهر وجود دارد که این نهرها میان 3 گردانی که مأموریت پیشروی در عمق را دارند، تقسیم شده است.
1) این جلسه ساعت 9 صبح در مقر فرماندهی قرارگاه کربلا (پایگاه منتظران شهادت/ گلف اهواز) برگزار شد و در آن برادران علی شمخانی، سیدرحیم صفوی، سیدعلی حسینی‌تاش، عباس محتاج، احمد غلامپور، احمد سیاف‌زاده، غلامرضا محرابی، مسئول مهندسی و چند تن دیگر از مسئولان قرارگاه کربلا، عبدالمحمد رئوفی (فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)) و فرماندهان گردان‌ها و مسئولان واحدهای اطلاعات عملیات، طرح و عملیات، مهندسی، توپخانه و تخریب لشکر ولیعصر(عج) و مجید مختاری (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه کربلا) حضور داشتند.
تصویر
عبدالمحمد رئوفی در ادامه به کمبودهای لشکر7 برای عملیات اشاره کرد: فقط 6 قبضه سلاح پدافند هوایی داریم که کافی نیست. لباس غواصی 90 دست داریم که فقط 45 دست آن اندازه‌شان مناسب و تکمیل است و بقیه نامناسب و ناقص هستند. سلاح آر.پی.جی. در نخلستان کارایی ندارد و سلاح مناسب تفنگ40 میلی‌متری است که برای هر گردان 10 تا 15 قبضه نیاز است. وی افزود مواضع توپ‌های کمک مستقیم لشکر را قرار بوده فرماندهی توپخانه نیروی زمینی احداث کند که هنوز کار نشده است. رحیم صفوی دراینباره تأکید کرد که این کار به‌عهده خود لشکر است، امّا مسئول مهندسی لشکر گفت لشکر امکانات این کار را ندارد.
در ادامة جلسه، فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده، هریک به بیان مشروح طرح اجرای مأموریت خود پرداختند و مسئولان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه کربلا درباره ابهام‌ها سؤال کرده و اشکالات را مطرح و آنان را برای رفع آن راهنمایی کردند. از مشکلاتی که فرماندهان گردان‌ها مطرح کردند دشواری عبور از بخش باتلاقی ساحل غربی اروندرود بود که علاوه‌بر طول کشیدن و احتمال نفوذ گِل در سلاح‌ها و از کار افتادن آنها؛ سروصدای حرکت در باتلاق احتمال هشیاری افراد دشمن قبل از شروع درگیری غواصان خطشکن را درپی خواهد داشت.
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه کربلا با اعلام اینکه قرار شده در زمانی‌که جریان آب اروندرود "جزر راکد" است، غواصان از این رودخانه عبور کنند، گفت اما بروز چنین وضعیتی بستگی به فاصله نقاط مختلف اروندرود با دهانه خلیج فارس دارد، مثلاً شروع جزر راکد در منطقه لشکر7 ولیعصر(عج) (جناح چپ قرارگاه کربلا) با شروع جزر راکد در منطقه لشکر5 نصر (جناح راست قرارگاه کربلا) 45 دقیقه فاصله دارد که هماهنگی غواصان یگانهای مختلف برای حملة همزمان به خط دشمن را دشوار می‌کند. دراینباره بحث شد و پیشنهادهایی داده شد، ازجمله غواصانی که زودتر به ساحل غربی اروند می‌رسند، صبر کنند تا غواصان یگانهای دیگر نیز برسند، سپس همزمان حمله را آغاز کنند. اما مسئولان لشکر ولیعصر(عج) می‌گفتند توقف غواصان تا رسیدن سایر یگانها مشکلاتی درپی دارد ازجمله احتمال هشیاری دشمن و شروع درگیری بدون غافلگیری؛ وجود سرمای شدید که توقف غواصان موجب کاهش کارایی و حتی خواب‌آلودگی آنان خواهد شد. به‌هرصورت این موضوع به بررسی بیشتر نیاز داشت و دراینباره تصمیم قطعی اتخاذ نشد.
در این جلسه همچنین استفاده از طناب برای حفظ سازمان نیروهای غواص عبورکننده از اروندرود و جلوگیری از انحراف از مسیر و پراکندگی آنان مطرح و اشکالات آن بیان شد. فرمانده نیروی زمینی سپاه نیز بر اهمیت جناح راست لشکر ولیعصر(عج) و ضرورت توجه و پیش‌بینی توان لازم برای این جناح تأکید کرد. وی همچنین گفت که سکانی‌های (رانندگان قایق‌ها) قایق‌هایی که بعد از غواصان، نیروهای رزمنده را به ساحل غربی اروند می‌برند باید افراد شجاعی باشند تا در وضعیت آتش و درگیری بتوانند نیروها را به ساحل برسانند.(1)
1
وضعیت آمادگی لشکر31 عاشورا برای اجرای عملیات در منطقه فاو و نیز طرح مانور گردان‌های این لشکر در دومین جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه بررسی شد.(2)
تصویر
در آغاز جلسه، فرمانده لشکر عاشورا به بیان اقدامات این لشکر برای اجرای مأموریت خود پرداخت. وی گفت منطقه مأموریت ما میان دو لشکر5 نصر و لشکر25 کربلا واقع شده است. برای رسیدن به هدف تعیین‌شده 4 گردان از محور راست و 3 گردان در محور چپ خط‌شکنی و پیشروی می‌کنند و 3 گردان نیز برای استقرار در خط پدافندی مشخص شده است.
امین شریعتی افزود که علاوه‌بر فرماندهان گردان‌ها و معاونان آنها، فرماندهان گروهان‌ها و برخی فرماندهان دسته‌ها به طرح مانور توجیه شدهاند و طرح مانور به‌طور جزءبهجزء بحث شده است. اکثر فرماندهان نیز با حضور در منطقه عملیاتی به منطقه نیز توجیه شدهاند و فرماندهان دسته‌ها هم در چند روز آینده به منطقه توجیه می‌شوند. وی گفت که کارهای
1) 1. سند شماره 19045/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر ولیعصر(عج) برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17395)، صص 71 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 19185/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر ولیعصر(عج) برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17996)، صص 70 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 18916/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر ولیعصر(عج) برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17397)، صص 60 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر8 (مجید مختاری)، 25/10/1364 تا 20/11/1364، صص 32 - 31.
2) این جلسه ساعت 14:30 در محل فرماندهی قرارگاه کربلا در گلف اهواز تشکیل شد و نزدیک به دو ساعت طول کشید. در این جلسه برادران محسن رضایی، رحیم صفوی، عباس محتاج، احمد غلامپور، امین شریعتی (فرمانده لشکر عاشورا) و مسئولان نیروی زمینی سپاه، مسئولان قرارگاه کربلا و مسئولان و فرماندهان گردان‌های لشکر عاشورا حضور داشتند.
مهندسی به‌خوبی پیش رفته و به‌زودی تمام می‌شود. آموزش‌ها ادامه دارد و باتوجه‌به اتمام کار نیروهای اطلاعات، این نیروها درجهت تکمیل آموزش غواصان خطشکن بسیج شدهاند. کمبود لباس غواصی و ناقص بودن برخی لباس‌ها موجب تأخیر در اتمام آموزش غواصی شده است.
فرمانده لشکر عاشورا گفت که قایق‌های موجود لشکر و مهمات به منطقه عملیاتی منتقل و استتار شده است و سایر امکانات درحال انتقال به منطقه عملیاتی است. وی ضمن اشاره به کمبود لباس غواصی، مشکل اصلی را کمبود نیرو اعلام کرد و گفت حداقل به هزار نفر نیروی کیفی نیاز داریم که پیگیری کرده‌ایم و قرار است روز پنجشنبه (3 بهمن) از آذربایجان‌شرقی نیرو اعزام شود.
در ادامة جلسه مسئول اطلاعات لشکر عاشورا به بیان نتایج شناسایی‌ها ازجمله مشخص شدن 4 معبر برای عبور از اروند، وضعیت ساحل غربی اروندرود در نقاط مختلف منطقه مأموریت لشکر عاشورا و نیز انواع موانع در حدفاصل رودخانه تا خط دشمن پرداخت و به پرسش‌های حاضران دراینباره پاسخ داد. سپس فرماندهان گردان‌های لشکر عاشورا طرح مانور هر گردان را جزءبهجزء تشریح کردند و به ابهام‌ها پاسخ گفتند، حاضران نیز با بیان اشکال‌ها و ابهام‌ها و دشوارهای این طرح‌ها، ضمن راهنمایی آنان، بر دقت و توجه بیشتر در طرح‌ریزی و اجرا تأکید کردند.
بخش پایانی این جلسه به توضیحات مسئولان مهندسی و ادوات لشکر اختصاص یافت. مسئول مهندسی لشکر اقدامات انجام‌شده در محدودة این لشکر در شرق اروندرود ازجمله جاده‌سازی، تلاش برای آماده‌سازی مواضع توپ‌های کمک مستقیم و... را شرح داد و تمهیدات عبور از زمینهای باتلاقی و احداث اسکله در دو ساحل اروندرود، پیش‌بینی تجهیزات لازم برای انتقال وسایل سنگین (لودر، بلدوزر، تانک و...) و کمبودها و نیازهای این کار را بیان کرد.
مسئول واحد ادوات لشکر عاشورا نیز ازجمله اقدامات این واحد را آماده‌سازی موضع برای 18 خمپاره‌انداز81 میلی‌متری، 15 خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، 6 دستگاه مینی‌کاتیوشا برای اجرای آتش منحنی و نیز آماده‌سازی موضع برای 6 تفنگ106 میلی‌متری و 6 قبضه دوشکا برای اجرای آتش مستقیم اعلام کرد. وی توضیح داد که برای اجرای آتش طرح‌ریزی‌های لازم انجام شده و نیز برای هر گردان پیاده یک تیم دیدبان برای هدایت آتش در نظر گرفته شده است.
در این جلسه به لشکر عاشورا تأکید شد که علاوه‌بر طرح مانور لشکر که تهیه شده، طرح پدافند از منطقه تصرفشده نیز تهیه شود و یکی از مسئولان لشکر عهده‌دار مسئولیت پدافند شود و همه نکات آن را پیگیری کند. در پایان نیز بر ضرورت آمادگی لشکر برای اجرای مانور آزمایشی در تاریخ مشخص‌شده تأکید گردید.(1)
1) 2. سند شماره 19012/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر عاشورا برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17398)، صص 46 - 8 (دستنویس)؛ و - سند شماره 18917/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر عاشورا برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17399)، صص 57 - 1؛ و - سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 34 - 33.
1
اقدامات لشکر25 کربلا برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو به‌ویژه طراحی مانور گردان‌های این لشکر برای شکستن خط و تصرف شهر فاو در جلسه شامگاهی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه تشریح شد.(1)
مسئول واحد اطلاعات لشکر25 کربلا در این جلسه طی گزارشی از فعالیت‌های ارتش عراق در منطقه فاو گفت که در دو هفته اخیر، تغییرات اساسی در منطقه رخ نداده بجز اینکه 20 اتوبوس وارد شهر فاو شدند و چند تانک به خط مقدم منتقل شده است. ارتش عراق همچنین رادار مستقر در منطقه را تعویض و رادار بزرگ‌تری نصب کرده است تا بخش وسیع‌تری از منطقه خودی را تحت نظر بگیرد. وی گفت با افزایش کمپرسی‌ها و دیگر خودروهای سنگین خودی که به حدود 500 دستگاه رسیده، حفاظت کاهش یافته و دشمن حساس‌تر شده است. وی با بیان اینکه عراقی‌ها بیشتر به منطقه خسروآباد حساس شدهاند، گفت که درمجموع دشمن تاکنون به هدف ما پی نبرده و موفق به تشخیص حرکات ما نشده است و به نظر ما عراقی‌ها تصور می‌کنند که ما مشغول انجام فعالیت‌های زمستانی خود هستیم.
مسئول اطلاعات لشکر کربلا در تشریح وضعیت ساحل دشمن، موانع آن را شامل سیم‌خاردار و موانع خورشیدی و نبشی آهنی برشمرد و فاصله ساحل تا خط دشمن را فقط 10 تا 15 متر اعلام کرد و افزود که بیشترین موانع در اطراف اسکله‌هاست.
در ادامة جلسه، فرماندهان محورها و گردان‌های لشکر25 کربلا به تشریح مأموریت و طرح مانور خود برای نیل به اهداف تعیین‌شده پرداختند. این لشکر برای اجرای عملیات، گردان‌های رزمی‌اش را در سه محور سازمان داده که هر محور شامل سه گردان است. گردان‌های محورهای 1 و 2 مأموریت شکستن خط و پیشروی به‌سوی شهر فاو، تصرف شهر و پاک سازی آن را به عهده دارند و مأموریت اول گردان‌های محور3 احتیاط و پشتیبانی از عملیات گردان‌های دو محور 1 و 2 و مأموریت اصلی‌شان پیشروی در عمق، رسیدن به جاده ام‌القصر و پایگاه موشکی دشمن است. در این جلسه فرماندهان محورها و گردان‌ها به‌طور مشروح به چگونگی اجرای مأموریت‌های خود ازجمله چگونگی شکستن خط و تصرف و پاک‌سازی شهر فاو پرداختند و به سؤال‌ها و ابهام‌ها پاسخ گفتند و به راهنمایی حاضران برای اجرای دقیق مأموریت خود گوش دادند.
1) این جلسه از ساعت 18:15 در مقر قرماندهی قرارگاه کربلا در گلف اهواز تشکیل شد و ساعت 20:35 پایان یافت و در آن فرمانده کل سپاه، فرمانده و مسئولان نیروی زمینی سپاه، فرمانده و مسئولان قرارگاه کربلا، فرمانده لشکر25 کربلا و مسئولان واحدهای پشتیبانی رزمی و فرماندهان محورها و گردان‌های این لشکر حضور داشتند.
تصویر
در ادامة جلسه، مسئولان لشکر کربلا چگونگی انتقال تدریجی تجهیزات به منطقه عملیاتی را توضیح دادند، سپس مسئول واحد مهندسی اقدامات انجام‌شده و نیز تمهیدات پیش‌بینی‌شده برای آماده‌سازی ساحل و انتقال تجهیزات سنگین از اروندرود را بیان کرد. در پایان نیز مسئول ادوات لشکر طرح اجرای آتش پشتیبانی ازجمله خمپارهاندازها و موشک‌ها را توضیح داد و درمورد کمبود مهمات هشدار داد.
در پایان این جلسه فرمانده کل سپاه رضایت خود را از عملکرد این یگان چنین ابراز کرد: «جداً ما از لشکر25 کربلا راضی هستیم. ... ما جداً راضی هستیم از زحمات برادرها و امیدواریم که خداوند انشاءالله اجر این کارها را به شما عنایت بفرماید.»(1)
1
آخرین جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه حدود ساعت 21 با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده قرارگاه کربلا و فرماندهان لشکر8 نجف و لشکر25 کربلا به بررسی درخواست‌های فرمانده لشکر8 نجف جهت آمادگی برای عملیات در منطقه فاو گذشت.
فرمانده لشکر8 نجف در جلسه‌های یک‌ماهة اخیر با فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی با بیان مشکلات متعددی که این لشکر با آن مواجه است (ازجمله کمبود نیرو و مناطق پشتیبانی‌کننده)، چندان رغبتی به پذیرش مأموریت در منطقه فاو نشان نمی‌داد، هرچند در عمل برای آماده کردن لشکرش تلاش فراوانی می‌کرد. امّا در جلسه امشب ضمن اعلام آمادگی و اشتیاق برای اجرای عملیات،(2)
[سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا (مجید مختاری)، 25/10/1364 تا 20/11/1364، ص37؛ و - سند شماره 18982/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مشکلات لشکر8 نجف برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم، نوار شماره 17403)، راوی: مجید مختاری، ص57]
می‌کوشید تا نظر فرمانده کل سپاه را برای واگذاری نهر و منطقه‌ای مستقل در شرق اروندرود جلب کند و هرچه سریع‌تر با1) 3. سند شماره 19046/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر25 کربلا برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17400)، صص 58 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 18918/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر25 کربلا برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17401)، صص 67 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 18981/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت آمادگی لشکر25 کربلا برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17402)، صص 30 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 36 - 35.
2) شاید یکی از دلایل این اشتیاق، نوید آیت‌الله طاهری (امام‌جمعه اصفهان) درمورد پیروزی این عملیات باشد. احمد کاظمی در همین جلسه گفت: «برادرها رفته بودند خدمت حاج‌آقا طاهری، ایشان چشمش پر از اشک شده بود و گفته بود: "بروید دنبال عملیات، انشاءالله پیروزید."» فرمانده لشکر نجف افزود که خداوکیلی هروقت آقای طاهری به قرارگاه لشکر آمد و گفت توی این عملیات پیروزی به دست می‌آورید، عین همان شد.
آماده‌سازی منطقه، نیروها، تجهیزات و امکانات پشتیبانی خود را منتقل کند.(1)
درمجموع، علاوه‌بر بحث‌های کوتاهی که در این جلسه یک‌ساعته درباره عملیات و شیوه اجرای آن شد، موضوع اصلی تأکید فرمانده لشکر8 نجف بر دراختیار داشتن منطقه و نهری مستقل در منطقه بود و پیشنهاد دیگر فرماندهان بر استفاده مشترک دو لشکر 8 و 25 از یکی از نهرها را نشدنی و موجب اختلال در کار عملیات هر دو یگان اعلام کرد و گفت که ما باید محل و نهری مستقل داشته باشیم که بتوانیم مهندسی‌مان، دریایی‌مان، اورژانسمان، قایق‌هایمان، تشکیلاتمان و زندگی‌مان را بیاوریم و بتوانیم عملیات کنیم، عملیات را پشتیبانی کنیم و با نیروهای یگان دیگر در هم نپیچیم. احمد کاظمی استفاده مشترک دو یگان از یک محور و یک نهر را در اوضاع شب اول عملیات در آن تاریکی، شلوغی، وجود آتش سنگین دشمن و مشکلات دیگر، نشدنی خواند. وی گفت: «پریروز رفتم توی خط، پیاده راه افتادم همه‌جا را بررسی کردم به این نتیجه رسیدم که ما باید یک ساحل [اسکله] درست کنیم برای [انتقال] تانک و تجهیزات مهندسی و وسایل سنگین و یک نهر هم باید داشته باشیم برای [انتقال] نیروهای پیاده [با قایق].»
فرمانده لشکر نجف که در بررسی شبانگاهی منطقه عملیات مجذوب حالت روحانی آن شده بود، گفت: «شب‌ها تشریف بیاورید ببینید چه خبر است. ... اصلاً آدم عاشق جنگ اینجا می‌شود. جداً که من خیلی چیز شدم. ماه آمده بود بالا، مهتاب افتاده بود [روی اروند] بین خودمان و دشمن. رودخانه یک حالت خیلی چیزی پیدا کرده بود. تصور کنید بسیجی‌ها دارند می‌روند. ... اینجا یک معنویتی دارد.»
به‌هرصورت، بعد از اصرار فراوان احمد کاظمی و بحث‌های بسیار، سرانجام در این جلسه تقریباً پذیرفته شد که علاوه‌بر واگذاری مکان مستقل به لشکر نجف در شرق اروند، نهر مستقلی هم به این لشکر واگذار شود. احمد کاظمی همچنین درخواست کرد پشتیبانی بیشتری از لشکر نجف بشود: «برادر محسن! محض رضای خدا مقداری مشکلات ما را حل کنید. بنویسید به ما مهمات و ادوات بدهند. مشکلات تدارکات ما را حل کنید. این‌همه نیرو و بچه‌های مردم را به فرماندهان لشکرها می‌سپارید، امکانات هم بدهید.»(2)
از سوی دیگر، فرمانده لشکر نجف برای تسریع در آمادگی لشکرش برای عملیات، امروز لغو کلیه مرخصی‌ها را اعلام کرد: «سلام‌علیکم. محترماً بدین‌وسیله به کلیه فرماندهان گردان‌ها و مسئولین واحدها ابلاغ می‌گردد از این تاریخ کلیه مرخصی‌ها اعم از شهر و شهرستان لغو می‌باشد. به امید پیروزی نهایی رزمندگان اسلام بر کفر جهانی. فرماندهی لشکر8 نجف - برادر شما احمد کاظمی - 30/10/1364»(3)
1) گفتنی است که نهرهای منشعب از اروندرود به یگان‌هایی که در مرحله اول عملیات مأموریت داشتند واگذار شده بود و نظر بر این بود که یگان‌هایی که مأموریت آنها از مرحله دوم عملیات و بعد از شکستن خط شروع می‌شود، نیازی به استفاده از نهرها ندارند و باید از ساحل اروند و اسکله‌هایی که در آن آماده می‌شود استفاده کنند.
2) 4. سند شماره 18982/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی مشکلات لشکر نجف برای عملیات والفجر8 (30/10/1364، قرارگاه خاتم سپاه، نوار شماره 17403)، راوی مجید مختاری، صص 87 - 1 (دستنویس)؛ و - سند شماره 1134/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 38 - 37.
3) 5. سند شماره 434642 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی لشکر8 نجف، 30/10/1364.
1
فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه پاسداران با این فرض که دشمن درمورد منطقه فاو حساس شده و به‌احتمال‌زیاد آن را منطقه عملیاتی می داند، امروز طرح مشروحی برای فریب دشمن و رفع حساسیت او درمورد این منطقه تهیه کرد.
این طرح شامل چند بخش: اصول، روش، اجرا، زمان‌بندی و ترتیب انتقال یگانها است که هر بخش دارای بندهای متعددی است.
الف) اصول: ازجمله بندهای این بخش: 1. دشمن نسبت به منطقه فدک حساس شده و به‌احتمال‌زیاد آن را منطقه عملیاتی می‌داند. 2. امکان منحرف کردن ذهن دشمن نسبت به این منطقه وجود دارد. 3. منطقه فریب باید نزدیک به منطقه فاو باشد؛ امکان کار مهندسی پرحجم در آن باشد و دشمن آن را جدی بگیرد. 4. اگر طرح فریب اجرا نشود، منطقه لو خواهد رفت. 5. طرح فریب درصورتی موفق است که همة اقداماتی که ذهن دشمن را مشغول می‌کند، اجرا شود ازجمله: اقدامات مهندسی سنگین؛ شناسایی مداوم؛ تقسیم خط میان یگانها؛ اجرای مانورهای مناسب با منطقه فریب.
ب) روش: 1. انتخاب یک منطقه اصلی فریب و انتخاب منطقه‌ای محدود جهت فریب این منطقه؛ طوری‌که دشمن تصور کند منطقه فریب، منطقه اصلی عملیاتی و منطقه فریب محدود، فریب آن منطقه است. 2. انتخاب چند محل فریب چسبیده به این منطقه. 3. برای اجرای صحیح و ضمانت طرح، باید یک قرارگاه متصدی آن شود.
ج) اجرا: بخش اجرایی طرح برای منطقه فریب اصلی شامل 24 بند و مجری آن قرارگاه سلمان مشخص شده است که شامل اقدامات شناسایی، نصب 10 دکل دیدبانی، تلاش‌های گسترده مهندسی، فعال شدن سیستم‌های مخابراتی، ثبت تیر، اجرای مانور آموزشی، افزایش قایق‌ها و شلوغ کردن منطقه، فعال کردن بیمارستان‌های منطقه و... همچنین پخش شایعات ازجمله شایعه اجرای عملیات در منطقه دهلران، شایعه فشار روی مردم اطراف سوسنگرد و شط‌علی برای تخلیه منطقه و... .
در این بخش همچنین در نظر گرفتن منطقه شلمچه به‌عنوان منطقه فریب اصلی و اجرای اقداماتی که این تصور دشمن را که شلمچه منطقه فریبِ منطقه اصلی است تقویت کند ازجمله فعالیت‌های مهندسی، نصب دکل‌های دیدبانی، فعالیت‌های شناسایی و اجرای مقررات تردد.
د) زمان‌بندی و ترتیب انتقال یگانها: 1. از هم‌اکنون عقبه کلیه یگانها به منطقه عمومی فتح‌المبین منتقل گردد. 2. تعدادی از جلسات و سمینارهای فرماندهان در دزفول برگزار شود. 3. فعال‌کردن سه قرارگاه و آمدن عناصر ستادی به این قرارگاه‌ها. 4. انتقال فرماندهی به قرارگاه نصرت و... .(1)
1) 6. سند شماره 12458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه خاتم(ص)، 30/10/1364.
1
فرماندهی قرارگاه کربلا درپی صدور طرح فریب قرارگاه خاتم سپاه، با اشاره به تراکم نقل‌وانتقال‌ها در منطقه عملیاتی فدک (جزیره آبادان و شرق اروندرود) و فعالیت‌های گسترده تیم‌های مهندسی در این منطقه، احتمال هشیاری دشمن را درمورد این منطقه متصور دانسته و بر این مبنا طرحی را برای فریب دشمن تهیه و امروز برای اجرا به یگانهای تحت امر ابلاغ کرد.
این ابلاغیه بخش‌های متعددی دارد که در هر بخش اقداماتی که یگانها باید اجرا کنند درج شده و خلاصه آن چنین است:
الف) تجمع نیرو: هر یگان با استفاده از نیروهای موج سوم و احتیاط، مرکز پشتیبانی خود را پشت سیل‌بند هور، جاده‌های برزگر و صاحب‌الزمان(عج) در منطقه تبوک و حنین با احداث چادر به استعداد 2 گردان فعال نموده و درصورت امکان یک شب در آن محل تجمع نمایند و... پس از آن به منطقه فدک منتقل کنند.
ب) انتقال نیرو: برای انتقال نیرو به منطقه فدک، طرحی پوششی برای فریب دشمن اجرا شود. مثلاً نیروها را در روز با اتوبوس و کامیون با نصب روبان قرمز و پرچم‌های مختلف از مسیر حمیدیه، سوسنگرد، بستان، هویزه و جاده صاحب‌الزمان و جفیر حرکت داده و به مراکز تعیین‌شده منتقل نمایند. سپس نیروها را در شب با کامیون و درصورت ناچاری با اتوبوس به تعداد محدود با شرایط استتار و چراغ خاموش و باتوجه‌به مقررات دژبانی به منطقه منتقل کنند.
پ) ایجاد بنه‌های تدارکات و تجمع نیرو: برای پشتیبانی طرح فریب کلیه یگانها پشتیبانی خود مثل چادرها، آشپزخانه‌ها و مراکز تدارکاتی را در منطقه تبوک و حنین فعال نمایند و درصورتیکه چنین مراکزی ندارند، در منطقه تجمع مورد نظر (جاده برزگر، جاده صاحب‌الزمان(عج)، پشت سیل‌بند هورالهویزه) چنین محل‌هایی را با ایجاد چادر به استعداد 2 گردان دایر نمایند.
در بندهای بعدی این ابلاغیه از یگانها خواسته شده که برای طبیعی جلوه دادن این طرح فریب، فرکانس‌های مخابراتی خود را در حد طبیعی فعال کرده و چند روز کارهای خود را با تماس بی‌سیمی انجام دهند. همچنین توپ‌ها و سلاح‌های ادوات به ثبت تیر روی مراکز تجمع، بنه‌ها، جاده‌ها و خطوط مقدم دشمن بپردازند. فرماندهان نیز حتی المقدور هفته‌ای دو بار در منطقه تبوک و حنین حضور یافته به مسائل یگان خود رسیدگی کنند. همچنین واحد بهداری قرارگاه بیمارستان‌های امام رضا(ع) و خاتم‌الانبیا(ص) را با اعزام پزشک و بسیج 50 آمبولانس فعال کرده و مسئولان بهداری با حضور فعال، آمادگی بیمارستان را برای عملیات پیگیری کنند. واحد مخابرات هماهنگ با یگانهای مستقر در منطقه تبوک و حنین فعال شده، دفترچه کد و رمز تهیه کند و میان مخابرات قرارگاه و یگانهای در خط پیام ردوبدل کند.
در پایان طرح تأکید شده که اجرای این طرح باید طبیعی جلوه کند و در طول یک هفته به اجرا درآید.(1)
1) 7. سند شماره 12442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه کربلا، 30/10/1364.
1
گروهان شناسایی ثارالله سپاه پاسداران - که مأموریت آن کسب اطلاعات نظامی از دشمن در جبهة میانی است - نتایج بررسی اقدامات و تحرکات ارتش عراق را در دورة ده‌روزة 20 تا 30 دی 1364 چنین اعلام کرد:
«1. در منطقه مهران دشمن مشغول تعویض یا تقویت نیرو می‌باشد.
دشمن با شدت بخشیدن به فعالیت‌های مهندسی و افزایش موانع و ایجاد مواضع زرهی جدید در محور چنگوله، قصد آماده شدن برای مقابله با حرکت احتمالی قوای اسلام را داشته و با این عمل ضمن محکم نمودن دیوار دفاعی شیخ‌سعد، امکان تهدید این منطقه را از بین می‌برد.
دشمن علاوه‌بر تحکیم مواضع خود و احداث مواضع جدید، دست به انجام تحرکات و مانورهای زرهی زیادی در منطقه میمه تا فکه زده است و دلایل احتمالی این مانورها می‌تواند چنین باشد: جلوگیری از به‌کارگیری یگانهای خودی در محل‌های دیگر؛ کسب خبر از وضعیت کلی منطقه و برآورد قدرت مقابلة نیروهای خودی؛ کسب آمادگی برای مقابله با قوای اسلام در این مناطق.
دشمن با انجام دستبرد قصد گرفتن اسیر برای خبرگیری و به دست آوردن اطلاعاتی درمورد اهداف و حرکت‌های قوای اسلام را دارد و احتمالاً دست به اجرای تک محدود در محورهای جنوب میمه تا فکه خواهد زد.
دشمن نسبت به منطقه عملیاتی شرهانی حساسیت خاصی را نشان داده که این واکنش به‌صورت تقویت سنگرهای پدافندی و ایجاد سنگرهای استراق‌سمع و دیدبانی متعدد ظاهر شده است.
فعالیت شدید هواپیماهای دشمن برای انجام شناسایی و بمباران در منطقه نمی‌تواند جدای از حرکات زمینی او توجیه شود، ولی هدف قطعی دشمن از این تحرکات مشخص نیست.
به امید زیارت کربلا و قدس عزیز
مسئول گروهان شناسایی ثارالله - حسین الله‌کرم»(1)
2
مدیریت اطلاعات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی در گزارش نوبه‌ای مربوط به دورة زمانی 23 تا 30 دی 1364 اقدامات و تحرکات ارتش عراق را در مناطق مأموریت نیروی زمینی ارتش چنین جمع‌بندی کرده است: «از مجموع حرکات انجام‌شده در طول دوره چنین استنباط می‌گردد: 1. برداشت نیروی معادل یک تیپ پیاده از یگانهای مستقر در منطقه عمومی العماره و اعزام آن به منطقه سپاه 6 (شرق دجله) به‌منظور تقویت رده دوم پدافندی. 2. تعویض نیرویی معادل یک تیپ
1) 8. سند شماره 11714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گروهان ثارالله، گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، شماره 25، 1/11/1364.
احتمالاً از یگانهای لشکر1 مکانیزه مستقر در منطقه فکه. 3. اجرای مانور و تمرین طرح پاتک با نیرویی معادل یک گردان تانک در منطقه فکه. 4. در طول دوره نیرویی معادل یک تیپ در منطقه عمومی کانی‌شیخ جابه‌جایی داشته که به نظر می‌رسد یک تیپ در این منطقه تعویض گردیده تا بتواند در فرصت مناسب به منطقه عملیات جنوب اعزام کند.»(1)
در بخش شرح فعالیت‌های زمینی دشمن در گزارش نوبه‌ای مذکور، درباره اقدام بامداد امروز ارتش عراق چنین آمده است: «در ساعت 3:30 بامداد مورخه 30/10/1364 افراد گشتی دشمن به استعداد یک گروهان حوالی مختصات (6200 - 55200) نقشه یبیس [شرق رودخانه دویرج و شمال‌شرقی فکه] قصد نفوذ به مواضع یگانهای خود را داشتند که با هشیاری و اجرای آتش به‌موقع نیروهای خودی متواری شدند.»(2)
از سوی دیگر، فرماندهی نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه امروز (شماره 2090) ادعا کرد که حدود یک گردان از نیروهای ایران در ساعت 3:20 بامداد امروز (30 دی) در ناحیه مرکزی جبهه جنگ سعی کردند به مواضع نیروهای عراق نزدیک شوند که با آتش سلاح‌های مختلف مواجه شدند که بیشتر نیروهای این واحد کشته یا زخمی شدند و بقیه فرار کردند.(3)
ظاهراً دو خبر مذکور دو روایت از یک واقعه است چون زمان و مکان آن خیلی به‌هم نزدیک است و گزارش دیگری نیز از یگانهای خودی درباره اقدام برای حمله به دشمن در این منطقه در دست نیست و به نظر می‌رسد ارتش عراق که در تلاش برای نفوذ به مواضع خودی ناکام مانده است، دراینباره گزارشی معکوس منتشر کرده است.
1
درپی حمله بامداد 16/10/1364 ارتش عراق به جزیرة جنوبی مجنون که به اشغال بخشی از مواضع خودی در این منطقه انجامید و نگرانی از ادامة حملات دشمن و اشغال کامل جزایر مجنون و مطرح شدن این نگرانی در جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در حضور آقای هاشمی، سپاه پاسداران پذیرفت که دفاع از جزیره جنوبی را به‌طور کامل عهده‌دار شود. هماهنگی این اقدام در جلسه فرمانده قرارگاه نجف سپاه پاسداران با فرمانده قرارگاه عملیاتی جنوب ارتش انجام گرفت و دستور اجرای آن را امروز فرمانده قرارگاه عملیاتی جنوب ارتش به فرمانده لشکر92 ابلاغ کرد:
«برابر هماهنگی انجام‌شده با برادر جعفری فرمانده قرارگاه نجف سپاه، دستور فرمایید ضلع شرقی جزیره جنوبی را ظرف روز جاری به یگانهای سپاه مستقر در جزیره تحویل نمایند. ضمناً تا 48 ساعت آینده یگانهای آن لشکر مستقر در ضلع مرکزی نیز توسط برادران سپاه یادشده تعویض خواهند شد. لازم است که پیشرفت کار مرتباً گزارش شود.
فرمانده قرارگاه عملیاتی جنوب - سرهنگ ستاد سلیمانجاه»(4)
1) 9. سند شماره 11731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت عملیات و اطلاعات (مدیریت اطلاعات) نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی، گزارش نوبه‌ای، شماره 44، 1/11/1364، ص9.
2) 10. همان، ص3.
3) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 307، 1/11/1364، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 30/10/1364.
4) 12. سند شماره 155473 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه عملیاتی جنوب ارتش، 30/10/1364.
1
اعلام آماده‌باش ارتش عراق به برج‌های دیدبانی منطقه هورالهویزه، ادامه اقدامات مهندسی دشمن و فعالیت توپخانه خودی در این منطقه ازجمله تحرکات نظامی در منطقه هورالهویزه است.
مرکز فرماندهی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد: «در ساعت 16:30 امروز، تعدادی از فرماندهان دشمن در عماره حاضر شده و به کلیه برج‌های دیدبانی مستقر در این منطقه از هورالهویزه تا شمال جزایر مجنون، آماده‌باش کامل داده، احتمال دارد دشمن قصد عملیات برعلیه نیروهای خودی در این منطقه را داشته باشد. ضمناً کلیه مرخصی‌های واحدهای دشمن مستقر در شرق عماره تا اطلاع ثانوی لغو گردیده است.»(1)
واحد اطلاعات نظامی قرارگاه نجف نیز در گزارش نوبه‌ای 24 تا 30 دی‌ماه از فعالیت‌های مهندسی ارتش عراق (سنگرسازی، احداث خاکریز، جاده‌سازی، ایجاد موانع در جلو مواضع دفاعی) و ادامه فعالیت‌های زرهی، توپخانه و اقدامات هوایی (شناسایی، عکس‌برداری و بمباران) در منطقه هورالهویزه خبر داده است.(2)
از سوی دیگر، گروه توپخانه 63 خاتم‌الانبیای(ص) سپاه که پشتیبانی یگانهای خودی مستقر در جزایر مجنون و هورالهویزه را به عهده دارد از فعالیت‌های یگانهای خودی در این منطقه در دوره 20 تا 30 دی‌ماه چنین گزارش داد: 1. اجرای آتش مؤثر روی یگانهای مهندسی و آتشبارهای فعال و مواضع زرهی دشمن. 2. اجرای آتش مؤثر روی منطقه عمومی شرق دجله به‌ویژه پد الهویدی، القرنه، پل شهید باکری و اتوبان العماره - بصره. 3. خاموش کردن آتش جنگافزارهای سنگین و ادوات دشمن در جنوب جزیره جنوبی و منطقه پدافندی. 4. مختل یا تعطیل‌کردن فعالیت‌های مهندسی دشمن در کل منطقه به‌ویژه در جنوب پل شهید باکری، حدفاصل کانال سویب تا پد شرقی. 5. تنظیم تیر روی مواضع توپخانه جزیره جنوبی، مواضع تانک و محل فعالیت‌های مهندسی. 6. بر پا کردن دکل دیدبانی جدید روی پد1 جزیره جنوبی به‌جای دکل دیدبانی گروه توپخانه که با تیر مستقیم تانک دشمن سقوط کرده بود.
این یگان در گزارش خود افزوده که دو هلیکوپتر دشمن به‌وسیله بلندگو نیروهای ایران را به پناهنده شدن یا عقب نشینی از جزیره جنوبی ترغیب می‌کردند.(3)
2
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (آقای هاشمی رفسنجانی) امروز در نامهای به فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) (محمد فروزنده) بر ساخت یک نوع خمپاره‌انداز و تولید مهمات انواع خمپارهاندازها تأکید کرد.
متن نامه چنین است: «پیشنهاد شما مبنی‌بر ساخت و تولید اقلام زیر باتوجه‌به نیاز مبرم مطرح‌شده ازسوی فرماندهان رزمی سپاه مورد موافقت و تأکید است. لذا مقتضی است موضوع را به کمیسیون
1) 13. سند شماره 117289 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک ارتش به نیروی زمینی ارتش در سپاه پاسداران، 30/10/1364.
2) 14. سند 164239 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات نظامی قرارگاه نجف، گزارش نوبه‌ای، شماره 176، 30/10/1364.
3) 15. سند شماره 155518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گروه توپخانه 63 خاتم‌الانبیا(ص)، گزارش نوبه‌ای، 20/10/1364 تا 30/10/1364.
ویژه پشتیبانی مهندسی - فنی دولت دراسرع‌وقت ابلاغ و نسبت به پیشرفت کار، پیگیری و نظارت نمایید.» در ادامة نامه 10 قلم انواع گلوله‌های خمپارهاندازها، یک نوع گلوله 40 میلی‌متری آر.پی.جی و یک قبضه خمپاره انداز کماندویی ذکر شده است. نامه با امضای آقای هاشمی پایان یافته است.(1)
1
تصمیم‌ها و توافق‌های کمیسیون ش.م.ر سپاه پاسداران در تاریخ 26 دی برای مقابله با حملات شیمیایی دشمن را رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه امروز برای اقدام به واحدهای آموزش نظامی، بهداری، تدارکات و خدمات ابلاغ کرد.
ازجمله موارد این ابلاغیه: 1. واحد آموزش نظامی، دستگاه آشکارساز مگسی و تولید آن را از مرکز پیگیری کند. 2. واحد بهداری 100 دستگاه آشکارساز سوئیسی از واحد تدارکات درخواست کند. 3. واحد آموزش نظامی فیلمی آموزشی درباره استفاده از ماسک و دیگر وسایل دفاع در مقابل حملات شیمیایی تهیه کند. 4. واحد بهداری طرح تقسیم ماسک را به واحد تدارکات اعلام کند. 5. واحد بهداری فهرست یگان‌هایی را که حمام رفع آلودگی ندارند به واحد تدارکات جهت تأمین اعلام کند. از این پس نیز 30 درصد حمام‌های ساخته‌شده دراختیار واحد بهداری قرار گیرد.(2)
2
فرماندهی کل سپاه پاسداران امروز با ارسال تلکسی برای فرماندهی نیروی هوایی ارتش، بمباران پادگان حریر عراق را موفقیت‌آمیز و بسیار مؤثر اعلام کرد و خواستار بمباران مقر فرماندهی لشکر5 ارتش عراق شد.
متن تلکس چنین است: «قرارگاه رمضان طی پیامی اعلام نموده است که به گزارش ناظران عینی این قرارگاه، بمباران پادگان حریر در عقبه رواندوز بسیار موفق بوده و عده خیلی زیادی از نیروهای دشمن را به هلاکت رسانده است و آتش‌سوزی وسیعی در پادگان ایجاد شده است. ضمناً مقر فرماندهی لشکر5 [ارتش عراق] که در کنار جاده اربیل - دیانا واقع است هنوز بمباران نشده است. بمباران‌های اخیر روی پادگان‌های شمال عراق تأثیر بسیار زیادی در روحیه یافتن مردم و رزمندگان مسلمان کرد گذاشته است.»(3)
3
نیروهای داوطلب و کاروان کمک‌های مردمی از نقاط مختلف کشور عازم جبهه‌ها شدند. از سپاه‌های شهرهای مسیر تهران - اهواز درخواست شد که از کاروان کمک‌های اعزامی پشتیبانی کنند. از سوی دیگر، واحد بسیج قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از ناهماهنگی‌ها و نارسایی‌هایی که در پذیرایی و پشتیبانی از کاروان راهیان کربلای این قرارگاه بروز کرده، شدیداً گلایه کرد.
در ادامه اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها، روابط عمومی شرکت ملی فولاد ایران اعلام کرد که 80 نفر از نیروهای ستاد مقاومت ناحیه معدن البرز غربی عازم جبهه‌ها شدند. همچنین کارکنان معادن ذغال‌سنگ البرز شرقی و البرز غربی معادل یک روز حقوق خود، جمعاً مبلغ 329,336,9 ریال را برای کمک به جبهه‌ها اختصاص داده‌اند.(1)
ستاد مرکزی سپاه پاسداران در پیامی به ستاد سپاه پاسداران منطقه3 کربلا اطلاع داد که باتوجه‌به اینکه امروز (30 دی) کاروان عاشورای2 شامل صد دستگاه خودرو حامل وسایل پشتیبانی رزمندگان از تهران عازم اهواز است، هرچه سریع‌تر به سپاه پاسداران شهرهای قم، اراک، خرم‌آباد، بروجرد، اندیمشک و اهواز که در مسیر این کاروان هستند ابلاغ شود که غذا و امکانات استراحت برادران این کاروان را که 130 نفرند، فراهم کنند.(2)
تصویر
کارکنان چند واحد بنیاد مستضعفان نیز طی ماه گذشته علاوه‌بر کمک نقدی نزدیک به دو میلیون ریال، 10 تن سیب و 4 هزار گونی خالی به جبهه‌ها ارسال کردهاند و 9 تن از کارکنان این بنیاد در گنبد عازم جبهه‌ها شدهاند. همچنین طی هفته گذشته اهالی بوانات فارس مبلغ 500 هزار ریال و مقداری طلا، اهالی بندر گز و حومه مقدار قابل‌توجهی طلا، اهالی آرادون گرمسار مبلغ 600 هزار ریال، اهالی صومعه‌سرا مقداری طلا، اهالی خوراسگان اصفهان مبلغ 500 هزار ریال و 4 قطعه طلا برای تقویت جبهه‌ها کمک کردند
که امامان جمعه این شهرستان‌ها هدایا را تقدیم آیت‌الله منتظری کردند.(1)
از سوی دیگر، واحد بسیج قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) طی گزارشی به ستاد مرکزی سپاه پاسداران اعلام کرده است که تلاش‌های فراوانی با کمک همه مسئولان و ائمه جمعه و جماعات منطقه کردستان و شهرهای مرزی شمالغرب به عمل آمد تا کاروان راهیان کربلای قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) متشکل از 760 تن از سلحشوران و غیرتمندان منطقه که اغلب از روستاهای مستضعف و درعین‌حال مسلمان و انقلابی منطقه هستند به خیل دیگر راهیان کربلا پیوستند. واحد بسیج در ادامه گزارش از مشکلاتی که برای این کاروان به‌خصوص در تهران و پادگان امام حسن(ع) از جنبه‌های اسکان، تغذیه، ترابری و دیگر امکانات لازم بروز کرده و مهم‌تر از آن رفتارهای سرد و بی‌روح غیرمسئولانه و بی‌تجربگی مسئولان این پادگان در برنامه‌ریزی گلایه کرده و درمورد تأثیرات نامناسبی که این رفتارها خواهد داشت، هشدار داده است.(2)
درباره تأثیر تبلیغات منفی بر مشمولان خدمت وظیفه، اداره اطلاعات خراسان امروز در گزارشی از دو روستای این استان نوشته است که این دو روستا 70 نفر مشمول فراری دارد که تاکنون چندین‌بار با تلاش پاسگاه به خدمت اعزام شدهاند، اما از مراکز آموزشی فرار کردهاند. دلیل این موضوع تبلیغات مولوی‌های آن منطقه است که می‌گویند انقلاب متعلق به شیعیان است و به مشمولان گوشزد می‌کنند که به سربازی نروند.(3)
1
درباره اقدامات سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، حزب دمکرات و حزب توده در شمالغرب کشور، امروز 3 گزارش در دست است:
اداره اطلاعات آذربایجان‌شرقی امروز اعلام کرد: «به گزارش شهربانی جمهوری اسلامی مستند به گزارش قرارگاه حمزه، اخیراً تعداد 60 الی 70 نفر از عوامل و هواداران منافقین به سرپرستی شخصی به نام امین‌علی زرین‌پور از منطقة قطور وارد کشور شده و پس از تقسیم شدن به گروه‌های چند نفری به طرف شهرهای بزرگ ایران حرکت کرده، قصد دارند در ایام دهة فجر دست به یک سری عملیات تروریستی بزنند.»(4)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا امروز اعلام کرد: «خبر واصله از قرارگاه شمالغرب (رکن2) حاکی است که دو واحد از یگانهای نظامی حزب منحله دمکرات به سرپرستی محمدامین معروفی و قادر شریف قصد دارند به یکی از پایگاه‌های نظامی مستقر در روستای ناوه از توابع بانه حمله کنند.»(5)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا در گزارشی به ستاد مرکزی سپاه اعلام کرد: «خبر واصله حاکی است که در مورخه 30/10/1364، حزب توده در سردشت به‌طور خیلی مخفیانه شروع به فعالیت نموده است. روزها در منزل یک نفر از آنها تشکیل جلسه می‌دهند.»(6)
1) 21. روزنامه اطلاعات، 30/10/1364ِ، صص 4 و 18.
2) 22. سند شماره 148019 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا به ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 30/10/1364.
3) 23. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 153، 4/11/1364، صص 3 و 4.
4) 24. وزارت اطلاعات، نشریه گزارش روزانه، شماره 151، 1/11/1364، ص2.
5) 25. سند شماره 374154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 30/10/1364.
6) 26. سند شماره 151812 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 2/11/1364.
1
تلاش رژیم عراق برای راه‌اندازی تأسیسات اتمی، اعزام نیرو به یک کشور بلوک شرق برای آموزش استفاده از تسلیحات شیمیایی و کمبود شدید نیرو در عراق ازجمله خبرهای امروز عراق است.
هفته‌نامه فرانسوی لوپوئن در شماره 20 ژانویه (30/10/1364) خود نوشته است: «دولت عراق یک بار دیگر از فرانسه خواست جهت راه‌اندازی "تأسیسات اتمی تموز" تکنیسین‌ها و مهندسان ورزیده خود را به عراق اعزام کند.» به نوشته روزنامه الاتحاد چاپ امارات، مصر و پاکستان و عراق اخیراً درمورد همکاری‌های اتمی به توافق رسیده‌اند.(1)
نشریة کرسنت اینترنشنال نوشته است که نیروهای عراقی در یکی از کشورهای بلوک شرق نحوه جدید استفاده از سلاح‌های شیمیایی را فرامی‌گیرند. به نوشته این نشریه، هم‌اکنون چندین گروه از نیروهای عراق در کشور مذکور مشغول فراگیری رزم شیمیایی و شیوه‌های جدید استفاده از این سلاح‌ها هستند و این کشور سال‌ها است که دراین‌زمینه با عراق همکاری می‌کند.(2)
از سوی دیگر، وزیر کشاورزی عراق اخیراً در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه گفت که عراق به‌دلیل جنگ فرسایشی با ایران، با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه است و هم‌اکنون بیشتر کار مزارع و دامداری در عراق به زنان خانه‌دار واگذار شده است و 60 درصد کشاورزان و کارگران مزارع را زنان تشکیل می‌دهند.(3)
2
درباره وضعیت کنونی جنگ ایران و عراق و دیدگاه رژیم عراق درمورد ادامة جنگ، نشریة امریکایی کریستین ساینس مانیتور نوشته است: «مقامات عراقی معتقدند که با جمعیتی برابر یک‌سوم جمعیت ایران نمی‌توانند به یک جنگ فرسایشی ادامه دهند. تحلیلگران غربی معتقدند عراق قبلاً نیز بارها تهدیدات گوناگونی دائر بر تشدید حملاتش کرده بود، اما هرگز نتوانسته است به این تهدیدات جامة عمل بپوشد.
یک دیپلمات غربی می‌گوید تحلیلگران غربی از "جنگ زمینی" ایران نگران هستند؛ ایرانی‌ها تاکنون تسلیم نشده‌اند و پس از هر حمله وقتی همه‌چیز آرام می‌شود، می‌بینید که ایرانی‌ها توانسته‌اند بخش بیشتری از خاک عراق را به کنترل خود درآورند. عکس‌العمل عراق دراین‌رابطه تمسک جستن به اعراب، غرب و شوروی برای وادار کردن ایران به مذاکره است.
یک دیپلمات دیگر می‌گوید درحال‌حاضر آنچه عراقی‌ها به آن امید بسته‌اند "پیروزی در جنگ" نیست، بلکه "نباختن" جنگ است.»(4)
1
"جنگ فراموش‌شده کردستان" عنوان مقاله‌ای است از نشریه آلمانی فرانکفورتر الگمانیه که در آن به مبارزات مردم کرد عراق علیه رژیم صدام پرداخته شده است. واحد مرکزی خبر، این مقاله را چنین نقل می‌کند: «در اکتبر سال گذشته مسیحی (مهرماه)، تقریباً در تمامی شهرهای کردنشین عراق تظاهراتی برپا گردید که به‌دست ارتش رژیم بعث با خشونت تمام به خاک و خون کشیده شدند.»
این نشریه افزوده است: «در پاییز گذشته در سلیمانیه درگیری‌هایی میان کردها و ارتش صورت گرفت. طی این درگیری‌ها حدود 30 هزار سرباز بعثی این شهر را به محاصره خود درآوردند و با اعلام ممنوعیت خروج از منازل در مدت سه روز به جست‌وجوی پیشمرگان کرد پرداختند و تمامی خانه‌های شهر را مورد تفتیش قرار دادند. در این عملیات ارتش عراق خانه‌های بسیاری را تخریب کرد و صدها تن از کردها که در میان آنها کودکان 10 الی 14 ساله بودند، دستگیر شدند.
پس از آن، درگیری و تظاهرات تمام شهرهای کردنشین عراق را فراگرفت که توسط ارتش صدام با خشونت هرچه بیشتر به خاک و خون کشیده شد. به‌دنبال این تظاهرات اعدام‌های دسته‌جمعی از سرگرفته شد و متعاقب آنها 2 هزار تن از اکراد بدون آنکه اثری از آنها باقی بماند، ناپدید شدند؛ چراکه کمیسری به نام محمد هوزر که ازجانب حزب حاکم بعث برای کنترل منطقه کردنشین اعزام شد بود، تهدید کرد تمامی کردها را نابود خواهد کرد.»(1)
2
وزیر دفاع جمهوری اسلامی در مصاحبه‌ای به تلاش برای تأمین مهمات مورد نیاز جبهه‌ها، پشتیبانی از لیبی درصورت لزوم و تبلیغات عراق برای جنگ روانی علیه کاروان‌های راهیان کربلا اشاره کرد.
سرهنگ جلالی وزیر دفاع، طی مصاحبه‌ای در گرگان اعلام کرد که تلاش وسیعی برای گسترش صنایع نظامی کشور آغاز شده است. وی این تلاش‌ها را درجهت استقلال در تأمین مهمات نظامی مورد نیاز جبهه‌ها توصیف کرد و خاطرنشان ساخت که گسترش صنایع نظامی جمهوری اسلامی نتیجه نگرش و چرخشی به‌سوی خودکفایی نظامی در حد امکانات موجود است. وی یادآور شد که هنوز تمامی امکانات موجود در صنایع نظامی به کار گرفته نشده است و با رسیدن به هدف خودکفایی نظامی از تکرار هجوم‌هایی نظیر هجوم وحشیانه ارتش صدام به مرزهای میهن اسلامی‌مان جلوگیری خواهیم کرد.
وی درمورد موضع‌گیری جمهوری اسلامی در قبال تحریکات اخیر امریکا علیه لیبی گفت: «به‌دنبال تحریکات اخیر امریکا علیه لیبی در ملاقاتی با نماینده دولت لیبی درباره پشتیبانی ارتش جمهوری اسلامی ایران از ارتش لیبی اطمینان داده شد و بررسی‌هایی نیز دراین‌زمینه انجام گرفت.»
وزیر دفاع همچنین گفت: «به‌دنبال اعزام کاروان‌های کربلا، عراق تبلیغات وسیعی را برای
1) 31. همان.
خنثی نمودن این حرکت آغاز کرد و جنگ تبلیغات و روانی علیه این بسیج نیرو جریان دارد، اما تلاش‌های دشمنان برای مأیوس ساختن مردم بی‌نتیجه مانده است.»
سرهنگ جلالی افزود که وزارت دفاع متعهد به خدمت به تمام نیروهای مسلح کشور است و در این راستا همه نیروها را به یک چشم نگاه می‌کند و هرچه را که در اولویت نیاز کشور باشد تأمین خواهد کرد.»(1)
1
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران که در ادامه سفر به کشورهای افریقایی عصر روز گذشته وارد آنگولا شده بود، امروز (30دی) در دیداری مجدد با رئیس‌جمهور آنگولا به مذاکره درباره امور سیاسی و اقتصادی پرداختند. آیت‌الله خامنه‌ای پس از پایان سفر یک‌روزه به آنگولا عازم زیمبابوه شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، خوزه ادواردو دوس سانتوس رئیس‌جمهور آنگولا در این دیدار گفت: «آنگولا نگرانی خود را از ادامة منازعه عراق و ایران - که هر دو عضو جنبش عدم‌تعهد هستند - اعلام کرده و از تلاش‌هایی که درزمینه پایان دادن به جنگ صورت می‌گیرد، حمایت می‌کند. مایلیم از دو طرف استمداد جوییم که به یک راه‌حل مسالمت‌آمیز برای رسیدن به صلح دست یابند.»
رئیس‌جمهور ایران در پاسخ رئیس‌جمهور آنگولا گفت: «ما تجاوز رژیم عراق را منازعه نمی‌دانیم؛ جنگی که بر ما تحمیل شد درحقیقت تجاوز به مرزهای ما نبود، این تجاوز به انقلاب اسلامی ما بود. ملت ما قصد جنگ نداشت و حالا تنها راه برای پایان دادن به این جنگ تحمیلی از میان برداشتن متجاوز است.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز درگزارشی دراینباره آورده است: «رهبران دو کشور در ملاقات خود پیرامون امور سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به تبادل‌نظر پرداختند. دوس سانتوس هنگام عزیمت آقای خامنه‌ای به زیمبابوه خواستار تفاهم بیشتر میان ایران و عراق شد. [آیت‌الله] خامنه‌ای در پاسخی کوتاه گفت: عراق ازسوی چند قدرت امپریالیستی حمایت می‌شود، اما از نام بردن این کشورها خودداری کرد.»(3)
2
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران ظهر امروز با استقبال گرم مقامات زیمبابوه، وارد حراره شد. هیئت ایرانی به‌دلیل رعایت نشدن شئون اسلامی در ضیافت شام رئیس‌جمهور زیمبابوه شرکت نکرد که این موضوع بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های غربی داشت.
آیت‌الله خامنه‌ای ظهر امروز در رأس هیئتی سیاسی، اقتصادی و نظامی وارد حراره پایتخت زیمبابوه شد.(4)به گزارش آسوشیتدپرس، به افتخار وی 21 توپ شلیک شد و مراسم نظامی و
تصویر
جشن قبیله‌ای اجرا گردید. موگابه نخست‌وزیر زیمبابوه به نمایندگی از رئیس‌جمهور این کشور از رئیس‌جمهور ایران استقبال کرد.(1)
هیئت 15 نفره ایرانی به‌دلیل وجود شراب بر سر میزها و حضور خانم‌های بی‌حجاب بر سر میز پذیرایی هیئت ایرانی و نیز حضور گروه موزیک از شرکت در ضیافت شام رئیس‌جمهور زیمبابوه خودداری کرد. این موضوع بازتاب گسترده‌ای به‌خصوص در رسانه‌های غربی داشت که آن را حادثه‌ای دیپلماتیک خواندند. خبرگزاری رویتر دراینباره گزارش داد: «وزیر خارجه زیمبابوه گفت رئیس‌جمهور ایران از حضور در یک ضیافت رسمی که به افتخارش ترتیب یافته بود به‌دلیل حضور خانم‌ها و وجود مشروب الکلی خودداری کرد. وی گفت: درمورد اختلاف‌نظرهای گوناگون میان میزبانان و میهمانان درمورد چارچوب سنتی ضیافت زیمبابوه به تفاهم قابل‌قبولی دست نیافتیم. وی افزود مسئله قابل‌توجه ابراز مخالفت ایرانیان نسبت به ترتیب پیشنهادی نشستن مدعوین زن و سرو شراب بود.»
خبرگزاری رویتر افزود: «این ضیافت که در جدیدترین هتل حراره ترتیب یافته بود بدون حضور مهمانان ایرانی برگزار شد. هیئت ایرانی که بیش از یکصد نفر در آن عضویت دارند با دو هواپیمای 707 و دو جت کوچک‌تر سفر می‌کنند. ... در مراسم ورود رئیس‌جمهوری ایران و هیئت همراه از دست دادن با دو خانم (وزیر منابع طبیعی و توریسم و معاون آموزش‌وپرورش که در صف مستقبلین بودند، خودداری کردند.»(2)
در گزارش یونایتدپرس دراینباره ضمن اشاره به موارد مذکور آمده است: «هیئت نمایندگی دولت زیمبابوه و دیپلمات‌های دعوت‌شده، قبل از طرح اعتراض و تحریم ازسوی هیئت ایرانی وارد هتل شده بودند. وزیر خارجه زیمبابوه گفت: این ضیافت در راستای سیاست سنتی زیمبابوه ترتیب داده شده بود و زنان به‌دلیل نقش عمده‌ای که در جنگ آزادی‌بخش زیمبابوه علیه حکومت مستعمراتی سفیدپوستان و درمجموع تحولات این کشور ایفا کردند در این ضیافت شرکت داده شدند. وی افزود: علی‌رغم این پیشامد ناخوشایند، پیوندهای دوستی و همبستگی که مدت‌هاست
مردم دو کشور زیمبابوه و ایران را به هم مرتبط ساخته، گرم و برادرانه باقی خواهند ماند.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش آسوشیتدپرس، یک مقام دولتی زیمبابوه گفت: «به‌احتمال قریب به یقین موگابه در جریان دیدار با رئیس‌جمهور ایران مسئله جنگ را مورد بررسی قرار داده و همة تلاش خود را درجهت برقراری صلح به کار خواهد برد.»(2)
همچنین به گفته رادیو امریکا، سفیر عراق در زیمبابوه که مأموریتش در این کشور پایان یافته، گفت موگابه نخست‌وزیر زیمبابوه، هنگامی‌که ریاست جنبش عدم‌تعهد را در اواخر سال جاری در دست گیرد، قادر است نقش مهمی در پایان دادن به جنگ شش‌ساله ایران و عراق ایفا کند.(3)
1
آثار سفر رئیس‌جمهور ایران بر اوضاع سیاسی و داخلی پاکستان را دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در نشریة امروز خود چنین درج کرده است: «به گزارش نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد، برای اولین‌بار بعد از لغو حکومت نظامی در پاکستان، هنگام ورود ریاست‌جمهوری ایران به لاهور، ازطرف عده‌ای از مستقبلین شعارهای ضددولتی و شعارهای تند برعلیه امریکا سر داده شد. بیست وچهار ساعت بعد از پایان سفر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران، جبهه جدیدالتأسیسی به نام "جبهه ضدامپریالیسم" تظاهراتی در لاهور برعلیه امریکا به نفع لیبی برپا داشت و اعضای این جبهه از مقابل دادگاه عالی تا مقابل مرکز اطلاعات فرهنگی امریکا در لاهور راهپیمایی نمودند و شعارهای تندی علیه امریکا و به نفع لیبی سردادند و ضمن حمل تصویر قذافی و بوتو و امام خمینی، پرچم امریکا را به آتش کشیدند.
به قرار اطلاع، احزاب سیاسی درپی ابراز احساسات بی‌شائبه و قلبی مستقبلین ریاست‌جمهوری اسلامی ایران به این نتیجه رسیده‌اند که می‌توانند برعلیه امریکا اقداماتی مردمی به عمل آورند و به‌فوریت جبهه ضدامپریالیسم را پایه‌گذاری کردهاند و تظاهرات روز پنجشنبه (26 دی) را برقرار ساخته‌اند. برگزاری این تظاهرات در لاهور و استان پنجاب که قلب حکومت فعلی است، حائز اهمیت می‌باشد، چون جنبش احیای دمکراسی عملاً در جریان مبارزات خود علیه دولت که از سال 1982 آغاز شده بود، نتوانست در پنجاب حرکتی ایجاد کند.
ملاحظات: 1. تظاهرات ضدامریکایی بعد از سفر رئیس‌جمهور و حمل تصاویر امام خمینی موجب حساسیت امریکا و احتمالاً فشار ازجانب آنها به پاکستان خواهد شد.2. دو روز پس از پایان سفر ریاست‌جمهوری، مشاور وزارت خارجه امریکا برای یک دیدار چهارروزه وارد اسلام‌آباد گردید.»(4)
نمایندگی جمهوری اسلامی در اسلام‌آباد در گزارشی دیگر درباره واکنش به سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان نوشته است: «مولانا عبدالسلام - که خود را وابسته به حزب جمعیت علمای اسلام می‌داند - با صدور اطلاعیه‌ای ضمن اشاره به استقبال گرم مردمی از
ریاست‌جمهوری ایران و با استدلال به اینکه پاکستان عضو کمیته صلح می‌باشد از ضیاءالحق خواست برای حفظ تعادل و اینکه این سفر به روابط پاکستان و عراق لطمه‌ای وارد نیاورد از صدام حسین نیز دعوت کند تا از پاکستان دیدار نماید.»(1)
1
دبیرخانه اوپک در وین اعلام کرد که تولید نفت کشورهای عضو اوپک از سال 1981 تا 1984 تقریباً 28 درصد و صادرات نفت این کشورها نیز در این دوره تا 7/36 درصد کاهش یافته است. از سوی دیگر؛ صادرات فراورده‌های نفتی اعضای اوپک در این چهار سال 20 درصد افزایش یافته است. بولتن اوپک نیز اعلام کرد که ارزش صادرات نفت اوپک در سال 1984 تقریباً 40 درصد نسبت به سال 1981 کاهش یافته است در سال 1981 ارزش صادرات نفت خام اوپک حدود 258 میلیارد دلار بوده که در سال 1984 به حدود 157 میلیارد دلار کاهش یافته است.(2)
خبرگزاری رویتر نیز از لندن گزارش داد نفت خام برنت انگلیس که حساس‌ترین وسیله ارزیابی روند قیمت نفت در جهان است، روز 30 دی 1364 به کمتر از 20 دلار در هر بشکه معامله شد و این اولین‌بار بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران است - که به افزایش قیمت نفت انجامیده بود - که به این قیمت نزول می‌کند. از آغاز ماه گذشته میلادی (10 آذر) تاکنون هر بشکه نفت برنت 9 دلار کاهش یافته است. دلالان پیش‌بینی می‌کنند که در ماه‌های بعدی قیمت نفت بیش از این کاهش خواهد یافت.(3)
روزشمار جنگ ایران و عراق کتاب سی‌ونهم، جلد2: تشدید تلاش‌ها برای فتح فاو گزارش روزشمار 24/9/1364
1 نیروی دریایی ارتش مأمور شد که تحت فرماندهی قرارگاه خاتم سپاه سکوی البکر را تصرف کند، دهانه خور عبدالله را ببندد و از عملیات نیروهای پیاده پشتیبانی کند.
2 فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا(ص) به وزیر کشور ابلاغ کرد که ساکنان بومی منطقه شرق اروند تخلیه شوند. به آقای روحانی نیز ابلاغ کرد که سایت سوم هاگ راه‌اندازی شود.
3 قرارگاه کربلای2 دستورالعمل کاهش تردد و نحوه نقل و انتقال تجهیزات در منطقه شرق اروند را به یگانهای زیر امر ابلاغ کرد.
4 نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی محل تجمع نیروها و یک پادگان نظامی عراق را بمباران کرد.
5 حمله هوایی عراق به جزیره خارک خسارتی نداشت. ادعای عراق درباره حمله به یک هدف بزرگ دریایی.
6 حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی و مناطق غیرنظامی ایران خساراتی وارد کرد.
7 هواپیماهای عراقی مناطقی از استان اربیل عراق را بمباران و ساکنان آن را آواره کردند.
8 هیئت اعزامی دبیرکل سازمان ملل از آثار حملات هوایی عراق به شهر هویزه بازدید کرد.
9 درگیری با افراد گروه‌های مسلح در مناطق بانه و سردشت با تلفاتی توأم بود.
10 اعزام کاروان‌های نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها. دعوت از داوطلبان عراقی مقیم ایران برای پیوستن به صفوف رزمندگان.
11 گزارشهای نشریه انگلیسی آبزرور، خبرگزاری رویتر و مطبوعات کویت درباره عملیات آتی ایران و آمادگی عراق برای مقابله.
12 جمهوری اسلامی 97 تن از اسیران معلول و بیمار عراقی را برای بازگشت به کشورشان تحویل هلال احمر ترکیه داد.
13 سفر وزیر مشاور در امور خارجی عمان (نماینده شورای همکاری برای مذاکره با ایران و عراق) به امارات و مذاکره با حاکم امارات درباره توقف جنگ.
14 گزارش روزنامه اماراتی الخلیج درباره طرح سوری - خلیجی و برگزاری کنفرانسی برای خاتمه جنگ.
15 تفسیر واشنگتن تایمز درباره سفر وزیر خارجه ایران به عربستان و تلاش برای ایجاد شکاف میان عراق و پشتیبانان منطقه‌ای‌اش.
16 نخست‌وزیر ترکیه آمادگی سفر به عراق را تکذیب کرد و مشاور خود را به تهران فرستاد.
17 عراق اخیراً 4 ناو جنگی از فرانسه و موشک‌های دوربرد از شوروی دریافت کرده است. یک شناور مستقر در یکی از بنادر عربی اطلاعات تردد نفتکش‌ها به ایران را به عراق ارسال می‌کند.
18 در جلسه شورای‌عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده مقرر شد با تشکیل شورایی درجهت حفظ آثار جنایات جنگی و آثار فرهنگی و احداث بناهای یادبود و ارائه تاریخ وقایع جنگ اقدام شود.
19 نخست‌وزیر ایران در مصاحبه‌ای به نقد قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل درباره نقض حقوق بشر در ایران پرداخت.
20 وزیر ارشاد اسلامی پیام رئیس‌جمهوری ایران را به رئیس‌جمهور سوریه تسلیم کرد.
21 مجلس شورای اسلامی لایحه واگذاری حقوق و مزایای وراث پرسنل نیروهای مسلح به بنیاد شهید را تصویب کرد.
22 سوریه سلاح‌ها و مهمات نظامی "حرکت جنبش اسلامی لبنان" را مصادره کرد.
23 رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان (شیخ سعید شعبان) با آیت‌الله منتظری، آقای هاشمی و آقای رفیق‌دوست دیدار کرد.
24 رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان در مصاحبه‌ای درباره حوادث طرابلس لبنان، ربوده‌شدن گروگان‌های روسی، قرارداد دمشق، راه‌حل بحران لبنان و جنگ ایران و عراق سخن گفت.
25 هیئت پارلمانی فرانسه که به ایران سفر کرده است، در دیدار با معاون سیاسی نخست‌وزیر تأکید کرد که عراق به ایران تجاوز کرده است. ضمیمه گزارش25: مصاحبه روزنامه جمهوری اسلامی با هیئت فرانسوی درباره مواضع و عملکردهای فرانسه. گزارش روزشمار 25/9/1364
26 فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) خطوط پدافندی و عملیاتی قرارگاه‌های کربلای1، کربلای2 و نوح(ع) را اعلام کرد.
27 گزارش واحدهای اطلاعات قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، کربلا و نوح(ع) سپاه پاسداران از فعالیت‌های چند روز اخیر دشمن در جبهه جنوب و غرب اروندرود.
28 در منطقه کردستان: اجرای کمین بر ضد گروه کومه‌له، افزایش تحرکات حزب دمکرات، درگیری دو گروه دمکرات و کومه‌له.
29 کاروان‌های رزمندگان داوطلب و کمک‌های مردمی عازم جبهه جنگ شدند.
30 دستورالعمل معاونت بسیج ستاد مرکزی سپاه به مناطق پنجگانه واحد بسیج: تداوم ثبت‌نام و آموزش نیروهای بسیجی و زمان‌بندی و هماهنگی اعزام‌ها.
31 سفر غیرمنتظره صدام به مسکو حیرت سیاستمداران و رسانه‌ها را برانگیخت.
32 بازتاب گسترده سفر ناگهانی صدام به مسکو در رسانه‌ها.
33 ابراز امیدواری منابع دیپلماتیک منطقه و امیر بحرین درباره موفقیت تلاش‌های میانجیگرانه شورای همکاری.
34 وزیر خارجه عراق تنها راه پایان جنگ را تشدید فشار سیاسی بر ایران اعلام کرد و برقراری رابطه ایران با کشورهای منطقه را به‌طور مجزا ناممکن خواند.
35 ادعای فرمانده نیروی هوایی عراق درمورد انهدام مجتمع آهن و فولاد اهواز و تهدید به انهدام تأسیسات اقتصادی و مراکز علمی ایران.
36 تشدید فشار اروپا و امریکا به فروشندگان تجهیزات نظامی به ایران.
37 اقدامات گسترده عراق برای جذب نیروی نظامی و نیروی کار از کشورهای عربی.
38 مصاحبه نخست‌وزیر ایران درباره تحرکات سیاسی اخیر ایران، ناامیدی دشمنان از فروپاشی نظام جمهوری اسلامی ایران، مواضع اخیر شورای همکاری، ایستادگی روی اصول انقلاب، قطعنامه کمیسیون حقوق بشر علیه ایران، آزادی مطبوعات و آزادی بیان.
39 نماینده ایران در سازمان ملل برخوردار نبودن قطعنامه سازمان ملل علیه ایران از حمایت جامعه بین‌المللی را یک پیروزی برای ایران خواند.
40 موضوع‌های مورد مذاکره هیئت پارلمانی فرانسه در سفر به ایران: وام ایران به فرانسه و بهره آن؛ حضور تروریست‌های فراری در فرانسه؛ حمایت فرانسه از عراق؛ تقاضای عفو برای یک مجرم فرانسوی در ایران.
41 بازتاب سفر هیئت فرانسوی به ایران.
42 سفرها و فعالیت‌های دیپلماتیک ایران: دیدار وزیر ارشاد با نخست‌وزیر سوریه؛ لغو سفر وزیر صنایع سنگین به آلمان‌غربی؛ دیدار وزیر بازرگانی با نخست‌وزیر یمن دمکراتیک.
43 دیدگاه‌های وزیران نفت ایران و عراق درباره تولید و قیمت نفت.
44 تأثیر حمله هوایی عراق به نفتکش ولکان در صدور نفت ایران.
45 مقاله نشریه مید: وضعیت صادرات نفت ایران، تدابیر ایران برای تداوم صدور، هزینه‌های احداث خط لوله جدید.
46 گردهمایی بررسی اشتغال جانبازان.
47 سخنان سرپرست بنیاد شهید در گردهمایی مسئولان مراکز بنیاد شهید درباره دوراندیشی امام در تأسیس بنیادها؛ شعارهای مراسم حج و... .
48 تلاش‌های شیخ فضل‌الله و تری ویت برای آزادی گروگانها در لبنان نتیجه‌ای نداشته است.
49 پیشنهاد امریکا به شورای امنیت برای رسیدگی به مسئله گروگان‌گیری.
50 آغاز دور جدید مذاکرات نماینده سازمان ملل و وزیران خارجه افغانستان و پاکستان درباره مسئله افغانستان. گزارش روزشمار 26/9/1364
51 جلسه اول قرارگاه نیروی زمینی سپاه: بررسی نحوه استفاده از یگانهای زرهی و تانک برای نیل به نتایج مطلوب در عملیات منطقه فاو.
52 جلسه دوم قرارگاه نیروی زمینی سپاه: اعلام ترتیب آرایش یگانهای خطشکن و دنبال پشتیبان قرارگاه کربلای2 در منطقه فاو؛ بررسی چگونگی عبور تجهیزات سنگین از اروندرود.
53 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه): بررسی اقدامات آماده‌سازی قرارگاه نوح و یگانهای تحت امر برای عملیات در منطقه فاو.
54 گزارش دو گروه اطلاعات از شناسایی ساحل و موانع دشمن در غرب اروندرود.
55 گزارش اطلاعات قرارگاه کربلا درباره تحرکات دشمن در محور جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی پس از بازنگشتن دو نیروی شناسایی.
56 نامه ستاد نیروی زمینی سپاه به ستاد مرکزی سپاه درباره ضرورت تأمین نیروی مورد نیاز قبل از پایان آذر 1364.
57 ستاد نیروی زمینی سپاه زمان‌بندی آمادگی واحدهای بهداری، زرهی، توپخانه، ادوات و مخابرات را برای عملیات در دو منطقه هور و فاو اعلام کرد.
58 گزارش واحد مخابرات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) از اقدامات آماده‌سازی مناطق عملیاتی.
59 حمله شیمیایی عراق به جزیره مینو. اجلاس امنیت و خلع سلاح در اروپا، استفاده عراق از سلاح شیمیایی را رعب‌آور خواند.
60 نیروی هوایی ارتش ایران مواضع ارتش عراق را در اطراف پاسگاه فکه بمباران کرد.
61 حمله هوایی عراق به اطراف هویزه و منطقه عملیاتی هور و جزایر مجنون؛ ادعای عراق درمورد حمله به یک کشتی؛ آلودگی سواحل کویت براثر حمله به نفتکش‌ها.
62 تهدیدها و اعلام آمادگی عراق در واکنش به اقدامات علنی ایران برای آماده‌سازی عملیات و اعزام کاروان‌ها.
63 ساخت پناهگاه‌های عمومی برای کاهش خسارات حملات هوایی عراق به شهرها.
64 اقدامات ایذایی گروه‌ها و درگیری با نیروهای خودی در مناطق مرزی شمالغرب.
65 اقدامات حکومت عراق: سرکوب مردم سلیمانیه و اربیل؛ تیرباران سه دانش‌آموز.
66 تشکیل ستاد هماهنگی دانشگاهها در خدمت جنگ.
67 اعزام رزمندگان، امدادگران و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها؛ دعوت از عراقی‌های مقیم ایران برای اعزام به جبهه‌ها.
68 تقدیم هدایای عده‌ای از مردم به رئیس‌جمهور برای جبهه‌های جنگ.
69 دیدار مشاور نخست‌وزیر ترکیه با نخست‌وزیر ایران؛ دعوت از وزیر مشاور در امور خارجی امارات برای سفر به ایران؛ ادامه دیدار وزیر ارشاد از سوریه؛ پایان سفر وزیر بازرگانی به یمن.
70 دیدار صدام با سران شوروی در مسکو. گرومیکو جنگ ایران و عراق را بی‌معنا و ادامه آن را غیرمسئولانه خواند.
71 بازتاب سفر صدام در رسانه‌های خارجی.
72 تجزیه‌وتحلیل سفر صدام در روزنامه اطلاعات.
73 نخست‌وزیر: صدور قطعنامه سازمان ملل و اتهام نقض حقوق بشر به ایران، واکنش قدرت‌های بزرگ به از دست دادن منافعشان در ایران است.
74 درپی اعلام برگزاری راهپیمایی پشتیبانی از انتخاب آیت‌الله منتظری برای جانشینی رهبری، ایشان درخواست کرد که این راهپیمایی برگزار نشود.
75 شرکت سرمایه‌گذاری‌های نفتی عرب برای احداث خط لوله نفتی جدید عراق - ترکیه به بغداد وام می‌دهد.
76 وام‌های دریافتی عراق از حامیانش تا 80 میلیارد دلار برآورد شده است.
گزارش روزشمار 27/9/1364
77 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: تشریح سازمان رزم و طرح مانور قرارگاه کربلای2 برای عملیات در منطقه فاو؛ فعالیت‌های دشمن در منطقه فاو.
78 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: گزارش فرماندهان لشکرهای 5 نصر، 31 عاشورا و 7 ولیعصر(عج) از اقدامات انجام‌شده برای عملیات در منطقه فاو؛ وضعیت و آموزش نیروها؛ مشکلات باقیمانده.
79 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: تذکرها و دستورهای فرمانده کل سپاه به فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی سپاه، قرارگاه کربلای2 و فرماندهان یگانهای این قرارگاه درباره آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو.
80 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی چگونگی انتقال تجهیزات سنگین از اروندرود؛ وضعیت و اقدامات لشکر25 کربلا برای آمادگی.
81 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی چگونگی زمان‌بندی، هماهنگی و اجرای عملیات‌هایی که به‌عنوان عملیات‌های یدک، پشتیبانی یا فریب برای عملیات اصلی در فاو در نظر گرفته شده بود.
82 ابلاغیه‌های ستاد نیروی زمینی سپاه به واحدهای اطلاعات، تدارکات و آموزش درمورد زمان آمادگی برای اجرای عملیات.
83 ادامه حملات هوایی عراق به مناطق عملیاتی؛ بمباران مقر تیپ57 ابوالفضل(ع) در موسیان.
84 ابلاغیه فرمانده تیپ111 پیاده عراق به گردان‌های تحت امر درباره تحکیم مواضع پدافندی و مقابله با نیروهای گشتی، نفوذی و غواصان ایران در منطقه اروند.
85 در درگیری‌های امروز با نیروهای گروه‌ها در شمالغرب کشور چندین نفر شهید یا مجروح شدند.
86 گزارش‌هایی از جنایت‌های حکومت عراق در مناطق کردنشین عراق.
87 تلاش برای آمادگی و اعزام نیروهای داوطلب به جبهه‌ها.
88 فرمانده عالی جنگ در سمینار فرماندهان ارتش ضمن یادآوری ضرورت دفاع از اسلام و قرآن، گفت: ما منتظر فتح نزدیک هستیم.
89 حکومت عراق خدمت سربازی را به 5 سال افزایش داد.
90 اعلام مخالفت انگلیس با فروش تجهیزاتی که موجب تشدید یا طولانی شدن جنگ شود.
91 گزارشی از توافق ارسال تجهیزات بیشتر و پیشرفته‌تر از شوروی به عراق. قرارداد عراق با آرژانتین برای خرید هواپیمای آموزشی.
92 دیپلمات ایرانی: رفتارهای ناعادلانه، میانجیگری کشورهای منطقه را با بن‌بست روبهرو کرده است.
93 وضعیت بارگیری نفتکش‌ها از جزیره خارک و جزیره سیری.
94 ژون آفریک: استفاده از سلاح‌های پیشرفته برای انهدام پایانه نفتی خارک ناموفق بوده است.
95 تلاش‌های ناموفق امریکا برای شکستن هم‌پیمانی ایران، سوریه و لیبی.
96 هیئت پارلمانی فرانسه در بازگشت از سفر ایران: نارضایتی از مذاکره درباره گروگانها، رضایت از مذاکره درباره روابط دو کشور.
97 لهستان خواستار توسعه روابط اقتصادی با ایران شد.
98 توابین ندامتگاه عادل‌آباد شیراز ضمن محکوم کردن جنایت‌های گروه‌های ضدانقلاب، خواستار شرکت در جبهه‌های جنگ شدند.
گزارش روزشمار 28/9/1364
99 جلسه قرارگاه مرکزی (خاتم) سپاه پاسداران: گزارش و بررسی اقدامات قرارگاه کربلای1 و یگانهای تحت امر برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی.
100 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه: بررسی اقدامات قرارگاه کربلای1 و یگانهای مأمور برای آماده‌سازی دو منطقه حنین و تبوک در هورالهویزه.
101 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه: توجیه فرماندهان لشکرهای 27 و 17 به مأموریت خود در عملیات منطقه فاو.
102 گزارش فعالیت‌های ارتش عراق در منطقه عملیاتی فاو از 26 تا 28 آذر 1364.
103 ابلاغیة فرماندهی کل سپاه به مناطق سپاه درباره نکاتی که در اعزام کاروان راهیان کربلا باید رعایت شود.
104 ادامه اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردم به جبهه‌ها؛ سخنان رئیس‌جمهور درباره تحول در درک قرآن و ارزش‌ها بعد از انقلاب.
105 گردهمایی انجمن‌های اسلامی دانشجویان دانشگاهها برای بررسی چگونگی جذب نیروهای دانشگاهی در خدمت جنگ.
106 فرمانده نیروی دریایی ارتش وضعیت حضور نیروهای دریایی ایران و عراق را در خلیج فارس اعلام کرد.
107 نامه وزیر خارجه عراق به دبیرکل سازمان ملل درباره "نیات ایران از شروع تهاجم وسیع به عراق".
108 کاهش نفتکش‌های حمل نفت از جزیره خارک و افزایش مشتریان حمل نفت از جزیره سیری.
109 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از وضعیت دشوار زندگی مهاجران جنگی در مهران، دهلران و موسیان.
110 گزارش‌هایی درباره طراحی و ساخت موشک زمین‌به‌هوا در ایران و توقیف محموله باروت در سوئد.
111 رئیس سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری مأمور پیگیری مصوبات شورا درباره استرداد هواپیماهای ربوده‌شده ایران و تهدید عراق درمورد امنیت خطوط هوایی شد.
112 دیدار رهبر جنبش اسلامی لبنان با وزیر خارجه ایران.
113 دیدار سفیر الجزایر با وزیر خارجه ایران؛ بازگشت قائم‌مقام وزیر خارجه ایران از سفر به چند کشور.
114 گزارشی درباره میانجیگری برای توقف جنگ و پیامدهای سفر وزیر خارجه ایران به عربستان.
115 گزارش‌هایی درباره ارسال سلاح از شوروی به عراق و مهلت بیشتر به عراق برای پرداخت بدهی‌هایش.
116 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره دیدگاه‌های محافل داخلی و خارجی درمورد سفر صدام به مسکو.
117 گزارشی درباره پروژه‌های خطوط نفتی عراق.
118 سخنان نخست‌وزیر درباره نتایج اعتمادبه‌نفس مردم ایران و توطئه‌ها علیه انقلاب اسلامی.
119 سفیر عراق در امریکا تلاش برای نزدیکی سوریه و عراق را ناموفق خواند و نزدیکی سوریه و اردن را خطرناک اعلام کرد و از حمله بزرگ ایران در آینده نزدیک خبر داد.
گزارش روزشمار 29/9/1364
120 حمله هوایی عراق به جزیره خارک پس از پنج روز توقف؛ تهدید حمله به مراکز اقتصادی و حیاتی ایران؛ تجاوز هوایی به مناطق مرزی غرب و جنوب.
121 اعزام رزمندگان و کمک‌های مردمی از قم، باختران و همدان.
122 سخنان امام‌جمعه تهران در نمازجمعه: سفر صدام به مسکو، مواضع شوروی درباره جنگ، تأکید بر ادامه جنگ تا پیروزی، وحدت سپاه و ارتش، بی‌اعتبار شدن سازمان ملل به‌دلیل صدور قطعنامه نقض
حقوق بشر در ایران، تسلیم نشدن ایران در مقابل باج‌خواهی امریکا.
123 وزیر خارجه ایران برای شرکت در اجلاس وزیران خارجه ایران، سوریه و لیبی، عازم لیبی شد.
124 اولین دور مذاکرات وزیران خارجه ایران و سوریه و لیبی درباره فلسطین، دخالت امپریالیسم و صهیونیسم در جهان، جنوب افریقا، حمایت از لیبی در چالش با مصر و جنگ ایران و عراق.
125 درپی سفر صدام به مسکو، شوروی درصدد توجیه رفتار خود و ابراز بی‌طرفی در جنگ برآمده است.
126 رهبر شیعیان پاکستان، شوروی و امریکا را محرک اصلی حمله عراق به ایران خواند و از مواضع شوروی انتقاد کرد.
127 رئیس کمیته حسن‌نیت اسلامی با سفر به بغداد تحولات جنگ را بررسی کرد.
128 وزیر بازرگانی ایران در سفر به امارات عربی درباره روابط دوجانبه و افزایش صادرات ایران مذاکره کرد.
129 وزیر نیرو تنگناهای تولید برق و تأثیر حملات عراق و... را در تشدید کمبود برق تشریح کرد.
130 کشاورزان مازندران با راهپیمایی از اعزام کاروان‌های راهیان کربلا حمایت کردند و خواستار مبارزه با مالکان غاصب شدند.
131 فرستاده اسقف کانتربری در ادامه تلاش برای آزادی گروگان‌های امریکایی و اروپایی در لبنان، وارد بیروت شد.
گزارش روزشمار 30/9/1364
132 فرمانده کل سپاه پاسداران با صدور ابلاغیه‌ای خطاب به فرماندهان سپاه، بر سرعت و دقت در آماده‌سازی و طرح‌ریزی عملیات عبور از اروند و پیشروی در منطقه فاو تأکید کرد.
133 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: هماهنگی عملیات‌های پشتیبانی و یدک با عملیات اصلی؛ ضرورت تشکیل فرماندهی مهندسی، فرماندهی عبور و فرماندهی پدافند برای عملیات اصلی؛ تأکید بر ضرورت ادامه بسیج مردم و استمرار عملیات‌ها.
134 فرمانده کل سپاه با ارسال سه نامه برای فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) نیازهای سپاه پاسداران به یگانهای توپخانه، سلاح‌های ضدزره و پلهای شناور را برای عملیات منطقه فاو که از ارتش جمهوری اسلامی باید به سپاه واگذار شود، اعلام کرد.
135 قرارگاه عملیاتی غرب کشور خبر از آمادگی عراق برای مقابله با حمله ایران داد.
136 ادعای عراق درباره حمله به یک هدف دریایی بزرگ نزدیک سواحل ایران؛ این ادعا تأیید نشد.
137 کردهای مخالف حکومت بعثی مراکز ارتش عراق را در زاخو، دهوک و باطوقه به توپ بستند.
138 خاطرات امروز آقای هاشمی درباره کسب اجازه از امام برای گرفتن وام جهت تأمین هزینه جنگ؛ سکوت چندروزه ارتش عراق؛ ضرورت آرام کردن موضع‌گیری‌ها علیه شوروی.
139 فرمانده عالی جنگ در جمع رزمندگان راهیان کربلا: تصمیم ملت ایران به سرکوبی متجاوز؛ از راه‌های توقف جنگ اعلام سازمان ملل مبنی‌بر متجاوز بودن عراق؛ درخواست از شوروی و کشورهای منطقه برای توقف حمایت از حکومت عراق.
140 دکتر ولایتی در لیبی گفت که حمله به یکی از سه کشور ایران، لیبی و سوریه شامل دو کشور دیگر نیز می‌شود.
141 شیخ سعید شعبان با قائم‌مقام وزیر خارجه ایران و نمایندگان سنی مجلس شورای اسلامی دیدار کرد.
142 رمضان پیام صدام را تسلیم شاه اردن کرد. رمضان و رادیو بغداد تهدید کردند که برای دفع حمله ایران از سلاح‌های مهلک استفاده می‌کنند.
143 نخست‌وزیر در هم‌اندیشی فرماندهان ارتش: توطئه‌های امریکا؛ مطامع شوری؛ ایستادگی مردم؛ رسوایی تکیه بر ابرقدرت‌ها؛ فشارهای اقتصادی و سیاسی بر دولت؛ اولویت تأمین نیازهای جنگ؛ پیروزی در جنگ ضامن استقلال و آزادی ملت‌های منطقه.ضمیمه گزارش132: متن کامل ابلاغیه فرمانده کل سپاه به فرماندهان سپاه و راهنمایی آنان برای طرح‌ریزی عملیات منطقه فاو و آماده‌سازی زمینه اجرای آن و تأکید بر سرعت و دقت.
گزارش روزشمار 1/10/1364
144 قرارگاه کربلای2 با صدور ابلاغیة "تغییرات در دستور عملیات" مأموریت یگانهای تحت امر را اعلام کرد.
145 فرمانده کل سپاه، رحیم صفوی را به سمت جانشین خود در امر جنگ منصوب کرد.
146 فرمانده کل سپاه در نامهای به آقای هاشمی، هلیکوپترهای مورد نیاز برای عملیات در منطقه فاو را اعلام کرد.
147 فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) سازمان رزم مناطق عملیاتی حنین و تبوک را اعلام کرد.
148 فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) مقدار فرش باتلاق مورد نیاز برای عملیات منطقه فاو را اعلام کرد.
149 جلسه شامگاهی قرارگاه خاتم(ص) سپاه: بررسی مأموریت‌ها و اقدامات قرارگاه و یگانهای مهندسی سپاه پاسداران برای آماده‌سازی منطقه عملیاتی شرق اروندرود.
150 در دومین جلسة شامگاهی قرارگاه خاتم(ص) سپاه وضعیت نامناسب یگانهای زرهی سپاه و چگونگی رسیدن به وضع مطلوب بررسی شد.
151 ابلاغ دستورالعمل حفاظتی امنیتی به همة یگانهای مستقر در جبهه جنوب.
152 ابلاغ دستورالعمل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) درباره پدافند غیرعامل به همه یگانهای مستقر در جبهه جنوب.
153 دستورالعمل فرمانده سپاه هفتم عراق به یگانهای تحت امر برای مقابله با حملات نیروهای ایران و استفاده مناسب از آتش توپخانه.
154 درگیری با افراد ضدانقلاب در سه پایگاه منطقه بانه؛ تسلیم سه تن در مریوان؛ شهادت یک پاسدار وظیفه در میاندوآب.
155 اعزام نیروهای رزمی و تخصصی داوطلب از چند شهر به جبهه‌های نبرد.
156 اعزام گروهی از مجاهدین عراقی به جبهه‌ها؛ درخواست عده‌ای از دانش‌آموزان کشور غنا برای حضور در جبهه‌ها.
157 دیدار فرماندهان ارتش و نمایندگان امام در شورای عالی دفاع و ارتش و ژاندارمری با آیت‌الله منتظری.
158 افتتاح ششمین دوره مجلس اعلای عراق؛ سخنان رئیس‌جمهور در این مراسم و تأکید بر ضرورت حضور این مجلس در صحنه‌های عراق.
159 نارضایتی امام خمینی از برخی نطق‌های نمایندگان و ادامه اختلافات نمایندگان درمورد انتخاب دولت را آقای هاشمی به نمایندگان اعلام کرد.
160 در ادامة اجلاس سه‌جانبه وزیران خارجه ایران، سوریه و لیبی در طرابلس، بر ضرورت گسترش همکاری‌های سه کشور تأکید شد.
161 رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان با رئیس‌جمهور ایران دیدار کرد.
162 اعضای هیئت مشترک حزبالله و جنبش امل لبنان با آیت‌الله منتظری و آیت‌الله مشکینی دیدار کردند.
163 تلاش شوروی برای بهبود روابط سوریه و عراق.
164 در آستانه سفر نخست‌وزیر ترکیه به ایران، مطبوعات این کشور خواسته‌های دولت اوزال را اعلام کردند.
165 محاکمه دو رباینده هواپیمای عربستان، در تهران آغاز شد.
166 ادامة تلاش فرستاده کلیسای کانتربری برای آزادی گروگان‌های امریکایی در لبنان.
167 دو مأمور سفارت عراق در سریلانکا به‌سوی اتومبیل دیپلمات‌های ایران تیراندازی کردند.
گزارش روزشمار 2/10/1364
168 امام خمینی در جمع فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی، بر ضرورت وحدت همه اقشار به‌ویژه اتحاد نیروهای نظامی برای مقابله با دشمنان تأکید کردند.
169 امام خمینی به فرماندهان ارتش ابلاغ کردند که اختیارات فرماندهی کل قوا، در جنگ به آقای هاشمی واگذار شده است.
170 سخنان فرمانده کل سپاه در گردهمایی فرماندهان نواحی سپاه درباره شکل‌گیری جنگ، تلاش برای شکستن مقاومت، آثار عملیات خیبر، حکم امام در شکل‌گیری ستاد فرماندهی کل قوا.
171 بررسی مشکلات داخلی لشکر27 حضرت رسول(ص) و اختلافات مسئولان آن با حضور فرمانده کل سپاه.
172 آثار فعالیت‌های تبلیغاتی و چریکی نیروهای انقلابی عراق در نجف، بغداد و کردستان عراق.
173 درگیری با افراد حزب دمکرات در سقز. حزب دمکرات مردم یک روستا را تهدید به اعدام کرد.
174 اعزام نیروهای رزمی و تخصصی و ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
175 تصویب یک فوریت "طرح دستگیری مشمولان غایب".
176 تفسیر رسانه‌ها درباره عملیات آتی ایران. تلویزیون آلمان: جنگ از حمله عراق به قصرشیرین آغاز شد.
177 رئیس شورای عالی دفاع مقطع کنونی انقلاب اسلامی را تعیین‌کننده خواند.
178 نخست‌وزیر خواستار مشارکت مستقیم مردم در بازسازی مناطق جنگ‌زده شد و بر ضرورت ادامه جنگ تا پیروزی تأکید کرد.
179 به دعوت ایران، نماینده واتیکان برای اجرای مراسم مذهبی اسیران مسیحی وارد تهران شد.
180 تلاش برای هواپیماربایی در مسیر سیری به شیراز خنثی شد.
181 وزیر خارجه چین در پایان سفر به خاورمیانه گفت که کشورهای خلیج باید برای توقف جنگ نقش مهم‌تری ایفا کنند.
182 وزیر خارجه ایران بعد از اجلاس سه‌جانبه ایران، لیبی و سوریه، از لیبی به ایران بازگشت.
183 در بیانیه مشترک اجلاس سه‌جانبه ایران و لیبی و سوریه، حکومت عراق به‌دلیل آغاز جنگ، حمله به کشتی‌ها و استفاده از سلاح شیمیایی محکوم شده است.
184 نخست‌وزیر ترکیه در آستانه سفر به ایران، عراق را آغازگر جنگ خواند؛ مدیریت اقتصادی ایران را شایسته توصیف کرد و بر بی‌طرفی ترکیه تأکید کرد.
185 مصاحبه معاون نخست‌وزیر عراق درباره رابطه با لیبی و سوریه، تأثیر آشتی سوریه و اردن بر روابط عراق و اردن، تلاش برای تشدید حملات به مراکز اقتصادی ایران، پشتیبانی تسلیحاتی شوروی از عراق.
186 الوطن: تصمیم شوروی به میانجیگری میان سوریه و عراق. بی‌بی‌سی: نگرانی ایران و عراق از نزدیکی سوریه و اردن.
187 پایان احداث جاده مسیر خط لوله نفتی از تأسیسات استخراج نفت به بنادر صادراتی ایران به‌همت جهاد سازندگی.
188 افزایش نرخ بیمه کشتی‌های عازم بنادر ایران و عراق.
189 گروگان‌گیران فرانسوی‌ها در لبنان شرایط آزادی گروگانها را به فرستاده دولت فرانسه اعلام کردند.
گزارش روزشمار 3/10/1364
190 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران: مرور طرح مانور، استفاده از نیروی زرهی برای تثبیت، زمان مناسب عبور از رودخانه، ضرورت فرش باتلاق و تأمین نشدن بودجه آن.
191 بررسی تشکیلات و سازماندهی جدید سپاه پاسداران و نیروی زمینی سپاه در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران.
192 بررسی مشکلات فرماندهی و تشکیلاتی لشکر27 حضرت رسول(ص) در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه و انتخاب مسئول ستاد جدید برای این لشکر.
193 گزارش شناسایی نیروهای اطلاعات تیپ57 حضرت ابوالفضل(ع) از منطقه دربندیخان، ارتفاعات بمو و سرتک.
194 شهردار بغداد در تلگرافی به صدام اعلام کرد که احداث سدهای دفاعی مناطق مأموریت سپاه‌های چهارم، ششم، سوم و هفتم پایان یافته است.
195 حمله هوایی ناموفق عراق به جزیره خارک؛ ادعای عراق درمورد حمله به یک هدف بزرگ دریایی؛ بمباران مواضع ارتش عراق در شمال العماره.
196 فرمانده نیروی هوایی عراق تهدید کرد که عملیات آتی و منابع اقتصادی ایران با سلاح‌های پیشرفته نابود خواهد شد. رمضان هم گفت که صلح را به ایران تحمیل می‌کنیم.
197 درگیری با افراد مسلح حزب دمکرات؛ ترور یکی از برادران کرد در میاندوآب.
198 مجاهدان عراقی با انفجار مرکز مخابرات داودیة بغداد خسارات و تلفاتی به حکومت عراق وارد کردند.
199 اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
200 بازدید هیئت اعزامی پاپ از اردوگاه اسیران عراقی.
201 بازتاب سفر هیئت اعزامی پاپ به ایران و تفسیر دیپلماتیک درباره آن.
202 درپی سوءقصد به دیپلمات‌های ایران در سریلانکا، سفارتخانه‌های ایران و عراق به دولت سریلانکا شکایت کردند.
203 یک شرکت هلندی به اتهام ارسال تجهیزات نظامی به ایران محکوم شد.
204 دیدار وزیر سپاه پاسداران با رئیس‌جمهور سوریه؛ تفسیر رادیو اسرائیل دراینباره.
205 اعزام سربازان ذخیره تایلندی به جبهه‌های جنگ عراق.
206 اعتراض ایران به هلند درمورد رأی به قطعنامه نقض حقوق بشر در ایران.
207 رهبر جنبش توحید اسلامی پس از اقامت پانزده‌روزه در ایران و ملاقات با مقامات ایران، با تأکید بر وحدت مسلمانان، به لبنان بازگشت.
208 سازمان مستضعفان جهان به‌تلافی گلوله‌باران جنوب لبنان یکی از 4 گروگان اسرائیلی خود را اعدام کرد.
209 محاکمه دو هواپیماربای یمنی که سال گذشته یک هواپیمای سعودی را ربودند، پایان یافت.
210 هادی عزیزمرادی سرهنگ فراری ارتش شاه در ترکیه به قتل رسید.
گزارش روزشمار 4/10/1364
211 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی وضعیت پشتیبانی؛ ساخت شناورهای سنگین برای انتقال تجهیزات سنگین و استقرار توپ؛ کمبود بودجه؛ تعمیرات موتور قایق‌ها؛ مهمات سلاح‌های سنگین و... .
212 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: تعیین نیازها و درخواست‌هایی که قائم‌مقام فرمانده سپاه پاسداران در جلسه با فرمانده عالی جنگ باید مطرح کند.
213 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی مشکلات لشکرهای 8 نجف، 27 حضرت رسول(ص) و برخی یگانهای دیگر سپاه پاسداران.
214 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بحث درباره آماده‌سازی مناطق عملیاتی شمالغرب برای اجرای عملیات و گزارشی از شناسایی محورهایی در این جبهه.
215 فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه به فرماندهان چهار منطقه سپاه پاسداران ابلاغ کرد که تعهداتشان را برای تأمین نیروی کادر و رزمنده اجرا کنند.
216 پیام نایب‌رئیس شورای فرماندهی حزب بعث به صدام و ادعای شرکت مردم عراق در ایجاد موانع خط مقدم در جبهة جنوبی جنگ.
217 از فعالیت‌های امروز ارتش عراق: حمله به یک نفتکش کویتی، تجاوز به حریم هوایی مهاباد و استقرار سکوهای پرتاب موشک در فاو.
218 حمله پرتلفات گروه کومه‌له به یک پایگاه ژاندارمری در سقز؛ اسارت 4 سرباز به‌دست گروه دمکرات؛ درگیری با گروه خبات در بانه.
219 گزارش‌هایی از جنایات حکومت عراق در مناطق کردنشین عراق.
220 گروه‌های دیگری از نیروهای داوطلب رزمی و تخصصی و کمک‌های مردمی عازم مناطق عملیاتی شدند.
221 وزیر فرهنگ و آموزش عالی خواستار بهره‌گیری از اندیشه علمی و تخصصی دانشگاهها در جبهه‌ها شد.
222 سرهنگ صیاد شیرازی شمار رزمندگان را بسیار مطلوب خواند و گفت در سراسر جبهه‌ها تلاش تا کسب پیروزی نهایی ادامه دارد.
223 صدام آمادگی عراق را برای خاتمه جنگ ازطریق مذاکره اعلام کرد. معاون وزیر خارجه عراق گفت که ما آمادة دفع حمله ایران هستیم.
224 جنبش عدم‌تعهد و سازمان کنفرانس اسلامی تلاش‌های جدیدی را برای خاتمه جنگ شروع می‌کنند.
225 نماینده دبیرکل سازمان ملل برای مذاکره با ایران و عراق گفت که نابودی خارک هم ایران را به زانو درنمی‌آورد.
226 تشریح چگونگی احداث سریع مسیر خط لوله انتقال نفت به‌همت وزارت جهاد سازندگی.
227 فرستاده واتیکان برای اجرای مراسم سال جدید اسیران مسیحی، امروز با معاون وزیر خارجه ملاقات و در اردوگاه کهریزک با اسیران عراقی دیدار کرد.
228 وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه در رأس یک هیئت 157 نفره اقتصادی از بخش خصوصی و دولتی وارد تهران شد.
229 کره‌شمالی خواستار خرید نفت ایران با تخفیف یک دلار شد.
230 ایران از سریلانکا خواستار تعقیب مسببانِ حمله به خودرو دیپلمات‌های ایران در سریلانکا شد.
231 انفجار دو بمب در سرزمین‌های اشغالی فلسطین، خسارات و تلفاتی به صهیونیست‌ها وارد کرد.
گزارش روزشمار 5/10/1364
232 درخواست فرمانده کل سپاه از فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای واگذاری اقلامی از مهمات و تسلیحات و تجهیزات نظامی از نیروی زمینی ارتش، ژاندارمری و شهربانی به سپاه پاسداران برای تأمین نیازهای مأموریت‌های عملیاتی سپاه پاسداران.
233 اطلاعات یک پناهنده عراقی درباره تجهیزات ارتش عراق در منطقه فاو.
234 گردهمایی مسئولان وزارت راه‌وترابری برای افزایش پشتیبانی این وزارتخانه از جنگ و سخنان فرمانده کل سپاه در آن درباره اهمیت حضور دولت و اهمیت اقدامات مهندسی در جنگ.
235 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیای(ص) سپاه درباره تشکیلات نیروی زمینی سپاه و معرفی تشکیلات سپاه شمال.
236 بازتابهای گزارش معاون شورای فرماندهی عراق به صدام درباره ایجاد سدّ دفاعی دربرابر ایران.
237 حمله روز گذشته به یک نفتکش کویتی به ایران نسبت داده شد.
238 احضار سفیر ایران در قطر و دیدار وی با امیر قطر درباره حمله به یک نفتکش کویتی.
239 حضور فرستاده واتیکان در مراسم عید کریسمس اسیران عراقی؛ تقدیم پیام پاپ به رئیس‌جمهور؛ تحلیل دیپلماتیک این سفر.
240 رئیس‌جمهور فرانسه در پیامی به رئیس‌جمهور ایران خواستار حل مسائل دو کشور و برقراری روابط دوستانه شد.
241 سازمان جهاد اسلامی آزادی گروگان‌های فرانسوی را مشروط به آزادی متهمان به سوءقصد به بختیار و دخالت رئیس‌جمهور فرانسه برای حل این موضوع کرد.
242 اولین دور مذاکرات سالانه کمیسیون اقتصادی ایران و ترکیه برگزار شد.
243 اعضای هیئت مشترک جنبش امل و حزبالله لبنان با رئیس‌جمهور و وزیر خارجه ایران دیدار کردند.
244 دیدار امامان جمعه و اعضای ستادهای نمازجمعه استان تهران با امام‌جمعه تهران.
245 دیدار خانواده شهیدان کمیته‌های انقلاب با نخست‌وزیر؛ نقش خانواده شهیدان، نقش کمیته‌ها در تثبیت انقلاب، خروج صهیونیست‌ها از لبنان در سخنان نخست‌وزیر.
246 جامعه روحانیت مبارز تهران و دفتر تحکیم وحدت محاکمه سلیمان خاطر (مبارز مصری) را محکوم کردند.
247 سفیر شوروی در آلمان‌شرقی در دیدار با سفیر ایران ابراز علاقه کرد که مشکل افغانستان با کمک ایران حل شود.
248 به گفته یکی از روحانیان افغانستان، اتحاد گروه‌های مجاهد افغانستانی هراس فراوانی در میان اشغالگران افغانستان ایجاد کرده است.
گزارش روزشمار 6/10/1364
249 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه: گزارش وضعیت و اقدامات ارتش عراق در منطقه فاو.
250 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه: اعلام خط‌حدهای جدید یگانهای مأمور برای عملیات در منطقه فاو؛ بیان اقدامات و مشکلات یگانهای قرارگاه نوح.
251 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه: پیش‌بینی وضعیت‌های مختلفِ هشیاری دشمن در آغاز عملیات و بیان تدابیر مختلف برای شکستن خط دشمن.
252 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه: طرح‌های مهندسی در حال اجرا در منطقه شرق اروند و مشکلات موجود و تأکید بر تسریع در سازماندهی و اجرای طرح‌های مهندسی.
253 در بخش پایانی جلسه صبح امروز قرارگاه مرکزی سپاه، تشکیلات جدید مهندسی سپاه، مأموریت لشکرهای 8 نجف و 14 امام حسین(ع) قبل از عملیات، تقسیم‌بندی منطقه عملیاتی و محل مناسب برای انتقال وسایل سنگین بررسی شد.
254 بررسی عملکرد ماشین کانال‌کن و چگونگی فراهم کردن امکان مقاومت نیروهای مرحله اول عملیات دربرابر آتش شدید دشمن، در جلسه فرمانده کل سپاه با لشکر17.
255 گزارش واحد حفاظت قرارگاه کربلا درباره فعالیت‌هایی که موجب هشیاری دشمن درمورد عملیات آتی می‌شود.
256 گزارش واحدهای اطلاعات قرارگاه‌های کربلا و نوح از نتایج شناسایی‌ها و بررسی‌های وضعیت ساحل غربی اروندرود، موانع موجود و اقدامات دشمن.
257 حمله یک هواپیمای عراقی به جزیره خارک به تخریب دو خانه انجامید.
258 یکی از پایگاه‌های گروه کومه‌له در مریوان منهدم شد و در پیرانشهر و نوسود چند نیروی خودی در کمین ضدانقلاب شهید یا مجروح شدند.
259 کشتار غیرنظامیان کرد عراقی و حمله ارتش عراق به مناطق مسکونی استانهای شمالی عراق ادامه دارد.
260 وال استریت ژورنال و تایمز از آمادگی ایران برای حمله به عراق در هورالهویزه خبر دادند.
261 آقای هاشمی در نمازجمعه تهران به مهم‌ترین مسائل روز پرداخت: سفر صدام به مسکو؛ اعزام‌های گسترده نیروها و کمک‌های مردمی؛ تغییر موضع شورای همکاری؛ مواضع جدید فرانسه، اوضاع افغانستان، شرایط پایان جنگ.
262 گزارش رویتر درباره سخنان آقای هاشمی در نمازجمعه تهران.
263 شوروی همکاری با عراق را بخشی تفکیک‌ناپذیر از خط مشی اصولی خود اعلام کرد.
264 فرانسه موشک‌های پیشرفته به عراق فرستاد و رادیو بغداد، عراق را زرادخانه سلاح‌های پیشرفته اعلام کرد.
265 امارات تلاش برای پایان دادن به جنگ را از سر خواهد گرفت.
266 شیخ فضل‌الله در نمازجمعه امروز بیروت خواستار آزادی همه گروگانها ازجمله گروگان‌های ایرانی شد. وی همچنین خواستار وحدت مسلمانان و مسیحیان لبنان برای مبارزه با اسرائیل شد.
267 باجه‌های خطوط هواپیمایی اسرائیل در فرودگاه‌های رم و وین مورد حمله قرار گرفت.
268 در سالروز اشغال افغانستان، مهاجران افغانی با راهپیمایی اعتراض خود را به اشغالگری شوروی اعلام کردند.
269 سرکنسولگری ایران در هرات هدف خمپاره قرار گرفت.
گزارش روزشمار 7/10/1364
270 گزارش واحد اطلاعات قرارگاه کربلا درباره فعالیت‌های ارتش عراق در غرب اروند.
271 درخواست 200 سنگر از فرماندهی مهندسی برای استقرار خمپارهاندازهای 120 میلی‌متری در شرق اروند.
272 هواپیماهای عراقی امروز چند منطقه عملیاتی جبهه جنوب و منطقه مسکونی شهر هویزه را بمباران و خساراتی وارد کردند.
273 حمله هوایی امروز عراق به جزیره خارک خسارت جزئی داشت.
274 ایران گلوله‌باران شهر فاو را تکذیب کرد.
275 یک کشتی دانمارکی حامل مواد منفجره برای عراق را نیروی دریایی ارتش ایران توقیف کرد.
276 امروز در کردستان چند درگیری با گروه‌های مسلح رخ داد.
277 رئیس‌جمهور در اجتماع ایثارگران و بسیجیان به تشریح آثار حضور رزمندگان، خنثی‌شدن جنگ تبلیغاتی دشمن، ناامیدشدن حامیان صدام و تن‌ندادن جمهوری اسلامی به صلح تحمیلی پرداخت.
278 اعزام کاروان‌های نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
279 دانشجویان مسلمان پاکستان برای جهاد علیه صدام اعلام آمادگی و از انتخاب آیت‌الله منتظری حمایت کردند.
280 ادامه تهدیدات عراق به استفاده از سلاح‌های نابودکننده و برحذر داشتن ارتشیان ایران از شرکت در عملیات. یک نشریة امریکایی نیز از تاکتیک‌های جدید عراق و دستیابی به پیشرفته‌ترین سلاح‌های ساخت شوروی خبر داد.
281 در ادامه تلاش شورای همکاری برای آتش‌بس، وزیر خارجه امارات وارد ایران شد.
282 بازتاب سفر وزیر خارجه امارات به تهران و تلاش شورای همکاری در رسانه‌های غربی.
283 ژاپن برای میانجیگری در جنگ اعلام آمادگی کرد و رادیو امریکا موضع ثابت ایران را موجب شکست طرح‌های صلح خواند.
284 رادیو مسکو بر وفاداری شوروی به روابط حسن همجواری با ایران و ضرورت مذاکره برای پایان جنگ تأکید کرد.
285 پس از سه ماه مذاکره و براثر فشار سوریه، امروز رهبران جنبش امل، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان و نیروهای لبنانی (مسیحیان)، توافقنامه‌ای درباره پایان جنگ داخلی لبنان، اصلاحات سیاسی و اقتصادی و لغو سیستم طایفه‌ای لبنان امضا کردند.
286 بازتاب گسترده انفجار روز گذشته در فرودگاه‌های رم و وین و گمانه‌زنی‌ها درباره عامل آن و متهم‌کردن سوریه، لیبی و ایران.
287 دادگاه نظامی مصر سلیمان خاطر را به‌اتهام کشتن 7 صهیونیست به حبس ابد محکوم کرد. گزارش روزشمار 8/10/1364
288 گزارش میزان آمادگی لشکر41 ثارالله(ع) برای اجرای عملیات در منطقه فاو و بررسی طرح مانور و بیان نیازهای این لشکر در جلسه قرارگاه خاتم سپاه.
289 گزارش وضعیت لشکر19 فجر و میزان آمادگی آن برای اجرای عملیات در منطقه فاو در جلسه قرارگاه خاتم سپاه. سخنرانی محسن رضایی برای نیروهای کادر و مسئولان لشکر فجر و بیان نکاتی درباره وضعیت کشور و جنگ.
290 ابلاغ طرح عملیاتی صف به یگانهای تحت امر قرارگاه کربلای1.
291 در حملة هوایی به خارک دو ساختمان شرکت نفت منهدم شد. رادیو امریکا: عراق می‌خواهد با قطع صادرات نفت ایران، جنگ را پایان دهد.
292 منابع کشتیرانی: ایران درصدد افزایش نقاط صدور نفت و تمرکززدایی از خارک است.
293 فرمانده نیروهای دریایی ارتش دلایل گسترش منطقه بازرسی کشتی‌ها و دلیل توقیف کشتی دانمارکی را اعلام کرد.
294 ادامه سرکوب شدید مخالفان و ناراضیان در عراق.
295 کاروان‌های دیگری از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردم عازم جبهه‌ها شدند.
296 مصاحبه سرپرست ستاد تبلیغات جنگ ایران درباره تحولات ناشی‌از اعزام کاروان‌های کربلا، سفر
صدام به مسکو، مواضع شورای همکاری، دلایل تزلزل حکام و ارتش عراق، کشتار مردم عراق، مواضع بتونی عراقی‌ها، انتقال قدرت در عراق، شرایط ایران برای توقف جنگ.
297 رئیس‌جمهور در دیدارِ فرماندهان و مسئولان تیپ ویژه شهدا، توطئه در کردستان را پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تجربه‌ای بزرگ، حساس و بسیار دشوار خواند.
298 آقای هاشمی در دیدارِ معاونان پرورشی و مربیان تربیتی آموزش‌وپرورش، بنیان‌های جامعه را محکم خواند و جنگ تحمیلی را موجب تکامل جامعه اعلام کرد.
299 دیدار وزیر مشاور در امور خارجی امارات با آقای هاشمی.
300 دیدار وزیر مشاور در امور خارجی امارات با نخست‌وزیر و وزیرخارجه ایران.
301 بازتاب سفر وزیر مشاور امور خارجی امارات به ایران.
302 مقامات چند کشور منطقه و برخی کشورهای مسلمان از ایران و عراق خواستار توقف جنگ شدند.
303 طرح نمایندگان سنای امریکا برای جلوگیری از فروش هلیکوپترهای امریکایی به عراق، با تلاش وزارت خارجه و وزارت جنگ امریکا متوقف شد.
304 موافقت ایران با پیشنهاد شوروی برای سفر قائم‌مقام وزیر خارجه شوروی به تهران.
305 فرانسه در ادامه تلاش برای تنش‌زدایی، هیئت دیگری به تهران اعزام می‌کند.
306 ادامه گمانه‌زنی درباره عوامل انفجار دفترهای هواپیمایی اسرائیل در رم و وین و متهم‌کردن گروه‌های فلسطینی، لیبی، ایران و سوریه.
307 معاون نخست‌وزیر عراق با رئیس امریکایی انجمن همکاری اقتصادی و بازرگانی امریکا و عراق در بغداد دیدار کرد.
308 دیدار سران گروه‌های شبه‌نظامی لبنان با حافظ اسد و تأکید وی بر همکاری برای اجرای موافقتنامه صلح. مخالفت سمیر جعجع با این موافقتنامه.
309 حزبالله لبنان خواستار مبارزه تا آزادی کامل جبل عامل و قدس شریف از اشغال اسرائیل شد.
310 مطبوعات ایران و گروه‌های مصری، سلیمان خاطر را قهرمان خواندند و پارلمان کویت خواستار آزادی او شد. گزارش روزشمار 9/10/1364
311 وضعیت تیپ33 المهدی(عج) سپاه پاسداران و اقدامات این تیپ جهت آمادگی برای عملیات در منطقه فاو و مشکلات آن با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده قرارگاه نوح، فرمانده و مسئولان تیپ33 بررسی شد.
312 وضعیت و اقدامات لشکر5 نصر سپاه و اقدامات این لشکر برای عملیات در فاو و مشکلات آن با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده و مسئولان لشکر نصر بررسی شد.
313 در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه مشکلات باقیمانده برای عملیات و دلایل کندی کارها بررسی شد و فرمانده کل سپاه مسئولان نیروی زمینی سپاه را مأمور رفع مشکلات و برنامه‌ریزی برای تسریع کارها کرد.
314 گزارش بررسی و شناسایی اسکله العمیه، خور عبدالله، دهانه اروندرود در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران.
315 فرماندهی سپاه جنوب نیروی زمینی سپاه دستورالعمل نقل‌وانتقال تجهیزات سنگین را در منطقه فدک (شرق اروندرود) به یگانهای قرارگاه کربلای2 ابلاغ کرد.
316 گزارش واحد حفاظت اطلاعات سپاه جنوب درباره اقدامات خودی در منطقه خسروآباد و بهمنشیر که موجب افزایش هشیاری دشمن می‌شود.
317 حمله هوایی امروز عراق به چند شهر و منطقه عملیاتی و بمباران جزیره خارک خسارتی نداشت.
318 حملة تلافی‌جویانه هواپیماهای ایران به مناطق تجمع ارتش عراق در شمال سلیمانیه و جنوب العماره. انهدام یکی از مقرهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در این عملیات. ادعای عراق درمورد اینکه این حمله به نقاط مسکونی بوده است.
319 گزارش منابع دریایی از حمله هواپیماهای عراقی به یک کشتی تجاری قطر در هفته گذشته که غرق شده است.
320 ادعای اینکه مواد منفجره کشتی دانمارکی هورن لند - که نیروی دریایی ایران توقیف کرده - برای جاده‌سازی بوده است.
321 دستگیری چند تن از اعضای نظامی حزب دمکرات در بوکان و تکاب.
322 اعزام کاروان‌های نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
323 بازتاب اعزام نیروها در رسانه‌های خارجی و ادامه تهدیدهای عراق.
324 ارتش عراق به قوای خود در جبهه جنوبی دستور آماده‌باش صددرصد داد.
325 وزیر مشاور در امور خارجه امارات با رئیس‌جمهور دیدار و پیام رئیس امارات را تقدیم وی کرد.
326 بازتاب سفر وزیر مشاور در امور خارجه امارات در رسانه‌ها.
327 سفر وزیر خارجه عراق به عربستان و تسلیم پیام صدام به فهد.
328 احتمال برگزاری اجلاس سران کشورهای اسلامی برای بررسی چگونگی پایان دادن به جنگ ایران و عراق.
329 ایران با درخواست ترکیه برای تخفیف در قیمت نفت مخالفت کرد و از ترکیه خواست که عراق را از حمله به نفتکش‌های ترکیه منع کند.
330 هواپیمای ترکیه که برای بازگرداندن هیئت ترک عازم ایران بود با تهدید جنگنده‌های عراقی به ترکیه بازگشت.
331 مصاحبه وزیر ارشاد با نشریه الشراع درباره مسائل لبنان، روابط با سوریه، جنگ، انتخاب آیت‌الله منتظری، روابط با کشورهای منطقه.
332 رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی توافق با فالانژها و مارونی‌ها را در لبنان به‌معنای توقف مبارزه با اسرائیل اعلام کرد.
333 هیئت مشترک جنبش امل و حزبالله لبنان، توافقنامه جدید میان گروه‌های لبنانی را به نفع اسرائیل اعلام کرد.
334 بررسی وضعیت صادرات نفت ایران و عراق و تأثیر آن در جنگ در گفت‌وگوی شهرام چوبین با بی‌بی‌سی.
335 گزارش مطبوعات لندن درباره انتقال مرکز صدور نفت ایران به گناوه و تصمیم ایران به احداث ترمینال نفتی در بندر جاسک.
336 درپی تلاش کمیته آشتی اعراب، ملک حسین در دمشق با حافظ اسد دیدار کرد.
337 توافق عراق، مصر و پاکستان برای تأسیس مرکز کاوش هسته‌ای.
338 سفارت ایران در ایتالیا این ادعا را که محل آموزش عاملان حادثه فرودگاه‌های رم و وین، ایران بوده است، تکذیب کرد.
ضمیمه گزارش311: خلاصه سخنرانی فرمانده کل سپاه برای رزمندگان تیپ33 المهدی(عج).
ضمیمه گزارش312: خلاصه سخنرانی فرمانده کل سپاه در جمع فرماندهان و مسئولان لشکر5 نصر درباره ابعاد جنگ و لزوم توجه به همه ابعاد جنگ به‌ویژه بعد معنوی آن.
ضمیمه گزارش332: گزارش تحلیلی خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره توافق سه‌جانبه لبنان.
گزارش روزشمار 10/10/1364
339 بررسی وضعیت و اقدامات آمادگی و طرح مانور لشکر25 کربلا برای عملیات در منطقه فاو در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه.
340 بررسی وضعیت و اقدامات آمادگی و مشکلات لشکر7 ولیعصر(عج) برای عملیات در منطقه فاو در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه.
341 درخواست فرمانده کل سپاه از قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای به‌کارگیری 40 توپ35 میلی‌متری برای تأمین هوایی منطقه عملیات.
342 دستور فرمانده کل سپاه به واحد طرح و عملیات قرارگاه خاتم سپاه برای تهیه طرح انتقال وسایل سنگین به منطقه عملیاتی و آماده‌سازی بنه مهمات و پد هلیکوپتر.
343 دستور فرماندهی قرارگاه خاتم سپاه به قرارگاه‌های کربلا و نوح برای تسریع در آمادگی لشکر5 نصر و تیپ33 المهدی(عج).
344 گزارش فعالیت‌های ارتش عراق در منطقه اروندرود در دوره 7 تا 10 دی 1364.
345 حمله هوایی امروز عراق به جزیره خارک به ویرانی یک اتاقک نگهبانی انجامید.
346 حملات شدید هوایی عراق به مناطق نظامی و غیرنظامی استانهای غربی کشور خسارات و تلفاتی در پی داشت.
347 ستاد مشترک ارتش با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که چند هواپیمای نیروی هوایی ایران مرکز تجمع نیروهای بعثی را در شرق رانیه بمباران کردند.
348 ستاد تبلیغات جنگ ایران ادعای عراق مبنی‌بر اقدام روز گذشته هواپیماهای ایران به بمباران دو منطقه مسکونی عراق را تکذیب کرد و از سازمان ملل خواست دراینباره تحقیق کند.
349 گزارش فرمانده نیروی هوایی ارتش ایران از عملیات روز گذشته این نیرو و هشدار به عراق برای خودداری از آغاز جنگ شهرها.
350 نماینده عراق در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل ادعا کرد ایران به مناطق مسکونی عراق حمله کرده است.
351 نفتکش قبرسی سوپربور که از خارک عازم سیری بود هدف حمله موشکی عراق قرار گرفت.
352 گزارش فرمانده نیروی دریایی ارتش درباره دو کشتی توقیف‌شده هورن لند و ابن البیتار.
353 گزارش دبیرکل سازمان ملل از حوادث دریانوردی سال 1985 در خلیج فارس و دریای عمان.
354 کاروان‌های متعدد نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی عازم جبهه‌ها شدند.
355 منابع دیپلماتیک سفر وزیر مشاور در امور خارجی امارات به تهران و تلاش‌های شورای همکاری را برای توقف جنگ مثبت ارزیابی کردند.
356 درپی اقدام جنگنده‌های عراقی به تهدید هواپیمای ترکیه در روز گذشته در مرز ایران، سفیر عراق در ترکیه احضار شد و سفیر ترکیه در ایران از ایران به‌دلیل انتشار این خبر ابراز ناراحتی کرد.
357 دیدگاه‌های شوروی درباره روابط سوریه و اردن، جنگ ایران و عراق، روابط شوروی با ایران و عراق و تحرکات شورای همکاری.
358 مذاکرات شاه اردن و رئیس‌جمهوری سوریه در دمشق امروز پایان یافت ولی بیانیه مشترکی منتشر نشد.
359 گزارشی از شکست تلاش کمیته آشتی عرب برای آشتی عراق و لیبی.
360 طبق قرارداد عراق و کویت، عراق در سال 1986 روزانه 400 میلیون فوت مکعب گاز به کویت ارسال می‌کند.
361 شورای امنیت حوادث فرودگاه‌های رم و وین را محکوم کرد. نماینده ایران در سازمان ملل از انتساب تروریسم به ایران انتقاد کرد. امریکا لیبی و گروه ابونضال را در این حوادث دخیل دانست و دخالت ایران را رد کرد. اسرائیل بر انتقام تأکید کرد. لیبی تروریسم را تقبیح کرد و این حوادث را دستاویز حمله به لیبی برشمرد.
362 عاملان انفجار سه‌راهی در یاخچی‌آباد تهران دستگیر شدند. گزارش روزشمار 11/10/1364
363 بررسی وضعیت، عملکرد، مشکلات و طرح مانور لشکر31 عاشورا برای آمادگی عملیات در منطقه فاو، در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه.
364 فرمانده کل سپاه در جلسه‌ای کوتاه فرمانده لشکر نجف را به مأموریت‌های این لشکر در عملیات منطقه فاو توجیه کرد.
365 ابلاغ دستورالعمل قرارگاه خاتم سپاه به قرارگاه کربلا و قرارگاه نوح برای هماهنگی یگانهای تحت امر و تسریع در آماده‌سازی برای عملیات.
366 ابلاغ دستورالعمل حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم به قرارگاه‌های کربلا و نوح برای چگونگی کنترل تردد وسایل نقلیه در منطقه عمومی آبادان.
367 بررسی اقدامات مهندسی مورد نیاز جبهه شمالغرب در جلسه قرارگاه خاتم سپاه و تأکید بر آماده شدن آن به‌خصوص جاده‌ها تا اوایل بهار آینده.
368 در جلسه قرارگاه خاتم سپاه بر ضرورت طراحی و اجرای عملیات‌های نفوذی و محدود در جبهه میانی تأکید شد.
369 بمباران امروز جزیره خارک خسارتی نداشت. هواپیماهای عراقی به منطقه نفتی بحرگان نیز تجاوز کردند.
370 تجاوز هوایی عراق به شهرها و بمباران مناطق نظامی و غیرنظامی ایران امروز نیز ادامه یافت.
371 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش درباره بمباران تأسیسات مخابراتی عراق در منطقه سیدصادق و گزارش رادیو بغداد دراینباره.
372 در درگیری‌های امروز در چند نقطه شمالغرب کشور چند نیروی خودی شهید یا مجروح شدند.
373 گردهمایی کارگران و دانش‌آموزان بسیجی در استادیوم آزادی و ارسال هدایای آنان برای جبهه‌ها؛ اعزام داوطلبانه نیروهای فنی و راننده از شرکت واحد.
374 تهدیدهای رادیو بغداد و خبرگزاری عراق مبنی‌بر نابود شدن شرکت‌کنندگان در حمله به عراق و نابودی مراکز حیاتی ایران. دستور ساخت پناهگاه عمومی در عراق.
375 وزیر مشاور ترکیه پس از دو روز تأخیر به‌دلیل تهدید خطوط هوایی ترکیه به‌وسیله عراق، از مسیر شوروی به ترکیه بازگشت.
376 سازمان مستضعفان جهان اعلام کرد که به‌تلافی حملات اسرائیل به روستاهای جنوب لبنان دومین جاسوس اسرائیلی را اعدام کرده است.
377 سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دستورالعمل جدیدی برای افزایش تحرک نیروهای خود در ایران صادر کرد.
ضمیمه گزارش373: مقاله روزنامه ژاپنی درباره نقش دین و قیام امام حسین(ع) در جذب بسیجیان به‌سوی جبهه‌ها.
گزارش روزشمار 12/10/1364
378 دستورالعمل قرارگاه خاتم(ص) سپاه به قرارگاه کربلا برای تسریع در اجرای اقدامات مهندسی در شرق اروند و هماهنگی برای استفاده از تانک در شکستن خط دشمن.
379 گزارش واحد حفاظت اطلاعات قرارگاه کربلا درباره نمونه‌هایی از اقدامات خودی که موجب هشیاری دشمن درباره عملیات منطقه فاو می‌شود.
380 نتایج دو شناسایی لشکر19 فجر از ساحل و خط دشمن در غرب اروندرود.
381 ارتش عراق به برج‌های دیدبانی خود از شرهانی تا شمال جزایر مجنون اعلام آماده‌باش کرد.
382 خارک و مناطق نظامی و غیرنظامی غرب کشور هدف حملات هوایی عراق قرار گرفت و خسارت‌های جانی و مادی به بار آورد.
383 گزارش سخنگوی نظامی عراق از فعالیت‌های ارتش عراق در سال 1985.
384 نماینده ایران در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل، ادعای عراق مبنی‌بر اقدام ایران به بمباران مندلی و علی‌غربی را رد کرد.
385 سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ ایران از سازمان ملل درخواست کرد برای روشن شدن ادعای عراق درمورد حمله هوایی ایران به مناطق مسکونی سلیمانیه، هیئتی به عراق اعزام کند.
386 در درگیری‌های امروز نیروهای خودی با افراد گروه‌ها در بانه و تکاب 6 تن شهید شدند.
387 حملات مجاهدان عراقی به بزرگراه بغداد - بصره، این جاده را برای نقل‌وانتقالات ارتش عراق ناامن کرده است.
388 گردهمایی مدیران روابط عمومی و مسئولان دفاتر پشتیبانی جنگ وزارتخانه‌ها برای تشکیل و اعزام کاروان‌های "راهیان دیار نور" وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی برای دیدار از جبهه‌ها. دکتر خرازی گفت که اقتصاد و بازرگانی ما تاکنون جنگی نبوده و این روند باید اصلاح شود.
389 مانور رزمی - آموزشی بسیج با شرکت دو تیپ احتیاط راهیان کربلا در جنوب تهران برگزار شد.
390 دو شرکت آلمان‌غربی مواد اولیه سلاح‌های شیمیایی به عراق ارسال می‌کنند.
391 وزیر خارجه لیبی ضمن حمایت از ایران، ارسال سلاح به ایران را تکذیب کرد و گفت برای پایان جنگ می‌کوشیم.
392 درپی تهدیدهای امریکا و اسرائیل علیه لیبی، قذافی از ایران خواست جنگ با عراق را متوقف کند و قوای دو کشور به جنگ اسرائیل بروند.
393 قذافی تهدید کرد درصورت حمله به لیبی، خاورمیانه و مدیترانه به جنگ کشیده می‌شوند.
394 رئیس‌جمهور ایران حمایت ایران را از ملت و دولت نیکاراگوئه اعلام کرد.
395 آقای هاشمی در دیدار مسئولان اجرایی ستاد خارجی دهه فجر بر ضرورت آشناکردن مهمانان خارجی با انقلاب اسلامی و آثار آن تأکید کرد.
396 گزارش مجله الثورة الاسلامیه (چاپ لندن) درباره ناگفته‌های جنگ.
397 شوروی در تلاش است با حفظ نفوذ خود در افغانستان، نیروهای خود را از این کشور خارج کند.
398 اداره اطلاعات خوزستان خبر از متلاشی شدن دو تیم تروریستی اعزامی از عراق داد.
399 پرتاب بمبی دست‌ساز به منزل بازپرس دادگستری شهرکرد خسارت جزئی ایجاد کرد.
ضمیمه گزارش396: مشروح گزارش مجله الثورة الاسلامیه درباره ناگفته‌های جنگ.
گزارش روزشمار 13/10/1364
400 تلاش برای انتخاب منطقه‌ای مناسب در شمال‌شرقی عراق برای طراحی عملیاتی منظم در جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران؛ مأموریت سپاه پاسداران شمال برای طراحی و آماده‌سازی عملیاتی در شمال‌شرقی عراق و اجرای آن در اردیبهشت 1365.
401 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، بخش اول: بیان آقای هاشمی درباره مسئولیت ستاد و نیز فرض‌هایی که درمورد طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش در اجرا قابل‌تصور است؛ تأکید بر حفظ اسرار؛ بیان فرماندهان ارتش درباره کلیات طرح‌های عملیاتی ارتش در مناطق شلمچه و کوشک.
402 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، بخش دوم: تشریح طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران در مناطق فاو، ام‌الرصاص، هورالهویزه و خلیج فارس.
403 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، بخش سوم: بیان آقای هاشمی درباره اوضاع کنونی کشور و جنگ و ضرورت نیل به یک پیروزی مهم نظامی و تأکید بر اهمیت سیاسی و نظامی عملیات در منطقه فاو و پرهیز از صنفی‌نگری؛ شیوه اصلی بررسی طرح‌های اصلی سپاه و ارتش.
404 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، بخش چهارم: تشریح طرح عملیات در منطقه فاو؛ ضریب‌های اطمینان موفقیت در فاو؛ پاسخ به ابهام‌های فرماندهان ارتش درمورد طرح عملیات فاو.
405 گزارش سه واحد شناسایی از وضعیت ساحل، موانع و خط دشمن در غرب اروندرود.
406 واحد اطلاعات قرارگاه کربلا جمع‌بندی تجربیات، بررسی‌ها و شناسایی‌های مکرر از اروندرود و ساحل دشمن را برای واحدهای شناسایی و قرارگاه‌های دیگر ارسال و خواستار بهره‌برداری از آن شد.
407 گزارش واحدهای اطلاعات قرارگاه کربلا و قرارگاه نوح درباره تحرکات ارتش عراق در غرب اروندرود ازجمله افزایش فعالیت‌های مهندسی و تردد خودروها.
408 قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص) باتوجه‌به مأموریت‌های متعدد و سنگین خود و محدودیت زمان، از فرمانده سپاه جنوب خواستار کاهش درخواست‌ها درزمینه اقدامات مهندسی شد.
409 قرارگاه مهندسی رزمی خاتم‌الانبیا(ص)، مأموریت‌های کلی واحد مهندسی رزمی سپاه جنوب را اعلام کرد.
410 گزارش واحد اطلاعات قرارگاه کربلا درباره فعالیت‌های هوایی ارتش عراق در جبهه جنوب طی چند روز اخیر.
411 نماینده ایران در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل این سازمان، ضمن اعلام تلفات حملات هوایی عراق به شهرهای ایران درمورد احتمال مقابله‌به‌مثل درصورت ادامه این حملات هشدار داد.
412 کشتی دانمارکی هورن لند پس از یک هفته توقیف و بازرسی و تخلیه 60 تن مواد منفجره‌ای که برای عراق حمل می‌کرد، آزاد شد.
413 یک مقام رسمی کویت گفت که حمله هفته گذشته ایران به نفتکش کویتی کاظمه، 250 هزار دلار خسارت وارد کرده است.
414 آیت‌الله موسوی اردبیلی در خطبه نمازجمعه، ضمن پشتیبانی و قدردانی از اعزام کاروان‌های راهیان کربلا، به تأثیر اعزام‌ها؛ تهدیدهای امریکا و اسرائیل علیه لیبی و پشتیبانی ایران از لیبی و تأکید بر خروج نیروهای بیگانه از افغانستان پرداخت.
415 نخست‌وزیر ترکیه در رأس هیئتی سیاسی - اقتصادی وارد تهران شد.
416 رسانه‌های غربی به بررسی اهداف سیاسی و اقتصادی سفر نخست‌وزیر ترکیه به ایران پرداختند.
417 مقاله یک نشریه اتریشی درباره تلاش ایران برای راه‌اندازی پایانه جدید نفتی، آمادگی ایران برای تحکیم موقعیت در جنگ، اقدام عراق برای تحکیم خطوط دفاعی در مرداب‌ها، تشدید میانجیگری برای پایان جنگ، فاصله سوریه و ایران، ناامیدی کشورهای منطقه از شکست انقلاب اسلامی، تأکید ایران بر سقوط صدام و... .
418 گزارش تحلیلی یک روزنامه ایتالیایی درباره جنگ ایران و عراق و دلایل طولانی شدن آن، وضعیت صادرات دو کشور و فرورفتن عراق در دامی که خود گسترده است.
419 پایان دیدار و مذاکره چهارروزه فرستاده ویژه واتیکان به عراق.
420 یاسر عرفات وارد بغداد شد و با طارق عزیز مذاکره کرد.
421 گزارش فرستاده تلویزیون فرانسه درباره وضعیت گروگان‌های فرانسوی در لبنان، شرایط آزادی و خوش‌بینی برای آزادی آنان. گزارش روزشمار 14/10/1364
422 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): گزارش فرمانده نیروی هوایی ارتش از توان هوایی خودی و دشمن و چگونگی پشتیبانی از عملیات آتی.
423 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): بررسی چگونگی واگذاری تجهیزات مورد نیاز سپاه (پل، موشک‌انداز تاو، هلیکوپتر) و ارتش (کمپرسی، مین‌روب) برای اجرای عملیات.
424 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): چگونگی تأمین واحدهای توپخانه مورد نیاز سپاه برای عملیات؛ تصمیم به تشکیل گروه تخصصی برای تقسیم توپ‌های موجود میان سپاه و ارتش.
425 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): بررسی زمان عملیات سپاه و ارتش؛ بررسی طرح‌های فریب و چگونگی غافلگیر کردن دشمن؛ تأکید بر رعایت حفاظت.
426 فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بخشی از تصمیم‌های جلسات ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درباره واگذاری نیرو و تجهیزات را در چهار نامه به فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش ابلاغ کرد.
427 واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلا نتایج بررسی اقدامات ارتش عراق را از 18 آذر تا 14 دی در غرب اروند، اعلام کرد.
428 گزارش قرارگاه یونس1 از اقدامات آماده‌سازی برای عملیات روی اسکله العمیه.
429 هواپیماهای عراقی جزیره خارک، جزایر مجنون و پادگان بانه را بمباران کردند.
430 هواپیماهای ایران پادگان رواندوز ارتش عراق را بمباران کردند.
431 مقاومت انقلابیون مسلمان کرد در مقابل حملات ارتش عراق به روستاهای دهوک؛ چند حمله چریکی به نظامیان عراقی؛ بازداشت عده‌ای از متخصصان عراق.
432 حمله عوامل حزب دمکرات به یک روستای سقز؛ تسلیم عده‌ای از افراد گروه‌های مسلح.
433 سخنرانی صدام به مناسبت روز ارتش و تأکید بر لزوم استفاده از ابزارها و تاکتیک‌های جدید در جنگ و تهدید ایران درصورت حمله.
434 آیت‌الله منتظری در دیدار مسئولان کمیته با ایشان بر پرهیز از ایجاد نارضایتی در مردم و خودداری از دخالت در امور داخلی و شخصی مردم تأکید کرد.
435 رئیس‌جمهور در دیدار با سفیر لبنان بر ضرورت مقاومت و همت مردم لبنان برای وادار کردن اسرائیل به عقب‌نشینی کامل از لبنان تأکید کرد.
436 در اولین دور مذاکرات رسمی نخست‌وزیر ایران و ترکیه بر همکاری دو کشور و همکاری کشورهای منطقه برای حل مسئله خود تأکید شد و ایران بر ضرورت تجاوزگری رژیم عراق تأکید کرد.
437 در مذاکرات خصوصی نخست‌وزیران ایران و ترکیه درباره جنگ تحمیلی، قیمت نفت، خط لوله ایران - ترکیه، روابط ایران با کشورهای دیگر و... صحبت شد.
438 گزارش سفیر شوروی از مذاکرات سران شوروی و امریکا در دیدار با قائم‌مقام وزیر خارجه ایران.
439 یک مقام شوروی: شوروی از پیروزی نظامی ایران جلوگیری کرده است. هیچ‌یک از دو طرف نمی‌توانند به پیروزی قاطعی برسند.
440 خبرگزاری جمهوری اسلامی سخنان یک مقام شوروی را اقدامی برنامه‌ریزی‌شده ازطرف روس‌ها ارزیابی کرد.
441 یک هیئت فرانسوی برای مذاکره درباره اختلافات مالی و دیگر مسائل ایران و فرانسه، وارد تهران شد.
442 رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق از دبیرکل سازمان ملل خواستار اعلام سال 1986 به‌عنوان سال همبستگی با ملت تحت ستم عراق شد. گزارش روزشمار 15/10/1364
443 فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) مأموریت‌های نیروی هوایی ارتش را برای پشتیبانی از عملیات در منطقه فاو به فرمانده این نیرو ابلاغ کرد.
444 فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه دستورالعمل کاهش آسیب‌پذیری ارتباطات مخابراتی در منطقه فدک را به فرماندهان مأمور در این منطقه ابلاغ کرد.
445 گزارش چند گروه شناسایی لشکر25 کربلا از وضعیت ساحل، موانع و خط دشمن در منطقه مأموریت این لشکر.
446 درگیری نیروهای چند قایق خودی و دشمن در آبهای هورالهویزه به انهدام یک قایق دشمن انجامید.
447 گزارش فرمانده یکی از یگانهای ارتش عراق از تحرکات نیروهای ایران در مناطق خرمشهر، آبادان و خسروآباد در حاشیه اروند و هشدار درمورد تلاش ایران برای گرفتن سرپل در غرب اروند.
448 حمله و تجاوز هواپیماهای دشمن به جزیره خارک و شهرهای ارومیه و پیرانشهر.
449 گزارش قرارگاه عملیاتی شمالغرب از حملات هوایی یک هفته اخیر دشمن.
450 نفتکش مالتی کونکار در 25 مایلی بوشهر، هدف موشک هواپیمای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.
451 گروه‌های دیگری از نیروهای داوطلب از شهرهای مختلف عازم جبهه‌ها شدند.
452 نماینده امام در جمعیت هلالاحمر فعالیت‌های این جمعیت را در اوضاع جنگی تشریح کرد.
453 اداره وظیفه عمومی مشمولان عادی متولد 1338 تا 1345 و داوطلبان دیپلمه و عادی متولد 1346 را به خدمت فراخواند.
454 ژاپن برای جلب نظر ایران جهت شرکت در جلسه شورای امنیت تلاش می‌کند.
455 در آستانه سفر رئیس‌جمهور به چند کشور افریقایی و آسیایی روابط ایران با کشورهای خط مقدم جبهه مبارزه با افریقای جنوبی در جلسه هیئت دولت بررسی شد.
456 نخست‌وزیر ترکیه در دیدار با رئیس مجلس شورای اسلامی بر ضرورت خاتمه جنگ تأکید کرد.
457 در جلسه مقدماتی اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی، ایران و سوریه و لیبی خواستار قطع رابطه مصر با اسرائیل شدند.
458 مصاحبه طارق عزیز وزیر خارجه عراق درباره جنگ، روابط ایران و سوریه و لیبی، انگیزه ایران از بسیج نیرو، مواضع کشورهای منطقه درمورد جنگ و...
459 نشریه لیبراسیون: گروگانها دراختیار سوریه قرار گرفته‌اند؛ شرایط آزادی گروگانها؛ سفر هیئت فرانسوی به ایران و اختلافات دو کشور.
460 تجمع علمای مسلمین لبنان در تلگرامی به امام خمینی، خواستار پشتیبانی سیاسی و معنوی بیشتر از ستمدیدگان لبنان شد.
461 موضع کشورهای مختلف درباره اقداماتی که علیه دفاتر هواپیمایی اسرائیل رخ داد و نیز تهدیدهای اسرائیل و امریکا علیه لیبی. گزارش روزشمار 16/10/1364
462 در ادامه بررسی میزان آمادگی یگانها برای عملیات در منطقه فاو، فرمانده کل سپاه با حضور در مقر لشکر17، ضمن توجیه فرماندهان گردان‌های این لشکر به طرح کلی عملیات و تعیین زمان آمادگی؛ بر دقت، سرعت عمل و تمرین تأکید کرد.
463 قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه برای جلوگیری از هشیاری دشمن، دستور داد که یگانها از مراجعه به بیمارستان طالقانی آبادان خودداری کنند.
464 سپاه سوم عراق با حمله به مواضع رزمندگان در جزیره مجنون جنوبی، چند تن را شهید یا اسیر و بخشی از مواضع آنان را اشغال کرد.
465 تکرار تهدیدهای عراق علیه ایران از زبان صدام در سالروز تأسیس ارتش عراق؛ بازتاب تهدیدهای عراق و حمله ارتش عراق به جزیره مجنون جنوبی در رسانه‌های غربی.
466 ارتش عراق مرخصی نیروهای خود را لغو و در مناطق مهران، هورالهویزه و دیگر مناطق عملیاتی اعلام آماده‌باش کرد.
467 هواپیماهای ایران پایگاه نظامی کولک عراق را بمباران کردند. عراق ادعا کرد یک هواپیمای ایران را سرنگون کرده است.
468 هواپیماهای عراقی اطراف تأسیسات نفتی خارک را بمباران و به جزایر مجنون حمله و به اهواز و ارومیه و پیرانشهر و بندر امام خمینی تجاوز کردند.
469 اخطار عراق به حزب دمکرات برای انتقال نیروهایش به ایران؛ درگیری نیروهای خودی با افراد گروه کومه‌له.
470 رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در پیامی به مناسبت سالروز تأسیس ارتش عراق، نیروهای این ارتش را به قیام و اعلام همبستگی با مردم عراق دعوت کرد.
471 نماینده عراق در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل، گزارش نماینده ایران را درباره حملات هوایی عراق به پیرانشهر و مهران تکذیب کرد و آن را زمینه‌سازی برای تجاوز جدید خواند.
472 سرپرست ستاد تبلیغات جنگ دلیل اظهارات تهدیدآمیز وزیر خارجه عراق را اعزام‌های پی‌درپی رزمندگان، اصلاح روابط کشورهای منطقه با ایران و ناکامی سفر صدام به مسکو اعلام کرد.
473 منابع نظامی امریکا با اعلام آمار قربانیان ایرانی حملات شیمیایی عراق، ادعا کردند که ایران برای مقابله به بازار مواد شیمیایی روی آورده است.
474 نخست‌وزیر ترکیه در دیدار با رئیس‌جمهور ایران، آمادگی ترکیه را برای هر اقدامی جهت خاتمه جنگ اعلام و از دخالت ابرقدرت‌ها ابراز نگرانی کرد. رئیس‌جمهور ایران مذاکره با رژیم عراق را امری صوری و خیالی خواند و گفت هرکس به جای صدام باشد از او بهتر است.
475 در دومین دور مذاکرات نخست‌وزیران ایران و ترکیه درباره افزایش مبادلات دو کشور، بازار مشترک اسلامی، روابط اقتصادی کشورهای مسلمان، آینده عراق، انتقال نفت ایران به دریای سیاه و خط جدید هوایی ایران و ترکیه گفتوگو شد.
476 نخست‌وزیر ترکیه در مصاحبه‌ای در تهران به پرسش‌های خبرنگاران درباره میانجیگری در جنگ ایران و عراق، رابطه ترکیه با اسرائیل، پایگاه نظامی امریکا در ترکیه پاسخ‌های کلی داد و درمورد آغازگر جنگ سکوت کرد.
477 خبرگزاری ژاپنی کیودو تحرکات دیپلماتیک اخیر ایران را نشانة تغییرات اساسی در سیاست جنگی ایران نمی‌داند و پیش‌بینی می‌کند ایران برای تهاجم زمینی در جنوب آماده می‌شود.
478 نتیجة مذاکرات سه‌روزه هیئت فرانسوی در ایران درباره اختلافات مالی دو کشور اعلام شد.
479 نشریه میدل ایست: ارسال نفت ایران به سوریه به‌دلیل تأخیر در پرداخت بدهی‌های سوریه، بهبودی روابط سوریه با اردن و فشار سوریه به گروه‌های لبنانی قطع شده است.
480 شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی با حضور 45 عضو و بیش از 90 موضوع در دستور کار، در مراکش آغاز شد.
481 نیروهای سوریه فرستنده رادیویی "حرکت توحید اسلامی" مستقر در طرابلس لبنان را تعطیل کردند. گزارش روزشمار 17/10/1364
482 اولین جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه: تأکید فرمانده کل سپاه به فرمانده لشکر امام حسین(ع) بر آمادگی هرچه سریع‌تر برای عملیات در منطقه فاو.
483 دومین جلسه: بررسی وضعیت و مشکلات تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) و تأکید بر ضرورت آمادگی سریع برای عملیات در منطقه فاو.
484 سومین جلسه: مشکلات لشکر نجف و تأکید فرمانده کل سپاه بر توجیه فرماندهان گردان‌ها به مأموریت لشکر در منطقه فاو و آمادگی هرچه سریع‌تر برای عملیات.
485 چهارمین جلسه: بررسی تشکیلات و سازمان مخابرات سپاه پاسداران و سازمان اداره‌کننده ارتباطات جنگی و ارتباطات مناطق سپاه پاسداران.
486 پنجمین جلسه: توجیه فرمانده گروه هوانیروز مأمور به سپاه پاسداران به منطقه عملیاتی فاو، طرح کلی عملیات و مأموریت‌های هوانیروز در عملیات آتی.
487 ششمین جلسه: گزارش فعالیت‌های ارتش عراق در ساحل غربی و غرب اروندرود در محدودة منطقه عملیات آتی و میزان هشیاری دشمن.
488 هفتمین جلسه: گزارش اقدامات مهندسی انجام‌شده در شرق اروندرود، اقدامات انجام‌شده برای عبور تجهیزات از اروندرود و برنامه‌ریزی فعالیت‌های مهندسی در غرب اروند.
489 آخرین جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: تشریح استراتژی عملیاتی سپاه پاسداران و تدابیر عملیاتی تا پایان پاییز 1365، در بیان فرمانده کل سپاه.
490 آخرین جلسه بخش دوم: شیوه و اهداف مانورهای آزمایشی یگانهای سپاه پاسداران مأمور به عملیات در منطقه فاو.
491 آخرین جلسه بخش سوم: چگونگی فریب دشمن و جلوگیری از هشیاری ارتش عراق درمورد منطقه عملیات اصلی؛ وضعیت آماده‌سازی عملیات در منطقه ام‌الرصاص و هورالهویزه.
492 گزارش حمله ارتش عراق به جزیره مجنون جنوبی و اتخاذ تدابیری برای حفظ آن و بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده.
493 بازتاب گسترده حمله روز گذشته ارتش عراق به جزیره مجنون در رسانه‌های غربی و رسانه‌های منطقه.
494 به‌کارگیری مردم عراق در کارهای مهندسی جبهه‌ها و قطع نی‌های هور. اخراج برخی ساکنان روستاهای شرق دجله و مناطق بصره و عماره و قرنه و سلیمانیه از مناطق خود.
495 هواپیماهای ایران پادگان سیدصادق عراق را بمباران کردند.
496 تجاوز هواپیماهای عراقی به سقز، اهواز و ایلام.
497 درگیری نیروهای خودی با افراد حزب دمکرات در پیرانشهر و سردشت توأم با خسارت و تلفات؛ مذاکرات بی‌نتیجه دمکرات‌ها، مجاهدین خلق (منافقین)، کومه‌له و طالبانی‌ها.
498 گزارش چند گزارشگر انگلیسی از مبارزات مردم کرد عراق و جنایات دولت عراق در کردستان این کشور.
499 کاروان‌هایی از نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی از نقاط مختلف عازم جبهه‌ها شدند.
500 بازسازی هزار واحد مسکونی در مناطق جنگی جنوب به‌همت ستاد بازسازی اصفهان؛ تلاش بنیاد امور مهاجرین جنگ برای تأمین مسکن و اشتغال مهاجرین جنگ.
501 محاکمه یک اتریشی در کانادا به‌اتهام تلاش برای قاچاق 10 هلیکوپتر ساخت امریکا به ایران.
502 توافق ترکیه و امریکا برای واگذاری پایگاه نظامی دیاربکر ترکیه به نیروهای واکنش سریع امریکا.
503 اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق بر ادامه جهاد تا پیروزی و احتراز از انحراف تأکید کردند.
504 تأکید نخست‌وزیر بر ضرورت ادامه جنگ تا پیروزی نهایی و درخواست از مجلس اعلای عراق برای تقویت ابعاد بین‌المللی حرکت خود.
505 بازتاب آغاز اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی در رسانه‌ها. اهداف گنجاندن موضوع جنگ ایران و عراق در دستور کار این اجلاس.
506 یونایتدپرس تلاش‌های دیپلماتیک اخیر برای توقف جنگ را به‌دلیل پافشاری ایران بر شرایطش، ناموفق خواند.
507 ملاقات وزیر خارجه با آیت‌الله منتظری و گزارش سفر به عربستان و گزارش سفیر ایران در لیبی از پیام قذافی در حمایت از مواضع جمهوری اسلامی.
508 تماس تلفنی رئیس‌جمهور ایران با قذافی و تأکید بر حمایت ایران از لیبی.
509 وزیر صنایع سنگین: در قراردادهای اقتصادی با ترکیه هیچ خرید غیراقتصادی و خرید با ملاحظه سیاسی انجام نشده است.
510 قرارداد عراق با یک شرکت ایتالیایی برای ساخت لوله‌های یک خط لوله دیگرِ انتقال نفت عراق به ترکیه.
511 واکنش امام خمینی به ورود افراد به حوزه علمیه قم با اغراض سیاسی.
512 تأکید آیت‌الله منتظری بر ضرورت وجود دادگاه عالی انقلاب و اهمیت نفوس و اموال مردم.
513 دیدار وزیر کشور اردن با حافظ اسد و گزارش روزنامه‌های لبنان درباره قطع صدور نفت ایران به سوریه. گزارش روزشمار 18/10/1364
514 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: گزارش اقدامات لشکر41 ثارالله برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه فاو و تشریح طرح مانور این لشکر.
515 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: گزارش اقدامات آمادگی و طرح مانور لشکر19 فجر برای عملیات در منطقه فاو.
516 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه: گزارش ناوتیپ کوثر از شناسایی اسکله العمیه و خور عبدالله، میزان آمادگی برای عملیات و نیازهای آن.
517 دستور جانشین فرمانده کل قوا به نیروی دریایی ارتش برای تشکیل یک قرارگاه عملیاتی و قرار دادن آن تحت کنترل عملیاتی سپاه پاسداران.
518 فرمانده قرارگاه رعد در جلسه قرارگاه خاتم(ص) سپاه اقداماتی را که برای پشتیبانی هوایی از عملیاتِ منطقه فاو انجام شده یا درحال اجراست، تشریح کرد.
519 جلسه مشترک فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی: فرماندهان ارتش طرح‌های عملیاتی مناطق کوشک و شلمچه، وضعیت دشمن و خودی در این مناطق و برآوردهای عملیاتی را تشریح کردند.
520 جلسه قرارگاه نوح: دستورهای فرمانده نیروی دریایی سپاه به مسئولان قرارگاه یونس1 و ناوتیپ کوثر برای شناسایی، تهیه امکانات، تمرین و... جهت آمادگی سریع‌تر برای عملیات.
521 جلسه قرارگاه نوح: بررسی اقدامات مهندسی انجام‌شده در منطقه مأموریت قرارگاه نوح، کارهای باقیمانده، مشکلات موجود و تصمیم‌گیری برای تسریع در انجام کارهای باقیمانده.
522 جلسه قرارگاه نوح: بررسی وضعیت آموزش نیروهای لشکر19 فجر، لشکر14 ثارالله و تیپ33 المهدی(عج) و مشکلات آموزش نیروها.
523 هواپیماهای عراقی خارک، عین‌خوش و پیرانشهر را بمباران و به ارومیه، ایلام، بوشهر، اهواز و بندر امام خمینی تجاوز کردند.
524 سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ ضمن تأیید حمله هواپیماهای ایران به پادگان سیدصادق، بمباران مناطق مسکونی شهرک سیدصادق را تکذیب کرد.
525 اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
526 همایش "از خراسان تا کربلا" در اهواز با هدف رفع مشکلات رزمندگان و جبهه‌ها تشکیل شد.
527 گزارش مجلس اعلای عراق از حمله مبارزان مسلمان به چند ادارة دولتی در سلیمانیه عراق.
528 سومین گزارش خبرنگار انگلیسی از گروه‌های کرد مبارز عراقی.
529 آقای هاشمی در جمع اعضای مجلس اعلای عراق ضمن اعلام حمایت ایران از مبارزان عراقی، بر ضرورت فداکاری و تلاش بیشتر در داخل عراق تأکید کرد.
530 عراق با پیشنهاد طرحی به سازمان کنفرانس اسلامی خواستار آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروهای ایران و عراق به مرزهای قبل از جنگ شد. وزیر خارجه عراق، حکومت بعثی را صلح‌طلب خواند و ایران را مسئول آغاز و ادامه جنگ اعلام کرد.
531 گفت‌وگوی 5 اسیر سودانی که قرار است آزاد شوند با گروهی از خبرنگاران و اعلام رضایت از رفتار ایران.
532 اقدامات ستاد بازسازی استان باختران و بنیاد مسکن استان لرستان در بازسازی و نوسازی مناطق جنگی و فرسوده.
533 یک دادگاه امریکا دو تاجر کره‌ای را به اقدام برای ارسال قطعات هواپیماهای جنگی امریکایی به ایران متهم کرد.
534 آیت‌الله منتظری مصیبت‌های مسلمانان را ناشی‌از خودفروختگی سران برخی کشورهای اسلامی خواند و بر ضرورت بیداری مسلمانان، مقابله با صهیونیست و حمایت از اقدام سلیمان خاطر تأکید کرد.
535 نخست‌وزیر ایران از سلیمان خاطر تجلیل و از لیبی حمایت کرد.
536 سازمان کنفرانس اسلامی در بیانیه‌ای حمایت خود را از لیبی دربرابر تهدیدهای امریکا اعلام کرد.
537 مسعود رجوی در سفر اخیر نخست‌وزیر اسرائیل به پاریس، با وی دیدار کرد. ضمیمه گزارش519: سخنان فرمانده کل سپاه در جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش درباره آثار مقاومت مردم و رزمندگان. گزارش روزشمار 19/10/1364
538 فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نیروی زمینی ارتش دستور داد که برای عملیات، 15 گردان انواع توپ دوربرد به نیروی زمینی سپاه واگذار کند.
539 جلسه مشترک فرماندهان رده اول سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی، بخش اول: بیان مبانی تداوم جنگ، انتخاب مناطق عملیاتی، طرح‌ریزی عملیات‌ها و مناطق انتخاب‌شده برای عملیات سالهای 1364 و 1365 از زبان فرمانده نیروی زمینی سپاه.
540 بخش دوم جلسه مشترک: مسئول اطلاعات نیروی زمینی سپاه وضعیت دشمن را از چزابه تا رأس‌البیشه تشریح کرد.
541 بخش سوم جلسه مشترک: گزارش مسئولان و فرماندهان قرارگاه‌های نجف و کربلای سپاه پاسداران از مأموریت ها، نتایج شناسایی‌ها، وضعیت دشمن، طرح مانور و آماده‌سازی عملیات در مناطق ام‌الرصاص و فاو.
542 بخش چهارم جلسه مشترک: گزارش قرارگاه نوح(ع) سپاه پاسداران از مأموریت‌های این قرارگاه، وضعیت و اقدامات دشمن، آماده‌سازی و طرح مانور این قرارگاه برای عملیات در منطقه فاو و سکوی العمیه.
543 بخش پنجم جلسه مشترک: گزارش فرمانده توپخانه سپاه پاسداران درباره اهمیت آتش در موفقیت عملیات فاو، برآورد توپ‌های مورد نیاز برای این منطقه و مأموریت توپخانه.
544 بخش ششم جلسه مشترک: مسئول مهندسی نیروی زمینی سپاه چگونگی عبور از اروند و انتقال تجهیزات سنگین مهندسی و نظامی، ابزار مورد نیاز و اهمیت آن را در موفقیت عملیات بیان کرد.
545 آخرین بخش جلسه مشترک: رئیس ستاد مشترک ارتش ضمن بیان اهمیت عملیات در منطقه فاو، آن را از مشکل‌ترین عملیات‌ها خواند و بر ضرورت توجه به اصول جنگ در طرح‌ریزی و اجرا تأکید کرد.
546 فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص) تلاش‌های مهندسی در منطقه عملیاتی فدک، آثار حضور دولت در جنگ، آثار حکم امام برای تشکیل سه نیرو در سپاه و تأثیر انتصاب آقای هاشمی به جانشینی فرمانده کل قوا را تشریح کرد.
547 فرمانده قرارگاه نوح مأموریت ناوتیپ امیرالمؤمنین(ع) را در عملیات آتی، احتیاط لشکر19 فجر اعلام کرد.
548 جلسه قرارگاه نجف سپاه پاسداران: شرح اقدامات آماده‌سازی و طرح مانور تیپ سیدالشهدا برای اجرای عملیات در جزیره ام‌الرصاص.
549 هواپیماهای عراقی تأسیسات نفتی جزیره خارک و پالایشگاه آبادان را بمباران و به چند شهر و منطقه عملیاتی دیگر حمله یا تجاوز کردند.
550 نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی یک کشتی آلمانی عازم کویت را برای بازرسی از دریای عمان به یکی از بنادر جنوب ایران هدایت کرد.
551 گزارش رویتر از بازدید خبرنگاران از جزیره مجنون جنوبی همراه با فرماندهان عراقی.
552 حمله عناصر ضدانقلاب به یک واحد تأمین و یک واحد مهندسی در بانه و مریوان.
553 گزارش‌هایی از عملیات‌های گروه‌های معارض عراقی علیه پایگاه‌ها و نیروهای نظامی عراق. اقدامات ارتش عراق علیه بخش‌هایی از مردم و مناطق سلیمانیه عراق.
554 فرمانده عالی جنگ اقدامات نظامی و اعزام گسترده جوانان به جبهه‌ها را زمینه‌ساز شرایط سیاسی و موجب کاهش حمایت از حکومت عراق اعلام کرد.
555 نخست‌وزیر در جمع کاروان راهیان کربلا، تأثیر خون شهیدان را در تحولات جهان عظیم توصیف کرد و دعوت ایران را به سازش نشانة درک غلط از حق خواند و ضمن اعلام اینکه دولت در خدمت جنگ است، بر ضرورت تداوم جنگ تا ریشه‌کنی ظلم و تجاوز تأکید کرد.
556 سخنرانی فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش در گردهمایی "از خراسان تا کربلا" و تأکید بر اهمیت مقاومت در جنگ و اعزام کاروان‌های راهیان کربلا.
557 سردرگمی تحلیلگران غربی درمورد عملیات بزرگ ایران و تحلیل‌های ضدونقیض دراینباره.
558 خبرگزاری جمهوری اسلامی اهداف صدام را از ادعاهای صلح‌طلبی اعلام کرد.
559 ادامة حمایت حکومت مصر از رژیم عراق با آموزش افسران عراقی و اعزام افسران مصری به عراق.
560 گزارش چهارمین روز اجلاس وزیران خارجه کشورهای کنفرانس اسلامی، بحث مشروح درباره جنگ ایران و عراق، مصاحبه‌های نمایندگان ایران و عراق.
561 شاه عمان خواستار کمک اروپا به توقف جنگ ایران و عراق شد.
562 اعلام آمادگی قذافی برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق. شوروی نزدیکی اردن و سوریه را در جنگ مؤثر خواند. ضمیمه گزارش546: خلاصه مصاحبه راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ با فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیا(ص). گزارش روزشمار 20/10/1364
563 جلسه پیش‌ازظهر ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): گزارشی از جلسات مشترک سپاه پاسداران و ارتش در دو روز گذشته؛ گزارشی از جلسات کارشناسی تقسیم واحدهای توپخانه.
564 جلسه بعدازظهر ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، بخش اول: فرمانده نیروی زمینی ارتش باتوجه‌به دستور واگذاری بخشی از واحدهای توپخانه به سپاه، تجدیدنظر در طرح مانور عملیات پیشنهادی این نیرو را ضروری خواند. تأکید آقای هاشمی بر تصمیم اتخاذشده درباره تقسیم توپ‌ها.
565 جلسه ستاد خاتم، بخش دوم: گزارش فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی سپاه از استراتژی عملیاتی سپاه، عملیات فاو و قرارگاه‌های عمل‌کننده.
566 جلسه ستاد خاتم، بخش سوم: گزارش مسئولان قرارگاه کربلای سپاه از منطقه فاو، وضعیت دشمن، چگونگی عبور از اروند، طرح مانور عملیات، اقدامات آماده‌سازی و مشکلات باقیمانده.
567 جلسه ستاد خاتم، بخش چهارم: گزارش مسئول اطلاعات قرارگاه نوح درباره شناسایی منطقه فاو، خور عبدالله، اسکله العمیه، پایگاه‌های موشکی، گزارش فرمانده نیروی دریایی ارتش درباره نیروی دریایی عراق.
568 جلسه ستاد خاتم، بخش پنجم: فرمانده قرارگاه نوح مأموریت‌های این قرارگاه، طرح مانور عملیات و اقدامات آماده‌سازی برای عملیات و مشکلات و کمبودها را تشریح کرد.
569 جلسه ستاد خاتم، بخش ششم: مأموریت قرارگاه‌های یونس1 و یونس2 برای اجرای عملیات روی العمیه و البکر، عملیات در خور عبدالله و پشتیبانی از عملیاتِ منطقه فاو و نیازهای این عملیات‌ها تشریح شد.
570 جلسه ستاد خاتم، بخش هفتم: گزارش فرمانده قرارگاه رعد درباره پشتیبانی و دفاع هوایی از عملیات منطقه فاو و شمال خلیج فارس.
571 جلسه ستاد خاتم، بخش هشتم: گزارش مأموریت‌ها و اقدامات مهندسی برای آماده‌سازی و پشتیبانی از عملیات منطقه فاو (آماده‌سازی عقبه، مهندسی عبور، مهندسی پدافند).
572 جلسه ستاد خاتم، بخش نهم: گزارش فرمانده توپخانه سپاه پاسداران درباره مأموریت‌های توپخانه در عملیات منطقه فاو و مبانی برآورد آتش مورد نیاز و ناکافی خواندن توپ‌های اختصاص‌یافته به این عملیات و تأکید آقای هاشمی بر تصمیم اتخاذشده برای تقسیم توپ‌های موجود.
573 جلسه ستاد خاتم، بخش آخر: احتمال استفاده عراق از جزیره بوبیان کویت و ضرورت هشدار به کویت دراینباره؛ تأکید به حاضران در جلسه بر حفظ اطلاعات و پرهیز از انتشار آن.
574 هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی با هدف آمادگی برای عملیات آتی، مانور نظامی و تمرین بمباران کردند. آقای هاشمی که شاهد این اقدامات بود آن را تحسین کرد.
575 حمله شبانه واحدهای شناور عراقی به مواضع رزمندگان در منطقه هورالعظیم با مقابلة مدافعان دفع شد.
576 حملة نیمه‌شب هواپیماهای عراقی به تأسیسات نفتی خارک به آتش‌سوزی مخازن و لوله‌های نفت و جراحت 50 تن انجامید.
577 تحرکات و حملات افراد مسلح ضدانقلاب در مناطق سردشت و میاندوآب با مقابله نیروهای خودی دفع شد.
578 گزارش سازمان عفو بین‌الملل: در سه ماه گذشته، بیش از 300 تن کرد در عراق کشته و صدها تن دستگیر شدهاند.
579 آیت‌الله منتظری در دیدار با اعضای مجلس اعلای عراق بر کاستن از شعارها و پرداختن به مبارزه و جذب نیروهای متعهد و داشتن دیدگاهی فراجناحی تأکید کرد. آیت‌الله منتظری در دیدار اعضای شورای مرکزی گزینش نیز بر پرهیز از سخت‌گیری بی‌دلیل و تنگ‌نظری در گزینش استاد و تلاش برای ارتقاء علمی دانشگاهها تأکید کرد.
580 یکی از متهمان به تلاش برای تهیه تجهیزات نظامی جهت صدور به ایران، در یک دادگاه امریکا به این اقدام اعتراف کرد.
581 ترکیه با خرید 50 جنگنده، قرار است آنها را در نزدیکی مرزهای ایران مستقر کند. ترکیه همچنین درصدد تولید تجهیزات نظامی پیشرفته است.
582 اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی بدون صدور قطعنامه‌ای درباره جنگ ایران و عراق پایان یافت. بازتاب بحث‌های مربوط به جنگ ایران و عراق این اجلاس در رسانه‌های غربی.
583 تأکید امام خمینی بر رسیدگی سریع به اموال نامشروع طاغوتیان و خان‌ها.
584 امام‌جمعه تهران در نمازجمعه به مسائل مهم جهان و تأثیرات انقلاب اسلامی بر تحرک و بیداری ملت‌های تحت ستم پرداخت.
585 نخست‌وزیر دانشگاه را مرکز مبادلات علمی و فرهنگ‌های مختلف در جهان خواند و با ضروری دانستن بهره‌گیری از تجارب علمی جهان، بر لزوم حفظ دانشگاه از نفوذ فرهنگ‌های منحط بیگانه و توجه دانشگاه به نیازهای کشور تأکید کرد.
586 پاسخ نخست‌وزیر به پرسش‌های خبرنگار روزنامه گونش چاپ ترکیه درباره روابط ایران با سوریه و یمن دمکراتیک، نقش ایران در لبنان، روابط ایران و ترکیه و بمباران نقاطی از سلیمانیه عراق.
587 ایران تقاضای عده‌ای از شهروندان سیرالئون برای حضور در جبهه جنگ با عراق نپذیرفت.
588 یک هیئت پارلمانی ژاپن وارد تهران شد و هدف این سفر را پاسخ به سفر آقای هاشمی و تقویت و گسترش روابط اعلام کرد.
589 وزیر خارجه هند در رأس هیئتی برای شرکت در اجلاس کمیسیون مشترک ایران و هند وارد تهران شد.
590 در قطعنامه پایانی اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی از استقلال لیبی حمایت و تحریم امریکا علیه لیبی تقبیح، حمله اسرائیل به مقر ساف محکوم و با اشغال بیت‌المقدس مخالفت و خواستار عقب‌نشینی از جنوب لبنان شده است.
591 سازمان جهاد اسلامی حال یکی از گروگان‌های فرانسوی را وخیم اعلام کرد و دولت فرانسه را مسئول اتفاقات احتمالی خواند.
592 درحالی‌که سوریه برای اجرای توافقنامه دمشق اصرار دارد، رئیس‌جمهور لبنان از اجرای آن طفره می‌رود و حزبالله لبنان نیز صریحاً با آن مخالفت کرد. گزارش روزشمار 21/10/1364
593 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (صبح) بخش اول: مأموریت قرارگاه نجف سپاه در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی، طرح عملیات، نیازهای عملیات، گزارش شناسایی‌ها و وضعیت دشمن در این منطقه.
594 جلسه ستاد خاتم بخش دوم: اعتراض مسئولان نیروی زمینی ارتش به دستور انتقال بخشی از امکانات این نیرو به سپاه برای عملیات فاو و تصمیم به تجدیدنظر در طرح عملیات این نیرو. پاسخ آقای هاشمی و فرمانده کل سپاه به این اعتراض.
595 جلسه ستاد خاتم بخش سوم: دیدگاه‌های فرمانده نیروی زمینی ارتش درباره طرح مانور عملیات سپاه پاسداران در منطقه فاو.
596جلسه ستاد خاتم بخش پایانی جلسه صبح: گزارش فرمانده لشکر92 ارتش از حمله اخیر ارتش عراق
به جزیره مجنون. بررسی چگونگی تحکیم مواضع در این منطقه و تأکید آقای هاشمی بر اهمیت حفظ این منطقه و بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده.
597 جلسه مشترک نیروی دریایی و هوایی ارتش با سپاه پاسداران برای هماهنگی عملیات‌های دریایی و هوایی و پشتیبانی هوایی عملیات دریایی.
598 جانشین فرمانده کل قوا در سخنانی برای فرماندهان قرارگاه‌ها و یگانهای سپاه و چند تن از فرماندهان ارتش، انقلاب اسلامی را تاریخ‌ساز و محور حرکت و مبارزات کشورهای اسلامی اعلام کرد و عملیات‌های قوی را بسیار تأثیرگذار در جهان خواند.
599 جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (بعدازظهر) بخش اول: در جلسات بعدازظهر فرماندهان لشکرهای خطشکن تحت امر قرارگاه کربلای سپاه پاسداران اقدامات آماده‌سازی برای اجرای عملیات در منطقه فاو و طرح مانور و نیازهای خود را تشریح کردند و به پرسش‌های آقای هاشمی پاسخ دادند. در بخش اول فرمانده لشکر5 نصر به اقدامات و طرح مانور این لشکر پرداخت.
600 جلسه ستاد قرارگاه خاتم بخش دوم: فرمانده لشکر31 عاشورا به اقدامات آماده‌سازی، طرح مانور عملیات در منطقه فاو پرداخت و به سؤالات آقای هاشمی پاسخ داد.
601 جلسه ستاد قرارگاه خاتم بخش سوم: فرمانده لشکر25 کربلا اقدامات آماده‌سازی، طرح مانور و مشکلات این یگان را بیان کرد و پرسش‌های آقای هاشمی را پاسخ داد.
602 جلسه ستاد قرارگاه خاتم بخش چهارم: فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) به اقدامات آماده‌سازی، طرح مانور و نیازهای این لشکر پرداخت و به سؤالات آقای هاشمی پاسخ گفت.
603 جلسه ستاد قرارگاه خاتم بخش پایانی جلسه عصر: آقای هاشمی با اشاره به قوت‌های طرح مانور لشکرهای قرارگاه کربلا، پیشنهاد کرد که در شب اول عملیات با به‌کارگیری توان بیشتر در جناح شمالی عملیات، خاکریز دفاعی در این جناح احداث شود، پاسخ فرمانده سپاه دراینباره؛ آمادگی آقای هاشمی برای شنیدن و دریافت نظرهای فرماندهان؛ تأکید بر جلوگیری از هشیاری دشمن؛ بیان مشکلات روانی کمبود ماسک‌های شیمیایی.
604 جلسه قرارگاه نوح(ع) سپاه: چگونگی اجرای عملیات العمیه؛ شیوه‌های پشتیبانی دریایی از عملیات منطقه فاو؛ نحوة مقابله با استفاده دشمن از جزیره بوبیان.
605 یک پناهندة عراقی اطلاعاتی را از وضعیت زمین منطقه فاو و سلاح‌های مستقر در آن به نیروهای خودی داده است.
606 مصوبات کمیسیون مشترک ارتش و سپاه برای جلوگیری از پیشروی دشمن در جزیره مجنون، تثبیت منطقه و بازپس‌گیری بخش اشغال‌شده.
607 جلسه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: گزارش مسئولان قرارگاه نجف از بررسی مناطق شمال پنجوین، ماؤوت و حلبچه عراق برای عملیات.
608 دستور فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به فرمانده نیروی زمینی ارتش برای واگذاری موقت 20 قایق به نیروی زمینی سپاه.
609 فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) خواستار بسیج صنایع کشور برای ساختن توپ‌های دوربرد و مهمات آن برای نیل به خودکفایی شد.
610 هواپیماهای عراقی جزیره خارک و منطقه هورالهویزه را بمباران و به چندین شهر تجاوز کردند.
611 در مقابله با گروه‌های ضدانقلاب، امروز تحرکات و درگیری‌هایی در مناطق دیواندره و بانه رخ داد.
612 در حملة انقلابیون مسلمان به پایگاه‌های ارتش عراق تلفات و خساراتی به نیروهای صدام وارد شد.
613 اعزام کاروان راهیان کربلا از گیلان و کاروان کمک‌های مردمی از محلات به جبهه‌ها. نیاز جبهه‌ها به گونی.
614 فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن با نخست‌وزیر و وزیر خارجه ملاقات کرد و از بهبود روابط ایران با کشورهای خلیج فارس ابراز خرسندی کرد و عراق را شروع‌کننده جنگ، به‌کارگیرنده سلاح شیمیایی و حمله‌کننده به مناطق مسکونی و کشتی‌ها خواند.
615 نشریه رویدادها و تحلیل، سفر هیئت ژاپنی به ایران را یک تحرک دیپلماسی جدید غرب تفسیر کرد.
616 وزیر مشاور در امور خارجی هند با رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، وزیر خارجه و وزیر صنایع سنگین ایران دیدار و گفتوگو کرد.
617 شکایت ایران به دیوان لاهه از سرقت قطعات یدکی هواپیماهای اف14 متعلق به ایران به‌دست مأموران دولت امریکا.
618 چند نماینده کنگره امریکا طرح پیشنهادی خود برای ممنوعیت فروش هلیکوپترهای امریکایی به عراق را پس گرفتند.
619 هیکل روزنامه‌نگار مصری، ادعا کرد که ایران در حمله آتی خود گاز شیمیایی استفاده خواهد کرد.
620 افزایش فعالیت‌های جاسوسی برای کسب اطلاعات نظامی ایران و انتقال آن به عراق.
621 مأموران مرزی کویت دو کامیون حامل انواع سلاح را که از بصره عازم کویت بود توقیف کردند.
622 وزیر خارجه انگلیس برای سفر به عمان، عربستان و کویت، وارد مسقط شد.
623 معاون وزیر دفاع شوروی وارد کویت شد.
624 رئیس‌جمهور پاکستان در آستانه سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان، عراق را آغازکننده جنگ خواند و از ایران خواست انعطاف‌پذیر باشد.
625 وزارت خارجه ایران با صدور بیانیه‌ای به مسدود کردن دارایی‌های لیبی در امریکا واکنش نشان داد.
626 بزرگداشت شهادت سلیمان خاطر (سرباز انقلابی مصر) در مسجد ارک و سازمان صنایع دفاع. ضمیمه گزارش594: پاسخ آقای هاشمی به جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش درباره بی‌توجهی به طرح عملیاتی ارتش. گزارش روزشمار 22/10/1364
627 جلسه قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران: بررسی چگونگی نفوذ به جنوب اروندرود و پیشروی به‌سوی منطقه ابوالخصیب از محور جزایر ام‌الرصاص و بوارین.
628 جلسه قرارگاه نوح(ع) سپاه: پیگیری آماده‌سازی منطقه عملیاتی برای اجرای عملیات در منطقه فاو و اقدامات آمادگی برای عملیات روی اسکله العمیه.
629 دستور فرماندهی نیروی زمینی ارتش برای قرار گرفتن 15 گردان توپخانه این نیرو تحت کنترل عملیاتی سپاه پاسداران برای عملیات در منطقه فاو.
630 جلسه قرارگاه نجف1: گزارش فرماندهان تیپ32 انصارالحسین(ع) از وضعیت آمادگی و طرح مانور این تیپ برای اجرای عملیات در منطقه هورالهویزه.
631 دستورالعمل مقررات حفاظتی منطقه تبوک (هورالهویزه) به یگانهای مأمور عملیات در این منطقه ابلاغ شد.
632 دستور فرمانده کل سپاه پاسداران مبنی‌بر تصرف ارتفاع موبرا به‌همت 3 تیپ تحت امر سپاه پاسداران شمالغرب.
633 حمله هواپیماهای عراقی به جزیره خارک خسارتی به بار نیاورد.
634 نیروی دریایی ارتش ایران یک کشتی باری امریکایی را توقیف و پس از بازرسی دوساعته آزاد کرد.
635 نیروی دریایی ارتش ایران یک کشتی باری انگلیسی را متوقف و پس از بازرسی آزاد کرد.
636 نیروهای جمهوری اسلامی علاوه‌بر دو کشتی امریکا و انگلیس، 5 کشتی دیگر را متوقف و بازرسی کردند.
637 فرمانده نیروی دریایی عراق گفت که نیروی دریایی عراق با هدف انهدام نیروی دریایی ایران، برای فعالیت در مناطق دور دریاها آماده می‌شود.
638 فرمانده کل سپاه پاسداران با هدف گرم نگه داشتن فضای تبلیغی و معنوی پشتیبانی از جنگ، "طرح فجر" را برای اجرا در دهه فجر ابلاغ کرد.
639 درگیری‌های میان نیروهای خودی و گروه‌های ضدانقلاب در چند منطقه کردستان با تلفاتی توأم بود.
640 گزارش نشریه دی ولت از ناآرامی‌های کردستان عراق و مشکلات رژیم عراق دراین‌زمینه. گزارش لوکوتیدین دوپاری درباره سرکوب کردها در سلیمانیه و اربیل و موضع سازمان عفو بین‌المللی دراینباره.
641 اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی از شهرهای مختلف به جبهه‌ها.
642 رئیس‌جمهور ایران در آستانه سفر به چند کشور آسیایی و افریقایی در مصاحبه‌ای شرایط ایران را برای پایان جنگ برشمرد و راه‌حل مشکل افغانستان را توجه به مردم این کشور اعلام کرد.
643 اعلام خبر سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان، موجب شور استقبال در این کشور شده و علاوه‌بر آماده شدن مردم، شخصیت‌ها و علمای پاکستان خواستار استقبال شایسته از ایشان شدهاند.
644 وزیر خارجه هند در ادامه حضور در تهران، با آقای هاشمی دیدار و از مواضع ایران درمورد صلح و ثبات در منطقه تقدیر کرد و خواهان گسترش روابط دو کشور شد. گزارش وزارت خارجه از این سفر و نتایج آن.
645 فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن به ایران پس از سه روز اقامت در ایران و مذاکره با رئیس مجلس، نخست‌وزیر، وزیر خارجه و وزیر نفت و تأکید بر تحکیم و گسترش روابط دو کشور در مذاکرات، ایران را ترک کرد.
646 گزارش نشریه وزارت امور خارجه ایران از سفر سه‌روزه هیئت ژاپنی به ایران.
647 ادامه سفر نخست‌وزیر انگلیس به منطقه و دیدار با مقامات عمان و مذاکره درباره جنگ ایران و عراق.
648 رئیس هیئت پارلمانی فرانسه در مصاحبه با رادیو امریکا نتایج سفر به ایران را تشریح کرد.
649 تلاش برای آشتی میان سوریه و عراق و دور کردن سوریه از ایران هنوز به نتیجه نرسیده است. گزارش روزشمار 23/10/1364
650 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: ارزیابی وضعیت آمادگی لشکر8 نجف برای اجرای عملیات در منطقه فاو و بررسی مشکلات لشکر با حضور فرماندهان و مسئولان آن.
651 سخنرانی فرمانده کل سپاه پاسداران برای رزمندگان لشکر8 نجف و ترغیب و تشویق آنان به آمادگی بیشتر برای نبرد با دشمن.
652 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: توجیه فرماندهان لشکر14 امام حسین(ع) به جزئیات مأموریت این لشکر در منطقه فاو؛ اصرار فرماندهان لشکر14 برای خط شکنی در این عملیات.
653 جلسه نیروی دریایی سپاه: هماهنگی با نیروی دریایی ارتش برای به‌کارگیری اسکادران هواناو؛ پشتیبانی دریایی از عملیاتِ منطقه فاو.
654 جلسه بررسی وضعیت، آموزش، مشکلات و آمادگی واحدهای مخابرات یگانها قرارگاه نوح برای عملیات.
655 جلسه قرارگاه نجف سپاه: بررسی اقدامات آمادگی و طرح مانور تیپ18 الغدیر برای اجرای عملیات در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی.
656 فرماندهی قرارگاه نجف سپاه مقررات حفاظتی را به یگانهای مأمور عملیات در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی ابلاغ کرد.
657 فرماندهی کل سپاه با هدف فریب دشمن به قرارگاه‌های کربلا، نجف و نوح دستور داد به همة یگانهای تحت امر ابلاغ کنند که تا پایان دی‌ماه 30 درصد از استعداد رزمی خود را در منطقة عمومی عملیات بدر مستقر کنند.
658 فرمانده توپخانه سپاه باتوجه‌به کمبود توپ‌های دوربرد، اجرای مأموریت‌های ابلاغ‌شده به توپخانه را ناممکن اعلام کرد و خواستار حذف بخشی از مأموریت توپخانه شد.
659 یک نمونه از گزارشهای شناسایی از وضعیت ساحل غربی اروندرود و موانع و سنگرهای دشمن در این منطقه.
660 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه به‌منظور بررسی مشکلاتی که در سازماندهی و تشکیلات جدید نیروی زمینی سپاه بروز کرده است.
661 فرمانده قرارگاه رعد تدابیر خود را برای فریب نیروی هوایی ارتش عراق به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) ارسال کرد.
662 هواپیماهای ارتش عراق با بمباران خارک و چند منطقه عملیاتی، خساراتی وارد کردند.
663 تلاش رژیم عراق برای دستیابی به هواپیماهای دوربرد با هدف حمله به تأسیسات جدید نفتی ایران.
664 مواضع امریکا درمورد بازرسی کشتی امریکایی به‌دست نیروهای ایران در خلیج فارس؛ بازتاب‌ها.
665 مواضع انگلیس درباره بازرسی کشتی انگلیسی به‌دست نیروهای ایران در خلیج فارس؛ بازتاب‌ها.
666 حملات موفقیت‌آمیز مبارزان کرد به نیروها و پایگاه‌های ارتش عراق.
667 دعوت به ثبت‌نام داوطلبان اعزام به جبهه در استان تهران، اعلام اعزام دومین کاروان راهیان کربلا و کاروان کمک‌های مردمی استان آذربایجان‌شرقی در اول بهمن و دهه فجر.
668 رئیس‌جمهور ایران در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی، نظامی و اقتصادی عازم پاکستان شد.
669 استقبال گسترده از رئیس‌جمهور ایران در اسلام‌آباد پاکستان.
670 سخنان رئیس‌جمهور ایران در ضیافت شام رئیس‌جمهور پاکستان درباره صلح، مقاومت مردم، نقض تعهدات بین‌المللی توسط عراق، اهداف جنگ، مسئلة فلسطین و لبنان و افغانستان، روابط ایران و پاکستان. رئیس‌جمهور پاکستان نیز خواستار پایان سریع جنگ شد.
671 دیدار وزیران خارجه ایران و پاکستان؛ آغاز مذاکرات رسمی هیئت ایران و پاکستان در زمینه‌های اقتصادی.
672 بازتاب سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان در رسانه‌های پاکستان.
673 بازتاب سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان در رسانه‌های جهان.
674 مقاله روزنامه فرانسوی لوکوتیدین دوپاری درباره نفوذ ایران بر گروگان‌گیران در لبنان.
675 پشتیبانی کشورهای عربی از توافقنامة دمشق برای تضعیف موقعیت ایران در لبنان.
676 واکنش وزیر خارجه عراق به مطرح نشدن موضوع جنگ ایران و عراق در بیانیه پایانی اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی.
677 سازمان عفو بین‌المللی تحقیق درمورد نقض حقوق بشر در عراق را به عهده دولت این کشور گذاشت.
678 اقتصاد عراق متکی به نیروی کار چند کشور خارجی است. گزارش روزشمار 24/10/1364
679 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: بررسی وضعیت آمادگی تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) برای عملیات در منطقه فاو.
680 سخنرانی محسن رضایی در جمع مسئولان و کادر تیپ44 و تأکید بر رعایت اصول.
681 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: بررسی اقدامات و آمادگی تیپ32 انصارالحسین(ع) برای عملیات در شمال هورالهویزه.
682 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: مرور طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش و تأکید بر ضرورت اجرای عملیات ارتش در شلمچه.
683 گزارش شناسایی‌های یگانهای قرارگاه نوح(ع) از ساحل و موانع دشمن در غرب اروندرود.
684 فرمانده کل سپاه از جانشین فرمانده کل قوا درخواست کرد که برای تهیه عکس هوایی، چند هواپیمای بدون سرنشین از ارتش دراختیار سپاه قرار گیرد.
685 طرح پیشنهادی نحوه گسترش جنگافزارهای دفاع هوایی از قرارگاه رعد به قرارگاه خاتم ارسال شد.
686 هواپیماهای عراقی جزایر مجنون تا شلمچه را بمباران کردند. در حمله هواپیماهای خودی به مقر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در عراق عده‌ای کشته یا زخمی شدند.
687 اجرای دو عملیات انقلابیون و معارضین عراقی در سلیمانیه و حلبچه.
688 تحرکات گروه‌های ضدانقلاب در کردستان.
689 اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.
690 درخواست رژیم عراق از اشرار شرق کشور برای حمله به پایگاه‌های مرزی ایران.
691 توافق هند و کویت برای همکاری درجهت خاتمه جنگ ایران و عراق.
692 مواضع ایران و امریکا درمورد توقیف و بازرسی یک کشتی امریکایی.
693 دیدگاه سرنشینان و ناخدای کشتی امریکا درباره رفتار بازرسی‌کنندگان.
694 دور دوم مذاکرات رئیس جمهور ایران و رئیس‌جمهور پاکستان.
695 دیدار رئیس‌جمهور ایران با مسئولان سیاسی و فرهنگی ایران در پاکستان.
696 بازتاب سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان در رسانه‌های خارجی.
697 وزارت خارجه پاکستان گزارش خبرنگاران ایران از سخنان رئیس‌جمهور پاکستان را مبنی‌بر اینکه عراق آغازکننده جنگ بوده است، تکذیب کرد.
698 درپی بروز وضعیت غیرعادی در یمن جنوبی سفر رئیس‌جمهور ایران به یمن لغو شد. تأخیر سفر رئیس‌جمهور به لاهور با اعتراض مستقبلین مواجه شد.
699 کودتا در یمن جنوبی نافرجام ماند و بحران در این کشور ادامه یافت.
700 پیام رئیس‌جمهور ایران به قذافی: حمایت از لیبی؛ ادامة جنگ تا سرنگونی صدام.
701 استقرار ارتش لبنان در شرق بیروت برای جلوگیری از درگیری مسیحیان، ابهام در اجرای توافقنامه دمشق.
702 چند اقدام گروه‌های ضدانقلاب در داخل کشور.
703 توابین گروه‌های مسلح بند زنان ندامتگاه تبریز قطعنامه سازمان ملل درمورد وضع حقوق بشر در ایران را محکوم کردند. گزارش روزشمار 25/10/1364
704 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی اقدامات آماده‌سازی و طرح مانور تیپ10 سیدالشهدا برای عملیات در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی.
705 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: گزارش تیپ18 الغدیر از حمله عراق به جزیره مجنون جنوبی؛ بیان این گزارش برای آقای هاشمی در تماس تلفنی؛ مأموریت لشکر8 نجف برای اجرای عملیاتی در جزیره جنوبی.
706 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: گزارش جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (که با حضور فرماندهان نیروی زمینی ارتش و سپاه در تهران تشکیل شد): طرح عملیاتی جدید ارتش و منتفی‌شدن طرح عملیاتی ارتش در شلمچه.
707 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: تأکید بر ضرورت تولید تجهیزات نظامی و مهمات با استفاده از امکانات داخلی.
708 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی اقدامات آماده‌سازی و طرح مانور تیپ21 امام رضا(ع) برای عملیات در جزایر بوارین و ماهی.
709 گزارش راوی قرارگاه کربلا از فعالیت‌های امروز قرارگاه کربلا و برخی یگانهای تحت امر.
710 جلسات قرارگاه نوح: پیگیری تهیه و آماده‌سازی تجهیزات دریایی؛ پیگیری آموزش نیروها؛ بررسی طرح مانور.
711 گزارش اطلاعات قرارگاه نوح از اقدامات ارتش عراق از 21 تا 25 دی در غرب اروندرود و خور عبدالله.
712 گزارش یکی از گروه‌های شناسایی از خط و موانع دشمن در غرب اروندرود.
713 گزارش درگیری‌ها و اقدامات گروه‌های مسلح در کردستان.
714 اقدامات مسلمانان کرد عراق در شمال‌شرقی عراق علیه رژیم صدام.
715 اعزام نیروهای داوطلب از قم، دره‌شهر، آبدانان و کرج به جبهه‌ها.
716 عراق خدمت فارغ‌التحصیلان دختر را به‌عنوان پرستار اجباری کرد.
717 صدام از نیروهای نظامی و غیرنظامی عراق که در منطقه هور فعالیت کرده بودند، تجلیل کرد.
718 گزارش رسانه‌های غربی از توانایی عراق در حملات شیمیایی و ادعای اینکه ایران برای مقابله به بازار مواد شیمیایی روی آورده است.
719 وزیر خارجه انگلیس گفت که حکام عرب از خاتمه جنگ ناامید شده و به ابرقدرت‌ها متوسل شدهاند.
720 مواضع امریکا و انگلیس درباره توقیف و بازرسی یک کشتی امریکایی و یک کشتی انگلیسی به‌دست نیروهای ایران.
721 سفر رئیس‌جمهور ایران به لاهور در سومین روز سفر به پاکستان؛ تأکید بر ضرورت اتحاد مسلمین و مبارزه با امریکا و مستکبران.
722 دلیل تعویق سفر به لاهور، رفتار پلیس با مستقبلین در لاهور، شعار علیه امریکا و شوروی و نیز علیه ضیاءالحق.
723 مصاحبه مطبوعاتی رئیس‌جمهوری ایران قبل از ترک پاکستان درباره جنگ تحمیلی، روابط با عربستان، پیمان سنتو، افغانستان و نتایج سفر.
724 مصاحبه نخست‌وزیر ایران: اهمیت سفر رئیس‌جمهور به پاکستان، اهمیت روابط تجاری و اقتصادی با پاکستان، جهان سوم و ترکیه.
725 سخنان دادستان کل کشور در دیدار جمعی از پاسداران: معضلات کشور؛ هشدار درباره سلطه مجدد زورگویان؛ تلاش خان‌ها و سرمایه‌داران فاسد برای بازگشت به صحنه؛ نقص قوانین برای قضاوت عادلانه؛ تلاش دشمن خارجی ایران برای ایجاد پایگاه‌های داخلی؛ ضرورت حضور مردم در صحنه و...
726 نشریه عربیا وضع اقتصادی عراق را اسفناک خواند.
727 احتمال بهره‌برداری مجدد عراق از خط لوله نفتی سوریه.
728 خبرگزاری فرانسه: ماجرای گروگان‌های فرانسوی در لبنان به مرحله امیدوارکننده رسیده است.
729 ادامة بحران میان امریکا و لیبی، گسترش تحریم اقتصادی، کاهش احتمال حمله نظامی. گزارش روزشمار 26/10/1364
730 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی طرح مانور تیپ18 الغدیر برای عملیات در محور ام‌الرصاص، بررسی مشکلات و کمبودهای تیپ.
731 جلسه قرارگاه کربلای سپاه: بررسی اقدامات آماده‌سازی لشکر31 عاشورا برای عملیات در منطقه فاو.
732 جلسه قرارگاه نوح(ع) سپاه: گزارش آمادگی و تدبیرهای گردان زرهی ذوالفقار برای عملیات در منطقه فاو.
733 جلسه قرارگاه نوح(ع) سپاه: بررسی وضعیت توپخانه و چگونگی پشتیبانی از عملیات قرارگاه در منطقه فاو.
734 جلسه قرارگاه نوح(ع) سپاه: بررسی اقدامات مهندسی برای آمادگی اجرای عملیات در فاو، مشکلات مهندسی.
735 جلسه قرارگاه نوح(ع) سپاه: بررسی نتایج شناسایی سکوی العمیه و خور عبدالله و اقدامات ناوتیپ کوثر جهت آمادگی برای عملیات.
736 جلسه قرارگاه خاتم سپاه در قرارگاه نجف باختران: بحث و بررسی برای انتخاب مناطقی در جبهه شمالغرب با هدف اجرای عملیات‌های پی‌درپی.
737 دستور قرارگاه خاتم سپاه به قرارگاه نجف و قرارگاه مهندسی برای اجرای اقداماتی در منطقه هور با هدف فریب دشمن.
738 گزارش قرارگاه نجف درباره مهم‌ترین فعالیت‌های خودی و دشمن در منطقه هور در دورة 11 تا 26 دی 1364.
739 هواپیماهای عراقی با بمباران جزیره خارک به لوله‌های ورودی نفت آسیب زدند.
740 اعزام گروه‌های داوطلب رزمی و تخصصی از شهرهای مختلف به جبهه‌ها.
741 کشف و دستگیری اعضای یک شبکه جاسوسی عراق در استان باختران.
742 ادامه بررسی و بازتاب توقیف و بازرسی کشتی‌های امریکایی و انگلیسی در خلیج فارس به‌دست نیروهای ایران.
743 وزیران خارجه هند و مصر از خاتمه جنگ در آیندة نزدیک اظهار ناامیدی کردند.
744 آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار روحانیان تهران درباره امکان تحقق حکومت اسلامی، امیدواری به آینده در سایه مرجعیت آیت‌الله منتظری، ثبات سیاسی و اقتدار جمهوری اسلامی سخن گفت.
745 رئیس‌جمهوری اسلامی ایران وارد تانزانیا شد و در مسیر 10 کیلومتری به احساسات مردم استقبال‌کننده پاسخ داد.
746 رادیو و تلویزیون پاکستان به‌طور بی‌سابقه برنامه‌های سفر رئیس‌جمهور ایران را منتشر کرد.
747 دانشجویان و مردم پاکستان در تظاهراتی تهدیدهای امریکا علیه لیبی را محکوم کردند و خواستار قطع رابطه پاکستان با امریکا شدند.
748 امریکا، ایران و لیبی را ناقض قوانین بین‌المللی خواند و توقیف دارایی‌های آنها را موجه شمرد.
749 انفجار در دفاتر هواپیمایی سوریه، یمن جنوبی و پان امریکن، ابوظبی را لرزاند.
750 امریکا کمیته ویژه‌ای برای مقابله با حرکات اعتراض‌آمیز مردم مسلمان مصر تشکیل داد.
751 یک نشریه انگلیسی ادعا کرد شوروی درصدد است با تحریک ناراضیان بلوچ در ایران و پاکستان، به اقیانوس هند دست یابد.
752 وزارت خارجه ایران محاصره اقتصادی و نظامی لسوتو را محکوم کرد.
753 دولت فرانسه برای کسب رأی بیشتر تلاش برای آزادی گروگان‌های فرانسوی را تشدید کرد. گزارش روزشمار 27/10/1364
754 جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه: بررسی جایگاه سلیمانیه در استراتژی جنگ، اهداف این جبهه و چگونگی نیل به آن.
755 عزیمت فرمانده کل سپاه برای شناسایی مناطق مناسب در ارتفاعات جبهة شمالغرب.
756 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی‌ها و شناسایی‌های مهندسی نشان می‌دهد که اسکله‌ها و نقاط مناسبی برای پهلوگیری شناورها در ساحل غربی اروند وجود دارد.
757 جلسه قرارگاه نوح: بررسی طرح مانور قرارگاه برای عملیات در منطقه فاو، مشکلات اجرای طرح و چگونگی حل آن.
758 نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی موفق به عکس‌برداری از منطقه فاو شد.
759 دستورالعمل فرماندهی قرارگاه خاتم سپاه به قرارگاه کربلا برای اجرای طرح فریب دشمن ازجنبه امور پزشکی جنگ.
760 واحد تعاون نیروی زمینی سپاه زمان توجیه مسئولان تعاون به عملیات و اقدامات ضروری واحدهای تعاون برای آمادگی را اعلام کرد.
761 ستاد مشترک ارتش: رزم شبانه تکاوران تیپ ذوالفقار در جبهه جنوب به انهدام بخشی از مواضع و قوای دشمن انجامید.
762 اقدامات عراق برای مقابله با عملیات آتی ایران: ایجاد سد دفاعی در غرب اروند؛ بازدید وزیر دفاع عراق از یگانهای ارتش؛ آماده‌باش در شرق بصره.
763 هواپیماهای عراقی جزیره خارکو را هدف قرار دادند، از خارک عکس‌برداری کردند به بندرهای گناوه و امام خمینی تجاوز کردند.
764 درگیری نیروهای خودی با گروه‌های مسلح در مناطق مریوان و بانه با تلفاتی توأم بود.
765 سخنان آقای هاشمی در خطبه‌های نمازجمعه دربارة بازتاب‌ها و آثار سفر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان و تأثیر پشتیبانی مردم از رزمندگان.
766 سخنگوی مجلس اعلای عراق با معاودین عراقی در ساوه دیدار و در نمازجمعه سخنرانی کرد.
767 گزارش خبرنگار تایمز مالی از عملکرد حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) در شمال عراق.
768 دومین روز سفر رئیس‌جمهور ایران به تانزانیا: عزیمت به زنگبار و سخنرانی در نمازجمعه؛ ملاقات با مقامات زنگبار و تانزانیا؛ دیدار با علمای شیعه و سنی.
769 محاکمه دو انگلیسی به‌اتهام تلاش برای فروش موشک ضدتانک به ایران.
770 اتهامات به ایران: ابونضال در حمایت ایران است؛ تهران محل آموزش تروریست‌هاست؛ لیبی، ایران، ساف و پاکستان چهار قطب تروریسم اسلامی هستند.
771 با توافق ایران و یک کمپانی نفتی امریکایی یکی از پروندههای مطرح در دادگاه لاهه مختومه اعلام شد.
772 دولت ترکیه به فعالان صنایع ترکیه تأکید کرد برای افزایش صادرات به ایران و راه‌اندازی تأسیسات راکد ایران بکوشند.
773 ادعای یک مقام رژیم صهیونیستی: ایران فعالیت خود را برای نفوذ در جنوب لبنان افزایش داده است.
774 درپی امضای توافقنامه برقراری روابط اسپانیا و اسرائیل، سفیر اسپانیا به وزارت خارجه احضار و سفیر ایران از اسپانیا فراخوانده شد و 3 تن از افراد سفارت اسپانیا در بیروت ربوده شدند.
775 امریکا قطعنامه پیشنهادی لبنان علیه تجاوزات اسرائیل را وتو کرد.
776 اوضاع یمن بعد از کودتای نافرجام همچنان بحرانی است.
777 اقدامات گروه‌های ضدانقلاب در چند نقطه کشور. گزارش روزشمار 28/10/1364
778 جلسه قرارگاه خاتم سپاه (در مقر تیپ قدس در ارتفاعات هزار قله): بررسی چگونگی تسریع در اجرای عملیاتی در جبهه شمال غرب.
779 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: تصمیم‌گیری برای آماده‌سازی اجرای عملیات در جبهه شمالغرب.
780 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی محورهای عملیاتی جبهه شمالغرب به‌ویژه گامو و آثار تصرف آن.
781 ابلاغ مصوبه شورای عالی سپاه برای تقویت قرارگاه رمضان.
782 باتوجه‌به نزدیک شدن زمان اجرای عملیات در فاو، خروج مسئولان قرارگاه مرکزی سپاه از منطقه عملیاتی ممنوع شد.
783 جلسه قرارگاه کربلا: بررسی زمان اجرای عملیات در منطقه فاو، به‌کارگیری تانک در عملیات، مراحل عملیات.
784 جلسه قرارگاه نوح(ع): بررسی وضعیت آمادگی و مشکلات لشکر19 فجر برای عملیات در منطقه فاو.
785 جلسه قرارگاه نوح(ع): بررسی اقدامات آماده‌سازی تیپ33 المهدی(عج) و مشکلات آن.
786 جلسه قرارگاه نوح(ع): بررسی نتایج عبور آزمایشی تانک و نفربر از رودخانه؛ توپخانه و نقش آتش در عملیات فاو.
787 هواپیماهای عراقی جزیره خارک و اطراف سوسنگرد را بمباران کردند.
788 پاسخ جانشین فرمانده کل قوا به درخواست نیروی هوایی برای عملیات برون‌مرزی.
789 افزایش تحرکات ارتش عراق در منطقه چزابه و هشدار درباره احتمال حمله عراق در این منطقه.
790 سپاه پاسداران نیرو و امکانات لازم برای به عهده گرفتن مأموریت‌های نیروی دریایی ارتش و ژاندارمری را در جزیره خارک اعلام کرد.
791 دستورالعمل فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه به قرارگاه‌های کربلا و نوح(ع) برای استتار تجهیزاتی که به منطقه عملیاتی منتقل می‌شود.
792 گزارش فرماندهی اطلاعات ستاد مشترک ارتش درباره اقدامات شیمیایی، موشکی و تدبیرهای ارتش عراق با استناد به اظهارات اسیران عراقی.
793 دستور فرمانده کل سپاه پاسداران به 5 یگان سپاه برای واگذاری نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش.
794 درگیری و تحرکات گروه‌های مسلح در مناطق بانه، مهاباد، مریوان و میاندوآب.
795 انقلابیون عراقی دو عملیات چریکی علیه رژیم عراق اجرا کردند.
796 رژیم عراق 105 سرباز عراقی را که از مقابله با رزمندگان ایران خودداری کرده بودند، تیرباران کرد.
797 اولین محموله خمپارهاندازهای ساخت صنایع جهاد خودکفایی آماده تحویل به جبهه‌ها شد.
798 سخنان نخست‌وزیر در مراسم فارغ‌التحصیلی دانشکده افسری شهربانی.
799 صدام نتوانست موافقت شوروی را برای دریافت سلاح‌های مدرن بیشتر کسب کند؛ افزایش صادرات انگلیس به عراق.
800 معاون وزیر دفاع شوروی جنگ ایران و عراق را درحال تعادل اعلام کرد و تحول غیرمنتظره در جبهه‌ها را بعید دانست.
801 در سفر رئیس‌جمهور ایران به تانزانیا، موافقتنامه همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور امضا شد.
802 رئیس‌جمهور ایران وارد موزامبیک شد.
803 هشدار یک مقام امریکایی و یک تحلیل‌گر غربی درباره خطر تجدید حیات اسلام و نفوذ انقلاب اسلامی در میان مسلمانان جهان.
804 اقدام کویت برای بازگرداندن هواپیمای ربوده‌شده کویتی از ایران.
805 دو نشریه غربی به مشکلات اقتصادی سوریه، اختلافات سوریه و ایران و فشار عربستان بر سوریه پرداختند.
806 وزارت خارجه ایران اقدام امریکا درمورد وتو کردن قطعنامه پیشنهادی لبنان درباره تجاوزات رژیم صهیونیستی را محکوم کرد.
807 نشریه وزارت خارجه: بررسی اوضاع بحرانی یمن جنوبی و نقش شوروی در کودتای نافرجام.
808 تدابیر شورای تأمین سیستان و بلوچستان برای مقابله با دو گروه از اشرار. ضمیمه گزارش796: اظهارات منشی صدام درباره بخشی از جنایات او در عراق. گزارش روزشمار 29/10/1364
809 جلسه قرارگاه خاتم(ص) سپاه: مأموریت قرارگاه نجف و یگانهای تحت امر برای اجرای عملیات در محورهای شرق و شمال چوراتا و شرق ماؤوت.
810 بررسی مسائل عملیات منطقه فاو در قرارگاه کربلا: زمان عملیات و کمبود فرصت برای آمادگی؛ مشکلات و کمبودهای مهندسی؛ محدودة عبور تیپ قمر بنی‌هاشم در مرحله دوم عملیات؛ وضعیت رعایت مسائل حفاظت اطلاعات.
811 جلسه قرارگاه نجف جنوب: بررسی طرح مانور تیپ‌های انصارالحسین و امام حسن(ع) برای عملیات در منطقه هور؛ مأموریت یگانهای تحت امر قرارگاه نجف در جنوب.
812 جلسه نیروی دریایی سپاه: نتایج شناسایی العمیه؛ راهکارهای تصرف العمیه؛ تأکید بر آمادگی برای تصرف العمیه.
813 اقدامات امروز و روزهای اخیر ارتش عراق در غرب اروندرود و محور اسکله چهارچراغ و احتمال هشیاری دشمن.
814 عملیات تیپ ظفر سپاه پاسداران علیه چند پایگاه ارتش عراق و گروه‌های مسلح در منطقه دربندیخان به انهدام دشمن انجامید.
815 تک دشمن در محور سومار و تحرک دشمن در منطقه کانی‌شیخ با شکست مواجه شد.
816 رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در نامهای به فرمانده نیروی زمینی ارتش تعداد توپ‌هایی را که این نیرو باید به سپاه واگذار کند اعلام کرد.
817 رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در نامهای به فرمانده کل سپاه برای تسریع در واگذاری 4000 نیروی بسیجی به نیروی زمینی ارتش تأکید کرد.
818 ابراز نگرانی نماینده امام در استان گیلان از واگذاری نیروهای بسیجی به ارتش در تلفنگرامی به فرمانده کل سپاه.
819 یک یدک‌کش هلندی در خلیج فارس هدف موشک هواپیماهای عراقی قرار گرفت و دچار تلفات و خسارت شد.
820 هواپیماهای عراقی جزیره مجنون شمالی و جاده اهواز - خرمشهر را بمباران کردند. براثر بمباران منطقه کاریزه عراق به‌همت خلبانان ارتش جمهوری اسلامی، خساراتی به تشکیلات بیمارستانی حزب دمکرات وارد شد.
821 درگیری نیروهای خودی با گروه‌های مسلح در چند منطقه کردستان و آذربایجان‌غربی.
822 انقلابیون عراقی با حمله به چند پایگاه ارتش عراق در منطقه سلیمانیه و حزب بعث در حلبچه، تلفات و خساراتی وارد کردند.
823 کاروان راهیان کربلا از بیجار و عده‌ای از مسئولان شهربانی عازم جبهه‌ها شدند.
824 تأکید جانشین فرمانده کل قوا بر اهمیت کاروان‌های راهیان کربلا و برشماری آثار حضور و حمایت‌های مردمی.
825 تشکیل ششمین جلسه کمیته هماهنگی جنگ استان تهران.
826 جلسه تأسیس کمیته‌ای برای بررسی جنگ ایران و عراق در هامبورگ با تقاضا از صلح‌دوستان برای کوشش درجهت خاتمه جنگ، پایان یافت.
827 کره‌شمالی از ایران درخواست نمونه‌ای از چند سلاح پیشرفته غربی کرد که آنها را کپی‌سازی کند.
828 یک بازرگان ایرلندی به‌اتهام فروش سلاح به ایران و شیلی تحت پیگرد قرار گرفت.
829 رئیس دیوان عالی کشور نقص قوانین را موجب سوءاستفاده خان‌ها و سرمایه‌داران نامشروع و زیان به مستضعفان و کشاورزان اعلام کرد.
830 رئیس‌جمهور ایران با امضای یک پروتکل سفر به موزامبیک را خاتمه داد و عازم آنگولا شد.
831 گزارش واشنگتن پست درباره اوضاع اقتصادی ایران و جنگ.
832 اقدامات دشمن برای کسب اطلاعات و جاسوسی در کشور.
833 فعال شدن گروه‌های ضدانقلاب برای ایجاد ناامنی به‌خصوص در دهة فجر.
834 مقاله جک اندرسون در روزنامه واشنگتن پست با عنوان تروریست‌های خمینی در امریکا نفوذ می‌کنند.
835 کویت برای جلوگیری از ورود کامیون‌های حامل مواد خطرناک به کویت، تدابیر ویژه‌ای در مرزهای خود با عراق اتخاذ کرد.
836 ادامه بحران در لبنان و تلاش برای برکناری رئیس‌جمهور این کشور.
837 دبیرکل اتحادیه عرب از برقراری روابط اسپانیا و رژیم صهیونیستی اظهار تأسف و امریکا ابراز خرسندی کرد. ربایندگان 3 کارمند اسپانیا در بیروت خواستار آزادی 2 زندانی شیعه در اسپانیا شدند. گزارش روزشمار 30/10/1364
838 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: گزارش اقدامات لشکر7 ولیعصر(عج) برای عملیات در منطقه فاو و بیان مشکلات باقیمانده.
839 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی وضعیت آمادگی لشکر31 عاشورا و طرح مانور گردان‌های آن برای عملیات در منطقه فاو.
840 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: اقدامات لشکر25 کربلا و طرح مانور گردان‌های آن برای شکستن خط و تصرف شهر فاو.
841 جلسه قرارگاه خاتم سپاه: بررسی درخواست‌های لشکر8 نجف جهت آمادگی برای عملیات در منطقه فاو.
842 قرارگاه خاتم سپاه با فرض هشیار شدن دشمن درمورد عملیات آتی در فاو، طرحی برای فریب و رفع حساسیت دشمن تهیه کرد.
843 قرارگاه کربلا باتوجه‌به احتمال هشیاری دشمن، طرحی را برای فریب دشمن تهیه و برای اجرا به یگانهای تحت امر ابلاغ کرد.
844 نتایج اطلاعات جمع‌آوری‌شده از دشمن در ده روزة آخر دی‌ماه در جبهة میانی.
845 جمع‌بندی اقدامات و تحرکات ارتش عراق در هفتة آخر دی‌ماه در مناطق مأموریت نیروی زمینی ارتش.
846 فرمانده قرارگاه عملیاتی جنوب ارتش به فرمانده لشکر92 ابلاغ کرد که ضلع شرقی جزیره جنوبی تحویل یگانهای سپاه داده شود.
847 تحرکات نظامی در منطقه هورالهویزه: آماده‌باش ارتش عراق به برج‌های دیدبانی؛ ادامه اقدامات مهندسی عراق و فعالیت توپخانه خودی.
848 آقای هاشمی پیشنهاد فرمانده قرارگاه مهندسی برای تولید مهمات و سلاح‌های مورد نیاز سپاه را تأیید کرد.
849 ابلاغ تصمیم‌های کمیسیون ش.م.ر سپاه پاسداران برای مقابله با حملات شیمیایی دشمن.
850 فرماندهی کل سپاه در پیامی به فرماندهی نیروی هوایی ارتش، بمباران پادگان حریر عراق را بسیار موفق و مؤثر اعلام کرد.
851 اعزام نیروهای داوطلب و کمک‌های مردم از نقاط مختلف به‌سوی جبهه‌ها.
852 گزارش اقدامات سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، حزب دمکرات و حزب توده در شمالغرب کشور.
853 تلاش رژیم عراق برای راه‌اندازی تأسیسات اتمی؛ اعزام نیروی عراقی به بلوک شرق برای آموزش نحوه استفاده از تسلیحات شیمیایی؛ کمبود نیرو در عراق.
854 گزارش یک نشریه امریکایی از وضعیت کنونی جنگ و دیدگاه رژیم عراق درباره ادامه جنگ.
855 گزارش یک نشریه آلمانی از مبارزات مردم کرد عراق علیه صدام.
856 مصاحبه وزیر دفاع ایران: تلاش برای تأمین مهمات مورد نیاز؛ پشتیبانی از لیبی درصورت لزوم؛ جنگ روانی عراق علیه کاروان‌های راهیان کربلا.
857 سفر رئیس‌جمهور ایران به آنگولا پایان یافت.
858 رئیس‌جمهور ایران امروز وارد زیمبابوه شد. هیئت ایرانی به‌دلیل رعایت نشدن شئون اسلامی در ضیافت شام رئیس‌جمهور زیمبابوه شرکت نکرد.
859 گزارش نشریه وزارت خارجه ایران از آثار سفر رئیس‌جمهور ایران بر اوضاع سیاسی و داخلی پاکستان.
860 گزارش دبیرخانه اوپک از کاهش تولید و صادرات نفت اعضای اوپک طی چهار سال اخیر؛ کاهش قیمت نفت به کمتر از 20 دلار در بشکه.
اشخاص...................................................................................................................................................................................... 1090
مکان‌ها....................................................................................................................................................................................... 1103
سایر اسامی و اصطلاحات.................................................................................................................................................... 1120
آبرومند،
جمال (مسئول لجستیک جنوب): 238، 634، 643، 721، 841، 896
آخوندی، حسن (سرپرست ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده): 262، 388
آخوندی، محمد (مشاور وزیر کشور و قائم مقام کمیسیون اداره اسرای عراقی): 82
آزادی، رضا (مسئول طرح عملیات قرارگاه کربلای1): 177، 180، 311، 572، 1000
آستانه، علی (مسئول اطلاعات و عملیات نیروی دریایی): 634، 642، 683، 769، 833، 946، 1000
آغاجاری، حبیب (فرمانده ناو تیپ کوثر از نیروی دریایی سپاه پاسداران): 395، 396،634، 635، 636، 798، 799، 896
آقابابایی، اکبر (فرمانده تیپ شهید بروجردی): 993
آقاجانی (مسئول مهندسی ناو تیپ کوثر): 922، 1000، 1001
آقاجمال (مسئول محور تیپ44): 859
آقازاده، غلامرضا (وزیر نفت): 65، 120، 191، 270، 812، 813
آقایی، حسن (فرمانده محور لشکر 14): 828، 829
آل‌اسحاق، محمدحسین (جانشین مسئول ستاد لشکر17): 569
آلک کولت (گروگان انگلیسی در لبنان): 249
ابراهیم اسود (از اعضای گروه‌های ترور در داخل حزب بعث عراق): 990
ابراهیمی (حجت‌الاسلام، عضو کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی): 791
ابراهیمی: 129
ابوایاد (عضو کمیته مرکزی الفتح): 270،356، 381
ابوبکر مهدی (مسئول یکی از واحدهای نظامی حزب دمکرات): 401
ابوبکر یونس جابر (سرتیپ، فرمانده کل نیروهای مسلح لیبی): 265
ابوحیدر (از مجاهدین عراقی): 280
ابوعمران (از مجاهدین عراقی): 280
ابوغزاله (ژنرال، وزیر دفاع مصر): 567
ابونضال (رهبر تروریست‌های عرب): 342، 566، 958
اثری‌نژاد (مسئول واحد پشتیبانی قرارگاه نوح): 642
احسان‌بخش، صادق (حجت‌الاسلام، نماینده امام خمینی در استان گیلان و امام جمعه رشت): 1005
احمد المیشاری (رئیس هواپیمایی کویت): 986
احمد ریاض‌الدین (وزیر امور خارجه مالزی): 62، 300
احمدپور، محمود (از مسئولان لجستیک سپاه): 128، 129، 218، 307، 536، 761، 766، 841، 896
احمدی، محمدعلی (معاون پدافند قرارگاه رعد): 129، 149،637، 638، 721، 722
ادیب حیدر (از جنبش امل): 411
ارجمند (از مسئولان تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)): 859
ارسطو (از وزارت امور خارجه): 316
ارشاد حسین (از اعضای سازمان امامیه پاکستان): 878
ارشد یاسین (برادرزاده صدام): 990
اسپیکس، لاری (سخنگوی کاخ سفید): 845
استاندار تهران: 138
اسحاق تراب (جاسوس انگلیسی): 463
اسدی، محمدجعفر (فرمانده تیپ33 المهدی(عج)): 385، 386، 395، 644، 646، 797، 824، 971، 972، 977
اسدی‌نژاد: 361، 595
اسعد منصور: 990
اسقف ژوزف شنعرف (مشاور در امور مردمی کلیسای واتیکان): 521
اسلامی، حسین (مسئول طرح و عملیات تیپ33): 385، 386
اشجع، محمود (از قرارگاه مهندسی صراط): 235
اصلاحی (مسئول اطلاعات ناو تیپ کوثر): 1000
اصلاحی (مسئول تدارکات): 769
اعتصامی، اکبر (فرمانده گردان 14 معصوم): 291، 821، 823
اعتماد (مسئول ستاد لشکر فجر): 683
افروز، رضا (فرمانده ناحیه1 نقده): 485،488
اقبال (جانشین ستاد مشترک ارتش پاکستان): 875
اکرمی، عباس (از عناصر حزب دموکرات): 806
اکرمی (حجت‌الاسلام، مخبر کمیسیون دفاع مجلس): 475
الله‌کرم، حسین (مسئول گروهان شناسایی ثارالله): 1032
امام جمارانی (حجت‌الاسلام، نماینده امام در سازمان حج و اوقاف و امور خیریه): 87، 117
امام جمعه بخش اوز: 259
امام جمعه سبزوار: 438
امام جمعه شیروان: 658
امام حسین(ع):464، 465
امام خمینی: 22، 23، 24، 26، 27، 30، 31، 40، 54، 58، 71، 80، 81، 84، 92، 93، 103، 115، 122، 123، 146، 204، 212، 219، 234، 245، 251، 252، 253، 254، 256، 263، 265، 274، 287، 307، 311، 314، 333، 350، 363، 377، 385، 410، 417، 418،499، 515،518،519، 564، 566،574، 590، 592، 601، 602، 611،618، 621، 649، 650، 661، 663، 682، 686، 690، 696، 700، 736، 760، 776، 777، 783، 784، 790، 810، 825، 827، 828، 830، 841، 849، 851، 853، 854، 854، 890، 905، 906، 918، 931، 934، 955، 959، 984، 985، 986، 1001، 1017، 1018، 1042
امام موسی صدر: 991
امام‌جمعه رودسر: 807
امانی، رضا (مسئول طرح و عملیات زرهی): 238
امتی، محمد:481
ام‌حیدر (همسر شهر ابوحیدر از مجاهدین عراقی): 280
امرمن، پروس (سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه): 803
امسس، آرنولد: 135
امیر عبدالله (ولیعهد عربستان): 106
امیری: 275
امین جمیل (رئیس‌جمهور لبنان): 72، 419، 420، 744، 880، 1019
امین، سیدابراهیم (از حرب‌الله لبنان): 411
اندرسون، جک (روزنامه‌نگار و خبرنگار برجسته آمریکایی): 124، 1017، 1018
انصاری، محسن: 604
انصاری، محمد (سرهنگ، فرمانده گروه هوانیروز مأمور به قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران): 593، 594، 595
انور سادات: 319، 383، 666، 737، 791
اوتوشیلی (وکیل حزب سبزها در مجلس آلمان): 1011
اورن، کنعان (رئیس‌جمهور ترکیه): 580
اوری لوبرانی (هماهنگ‌کننده عملیات اسرائیل در لبنان و سفیر پیشین اسرائیل در ایران): 960، 961
اوزال، تورگوت (نخست‌وزیر ترکیه): 64، 65، 85، 141، 248، 254، 266، 267، 268، 439،516، 544، 545، 546، 560، 561، 562، 578، 579، 580،581، 582، 614، 740
ایخکوف، ایوان (معاون اول نخست وزیر شوروی): 101
ایزدی، مصطفی (فرمانده قرارگاه نجف): 292، 311، 454، 456، 457، 458،485، 486،489، 673، 748، 774، 776، 795، 800، 801، 802، 835، 841، 842، 843، 923، 924، 925، 944، 965، 966، 994، 995، 996
ایلی حبیقه (عضو حزب کتائب لبنان):73، 354، 382، 410، 411، 419، 744، 880، 1019
بابایی، عباس (سرهنگ، فرمانده قرارگاه رعد): 38، 39، 395، 527، 553، 632، 637، 638، 639، 707، 719، 720، 721، 722، 758، 762، 792، 843، 947
بارزانی، ادریس (رهبر حزب دمکراتیک کردستان): 166، 260
بارزانی، مسعود (رهبر حزب دمکراتیک کردستان): 166، 260، 652، 954
بارزانی، ملامصطفی: 260
باقری، محمد (از اطلاعات قرارگاه خاتم): 129، 149، 156، 158، 161، 180، 214، 273، 274، 321، 359، 392، 395، 666، 667، 668، 670، 671، 678، 720، 795
باکلی، ویلیام (گروگان آمریکایی در لبنان): 124
بالی‌رام باگات (وزیر امور خارجه هند): 67، 300، 377، 741، 742، 812، 871، 930
باندلتون (ژنرال، رئیس کمیسیون کمک‌های امریکا): 734
بانکی (وزیر نیرو): 55، 141، 211، 698
بانگمن، مارتین (وزیر اقتصاد و همکاری‌های فنی آلمان فدرال):118
باهنر، محمدجواد: 741
بخارایی (از مسئولین واحدهای تیپ امام رضا(ع)): 891
بختیار، شاپور (آخرین نخست‌وزیر رژیم پهلوی): 271، 287، 315،522، 566، 743، 818، 913
بخشدار هویزه: 79
بدیعی، رضا: 387
برزان تکرینی (برادر صدام): 990
برونتز، کارین (معاون رئیس بخش روابط خارجی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی): 547، 548، 549
بشارتی، علی‌محمد (قائم مقام وزیر امور خارجه): 117، 118، 194، 221، 222، 618
بشاره (مشاور پادشاه امارات): 662
بصیر، حسین (فرمانده گردان خطشکن لشکر25 کربلا): 424
بگین (نخست‌وزیر سابق اسرائیل): 791
بنی‌صدر، ابوالحسن (رئیس جمهور سابق ایران): 95، 651
بنی‌لوحی، سیدعلی (مسئول ستاد لشکر14): 828
بولیاکوف، ولادیمیر (رئیس اداره خاورمیانه در وزارت خارجه شوروی): 101، 104
بومونو، ژاک (خبرنگار هفته‌نامه فیگارو): 958، 959
بووار (نماینده مجلس فرانسه): 117
بهاگات، بایرام (وزیر مشاور در امور خارجه هند): 782، 784، 785، 811
بهمنی (فرمانده گردان و پیگیر امور آموزش): 447
بیات (معاون فرمانده تیپ زرهی 28 صفر): 238، 239
پاکپور، محمد (جانشین فرمانده زرهی): 238، 828
پالمه، اولاف (نخست‌وزیر سوئد، نماینده دبیر کل سازمان ملل برای مذاکره با ایران و عراق): 56، 302
پرز، شیمون (نخست‌وزیر اسرائیل): 380، 443، 661
پرسی، چارلز (رئیس سابق کمیته خارجه سنای امریکا): 985
پطروس غالی (وزیر کشور مصر): 444
پوراردبیلی، کاظم (معاون امور بین‌المللی وزیر نفت): 316
پوررحیم (مسئول مهندسی تیپ44): 859
پوررحیمی (مسئول یگان دریایی تیپ44): 859
پهلوی، محمدرضا (شاه سابق ایران): 336، 476، 659، 690، 1012، 1013
پیرزاده، شریف‌الدین (دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی): 353، 617، 736
پیرسول شریف صدر (از جمعیت مشایخ پاکستان): 810
پیری: 919
پیشبهار، محمد (مسئول اطلاعات و عملیات نیروی زمینی سپاه): 601، 606، 607
پیمانوند، انور (مسئول تشکیلات ناوچه ساروق): 806
تاجیک: 625، 626
تاورینه (نماینده سوسیالیست‌ها در پارلمان فرانسه): 92، 93، 94، 95، 117
تحسین الشیخلی: 990
ترکان (مدیرعامل سازمان صنایع دفاع، از مسئولان تیپ انصارالحسین): 863
تری ویت (اسقف انگلیسی): 73، 212، 248
تقوی، محسن (جانشین مسئول حفاظت قرارگاه مرکزی): 128، 149، 151، 156، 595، 601
تقوی‌زاده (مسئول مهندسی لشکر 25 کربلا): 423، 1028
تنگسیری، علیرضا (جانشین فرمانده ناو تیپ کوثر): 798
توسلی (حجت‌الاسلام، از مسئولان دفتر امام): 621، 790
توکلی (فرمانده گردان سوم تیپ امام رضا(ع)): 891، 893
تیناز تی‌تیز، مصطفی (وزیر مشاور در امور اقتصادی ترکیه): 64، 248، 315، 407، 439، 440، 462، 463،516، 960
ثابت سلطان (ژنرال، فرمانده سپاه چهارم عراق): 81
جانشین رئیس ستاد قرارگاه نوح: 970
جانشین فرمانده قرارگاه کربلا: 127، 430، 895، 970، 999
جانشین وزیر دفاع: 791
جانشین ولیعهد دوبی: 210
جاودانی (سرهنگ، از فرماندهان نیروی زمینی ارتش): 525، 532، 666، 705، 713، 747
جبرئیل، احمد (رهبر یکی از سازمانهای تروریسیتی فلسطینی): 958
جعفری، غلامرضا (فرمانده لشکر17 علی‌ابن‌ابیطالب): 180، 181، 182، 186، 328، 329
جعفری، فتح‌الله (مسئول واحد زرهی سپاه): 127، 238، 239، 311، 321
جعفری، محمدعلی (فرمانده قرارگاه قدس): 97، 149، 156، 158، 159، 160، 161، 177، 180، 186، 214، 215، 239، 273، 275، 276، 292، 321، 346، 395، 423، 428، 456،485،601، 604، 606، 607، 666، 672، 684، 685، 686، 721، 747، 749، 758، 773، 774، 795، 800، 802، 822، 835، 836، 837، 841، 842، 862، 865، 866، 884، 886، 887، 888، 889، 891، 993، 999، 1033
جفری، هاو (وزیر امور خارجه انگلیس): 62، 168، 787، 804، 816، 817، 846، 847، 903، 904، 929
جلالی، محمد حسین (سرهنگ، وزیر دفاع): 22، 28، 34، 55، 81،490،505، 525، 527، 698، 980، 1011، 1039، 1040
جمالی (سرهنگ، جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش):37،490،492،
525، 666، 705، 747، 749، 750، 751، 754، 756، 777، 791، 799، 800، 888، 1028
جنتی، احمد (آیت‌الله، سرپرست سازمان تبلیغات اسلامی): 621
جنتی، علی (استاندار خوزستان): 648، 823
چوئن‌لای (نخست‌وزیر چین): 853
چوبین، شهرام (عضو انستیتوی بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن): 414، 415
حاج‌کمال: 859
حاج‌محمدزاده، ابراهیم (معاون سیاسی فرمانده کل سپاه و مسئول مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 569،587، 591،592، 595، 601، 625، 629، 666، 761، 774
حافظ اسد (رئیس جمهور سوریه): 62، 87، 197، 283، 284، 334، 355، 382، 413، 420، 441،499،522، 565، 622، 744، 855، 880، 939، 1019
حامد علیشاه: 810
حجاریان، مسعود (معاون وزیر سپاه): 149، 155، 156، 525، 528
حجازی، سید محمد: 274
حجتی (از مسئولان جهاد سازندگی): 359، 921، 922
حسن دوم (شاه مراکش): 585
حسن‌البکر: 580، 989
حسنی مبارک (رئیس جمهور مصر): 172، 357، 383، 737، 986
حسین حسینی (رئیس پارلمان لبنان): 1019
حسین کامل (داماد صدام): 990
حسینی (سرپرست سفارت جمهوری اسلامی ایران در دمشق): 87
حسینی بهشتی، سیدمحمد (آیت‌الله، شهید): 318، 741
حسینی، احمد (پاسدار): 241،279
حسینی، سیدرضا (دبیرکل کانون وکلای پاکستان): 810
حسینی، سیدعلی (نماینده مجلس شورای اسلامی): 117
حسینی، عبدالله (مسئول ستاد لشکر31 عاشورا): 447
حسینی، محمدصالح: 990
حسینی‌تاش، سیدعلی (رئیس ستاد نیروی زمینی سپاه): 128، 133، 135، 149، 155، 156، 158، 159، 163، 214، 235، 273، 274، 275، 289، 290، 292، 321، 359، 361، 392، 395، 423، 428، 454، 456، 457، 458،485، 666، 705، 724، 841، 1023، 1035
حضرتی، الیاس (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 642، 645، 769، 799، 831، 896، 896، 1000
حکیم، سیدمحمدباقر (حجت‌الاسلام، سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق): 654، 654، 733، 990
حمزه‌لوثیان، مجتبی (عضو تیم تروریستی): 481
حمیدی، حبیب‌الله: 123
حمیدی، رضا (رایزن فرهنگی ایران در سیرالئون): 740، 741
حمیدی‌نیا، حمزه (فرمانده قرارگاه نجف2): 456، 457، 458
حیات‌مقدم (از ستاد قرارگاه کربلا): 274، 761
حیدر ابوبکر العطاس (نخست وزیر جمهوری دمکرات خلق یمن): 117، 118، 988، 989
حیدر حمزه موسوی (اسیر سودانی): 656
حیدرخانی، صادق (از مسئولین سپاه): 234
حیدری (از مسئولان سپاه): 454
حییم کوهن حلاله: 285، 286
خاتمی (مسئول بهداری سپاه پاسداران): 766
خاتمی، سیدمحمد (حجت‌الاسلام، وزیر ارشاد): 87، 117، 140، 141، 172، 408، 409، 410، 761
خامنه‌ای، سیدعلی (آیت‌الله، رئیس جمهور، رئیس شورای عالی دفاع): 22، 24، 25، 26، 28، 34، 50، 57، 58، 60، 61، 65، 70، 71، 72، 140، 187، 188، 202، 203، 204، 205، 212، 244، 246، 247، 260، 261، 304، 314، 316، 317، 348، 349، 353، 372، 373، 403، 478،479، 490،492، 501،502،503، 507، 525، 530، 531، 532، 533، 534، 543، 560، 574،578،580، 582، 593، 619، 620، 649، 730، 737، 738، 782، 783، 788، 791، 808، 809، 810، 848، 849، 850، 851، 852، 853، 854، 873، 874، 875، 876، 877، 878، 879، 905، 906، 907، 908، 932، 933، 936، 952، 955، 956، 957، 983، 984، 1012، 1013، 1014، 1040، 1042، 1043
خانی (مسئول ستاد فوریت‌های جنگ در جنوب): 289
خدابین: 685
خدادادخان لاشاری: 870
خرازی، حسین (فرمانده لشکر 14 امام حسین(ع)): 587، 588، 822، 828، 829، 830، 918
خرازی، کمال (سرپرست ستاد تبلیغات جنگ): 46، 137، 371، 372، 402، 474،475،503، 525، 535، 577، 578، 761
خزعلی، ابوالقاسم (آیت‌الله): 911
خسروی، رضا: 387
خضرایی (اطلاعات عملیات لشکر5 نصر): 388
خضریان (فرمانده گردان بلال): 428، 429
خلیفه بن احمد آل ثانی (امیر قطر): 313
خمینی، سیداحمد: 24، 80، 81، 123
خوانساری، سیدکاظم (سفیر جمهوری اسلامی در لیبی): 477
خوزه ادواردو دوس سانتوس (رئیس جمهور آنگولا): 72، 1040
خیرالله طلفاح (دایی صدام): 480،482، 619، 990
خیراندیش (مسئول ستاد رسیدگی به وضع مصدومان و مجروحان جنگ تحمیلی): 242
دادالهی (مسئول واحد ادوات تیپ امام رضا(ع)): 891، 893
دادستان الملو: 108
دانایی‌فر، حسن (مسئول عملیات قرارگاه کربلا): 149، 177، 180، 186، 896، 898، 919، 946، 970، 971، 972، 997، 1000
دانشیار، اکبر (مسئول عملیات قرارگاه نجف2): 456
دانه‌کار (ناخدا، فرمانده قرارگاه یونس2): 38، 707، 717، 719
داود اجاوارا (رئیس جمهور گامبیا، رئیس کمیته حسن نیت اسلامی): 24، 210
داود صالح‌الدین: 1017
دایمن: 873
دایه، ژان ماری (سرپرست هیئت اعزامی فرانسوی به ایران):69، 92، 93، 94، 95، 116، 117، 173، 174، 818
دبیرکل بین‌المللی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی: 788
درودیان، محمد (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 361، 363، 388، 392، 395، 423، 428، 447، 454، 456،485، 569، 587، 588، 591، 595، 601، 625، 629، 634، 637، 666، 696، 705، 747، 761، 774، 795، 821، 828، 841، 883، 889، 891، 923، 941، 944، 965
دری نجف‌آبادی، قربانعلی (حجت‌الاسلام، نماینده مجلس شورای اسلامی): 460
دستواره، سیدمحمدرضا (قائم‌مقام لشکر27): 256، 276، 311
دقایقی، اسماعیل (فرمانده تیپ9 بدر): 181، 485
دکوئیار، خاویر پرز (دبیرکل سازمان ملل متحد): 79، 114، 189، 190، 302، 436، 437، 513، 514، 550،577
دوما، رولان (وزیر امور خارجه فرانسه): 92، 116، 117،523، 913، 914
دهقان: 359
دیل وان آتا (روزنامه‌نگار برجسته آمریکایی): 124
دیوید بل فیلد: 1017
ذکایی‌پور، علی‌اکبر (سرپرست پناهگاه‌های کرج): 138
ذوالفقار: 833
ذوالقدر، محمدباقر (فرمانده قرارگاه رمضان): 214، 274، 292،485،489، 941، 944، 965، 967
رئوفی، عبدالمحمد (فرمانده لشکر7 ولیعصر): 149، 150، 153، 428، 430، 761، 765، 766، 1023، 1024
رئیس اداره امنیتی و پلیس استان جهرای کویت: 1018
رئیس بانک مرکزی: 516
رئیس جمهور زیمبابوه: 72
رئیس جمهور سیرالئون: 117، 118
رئیس دفتر ریاست‌جمهوری دمکراتیک خلق یمن:560
رئیس ستاد ارتش کویت: 787
رئیس ستاد پشتیبانی جنگ: 25
رئیس ستاد سپاه پاسداران منطقه2 نجف: 218
رئیس ستاد مرکزی سپاه: 133
رئیس ستاد مشترک ارتش: 36، 251، 639، 480
رئیس شورای امام اعظم پاکستان: 810
رئیس شورای ایکائو: 193
رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی: 115
رئیس کمیسیون خارجی مجلس شورای اسلامی:69، 115
رئیس کلدانی بابل: 521
رئیس مجلس اعلای انقلاب عراق: 550
رئیس مجلس شورای خلقی الجزایر: 382
رئیس مجلس عراق: 382
رئیس مجلس ملی پاکستان: 852
رئیس‌جمهور ایالت زنگبار:71، 933، 955
رئیس‌جمهور لیبی: 619
رابرتز، گلن (گزارشگر انگلیسی): 611
رابرتز، گویین (خبرنگار روزنامه تایمز):611، 954، 955
رابین، اسحاق (وزیر جنگ اسرائیل): 381، 961
راشد الراشد (وزیر مشاور در امور خارجی کویت): 482
راشد عبدالله نعیمی (وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی):61، 62، 119، 140، 141،194، 195، 340، 352، 374، 376، 377، 403، 405، 438، 618
رامین (سرهنگ، فرمانده لشکر92 زرهی ارتش): 756، 757، 758، 758، 888
ربیعی (فرمانده تیپ قدس): 965، 966، 993
ربیعی، مصطفی (مسئول مخابرات نیروی زمینی سپاه): 592، 593، 595
رجایی خراسانی، سعید (نماینده دائم ایران در سازمان ملل): 24، 112، 113، 114، 443،472،513، 514، 803، 845، 846
رجایی، محمدعلی (شهید): 741، 859
رجوی، مسعود (رهبر سازمان مجاهدین خلق (مناقین)): 95، 463، 584، 661
رحمانی (حجت‌الاسلام، مسئول بسیج سپاه پاسداران): 261
رحیم‌خان (ژنرال): 875
ردمن، چارلز (سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا): 443، 871، 872، 1019
رزمجو، خلیل (سرهنگ، معاون فرمانده ژاندارمری): 259، 559
رشید کرامی (نخست‌وزیر لبنان): 1019
رشید، غلامعلی (معاون عملیات فرمانده کل سپاه): 532، 639، 666،
703، 761، 774، 776، 795، 796، 821، 822، 887، 888، 889، 890، 891، 892
رضایی، عباس (نیروی شناسایی): 508
رضایی، محسن (فرمانده کل سپاه): 22، 26، 27، 30، 31، 32، 33، 34، 35، 40، 45، 55، 129، 131، 149، 151، 153، 154، 155، 156، 157، 158، 160، 161، 177، 178، 179، 180، 181، 182، 184، 213، 214، 215، 216، 218، 224، 228، 233، 235، 236، 238، 239، 253، 254، 256، 257، 273، 274، 275، 276، 289، 290، 292، 293، 307، 308، 309، 310، 311، 321، 325، 326، 327، 328، 329، 359، 360، 361، 362، 363، 385، 386، 387، 388، 389، 390، 391، 392، 394، 395، 396، 415، 416، 423، 424، 425، 427، 428، 429، 430، 431، 447، 448، 449، 450، 451، 453، 454، 455، 456، 457، 458، 485،488،489،490،491،494، 495، 496،497، 498،499،502، 503، 505،506، 525، 527، 528، 529،531،532، 533، 534، 535، 536، 569،570،587، 588، 589، 590، 591،592، 593، 594، 595، 598، 600، 601، 602، 603، 604، 606، 607، 625، 626، 629، 631، 632، 633، 634، 635، 636، 637، 638، 639، 641، 661، 666، 692، 703، 704، 705، 706، 707، 709، 712، 713، 717، 724، 727، 728، 747، 749، 750، 754، 757، 758، 758، 759، 761، 762، 766، 767، 774، 776، 777، 796، 797، 802، 805، 821، 822، 823، 824، 825، 826، 827، 828، 829، 831، 833، 837، 841، 842، 843، 859، 860، 861، 862، 863، 864، 865، 866، 867، 868، 883، 884، 885، 886، 887، 888، 889، 890، 891، 892، 893، 894، 917، 923، 924، 925، 941، 942، 943، 944، 945، 965، 967، 968، 969، 975، 977، 978، 993، 994، 995، 996، 1002، 1005، 1025، 1027، 1028، 1029، 1035
رضوی، سیدمحمدتقی (جانشین فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیاء): 326، 388، 390، 391، 423، 425، 428، 431، 447، 453،512، 595، 597، 598، 599، 601، 607، 666، 723، 724، 725، 773، 890
رضیئی، مجید: 865
رعد، رضا (پزشک فرانسوی لبنانی‌الاصل): 271، 315
رفان، موسی (فرمانده نیروی هوایی سپاه): 233
رفیق‌دوست، محسن (وزیر سپاه): 22، 28، 34، 55، 88، 89، 205، 221، 264، 265، 283، 284، 290، 490،491، 599، 603، 698، 703، 705، 712، 747، 758، 761، 762، 766، 890، 980، 981
رمضانی، حمید (مسئول اطلاعات قرارگاه نصرت): 180، 975
روحانی، حسن (رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیاء، فرمانده پدافند قرارگاه خاتم‌الانبیاء، رئیس کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی):39، 76، 430، 490،491، 492،503،525، 526، 532، 534، 639، 665، 703، 704، 705، 720، 722، 747، 761، 765، 968، 975
رودکی، نبی (فرمانده لشکر 19 فجر): 129،130، 131، 361، 362، 363، 629، 630، 631، 632، 633، 634، 838، 921، 922، 970، 970، 971، 977
رودکی، عبدالله (مسئول عملیات قرارگاه یونس1): 642، 1000
روشنی، بشیر (فرمانده گردان علیبنابیطالب): 569
رهنما، سیف‌الله (معاون فرمانده لشکر8): 821
ریگان، رونالد (رئیس جمهور امریکا): 125، 145، 567، 825، 745، 904، 914، 930، 937، 952
زادصالح (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 769
زارع: (فرمانده گردان لشکر 19 فجر): 629
زاهدی، علی (فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم): 276، 388،491، 588، 589، 590، 828، 859، 861
زرین‌پور، امین‌علی: 1037
زمان‌زاده، جواد (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 149، 158، 214، 235، 238، 273، 274، 275، 289، 311، 359
زمان‌زاده، مهدی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 156، 177، 180
زمانی (مسئول ستاد قرارگاه نجف، از مسئولان نیروی دریایی سپاه): 683، 896، 919، 972، 1000
زندی (مسئول تدارکات نیروی دریایی): 769، 799، 896، 922، 1000
زیدالرفاعی (نخست وزیر اردن): 222، 441
زینعلی (معاون فرمانده لشکر8 نجف): 450، 821، 822
ژان پل دوم (پاپ، رهبر کاتولیک‌های جهان): 262، 281، 282، 304، 314
ژان کلود ترامبله (فرستاده ویژه فرانسه به لبنان):522
ژان کوفمن (روزنامه‌نگار فرانسوی): 271، 522، 566
ساعدی (مسئول توپخانه لشکر 5 نصر): 388
سالم، علی (وزیر کابینه یمن): 878
سامورا ماشل (رئیس‌جمهور موزامبیک): 72، 983، 1013
سبحانی: 896
سپهری، محمدرضا (فرمانده یگان توپخانه قرارگاه نوح(ع)): 920، 921
ستاری وفایی، محمد (از مسئولان مهندسی): 149، 156، 158، 235، 236، 273، 274، 275، 321، 359، 643، 666، 678، 679، 761، 777، 944، 945، 946، 965، 966، 967
ستاری، منصور (سرهنگ، فرمانده نیروی هوایی ارتش):42، 533، 639، 721، 722، 759، 762، 1035
ستوده (فرمانده منطقه دریایی بندرعباس): 771
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ جمهوری اسلامی: 347، 473، 608، 647
سخنگوی سفارت ایران در سریلانکا: 249
سخنگوی شرکت امداد کشتیرانی اسمیت اینترنشنال: 1006
سخنگوی نظامی عراق: 42، 472
سخنگوی واتیکان: 263، 282
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران: 877
سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان: 877
سخنگوی وزارت امور خارجه سریلانکا: 283
سخنگوی وزارت امور خارجه شوروی: 696
سخنگوی وزارت امور خارجه هند: 378
سخنگوی هیئت اعزامی فرانسوی به ایران: 69
سخنگوی هیئت پارلمانی فرانسه: 91، 743
سرپرست اداره دوم سیاسی: 379
سرپرست اداره سازمانهای بین‌المللی وزارت خارجه ایران: 262
سرپرست بنیاد مسکن استان لرستان: 658
سرپرست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اصفهان: 613
سرپرست پناهگاه‌های استان تهران: 138
سرپرست ستاد بازسازی و نوسازی استان باختران: 658
سرخیلی، عباس (فرمانده سابق تیپ72 محرم): 238، 239
سروری (سرهنگ، از فرماندهان نیروی زمینی ارتش): 888، 890
سعدون حمادی (وزیر امور خارجه پیشین عراق): 482
سعدون شاکر (وزیر کشور و رئیس سازمان دفاع غیرنظامی عراق): 462،482
سعود الفیصل (وزیر امور خارجه عربستان): 83، 105، 363، 582، 662
سعید صالح مسعود: 286
سعیدی (فرمانده گردان قمربنی‌هاشم(ع)): 685، 885
سعیدی، بهرام: 625، 626
سعیدی‌کیا، محمد (وزیر راه و ترابری): 55، 308، 698
سفیر اسرائیل در مصر: 383
سفیر امریکا در بغداد: 382
سفیر امریکا در سازمان ملل: 114
سفیر ایران در اسلام‌آباد: 854
سفیر ایران در چین: 264
سفیر ایران در لیبی: 221، 879
سفیر بحرین در کویت: 482
سفیر ترکیه در تهران: 439
سفیر جمهوری اسلامی ایران در هلند: 284
سفیر جمهوری دمکراتیک الجزایر در ایران: 194
سفیر شوروی در ایران: 379، 547
سفیر عراق در آنکارا: 439
سفیر عراق در الجزایر: 382
سفیر عراق در زیمباوه: 1042
سفیر لبنان در ایران: 543
سفیر لهستان در ایران: 174
سفیر لیبی در رم: 199
سلطان قابوس (شاه عمان): 83، 695، 696، 816، 817
سلیم الحص (وزیر کابینه لبنان):420، 1019
سلیمان (فرمانده گردان لشکر 19 فجر): 629
سلیمان خاطر (مبارز مصری): 319، 357،383،480، 619، 659، 691، 729، 737، 790، 791، 932، 938، 986
سلیمان فرنجیه: 419
سلیمانجاه، بهروز (فرمانده قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب): 37، 41، 639، 640، 641، 666، 705، 706، 758، 774، 1033
سلیمانی، قاسم (فرمانده لشکر 41 ثارالله): 129، 130، 131، 359، 360، 361، 625، 626، 643
سلیمی (مسئول مهندسی قرارگاه نوح): 359، 385، 387
سلیمی، حمید (از قرارگاه مهندسی صراط): 235، 236، 237، 595، 600، 625، 634، 666، 756، 757، 773، 774، 921، 922
سمیر جعجع (رئیس ستاد نیروهای مسیحی): 382، 419، 420، 1019
سنجقی، ابراهیم (نماینده سپاه در ستاد قرارگاه خاتم): 129، 149، 156، 158، 177، 214، 273، 274، 275، 290، 291، 292، 311، 321، 361، 385، 388، 392، 395، 423، 428، 454، 456،485،486،490،525، 569، 587، 588، 591، 592، 593، 595، 601، 625، 629، 632، 637، 703، 761، 774، 795، 824، 883، 887، 889، 923، 925، 941، 944، 967، 993
سوداگر، احمد (از مسئولان قرارگاه قدس): 311، 321، 595، 601، 605، 606، 607، 747، 748، 756
سهام احمد فهمی (سرگرد، فرمانده آتشبار 688 سبک): 556
سهرابی، اسماعیل (سرهنگ، فرمانده کل ژاندارمری): 36، 297،475، 490،494، 507، 525، 526، 532، 534، 666، 680، 681، 703، 704، 705، 747، 761، 875، 980
سیاف‌زاده، احمد (مسئول عملیات قرارگاه کربلا): 129، 149، 321، 388، 423، 428، 447، 595، 601، 666، 997، 998، 1023
سیدفضل حیدر (فعال حقوق بشر در پاکستان): 852
شاذلی قلیبی (دبیرکل اتحادیه عرب): 1019
شاکر محمد (پناهنده عراقی): 308
شالچی (سرهنگ): 666
شامیر، اسحاق (وزیر امور خارجه اسرائیل): 286، 463
شاه حسن دوم: 483
شاهچراغی (از فرماندهان گردان‌های تیپ امام رضا(ع)): 891
شاه‌حسینی (خادم‌الحسینی، مسئول واحد اطلاعات قرارگاه نجف): 456، 457، 774، 776
شاهمرادی، محمدعلی (معاون فرمانده تیپ 44 قمربنی‌هاشم(ع)): 588، 589، 590، 859، 860
شاهوردی، بهروز (سرهنگ ارتش): 287
شایح، علی: 878
شجونی (مسئول دیدبانی تیپ44): 859
شریعتی (حجت‌الاسلام، مسئول کمیته فرهنگی اسیران عراقی): 262
شریعتی، امین (فرمانده لشکر 31 عاشورا): 149، 150، 152، 153، 311، 447، 761، 762، 763، 894، 1025، 1026
شعبان، حمید (سرلشکر، فرمانده نیروی هوایی عراق): 107، 278، 279، 462، 541
شفتی، حسن (قائم مقام وزیر راه): 193
شفیع‌زاده، حسن (مسئول توپخانه قرارگاه خاتم، فرمانده توپخانه سپاه پاسداران):37، 177، 216، 289، 392،532، 666، 677، 678، 726، 727، 761، 838، 839
شمایلی، حبیب‌الله (فرمانده تیپ15): 180، 184، 428،512
شمخانی، علی (قائم مقام فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی): 81، 214، 274، 275، 289، 291،490،525، 535، 572، 703، 705، 720، 721، 728، 729، 747، 761، 774، 795، 796، 821، 859، 862، 865، 888، 889، 968، 1023
شمعون، کامیل: 419، 420
شنوت، ژوزف (عضو شورای امور عمومی کلیسا): 282
شواردنادزه، ادوارد (وزیر امور خارجه شوروی): 101، 104
شوشتری، نورعلی (فرمانده قرارگاه انصار): 128، 158، 177، 180، 186، 292، 311، 321، 456، 457، 865، 883، 891، 999
شولتز، جرج (وزیر امور خارجه امریکا): 914
شهپری: مسئول مخابرات لشکر8: 821
شهیدی، بهروز (عضو سازمان اطلاعاتی نظامی ایران): 287
شیخ زاید بن سلطان آل نهیان (امیر امارات): 83، 199، 200، 340، 374، 377، 403، 406
شیخ سعید شعبان (رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان): 88، 89، 90، 194، 221، 222، 246، 285
شیخ عبدالرحمن الرشتوی (روحانی برجسته شهر سلیمانیه عراق): 474
شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه (امیر بحرین): 105
شیخ محمدحسین فضل‌الله (از رهبران شیعه لبنان): 73، 123، 340، 341 420، 743، 744
شیخ محمدمهدی شمس‌الدین (نائب رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان): 141
شیرازی، سیدحسن: 990
شیراک، ژاک (شهردار پاریس): 855
شیرانی، بهرام‌خان: 989
شیرانی، محمدخان: 870
شیرانی‌نژاد، مهدی (جانشین مسئول مخابرات قرارگاه خاتم‌الانبیاء): 833
شینارو آبه (وزیر امور خارجه ژاپن): 353، 559، 560، 781، 782
صادقی (از مسئولین واحدهای تیپ امام رضا(ع)): 891
صادقی (مسئول ادوات تیپ44 قمربنی‌هاشم(ع)): 588، 589، 859
صادقی، سعید: 375
صالح (فرمانده گردان خطشکن لشکر7 ولیعصر): 428
صالحی، صادق: 386
صالحی، غلامرضا (معاون عملیات فرمانده قرارگاه نجف): 292، 454، 456، 458، 774، 776، 776، 923، 924، 944، 965، 966، 967، 968، 993، 994، 999
صانعی، یوسف (آیت‌الله): 621
صباح میرزا (محافظ شخصی صدام): 990
صباح، مجید (از مسئولین واحدهای تیپ امام رضا(ع)): 891
صبوری، اصغر (رئیس ستاد تیپ44 قمربنی‌هاشم(ع)): 588، 589، 859
صدام حسین (رئیس جمهور عراق): 23، 24، 26، 27، 28، 29، 42، 46، 49، 53، 54، 57، 58، 62، 64، 65، 66، 78، 79، 83، 84، 90، 100، 101، 102، 103، 104، 117، 139، 142، 143، 144، 145، 146، 147، 153، 166، 168، 169، 172، 174، 195، 196، 197، 202، 205، 206، 207، 208، 209، 210، 219، 220، 222، 243، 247، 254، 255، 257، 260، 264، 265، 277، 278، 279، 281، 283، 284، 295، 297، 299، 312، 332، 333، 334، 336، 338، 339، 340، 348، 350، 353، 363، 369، 370، 371، 372، 382، 403، 409، 415، 416، 417، 441، 442،474،480،482،486،518، 521، 535، 541، 542، 545،546، 548، 549،560، 561، 562، 564، 572،574، 577، 578، 579، 580،582، 609، 616، 617، 618، 648، 651، 653، 655، 661، 662، 668، 681، 690، 692، 693، 697، 730، 740، 741، 760، 781، 782، 807، 815، 817، 825، 827، 828، 833، 834، 855، 856، 857، 861، 870، 879، 901، 905، 910، 943، 953، 954، 968، 977، 980، 981، 989، 990، 991، 1009، 1039
صدر، سیدمحمدباقر (آیت‌الله، شهید): 990
صدیق، هوشنگ (سرهنگ، خلبان): 435، 436، 490، 525، 526،527، 553، 729، 792
صفاری، حمید: 890
صفاری، مرتضی (جانشین فرمانده قرارگاه نوح): 841
صفدریان، سیروس (عضو سازمان اطلاعاتی نظامی ایران): 287
صفوی، سیدرحیم (فرمانده نیروی زمینی سپاه): 35، 95، 127، 128، 129، 134، 149، 151، 156، 158،159، 160، 161، 177، 179، 180، 186، 187، 214، 215، 233، 235، 236، 237، 238، 273، 275، 289، 290، 291، 292، 311، 321، 325، 326، 327، 327، 328، 359، 360، 361، 362، 490،495،496،498،500، 587،588، 590، 591، 592، 593، 594، 595، 597، 598، 599، 600، 604، 625، 629، 634، 635، 637، 638، 641، 666، 667، 679، 680، 703، 705، 707، 714، 717، 747، 761، 774، 776، 795، 796، 802، 821، 828، 830، 831، 833، 859، 860، 862، 863، 865، 1023، 1024، 1025
صلاح زواوی (سفیر فلسطین در تهران): 790
صلاح علی داود (اسیر سودانی در ایران): 656
صنعت‌کار (فرمانده یگان دریایی): 291
صوفیان (مسئول اطلاعات لشکر 25 کربلا): 423، 1027
صیادشیرازی، علی (سرهنگ، فرمانده نیروی زمینی ارتش): 35، 36، 37، 40، 41، 299،490، 491،494،499،503،506، 507، 525، 526، 528، 529،532، 534، 535، 638، 639، 640، 641،650، 651، 661، 665، 666، 678، 692، 693، 703، 704، 705، 706، 712، 714، 749، 751، 752، 753، 754، 755، 758، 761، 791، 792، 793، 977، 1004
ضیاءالحق (رئیس جمهور پاکستان): 70، 71، 560، 788، 789، 825، 850، 851، 853، 854، 873، 906، 1043
طارق عزیز (وزیر امور خارجه عراق): 63، 100، 104، 105، 106، 189، 190، 191، 224، 300،482،483، 521،522، 563، 564، 565، 574،577، 654، 735، 770، 855، 856، 876، 877، 903، 1018
طارمی، محمدحسین (کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در عربستان): 169
طالبانی، جلال (رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق): 166،260، 848، 942
طاهری، جلال‌الدین (آیت‌الله، امام جمعه اصفهان): 1028
طاهری، محمد: 821
طباطبایی، علی‌اکبر: 1017
طه یاسین رمضان (نخست وزیر و معاون صدام): 85، 100، 104، 222، 223، 266، 268، 279، 372، 382، 442
ظهرابی: 601
ظهیرنژاد، قاسمعلی (تیمسار، نماینده امام در شورای عالی دفاع): 648، 649
عابدی جعفری، حسن (وزیر بازرگانی): 86، 117، 118، 140، 210، 311
عارف (ژنرال، فرمانده نیروی زمینی پاکستان): 875
عارفی، غلامحسین (حجت‌الاسلام): 320
عبد محمد (فرمانده نیروی دریایی و دفاع ساحلی عراق): 805
عبدالجبار شنشل (ژنرال، وزیر مشاور در امور نظامی عراق): 100
عبدالحفیظ نعمان (عضو فرماندهی قومی حزب بعث سوریه): 818
عبدالحلیم خدام (معاون رییسجمهوری سوریه): 354، 418، 564، 744
عبدالرئوف الکسم (نخست‌وزیر سوریه): 83، 117، 584، 740، 987
عبدالرحمن، سامی (رهبر حزب دمکراتیک خلق): 166
عبدالسلام تریکی (دبیر کمیته مردمی دفتر روابط خارجی لیبی): 221، 264، 476
عبدالفتاح اسماعیل (رئیس‌جمهور پیشین یمن): 878، 988
عبدالفتاح البدر (رئیس شرکت نفتکش کویتی): 514
عبدالقهار (منشی صدام): 989، 990
عبدالکاظم حسینی کعبود (فرمانده تیپ 111 پیاده ارتش عراق): 163
عبدالکریم ایریانی (وزیر امور خارجه یمن شمالی): 616
عبدالله فاضل عباس (وزیر امور مذهبی عراق): 301، 378،521
عبدالله یعقوب بشاره (دبیر کل شورای همکاری خلیج‌فارس): 340
عبداللهی، علی (مسئول طرح و عملیات قرارگاه مرکزی، مسئول توپخانه تیپ32): 129، 149، 156، 158، 177، 180، 214، 235، 311، 359، 601، 841، 864
عبدالوهاب شماع: 990
عدالتی، محمدعلی (از مخالفان حکومت ایران): 287
عدنان خیرالله (ژنرال، وزیر دفاع عراق، پسردایی صدام): 81،482، 575، 950، 990
عرب (از فرماندهان گردان‌های تیپ امام رضا(ع)): 891، 892
عرب‌نژاد، حمید (فرمانده گردان زرهی ذوالفقار): 919، 920
عروجی، حسین (فرمانده گردان سیدالشهدا): 569
عزت ابراهیم (نایب رئیس شورای فرماندهی حزب بعث): 295، 312، 371
عزتی (فرمانده گردان علی‌اصغر): 447
عزیزمرادی (سرهنگ، فرمانده تیپ 1 لشکر 92 زرهی اهواز):287، 288
عزیزی، احمد (رئیس کمیسون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی): 91، 410، 815
عساکره، علی (مسئول ادوات سپاه): 217، 392، 449، 536، 761
عسکری، مهرداد (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 156، 321
عسگری (از مسئولان حفاظت قرارگاه کربلا): 149
عصام (وزیر کشور اردن): 622
عصمت عبدالمجید (وزیر امور خارجه مصر): 300، 930
عصمت کتانی (نماینده عراق در سازمان ملل):189، 436، 577
عطار، محمدرضا (فرمانده لشکر مهندسی جنوب): 156، 235، 595، 599، 600، 761
عطایی (مسئول مهندسی قرارگاه گربلا): 998
عطایی، محمود (از اعضای سازمان مجاهدین خلق): 880
علایی، حسین (فرمانده قرارگاه نوح، فرمانده نیروی دریایی سپاه): 38،
97، 128، 129، 233، 321، 322، 324، 325، 320، 359، 361، 385، 386، 387، 395، 396، 423،490،498، 595، 601، 625، 629، 632، 633، 634، 635، 636، 642، 643، 643، 644، 645، 645، 666، 676، 677، 683، 703، 705، 714، 716، 717، 718، 723، 769، 770، 797، 799، 831، 832، 833، 834، 866، 867، 896، 919، 920، 922، 923، 946، 970، 971، 972، 973، 1000، 1001
علی احمد ناصر (معاون رئیس‌جمهور یمن جنوبی): 879
علی حسن موئینی (رئیس‌جمهور تانزانیا):71، 933، 934، 957، 983
علی عنتر (سرهنگ، مرد شماره 2رژیم یمن): 878، 988
علی ناصر محمد (رئیس جمهور یمن جنوبی):560، 878، 879، 962، 988، 989
علی‌آبادی (از مسئولان مهندسی جهاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا):454، 996
علی‌اف (عضو دفتر سیاسی مرکزی حزب کمونیست شوروی): 988
عمر محمد عمر (اسیر سودانی در ایران): 657
عمرانی، عبدالعلی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 423
عندلیب، علیرضا (مسئول ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیاء): 392، 395، 601، 606، 643، 644، 761
غبوری (حجت‌الاسلام، نماینده امام خمینی در جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران): 558
غروری (حجت‌السلام، رئیس عقیدتی-سیاسی اداره سررشته داری و تربیت‌بدنی شهربانی): 1009
غلامپور، احمد (جانشین فرمانده قرارگاه کربلای2): 128، 129، 149، 156، 158، 161، 273، 321، 388، 423، 426، 428، 447، 588، 590، 591، 592، 595، 595، 601، 666، 710، 894، 917، 918، 969، 970، 997، 998، 1023، 1025
غلامی (سرهنگ، از همکاران سرهنگ بابایی): 637، 843، 868
غمخوار، اکبر (از مسئولان لجستیک سپاه): 128، 129، 149، 214، 273، 274، 275، 290، 292، 321، 359، 361، 385، 387، 392، 394، 395، 423، 428، 431، 447، 604
فاروق الشرع (وزیر امور خارجه سوریه): 68، 206، 246
فاضل هرندی (حجت‌الاسلام، رئیس کمیسیون اقتصادی و دارایی مجلس شورای اسلامی): 91، 173، 211
فتاح (مسئول تخریب تیپ44): 859
فتحی، علی (شهید، راوی مرکز مطالعات و تحقیقت جنگ):684، 800، 835
فتحی، کریم (مسئول واحد اطلاعات لشکر عاشورا): 447، 1026
فتوحی، احمد (جانشین فرمانده لشکر 17 علیبنابیطالب): 428،569، 570
فخرالدین کاکه‌رش: 900
فدوی، علی (مسئول اطلاعات قرارگاه نوح): 129، 130، 321، 322، 595، 596، 601، 629، 633، 635، 642، 666، 674، 675، 705، 713، 714، 769، 919
فردیناند هنر بیشلر (نویسنده): 518
فرماندار خوزستان:482
فرماندار شیروان: 658
فرماندار کرج: 138
فرمانده پدافند هوایی قرارگاه خاتم‌الانبیاء: 75
فرمانده سپاه بندرعباس: 897
فرمانده سپاه پاسداران ناحیه کردستان: 1009
فرمانده سپاه جنوب نیروی زمینی سپاه پاسداران: 398
فرمانده سپاه گیلان: 779
فرمانده سپاه هفتم ارتش عراق: 240
فرمانده قرارگاه کربلای2: 215، 327
فرمانده لشکر 26 ارتش عراق: 163
فرمانده لشکر41: 629
فرمانده یگان دریایی تیپ 10: 886
فروزش، غلامرضا (از مسئولان مهندسی جهاد سازندگی): 724، 761
فروزنده، محمد (مسئول مهندسی سپاه): 289، 321، 327، 454، 456،512، 525، 529، 530، 536، 666، 682، 696، 705، 712، 724، 747، 761، 888، 889، 890، 1034
فرومندی (معاون فرمانده لشکر5 نصر): 388
فرهادی، محمد (وزیر فرهنگ و آموزش عالی): 299، 739
فضلی، علی (فرمانده تیپ 10 سیدالشهدا): 177، 178، 179، 684، 686، 883، 886
فضیلت (فرمانده گردان خطشکن لشکر7 ولیعصر): 428
فلاح (از فرماندهان گردان‌های تیپ امام رضا(ع)): 891
فومنی (سفیر ایران در امارات): 376
فونتن، مارسل (گروگان فرانسوی در لبنان): 566
فیروزآبادی، سیدحسن (معاون نخست‌وزیر): 525،528، 529، 705، 712، 723، 724، 761
فیض علی فیضی (امام مسجد جامع راولپندی): 810، 853
قاآنی، اسماعیل (فرمانده تیپ21 امام رضا): 177، 179، 311، 891، 892، 977
قادری (پشتیبانی زرهی): 238
قادری، محمد: 951
قاسم احمد تقی (وزیر نفت عراق): 119، 120، 620
قالیباف، محمدباقر (فرمانده لشکر5 نصر): 149، 150، 151، 388، 389، 390، 761، 997
قرایی (مسئول ترابری لشکر5 نصر): 388
قربانی، مرتضی (فرمانده لشکر 25 کربلا): 156، 157، 158، 423،
424، 425، 426، 428، 606، 761، 763، 764، 969، 977، 1027، 1028
قنبرزادگان: 629
قنبری (مسئول ادوات تیپ33): 387
قهوه‌چی (مشاور نخست‌وزیر ترکیه): 85، 140
کارتر، جیمی (رئیس جمهور سابق امریکا): 791
کاردار ایران در پاریس: 173
کاردار سابق ایران در یمن شمالی: 959
کاردار فرانسه در تهران: 380
کاردار یمن جنوبی در تهران: 988
کاردینال روژه اچه‌گاری (اسقف اعظم فرانسوی، فرستاده پاپ): 263، 280، 281، 282، 304، 314،521
کارلومان، نجم‌الدین (رئیس پارلمان ترکیه): 378
کارین برونتس (نایب رئیس کمیسیون روابط بین‌المللی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی): 247
کاشانی، نصرت‌الله (از مسئولان مهندسی): 177، 180، 321
کاظمی، احمد (فرمانده لشکر 8 نجف): 276، 450، 451، 591، 952، 821، 822، 823، 824، 888، 972، 1028، 1029
کاظمی، مرتضی (مسئول تدارکات لشکر8): 821، 823
کانتربری (اسقف اعظم کلیسای انگلیکن): 123
کاوه، محمود (فرمانده تیپ ویژه شهدا): 966، 977، 993، 994، 995
کبیری (مسئول واحد مهندسی لشکر31 عاشورا): 447، 1026
کرباسیان (معاون وزیر راه و ترابری): 316
کردزمن، آنتونی: 42
کرمی، بهروز (از افراد کومه‌له): 806
کروبی، مهدی (حجت‌الاسلام، نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید): 122، 123
کروما (وزیر امور خارجه سیرالئون): 118
کریمی (جانشین فرمانده توپخانه سپاه): 289
کریمی، احمد (فرمانده قرارگاه فرعی رمضان) 966، 967
کساییان، سیدابراهیم (از مسئولان تیپ سیدالشهدا): 884
کلهر، یدالله: 311
کمیلی (جانشین مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلای1): 177، 178، 180
کندی: 846
کوثری، محمد (فرمانده لشکر27): 180، 181، 186، 256، 257، 275، 276، 311، 428
کونر، فرانس: 873
کووروف، ولایمیر (ژنرال، معاونت وزارت دفاع شوروی): 787، 983
کهنسال، ایرج (کمیل، جانشین فرمانده لشکر25 کربلا): 423
کیانی، مهدی (فرمانده تیپ32): 180، 182، 800، 862، 865
کیلبورن (گروگان آمرکایی در لبنان): 124
کارتن، مارسل (گروگان فرانسوی در لبنان): 566
کارگر (فرمانده ناو تیژ امیر‌المؤنین): 683
کرنینکو (قائم مقام وزیر امور خارجه شوروی): 59، 66، 379، 547، 549، 782، 814
کریمی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 634
کریمی (مسئول طرح و برنامه ناو تیپ کوثر): 642
کریمی، احمد (فرمانده قرارگاه ناحیه 2 مریوان): 485،486،488، 941، 942
کمالوند (بازپرس دادگستری شهرکرد):481
کوپانی (استاندار خراسان): 649
گاندی، راجیو (نخست‌وزیر هند): 959
گردانی، نعمت‌الله (فرمانده گردان حضرت رسول(ص)):291، 821
گرشاسبی (سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگ تحمیلی): 613، 614
گرومیکو، آندره (رئیس جمهور شوروی):57، 58 100، 101، 104، 142، 196، 202، 203، 209، 336، 339، 549، 982
گلپایگانی، محمدرضا (آیت‌الله): 299
گورباچف، میخائیل (رهبر شوروی): 100، 103، 125، 142، 196، 208، 284، 339،481، 825، 938، 939، 952، 982
گونزالو (اولین سفیر دولت انقلابی نیکاراگوئه): 478
گی وادوپیه (نماینده سوسیالیست‌ها در پارلمان فرانسه و دبیر کمیسیون امور خارجه پارلمان فرانسه): 92، 93، 94، 95، 117
لاریجانی، محمدجواد (معاون وزیر امور خارجه): 304، 321، 618
لاهوتی، سارا: 728، 889، 968
لطفی (سرهنگ): 666
لوئیک بوارر (نماینده منطقه موربیان واقع در بریتانی): 95
لواسانی (سفیر ایران در تانزانیا): 957
لیلی‌زاده (از مسئولان سپاه): 454
مارتن، ژاک (معاون مدیر کل وزارت امور خارجه فرانسه):70، 92، 115، 116، 173، 380، 549، 550، 522، 566،583، 939
مارتینی، آدمیرال (رئیس سرویس مخفی ایتالیا): 381، 414
مارسویریوس زکاعیواص:482
مارشال سرگئی سرکولوف (وزیر دفاع شوروی): 101
مارشال وایلی (رئیس انجمن همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی امریکا): 382
مارکو بروجی (مسئول امور کلیساهای شرق): 521
ماسایوکی، فوجیو (نماینده پارلمان ژاپن، رئیس شورای سیاست‌گذاری حزب لیبرال دمکرات ژاپن و رئیس انجمن پارلمانی ایران و ژاپن، فرستاده ویژه نخست‌وزیر ژاپن): 65، 66، 741، 780، 781، 812، 814
ماهر عبدالرشید (فرمانده سپاه سوم عراق): 572، 688
مبلغ، سیدمهدی (از مهندسی قرارگاه خاتم): 149، 154، 156، 158، 177، 180، 214، 235، 238، 275، 276، 289، 291، 385، 387، 392، 395، 595، 601، 604، 625، 629، 634، 636، 637، 666، 761، 762، 774، 862، 865، 883، 890، 891
متوسلیان، احمد: 276
متینی، آلبر (مسئول پروازهای هواپیمایی ایرفرانس در تهران): 115
محتاج، عباس (فرمانده قرارگاه سلمان و کربلا): 97، 128، 129، 131، 149، 151، 155، 156، 158،179، 214، 215، 235، 273، 274، 321، 322، 326، 388، 391، 392، 395، 423، 428، 447، 451،512، 569، 595، 601، 629، 666، 674، 705، 709، 710، 712، 713، 761، 821، 828، 831، 997، 1023، 1024، 1025
محتشمی، علی‌اکبر (وزیر کشور): 75، 81، 790، 791
محرابی، غلامرضا (مسئول واحد اطلاعات قرارگاه کربلای2): 128، 129، 149، 150، 321، 388، 390، 423، 428، 447، 595، 596، 597، 601، 666، 673، 705، 708، 709، 714، 895، 996، 997، 1023
محفوظی، عباس (نماینده آیت‌الله منتظری): 912، 931
محمد الماس: 286
محمد ری‌شهری: 81
محمد هوزر: 1039
محمدبن‌یحیی (وزیر امور خارجه الجزایر): 408
محمدحسنین هیکل (روزنامه‌نگار مصری): 786، 903
محمدخان جونجو (نخست‌وزیر پاکستان): 852، 936
محمدخان میرلاشاری: 870، 989
محمدزاده: 447
محمدی (فرمانده منطقه دریایی بوشهر): 771، 831، 832
محمدی، حسینعلی (مسئول گروهان): 241
محمدی، علی (فرمانده گردان 412): 625، 626
محمدی، مصطفی: 951
محمودی: 625، 626
مختاری، مجید (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 997، 1023، 1028
مددی (از مسئولین واحدهای تیپ امام رضا(ع)): 891
مدیر کل سیاسی وزارت امور خارجه: 66، 115
مدیر کل فرهنگ وزارت امور خارجه: 117
مدیرکل سیاسی اروپا و امریکای وزارت امور خارجه: 69، 961
مرتضایی: 890
مریوانی، علی: 1008
مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا: 996، 1001
مسئول اطلاعات لشکر19: 631
مسئول اطلاعات نظامی سپاه پاسداران: 974
مسئول دفتر کنسولی ایران در کویته: 876
مسئول زرهی قرارگاه کربلا: 970
مسئول طرح و عملیات قرارگاه کربلا: 970
مسئول واحد ادوات تیپ10: 885
مسئول واحد ادوات تیپ32: 864
مسئول واحد ادوات قرارگاه کربلا: 895
مسئول واحد ادوات قرارگاه نیروی زمینی: 895
مسئول واحد ادوات لشکر 25 کربلا: 1028
مسئول واحد ادوات لشکر19: 362، 629
مسئول واحد ادوات ناو تیپ کوثر: 923
مسئول واحد اطلاعات تیپ سیدالشهدا: 685، 884
مسئول واحد پدافند هوایی تیپ انصار: 801
مسئول واحد تخریب تیپ 32: 801
مسجدی، ایرج (فرمانده سپاه ناحیه آذربایجان شرقی): 848
مشاور فرهنگی رئیس جمهور: 314
مشاور وزیر کشور: 138
مشکینی، علی (آیت‌الله، رئیس مجلس خبرگان): 247، 299، 621
مصلح: 941
معاون آموزش و پرورش زیمباوه: 1041
معاون امور بین‌المللی و اقتصادی وزارت امور خارجه ایران:66، 69، 115
معاون شورای فرماندهی انقلاب عراق: 47
معاون صدام: 58، 199
معاون عملیات نیروی زمینی ارتش: 41
معاون مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه ژاپن: 440، 441
معاون مسئول عملیات قرارگاه کربلا: 894
معاون نخست وزیر: 22، 34، 141، 173
معاون وزارت امور خارجه شوروی: 209، 441، 582
معاون وزیر امور اقتصاد و دارایی: 549
معاون وزیر بازرگانی: 141
معاون وزیر دفاع امریکا: 734
معاون وزیر دفاع کانادا: 734
معاون وزیر نفت عراق: 443
معصومی (حجت‌الاسلام،امام جمعه تربت حیدریه): 648
معمر قذافی (رهبر لیبی): 68، 172، 197، 199، 334، 381، 442، 444، 477،478، 499، 566،567، 618، 620، 696، 879، 959، 1017
معیری، علیرضا (معاون سیاسی نخست‌وزیر): 69، 91، 376
مفتی اهل تسنن لرستان: 259
مقدسی (از مسئولان نیروی دریایی سپاه): 896، 1000
ملاح‌زاده، عبدالحمید (مسئول طرح و برنامه‌ریزی نیروی دریایی سپاه): 769، 799، 831، 832، 896
ملک حسین (پادشاه اردن): 53،62، 166، 222، 355، 413، 414، 441، 442
ملک فهد (پادشاه عربستان): 363، 662، 825
ملک‌زادگان، محمدحسین (فرمانده نیروی دریایی ارتش): 35، 38، 41، 43، 189، 368، 490437، 494، 498، 506، 505، 637، 688، 703، 704، 705، 708، 709، 710، 714، 716، 723، 747، 758، 758، 759، 761، 771، 798، 868، 871، 872، 897
منتظری، حسینعلی (آیت‌الله، قائم مقام رهبری): 84، 146، 211، 242، 243، 247، 299، 320، 350، 408، 410، 542، 543، 564، 618، 619، 621، 648، 649، 651، 659، 733، 849، 905، 1016، 1037
منشی‌زاده، حسین: 108
منیر ادهم (برادرزاده صدام): 990
منیر روفا: 483
موحددوست، علی (فرمانده محور لشکر 14): 828، 830
موسولینی: 310
موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم (آیت‌الله، رئیس دیوان عالی کشور): 46،515، 621، 660، 1012
موسوی جزایری، محمدعلی (حجت‌الاسلام، نماینده امام و امام جمعه اهواز): 648
موسوی خوئینی‌ها، محمد (حجت‌الاسلام، دادستان کل کشور):27، 211، 908، 909، 910، 911، 912
موسوی قویدل (معاونت عملیات نیروی زمینی ارتش): 490،492،494، 641، 666، 705، 710، 717، 747، 751، 888،890
موسوی، سراج‌الدین (حجت‌الاسلام، سرپرست کمیته انقلاب): 542
موسوی، سید عباس (از علمای حزب لبنان): 382
موسوی، میرحسین (نخست وزیر): 25،26، 55، 60، 65، 66، 67، 85، 86، 87، 109، 110، 111، 112، 118، 140، 141، 145، 198، 199، 223، 224، 261، 262، 287، 318، 319، 376، 405،516، 544، 545،546، 550، 581، 615، 616، 659، 660، 691، 692، 701، 739، 740، 780، 781، 782، 783، 784، 812، 814، 889، 897، 908، 981، 982، 1015، 1016
موسی وحید: 958
موگابه، رابرت (نخست‌وزیر زیمباوه): 1041، 1042
مولانا سیدعارف حسین حسینی (رهبر شیعیان پاکستان): 209، 210، 810، 853
مولانا عبدالسلام (وابسته به حزب جمعیت علمای اسلام): 1042
مولانا عبدالغفار بلوچ (نایب رئیس جماعت اسلامی): 810
مولوی، مصطفی (معاون فرمانده لشکر31 عاشورا): 447، 917
موید ادهم (برادرزاده صدام): 990
مهاتیر محمد (نخست‌وزیر مالزی): 301، 378
مهدی (معاون یگان دریایی تیپ 44): 859
مهرعلیزاده (معاون وزیر صنایع سنگین): 316
میاکه (مدیر کل سیاسی وزارت امور خارجه ژاپن): 65، 66، 560، 815
میتران، فرانسوا (رئیس جمهور فرانسه): 70، 91، 92، 93، 94، 115، 271، 314، 315،522، 565، 566، 743، 817
میرحسینی، سیدکاظم (فرمانده تیپ 18 الغدیر): 177، 178، 835، 836، 887
میرشفیعیان (از مسئولان توپخانه سپاه): 761
میرصفیان (فرمانده توپخانه قرارگاه کربلا): 895
میرهادی،عباس (شهید، فرمانده گردن روح‌الله): 569
میشل سورا (پژوهشگر فرانسوی): 522، 566
میشل عفلق (تئوریسین بعث): 482
نائینی (مسئول تبلیغات قرارگاه نجف): 841
نادری، اسماعیل (فرمانده گردان امام حسین(ع)): 569
ناصح (فرمانده تیپ نبی‌اکرم(ص)): 966، 967، 991
ناصری، سیروس (مدیر امور سازمانهای بین‌المللی در وزارت امور خارجه ایران): 616، 617، 694، 695، 735
ناصری، مهدی (شهید، گردان ولیعصر(عج)): 569
نایب (مسئول حفاظت لشکر5 نصر): 388
نایره، جولیوس (رهبر حزب انقلابی تانزانیا): 957
نبوی، بهزاد (وزیر صنایع سنگین): 55، 111، 117، 118، 304، 315، 407، 439، 440،516، 620، 698، 782، 785
نبیه بری (رهبر جنبش امل لبنان): 117، 356، 744، 961، 1019، 1020
نجات، حسین (مسئول حفاظت اطلاعات قرارگاه خاتم): 214، 273، 321
نجاتی (مسئول ادوات لشکر5 نصر): 388، 390
نخست وزیر ژاپن: 65، 780
نخست‌وزیر اسپانیا: 1019
نخست‌وزیر تانزانیا: 933
نزار حمدون (سفیر عراق در امریکا): 199
نصر، مصطفی (فرمانده گردان انبیاء): 291
نظافت (فرمانده گردان‌های فلق) 891، 893
نظمی، جمشید (فرمانده گردان سیدالشهداء): 447
نعمتی، علی‌اکبر (نیروی شناسایی): 508
نعیم حداد (عضو فرماندهی حزب بعث عراق و دبیر کل جبهه ملی و قومی): 137
نقدی، محمدرضا (شمس، فرمانده قرارگاه رمضان): 489، 941، 944، 965، 967
نقره (از فرماندهان گردان‌های تیپ امام رضا(ع)): 891
نماینده مردم اصفهان در مجلس: 211
نماینده مردم شیروان: 658
نماینده ویژه سازمان ملل متحد در مذاکرات ژنو: 124
نماینده ویژه واتیکان: 262
نواب، مهدی (معاون وزیر اقتصاد ایران): 914
نواز شریف: 905
نورانی، محمود (کاردار سفارت ایران در بیروت): 960
نوروزی، محمدتقی: 527
نوری اسماعیل (معاون وزیر امور خارجه عراق): 300
نوری، علی‌اکبر (فرمانده گردان حضرت معصومه(س)): 569
نوری، علیرضا (مسئول ستاد لشکر 27): 275، 276
نوین، علیرضا (مسئول واحد مهندسی لشکر31 عاشورا): 447، 447
نیشی: 464
نیک‌خواه (مدیر کل فنی شهرداری تهران): 138
نیکسون، ریچارد (رئیس‌جمهور اسبق امریکا): 465
واعظی طبسی، عباس (تولیت آستان قدس رضوی): 650
وحیدی، احمد (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ): 214، 273، 292،485،486،489
ورزمهری، مجید (از مسئولان مهندسی جهاد سازندگی): 456، 595
ورشابی، مهدی (از مسئولان مهندسی جهاد سازندگی): 235، 236
وزیر اطلاعات و جهانگردی سوریه: 87
وزیر امور خارجه افغانستان: 124، 480
وزیر امور خارجه امارات: 403، 582
وزیر امور خارجه پاکستان: 71، 124
وزیر امور خارجه قطر: 195
وزیر امور خارجه کویت: 105، 378
وزیر امور خارجه لیبی: 68، 264
وزیر امور خارجه موریتانی: 442
وزیر امور خارجه واتیکان: 521
وزیر امور خارجه هلند: 284
وزیر امور مالی ترکیه: 620
وزیر برنامه و بودجه: 55، 698
وزیر بهداری عراق: 990
وزیر جهاد سازندگی: 55، 698
وزیر دفاع کویت: 787
وزیر شیلات یمن: 141
وزیر کشاورزی عراق: 1038
وزیر کشاورزی: 55، 698
وزیر کار وقت سودان: 656
وزیر مخابرات: 55، 698
وزیر مشاور ترکیه: 463
وزیر معاون و فلزات: 55، 698
وزیر منابع طبیعی و توریسم زیمباوه: 1041
وزیر نفت پاکستان: 852
وزیر نیروی تانزنیا: 983
ولایتی، علی اکبر (وزیر امور خارجه): 60، 65، 68، 71، 83، 84، 105، 106، 111، 119، 140، 141، 194، 195، 205، 206، 207، 221، 246، 264، 265، 316، 340، 352، 363، 376، 377، 403، 410، 618، 662، 780، 781، 782، 784، 812، 815، 816، 956
ولید جنبلاط (رئیس دروزی‌های لبنان): 354، 744
ولیعهد مراکش: 617
ووشوکیان (وزیر خارجه چین): 104، 263، 264
ویرجینیا ویلر: 733
هادی (عضو کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی): 221
هادی عواد: 990
هاشم عبود الساعدی: 990
هاشمی رفسنجانی، اکبر (رئیس مجلس شورای اسلامی، جانشین فرمانده کل قوا، فرمانده عالی جنگ، فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیاء): 22، 24، 25، 26، 27، 28، 29، 30، 34، 35، 36، 37،38، 39، 41، 44،45، 54، 58، 59، 60، 61، 64، 65، 66، 67، 75، 76، 88، 89، 102، 167، 171، 174، 206، 211، 216،218، 219، 220، 221، 233، 237،239، 245، 253، 264، 290، 291، 295،307، 334، 335، 337، 338، 349، 363، 373، 374، 375، 376، 377، 390، 402، 405، 430، 462،477، 479،480،490،491،492، 494،498،499،500،501،502،503،506، 507، 525، 526،528، 529، 530، 531، 532، 533، 534، 535، 553، 560، 561، 562، 572، 593، 595، 604، 637، 648، 649، 652، 653، 665، 666، 682، 683، 690، 696، 699، 700، 703، 704، 705، 706، 708، 709، 710، 712، 713، 714، 716، 720، 721، 722، 723، 724، 725، 726، 727، 728، 729، 730، 741، 747، 748، 749، 450، 751، 752، 754، 755، 756، 757، 758، 759، 761، 762، 763، 764، 765، 766، 767، 768، 769، 777، 780، 781، 791، 792، 793، 799، 811، 812، 813، 814، 815، 865، 866، 867، 868، 881، 887، 889، 890، 895، 931، 932، 932، 952، 953، 968،974، 977، 1005، 1009، 1010، 1011، 1033، 1034، 1035
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود: 244، 577، 615
هاشمی، سید محمود (حجت‌الاسلام، سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق): 953، 954
هاشمی، سیدمهدی: 958
هاشمی، علی (فرمانده قرارگاه نصرت): 180، 184
همت، ابراهیم: 276
همدادی (از مسئولان نیروی دریایی ارتش): 831، 832
همدانی، حسین (فرمانده تیپ 32 انصارالحسین(ع)): 456، 457، 774، 777، 801، 865، 923، 924، 925، 965، 967، 994
هیتلر، ادولف: 310
یاسر عرفات (رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین): 166، 442، 443،522،567، 958، 959
یساول، قاسم (مسئول مخابرات قرارگاه نوح): 833
یمینی (سرهنگ، فرمانده پدافند هوایی): 639
یوسف بن علوی (وزیر مشاور در امور خارجی عمان): 83، 141،161، 194، 340، 618، 817
یوسف عبدالله الغنیم (نماینده شرکت امریکایی جنرال موتورز): 482
یوسفی (از مسئولین واحدهای تیپ امام رضا(ع)): 891
یونک سول او (رئیس شرکت تجاری دجو در سئول): 658
آبادان: 42، 76، 77، 235، 238، 327، 399، 453، 468، 471، 555، 651، 722، 723، 838، 884، 894، 927
آبدانان: 192، 258، 900
آبراه رجب: 862
آبراه سابله: 862
آبراه سلمان: 862
آبراه شعبان: 862
آبراه فهل: 862
آبراه هرمز: 871
آتلانتا (ایالت جورجیای امریکا): 1011
آذربایجان غربی: 43، 433، 434، 456، 1007
آذربایجان: 44
آذربایجان‌شرقی: 152، 293، 806، 848، 1026
آرادون (گرمسار): 1036
آرژانتین: 87، 168، 169
آزادشهر: 259، 349
آستارا: 581
آشکفتان (دیانه): 369
آلمان شرقی: 192
آلمان غربی: 50، 111، 117، 118، 147، 193، 259، 312، 381، 475، 476، 567، 734، 853، 956، 1018
آلمان: 44، 380، 620، 688، 908، 914، 1011
آمادگاه باباعباس: 963
آمل: 650
آملو (هلند): 283
آنکارا: 85، 108، 146، 267، 304، 408، 462، 463، 517، 581، 740
آنگولا: 70، 72، 194، 738، 956، 1012، 1014، 1040
ابرقو: 242
ابوالخصیب: 240، 277، 671، 795، 796، 949
ابوخصاب: 670
ابوخصاف: 180، 182، 555، 670، 927
ابوظبی: 61، 340، 352، 353، 438، 617، 938
ابهر: 140
اتریش: 49، 1018
اتوبان العماره - بصره: 1034
اتوبان بصره - عماره: 668، 927
اتیوپی: 578، 988
احمدآباد: 847
اراک: 294، 298، 807، 1036
اربیل: 53، 139، 166، 332، 486، 807
ارتفاع پروینه: 292
ارتفاع قلاده شاطر: 292
ارتفاع موبرا: 802، 923، 924، 995
ارتفاعات بمو: 277، 1002
ارتفاعات پنج قله: 292
ارتفاعات جولان: 117، 266
ارتفاعات سرتک: 277
ارتفاعات سورکوه: 965، 968
ارتفاعات شاخ‌خشیک: 1002
ارتفاعات صالح‌آباد: 433
ارتفاعات قره‌داغ: 485، 489
ارتفاعات گامو: 30، 485، 488، 774، 776، 923، 924، 943، 944، 966، 968، 995
ارتفاعات میمک: 433، 459
ارتفاعات هزار قله: 774، 776، 944، 965، 968
اردبیل: 44، 99
اردستان: 298
اردن: 67، 104، 166، 199، 205، 209، 222، 263، 268، 269، 279، 413، 414، 440، 443، 584، 622، 657، 694، 696، 740، 816، 855
اردوگاه صبرا: 420
اردوگاه طریق‌القدس: 280
اردوگاه کانون کارآموزی ایلام: 192
اردوگاه کهریزک: 304
اردوگاه هیز: 779
ارسنجان: 558
اروپا: 25، 47، 48، 695
اروگوئه: 305
ارومیه: 42، 399، 539، 556، 558، 576، 646، 647، 687، 1008
اروندرود (شط‌العرب): 31، 32، 35، 36، 38، 39، 41، 76، 98، 127، 128، 129، 130، 132، 149، 152، 153، 156، 179، 213، 215، 234، 235، 237، 273، 274، 279، 288، 289، 290، 291، 321، 322، 324، 325، 327، 330، 345، 362، 363، 364، 385، 386، 387، 390، 395، 398، 403، 426، 432، 448، 468، 483، 502، 504، 505، 507، 508، 509، 510، 511، 512، 513، 527، 536، 537، 554، 555، 556، 595، 596، 597، 599، 605، 626، 628، 629، 630، 631، 632، 633، 636، 641، 644، 656، 667،670، 671، 673، 674، 675، 676، 677، 678، 679، 680، 684، 685، 688، 696، 703، 704، 707، 708، 709، 710، 713، 717، 719، 722، 723، 724، 725، 726، 749، 755، 758، 761، 763، 764، 770، 792، 795، 796، 797، 798، 821، 822، 823، 829، 830، 832، 835، 836، 837، 840، 860، 866، 867، 884، 886، 889، 891، 894، 895، 897، 898، 919، 920، 921، 944، 946، 949، 950، 972، 973، 975، 997، 998، 1000، 1001، 1023، 1024، 1025، 1026، 1028، 1029، 1031
اروندکنار: 134، 235، 511
الازهر (مصر): 690
اسپانیا: 193، 614، 688، 961، 962، 1019، 1020
استادیوم آزادی: 460
استان اربیل (عراق): 52، 78، 485، 488
استان بلوچستان پاکستان: 937
استان پنجاب: 1042
استان تهران: 1011
استان چهارمحال و بختیاری: 349، 558، 589، 590
استان دهوک: 52
استان سلیمانیه (عراق): 30، 52، 54، 434، 460، 485، 802، 941
استان سیستان و بلوچستان: 44، 99، 294، 298، 911
استان فارس: 44، 258، 690، 806
استان کهگیلویه و بویراحمد: 558
استان همدان: 167، 202، 293، 662
استانبول: 287، 581
استرالیا: 193، 962
اسرائیل (رژیم صهیونیستی؛ رژیم اشغالگر قدس): 68، 70، 71، 72، 73، 87، 89، 90، 91، 100، 101، 102، 118، 123، 124، 141، 172، 194، 205، 206، 207، 208، 221، 222، 246، 247، 265، 266، 267، 268، 269، 285، 286، 316، 319، 341، 342، 349، 350، 355، 357، 373، 381، 382، 383، 408، 409، 410، 411، 414، 418، 419، 420، 438، 443، 444، 463، 476، 477، 478، 480، 483، 499، 515، 543، 545، 546، 562، 566، 567، 581، 582، 585، 618، 619، 660، 696، 735، 737، 740، 742، 744، 789، 790، 816، 850، 851، 874، 879، 933، 934، 953، 956، 959، 961، 962، 984، 987، 988، 1013، 1019، 1020
اسکله آذرپاد ایران: 395، 635، 661
اسکله تی: 77
اسکله چهارچراغ: 187، 432، 504، 537، 945، 1001، 1002
اسکله گوگردی: 77
اسکله مخصوص کالاهای ویژه بندر شهید رجایی: 1016
اسکندریه: 986
اسلام‌آباد (پاکستان): 350، 414، 788، 810، 849، 853، 854، 878، 937، 1042
اسلام‌آباد غرب: 401، 433، 489، 658
اسلامشهر: 848، 929
اسلو: 121
اسیوط (مصر): 986
اشنویه: 43، 77، 97، 241، 458، 557، 697، 700
اصفهان: 44، 80، 211، 242، 298، 415، 558، 595، 613، 806، 830، 928، 959
افریقا: 60، 206
افریقای جنوبی: 71، 72، 198، 204، 206، 265، 266، 737، 738، 742، 933، 934، 939، 953، 956، 957، 984، 985، 1013
افغانستان: 58، 70، 94، 124، 194، 204، 210، 223، 224، 319، 320، 334، 337، 338، 342، 350، 353، 480، 481، 515، 516، 562، 585، 617، 742، 784، 789، 808، 809، 814، 816، 850، 851، 873، 874، 877، 907، 938، 939، 952
اقیانوس هند: 67، 730، 781، 784، 809، 811، 846، 938، 939
امارات متحده عربی: 60، 61، 83، 113، 141، 195، 200، 210، 212، 263، 264، 340، 374، 375، 376، 377، 404، 405، 406، 442، 582، 608، 938، 1038
ام‌السویه: 606
ام‌القصر: 240، 714، 720، 771، 796، 889
امامزاده حسن گناوه: 459
امامزاده میرمحمد (خارک): 539
امان: 222، 441، 442
امریکا: 25، 123، 813
امریکای لاتین: 908
املش: 807
امیدیه: 43، 386
امیرافشان: 870
انبار ویکتوری ون (امریکا): 785
اندونزی: 690، 691
اندیمشک: 259، 1036
انصار (چزابه): 159
انگلیس (انگلستان؛ بریتانیا): 44، 49، 52، 62، 73، 114، 168، 193، 204، 205، 208، 224، 248، 249، 259، 333، 349، 787، 804، 816، 847، 874، 904، 905، 914، 929، 956، 962، 963، 982، 1043
اهواز: 42، 55، 77، 80، 134، 140، 289، 308، 346، 399، 403، 576، 610، 613، 646، 647، 648، 687، 692، 778، 823، 973، 980، 1035، 1036
ایتالیا: 49، 86، 193، 197، 341، 356، 414، 415، 482، 567، 620، 958، 976، 985، 986، 1018
ایرانشهر: 870، 989
ایرلند: 49
ایستگاه بارگیری بحرگان: 366
ایستگاه بارگیری داریوش: 366
ایستگاه بارگیری نوروز: 366
ایلام: 42، 43، 80، 192، 258، 298، 399، 433، 459، 489، 539، 610، 646، 647، 687، 778، 868
بابل: 402
بابلسر: 438
باختران: 42، 43، 44، 80، 165، 187، 188، 202، 219، 220، 293، 433، 459، 604، 646، 658، 691، 827، 842، 893، 923، 929، 941، 944، 993
باغ ملک: 349
بانکوک: 284
بانه: 79، 80، 165، 297، 433، 455، 471، 473، 539، 557، 689، 776، 778، 899، 900، 951، 978
بجستان: 370
بجنورد: 80، 349
بحرین: 67، 113، 120، 366، 563، 930
بخش جویم (استان فارس): 99
بردسکن: 349
برکه عظیم: 182، 1000
برلین شرقی: 319
بروجرد: 1036
بروجن: 928
بزرگراه بدر: 136
بزرگراه بغداد به بصره: 474
بزرگراه بین‌المللی عراق به ترکیه و اروپا: 612
بستان: 926، 1031
بسطام: 298
البسمایه: 369
بشرویه: 349
بصره: 39، 81، 127، 190، 295، 325، 399، 403، 482، 483، 518، 597، 607، 609، 610، 641، 671، 678، 681، 684، 787، 792، 795، 839، 844، 868، 889، 950، 976
بعقوبه: 139، 942
بغداد: 46، 53، 54، 166، 170، 199، 223، 248، 257، 301، 304، 312، 382، 414، 442، 463، 476، 482، 517، 518، 522، 585، 608، 617، 653، 656، 681، 682، 693، 736، 788، 807، 834، 845، 977، 980، 987
بلجانبه: 556
بلژیک: 193، 204
بلغارستان: 742
بلوچستان: 223
بم‌پشت: 870
بن: 260
بندر اسکندرون: 620
بندر الیات (فلسطین): 269
بندر امام خمینی: 346، 576، 646، 647، 676، 722، 758، 770، 778، 821، 832، 950
بندر بصره: 677
بندر ترکمن: 280
بندر جاسک: 56، 366، 412، 413
بندر خرمشهر: 677
بندر طاهری: 303
بندر عقبه (اردن): 269
بندر فجیره (امارات): 248، 803
بندر کنگان: 518
بندر گز: 280، 1036
بندر گناوه: 56، 412، 687، 950
بندر ماهشهر: 676، 829
بندر هوپا (دریای سیاه): 581
بندرعباس: 121، 294، 366، 614، 630، 730، 832، 896، 897، 971
بوانات فارس: 1036
بوتوانا: 956
بوشهر: 43، 44، 121، 278، 298، 303، 346، 366، 433، 459، 539، 557، 638، 646، 647، 758، 832، 1005
بوکان: 297، 401، 1008
بویه3: 798
بهشتیه: 959
بهشهر: 963
بهمنشیر: 76، 151، 237، 330، 361، 389، 398، 399، 425، 468، 505، 555، 696، 724، 770، 797، 798، 832، 920، 922، 971
بیت‌المقدس: 742
بیجار: 1009
بیرجند: 349، 370، 558
بیروت: 72، 89، 116، 117، 174، 212، 249، 271، 315، 340، 382، 418، 420، 522، 585، 743، 744، 880، 962، 1020
البیضه: 606
بیمارستان آبادان: 238
بیمارستان امام رضا(ع): 948، 1031
بیمارستان چوئیبده: 724
بیمارستان حزب دمکرات: 43، 1007
بیمارستان خاتم‌الانبیاء: 1031
بیمارستان شهدا: 948
بیمارستان شهید بقایی: 571
بیمارستان شهید چمران: 79
بیمارستان طالقانی آبادان: 571
پادگان 15 خرداد: 928
پادگان آموزشی امام علی(ع): 260، 261
پادگان ابوذر: 471
پادگان ابوغریو: 280
پادگان امام حسن(ع): 1037
پادگان امام خمینی: 656
پادگان باب العزیزیه: 478
پادگان بانه: 459، 471، 539
پادگان پسوه: 434، 459، 472
پادگان پیرانشهر: 434، 646
پادگان تیپ الغدیر در جاده اهواز - اندیمشک: 835
پادگان تیپ33 المهدی(عج): 385
پادگان جلدیان: 434، 459، 472، 646
پادگان حریر (عراق): 43، 1035
پادگان حمید: 605، 647
پادگان حمیدیه: 471
پادگان خانه: 472، 647
پادگان دشت آزادگان: 471
پادگان دهوکان: 53، 1008
پادگان رواندوز: 43، 540
پادگان زعیب: 472
پادگان سقز: 472
پادگان سیدصادق (عراق): 43، 609، 647
پادگان شهید عاصی‌زاده: 917
پادگان عقره (عراق): 43
پادگان عین‌خوش: 647
پادگان قلعه‌شاهین: 472
پادگان لشکر ولیعصر(عج): 769
پادگان مریوان: 43، 459، 967
پادگان موسک: 472
پادگان نظامی کولک: 610
پادگان هفت‌تپه: 157
پارک شهید بهشتی: 138
پاریس: 70، 92، 95، 115، 116، 170، 271، 287، 314، 339، 522، 523، 583، 661، 743، 855، 878، 913، 914، 958، 1019
پاسگاه اسلام‌دشت (مریوان): 51
پاسگاه اسلام‌دشت روستای شاهین‌نشین: 806
پاسگاه برزگر - هویزه: 802
پاسگاه برزگر: 131، 926
پاسگاه دالاوان: 646
پاسگاه زردان: 98
پاسگاه زید: 844
پاسگاه شرکت نفت: 184
پاسگاه شهید حسینی: 979
پاسگاه فکه: 135
پاسگاه کوت: 640
پاسگاه مرکزی نوسود: 332
پاسگاه معلق: 98، 159، 180، 182، 184، 215، 1000
پاکستان: 60، 70، 71، 113، 125، 193، 194، 270، 305، 350، 406، 414، 437، 481، 533، 561، 581، 582، 726، 735، 783، 784، 788، 789، 790، 808، 809، 810، 811، 815، 848، 849، 850، 851، 852، 853، 854، 874،
875، 876، 877، 878، 905، 907، 908، 932، 936، 937، 938، 939، 952، 953، 958، 959، 989، 1038، 1042، 1043
پالایشگاه آبادان: 336، 687
پاوه: 275، 456، 658
پایگاه 1 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه 2 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه 3 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه 4 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه 5 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه 6 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه 7 دربندیخان (عراق): 1002
پایگاه اخکند (منطقه سقز): 951
پایگاه ام‌القصر: 49، 86
پایگاه اوه: 80
پایگاه بانی‌لوان: 979
پایگاه پل فلزی: 732
پایگاه چاتراوین: 79
پایگاه چناره: 1008
پایگاه حاج بامیان: 51، 138
پایگاه حاجی‌آباد (صائین‌دژ): 347
پایگاه دلیک دشت: 732
پایگاه ژاندارمری جوشن (سقز): 51، 296
پایگاه سازمان جاسوسی امریکا در بیروت: 124
پایگاه سورکوه گرماب: 165
پایگاه سیچان (بانه): 978
پایگاه سیوچ (بانه): 241
پایگاه شمیرانات: 475
پایگاه شهید رجایی (سردشت): 732
پایگاه عباس‌آباد (بانه): 778
پایگاه عبدول (بانه): 241
پایگاه قرارگاه رمضان: 994
پایگاه کاسوره ده (نقده): 99
پایگاه کلوسه3: 732
پایگاه کوخان (بانه): 241
پایگاه کولک: 43، 575
پایگاه مالک اشتر: 80
پایگاه مامایا: 1007
پایگاه مقاومت روستای رباط سمنگان (تربت‌جام): 880
پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز): 273، 274، 289، 696، 795، 887
پایگاه نظامی دیار بکر: 614
پایگاه هوایی دزفول: 703، 729
پایگاه هوایی شعیبیه: 537
پایگاه هوایی شهر ناخارن راجیسها (تایلند): 284
پایگاه هوایی نیروی دریایی امریکا در نورفلک ویرجینیا: 733
پد الهویدی: 571، 1034
پد شرقی: 1034
پرتغال: 688
پرندک: 475
پروتوریا: 266
پسوه: 43، 459، 471، 557
پل جمهوری: 455
پل شهید باکری: 1034
پل غزیله: 497
پل کی‌بره: 777
پناهگاه رجایی‌شهر: 138
پنجاب (پاکستان): 937
پنجوین: 455، 774، 1007، 1008
پیرانشهر: 42، 43، 51، 332، 471، 472، 514، 556، 557، 576، 577، 610، 646، 687، 1008
پیشاور: 210
تانزانیا: 70، 71، 193، 194، 738، 933، 934، 955، 956، 957، 983، 984
تایباد: 438
تایلند: 284، 305، 437
تبریز: 80، 241، 439
تبوک (هورالهویزه): 133، 160، 161، 162، 180، 181، 802
تپه سیدکریم: 277
تربت جام: 349، 438
تربت حیدریه: 349، 558، 648
ترکیه: 52، 64، 85، 137، 146، 197، 248، 266، 267، 268، 287، 304، 305، 316، 407، 408، 412، 439، 440، 462، 473، 516، 544، 546، 561، 579، 580، 581، 582، 614، 620، 652، 688، 734، 740، 815، 856، 907، 908، 952، 954، 955، 960
تکاب: 401، 473، 899
تکریت: 609
تنکابن: 140
تنگ چومان: 455
تنگه سرتک: 1002
تنگه هرمز: 43، 201، 261، 268، 313، 347، 368، 401، 437، 520، 661، 687، 688، 804، 845، 846، 872
تنومه: 502، 792
توتان (نیک‌شهر): 989
توکیو: 66، 197، 209، 659، 813، 815
تونس: 109، 166، 222، 478، 522، 567، 694، 696، 742، 857، 1019
تونل الشرطه: 280
تویسرکان: 558، 870
تهران: 22، 23، 28، 44، 61، 73، 80، 83، 94، 116، 141، 171، 173، 174، 181، 193، 195، 221، 222، 241، 242، 248، 254، 256، 260، 262، 263، 271، 284، 285، 286، 298، 300، 301، 304، 312، 316، 330، 342، 348، 349، 370، 376، 378، 379، 380، 381، 399، 402، 405، 407، 411، 415، 438، 439، 463، 475، 516، 518، 523، 560، 565، 566، 581، 583، 585، 604، 613، 616، 617، 618، 630، 639، 645، 662، 666، 690، 705، 722، 741، 743، 744، 768، 782، 788، 790، 791، 806، 807، 808، 811، 812، 817، 818، 827، 844، 848، 855، 856، 871، 892، 914، 931، 939، 952، 955، 958، 959، 961، 986، 987، 1014، 1015، 1017، 1035، 1036، 1037
ثلاث باباجانی: 658، 1016
جاده آبادان - اروندکنار: 236
جاده آبادان - اهواز: 723
جاده آبادان - قفاص: 723
جاده آبادان - ماهشهر: 238، 723
جاده اربیل - دیانا: 1035
جاده اسلام‌آباد به زینو و شیخی: 455
جاده اصلی سیدصادق: 689
جاده البحار: 127
جاده القرنه - العزیر: 926
جاده ام‌القصر: 1027
جاده اندیمشک - اهواز: 769
جاده اول فاو - بصره: 229
جاده اهواز - آبادان: 844
جاده اهواز - خرمشهر: 398، 513، 723، 1007
جاده بانه - سردشت: 978
جاده بدر: 413
جاده برزگر: 1031
جاده بصره - بغداد: 496، 502
جاده بغداد - حله: 976
جاده بغداد - ناصریه: 474
جاده بندر چم - بندر طاهری: 303
جاده بین‌سخت - کانی‌سالار: 455
جاده تاژان - کوپل - برده بوک به پل آلر: 455
جاده تاژان، گوین، برده بوک به پل آویچ: 455
جاده جفیر - سه‌راهی فتح: 838
جاده جفیر: 131
جاده چوئیبده: 321، 322
جاده خاکی فاو - رأس‌البیشه: 772
جاده خسروآباد - اروندکنار: 597
جاده خسروآباد: 76، 134، 156، 235، 238، 399، 468، 724
جاده خضر - چوئیبده: 326
جاده خندق: 346، 778، 926
جاده دزلی - ملخور: 455
جاده دوزکفری: 900
جاده دوکان - سلیمانیه: 900
جاده دوم فاو بصره: 230
جاده دیانا - مرگه‌سور: 540
جاده ساوان: 951
جاده سلیمانیه - ازمر: 847
جاده سلیمانیه - عربت: 53، 1008
جاده سیدالشهدا(ع): 468، 513، 773
جاده شط‌علی: 778، 927، 974
جاده شورته: 847
جاده شهدا: 134، 326، 630
جاده شهید شرکت: 723
جاده شهید عباسی: 723
جاده شهید همت: 948
جاده شیلر - هزار قلّه: 455
جاده صاحب‌الزمان(عج): 513، 838، 1031
جاده طلائیه: 98
جاده عفک - دیوانیه: 977
جاده عقبه: 156
جاده عماره - بغداد: 976
جاده فاو - البحار: 127، 128
جاده فاو - ام‌القصر: 771، 772
جاده فاو - بصره: 128، 767، 821، 945
جاده قشله: 359، 626، 627
جاده قصر (عراق): 596، 630
جاده قفاص: 326، 398
جاده قلعه چولان: 53، 900
جاده قمربنی‌هاشم(ع): 513، 773
جاده کخلان - شیلر: 455
جاده کوچه طلا: 474
جاده ماؤوت: 967، 968
جاده مارد: 398
جاده ماهشهر: 134
جاده مرزی کانی ابراهیم: 455
جاده مریوان - گرمک: 455
جاده موصل - دهوک: 980
جاده نوری - ماؤوت: 455
جاده نهر علی‌شیر: 359، 626
جاده وحدت - آبادان - اهواز: 431
جاده وحدت: 134
جاده هزارقله - گامو: 966
جالق: 870
جبل عامل: 382، 566
جبل: 419، 420
جبهه جنوب: 22، 76، 98، 292، 312، 340، 403، 457، 513، 535
جبهه شمال: 30، 292، 454
جبهه شمالغرب: 30، 40، 41، 289، 454، 455، 456
جبهه میانی: 457
جده: 106، 621
جزایر خیبر (مجنون): 470، 472، 513، 572، 927
الجزایر: 113، 194، 691، 735، 809
جزیره آبادان: 234، 671، 696، 724، 975، 1031
جزیره ام‌البابی: 31، 39، 97، 132، 159، 177، 178، 179، 364، 494، 495، 556، 684، 685، 747، 748، 755، 795، 796، 835، 836، 837، 884، 886، 891، 893، 1000
جزیره ام‌الرصاص: 31، 39، 97، 98، 128، 149، 159، 160، 161، 162، 177، 178، 179، 214، 215، 364، 494، 495، 497، 556، 602، 604، 605، 607، 672، 678، 684، 685، 707، 747، 748، 755، 795، 796، 835، 836، 883، 884، 885، 886، 891، 893، 926، 996، 1000
جزیره ام‌الطویله: 179، 893
جزیره امام حسن(ع): 696
جزیره امام حسین(ع): 331
جزیره امام علی(ع): 696
جزیره بوارین: 31، 39، 97، 160، 180، 364، 495، 640، 641، 670، 671، 673، 748، 749، 796، 865، 866، 884، 891، 892، 893، 1000
جزیره بوبیان (کویت): 728، 759، 769، 771
جزیره جنوبی: 98، 731، 927
جزیره حاج‌حسین: 894
جزیره خارک: 42، 43، 44، 56، 77، 85، 104، 110، 120، 121، 122، 169، 170، 171، 172، 191، 201، 271، 278، 279، 302، 303، 309، 331، 333، 339، 346، 366، 395، 399، 400، 407، 412، 413، 415، 433، 437، 459، 462، 470، 472، 517، 518، 519، 520، 538، 539، 556، 557، 576، 608، 635، 646، 647، 661، 687، 714، 722، 731، 778، 799، 803، 828، 829، 843، 844، 845، 927، 928، 950، 955، 973، 974، 975، 1006، 1015
جزیره خندق: 927
جزیره سیری: 120، 169، 170، 191، 263، 339، 366، 412، 413، 437، 557، 661، 845
جزیره شمالی: 472
جزیره فارسی: 1006
جزیره لاوان: 366
جزیره ماهی: 39، 179، 891، 892، 893، 1000
جزیره مجنون: 40، 43، 47، 136، 154، 155، 471، 539، 572، 574، 576، 607، 608، 617، 638، 656، 657، 670، 687، 688، 756، 757، 758، 773، 833، 844، 868، 887، 888، 917، 1007، 1008، 1033، 1034
جزیره معاویه: 894
جزیره مینو: 135، 507، 613، 670، 678، 696، 726، 727، 791، 793، 796، 894
جفیر: 472، 1031
جلدیان: 43، 557
جوانرود: 489، 658، 979
جویبار: 140
جهرم: 80، 241
جیرفت: 198
چاد: 265، 266
چزابه: 30، 39، 47، 97، 161، 162، 214، 277، 295، 471، 495، 496، 667، 886، 926، 949، 974
چکسلواکی: 193
چنگوله: 97، 277، 295، 458
چوئیبده: 330، 468، 625، 630، 672، 724
چوارته: 400
چوراتا: 40، 436، 485، 488، 776، 802، 923، 924، 968، 993، 995
چومان: 900، 967
چهارراه صاحب‌زمان: 77، 136، 346
چهارراه قشله: 627
چیلات: 976
چین: 104، 193، 211، 252، 264، 342، 546، 815
حراره: 72، 1040، 1041
حرم حضرت معصومه(س): 900
الحصوه: 976
حلبچه: 53، 159، 161، 292، 486، 489، 774، 777، 869، 924، 967، 993، 1008
حلفایه (حلفائیه): 43، 76، 497
حله: 977
حمیدیه: 1031
حنین: 159، 160، 161، 162، 180، 182، 184، 186، 215، 1031
حوزه علمیه قم: 258، 320، 621
حوزه علمیه قم: 258، 320، 621
حوزه گاز پارس: 121
حوزه نفتی رومیله: 443
حوزه نفتی فروزان: 731
خارکو: 538، 799، 950، 951
خالص: 942
خان‌ببین: 259
خراسان: 44، 370، 401، 648، 649، 650، 662، 806
خرم‌آباد: 658، 963، 1036
خُرمال: 776، 847، 967، 993
خرمشهر: 22، 39، 42، 98، 309، 337، 374، 386، 399، 415، 471، 499، 513، 555، 556، 605، 663، 684، 714، 723، 824، 834، 837، 884، 885، 927، 1000، 1006
خسروی: 459
خلیج سیرت: 266
خلیج عدن: 963
خلیج عقبه: 368
خلیج عمان: 872، 904
خلیج‌فارس: 27، 28، 30، 34، 38، 44، 45، 57، 61، 67، 76، 83، 84، 98، 103، 104، 105، 106، 107، 110، 121، 135، 136، 141، 145، 147، 169، 173، 189، 190، 195، 196، 209، 218، 223، 261، 263، 264، 271، 282، 296، 312، 313، 337، 340، 352، 353، 366، 368، 370، 375، 376، 377، 378، 395، 400، 404، 405، 406، 408، 410، 412، 413، 437، 438، 476، 477، 482، 494، 495، 496، 498، 500، 501، 503، 509، 514، 515، 519، 521، 533، 535، 537، 549، 563، 564، 565، 574، 578، 579، 580، 596، 617، 634، 636، 654، 674، 678، 707، 719، 730، 769، 772، 780، 781، 782، 787، 788، 803، 804، 808، 811، 815، 816، 821، 829، 845، 846، 871، 898، 904، 913، 929، 930، 931، 934، 938، 952، 972، 973، 983، 984، 990، 991، 1005، 1006، 1009، 1018، 1024
خمینی‌شهر: 291، 298، 807
خنداب: 612
خندق: 948
خور عبدالله: 34، 38، 75، 98، 99، 232، 322، 331، 345، 395، 396، 494، 498، 511، 537، 538، 631، 634، 636، 642، 671، 672، 675، 676، 677، 707، 713، 714، 716، 717، 718، 719، 771، 798، 867، 898، 920، 922، 946، 947، 973
خوراسگان (اصفهان): 1036
خوزستان: 27، 80، 211، 288، 294، 387، 480، 481، 482، 613، 649، 650، 823، 910
خیابان حی‌العدل (بغداد): 280
دارالسلام (تانزانیا): 71، 933، 955
داران: 298
دارخوین: 134، 594، 595، 639، 723، 828
دامغان: 298، 349
دانشکده فنی دانشگاه تهران: 139، 188
دانشگاه امریکایی بیروت: 124
دانشگاه تهران: 299، 334، 342
دانشگاه صنعتی اصفهان: 558
دانمارک: 44، 347، 368، 962
دبیرستان روشنبیری: 139
دجله: 40، 346، 399، 403، 496، 499، 502، 602، 609، 670، 687، 731، 950، 974، 1032، 1034
درچه: 298
درگز: 349
دره بقاع: 914، 939
دره‌شهر: 433، 778، 868، 900
دره‌ویان فارس: 869، 899
دریاچه ام‌النعاج: 159، 215، 927
دریاچه دربندیخان: 777، 943
دریاچه نمک کربلا (الرزاره): 977
دریاچه نمک: 591، 771، 772
دریای خزر: 516
دریای سرخ: 368، 412
دریای سیاه: 581
دریای عمان: 44، 56، 189، 347، 368، 413، 437، 687، 688، 872
دزفول: 28، 33، 544، 637، 638، 656، 827، 834، 842، 1001، 1030
دزلی: 292، 456، 944، 967
دشت آزادگان: 201، 471
دشت دیره: 471
دلیجان: 349
دماوند: 848، 929
دمشق: 72، 88، 172، 247، 269، 270، 283، 284، 356، 381، 408، 411، 413، 414، 415، 418، 441، 442، 518، 565، 622، 743، 744، 880، 913، 939، 987، 1019
دوبی: 121، 287، 312، 313، 366، 1006
دوحه: 378
دوگنبدان: 258
دهاقان: 188
دهبید: 242
دهدشت: 258
دهکده لیناوا (دهوک): 297
دهلران: 191، 192، 433، 539، 868، 976، 1030
دیاله: 54، 980
دیواندره: 778، 869، 899، 900
دیوانیه: 977
رأس‌البیشه: 38، 97، 98، 128، 498، 634، 635، 636، 642، 667، 670، 671، 675، 707، 715، 719، 772
رأس‌المطاف: 437
رامهرمز: 236
رامیان: 259
رانیه: 43، 434
راولپندی: 810
رباط: 300، 564
رحیم‌آباد: 807
رشت: 581
رم: 68، 342، 356، 381، 414، 415، 444، 477، 478، 521
رمادی: 609
رمادیه: 976
روتردام: 688
رودخانه ارس: 545، 546
رودخانه دویرج: 1033
رودخانه زاب: 979
رودخانه قزلچه: 455
رودخانه گلاس: 951
رودسر: 807
روستای آقاسور: 978
روستای ابوشانک: 330، 468
روستای باخرنیوا (عراق): 297
روستای باستان‌بیک: 610
روستای باکینا: 779
روستای برشکانی (بانه): 951
روستای بوئین علیا: 576
روستای ترشیان: 347
روستای ترکان‌علیا: 899
روستای ترکمن بلاغ (تکاب): 806
روستای توکل‌آباد کردستان: 460
روستای جانوره: 951
روستای جباران: 165
روستای چمن (از توابع هفتگل): 1016
روستای چومان‌وکرو (دیواندره): 610
روستای خارخار: 279
روستای خره‌جو: 1007
روستای خوشگلان: 979
روستای خیام: 463
روستای دره‌ویان سیخ: 869
روستای رباط سمنگان: 880
روستای رتی: 78
روستای رزگه (سردشت): 870
روستای زرکله: 78
روستای زری: 78
روستای ساری قورخان: 279
روستای سرنی: 433
روستای سعد سلیمانیه (مریوان): 951
روستای سوله: 869
روستای سیاقول پایین: 165
روستای شوگای: 978، 979
روستای شهینان: 978
روستای شیلان‌آباد: 979
روستای صدباره: 978
روستای عباس‌آباد: 576
روستای عبدالخان (خوزستان): 823
روستای عیسی‌کندی (بوکان): 347
روستای قاضی‌شله (سقز): 99
روستای قلخانه: 900
روستای قلعه (بانه): 99
روستای قندرلو (تکاب): 51، 258
روستای قوچه‌طلا: 541
روستای قوزلچه: 1007
روستای قوزلوی پایین: 165، 978، 979
روستای قولک (پیرانشهر): 347
روستای قیصریه: 136
روستای کاژه (سردشت): 610
روستای کالکین (پیرانشهر): 514
روستای کلکدان (سنندج): 899
روستای کوئین: 463
روستای کورآباد (میاندوآب): 279
روستای کهریزه (سلیمانیه): 869
روستای کیور (بانه): 297
روستای گشنه و شهینان: 978
روستای گل: 460
روستای گلان: 433، 459
روستای لاچین: 979
روستای مام هیبه (مهاباد): 332، 610
روستای مرجان: 979
روستای مزرعه: 165
روستای مطیر: 658
روستای میگ (سقز): 869
روستای ناوه (بانه): 1037
روستای نرملاس (مریوان): 332
روستای نمینجه (پیرانشهر): 138
روستای هفتاش (سقز): 869
ری: 80، 848، 929
ریاض: 195، 287، 353، 406
زاخو (زاک‌هو): 52، 488، 612، 652، 954، 955
زازران: 298
زاهدان: 298
زبیدات: 687
زرین‌شهر: 298
زمزیران: 951
زنجان: 152، 293، 591، 806
زندان ابوغریب: 53، 369، 732
زندان قلعه دهوک: 989
زنگبار: 71، 955، 956، 957
زوریخ: 1017
زیمبابوه: 70، 72، 194، 205، 245، 738، 783، 849، 1040، 1042
ژاپن: 65، 66، 67، 147، 169، 193، 197، 208، 211، 270، 353، 559، 695، 741، 780، 781، 782، 813، 814، 815، 816، 908، 913، 960
ژنو: 29، 119، 124، 125، 135، 208، 210، 212، 243، 380، 418، 481، 547، 565
سئول: 658
ساختمان شهید منتظری: 569
السالوادور: 87
ساوه: 953
سایت اهواز: 129، 158، 214
سایت تبوک در چوئیبده: 326
سایت جاده آبادان: 326
سایت حر: 326
سایت سمنان: 632
سایت کوثر (منطقه قفاص): 639
سایت وایندر: 1011
سایت هاگ: 238، 843
سبزوار: 438، 558
ستاد پشتیبانی جنگ: 27
سد جیرفت: 198
سد دز: 361، 645، 646
سد دوکان: 40، 995
سد شهید عباسپور: 211
سد گتوند: 130
سد میناب: 324
سدهای میدان مجنون: 277
سرپل ذهاب: 275، 658، 974
سرخة سمنان: 558
سرخس: 349
سردشت: 79، 433، 455، 489، 610، 687، 732، 1008، 1037
سریلانکا: 249، 282، 437، 805
سفارت آمریکا در عربستان (جده): 286
سفارت آمریکا در کویت: 937
سفارت اسپانیا در بیروت: 961، 962، 1019، 1020
سفارت ایران در ابوظبی: 119
سفارت ایران در اسلام‌آباد: 875
سفارت ایران در ایتالیا: 414، 958
سفارت ایران در توکیو: 440، 560
سفارت ایران در سریلانکا: 249، 282
سفارت شوروی در تهران: 342
سفارت شوروی در یمن: 963، 988
سفارت عراق در سریلانکا: 249، 282
سفارت عراق در کویت: 482
سفارت فرانسه در تهران: 116، 380
سفارت فرانسه در کویت: 986
سقز: 43، 51، 99، 257، 258، 296، 401، 541، 610، 806، 900، 979
سکوی البکر: 38، 75، 322، 396، 494، 498، 634، 635، 672، 676، 677، 707، 718، 719، 720، 758، 821، 829، 898
سکوی العمیه: 38، 322، 395، 396، 494، 498، 538، 634، 635، 636، 642، 672، 675، 676، 677، 707، 713، 714، 715، 718، 720، 758، 769، 771، 797، 799، 821، 829، 832، 896، 898، 922، 973، 1000، 1001
سکوی نوروز: 715
سلماس: 438، 558
سلیمانیه: 40، 43، 53، 54، 139، 166، 332، 333، 337، 369، 400، 435، 473، 439، 486، 488، 609، 652، 740، 777، 807، 857، 900، 942، 943، 967، 968، 995، 1039
سمنان: 298، 334، 348، 349، 369، 1017
سمیرم: 298
سن‌دیه‌گو (کالیفرنیا): 733، 734
سنگال: 193
سنگ‌رود: 99
سنندج: 806، 899، 966، 967، 979، 993، 1008
سوئد: 48، 192
سوئیس: 1018
سوادکوه: 438
سودان: 109، 167، 222، 378، 381، 656
سورن: 776
سوریه: 52، 62، 67، 68، 72، 73، 83، 84، 87، 88، 101، 102، 103، 104، 106، 113، 118، 140، 141، 143، 168، 169، 172، 197، 199، 205، 206، 207، 208، 209، 221، 245، 247، 263، 265، 266، 268، 269، 270، 284، 285، 342، 354، 355، 356، 371، 377، 380، 381، 382، 408، 409، 411، 412، 413، 414، 418، 419، 420، 440، 442، 499، 518، 522، 548، 549، 562، 563، 564، 565، 567، 578، 584، 585، 611، 622، 657، 660، 696، 735، 740، 743، 744، 790، 809، 816، 818، 854، 855، 880، 913، 914، 939، 952، 954، 955، 958، 961، 987، 1019
سوسنگرد: 78، 79، 973، 1030، 1031
سومار: 150، 292، 471، 534، 604، 974، 1004
سومالی: 109
سه‌راهی فتح - طلائیه: 926
سه‌راهی فتح به جفیر: 926
سه‌راهی فتح: 513
سیبه: 308، 537، 631
سیدآوری: 330
سیدصادق: 43، 292، 460، 473، 486، 776، 1008
سیدکان: 26
سیرالئون: 119، 194، 740، 741
شاخ شمیران: 455، 967
شادگان: 724
شارجه: 1006
شاهرود: 298، 349، 963، 1017
شاهین‌شهر: 298
شرهانی: 470، 687
شط‌علی: 131، 346، 497، 948، 1030
شعیبیه: 526، 977
شلمچه: 26، 28، 29، 35، 37، 41، 43، 77، 161، 277، 491، 492، 494، 500، 502، 503، 505، 507، 527، 530، 531، 532، 533، 605، 607، 638، 639، 640، 641، 665، 670، 696، 697، 703، 706، 728، 749، 750، 791، 792، 793، 844، 865، 866، 868، 889، 890، 927، 977، 1005، 1030
شوروی (روسیه): 25، 42، 46، 47، 49، 50، 57، 58، 59، 66، 86، 89، 100، 101، 102، 103، 104، 105، 123، 125، 142، 143، 144، 145، 147، 168، 169، 171، 193، 194، 195، 196، 197، 203، 204، 205، 207، 208، 209، 210، 211، 219، 220، 223، 224، 243، 247، 248، 252، 254، 255، 264، 268، 269، 279، 283، 284، 285، 319، 334، 335، 336، 337، 338، 339، 342، 350، 351، 353، 354، 379، 440، 462، 480، 481، 516، 517، 520، 545، 546، 548، 549، 563، 564، 565، 567، 578، 579، 581، 617، 618، 696، 730، 742، 759، 784، 787، 788، 807، 808، 814، 815، 816، 846، 850، 851، 854، 876، 902، 903، 906، 913، 938، 939، 952، 963، 982، 983، 988، 1038
شوش: 823
شهرزور: 486
شهرک بِسِن: 776
شهرک سیدصادق: 647
شهرک فاو: 230، 949
شهرک قصر: 321
شیخ صله: 455
شیخ‌لطیف: 774
شیراز: 80، 242، 263، 402، 786
شیروان: 349، 369، 658
الشیف: 278
شیلر: 943
شیلی: 87، 1012
شینگی: 297
صالح‌آباد: 399، 433، 459، 778، 868
صحرا: 790، 809
صحرای سینا: 383
صنعا: 286
صومعه‌سرا: 1036
طالقان: 280
طبر: 131، 948
طبس: 349، 370
طرابلس: 88، 89، 90، 194، 206، 245، 246، 285، 316، 371، 378، 442، 585، 586، 696، 855
طلائیه جدید: 97
طلائیه: 77، 97، 277، 492، 513، 605، 697، 844، 888، 927
طیب: 976، 977
عدن: 963، 988
عربت: 489
عربستان سعودی: 57، 60، 62، 65، 66، 67، 71، 83، 84، 104، 106، 113، 145، 169، 194، 195، 196، 197، 209، 224، 248، 264، 286، 287، 301، 340، 406، 410، 412، 441، 442، 477، 546، 563، 580، 581، 582، 614، 618، 662، 692، 787، 804، 814، 816، 845، 847، 855، 903، 907، 987
العزیر: 39، 496
عسلویه: 56، 121
عقره: 53، 76، 689، 807
علی‌شیر: 468، 470
علی‌غربی: 472، 473
العمادیه: 807
العماره (عماره): 40، 43، 166، 278، 400، 435، 470، 482، 496، 497، 499، 609، 976، 1032
عمان: 49، 62، 86، 194، 264، 618، 695، 787، 804، 816، 817، 847، 903
عین‌الشمس (مصر): 690
عین‌خوش: 43، 459، 513، 646
غزه: 383
غزیله: 160
غنا: 194، 242
فاس (مراکش): 353، 585، 616، 655، 694، 695
فاو: 21، 22، 26، 27، 28، 29، 31، 32، 33، 34، 35، 36، 37، 38، 44، 48، 76، 97، 98، 127، 128، 129، 131، 149، 150، 154، 158، 159، 160، 161، 162، 182، 186، 187، 213، 214، 215، 229، 237، 240، 273، 274، 277، 278، 289، 291، 296، 308، 312، 321، 324، 325، 327، 331، 345، 347، 359، 360، 361، 363، 364، 385، 388، 392، 423، 425، 426، 428، 429، 430، 447، 451، 452، 453، 454، 468، 485، 490، 491، 494، 495، 496، 498، 499، 500، 501، 503، 504، 505، 506، 507، 511، 525، 526، 527، 528، 530، 531، 532، 533، 537، 553، 569، 570، 571، 587، 591، 592، 593، 594، 596، 600، 602، 603، 607، 625، 629، 631، 637، 638، 642، 665، 667، 670، 671، 672، 674، 677، 678، 679، 681، 700، 706، 707، 708، 714، 717، 718، 719، 723، 726، 727، 728، 747، 748، 749، 750، 753، 754، 755، 759، 761، 762، 763، 766، 767، 768، 769، 770، 771، 772، 791، 792، 793، 795، 797، 802، 821، 822، 828، 829، 831، 834، 837، 838، 839، 840، 859، 860، 865، 866، 868، 886، 889، 890، 895، 917، 944، 947، 969، 972، 996، 999، 1004، 1023، 1025، 1027، 1028، 1030
فرانسه: 42، 46، 49، 50، 56، 60، 69، 70، 73، 86، 91، 92، 93، 94، 95، 113، 115، 116، 123، 143، 147، 170، 171، 173، 174، 192، 198، 204، 205، 206، 208، 224، 249، 260، 270، 271، 282، 287، 314، 315، 334، 335، 339، 341، 348، 357، 379، 380، 517، 520، 522، 549، 550، 563، 564، 565، 566، 579، 582، 584، 620، 743، 817، 818، 874، 913، 914، 939، 963، 1020، 1038
فردوس: 349، 370
فرودگاه آنکارا: 407، 517
فرودگاه اسلام‌آباد: 854
فرودگاه الیرموک: 280
فرودگاه رم: 356، 380، 381، 443، 566، 958، 959
فرودگاه لئوناردو داوینچی (رم): 341
فرودگاه لاهور: 906
فرودگاه مسکو: 988
فرودگاه مهرآباد تهران: 248، 352، 462، 516، 812
فرودگاه وین: 341، 356، 380، 381، 443، 566، 958، 959
فری‌تاون: 740
فریدون‌کنار: 438
فریمان: 438
فکه: 33، 43، 47، 403، 534، 605، 697، 1032، 1033
فلاورجان: 298
فلسطین: 70، 90، 94، 101، 118، 166، 205، 206، 207، 221، 266، 270، 285، 305، 332، 336، 376، 377، 380، 409، 476، 562، 585، 654، 690، 737، 790، 850، 873، 874، 879، 932، 988
فیروزکوه: 848، 929
فیلیپین: 690، 857
قائن: 349، 370
قاسمیه: 134
قاهره: 172، 300، 414، 562، 694، 986
قبرس: 44، 734، 987
قدس: 382، 383، 790، 879، 987
قرانقو (عراق): 576
القرنه (قرنه): 609، 927، 1034
قره‌داغ: 486، 942، 943
قزوین: 80
قصبة طویله: 951
قصرشیرین: 259، 260، 336، 374، 459، 974
قطر: 67، 113، 313، 377، 400، 438، 515، 563، 812، 816
قفاص: 134، 724، 832
قلاویزان: 458
قلعه اربیل: 732
قلعه صالح: 40، 435، 497
قلعه‌دیزه: 40، 434، 807، 943، 944، 995
قلّه اربابا: 471، 539
قم: 80، 88، 202، 211، 242، 294، 298، 299، 438، 558، 648، 659، 806، 900، 959، 1036
قنیطره: 117
کاخ کرملین: 57، 58
کارخانه بتونیر: 900
کارخانه پارس الکتریک: 561
کارخانه تراورس: 900
کارخانه چیت جهان: 900
کارخانه سیمان آبیک: 900
کارخانه صنایع نظامی سپاه: 981
کارخانه قند پیرانشهر: 434
کارخانه مواد شیمیایی: 976
کارخانه مهمات‌سازی پاکستان: 875
کارخانه نمک: 34، 150، 496، 671، 707، 712، 766، 821، 829
کارون: 177، 310، 363، 389، 390، 556، 670، 723، 748، 797، 835، 836، 837، 971، 1000
کاشان: 298، 613
کانادا: 49، 108، 193، 204، 614، 734، 908، 1017
کانال سویب: 98، 1034
کانال صدام: 768
کانجا نابوری: 284
کچه (پاکستان): 870
کراچی: 876، 937
کرانه باختری رود اردن: 305
کربلا: 464، 650
کرج: 80، 558، 806، 870، 900
کردستان ایران: 43، 44، 241، 296، 297، 332، 347، 372، 373، 433، 456، 464، 520، 541، 589، 650، 793، 806، 869، 899، 941، 966، 1007، 1037
کردستان عراق: 257، 269، 435، 611، 612، 652، 779، 807، 847، 954، 955، 967، 991، 1039
کردکوی: 298
کرکوک: 52، 53، 332، 369، 485، 612، 620، 955، 968، 1008
کرمان: 80، 806، 807
کرند غرب: 433، 658
کره جنوبی: 658
کره شمالی: 143، 208، 305، 578، 1011
الکساره: 39، 496
کلاچای: 807
کلاله: 259
کلمبو: 249، 282، 305
الکمیت: 43، 76
کنگان عسلویه: 366
کنگاور (باختران): 167
کنگاوه: 435
کنیا: 193
کوبا: 846
کوپر (مهاباد): 610
کوت حاج‌رشید: 230
کوت: 629، 720
کوشک: 26، 41، 492، 494، 503، 507، 526، 530، 595، 605، 639، 640، 641، 670، 703، 705، 706، 749، 751، 791
کوهدشت (لرستان): 648
کوی سنجق: 807، 980
کویت: 28، 34، 44، 46، 59، 62، 67، 73، 82، 83، 84، 104، 105، 123، 136، 141، 144، 169، 172، 195، 209، 224، 247، 249، 264، 269، 284، 287، 300، 312، 313، 347، 378، 400، 401، 402، 441، 442، 443، 473، 496، 501، 502، 503، 514، 547، 548، 549، 563، 567، 584، 671، 688، 722، 728، 770، 787، 788، 804، 812، 816، 817، 846، 871، 903، 904، 930، 983، 986
کیاندشت: 513
گالیکش: 259
گامبیا: 735
گاوشله: 778
گتوند: 324
گچساران: 140
گرگان: 258، 280، 1039
گرماب (بانه): 779
گرمسار: 349
گرمیان: 53، 900
گلپایگان: 298
گلف اهواز: 889، 890، 891، 1027
گلوگاه (مازندران): 402
گناباد: 349، 370
گناوه: 270، 366
گنبد کاووس: 258
گنبد: 259، 650، 1036
گوره: 121
گیسکه: 459
گیلان: 44، 293، 648، 779، 830، 1005
گیلان‌غرب: 399، 433، 471
لاهور: 71، 877، 878، 905، 906، 936، 952، 1042
لاهیجان: 349
لبنان: 68، 69، 70، 72، 73، 74، 89، 90، 123، 124، 141، 167، 173، 194، 197، 209، 212، 221، 222، 224، 246، 247، 248، 249، 254، 266، 271، 285، 286، 316، 317، 318، 319، 340، 341، 350، 355، 356، 382، 383، 409، 410، 411، 418، 419، 420، 463، 476، 480، 522، 543، 565، 566، 659، 688، 737، 740، 742، 744، 818، 850، 855، 913، 932، 939، 952، 960، 961، 962، 987، 988، 1018، 1019
لرستان: 259، 438
لسوتو: 939
لنجان: 291
لندن: 56، 105، 168، 170، 287، 333، 401، 412، 413، 474، 480، 578، 734، 787، 982، 987، 1043
لوزان: 418
لوشان: 99
لولان: 557
لهستان: 174
لیبی: 29، 62، 68، 84، 101، 106، 113، 143، 169، 172، 197، 199، 200، 205، 206، 207، 221، 245، 264، 265، 266، 268، 269، 284، 342، 356، 371، 377، 378، 380، 381، 414، 443، 444، 476، 477، 478، 499، 515، 548، 549، 562، 563، 564، 566، 567، 578، 585، 619، 620، 659، 660، 696، 735، 737، 738، 742، 760، 787، 790، 809، 846، 879، 904، 914، 930، 937، 952، 955، 958، 959، 1018، 1039، 1042
ماؤوت: 40، 485، 488، 774، 776، 802، 923، 924، 943، 993
ماپوتو: 984
مارد: 723
مازندران: 44، 157، 211، 298، 334، 348، 662، 806، 830
مالت: 44، 557، 567
مالزی: 301، 406، 617، 621
ماهشهر: 496، 594، 595، 639، 821، 948
مبارکه: 298
مجارستان: 208
مجتمع آهن و فولاد اهواز: 107
مجتمع مسکونی الصدیق: 575
محاویل: 977
محلات: 298، 558، 779
محله جورآباد: 806
محور ارمرده: 900
محور الوت: 900
محور ام‌الرصاص: 41، 132، 530، 727، 749، 754، 865، 866
محور انجینه به بوالحسن (بانه): 951
محور باطوفه بیگ وفا: 779
محور باطوفه: 53
محور بوالحسن - صالح: 455
محور پیرانشهر - جلدیان: 646
محور تونل: 292، 967
محور چمچال - کرکوک: 540
محور چوراتا: 456
محور چومان: 456
محور دزلی - پاوه - جوانرود: 455
محور دونیس: 900
محور سردشت - بانه: 79
محور سردشت - مهاباد: 165
محور سلیمانیه - عربت: 488
محور شاخ سورمر: 455
محور قاسمیه: 921، 971
محور کرکوک - چمچال: 257
محور گامو: 967
محور گوزیل: 455
محور ماوؤت: 456
محور مهاباد - سردشت: 51، 138، 459، 978
محور میاندوآب - بوکان: 460
محور میاندوآب - مهاباد: 201
محور نوسود - تشار: 460
محور نیروان: 900
محوره قره‌داغ - سلیمانیه: 53، 869
مدرسه و مسجد شیعیان: 957
مدیترانه: 478، 566، 567، 652
مدینه: 123
مراکش: 63، 109، 198، 199، 200، 245، 442، 562، 585، 809، 856، 857
مرکز آموزش ثامن‌الائمه: 346
مرکز اطلاعات فرهنگی آمریکا در لاهور: 1042
مرکز تربیت معلم آذربایجان غربی: 298
مرکز تربیت معلم اصفهان: 298
مرکز تربیت معلم امام حسین(ع) کاشان: 402
مرکز تربیت معلم دامغان: 349
مرکز تربیت معلم رودسر: 298، 349
مرکز تربیت معلم سمنان: 349
مرکز تربیت معلم شاهرود: 349
مرکز تربیت معلم شهید باهنر اراک: 298
مرکز تربیت معلم شهید باهنر بندرعباس: 280
مرکز تربیت معلم شهید بهشتی آق‌قلا: 258
مرکز تربیت معلم شهید مدرس سنندج: 298
مرکز تربیت معلم شهیدبهشتی خنداب: 612
مرکز تربیت معلم گرمسار: 349
مرکز تربیت معلم لاهیجان: 298، 349
مرکز فرهنگی آمریکا در لاهور: 937
مرکز فرهنگی لیبی در مالت: 199
مرکز مخابرات داوودیه بغداد: 52، 279، 280
مرکز تربیت معلم شهید باهنر اراک: 298
مرکز تربیت معلم شهید باهنر بندرعباس: 2820
مرکز تربیت معلم شهید بهشتی آق‌قلا: 258
مرکز مخابرات داودیة بغداد: 52، 279، 280
مریوان: 51، 241، 275، 331، 433، 459، 471، 488، 539، 557، 776، 806، 942، 944، 951، 967، 978، 979، 1007، 1008
مزارشریف: 320
مسجد ارک: 790
مسجد امیرالمؤمنین(ع): 692
مسجد بزرگ "پادشاهی" لاهور: 905
مسجد شهرک ولیعصر(عج): 892
مسجدالاقصی: 691
مسقط: 83، 695، 782، 787، 846، 847
مسکو: 42، 57، 59، 100، 101، 102، 103، 104، 124، 125، 142، 143، 144، 195، 196، 202، 205، 207، 208، 209، 222، 223، 247، 264، 269، 278، 283، 284، 312، 334، 335، 338، 339، 370، 371، 441، 521، 548، 564، 577، 807، 982، 988، 989
مسیر بهمنشیر - رأس‌البیشه: 831
مشهد: 80، 402، 464، 649
مصر: 49، 50، 68، 104، 109، 171، 172، 173، 193، 198، 206، 207، 209، 222، 248، 263، 265، 319، 357، 380، 383، 414، 479، 480، 562، 567، 578، 585، 619، 653، 659، 660، 690، 694، 730، 735، 737، 738، 809، 855، 857، 931، 932، 938، 952، 961، 985، 986، 1038
معدن خاک: 136
مغرب: 222
مقدادیه: 942
مکزیک: 193، 1017
مِلِخور: 776
ممسنی: 99
منامه: 121، 168، 846، 1006
مندلی: 472، 473، 1004
منذریه: 483
منطقه آقدیر: 546
منطقه اربیل: 369
منطقه البحار: 556
منطقه الحسان در هورالهویزه: 159، 180، 606
منطقه ام‌الرصاص: 507، 531، 532، 537، 601، 673، 837، 838، 887، 889، 917
منطقه ام‌النعاج: 927
منطقه بوبیان: 927
منطقه تبوک: 1031
منطقه تیره: 976
منطقه جزیره: 948
منطقه حسینیه: 471، 513، 639
منطقه خسروآباد: 98، 130، 329، 330، 398، 500، 504، 511، 537، 555، 667، 696، 707، 727، 1027
منطقه داودیه: 280
منطقه دربندیخان: 277، 485، 924، 1002
منطقه دهوک: 369، 540، 807
منطقه رواندوز: 575، 610، 1035
منطقه زبیر: 530
منطقه زید: 513، 589، 670، 696، 791، 927، 999
منطقه سعیدیه: 838، 926
منطقه سلیمانیه: 30، 292، 495، 689، 869، 993، 1008
منطقه سوتک: 611
منطقه سیدکان: 41
منطقه شرق اروندرود: 31، 454، 505، 696
منطقه شط‌علی: 77، 136، 830
منطقه صف: 837، 892
منطقه صفوان: 483
منطقه عملیاتی بدر: 363
منطقه عملیاتی شرهانی: 1032
منطقه فداغیه: 308
منطقه فدک (فاو): 76، 133، 155، 159، 16 186، 239، 398، 554، 682، 696، 697، 1030، 1031
منطقه قشله: 596
منطقه قصر: 892
منطقه قطور: 51، 1037
منطقه کاریزه سلیمانیه (عراق): 43، 400، 436، 1006، 1007
منطقه کانی شیخ: 1004، 1033
منطقه کریم‌آباد: 258
منطقه کورک (مهاباد): 951
منطقه کویی: 848
منطقه لجمن: 164
منطقه نشوه: 40، 572
منطقه هزار قله: 925، 966، 967، 995
منطقه هلول: 313
منطقه یبیس: 1033
منظریه: 958، 959
موزامبیک: 70، 71، 72، 194، 738، 983، 984، 1012، 1013، 1014
موسیان: 163، 191، 192
موصل: 52، 53، 332، 488، 540، 848، 989، 1008
مهاباد: 42، 296، 460، 951، 978، 979، 1007، 1008
مهران: 191، 192، 415، 472، 514، 575، 577، 1032
میاندوآب: 241، 460، 978، 979
میبد: 648
میرجاوه: 870
میسان: 78، 136، 160، 295، 400، 436، 459، 564، 950
میشداغ: 534
میمه: 47، 1032
میناب: 646، 896
مینودشت: 259
ناحیه فری زیوه سورداش: 900
ناصریه: 526، 977
نامبیا: 266، 742، 934
نجف: 257، 976
نجف‌آباد: 291، 823
ندامتگاه تبریز: 881
ندامتگاه عادل‌آباد (شیراز): 174
نروژ: 914
نفت‌شهر: 336
نکا: 258
نودشه: 658
نوسود: 292، 459
نهر ابتر: 386، 387
نهر ابوجویدی: 629
نهر ابودگل: 97، 129، 149، 229، 230، 322، 596، 715
نهر ابوطرف: 322
نهر ابوعقاب: 468، 629، 630، 631
نهر ابوفلفل: 512
نهر ارزق: 230، 322، 508
نهر المچری: 555
نهر بلامه: 130
نهر بوصدرین: 512
نهر حاج‌علی: 675، 798، 867، 973
نهر حاج‌محمد: 130، 387، 625
نهر حد: 322
نهر حرب: 634
نهر حمید: 468
نهر خین: 180، 640، 641، 748، 891
نهر دروچه: 468
نهر سعدونی: 149
نهر سویب: 670
نهر عرایض: 177، 179، 180، 685، 797، 835، 837
نهر علی‌شیر: 628، 629
نهر قاسمیه: 236، 324، 386، 798، 867، 922
نهر قصر: 508، 634
نهر کوت: 631
نهر مایتچ: 867
نهر مچری: 129، 626، 627، 867
نهر محسنین: 149، 229، 322
نهر مزبط: 508
نهر مسجد: 322
نهر منطقه: 149، 230، 447
نهر ناصر: 149، 322، 447
نهر نشیمن: 322
نیجریه: 193
نیروگاه برق مادرا: 305
نیروگاه بندرعباس: 211
نیروگاه زرگان: 211
نیشابور: 242
نیکاراگوئه: 479، 930، 1017
نیویورک: 24
واتیکان: 281، 282، 304، 314، 482، 483، 521، 1018
واجارگاه: 807
واشنگتن: 112، 521، 614، 1019
ورامین: 211، 848، 929
ونزوئلا: 193
ویتنام: 224، 578
وین: 68، 342، 414، 444، 477، 478، 1043
هامبورگ: 688
هاوانا: 208، 209
هبودان (ایرانشهر): 989
هتل شرایتون (دمشق): 382
هتل هویزه در تهران: 122
هرمزگان: 294
هزارکانیان: 778
الهضه: 977
اله‌کینا: 297
هلند: 48، 108، 135، 195، 204، 283، 285
همدان: 464، 558، 827
هندوستان (هند): 67، 193، 207، 270، 378، 741، 742، 783، 784، 811، 812، 871، 959
هندیجان: 770
هنرستان شهرستان ساوه: 870
هور: 39، 43، 77، 97، 98، 131، 154، 161، 181، 184، 215، 236، 277، 295، 346، 386، 388، 396، 415، 496، 500، 502، 534، 570، 599، 606، 607، 609، 667، 668، 670، 682، 697، 699، 707، 755، 763، 830، 891، 901، 925، 926، 948، 974، 999، 1031
هورالعظیم: 731
هورالهویزه: 31، 32، 33، 39، 47، 136، 159، 160، 162، 177، 180، 182، 184، 186، 215، 234، 238، 294، 312، 333، 462، 472، 494، 496، 571، 574، 575، 601، 602، 604، 606، 607، 638، 778، 800، 862، 927، 1008، 1031، 1034
هویزه: 43، 78، 117، 131، 136، 333، 346، 542، 688، 838، 1031
یاخچی‌آباد (تهران): 444
یاسوج: 258، 294، 558
یزد: 80، 167، 558
الیگودرز: 648
یمن جنوبی: 287، 560، 740، 809، 848، 877، 878، 879، 938، 962، 988، 989
یمن شمالی: 109، 381، 616، 988
یمن: 140، 286
یوگسلاوی: 300
یونان: 734
آتش‌بس: 24، 60، 63، 67، 352، 406، 502، 654، 694، 850، 856، 930
اتاق بازرگانی عرب و بریتانیا: 982
اتاق بازرگانی و صنایع کویت: 817
اتحادیه دمکراسی فرانسه: 95
اتحادیه عرب: 62، 207، 265
اتحادیه کارگران تایلند: 284
اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها): 52، 166، 260، 485، 610، 611، 776، 847، 942، 968
اجلاس اتحادیه بازرگانی کشورهای حوزه خلیج فارس: 817
اجلاس امنیت و چشم‌انداز خلع سلاح در اروپا: 135
اجلاس ژنو: 907
اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی: 855
اجلاس سران کشورهای اسلامی: 352، 406
اجلاس سران کشورهای صنعتیس: 66، 815
اجلاس شورای همکاری خلیج فارس: 61، 83
اجلاس وزیران خارجه سوریه، لیبی و ایران: 205، 206، 221، 245، 264، 265
اداره اطلاعات آذربایجان شرقی: 1037
اداره اطلاعات آذربایجان غربی: 899
اداره اطلاعات استان باختران: 929
اداره اطلاعات ایرانشهر: 989
اداره اطلاعات بندر شهید رجایی: 1016
اداره اطلاعات خراسان: 1037
اداره اطلاعات سقز: 979
اداره اطلاعات شهربانی: 79
اداره اطلاعات کردستان: 899
اداره بهداری کرج: 900
اداره تعمیرات و مخابرات شرکت نفت: 366
اداره توجیه سیاسی وزارت دفاع عراق: 575
اداره دوم ارتش تایلند: 284
اداره راه قدس: 455
اداره راه کربلا: 468، 723
اداره راهنمایی و رانندگی: 530
اداره سازمانهای بین‌المللی وزارت امور خارجه: 262
اداره کل آموزش و پرورش استان مرکزی: 870
اداره کل اطلاعات استان خوزستان: 481
اداره کل بندر و کشتیرانی: 1016
اداره کل راه و ترابری استان فارس: 242
اداره گذرنامه و ثبت احوال سلیمانیه: 53
اداره مخابرات شاهرود: 1017
اداره وظیفه عمومی: 559
ارتش آمریکا: 351
ارتش اتیوپی: 578
ارتش اردن: 53، 332
ارتش انگلیس: 957
ارتش جمهوری اسلامی ایران: 22، 23، 26، 27، 28، 29، 34، 35، 36، 37، 40، 41، 48، 55، 81، 88، 133، 150، 163، 167، 202، 204، 216، 217، 242، 251، 252، 253، 254، 255، 260، 287، 291، 326، 332، 335، 350، 390، 394، 395، 433، 435، 460، 475، 490، 491، 492، 494، 498، 499، 501، 502، 503، 504، 525، 528، 530، 532، 533، 534، 535، 571، 572، 593، 599، 604، 605، 607، 639، 641، 649، 650، 651، 661، 663، 665، 666، 667، 674، 677، 678، 680، 698، 699، 700، 703، 704، 705، 706، 709، 713، 725، 726، 727، 728، 729، 733، 738، 750، 754، 755، 756، 759، 773، 791، 792، 793، 796، 826، 838، 839، 865، 866، 869، 884، 889، 890، 891، 895، 920، 942، 951، 1002، 1005، 1011، 1039
ارتش جنوب لبنان: 962
ارتش سرخ شوروی: 342
ارتش سوریه: 578
ارتش عراق: 22، 23، 24، 31، 39، 42، 43، 47، 49، 52، 53، 76، 77، 78، 98، 131، 135، 136، 137، 139، 141، 159، 166، 167، 168، 170، 178، 187، 189، 201، 219، 234، 240، 260، 273، 277، 278، 294، 295، 296، 308، 321، 324، 325، 329، 331، 332، 345، 346، 347، 350، 366، 370، 385، 399، 400، 403، 433، 434، 470، 472، 474، 486، 500، 505، 510، 513، 526، 534، 536، 537، 540، 541، 542، 556، 572، 574، 575، 576، 577، 578، 595، 596، 597، 604، 607، 608، 609، 610، 626، 629، 630، 631، 638، 646، 647، 656، 658، 667، 668، 670، 671، 673، 675، 684، 687، 688، 689، 693، 697، 707، 708، 713، 714، 717، 719، 721، 731، 756، 771، 773، 776، 778، 779، 795، 796، 803، 807، 835، 843، 847، 868، 869، 884، 887، 888، 890، 892، 895، 903، 910، 924، 928، 947، 948، 949، 950، 951، 954، 955، 968، 973، 974، 976، 977، 993، 994، 1002، 1005، 1006، 1008، 1014، 1027، 1032، 1033، 1034، 1039
ارتش کره شمالی: 578
ارتش لبنان: 880
ارتش لیبی: 578
ارتش مصر: 68، 265، 578
ارتش نیجریه: 283
ارتش ویتنام: 578
استانداری بوشهر: 201، 539، 731، 778
استانداری کردستان: 1008
استانداری هرمزگان: 614
اسکادران هواناو نیروی دریایی ارتش: 831
اعزام نیرو: 256، 258، 402، 458، 462، 558، 613، 691، 848، 1005، 1036
اعلامیه قاهره: 381
اف. بی. آی: 1017
انجمن دوستی پارلمانی ایران و ژاپن: 65، 741، 780، 813
انجمن ذوالفقار حیدری پاکستان: 810
انجمن سادات و مؤمنین راولپندی: 810
انجمن همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی آمریکا با عراق: 382
انجمن‌های اسلامی دانشجویان دانشگاه‌های کشور: 188، 319
انستیتوی بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن: 412
انقلابیون مسلمان کرد: 52، 297، 459، 540، 689، 779، 869، 900، 979، 980، 1008، 1035
اوپک: 119، 121، 270، 442، 982، 1043
اورلیکن: 868
اولین اجلاس اتاق صنایع استانبول: 960
بازار مشترک اروپا: 961، 1020
بازار مشترک اسلامی: 581، 907، 936
بانک بین‌المللی خلیج: 146
بانک توسعه اسلامی: 621
بانک رافدین عراق: 146
بانک سپه: 471
بانک صادرات: 900
بانک صنعت و معدن: 613
بانک مرکزی ایران: 1015
بحران کوبا: 846
بخشداری ابوشانک: 330، 399
بسیج صنایع کشور: 778
بسیج عراق: 80، 167
بسیج عشایر: 51، 214، 899، 1007
بسیج: 41، 44، 80، 99، 100، 133، 140، 167، 187، 188، 189، 202، 204، 241، 252، 256، 257، 258، 260، 261، 280، 293، 294، 298، 310، 348، 371، 401، 402،460، 464، 465، 471، 475، 481، 492، 494، 533، 535، 542، 558، 612، 662، 706، 779، 848، 880، 899، 900، 928، 929، 963، 977، 978، 979، 1004، 1005، 1009، 1010، 1017، 1029، 1031
بلوک شرق: 108، 546، 1038
بلوک غرب: 108
بمب اتم: 417
بمب اکسیژنی: 350
بمب لیزری: 662
بنیاد امور مهاجرین جنگ: 613
بنیاد شهید انقلاب اسلامی: 88، 122، 1011
بنیاد شهید کرج: 900
بنیاد مستضعفان: 55، 289، 599، 698، 1036
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان باختران: 658
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان لرستان: 658
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اصفهان: 613
بیانیه الجزایر: 785
بیانیه مسقط: 374
بی‌سیم تاکی واکی: 156، 361
بیل هیدرولیکی: 399
پارلمان ژاپن: 560، 780
پارلمان کانادا: 734
پارلمان کویت: 383
پایان جنگ، پایان دادن به جنگ: 22، 23، 25، 29، 47، 59، 60، 62، 63، 64، 65، 66، 67، 68، 70، 72، 83، 84، 85، 105، 106، 143، 169، 193، 195، 197، 199، 210، 263، 282، 300، 301، 333، 334، 338، 340، 352، 353، 370، 372، 377، 378، 406، 438، 441، 475، 476، 477، 517، 518، 544، 545، 547، 548، 560، 561، 564، 565، 574، 578، 579، 580، 582، 585، 608، 616، 618، 654، 655، 692، 695، 696، 742، 787، 788، 789، 808، 814، 816، 817، 847، 848، 849، 850، 851، 853، 854، 856، 871، 876، 877، 903، 904، 930، 931، 983، 1011، 1040، 1042
پدافند 23 م. م دولول: 801
پدافند 5/14 م. م چهارلول: 801
پدافند ش. م. ر. تیپ 33 المهدی: 646
پدافند کل هوایی: 39
پدافند نیروی هوایی: 638
پدافند هوایی سپاه: 637
پرداخت غرامت: 24، 25، 62، 64، 65، 220، 301، 338، 353، 372، 405، 518، 519، 561، 562، 580، 581، 619
پروتکل فرهنگی ایران و سوریه: 172
پل خیبری: 513، 599، 678، 679، 697، 725، 757، 946، 997
پل دوبه‌ای: 599
پل کوثری: 513، 606
پلیس پاکستان: 906
پلیس راه: 530
پیشمرگان مسلمان کرد: 333، 369، 540، 689، 869، 954، 1039
پیمان آتلانتیک: 336
پیمان سنتو: 71، 336، 906
پیمان سیتو: 336
پیمان ورشو: 195
تأسیسات نفتی ایران: 42، 47، 48، 56، 333، 459، 518، 576، 646، 731، 844، 950، 955، 973، 974، 1015
تأسیسات نفتی عراق: 913
تانک پی.ام.پی: 351، 902
تانک تی 62: 351، 902
تانک تی 72: 50، 169، 195، 531
تانک سبک پی تی 76: 351
تحریم اقتصادی (محاصره اقتصادی): 43، 48، 54، 224، 660، 730، 742، 939
تحریم نظامی: 42، 43، 54، 74
ترور: 139، 383، 401، 991
تروریسم، تروریست: 51، 74، 87، 91، 92، 94، 113، 115، 198، 287، 305، 341، 342، 356، 357، 380، 381، 443، 444، 463، 478، 481، 562، 567، 584، 585، 660، 743، 787، 818، 854، 874، 958، 959، 990، 1017، 1018، 1037
تنبیه متجاوز: 23، 24، 25، 71، 72، 203، 372، 808
توافقنامه دمشق (لبنان): 72، 73، 89، 90، 354، 355، 356، 382، 408، 410، 411، 418، 419، 420، 584، 622، 743، 744، 855، 1018، 1019
توپ 105 م. م: 327، 364، 699، 778، 799، 800، 895، 1004
توپ 120 م. م: 364
توپ 122 م. م: 800، 920
توپ 130 م. م: 216، 289، 364، 531، 699، 753، 772، 773، 778، 800، 895، 920، 1004
توپ 155 م. م: 289، 364، 531، 699، 773، 778، 799، 800، 895، 921، 1002، 1004
توپ 203 م. م: 773، 778، 800، 895، 921، 1004
توپ 23 م. م: 395، 449، 635، 636، 637، 638، 672، 716، 719، 720، 721، 722، 761، 831، 920
توپ 35 م. م: 430، 637، 638، 719، 720
توپ 57 م. م: 395، 423، 449، 451، 672، 719، 720، 885
توپ ضدهوایی سام 7: 526
توپ ضدهوایی سام 9: 526
تیپ1 لشکر 92 زرهی اهواز: 288
تیپ10
سیدالشهدا: 39، 45، 132، 177، 178، 179، 181، 293، 311، 364، 673، 684، 685، 686، 748، 795، 836، 837، 883، 884، 885، 886، 1000
تیپ105 گارد مرزی عراق: 776
تیپ111 پیاده عراق: 163، 165
تیپ15 امام حسن: 180، 182، 184، 802، 925، 999، 1000
تیپ18
الغدیر: 39، 177، 178، 179، 242، 294، 364، 558، 608، 673، 685، 748، 757، 795، 835، 836، 837، 884، 887، 888، 917، 1000
تیپ20 رمضان: 186، 238
تیپ21 امام رضا: 39، 128، 151، 177، 178، 179، 311، 364، 457، 837، 866، 884، 891، 892، 893، 977، 1000
تیپ21 کرکوک اتحادیه میهنی کردستان عراق: 848
تیپ23 سورداش اتحادیه میهنی کردستان عراق: 847
تیپ28 عراق: 572
تیپ3 لشکر 92 زرهی اهواز: 471
تیپ32 انصارالحسین: 180، 182، 184، 234، 293، 311، 456، 457، 800، 801، 802، 862، 863، 865، 925، 999، 1000
تیپ33 المهدی: 34، 129، 294، 322، 324، 385، 386، 387، 388، 394، 415، 431، 432، 603، 606، 628، 633، 643، 644، 646، 675، 676، 716، 797، 798، 824، 833، 867، 896، 897، 898، 919، 921، 922، 923، 946، 971، 972، 977
تیپ33 نیروی مخصوص عراق: 675
تیپ427 عراق: 689
تیپ44 قمر بنی‌هاشم: 34، 128، 229، 388، 391، 453، 588، 589، 590، 674، 710، 774، 830، 859، 860، 861، 862، 996، 998
تیپ44 گارد ساحلی عراق: 672
تیپ440 گارد ساحلی عراق: 771
تیپ49 عراق: 572
تیپ55: 641، 800
تیپ57 ابوالفضل: 163
تیپ75 ظفر سپاه: 1002
تیپ77 ارتش عراق: 675
تیپ806 عراق: 776
تیپ9 بدر: 181، 234، 485، 489، 802
تیپ امیرالمؤمنین: 311، 457، 458، 802
تیپ انصار همدان: 929
تیپ بیت‌المقدس: 332
تیپ ذوالفقار: 949
تیپ زرهی 28 صفر: 238
تیپ زرهی 72 محرم: 238
تیپ شهید افیونی: 51، 951
تیپ شهید بروجردی: 993، 995
تیپ قدس: 924، 944، 965، 966، 993، 995
تیپ گارد ریاست جمهوری عراق: 139
تیپ مسلم بن عقیل: 293، 311، 457، 458
تیپ مهندسی الهادی: 294
تیپ مهندسی جوادالائمه: 311
تیپ نبی اکرم (313): 293، 311، 802، 844، 924، 925، 965، 966، 993، 995
تیپ نبی اکرم باختران: 929
تیپ ویژه شهدا: 311، 372، 457، 460، 802، 923، 924، 925، 965، 966، 977، 993، 994، 995
جامعه اقتصادی اروپا: 1019، 1020
جامعه الزهرا: 621
جامعه روحانیت مبارز تهران: 319، 1010، 1011
جامعه عرب: 414، 660
جامعه مدرسین حوزه علیمه: 299
جبهه آزادی‌بخش ملی الجزایر: 378
جبهه اتحاد ملی لبنان: 418، 419
جبهه ضدامپریالیسم: 1042
جبهه مقاومت ملی یمن شمالی: 248، 286
جماعت اسلامی پاکستان: 810
جمعیت مشایخ پاکستان: 810
جنبش اسلامی ترکیه: 614
جنبش امل: 72، 89، 90، 222، 247، 285، 316، 354، 355، 408،
411، 418، 419، 420، 744، 880، 960، 961، 1019، 1020
جنبش توحید اسلامی لبنان: 72، 88، 90، 194، 246، 285، 585
جنبش عدم تعهد: 67، 169، 205، 245، 300، 353، 438، 694، 741، 742، 782، 783، 784، 789، 809، 811، 812، 849، 871، 873، 874، 957، 1013، 1040، 1042
جنبش فتح: 357، 381
جندالله: 979
جنگ جهانی دوم: 901
جنگ خلیج فارس: 82، 84، 90، 135، 143، 259، 278، 282، 333، 338، 353، 406، 518، 608، 612، 616، 618، 694، 786، 787، 817، 854
جنگ شهرها: 23، 370، 435، 436
جنگ قادسیه: 369
جنگ ویتنام: 465
جهاد خراسان: 777
جهاد خودکفایی سپاه پاسداران: 980
جهاد دامغان: 966، 996
جهاد دانشگاهی: 139، 188
جهاد سازندگی استان کرمان: 870
جهاد سازندگی الیگودرز: 612
جهاد سازندگی فیروزکوه: 928
جهاد سازندگی کاشان: 928
جهاد سازندگی کرج: 612
جهاد سازندگی: 55، 56، 155، 182، 188، 235، 236، 270، 273، 294، 303، 327، 390، 399، 425، 430، 451، 448، 452، 454، 456، 480، 542، 571، 590، 595، 597، 598، 599، 600، 639، 643، 644، 649، 676، 698، 723، 724، 725، 757، 763، 797، 798، 911، 921، 923، 934، 971، 983، 1011
جهاد فارس: 157، 468
جهاد مازندران: 922
جهاد نجف: 777
جهاد یزد: 777
جیش‌الشعبی (ارتش خلقی عراق): 53، 166، 308، 369، 486، 900
چریک‌های فدایی (اکثریت): 1007
حامیان راهیان کربلا: 953
حزب اتحاد برای دمکراسی فرانسه: 173
حزب الدعوه: 990
حزب انقلابی تانزانیا: 933
حزب بعث سوریه: 818
حزب بعث عراق: 24، 53، 61، 221، 337، 338، 375، 482، 502، 561، 562، 582، 653، 654، 818، 869، 834، 989، 990، 1008، 1039
حزب توده ایران: 103، 144، 1037
حزب جمعیت علمای اسلام: 1042
حزب دمکرات کردستان ایران (بارزانی‌ها): 50، 51، 99، 138، 165، 241، 257، 258، 279، 297، 331، 332، 347، 401، 460، 473، 541، 576، 610، 806، 869، 899، 900، 978، 979، 1006، 1007، 1008، 1037
حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها): 52، 166، 485، 611، 732، 740، 776، 954، 955
حزب دمکراتیک خلق: 166
حزب سبزهای آلمان: 1011
حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان (دروزی‌ها): 72، 90، 354، 355، 418، 419، 744، 880، 961
حزب سوسیالیست فرانسه: 95، 173، 807
حزب سوسیالیست کردستان عراق: 732، 943
حزب کتائب لبنان: 420
حزب کمونیست کردستان عراق: 166
حزبالله لبنان: 72، 73، 89، 222، 247، 285، 316، 382، 408، 411، 522، 743، 744
حق وتو: 58، 337، 962، 987
حقوق بشر: 87، 113، 114، 118، 119، 145، 204، 205، 282، 284، 827، 856، 881، 953
خطوط هواپیمایی اسرائیل (العال): 341، 357
خمپاره 120 م. م: 217
خمپاره 60: 417، 836، 995
خمپاره 81 م. م: 217
خمپاره‌انداز 120 م. م: 325، 327، 345، 361، 390، 394، 430، 448، 449، 450، 512، 533، 683، 699، 864، 885، 893، 923، 981، 1026
خمپاره‌انداز 60 م. م: 180، 390، 981
خمپاره‌انداز 80 م. م: 699
خمپاره‌انداز 81 م. م: 390، 430، 449، 512، 633، 683، 699، 864، 885، 893، 923، 981، 1026
خمپاره‌انداز کماندویی: 1035
دادگاه اصل 49 قانون اساسی: 1012
دادگاه عالی انقلاب: 621، 622
دادگاه عالی لاهور: 937
دادگاه فدرال سن‌دیه‌گو کالیفرنیا: 733
دادگاه هرس فری رد لندن: 957
دادگستری خوزستان: 912
دادگستری شهرکرد: 481
دادگستری: 1016
دبیرخانه اوپک: 1043
دبیرخانه شورای امنیت کشور: 1008
دفتر امنیتی اداره هواپیمایی فدرال آمریکا: 1017
دفتر پاپ: 482
دفتر تحکیم وحدت: 139، 188، 319
دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران: 785
دفتر دادستانی الملو: 108
دفتر سیاسی حزب دمکرات کردستان ایران: 806
دفتر سیاسی سپاه پاسداران: 83
دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی: 339
دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه: 621
دفتر فرماندهی سپاه پاسداران منطقه 3 کربلا: 346
دفتر مرکزی بسیج عراق: 80، 140، 261
دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه: 248، 264، 343، 378، 379، 380، 442، 463، 734، 930، 961، 988، 1018، 1042
دفتر هواپیمایی پان امریکن: 938
دفتر هواپیمایی سوریه در ابوظبی: 938
دومین کنگره دانشجویان مسلمان دانشگاهها: 140
دیوان لاهه: 546، 785، 959، 960
رآکتور هسته‌ای: 414
رادارهای رازیت: 390
راهبرد تصرف یک منطقه مهم و استفاده از آن برای پایان دادن به جنگ: 29
راهبرد عملیاتی اجرای عملیات‌های مداوم و بی‌وقفه: 27
راهپیمایی روز قدس: 23، 24، 254، 309، 363، 661، 662، 828، 1009
رایزنی فرهنگی ایران در دمشق: 141
روابط عمومی شرکت ملی فولاد ایران: 1036
ژاندارمری باختران: 1008، 1016
ژاندارمری جوشن سقز: 51
ژاندارمری سمنان: 297
ژاندارمری: 79، 88، 179، 235، 242، 296، 297، 307، 347، 530، 738، 975، 981، 989
ژیروسکوپ: 658، 1012
سازمان آزادی‌بخش فلسطین: 101، 166، 200، 269، 270، 305، 342، 356، 357، 380، 381، 440، 441، 522، 567، 742، 958، 961، 984
سازمان احتیاط قدس: 805
سازمان استخبارات عراق: 280، 486، 900
سازمان اطلاعاتی ارتش ایتالیا: 414، 415
سازمان امنیت تایلند: 284
سازمان امنیت عراق: 257، 482، 483، 979، 980
سازمان امور اداری و استخدامی کشور: 122
سازمان انرژی اتمی ایران: 550، 583
سازمان بهزیستی: 122
سازمان بین‌المللی دریانوردی: 44، 437
سازمان تبلیغات اسلامی زنجان: 280
سازمان جاسوسی اسرائیل (موساد): 483
سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران: 1016
سازمان دانشجویان امامیه پاکستان: 350، 810، 852، 878
سازمان دفاع غیرنظامی عراق: 462
سازمان سرمایه‌گذاری بانک مرکزی: 583
سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران: 380، 549، 550
سازمان سیا: 414، 959
سازمان صنایع دفاع: 790، 791، 891
سازمان عفو بین‌المللی: 54، 332، 333، 732، 807، 856، 857
سازمان کشتیرانی: 723
سازمان کنفرانس اسلامی: 62، 63، 92، 207، 245، 265، 300، 353، 378، 406، 438، 562، 585، 616، 617، 654، 655، 660، 694، 695، 735، 742، 789، 808، 827، 856، 873، 874
سازمان مجاهدین خلق (منافقین): 43، 50، 51، 79، 87، 114، 116، 174، 205، 252، 254، 400، 444، 463، 464، 481، 610، 661، 786، 827، 868، 869، 870، 880، 900، 910، 912، 942، 951، 978، 990، 1007، 1008، 1017، 1037
سازمان مستضعفین در جهان: 124، 285، 286، 463
سازمان ملل متحد: 24، 25، 58، 60، 66، 87، 110، 111، 124، 135، 174، 190، 202، 204، 219، 220، 282، 284، 302، 334، 335، 337، 338، 353، 376، 435، 436، 437، 472، 473، 481، 513، 559، 566، 577، 647، 657، 789، 809، 814، 816، 881، 930، 953، 987، 1018
سازمان وحدت افریقا: 956
سازمان همکاری اقتصادی (اکو): 851، 907
سازمان همکاری و عمران اروپا: 1015
سازمان هواپیمایی کشوری: 193
سازمان هواشناسی (اداره): 698، 718
سپاه 2 عراق: 434
سپاه 3 عراق: 77، 81، 277، 399، 403، 434، 571، 572، 647، 670، 688، 844، 865، 950، 1007
سپاه 4
عراق: 81، 136، 159، 277، 295، 403، 459، 647، 667، 844، 950
سپاه 5 عراق: 434، 647
سپاه 6 عراق: 78، 81، 159، 277، 295، 346، 399، 403، 434، 497، 647، 667، 670، 844، 950، 974، 1007، 1032
سپاه 7 عراق: 240، 277، 403، 555، 670، 949، 950
سپاه آذربایجان شرقی: 848
سپاه آشتیان: 258، 928
سپاه اشنویه: 1007
سپاه بانه: 473
سپاه بروجن: 928
سپاه بندرعباس: 897
سپاه بوکان: 347
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 22، 23، 26، 27، 28، 29، 30، 31، 34، 35، 36، 37، 39، 40، 41، 44، 45، 48، 51، 55، 81، 88، 97، 98، 128، 139، 155، 158، 159، 163، 187، 188، 202، 204، 213، 214، 216، 217، 218، 224، 234، 235، 238، 252، 253، 254، 255، 256، 273، 277، 290، 291، 293، 294، 307، 308، 311، 335، 361، 385، 387، 388، 433، 436، 451، 454، 458، 475، 480، 485، 488، 490، 491، 494، 495، 496، 498، 499، 501، 502، 503، 504، 507، 525، 526، 527، 528، 530، 531، 532، 533، 534، 535، 536، 541، 542، 553، 592، 593، 594، 595، 599، 600، 601، 604، 605، 606، 608، 621، 638، 639، 641، 649، 651، 661، 663، 665، 666، 667، 668، 674، 677، 678، 679، 680، 682، 693، 698، 699، 700، 703، 704، 705، 706، 713، 720، 724، 725، 726، 727، 728، 729، 733، 738، 747، 749، 750، 751، 752، 754، 755، 756، 759، 773، 774، 779، 792، 793، 797، 799، 800، 802، 805، 806، 822، 826، 832، 838، 839، 841، 864، 865، 866، 867، 868، 888، 890، 891، 895، 896، 897، 900، 911، 941، 942، 944، 947، 974، 975، 977، 979، 980، 981، 989، 993، 1001، 1002، 1004، 1005، 1007، 1009، 1010، 1011، 1016، 1033، 1034، 1035، 1036
سپاه پیرانشهر: 347
سپاه تبریز: 241
سپاه تکاب: 474
سپاه تویسرکان: 558
سپاه جنوب: 97، 311، 602، 841، 842، 843، 993
سپاه جهرم: 241
سپاه خرمشهر: 837
سپاه دوگنبدان: 258
سپاه دهدشت: 258
سپاه سردشت: 951
سپاه سلماس: 558
سپاه شمال غرب: 802، 965
سپاه شمال: 97، 311، 485، 486، 489، 490، 602، 774، 841، 842، 843، 993، 999
سپاه کوار: 807
سپاه گیلان: 779
سپاه مازندران: 977
سپاه محلات: 558
سپاه مرکز: 993
سپاه منطقه 1 ثارالله: 45، 293، 460، 848، 929
سپاه منطقه 2 دریایی: 897
سپاه منطقه 5 ثامن‌الائمه: 977، 978
سپاه مهاباد: 951، 978، 979، 1007
سپاه میاندواب: 732
سپاه ناحیه کردستان: 80، 806، 1009
سپاه نجف‌آباد: 592
سپاه نیریز: 241
سپاه همدان: 612
سپاه یاسوج: 258
سپاه یزد: 558
ستاد اعزام مبلغ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: 280
ستاد امنیت سقز: 806
ستاد بازسازی خوانسار: 613
ستاد بازسازی و نوسازی استان اصفهان: 613
ستاد بازسازی و نوسازی استان باختران: 658
ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده: 262
ستاد پدافند کشور: 430، 843
ستاد پشتیبانی جنگ بنیاد مستضعفان: 538
ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی استان هرمزگان: 280
ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی قائن: 870
ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی کرج: 900
ستاد پشتیبانی جنگ دامغان: 259
ستاد پشتیبانی جنگ شرکت واحد اتوبوسرانی: 460
ستاد پشتیبانی جنگ: 27
ستاد پشتیبانی کمک‌های آموزش و پرروش شهرستان داراب: 807
ستاد تبلیغات جنگ: 242، 347، 370، 371، 435، 473، 474، 577، 608، 647، 1011
ستاد جبهه و جنگ ساوه: 870
ستاد حمایت از رزمندگان: 650
ستاد خارجی دهه فجر: 479، 480
ستاد رسیدگی به وضع مصدومان و مجروحان جنگ تحمیلی: 242
ستاد سپاه پاسداران منطقه 3 کربلا: 1036
ستاد سپاه پاسداران منطقه 4 (زاهدان): 870
ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان: 869، 899
ستاد فرماندهی جنگ فرماندهی کل: 275
ستاد فرماندهی کل قوا: 27، 54، 55، 253، 254
ستاد قرارگاه نوح: 946
ستاد مرکزی سپاه پاسداران: 80، 275، 485، 592، 806، 854، 870، 968، 1036، 1037
ستاد مشاورت و هدایت عملیات برای فرماندهان: 34
ستاد مشترک ارتش: 43، 76، 77، 86، 135، 201، 251، 278، 400، 434، 460، 474، 475، 490، 525، 534، 540، 575، 609، 680، 681، 687، 843، 847، 949، 976، 1006، 1034
ستاد مقاومت ناحیه معدن البرز غربی: 1036
ستاد نیروی دریایی ارتش: 189
ستاد نیروی زمینی سپاه: 128، 133، 154، 311، 361، 423، 485، 593
ستاد هماهنگی دانشگاهها در خدمت جنگ: 139، 188
ستادهای نماز جمعه استان تهران: 317
سرویس مخفی ایتالیا: 380، 381
سلاح‌های شیمیایی: 50، 63، 66، 68، 114، 135، 265، 330، 364، 475، 506، 578، 671، 672، 694، 715، 754، 755، 766، 780، 781، 786، 814، 839، 850، 902، 903، 934، 976، 982، 1035، 1038
سمپوزیوم نفت، تهران: 284
سمینار ویژه فرماندهان یگانهای عمده نیروی زمینی ارتش: 167، 223
سنای آمریکا: 50، 378، 379
سندیکای کارگران عراق: 656
سواپو: 956
سوسیالیست‌های ایتالیا: 621
سوسیالیست‌های فرانسه: 939، 981
سومین اجلاس مشترک ایران و هند (سومین اجلاس مشترک کمیسیون ایران و هند): 67، 741، 784، 812
سیستم موشکی راپیر: 868، 720
سیستم موشکی هاگ: 38، 74، 237، 527، 637، 638، 639، 719، 720، 721، 722، 724، 792، 868
سیستم‌های لیزر: 93
شانزدهمین اجلاس وزیران خارجه کشورهای اسلامی (فاس مراکش): 63، 353 405، 562، 585، 616، 617، 655، 660، 694، 735، 742، 855، 856
شبه نظامیان مسیحی لبنان (فالانژها): 72، 73، 90، 410، 411، 418، 419، 420، 880، 1019
شرکت اچ. پول. سون: 401
شرکت اسلان: 734
شرکت امداد کشتیرانی اسمیت اینترنشنال: 1006
شرکت اوردیف: 70، 522، 549، 550، 566، 583، 914
شرکت ای.پی. کرپ: 146
شرکت ایپکو مارین: 1006
شرکت ایتال سایدر ایتالیا: 122
شرکت بهرینگ آمریکا: 785
شرکت بیمه کناس فرانسه: 70، 550، 583
شرکت بیمه لویدز لندن: 120، 413
شرکت پرزیدنت لاینز آمریکا: 803، 804
شرکت تجاری دجو سئول: 658
شرکت جنرال موتورز آمریکا: 482
شرکت ذوب آهن بافق: 80
شرکت سایپم ایتالیا: 620
شرکت سرمایه‌گذاری نفتی عرب: 146
شرکت سیگنال آپارتن هلند: 283
شرکت صنایع فلزی سومی ترمو: 122
شرکت فولاد کواساکی: 122،
شرکت فولاد نیپون کوکان: 122
شرکت کی‌بی‌سی آلمان غربی: 475
شرکت مگنوم انگلیس: 283
شرکت ملشمی آلمان غربی: 475
شرکت ملی نفت ایران: 42، 121، 331، 366، 413، 556
شرکت منیسمن آلمان‌غربی: 122
شرکت نفتی گلف اویل: 960
شرکت واحد اتوبوسرانی: 298، 460، 880
شرکت وستینگهاوس آمریکا: 734
شرکت هلندز سیگنا لاپ پارتن: 108
شرکت یونایتد پاسفیک انترناسیونال: 284
شناور بارج: 770، 832
شناور طارق: 289، 504، 513، 600، 636، 644، 678، 679، 698، 762، 764، 799، 832، 889، 998
شناور کنو موتوردار: 719
شوراهای اسلامی روستاهای تربت حیدریه: 241
شوراهای اسلامی روستایی: 211، 870
شوراهای اسلامی مازندران: 212
شوراهای اسلامی: 241
شورای امام اعظم پاکستان: 810
شورای امنیت ملی آمریکا: 938
شورای امنیت: 57، 60، 66، 87، 106، 124، 143، 190، 191، 220، 223، 335، 376، 437، 443، 559، 577، 742، 780، 781، 782، 814، 815، 816، 962
شورای ایکائو (سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشور): 193
شورای تأمین استان سیستان و بلوچستان: 989
شورای جامعه عرب: 567
شورای سیاست‌گذاری حزب لیبرال دمکرات ژاپن: 65، 741، 780
شورای عالی انقلاب فرهنگی: 299
شورای عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده: 86
شورای عالی دفاع: 26، 80، 242، 251، 260، 373، 490، 525، 532
شورای عالی سپاه: 30، 968
شورای عالی قضایی: 212، 909، 1012
شورای عمومی کلیسای واتیکان: 282
شورای فرماندهی انقلاب عراق: 901
شورای مرکزی گزینش: 733
شورای وقایع‌نگاری جنگ: 86
شورای همکاری خلیج فارس: 60، 62، 66، 83، 90، 105، 109، 110، 141، 194، 207، 209، 301، 340، 352، 377، 438، 441، 662، 692، 694، 695، 696، 782، 816، 817، 827، 828، 904
شهربانی باختران: 165
شهربانی سردشت: 687
شهربانی کردستان: 869، 951، 1008
شهربانی: 88، 296، 307، 308، 963، 1009، 1037
شهرداری تبریز: 612
شهرداری تهران: 138
شهرداری قزوین: 280
صادرات (صدور) نفت عراق: 520، 652، 845، 913، 955
صادرات (صدور) نفت ایران: 56، 68، 84، 103، 110، 121، 122، 170، 171، 172، 191، 197، 211، 270، 302، 366، 412، 413، 517، 519، 520، 561، 584، 612، 622، 687، 828، 845، 846، 875، 950، 956، 1006، 1014، 1015
صدا و سیما: 202، 877، 1011
صفحه پی. ام. پی: 218، 290، 291، 389، 513، 527، 536، 599، 600، 644، 674، 678، 679، 698، 712، 725، 749، 750، 767، 792، 889
صفحه جی. اس. پی: 218، 527، 528، 536، 599، 725، 764
صلح: 24، 25، 47، 57، 59، 60، 62، 64، 65، 66، 67، 84، 85، 87، 92، 93، 105، 106، 141، 142، 143، 144، 172، 188، 190، 191، 199، 204، 207، 223، 278، 279، 300، 301، 309، 312، 339، 340، 348، 349، 352، 353، 354، 355، 377، 405، 502، 518، 519، 544، 546، 547، 561، 574، 580، 582، 585، 617، 654، 655، 662، 693، 694، 695، 696، 736، 742، 744، 780، 781، 782، 783، 784، 786، 789، 808، 811، 812، 814، 817، 818، 827، 828، 850، 856، 871، 877، 934، 961، 984، 985، 1011، 1019، 1040، 1042
صلیب سرخ: 82، 205، 559
ضدهوایی 23
م.م: 423، 512، 713، 764، 868، 898، 923، 947، 971، 973
ضدهوایی 5/14 م.م: 290، 423، 713، 721، 764، 923
ضدهوایی 57 م. م: 771، 772، 868
طرح عملیات یدکی شماره 2: 40
طرح عملیاتی انصار: 39، 496
طرح عملیاتی تبوک: 39، 40، 234، 496
طرح عملیاتی حنین: 39، 234، 496
طرح عملیاتی خندق: 40، 497
طرح عملیاتی شلمچه: 41
طرح عملیاتی صف (طرح عملیات یدکی شماره 1): 39، 40، 364، 365، 495، 605، 795، 797، 839، 883، 891، 892، 1000
طرح فجر سپاه: 805
طرح مالک اشتر: 294
طرح یونس 1: 395
عملیات بدر: 23، 26، 31، 39، 40، 129، 153، 328، 388، 392، 429، 472، 497، 506، 589، 595، 607، 661، 667، 668، 670، 696، 717، 722، 728، 823، 825، 831، 836، 917
عملیات بزرگ: 26، 27، 273، 289، 292، 294، 841، 1004
عملیات بیت‌المقدس: 310، 697، 714، 728، 824، 825، 828
عملیات خیبر: 129، 240، 254، 499، 532، 607، 670، 728، 822، 831
عملیات رمضان: 499
عملیات ش. م. ر: 681
عملیات عاشورای 3: 886
عملیات فاو: 37، 39، 501، 634، 996
عملیات فتح‌المبین: 33، 310، 311، 417، 656، 824، 825، 828، 967، 1030
عملیات فدک: 213، 217، 225، 233، 672
عملیات قادر: 26، 791، 823
عملیات کربلای 1: 276
عملیات کربلای 3: 538
عملیات کربلای 4: 795
عملیات کمیل: 791
عملیات میمک: 457
عملیات والفجر 2: 994
عملیات والفجر 8: 21، 97، 240، 276، 363، 555، 717، 866، 949، 997، 1028
عید فطر: 23
فتح خرمشهر: 363، 415، 824، 827
فرمانداری تنگستان: 1005،
فرمانداری دیاله: 369
فرمانداری قائن: 188
قانون برقراری حقوق وظیفه از کارافتادگی و وظیفه عائله تحت تکفل جانبازان و شهدای انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی: 88
قایق 25 فوتی: 769
قایق اف. تی: 718
قایق ریجیندر: 452، 718، 769، 867
قایق فایبرگلاس: 922
قایق کانو: 538، 635، 636، 769، 799، 867، 896، 1001
قایق لاور: 801
قرارداد الجزایر: 336
قرارداد ژنو: 280
قرارداد کمپ دیوید: 319، 352، 737، 791
قرارگاه 14 عراق: 976
قرارگاه ارتش خلقی: 53
قرارگاه تاکتیکی لشکر 31: 572
قرارگاه جنوب ارتش: 773
قرارگاه حمزه سیدالشهدا: 79، 80، 138، 165، 241، 258، 279، 489، 610، 646، 689، 732، 778، 805، 806، 869، 870، 899، 951، 978، 1007، 1016، 1037
قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه (قرارگاه مرکزی سپاه پاسداران): 22، 33، 37، 41، 75، 97، 98، 129، 132، 134، 136، 149، 150، 151، 155، 156، 157، 158، 163، 177، 180، 186، 213، 214، 215، 218، 233، 234، 235، 236، 238، 239، 240، 253، 273، 274، 275، 289، 291، 293، 294، 297، 307، 309، 310، 321، 324، 326، 327، 330، 345، 359، 361، 363، 388، 392، 393، 395، 423، 427، 428، 430، 431، 432، 434، 451، 452، 453، 454، 456، 467، 485، 490، 492، 494، 498، 501، 504، 509، 511، 512، 513، 525، 527، 529، 535، 536، 554، 571، 587، 588، 591، 592، 593، 595، 597، 599، 601، 603، 604، 607، 625، 629، 632، 634، 637، 642، 643، 644، 646، 649، 665، 667، 672، 676، 680، 682، 696، 697، 699، 706، 707، 720، 722، 723، 724، 729، 754، 758، 761، 774، 778، 795، 799، 821، 828، 838، 841، 843، 862، 865، 883، 887، 889، 890، 917، 922، 925، 926، 941، 944، 948، 966، 969، 975، 978، 993، 1001، 1004، 1005، 1023، 1025، 1027، 1028، 1030، 1031، 1034
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا: 21، 27، 28،30، 34، 35، 36، 37، 47، 431، 490، 491، 492، 494، 498، 504، 508، 525، 530، 532، 533، 535، 553، 593، 602، 604، 639، 641، 665، 666، 703، 705، 706، 708، 713، 715، 718، 719، 723، 726، 728، 729، 731، 747، 749، 752، 756، 759، 761، 762، 763، 765، 766، 769، 773، 840، 888، 890، 1004، 1005، 1033
قرارگاه رعد: 38، 39، 527، 632، 637، 638، 639، 707، 719، 720، 721، 758، 792، 843، 868
قرارگاه رمضان: 30، 40، 485، 488، 489، 943، 944، 965، 966، 967، 968، 996، 1035
قرارگاه سلمان: 1000، 1030
قرارگاه شمال غرب (رکن 2): 1037
قرارگاه شهید سلیمان خاطر: 989
قرارگاه عملیاتی ارتش در جنوب: 799
قرارگاه عملیاتی جنوب: 1033
قرارگاه عملیاتی سپاه شمال: 993
قرارگاه عملیاتی شمال غرب: 557، 899
قرارگاه عملیاتی غرب: 218، 800
قرارگاه کربلا (قرارگاه جنوب سپاه): 32، 34، 35، 43، 77، 97، 98، 132، 136، 149، 226، 293، 310، 321، 322، 388، 391، 399، 426، 430، 431، 432، 451، 453، 467، 509، 571، 595، 596، 597، 598، 600، 602، 603، 605، 630، 633، 642، 643، 644، 667، 672، 673، 674، 675، 697، 707، 708، 709، 710، 713، 715، 716، 717، 748، 749، 754، 761، 838، 841، 868، 894، 895، 898، 917، 918، 920، 945، 946، 948، 969، 970، 974، 975، 996، 997، 998، 999، 1001، 1023، 1024، 1025، 1027، 1031
قرارگاه کربلای 1: 97، 127، 149، 158، 159، 162، 177، 179، 180، 234، 239، 326، 364، 423، 485، 778
قرارگاه کربلای 2: 97، 128، 129، 149، 150، 157، 158، 162، 186، 187، 213، 215، 229، 239، 326، 327، 345، 398، 423، 451، 554
قرارگاه کربلای ارتش: 639، 844
قرارگاه گروهان سوار کاسپی: 779
قرارگاه گلف اهواز: 890، 891
قرارگاه مرکزی باطوقه: 219
قرارگاه مرکزی دهوک: 219
قرارگاه مقدم رمضان مریوان: 941
قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش: 639، 640، 666، 703، 707، 757، 758، 778
قرارگاه مهندسی سپاه جنوب: 595
قرارگاه مهندسی صراط: 158، 235، 236، 595، 600، 625
قرارگاه ناحیه 1 نقده: 488
قرارگاه ناحیه 2 مریوان: 485، 488
قرارگاه نجف 1: 602، 605، 606، 607، 773، 795، 800، 801، 835، 841، 926
قرارگاه نجف 2: 456، 457، 602، 667
قرارگاه نجف 3: 602، 667
قرارگاه نجف: 39، 40، 97، 292، 310، 454، 455، 456، 457، 458، 602، 605، 642، 667، 672، 673، 684، 685، 686، 707، 747، 748، 749، 755، 756، 758، 774، 802، 835، 837، 838، 841، 862، 884، 923، 925، 926، 941، 943، 993، 999، 1000، 1033
قرارگاه نصرت: 180، 184، 1007، 1030
قرارگاه نوح: 32، 34، 35، 97، 98، 128، 129، 130، 150، 162، 213،
239، 294، 322، 324، 325، 330، 331، 345، 359، 360، 361، 363، 387، 395، 423، 431، 432، 453، 509، 538، 554، 571، 595، 596، 600، 602، 603، 605، 625، 629، 630، 631، 632، 633، 634، 642، 643، 644، 645، 667، 673، 674، 675، 676، 677، 683، 703، 707، 715، 716، 717، 754، 769، 776، 797، 798، 831، 833، 838، 866، 896، 897، 919، 920، 921، 922، 945، 946، 970، 971، 972، 973، 975، 1006
قرارگاه نیروی زمینی سپاه: 127، 128، 158، 393، 707
قرارگاه یونس 1: 38، 538، 634، 642، 714، 718
قرارگاه یونس 2: 38، 634، 637، 707، 718، 719
قرارگاه یونس: 634، 707
قطعنامه 552 شورای امنیت: 437
قطعنامه سازمان ملل درباره حقوق بشر در ایران: 86، 109، 111، 112، 114، 118، 145، 174، 202، 204، 282، 284، 881
قوه قضاییه: 212، 700، 909، 910، 1012
کاتیوشا 160: 364، 753، 773، 778، 895، 920، 1004
کاروان انصارالحسین: 241، 258
کاروان ثامن‌الائمه: 99
کاروان راهیان کربلا: 45، 46، 58، 80، 81، 137، 140، 167، 179، 187، 202، 204، 211، 212، 219، 220، 224، 239، 242، 254، 258، 280، 298، 299، 317، 334، 347، 349، 350، 361، 363، 369، 370، 371، 373، 385، 401، 402، 403، 415، 438، 460، 461، 474، 475، 515، 577، 612، 648، 651، 691، 692، 693، 738، 763، 764، 779، 807، 836، 848، 875، 891، 900، 901، 929، 1009، 1010، 1011، 1035، 1037، 1039
کاروان راهیان کربلای 2: 929
کاروان عاشورای 2: 1036
کانون وکلای پاکستان: 810
کشتی ابن‌البیتار: 437
کشتی باربری پرسیوس: 804، 846
کشتی پرزیدنت تایلور آمریکا: 872، 873، 803، 804، 904، 930
کشتی تجاری منصوره قطر: 400
کشتی ویل دوشارای آلمان: 687، 803
کشتی هورن‌لند دانمارک: 347، 401، 437، 514
کلیسای آشوری‌های تهران: 314
کلیسای کانتربری انگلیس: 123، 212، 248
کمپانی امریکایی بل: 379
کمپانی صنایع نظامی و غیرنظامی سوئد: 192
کمپانی فیلیپس: 283
کمپانی کشتیرانی بین‌العربی: 437
کمپانی نفتی امریکایی شورون: 959، 960
کمپانی نوبل شیمی: 192
کمک‌های مردمی به جبهه: 44، 45، 80، 99، 187، 202، 242، 259، 280، 298، 334، 349، 369، 402، 438، 558، 612، 648، 651، 779، 848، 870، 875، 1005، 1035، 1036
کمیته آشتی عرب: 62، 68، 247، 269، 413، 442، 622
کمیته اجرایی حزب بعث عراق: 990
کمیته اجرایی نیروهای شبه نظامی مسیحی لبنان: 382
کمیته انقلاب اسلامی: 88، 318، 542، 911، 989
کمیته بررسی جنگ ایران و عراق در هامبورگ: 1011
کمیته تبلیغات جنگ استان آذربایجان شرقی: 848
کمیته تبلیغات جنگ استان آذربایجان غربی: 434
کمیته تبلیغات جنگ استان ایلام: 433
کمیته تبلیغات جنگ استان باختران 929
کمیته تبلیغات جنگ استان خراسان: 649
کمیته حزب دمکرات شهرستان مهاباد: 899
کمیته رفع اختلاف برای بهبود روابط سیاسی لیبی و سوریه با عراق: 106، 200
کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی: 62، 63، 65، 102، 301، 378، 406، 518، 560، 562، 581، 585، 617، 736، 788، 808، 854، 1043
کمیته فرهنگی اسیران عراقی: 262
کمیته مهندسی رزمی دولت: 55
کمیته مهندسی صنعتی دولت: 55، 698
کمیته هماهنگی تبلیغات جنگ استان تهران: 1010
کمیساریای انرژی اتمی فرانسه: 550، 583
کمیسیون اداره اسرای عراقی: 82
کمیسیون ارشاد اسلامی مجلس شورای اسلامی: 542
کمیسیون اقتصاد و دارایی پارلمان فرانسه: 95، 173
کمیسیون اقتصادی ایران و ترکیه: 248، 315، 407
کمیسیون امور خارجه پارلمان فرانسه: 95
کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی: 614
کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد: 114
کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی: 975
کمیسیون دفاع و نیروهای مسلح در پارلمان فرانسه: 95
کمیسیون روابط بین‌المللی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی: 247، 547
کمیسیون ستاد عالی جنگ: 838
کمیسیون سیاست خارجی مجلس: 65، 69، 410، 411، 813
کمیسیون ش. م. ر سپاه: 1035
کمیسیون کارشناسی توپخانه: 704
کمیسیون مذهبی عدل و صلح واتیکان: 282، 521
کمیسیون ویژه پشتیبانی مهندسی فنی جنگ دولت: 778، 1034، 1035
کمیسیون ویژه صنعتی دولت: 55، 698
کنسرسیوم شرکتهای فرانسوی و ایتالیایی: 197
کنفرانس بین‌المللی صحرای باختری: 115
کنفرانس سران آمریکا و شوروی در ژنو: 102، 319، 547، 565، 760
کنفرانس لندن: 255
کنگره آمریکا: 50، 785
کنگره ملی آفریقا: 71، 956، 984
کنوانسیون ژنو: 657
کودتا: 878، 879، 988
کودتای ژوئیه عراق: 482
کودتای نوژه: 288
کومه‌له: 50، 51، 80، 99، 241، 258، 296، 331، 332، 541، 576، 610، 689، 806، 869، 899، 900، 951، 979، 1008
گاز اعصاب تابون: 135، 476، 902
گاز خردل: 902
گاز مایکو تاکین: 902
گاز هیدروژن سیانید: 902
گاویون (نوعی تور سیمی): 725
گردان 2 تیپ 240: 556
گردان 412 یا فاطمه زهرا: 628، 836
گردان 415: 627، 628
گردان 418 حضرت ابوالفضل: 626، 627، 628، 800، 801، 863
گردان المهدی: 685
گردان امام حسن(ع): 836
گردان امام حسین(ع): 569، 612، 836
گردان امام موسی بن جعفر: 900
گردان انبیا: 291
گردان پدافند ش. م. ر: 948
گردان تانک 38 ذوالفقار: 364، 833، 919، 920
گردان جندالله: 778
گردان چهارده معصوم: 291
گردان حضرت رسول: 291، 778، 836، 970، 1007
گردان حضرت علی‌اکبر: 685، 863، 885
گردان حضرت قاسم: 801
گردان حضرت قمر بنی‌هاشم: 685، 885
گردان حضرت معصومه: 569
گردان حمزه: 425
گردان خاتم: 279، 806
گردان دولارزن سردشت (ژاندارمری): 79
گردان رسول‌الله: 460
گردان روح‌الله: 569
گردان سوم تیپ امام رضا: 893
گردان سیدالشهدا: 447، 569، 970
گردان شامات: 979
گردان شهید بهشتی: 136
گردان شهید یاوری سردشت: 347
گردان علی‌اصغر: 447، 685، 801، 863، 885
گردان علیبنابیطالب: 569، 627، 836
گردان فلق: 892، 893
گردان کربلا: 892
گردان ماکو: 978
گردان مالک: 425
گردان محمدرسول‌الله: 558، 612
گردان مرزی ژاندارمری شهرستان ایلام: 464
گردان میرآباد اشنویه: 241
گردان نبی اکرم: 610، 1007
گردان ولیعصر: 569
گردن بلال: 429
گردهمایی فرماندهان نواحی سپاه پاسداران، اهواز: 253
گردهمایی کارگران و دانش‌آموزان استان تهران: 460، 461
گردهمایی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در مراکش: 608
گردهمایی مدیران روابط عمومی و مسئولان دفاتر پشتیبانی جنگ وزارتخانه‌ها: 474
گردهمایی مسئولان ستادهای بازسازی استانهای جنگ‌زده: 261
گردهمایی مسئولان مراکز بنیاد شهید سراسر کشور: 122
گروگان اسرائیلی: 285، 962
گروگان‌گیری: 69، 73، 90، 116، 117، 124، 271، 340، 341، 818
گروگان‌های اسپانیایی: 1020
گروگان‌های امریکایی: 73، 123، 212، 248، 249، 285، 341، 813، 873
گروگان‌های روسی: 89، 90
گروگان‌های فرانسوی: 69، 116، 117، 123، 173، 174، 271،
315، 341، 522، 523، 565، 566، 743، 813، 818، 854، 913، 914، 939
گروه 22 توپخانه: 800
گروه 33 توپخانه: 800
گروه ابونضال: 357، 381، 443
گروه توپخانه 61 محرم: 77، 364
گروه توپخانه 63 خاتم‌الانبیای سپاه: 1034
گروه جهاد اسلامی (سازمان): 124، 249، 315، 341، 517، 743
گروه خبات: 297، 900
گروه درفش سیاه: 962
گروه راه‌سازی اداره کل راه و ترابری استان کهگیلویه و بویراحمد: 558
گروه ژاپن، هند، پاکستان و خلیج: 270
گروه سیدعارف حسینی پارکستان: 810
گروه شناسایی احد 5: 132، 330
گروه شناسایی العمیه: 1000
گروه شناسایی لشکر 19 فجر: 470
گروه شناسایی میثم قرارگاه کربلا: 898
گروه ضد ترور پلیس اتریش: 341
گروه ضربت چناره: 332
گروه ضربت: 806
گروه کادرهای فتح عاطفه فلسطین: 356
گروه مقاومت معدن سنگ‌رود: 99
گروه ویژه عملیات سپاه بانه: 473
گروه هلنیک وارکلاب: 271
گروه هوانیروز قرارگاه خاتم‌الانبیا: 536
گروهان جندالله پیرانشهر: 138
گروهان حمزه: 332
گروهان شناسایی ثارالله سپاه پاسداران: 1032
گشت ثارالله سنندج: 979
لایحه قانونی حقوق مستمری ورّاث شهدای مسلح جمهوری اسلامی ایران: 88
لایحه واگذاری پرداخت حقوق و مزایای وراث کارکنان نیروهای مسلح به بنیاد شهید انقلاب اسلامی: 88
لشکر 1 مکانیزه عراق: 1033
لشکر 11 عراق: 955
لشکر 12 عراق: 670
لشکر 14 امام حسین(ع): 34، 128، 232، 234، 327، 391، 453، 538، 587، 588، 606، 674، 710، 774، 802، 821، 822، 828، 829، 830، 831، 866، 890، 894، 945
لشکر 16 ارتش: 641، 800
لشکر 17 علیبنابیطالب: 34، 128، 180، 181، 182، 186، 187، 230، 232، 234، 294، 328، 329، 426، 427، 428، 451، 452، 453، 569، 570، 572، 606، 607، 674، 710، 756، 766، 802، 887
لشکر 19 فجر: 34، 129، 130، 131، 294، 322، 324، 361، 362، 363، 387، 394، 432، 450، 467، 468، 508، 600، 625، 626، 627، 629، 630، 631، 632، 633، 634، 643، 645، 646، 675، 676، 683، 715، 716، 717، 766، 833، 866، 896، 897، 898، 919، 921، 922، 946، 970، 971، 973
لشکر 21 ارتش: 641
لشکر 25 کربلا: 34، 43، 128، 131، 149، 156، 157، 158، 230، 232، 234، 238، 294، 311، 322، 394، 423، 424، 425، 426، 427، 451، 452، 508، 512، 554، 591، 596، 606، 674، 710، 714، 763، 766، 823، 829، 830، 894، 895، 898، 918، 945، 969، 974، 977، 978، 996، 1023، 1025، 1027، 1028، 1029
لشکر 26 عراق: 555، 949
لشکر 27
حضرت رسول: 34، 128، 180، 181، 186، 187، 230، 232، 234، 238، 256، 257، 273، 275، 276، 291، 292، 293، 311، 428، 451، 452، 453، 467، 606، 630، 674، 710، 802، 829، 866، 945
لشکر 3 عراق: 670
لشکر 30: 800
لشکر 31 عاشورا: 34، 128، 149، 152، 156، 186، 230، 232، 311، 322، 391، 394، 427، 447، 448، 450، 451، 467، 512، 587، 596، 606، 674، 710، 762، 821، 829، 894، 895، 917، 918، 945، 969، 1023، 1025، 1026
لشکر 41 ثارالله: 34، 129، 130، 131، 136، 294، 322، 324، 359، 360، 361، 387، 394، 432، 450، 467، 600، 625، 626، 627، 628، 629، 631، 643، 646، 675، 676، 716، 717، 867، 896، 897، 898، 919، 921، 945، 946
لشکر 5 مکانیزه عراق: 159، 1035
لشکر 5
نصر: 34، 128، 149، 151، 186، 229، 232، 311، 321، 322، 385، 388، 389، 390، 391، 394، 416، 431، 512، 587، 596، 674، 710، 761، 767، 860، 895، 918، 969، 997، 998، 1002، 1024، 1025
لشکر 58 ارتش: 641
لشکر 7 ولیعصر: 34، 128، 149، 150، 151، 186، 230، 232، 294، 322، 423، 427، 428، 429، 452، 467، 625، 629، 630، 631،
674، 710، 765، 895، 918، 1023، 1024
لشکر 77 خراسان: 346، 641، 651، 757، 799
لشکر 8 نجف: 34، 128، 230، 232، 234، 238، 276، 291، 327، 391، 450، 451، 453، 467، 591، 592، 606، 674، 710، 774، 802، 821، 822، 823، 824، 826، 827، 829، 830، 866، 888، 890، 894، 918، 945، 1023، 1028، 1029
لشکر 81: 641، 800
لشکر 92 ارتش: 608، 641، 692، 756، 757، 758، 800
لشکر بدر: 159، 942
لشکر ذوالفقار: 926،
لشکر زاخو: 219
لشکر گارد ریاست جمهوری عراق: 159، 670، 671
لشکر گارد ساحلی عراق: 673، 675
لشکر مهندسی 42 قدر: 235، 294
لشکر مهندسی امام علی: 293، 311
لک 1 هیز معینی (از حزب دمکرات): 610
لک 3 هیز پیشوا: 978
لندین کرافت: 677، 678، 679، 716، 719، 731، 770
ماجرای مک فارلین (ایران گیت، ایران کنترا): 73
مانور بزرگ رزمی - آموزش بسیج: 475
مبارزان کرد عراقی: 52، 473، 647، 779، 847، 848
مجاهدان افغانی: 320، 342
مجاهدین مسلمان عراقی: 54، 140، 242، 257، 279، 280، 474، 482، 652، 689
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: 53، 80، 139، 140، 167، 244، 369، 370، 372، 540، 550، 577، 612، 615، 616، 652، 654، 733، 787، 857، 979
مجلس خبرگان: 146
مجلس شورای اسلامی: 27، 66، 87، 88، 112، 116، 191، 212، 219، 220، 221، 222، 245، 254، 374، 490، 525، 535، 559، 649، 700، 812، 813، 814، 852، 881، 888، 909، 910، 1015
مجلس شورای خلقی الجزایر: 382
مجلس فرانسه (پارلمان فرانسه): 69، 91، 92، 93، 94، 95، 817، 818
مجمع عمومی دوره ششم مجلس اعلا: 653، 654
مجمع عمومی سازمان ملل متحد: 86، 106، 113، 114، 190، 205، 559، 742
مخابرات: 592، 593
مراسم فارغ‌التحصیلی دانشکده افسری شهربانی: 981
معاودین عراقی: 954
معاونت بسیج مستضعفین ستاد مرکزی سپاه پاسداران: 100
منشور سازمان ملل متحد: 190
منشور کنفرانس اسلامی: 654، 655
موشک آ. اس 3: 170
موشک آرما: 170
موشک ا. اس 30: 339
موشک اس. اس 21: 50، 169، 195، 351
موشک اس. اس 22: 49، 86
موشک اس. تی. ایکس: 719
موشک استرلا (سام 7): 772
موشک استینگر: 734، 788
موشک اسکاد: 143
موشک اسکای گارد: 1011
موشک اگزوسه: 170، 171، 172، 415، 520، 662، 1006، 1011
موشک تاو: 49، 227، 614، 763، 764، 792، 824
موشک ساکر آن: 307
موشک سام 6: 772
موشک سام: 884، 976
موشک سایت وایندر: 1011
موشک سهند 3: 307، 716، 721، 722
موشک ضد تانک: 957
موشک ضدزره: 74
موشک فراگ 7: 351
موشک فراگ: 86
موشک کروز: 658
موشک لیزری: 56
موشک مالیوتکا: 395، 536، 824
موشک هوا به زمین آ. اس 30: 50
موشک‌انداز 107 م. م: 864
موشک‌انداز تاو: 36، 217، 290، 527، 528، 536، 895، 998
موشک‌انداز سهند: 832
موشک‌انداز ضدهوایی راپیر: 637، 638
موشک‌انداز کاتیوشا 122 م.م: 216
موشک‌انداز مالیوتکا (ساگر): 217، 227، 390، 528، 536، 896
موشک‌های حرارتی: 652
میانجیگری: 25، 64، 83، 105، 169، 194، 195، 196، 207، 208،
247، 248، 266، 267، 269، 284، 353، 414، 476، 517، 518، 548، 560، 581، 582، 617، 695، 696، 904
مین ضد تانک: 307
مین ضد نفر: 307
مین والمر: 863
مینی‌کاتیوشا 107
م.م: 217، 290، 307، 390، 391، 394، 423، 430، 449، 533، 628، 633، 719، 764، 778، 801، 885، 893، 923، 1026
ناپالم: 671
ناتو: 336، 415، 582، 734
نارنجک‌انداز40 م. م: 308، 686، 764
ناو هواپیمابر گیتی هاوک: 168
ناوتیپ امیرالمؤمنین: 538، 635، 683، 833، 897
ناوتیپ کوثر: 38، 395، 538، 634، 635، 642، 718، 770، 798، 799، 832، 833، 867، 919، 922، 923، 1000، 1001
ناوتیپ ویژه تکاوران: 38
ناوتیپ ویژه تکاوران: 718
ناوچه پی 6: 719
ناوچه موشک‌انداز اوزا: 676، 714، 715، 719
ناوگروه پشتیبانی الیاس: 636
ناوگروه پشتیبانی خضر: 636
نشست سیاسی ژاپن و شوروی: 440
نفتکش سوپربور قبرس: 437
نفتکش سوپریوک یونان: 557
نفتکش کاظمه کویت: 296، 312، 313، 514، 515
نفتکش کونکار مالت: 557
نفتکش ولکان قبرس: 120، 170
نفربر ام 113: 528، 536
نفربر خشایار: 764، 919، 920، 946، 947، 970، 971، 972
نهضت آزادی ایران: 827
نهضت آزادی‌بخش پی. ان. سی: 956
نهضت مقاومت ملی ایران: 287، 959
نیروهای الحسین عراق: 572
نیروی دریایی آمریکا: 168، 567، 734، 846، 872، 873، 930، 983
نیروی دریایی ارتش: 44، 108، 201، 296، 324، 347، 368، 401، 490، 498، 500، 504، 514، 520، 557، 600، 634، 637، 677، 687، 688، 700، 707، 717، 718، 722، 758، 803، 804، 805، 831، 837، 846، 847، 867، 868، 871، 872، 896، 904، 932، 975، 1006
نیروی دریایی سپاه: 38، 233، 311، 396، 490، 592، 593، 634، 636، 707، 714، 758، 759، 769، 771، 831، 833، 841، 860، 897، 975، 1000
نیروی دریایی عراق: 49، 86، 520، 805، 833، 834
نیروی زمینی ارتش: 26، 27، 36، 37، 38، 41، 189، 216، 217، 218، 234، 307، 437، 438، 490، 504، 507، 525، 526، 527، 528، 529، 530، 532، 533، 534، 535، 536، 554، 594، 595، 638، 639، 640، 641، 666، 680، 681، 700، 705، 706، 712، 720، 726، 727، 729، 747، 749، 750، 751، 752، 755، 777، 791، 792، 799، 838، 888، 889، 890، 928، 977، 978، 981، 1004، 1005، 1007، 1032
نیروی زمینی سپاه: 22، 36، 97، 180، 273، 274، 275، 294، 311، 392، 393، 394، 395، 398، 423، 490، 525، 530، 531، 592، 593، 602، 634، 665، 667، 678، 707، 717، 777، 799، 841، 842، 890، 993، 1024، 1025، 1027
نیروی زمینی عراق: 833، 841
نیروی هوایی ارتش پاکستان: 849
نیروی هوایی ارتش: 38، 43، 76، 81، 107، 135، 237، 238، 278، 291، 312، 395، 400، 434، 436، 473، 490، 500، 507، 520، 525، 526، 540، 553، 575، 609، 614، 632، 637، 639، 700، 707، 721، 729، 762، 785، 792، 793، 867، 868، 889، 918، 947، 974، 1006، 1035
نیروی هوایی ترکیه: 734
نیروی هوایی سپاه: 233، 311، 592، 593، 632، 841
نیروی هوایی عراق: 42، 77، 105، 107، 108، 137، 170، 278، 279، 302، 339، 346، 399، 412، 435، 472، 473، 513، 520، 525، 526، 541، 576، 646، 688، 803، 833، 834، 843، 844، 845، 928، 980
واحد آموزش عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه: 211
واحد ادوات تیپ 10: 885
واحد ادوات تیپ 32 انصارالحسین: 801، 864
واحد ادوات تیپ امام رضا: 893
واحد ادوات قرارگاه کربلا: 895
واحد ادوات قرارگاه نیروی زمینی ارتش: 895
واحد ادوات لشکر عاشورا: 1026
واحد ادوات ناوتیپ کوثر: 923
واحد اطلاعات تیپ 32 انصارالحسین: 862، 863
واحد اطلاعات تیپ 33 المهدی: 867
واحد اطلاعات تیپ 57 حضرت ابوالفضل: 277
واحد اطلاعات تیپ سیدالشهدا: 884
واحد اطلاعات ستاد سپاه ناحیه کردستان: 900
واحد اطلاعات ستاد نیروی دریایی سپاه: 86
واحد اطلاعات عملیات تیپ 10: 684
واحد اطلاعات قرارگاه عملیاتی خاتم‌الانبیای سپاه: 459، 471، 539، 575، 576، 950
واحد اطلاعات قرارگاه کربلا: 98، 329، 345، 468، 470، 509، 510، 513، 536، 537، 555، 571، 703، 860، 708، 713، 771، 840، 895
واحد اطلاعات قرارگاه نجف: 1034
واحد اطلاعات قرارگاه نصرت: 572
واحد اطلاعات قرارگاه نوح: 98، 331، 510، 511، 771، 898
واحد اطلاعات لشکر 19 فجر سپاه: 468
واحد اطلاعات لشکر 25 کربلا: 1027
واحد اطلاعات لشکر 41 ثارالله: 867
واحد اطلاعات نظامی لشکر 5 نصر: 511
واحد بسیج قرارگاه حمزه سیدالشهدا: 1035، 1037
واحد پدافند هوایی تیپ انصارالحسین: 801
واحد پشتیبانی جهاد سازندگی ستاد کربلا: 512
واحد تخریب تیپ 32 انصارالحسین: 801، 864
واحد تدارکات و لجستیک سپاه پاسداران: 308
واحد تعاون نیروی زمینی سپاه: 948
واحد حفاظت اطلاعات سپاه جنوب نیروی زمینی سپاه: 398، 948
واحد طرح و عملیات قرارگاه کربلا: 894
واحد عملیات سپاه پاسداران تکاب: 474
واحد مخابرات قرارگاه خاتم‌الانبیا: 134، 308
واحد موشکی لشکر 27: 186
واحد مهندسی تیپ 44: 860
واحد مهندسی جهاد دامغان: 966، 994
واحد مهندسی جهاد سازندگی: 971
واحد مهندسی جهاد مازندران: 643، 644
واحد مهندسی جهاد نجف: 630، 643
واحد مهندسی رزمی سپاه جنوب: 512، 513
واقعه طبس: 650
وزارت آموزش و پرورش: 55، 309، 373، 1011
وزارت ارشاد اسلامی: 86
وزارت اطلاعات: 296، 463، 539، 687، 732، 869، 942، 1008، 1017
وزارت امور اقتصادی و دارایی: 583
وزارت امور خارجه آمریکا: 50، 74، 378، 379، 444، 785، 803، 804، 871، 872، 902، 929، 938، 1042
وزارت امور خارجه اسپانیا: 961
وزارت امور خارجه اسرائیل: 961
وزارت امور خارجه افغانستان: 343
وزارت امور خارجه انگلیس: 332، 804، 905
وزارت امور خارجه پاکستان: 877، 852
وزارت امور خارجه ترکیه: 108، 408، 439، 473
وزارت امور خارجه ژاپن: 65، 66، 441، 815
وزارت امور خارجه سریلانکا: 249، 282، 283، 305
وزارت امور خارجه شوروی: 101، 441
وزارت امور خارجه عراق: 210
وزارت امور خارجه فرانسه: 115، 116، 271، 583، 914
وزارت امور خارجه لیبی: 444
وزارت امور خارجه: 59، 65، 68، 70، 115، 169، 193، 197، 207، 221، 247، 284، 301، 305، 316، 343، 354، 380، 439، 442، 560، 583، 620، 695، 790، 810، 812، 813، 816، 939، 987
وزارت بازرگانی آمریکا: 914
وزارت بازرگانی: 1016
وزارت بهداشت و درمان: 55
وزارت جهاد سازندگی: 302، 303
وزارت حمل و نقل انگلیس: 929
وزارت خزانه‌داری آمریکا: 914
وزارت دارایی فرانسه: 583
وزارت دفاع آمریکا: 50، 378، 379، 567، 785
وزارت دفاع ایتالیا: 415
وزارت راه و ترابری: 55، 309، 310، 326، 455، 599، 698، 723
وزارت سپاه پاسداران: 48، 290، 593
وزارت صنایع سنگین: 55، 698
وزارت علوم: 86
وزارت فرهنگ و آموزش عالی: 55، 139، 140، 188، 299، 738
وزارت کار و امور اجتماعی: 122
وزارت کشاورزی: 55، 599، 698
وزارت کشور امارات متحده عربی: 938
وزارت مسکن و شهرسازی: 55، 326، 599، 639، 698
وزارت نفت: 191، 546، 721
هاورکرافت: 600، 671، 675، 676، 678، 684، 713، 723، 759، 770، 831، 832، 884
های پاور: 639
هلال احمر ترکیه: 82، 558، 559
هلال احمر جمهوری اسلامی ایران: 558، 983
هلال احمر سنندج: 979
هلال احمر گچساران: 258
هلیکوپتر 205: 233
هلیکوپتر 214: 233، 594
هلیکوپتر 530 اف: 379
هلیکوپتر ای. اس 332 سوپر پوما: 379
هلیکوپتر بل 214 اس.تی: 379
هلیکوپتر رزمی هیوز 530: 786
هلیکوپتر رزمی هیوز: 50
هلیکوپتر شنوک: 233، 594
هلیکوپتر کبرا: 233، 594
هلیکوپتر هیوز 3: 786
همایش از خراسان تا کربلا: 648، 692
همایش فرماندهان یگانهای نیروی زمینی ارتش: 55
همکاری اتمی: 207، 414، 1038
هواپیماربایی: 286، 287، 585، 959، 986، 1017
هواپیمای 707: 1041
هواپیمای آر. اف 4: 638
هواپیمای آواکس: 614
هواپیمای اف 14
(تام کت): 49، 122، 168، 720، 722، 733، 734، 785
هواپیمای اف 16: 734
هواپیمای اف 18: 658
هواپیمای اف 4: 49، 1012
هواپیمای اف 5: 575، 610، 658، 720
هواپیمای بدون سرنشین B.T.T: 868
هواپیمای بدون سرنشین CHUKAR: 868
هواپیمای بدون سرنشین V.S.T.T: 868
هواپیمای بمب‌افکن توپولف: 104
هواپیمای بوئینگ 737: 263
هواپیمای بوئینگ727: 439
هواپیمای دوموتوره (پی‌سی 7): 345
هواپیمای سوپراتاندارد: 93، 170، 171، 520، 662
هواپیمای سوخوی 22: 526
هواپیمای سوخوی 7: 526
هواپیمای میراژ 2000: 844، 845
هواپیمای میراژ اف 1: 171، 526، 845
هواپیمای میراژ اف 180: 520
هواپیمای میراژ فرانسه: 105، 171، 346، 415، 433، 434، 572، 662، 950، 1005
هواپیمای میگ 19: 526
هواپیمای میگ 21: 483، 520، 526
هواپیمای میگ 23: 526، 950
هواپیمای میگ 25: 77، 195، 346، 346، 366، 399، 415، 433، 459، 526، 539، 556، 638، 687، 731، 803، 927، 973
هواپیمای میگ 27: 49، 50، 104، 108، 109، 169، 201
هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران: 440
هواناو اس. ار. ان 6: 719
هواناوهای وی.اچ7: 38، 719
هوانیروز: 36، 51، 234، 332، 528، 529، 593، 594، 595، 750، 792
هویتزر 155 م.م: 216، 1004
هویتزر 203 م.م: 216
هویتزر 105 م.م: 216
هیئت اعزامی پاپ ژان پل دوم: 280، 281، 282
هیئت اعزامی دبیر کل سازمان ملل متحد: 78
هیئت اقتصادی ترکیه: 315، 407، 439
هیئت پارلمانی ژاپن: 741، 782، 812، 813، 814، 816
هیئت پارلمانی فرانسه: 69، 70، 91، 92، 93، 115، 116، 117، 173، 174، 380، 549، 550، 565، 583، 584، 817
هیئت مشترک حزبالله و جنبش امل لبنان: 72، 73، 89، 247، 316، 356، 411
هیئت نمایندگی کمیته صلح اسلامی: 62، 301
هیئت ویژه امنیت هسته‌ای: 414
هیئت‌های واگذاری زمین: 211
هیز آواره (حزب دمکرات): 576، 978
هیز افشار (حزب دمکرات): 279، 401، 806، 899
هیز افشین: 978
هیز پیشوا (حزب دمکرات): 165، 401، 899، 978
هیز سمکو: 978
هیز معینی (حزب دمکرات): 899
هیز مینه شه (حزب دمکرات): 899
یدک‌کش اسمیت ماس لوئیس هلند: 1005، 1006
یگان اطلاعاتی احد: 131
یگان توپخانه 15 خرداد: 830
یگان حزبالله بانه: 99، 297، 978
یگان حزبالله دیواندره: 869
یگان دریایی تیپ 10: 886
یگان ش.م.ر. قرارگاه نوح: 135
یگان مهندسی صاحب‌الزمان: 293
یونسکو: 205، 809